Olaf Gjedrem (Kristelig Folkeparti), 2004-04-23:
Utvidinga av EU mot aust 1. mai er ei utfordring for EU, og for Noreg gjennom EØS-avtala. Både her i landet og i Europa elles er ein oppteken av kva for konsekvensar dette vil medføra for arbeidsmarknaden, på godt og vondt. Det generelle biletet er likevel positivt. Det er ein ny region som skal lyftast opp, og dette fokuset bør me ikkje mista av syne. Inntil nyleg ønskte dei fleste EU-landa å opna arbeidsmarknaden fullt ut frå utvidingstidspunktet. Men på grunn av store forskjellar i løns- og velferdsnivå mellom dei nye og dei noverande EU-landa frykta mange stor tilstrøyming av arbeidstakarar frå dei nye medlemslanda, sosial dumping og misbruk av velferdsordningar. Dei fleste EU-landa har derfor bestemt seg for å ha visse overgangsordningar. I ein slik situasjon meiner Kristeleg Folkeparti det er rett at òg Noreg innfører overgangsordningar som inneber at arbeidssøkjarar frå dei nye EU-landa må klara seg sjølve til dei får jobb, og jobb må dei skaffa seg innan seks månader. Vidare er det krav om opphaldsløyve før arbeidet tek til, avtale om heiltidsarbeid og vanlege løns- og arbeidsvilkår. Paradokset er at den demografiske verkelegheita, med eldrebølgje og låge fødselstal, tilseier at me på lang sikt er avhengige av arbeidsinnvandring dersom tenesteproduksjonen skal haldast oppe. Det er både gamle og nye EU-land òg, i endå sterkare grad enn oss. Problemet i framtida blir kanskje ikkje kampen om arbeid, men kampen om arbeidarar. Arbeidssøkjarar frå dei nye EU-landa kan derfor bli ein vinst for landet vårt. Dei vil kunna medverka til auka produktivitet, utvikling og framsteg. Kristeleg Folkeparti vil at alle som jobbar og bur i Noreg, skal ha norske løns- og arbeidsvilkår. Det er derfor viktig at det blir teke grep for å hindra sosial dumping og velferdsturisme. Så forventar me, som dei gjer i dei nye EU-landa, at økonomien der skal profittera på medlemskapen, dra nytte av det velferdsnivået som me har på vestleg side, og at løns- og kostnadsnivået innan EU/EØS-området skal jamna seg ut på sikt. Eit vesentleg poeng for Kristeleg Folkeparti er å få på plass ein mest mogleg effektiv, smidig og hurtig prosedyre for å søkja om arbeidsløyve. Tidlegare erfaringar som arbeidssøkjarar har hatt, som vandring frå dør til dør, frå kontor til kontor, er uverdige – og rimeleg flaut. Slike eksempel på byråkratisk ansvarsfråskriving og kunnskapsløyse kan ikkje aksepterast. Velferdsordningane våre kan koma under sterkt press etter 1. mai. Risikoen er til stades for at norske velferdsordningar blir eksporterte ut av Noreg til lågkostland. Denne utfordringa har me felles med våre naboland. Ein må frå fyrste dag vera på vakt mot misbruk. Skulle det vera naudsynt, kan me i ettertid setja i verk tiltak for å hindra dette. Det er dessverre slik at EØS-avtala ikkje gjev høve til å innføra overgangsordningar for verksemder som tilbyr tenestene sine i den norske marknaden. Faren for at desse arbeidarane vil ha vilkår som er langt frå dei norske, er stor. Slike tilbydarar utfordrar òg norske verksemder. Noreg har allereie problem med eit lønsnivå som f.eks. er 30 pst. over Sveriges og Danmarks, og skyhøgt over landa i nærområda våre, f.eks. i Baltikum. Med dette kostnadsnivået er risikoen stor for at delar av norsk næringsliv blir utkonkurrerte på pris. Her ligg store utfordringar både til politikarar, næringsliv og arbeidstakarorganisasjonar – EU-utviding eller ikkje. På denne bakgrunnen er det tilfredsstillande at Regjeringa har varsla at ho vil ha nøye tilsyn med utviklinga og eventuelt koma tilbake med tiltak om det skulle visa seg naudsynt. Men i sum føler eg at opposisjonen svartmalar utviklingsmoglegheitene altfor mykje. Me har lenge hatt eit EØS-område med lågkostnadsland, utan at dei visjonane som opposisjonen gjev uttrykk for, har slått til. Eg har tiltru til at me òg skal kunna handtera den nye situasjonen.