Liv Signe Navarsete (Senterpartiet), 2017-04-25:
Eg vil òg takke for ei nyttig utgreiing om viktige EU- og EØS-saker frå statsråden. Noreg er knytt til EU gjennom ein dynamisk EØS-avtale, som har gitt oss ei langt tettare tilknyting enn det som var føresett då avtalen vart inngått. Ja-sida og ja-fleirtalet her i Stortinget har vore effektive i tilpassingspolitikken, langt utover det folk har gitt Stortinget mandat til – etter mitt syn. Ein har òg effektivt halde debatten om EU og EØS nede i det offentlege. I ei tid der EU-prosjektet er oppe til debatt i dei fleste EU-landa, Storbritannia har meldt seg ut, og Frankrike står i fare for å få den mest høgrevridde presidenten nokon gong, rikkar ikkje det ja-fleirtalet i Stortinget med ein millimeter. Statsråden gjentek mantraet gong på gong: EØS-avtalen er naudsynt for å sikre marknadstilgang. EU har inngått meir enn 200 handelsavtalar med land over heile verda. EØS-avtalen er på si side ei særordning i internasjonal målestokk, der ein part einsidig gir opp sjølvråderetten for at begge partar får gjensidig tilgjenge til kvarandre sine marknader. Det er i det heile få, om nokon, døme på tilsvarande avtalar i resten av verda. Tidlegare arbeidarpartistatsråd Halvard Bakke skreiv følgjande om Noregs tilgjenge til EUs marknad for industrivarer i Nei til EUs årbok for 2012: «Sannheten er at vi ville få solgt produktene våre like greit også uten EØS-avtalen. Ved bortfall av EØS ville den tidligere handelsavtalen med EU automatisk tre i kraft i samsvar med § 120 i avtalen. Norge ville kunne selge sine varer uten toll og andre handelshindringer akkurat som før.» Statsråden sa i talen: «Debatten etter brexit har tydelig vist at det er vanskelig å få full tilgang til det indre marked dersom man ikke vil være med i EU eller EØS.» Kanskje statsråden vil utdjupe kva han meiner med «full tilgang»? Poenget for Noreg er at me kan selje våre varer i EUs marknad. Det vil me gjere utmerkt godt utan EØS-avtalen. Kan statsråden no gi eitt einaste døme på at EØS-avtalen har gitt ei norsk industribedrift tilgjenge til EUs marknad som bedrifta ikkje ville hatt med frihandelsavtalen som Noreg hadde – og framleis har – med EU? Har han noko døme på ei norsk bedrift som ikkje ville fått selt sine varer eller tenester utan EØS-avtalen? Folkerøystinga i Storbritannia var ei historisk hending. Eit fleirtal av britane sa nei til den evige sentraliseringa av makt til Brussel. Undersøkingar etter folkerøystinga viste at kravet om folkestyre var den viktigaste motivasjonen for britane til å forlate EU. Prinsippet om at avgjerder om Storbritannia bør takast i Storbritannia, var rådande. Ser ein kven som røysta for brexit, ser ein at eit stort fleirtal av britiske arbeidarar røysta for å forlate EU, medan ein øvre middelklasse og elite røysta for å verte. Det er britiske arbeidarar som har merka konsekvensane av EUs frie flyt av arbeidskraft og deregulering av arbeidslivet. I Storbritannia er realløna til mange arbeidarar lågare no enn ho var for ti år sidan, og mange kjenner på mindre tryggleik for jobben sin. Statsråden hevda i tala si at det er «knapt noe land som har hatt flere møter med Storbritannia på regjeringsnivå etter brexit-avstemningen enn Norge.» Han hevda òg at regjeringa «vil ha et best mulig samarbeid med Storbritannia også etter brexit». Det er vel og bra. Då Storbritannia vedtok å gå ut or EU, hadde den norske regjeringa det travelt med å forklare at det sjølvsagt berre var innvandringsmotstand som låg bak. Det er feil. Eg trur Noreg må ha den mest EU-lojale regjeringa i Europa. Fyrst åtvara ein britane mot å gå ut or EU. Så nekta ein EFTA å sende brev for å invitere til samarbeid etter brexit. Så trua ein med å blokkere eit eventuelt britisk EFTA-medlemskap, og så – etter sterkt press frå norsk næringsliv – vart den norske haldninga endra til at Noreg sjølvsagt var positiv til samarbeid med britane, men Storbritannia måtte sjølv finne ut kva dei ville. Men då det britane ville var å etablere ei formell arbeidsgruppe med Noreg for å førebu ein ny frihandelsavtale etter brexit, var det igjen tvert nei frå regjeringa, sjølv om det ifølgje Dagens Næringsliv var ulike syn og ulike råd frå embetsverket. Så regjeringa må vere det næraste ein kjem det å gjere Noreg til eit lydrike under EU. Sist veke hadde eg møte med Sogn og Fjordane Fiskarlag. Dei er sjølvsagt opptekne av brexit, då Storbritannia og Noreg no får store område der dei to landa skal verte samde om fiskeforvalting og fiskekvotar der EU tidlegare var motparten. I tillegg handlar det om ein stor marknad for norsk eksport av fisk og fiskeprodukt. Sogn og Fjordane Fiskarlag var optimistiske med omsyn til framtida. Dei meiner det er mogleg for Noreg å forhandle fram betre avtalar med Storbritannia enn dei me har med EU i dag. Spørsmålet er: Kva gjer regjeringa? Eg håpar statsråden i debatten vil gi svar på kva regjeringa vil gjere no opp mot Storbritannia. Kva vil regjeringa gjere for å kome næringslivet i møte, for å vere føreseielege? Skal ein halde fram med passivitet og peike på ulike utgreiingar, eller skal ein gjere noko positivt? Då gjekk tida mot slutten, så eg seier takk for meg.