Knut Arild Hareide (Kristelig Folkeparti), 2011-12-07:
Eg vil starte denne budsjettdebatten med å sitere frå Liv Signe Navarsetes landsstyretale den 21. oktober. Der sa Navarsete: «Me treng ei systemreform som sikrar både folkevald styring og ei meir offensiv og langsiktig utbygging av veg og jernbane i Noreg. All fornuft tilseier at systemet må endrast.» Eg er veldig einig med Navarsete når ho seier at me treng nettopp ei meir offensiv og langsiktig utbygging av både veg og jernbane, og òg i at all fornuft no tilseier at me får ei systemendring. Den raud-grøne regjeringa har no sete i seks år. I løpet av dei seks åra har det blitt tydelegare og tydelegare at nettopp transportsektoren treng fornying. Arbeidarpartiet sa på sitt landsmøte i 2009 at dei ønskte seg meir rasjonell framdrift av større samferdselsprosjekt ved hjelp av prosjektfinansiering. Det galdt både på veg og jernbane. Regjeringa har sett enkelte prosjekt opp på eigne postar i budsjettet. Dette kallar regjeringa for prosjektfinansiering. Men det er det sjølvsagt ikkje. Det er feil når regjeringa seier at denne løysinga er meir føreseieleg. Eigne postar er berre ein måte å synleggjere dei årlege løyvingane på. Strekninga Oslo–Ski er sett opp på ein eigen post. E16 over Filefjell er sett opp på ein eigen post. Begge prosjekta ligg langt bak skjema. Stadig fleire ser at me må organisere betre, me må planleggje betre, me må endre måten me finansierer utbyggingane på. Bondevik II-regjeringa starta ein fornyingsprosess. Me konkurranseutsette oppgåver i Statens vegvesen. Me starta ei omorganisering av Jernbaneverket. Deretter tok dei raud-grøne over. Det blei stans i fornyingsarbeidet. Midt i omstillingane blei bremsane sette på, og me ser no resultatet. Ja, løyvingane har auka, og Kristeleg Folkeparti har stemt for kvar krone. Men norsk samferdselsdebatt må ikkje, kan ikkje og bør ikkje berre handle om kor mykje som blir løyvd frå år til år. Men i dag trur eg likevel me kjem til å høyre mange ord om nettopp regjeringa si satsing. Eg har lyst til å understreke at regjeringa ligg bak skjema. Ho ligg bak skjemaet som er vedteke i Stortinget, og ho ligg òg bak sitt eige skjema når det gjeld investeringar for veg og bane. Da Stortinget vedtok Nasjonal transportplan i 2009, var det heilt klare mål for kva som skulle løyvast. Det følgjer ikkje regjeringa opp. Etter tre av fire år i planperioden har regjeringa løyvd 2 mrd. kr mindre til vegbygging enn det Stortinget i si tid bestemte. Òg når det gjeld investeringar i jernbanen, er det løyvt mindre enn føresett. I valkampen sa statsråd Magnhild Meltveit Kleppa at me skulle få eit topp moderne vegnett innan 20 år. Eg er usikker på om me når den målsetjinga viss me legg opp til det tempoet me har, i statsbudsjettet for 2012. Hovudfokuset må no vere på korleis me kan få til ei fornying av sektoren som vil gi ein meir påliteleg jernbane, fleire og sikrare vegar og gjere det meir framkomeleg i byane våre. For at bedrifter og folk skal kunne ta landet i bruk, er me avhengige av god samferdsel. Kva er ein god samferdselspolitikk? Ifølgje statsråden sine eigne ord tek det i dag opp mot 15 år å planleggje enkelte vegar i Noreg. Det er for lang tid. Dei formelle planprosessane skal gjennomførast, og politisk behandling skal skje, både lokalt, regionalt og nasjonalt. Men me må effektivisere planprosessane. Me må få betre vegar, nye vegar – raskare. For store prosjekt må me ha ambisjonar om å halvere planleggingstida. Me må vere