Liv Signe Navarsete (Senterpartiet), 2018-11-13:
Den siste tida har brexit vore eit hovudtema innan internasjonal politikk. Det er enno ikkje avklart kva som eigentleg skjer den 29. mars til neste år. Men éin ting veit me: Det kjem til å verte eit endra politisk bilete i Europa. Denne veka var næringsministeren i Storbritannia for å drøfte handelssamarbeidet mellom Noreg og Storbritannia. Det er på høg tid. Noreg treng så klare retningslinjer som mogleg, og me må vidareutvikle det gode forholdet til Storbritannia. Her kan EØS-avtalen vere eit hinder for Noreg. Me er gjennom EØS-avtalen bundne til Europa, til EU, i mange spørsmål. Det er på høg tid at NATO no inngår sjølvstendige forhandlingar om føreseielege handelsavtalar med Storbritannia. Dette arbeidet burde vore starta mykje tidlegare, noko Senterpartiet òg har presisert. Utanriksministeren understreka likevel at brexit ikkje er den største utfordringa EU strir med – det er at felles verdiar og prinsipp for samarbeidet vert sett på prøve. Me ser eit meir segregert Europa. Høgreekstremisme er i frammarsj, ulikskapane mellom folk aukar, og statar i EU er usamde seg imellom, m.a. om brexit og immigrasjon. Kvifor skjer dette? Det eine er at EUs sentralstyrte politikk ikkje går i hop med mange medlemsland sine ynskjer om sjølvstyre og å få behalde eit eige politisk handlingsrom nasjonalt. Den andre grunnleggjande faktoren er ein systemfeil som hindrar EU i å drive reell omfordeling og styring av økonomien – det at ein tviheld på ein felles valuta, euroen, utan å ha ei felles styring av finanssektoren i medlemslanda. Det er ei lukke for Noreg at Høgre ikkje har lukkast i sitt store prosjekt med EU-medlemskap, slik at me har vår eigen valuta og ein sunn økonomi. Likevel tilpassar regjeringa Noreg sin politikk til EU i større og større grad. I realiteten ynskjer dei at me skal verte medlem. Det har me tydeleg sett dei siste åra, med viktige saker som finanstilsyn, ACER og seinast med liberaliseringa og privatiseringa av jernbana. Dette, saman med EØS-avtalen, avgrensar Noregs politiske fridom. Regjeringas politikk har no ført til at òg store delar av fagforbunda går imot EØS. Seinast i dag høyrde me om utanlandske selskap sin misbruk av kabotasjeregelverket. Når vil LO og Arbeidarpartiet sjå at det norske arbeidslivet gradvis vert nedbrote og øydelagt, om det ikkje vert sett ein stoppar for undermineringa av norsk arbeidsliv? Eg har lite håp om at regjeringspartia vil sjå dette nokon gong. Også innanfor tryggingspolitikken ynskjer regjeringa at me knyter oss tettare til EU. Det vert skapt tvil om NATOs evne til å forsvare Europa. Me ser den same tendensen frå statar internt i EU. Det verkar ikkje som om alle stoler på artikkel 5 i alliansen. Seinast førre veka gjekk den franske presidenten, Macron, ut og sa at ein måtte opprette ein europeisk hær som kunne forsvare Europa, til og med mot USA – dette samstundes med at USA aukar sitt nærvær i Europa og tek eit større ansvar. Her vil eg seie meg samd med førre talar, som seier at EU aldri kan erstatte USA som vår alliert, som vår næraste alliert. Det er ein veldig farleg debatt å gi seg inn på, for NATO er kanskje ein av verdas mest suksessfulle forsvarsalliansar. På den andre sida er EU ein overnasjonal union som undergrev nasjonalstatanes sjølvstende. Der medlemskap i NATO gir Noreg høve til å styre Noreg etter norske borgarar sine ynskjer om makt, vil ein medlemskap i EU gjere det stikk motsette; tvinge Noreg sine folkevalde til å styre enda meir etter EUs reglar enn det me gjer med EØS-avtalen i dag. Leiande krefter i Høgre har ved uttalar sådd tvil om NATO og har også brukt det som ei brekkstong for norsk innlemming i EU. EU vil aldri kunne vere eit alternativ til NATO i eit maktteoretisk perspektiv. Me har stadig kome tilbake til drøftinga om PESCO, om EUs militære samarbeid, om forskingssamarbeid, om innkjøpssamarbeid, om reell oppbygging av ein EU-hær. Det var ikkje ein debatt om dette då Noreg inngjekk EØS-avtalen i si tid. Så eg vil be om at regjeringa legg fram ei eiga sak om vårt tilhøve til EUs framveksande forsvarsallianse. Det fortener ein debatt i denne salen. Saka er så stor at me treng at òg nasjonalforsamlinga drøftar ho. Forsvaret av landet er det viktigaste temaet me kan drøfte, og tryggleik for innbyggjarane er det viktigaste for kvar regjering og kvart storting.