Valgerd Svarstad Haugland (Kristelig Folkeparti), 2005-01-11:
Det er viktige og vidtrekkande problemstillingar som interpellanten tek opp. Interpellasjonen er vinkla mot musea, men innleiingsvis vil eg streka under at desse spørsmåla i prinsippet dreiar seg om heile det kollektive samfunnsminnet og dermed vedkjem arkiv- og bibliotekinstitusjonane òg. På arkivområdet er det i så måte skjedd mykje positivt dei siste tiåra med fjellmagasin for Riksarkivet og Statsarkivet i Oslo, nye arkivbygg i Tromsø, Kristiansand og på Kongsberg. I Trondheim vil frå 2007 både Statsarkivet, Byarkivet og arkiv frå andre kommunar i regionen, saman med samlingar frå fleire museum og frå NTNU, få plass i den gamle ubåtbunkeren Dora. Dette nye ABM-senteret vil representere eit viktig lyft for bevarings- og konserveringsarbeidet for mange ABM-institusjonar i Trøndelag. Gjennom arkivlova med tilhøyrande forskrift er det dessutan etablert eit legalt instrument som gir fastare rammevilkår for den samla arkivbevaringa i landet. På bibliotekområdet er trygging og bevaring i særleg grad viktig for Nasjonalbiblioteket, som er tillagt ansvaret for å ta vare på alle former for allment tilgjengelege dokument. Gjennom sikringsmagasinet i fjellet i Rana og dei tekniske funksjonane som er bygde opp ved denne delen av Nasjonalbiblioteket, er det teke eit godt grep om desse oppgåvene. Mange museum har òg gjort bruk av tenestene ved Nasjonalbiblioteket i Rana, m.a. for å tryggja fotohistorisk materiale. I desse dagar har dessutan Nasjonalbiblioteket teke i bruk nye sikringsmagasin i Oslo, slik at dei eldre bok- og manuskriptsamlingane no blir tryggja på ein vesentleg betre måte enn tidlegare. Interpellanten har rett i at det trengst ein heilskapleg strategi for å møta dei utfordringane som gjeld sikring og bevaring av samlingane i kunstmusea og dei kulturhistoriske musea. Det er òg rett at ein både i Nederland og i Sverige dei seinaste 10-12 åra har gjennomført tidsavgrensa, ekstraordinære tiltak for å betra tilhøva for vern og sikring av museumssamlingar. Bruk av tidsavgrensa tiltak innafor bevaringsarbeidet vart m.a. drøfta i St.meld. nr. 22 for 1999-2000, Kjelder til kunnskap og oppleving, altså ABM-meldinga. Konklusjonen der var at i staden for å satsa på tidsavgrensa, ekstraordinære tiltak er det betre å satsa på å styrkja museumsinstitusjonane på ein måte som vil vara. Difor vart museumsreforma sett i gang med konsolidering av dei mange små museumseiningane rundt om i landet og ei gradvis opptrapping av økonomiske tilskott. Den varsla økonomiske opptrappinga har så langt komme om lag halvvegs. Styrkinga er ikkje øyremerkt tryggings- og bevaringstiltak - det er opp til musea sjølve å avgjera korleis midlane skal nyttast, ut frå eit generelt mål om å betra den profesjonelle standarden ved institusjonane. Det er likevel liten tvil om at det lyftet musea no får, vil få mykje å seia for bevaringa av samlingane. I tillegg forvaltar fagorganet ABM-utvikling den statlege tilskottsordninga for tryggingstiltak ved musea, der museum kan få dekt inntil 60 pst. av kostnadene til tryggingstiltak. Årleg ramme er no, som også interpellanten nemnde, ca. 6 mill. kr. Frå denne ordninga vart etablert i 1984, og fram til i dag er det kanalisert om lag 90 mill. kr til tryggingstiltak ved musea. Kvart år blir det gitt tilskott til mellom 30 og 40 museum, i all hovudsak til brannsikring og tiltak mot tjuveri. ABM-utvikling slår fast at merksemda kring sikringsspørsmål er langt høgare ved musea i dag enn tidleg på 1990-talet. Ranet på Munch-museet skapte eit nytt trusselbilete, der ein konkret risiko for ran av spesielle kunstobjekt kom inn som ein brutal realitet i den norske museumskvardagen. Departementet bad straks ABM-utvikling om å kartleggja konsekvensane av dette nye trugsmålet. Tufta på denne fyrste vurderinga foreslo Regjeringa i St.prp. nr. 24 for 2004-2005 å løyva 5 mill. kr til strakstiltak ved enkelte museum. Vi kan òg konstatera at Oslo kommune har sett i gang eit omfattande arbeid for å gjera Munch-museet til eit langt sikrare museum. Kultur- og kyrkjedepartementet vil i samarbeid med ABM-utvikling sjå på korleis den gjeldande ordninga for sikringstiltak kan gjerast endå betre, og vil komma tilbake til dette i budsjettproposisjonen for 