villige til å nytte statleg plan når det trengst, og staten må koordinere dei ulike etatane sine interesser meir effektivt enn det som skjer i dag. Men me må òg bruke nye verkemiddel. Samarbeid mellom offentlege og private har vist seg å vere vellykka. Det er berre å vise til strekninga mellom Grimstad og Kristiansand, som blei opna for nokre få år tilbake. Me må ha ein fondsstruktur på plass. Me må omorganisere Jernbaneverket og Statens vegvesen, slik at dei får ei friare rolle og blir mindre avhengige av dei årlege løyvingane over statsbudsjettet. Veksten i offentlege utgifter er sterk. Dei samla kostnadene til pensjonar og trygder er no på 320 mrd. kr. Det er omtrent ein tredel av statsbudsjettet. Noreg bruker oljeinntektene til i stor grad å finansiere ein sjenerøs velferdsstat, men i mindre grad til å investere i infrastruktur. Me må i større grad leggje grunnlaget for framtidig vekst ved å satse på infrastruktur. Det vil tryggje velferda på sikt. Me må bort frå tankegangen om at ei krone brukt på samferdsel er ei oppbrukt krone. Me treng ein ny kurs. Derfor foreslår Kristeleg Folkeparti eit infrastrukturfond med ei ramme på 50 mrd. kr. Avkastinga frå fondet skal kome i tillegg til dei ordinære løyvingane over statsbudsjettet. Til Kristeleg Folkeparti sitt budsjettforslag: I vårt alternative budsjett foreslår me å auke samferdselsbudsjettet med 780 mill. kr. Det vil vere auka støtte til Redningsselskapet på 30 mill. kr. Det vil vere satsing på samferdselsforsking med 10 mill. kr. Me aukar løyvingane til veg og jernbane med 561 mill. kr. Me satsar på fleire og betre sykkelvegar med 125 mill. kr, og ikkje minst har me kollektivtiltak i byane på 80 mill. kr. Eg har òg lyst til å trekkje fram ei sak som eg opplever som særs positiv i budsjettet. TT-ordninga er særdeles viktig for dei som denne ordninga gjeld. Det å få ei ny og moderne TT-ordning som ikkje minst treffer yngre brukarar betre, ser eg at regjeringa no legg opp til gjennom prøveordningar. Før stortingsvalet i 2009 blei alle kandidatar til Stortinget utfordra på nettopp den saka. Det viste seg at det var eit fleirtal i denne sal for å få til ei ny og forbetra TT-ordning. Eg opplever at det forslaget som statsråd Meltveit Kleppa no legg fram i dette budsjettet, er eit første steg mot ei ny, moderne og betre TT-ordning, og eg er særs glad for at statsråden har prioritert det. Så er det viktig at me òg når måla våre når det gjeld sykkel. Me ser at delen syklistar har gått ned. Han har gått ned betydeleg i eit 20-årsperspektiv, men òg frå 2005 til 2009 har delen gått ned frå 5 pst. til 4 pst. Derfor foreslår Kristeleg Folkeparti ei styrking av sykkel- og gangvegar nettopp for å stimulere til meir sykling. Eg har òg lyst til å kommentere viktige område som gjeld vår kyst og våre farleier. Her opplever eg vårt utolmod når det gjeld å få meir frå veg til sjø – det går for sakte. Likevel er dette budsjettet eit steg i riktig retning ved at me får reduserte avgifter på ein del område. Men eg hadde gjerne sett at me hadde teke raskare skritt. Til slutt vil eg kort nemne dei andre proposisjonane som det i dag skal voterast over. Det gjeld kapittel under Samferdselsdepartementet, Fiskeri- og kystdepartementet og Justis- og politidepartementet. Komiteens fleirtal sluttar seg til regjeringas forslag, og eg reknar med at partia sjølve vil gjere greie for det dersom det er behov for presiseringar utover dette. Med dette tek eg opp dei forslaga Kristeleg Folkeparti er med på.