Jorunn Ringstad (Senterpartiet), 2000-06-15:
På nytt debatterer Stortinget ei sak som gjeld Gardermobana. Utsetjing av ferdigstilling av Gardermobana, problem med lekkasje i Romeriksporten og saker vedrørande økonomien i dette prosjektet har vore gjengangarar i samferdselsdebattar den inneverande stortingsperioden. Etter eitt år med drift av Flytoget har det òg vorte kjent at i tillegg til dei store overskridingane når det gjeld utbyggingskostnadene, er driftskostnadene godt over dei opphavlege overslaga, og marknadsdelen for flytoget er lågare enn rekna med. All erfaring i ettertid viser at føresetnadene som vart lagde til grunn i planleggingsarbeidet og i gjennomføringa, i beste fall må seiast å ha vore svært så optimistiske. Eller sagt med reine ord: Gardermobaneprosjektet har vore for dårleg planlagt. Eg reknar med at granskingskommisjonen som Stortinget har sett ned, vil gje oss svar på mange av dei spørsmåla som kan stillast om planleggingsarbeidet. Vi må ha svar på spørsmåla for å ta lærdom av det som har skjedd. Sjølvsagt kan vi òg seie at når Gardermobana først er der, er dette eit godt tilbod til passasjerane. Men som politikarar kan vi ikkje berre setje ein strek over det som har skjedd på førehand, når vi i dag ser at dei fleste føresetnadene som låg til grunn for utbygginga, viser seg å vere feil. NSB Gardermobanen AS er i dag i ein situasjon der driftsutgiftene er større enn rekna med, og inntektene er lågare enn rekna med, slik at Gardermobana går med underskot, også dersom lånegjelda blir halden utanfor. Når situasjonen er slik, ser ikkje eg at vi har så mange val utanom å slette gjelda. I og med at utbygginga av Gardermobana er finansiert ved at staten har tilført NSB Gardermobanen AS kapital i form av ordinære lån og ansvarlege lån, vil det etter mitt syn ikkje vere noka god løysing å la Gardermobana gå konkurs. Den håplause økonomiske situasjonen i Gardermobana ville vorte godt synleggjord ved ein konkurs, men staten ville ikkje fått dekt inn noko av låna som var gjevne til Gardermobana. Tvert imot ville ein konkurs koste, ikkje berre økonomisk, men òg i form av dårleg omdømme. Dette ville ikkje Flytoget ha vore tent med. Senterpartiet vil difor støtte forslaget om sletting av gjeld. Men eg må få leggje til at eg forstår reaksjonane hos mange rundt om i landet når ein i dette samferdselsprosjektet med eit pennestrøk kan slette 6,7 milliardar kr i gjeld, utan at det skal få innverknad på inflasjonen. Samtidig sit f.eks. mange distrikt med bompengeselskap som har dårleg økonomi, og trafikantane må leve med stadig høgare bompengesatsar for at bompengeselskapa ikkje skal gå konkurs. Sjølv med sletting av Flytoget si gjeld viser det seg, som eg alt har nemnt, at Flytoget ikkje vil gå med overskot i dei næraste åra med dei driftsutgiftene som er i dag. Komiteen har vorte kjend med at Flytoget arbeider for å få ned driftskostnadene. Erfaringane frå eitt års drift av Flytoget viser at heller ikkje på driftssida har grunnlagsarbeidet vore godt nok. Tilgang på driftserfaringar frå høgfartsbaner i andre land burde gjeve grunnlag for betre overslag for vedlikehaldskostnadene. Saman med resten av komiteen går Senterpartiet inn for at infrastukturen til NSB Gardermobanen AS blir overført til Jernbaneverket, og at det blir inngått ein forpliktande avtale om drifts- og vedlikehaldsopplegg. Høg fart er eit av Flytoget sine føremoner. Dette krev godt vedlikehald. I proposisjonen er det føreslått at Flytoget skal førast vidare som eit statleg eigd driftsselskap, 100 pst. eigd av NSB BA. Senterpartiet gjev si støtte til dette, men på vilkår av at Flytoget, innanfor denne organiseringa, blir gjeve stor grad av sjølvstyre og høve til eiga utvikling. Flytoget må f.eks. kunne marknadsføre seg som eit sjølvstendig tilbod og må kunne gjere sine prioriteringar ut frå kva som gagnar Flytoget. Det er viktig å ha eit styre som er oppteke av det som tener Flytoget best. Sett på bakgrunn av den omfattande slettinga av gjeld som vi kjem til å vedta seinare i kveld, er det viktig at eventuelle overskot i Flytoget blir synleggjorde i framtida. Ei organisering av Flytoget slik fleirtalet har skissert i innstillinga, meiner eg kan tene Flytoget som selskap og også gjere Flytoget til ein spydspiss for all jernbanedrift i Noreg.