2006. Interpellanten viser til Riksrevisjonens Dokument nr. 3:9 for 2002-2003, «Riksrevisjonens undersøkelse av bevaringen og sikringen av samlingene ved fem statlige museer», der Nasjonalgalleriet var eitt av musea. For denne institusjonens vedkommande vart det i liten grad stilt spørsmål ved sikringa mot brann og tjuveri, men det vart streka under at dei vidare og meir langsiktige bevaringsoppgåvene baud på mange utfordringar. Regjeringa har i St.prp. nr. 1 Tillegg nr. 4 for 2004-2005 gjort greie for korleis departementet etter innspel frå Nasjonalmuseet for kunst arbeider vidare med ein plan om å få til ei fullgod magasinløysing for Nasjonalmuseet for kunst ved å byggja om industrieigedommar. Eit alternativ er ein tidlegare industrihall i Lodalen, den såkalla Kværnerhallen. Som prinsippløysing er dette spennande på mange måtar, ikkje minst fordi det kan gi Nasjonalmuseet ei samla løysing for magasin- og konserveringsfunksjonar alt i 2006. Like fullt er det klart at det fyrst er ved realiseringa av eit nybygg for kunstmuseet i Tullinløkka-området at vi vil kunna løysa dei samla bevarings- og sikringsutfordringane som Nasjonalmuseet for kunst med sine eineståande samlingar står overfor. I det nederlandske Delta-prosjektet som interpellanten viser til, var hovudinnsatsen innretta mot å betra oversynet over museumssamlingane ved auka bruk av IT-basert registrering og katalogisering. Straks prosjektet med Nasjonalmuseet for kunst vart starta opp i 2002, vart det sett i gang eit omfattande registrerings- og katalogiseringsprosjekt for dei fire museumseiningane som inngår i Nasjonalmuseet. Dette prosjektet er framleis ei prioritert oppgåve. I mange år har det vore ein målretta strategi å utarbeida felles standardar og opplegg for katalogiseringsprogram i norske kulturhistoriske museum. Finansiert av ABM-utvikling har Norsk Folkemuseum ansvaret for ei felles datateneste, der ein i samarbeid med ei rekkje av dei største kulturhistoriske musea utviklar eit felles dataprogram. Dette programmet har vist seg å vera særs vellykka og er no kjøpt inn av Nordiska museet i Stockholm. Magasin- eller lagringslokale for dei delane av samlingane som til kvar tid ikkje er utstilte, er eit viktig sikringstiltak for musea. Eg har alt nemnt planane for Nasjonalmuseet for kunst. Fleire institusjonar arbeider no med planar om felles magasinlokale og konserveringseiningar, for på den måten å samla profesjonelle krefter og arbeidsinnsats. Av dei prosjekta som dette året har fått tilskott frå spelemidlar til kulturbygg, vil eg i denne samanhengen nemna Museumssenteret i Salhus, der det blir lagt til rette for konservering, magasin og andre fellesfunksjonar for musea i Hordaland. Vidare har Sunnmøre Museum fått midlar til å byggja eit nytt fellesmagasin for musea i denne regionen. Det viktigaste vi no kan gjera for å styrkja både sikringstiltak og andre delar av det profesjonelle arbeidet i musea, er å fullføra den museumsreforma som vart introdusert i ABM-meldinga. Ho uttrykkjer ein strategi, der ein gradvis styrkjer driftsgrunnlaget for musea, når det gjeld både økonomiske ressursar og profesjonalisering. Samstundes vil vi under finansieringsordningane for kulturbygg kontinuerleg vurdera søknader om nye og betre lokale for museum. I tillegg vil vi halda fram med og vidareutvikla dei meir spesifikke sikringstiltaka gjennom ABM-utvikling. I denne samanhengen viser eg til St.meld. nr. 48 for 2002-2003, Kulturpolitikk fram mot 2014, der det på side 181 er uttrykt følgjande: «Det kan òg verta aktuelt å vurdera om noverande ordning med tilskot til sikringstiltak i regi av ABM-utvikling kan utvidast til også å gjelda etterslep innanfor dokumentasjon og bevaring meir generelt, til dømes med tanke på innreiing, forbetring av klima- og lystilhøve, handtering av skadedyr, elektronisk dokumentasjon og fotografering av gjenstandar.» Dette dreier seg om den samla storleiken på dei prosjekt- og tiltaksmidlane som ABM-utvikling forvaltar. Det er med andre ord eit budsjettspørsmål, som departementet må komma tilbake til i den samanhengen. Sikringsarbeid i museum er for viktig til berre eller fyrst og fremst å satsa på tidsavgrensa, ekstraordinære tiltak. Det er det jamne, målretta arbeidet som gir best resultat, både i eit kort og eit langt tidsperspektiv.