Haakon Blankenborg (Arbeiderpartiet), 2003-10-16:
Eg skal gi eit par kommentarar vidare utover det som saksordføraren la fram, og det er særleg knytt til framtida til Europarådet, sjølv om det er årsmeldinga frå 2002 som er utgangspunktet her. Den uviklinga som vi ser i rådet – eit stadig utvida råd med fleire medlemer, no 45 land som saksordføraren sa, men samtidig at ein større og større del av europarådsmedlemene også blir medlemer av EU – stiller rådet overfor nye utfordringar. Nokre av desse utfordringane er litt annleis enn det som saksordføraren var inne på. Når vi no i mai neste år står framfor eit europaråd der 25 av medlemene er med i EU og 20 ikkje er med, og der i alle fall sju av dei 20 som ikkje er med i EU, har ei klart uttrykt målsetjing om å bli det, er det klart at dette vil forandre situasjonen ganske dramatisk, ikkje fordi Europarådet blir irrelevant, men fordi ein vil stå overfor ei ny form for delt Europa på det området der Europarådet skal handtere menneskerettar og demokrati. Det er innlysande at både blant dei som er med i EU, og særleg blant dei som ikkje er med i EU – eg tenkjer ikkje først og fremst på Norge og Sveits – vil det vere store problem når det gjeld demokratiutvikling og menneskerettar. Viss ein då står framfor eit europaråd som skal overvake dette, der den eine minoriteten så å seie blir ståande som ansvarleg for å overvake minoriteten av land sjølv om svære makter som Russland og andre vil vere blant dei som ikkje er med, kan det gå på legitimiteten laus for Europarådet. Dermed er det ikkje berre spørsmål om å samarbeide med EU. Det er ei sak for seg, som saksordføraren var inne på. Spørsmålet er å finne ein måte der dette alleuropeiske organet kan fungere slik at det blir ei truverdig overvaking av demokratiet i alle medlemsland. Dermed må Europarådet òg orientere seg mot dei gamle demokratia og sjå på eventuelle skavankar og problem ved den demokratiske utviklinga i desse landa. Det må vi tole, sjølv om det er av ein annan karakter enn demokratiproblem og menneskerettar i dei nye medlemslanda. Med andre ord, det må vere ein balanse. Europarådet må bli slik at det ikkje berre blir overvaking av dei landa som ikkje er med i EU. Når det gjeld dei landa som er med i EU, og for så vidt òg dei landa som nesten er med, som Norge og Sveits og dei andre, er det klart at ein har andre mekanismar for å ta i vare demokrati og menneskerettar, innafor dei rammene som EU m.a. gir. Men dette er eit ganske grunnleggjande problem, fordi ein kan risikere at ein del land – ti-tolv land – vil stå utafor dei vesteuropeiske og sentraleuropeiske fellesskapsorgana gjennom EU og samtidig bli utsett for ganske intens overvaking – dommar frå Menneskerettsdomstolen – og ein vil då kunne føle at dette er majoriteten sine dommar over minoriteten. Dette har med legitimiteten å gjere. Eg har ikkje noko klart svar på det. Den eine indikasjonen som ein kan gi, er at rådet og f.eks. menneskerettskommissæren må orientere seg mot problem internt i dei vestlege og sentraleuropeiske landa. Det vil seie at ein behandlar heile Europa, men at dei tunge sakene naturlegvis vil vere dei nye medlemslanda, og at dei må vere i fokus. Dette kan også ha noko å gjere med det som òg saksordføraren var inne på, nemleg tilgangen på ressursar i Europarådet i framtida. Dersom dette blir eit organ som stort sett skal ta seg av demokratikontroll og menneskerettar for eit mindretal av landa i Europa, vil også viljen til å leggje ressursar inn i dette organet bli mindre, frå dei få som blir overvaka, men sannsynlegvis også frå dei mange som vil føle Europarådet som irrelevant. Dermed vil ein kunne forsterke det problemet som alle er einige om, ressursmangelen som finst særleg rundt domstolssystemet i Europarådet. Med andre ord: Det er ei rekkje ting som ligg i fortsetjinga av det som saksordføraren var inne på, og som Norge vil få høve til å ta opp gjennom det formannskapet som Regjeringa går inn i om ganske kort tid. Det er ikkje slik at det finst enkle svar på det, men det er eit punkt å setje på dagsordenen å sikre legitimiteten og relevansen til rådet på dei områda der alle er einige om at rådet bør ha ein relevans og legitimitet, fordi det er det einaste organet som har med seg alle desse mellom 45 og 50 landa som finst vest for Kaspiahavet i Europa. Om ein ikkje sikrar legitimiteten og relevansen, døyr Europarådet ut av ressursmangel, og dermed har ein heller ikkje ein organisasjon der menneskerettsspørsmål og demokrati kan takast opp på eit likeleg grunnlag mellom medlemslanda.