Magnhild Meltveit Kleppa (Senterpartiet), 1998-12-14:
Eg kan slå fast at dei fleste av Regjeringa sine forslag har fått tilslutnad frå komiteen. Eg ynskjer å kommentera nokre få punkt. Utgiftene til sosial- og helseføremål i folketrygda i 1999 er rekna til 141,9 milliardar kr. Det er særleg grunn til å sjå nærare på utgiftene til sjukeløn og uførepensjon. I 1999 er dei til saman rekna til 45,6 milliardar kr. Det er ein auke frå 1997 på 8,1 milliardar kr. Trass i lønsauke og andre såkalla naturlege forklaringar fortel tala at det er mange i dette landet som slit mellom arbeid og sjukdom. I debatten om budsjettet har eg streka under dei tiltaka som Regjeringa kjem med i samband med dette. La meg her berre seia at det har vore viktig for Regjeringa å føra vidare hovudlinene i dagens sjukelønsordning, som gjev full lønskompensasjon frå fyrste sjukedag. Budsjettarbeidet for 1999 har vore spesielt krevjande. Forslaget skulle innebera ei uvanleg stor innstramming, 9 milliardar kr. Det betyr at òg regelverket for sjukeløn og andre regelbundne ordningar i folketrygda måtta underleggjast ei særleg kritisk vurdering. Kravet til minste inntektsgrunnlag for rett til sjukepengar har vore 50 pst. av grunnbeløpet, mens tilsvarande grunnlag for dagpengar er 125 pst. Arbeidarpartiet si grunngjeving for å endra dagpengegrunnlaget frå ¾ G til 1 ¼ eller til ei gjennomsnittleg inntekt over tre år på 1G, var at gjeldande minstegrense, altså den som galdt då, ikkje kunne seiast å medverka vesentleg til at arbeidstakaren kunne forsyta seg sjølv. Og me har valt samme grunngjeving, altså ei tilnærming til ei endring som er gjord tidlegare, etter tilråding frå Arbeidar partiet, når det gjeld dagpengar. Med dette forslaget kan utgiftene til sjukepengar avgrensast utan å gjere vesentlege inngrep i sjukelønsordninga. Krava til minsteinntekt i sjukepenge- og dagpengeordninga vil koma på tilnærma same nivå. Men la meg understreka at i arbeidsgjevarperioden gjeld ingen reglar om minsteinntekt. Det synest for meg noko underleg at representanten Britt Hildeng samanlikna endra sjukepengegrunnlag med den hevinga av minstepensjonen som skjedde frå 1. mai 1998. Der var det rett nok ei stor gruppe som for ettertida vil bli kalla minstepensjonistar, men det er eit faktum at svært mange av dei som hadde små tilleggspensjonar, fekk auka sin tilleggspensjon, og at ingen fekk mindre utbetalt. Fleirtalet i komiteen går inn for forslaget om å avgrensa stønadsordninga for einslege forsytarar i folketrygda. Ei einsleg mor eller ein far som lever i eit sambuarforhold som har vart i minst 12 av dei siste 18 månadene, skal etter forslaget ikkje ha rett til overgangsstønad. Representantane frå Arbeidarpartiet og Sosialistisk Venstreparti føreslår ein regel om at det framleis kan gjevast utdanningsstønad til personar som under utdanning misser retten til andre stønader som einsleg forsytar på grunn av sambuarskap. Eg meiner at det mest ryddige er at ordninga gjeld for alle frå same tidspunkt. Både omsynet til lik behandling og administrative omsyn tilseier dette. Regjeringa legg vekt på at skuleåret er slutt når endringa trer i kraft. Så nokre ord om forslaget om å skjerpa inn krav til forventa yrkesaktivitet for attlevande ektefelle med attlevandepensjon etter overgangsstønad frå folketrygda. Dette forslaget fylgjer opp velferdsmeldinga sine intensjonar med omsyn til større krav til å forsyta seg sjølv gjennom eige arbeid. Fleirtalet i komiteen peikar på at forslaget ikkje inneber noka aldersgradering og/eller tidsavgrensing for yngre attlevande, slik fleirtalet i sosialkomiteen, den gongen Arbeidarpartiet og Høgre, ynskte under behandlinga av velferdsmeldinga. Aldersgradering og tidsavgrensing kan gje uheldige resultat. Middelaldrande og eldre kvinner kan ha svært ulike moglegheiter til arbeid, og yngre kvinner kan ha ulike omsorgsbyrder. Ein overgang til aldersgradering eller tidsavgrensing etter fastlåste satsar kan derfor føra til eit mindre smidig system enn i dag. Eg er i utgangspunktet skeptisk til ei omlegging til ei tidsavgrensa ordning. Fleirtalet konstaterer i innstillinga at forslaget har ei anna innretning enn det som vart uttrykt av fleirtalet i Stortinget i samband med behandlinga av velferdsmeldinga. Det er rett. Forslaget i proposisjonen er meir moderat. Siktemålet er ei viss innskjerping av dagens praksis. Etter ynske frå fleirtalet, som altså står bak forslaget om ei meir omfattande endring, vil eg fylgja opp med å senda saka til høyring og koma tilbake med ny sak for Stortinget seinare. Eg vil òg nemna forslaget om utbetalingsmåten for ytingar frå folketrygda. Komiteen er einig i at det blir tatt inn ein regel i folketrygda om korleis ytingar skal utbetalast. Komiteen ber departementet ta inn ein unntaksregel i forskrift. Denne regelen skal ta omsyn til personar som ikkje finn det ynskjeleg og praktisk å få utbetaling inn på ein bankkonto. Eg har forståing for at det er rett å gjera unntak i særlege tilfelle, og vil syta for ei forskrift som ivaretek det. La meg til slutt uttrykkja glede over støtte frå ein samrøystes komite til forslaget om å avvikla det lågaste pensjonsgrunnlaget i krigspensjoneringa. Det inneber at tre fjerdedelar av krigspensjonistane får auka pensjonen sin med ca. 10 000 kr. Det viktigaste med denne saka er likevel å retta opp gammal urett og innfri forventningar eit samla storting la grunnlag for for over 13 år sidan. Både Krigsskadeforbundet, Framstegspartiet og mange einskildpersonar har teke opp denne saka. Eg er glad for at vedtaket i dag så klart set punktum i ei sak som det nå hasta med å få gjort opp.