Liv Signe Navarsete (Senterpartiet), 2016-11-22:
Eg vil fyrst takke medlemene i komiteen for godt arbeid med og samarbeid om meldinga om eksport av norsk forsvarsmateriell. Noreg har eitt av dei strengaste nasjonale regelverka for eksport av våpen. Dette er eit resultat av viktige politiske val. Me har eit moralsk ansvar for å arbeide aktivt mot at våpen kjem i feil hender. Eit strengt regelverk med open og brei debatt gjennom årlege stortingsmeldingar gir folk og folkevalde innsyn. Det sikrar legitimiteten til forsvarsindustrien i Noreg. Samstundes som me har eit strengt regelverk for eksport av forsvarsmateriell, må me heile tida følgje situasjonen i verda og korleis utviklinga går med tanke på bruk av våpen. Me må heile tida vere opne for og vurdere om Noreg burde revidere våre reglar for våpeneksport. Det er difor verdfullt og naudsynt at utanriks- og forsvarskomiteen kvart år går nøye gjennom kva land norsk forsvarsmateriell vert selt til, og gjer eventuelle korreksjonar i regelverket. Noreg har ein viktig tradisjon i å medverke til det internasjonale arbeidet med kontroll og nedrusting. Døme på dette er m.a. då Noreg la ned eit stort arbeid for å få vedteke eit internasjonalt forbod mot landminer og klasevåpen. Den mest effektive måten me kan sikre forsvarleg handel med forsvarsmateriell på, er å medverke til felles internasjonale reglar om sal av våpen og anna forsvarsmateriell. Det er difor viktig at regjeringa arbeider vidare i relevante internasjonale fora for å oppnå ei felles norm for sluttbrukardokumentasjon, og arbeide for at dette vert norm i NATO. Som eg har understreka fleire gonger før: Den mest grunnleggjande oppgåva for ein folkevald er å sikre tryggleiken til innbyggjarane i landet. Då treng me både eit nasjonalt forsvar og ein nasjonal forsvarsindustri. Det er viktig at den forsvarsindustrien har tydelege og langsiktige rammevilkår, men òg eit tydeleg regelverk som sikrar ein forsvarleg eksport. På same vis som Noreg må importere ein del våpen, må òg vår eigen forsvarsindustri kunne eksportere sine produkt. Det er brei politisk semje om dette, og det må liggje til grunn i debatten om eksport av norsk forsvarsmateriell. Senterpartiet ber, saman med eit fleirtal i komiteen, regjeringa om å vurdere å leggje fram eksportkontrollmeldinga seinast i løpet av andre kvartal etter at eksportåret er gjennomført, om det er praktisk gjennomførbart. Å få lagt fram meldinga innan eit halvår etter eksportårets slutt ville gjere debatten endå meir aktuell, då tidspunktet for dei aktuelle avgjerdene er nærare i tid. Eg vil her understreke at ein på dette punktet allereie har fått framgang, ved at me alt no drøftar eksporten for i fjor. Tidlegare har me handsama meldinga om våpeneksport meir enn eitt år etter at den aktuelle perioden var avslutta. Så det er framgang. Komiteen viser i innstillinga til at regjeringa inntil vidare har valt å halde attende utførsel av ammunisjon til Dei sameinte arabiske emirata, sjølv om det per no ikkje ligg føre informasjon om at norsk ammunisjon har vore nytta i Jemen. Regjeringa har grunngitt dette ut frå eit ynske om ei føre-var-linje overfor landa som intervenerer i Jemen. Eg meiner dette er klokt av regjeringa. Som saksordførar vil eg peike på at det i innstillinga på side 9 ved ein inkurie har kome inn ei feil formulering. I tillegg til det ovannemnde står det at Utanriksdepartementet si avgjerd om å avslutte sal av ammunisjon til Dei sameinte arabiske emirata er eit uttrykk for dette. Det er ein faktafeil. Den rette formuleringa skal vere at Utanriksdepartementet si avgjerd om midlertidig stans av sal av ammunisjon til Dei sameinte arabiske emirata er eit uttrykk for dette. Sjølv om dette er ei svakare formulering, er det likevel uttrykk for ei sunn føre-var-haldning. Senterpartiet ber, saman med Kristeleg Folkeparti, Venstre og SV, om at regjeringa tek same haldning overfor alle land som deltek i den saudi-arabisk leia koalisjonen som intervenerer i krigen i Jemen. Ordninga med sluttbrukarerklæring ved eksport av strategiske varer er viktig og bør utviklast vidare. Dette kan t.d. skje ved at det etter ei tid kan nyttast stikkprøvekontroll på oppgitt sluttbrukardokumentasjon i enkelte saker. Det kan vere krevjande å finne eit system for å nytte stikkprøvekontroll eller andre kontrollmekanismar overfor våpenimportørar. Senterpartiet ber like fullt regjeringa om å sjå nærare på kva moglegheiter ein kan sjå føre seg. Det er naturleg at ein i dette arbeidet gjer seg kjend med kva større medlemsstatar i NATO og mindre land som Finland, Sverige og Sveits gjer på dette feltet. Senterpartiet ber også i eit fleirtalsforslag regjeringa om å utgreie om innhaldet i ATT-avtalens artiklar 6 og 7 kan skrivast inn i norsk lov eller forskrift. Slik vil dei få ei sterkare juridisk forankring og ikkje berre speglast i departementet sine eigne retningslinjer. Mellom anna har Raudekrossen peika på at dette vil kunne sikre ei betre etterleving av ATT gjennom auka moglegheit for å etterprøve avgjerdene. Det er også verdt å minne om at Sveits, som ein stor eksportør av forsvarsmateriell, allereie har sytt for eit slikt grep. Med dette vil eg ta opp det forslaget der Senterpartiet er medforslagsstillar.