Fredric Holen Bjørdal (Arbeiderpartiet), 2014-05-27:
Eg takkar interpellanten for å ta opp eit interessant tema. Barnevernet har jo i høgste grad vore på dagsordenen det siste halvåret. Særleg NRK med sine Brennpunkt-dokumentarar har vist barnevernet som ei sterk og maktutøvande myndigheit. Framstillinga i media er kanskje noko unyansert, men slik vil det alltid vere så lenge barnevernet er underlagt streng teieplikt og har profesjonelle og etiske standardar. Det er likevel ikkje tvil om at dette området i forvaltinga har eit forbetringspotensial. Men det interpellanten i dag inviterer til debatt om, er noko anna enn det vi vanlegvis diskuterer. Ein tek utgangspunkt i at barnevernet slett ikkje har så stor moglegheit til bruk av makt som det kanskje blir framstilt som. Det er rett at barnevernet i særlege tilfelle har anledning til å flytte eit barn ut av familien, men det blir sjeldan fokusert på den makta foreldra har i kraft av at dei kan takke nei til så mange av hjelpetiltaka frå barnevernstenesta – hjelpetiltak som også har som føremål å førebyggje omsorgsovertaking. Vi er alle einige om nokre grunnleggjande prinsipp når det gjeld tiltaksapparatet i barnevernet, som fleire har vore inne på: At det skal leggjast avgjerande vekt på å finne tiltak som er til det beste for barnet, at det har ein eigenverdi for eit barn å vekse opp hos dei biologiske foreldra sjølv om det er visse manglar ved heimen, og at ein ikkje skal gjere større inngrep enn det som er heilt nødvendig. På den måten respekterer ein også artikkel 8 i menneskerettskonvensjonen om omsynet til privatlivets fred. Dette er ein sentral intensjon i barnevernslova: å beskytte familien mot unødige inngrep. Og det er vel nettopp derfor ein i hjelpetiltaka har lagt så stor vekt på samtykke frå foreldra. Sjølvsagt handlar det også om sannsynlegheita for å oppnå gode resultat ved å setje inn tiltak. Når foreldra er positivt innstilte til samarbeid med barnevernet, er sannsynet for å lykkast mykje større. Men spørsmålet er – som interpellanten tek opp – om vektlegginga av frivilligheit fører til at ressursane vert brukte på dei som ønskjer hjelp framfor dei som kanskje treng det mest. At foreldra har full rett til å avstå frå hjelpetilbod, gjer realiseringa av lova sin intensjon med hjelpetiltak vanskelegare. Når familien ikkje er innstilt på samarbeid, har barnevernet to valmoglegheiter: Dei kan leggje bort saka, eller dei kan fremje sak om omsorgsovertaking. Det finst ikkje nokon middelveg. Ofte skjer det første fordi spranget å gå til omsorgsovertaking er for stort, særleg viss ein ikkje har prøvd hjelpetiltak først. Då er sjansen for at barn som treng hjelp, ikkje får det, absolutt til stades. Og kva gjer vi med det? Mitt råd til statsråden er å trekkje pusten og tenkje seg om før ho følgjer det som eg oppfattar som interpellanten sitt ønske om så raskt som råd å føreslå meir tvang i hjelpetiltaka. Det er, som bl.a. representanten Aasrud var inne på, for mange ubesvarte spørsmål her til å ha hastverk. Er det f.eks. rett å utvide barnevernet sine tvangsmoglegheiter og la det gå utover privatlivets fred om det reduserer sjansane for omsorgsovertaking? Er det i det heile mogleg å få gode resultat når familien er negativ til hjelp frå barnevernet, men er pålagd å ta imot? Eg er usikker, men truleg vil det å kunne påleggje hjelpetiltak styrkje rettsstillinga til barna. Det vil nok ikkje ha same effekt som der foreldra er positivt innstilte, men sannsynlegvis vil det vere betre enn ikkje å gjere noko i det heile. Og pålagde hjelpetiltak er jo eit mildare inngrep enn omsorgsovertaking. Det gjer det lettare å akseptere det, sjølv om det på ingen måte er uproblematisk. Då er spørsmålet om det å utvide barnevernet si myndigheitsutøving er det minste av to vonde, der alternativet kan vise seg å vere endå meir negativt for barnet. Eg er glad for signala frå statsråden om at dette skal vere gjenstand for grundig vurdering. Dette kompliserte spørsmålet fortener grundig behandling, og det bør trumfe eventuelle behov for å vise handlekraft i ei sak som dette.