Gjermund Hagesæter (Fremskrittspartiet), 2012-06-13:
Når ein høyrer på saksordføraren, får ein inntrykk av at det går veldig bra i Kommune-Noreg, og sjølvsagt er det mykje som går bra i Kommune-Noreg – det skulle berre mangle. Vi er eit av verdas rikaste land. Vi har dei beste føresetnadene for å ha ein god kommunesektor og gode tenester i kommunane. Dessverre tyder tilbakemeldingane som vi får, på at det ikkje er slik det bør vere på alle område, og det kjem av mange ting. Framstegspartiet meiner at dette bl.a. kjem av at vi har eit system som ikkje fungerer slik det skal. Framstegspartiet har derfor eit anna kommunalpolitisk utgangspunkt enn regjeringa og dei raud-grøne partia. Kjernen i vår kommunepolitikk er å setje mennesket i sentrum. Kommunen er til for innbyggjarane, ikkje omvendt. Det offentlege har eit overordna ansvar for kvaliteten på tenestene som blir leverte, men treng ikkje utføre dei oppgåvene som enkeltpersonar, bedrifter og private kan løyse like godt eller betre. Det offentlege må uansett ha eit finansieringsansvar. Vi ønskjer derfor å innføre ei behovsstyrd statleg finansiering av grunnleggjande velferdstenester i kommunane. Det fungerer slik at ein først konstaterer eit behov, og så utløyser det statleg finansiering. Det betyr at det spelar inga rolle om ein bur i ein fattig eller rik kommune, ein konstaterer eit behov, og dermed utløyser det finansiering. Kven som utfører desse oppgåvene, er som regel irrelevant for den enkelte, berre ein får gode tenester. Kommunane har eit ansvar for å leggje til rette, men ein kan overlate til private aktørar å utføre desse tenestene, der det ligg til rette for det. Når det gjeld oppgåver utover dette, vil vi at det hovudsakleg skal finansierast med lokal skattlegging, men òg med rammeoverføringar frå staten. Sjølvsagt er det slik at inntil vi får gjennomslag for dei tankane og den systemendringa, må vi ta utgangspunkt i dagens rammeløyvingssystem og dei utfordringane det gir. Framstegspartiet meiner at dei rammene som regjeringa har signalisert gjennom kommuneproposisjonen 2013, langt frå er tilstrekkelege i forhold til dei utfordringane kommunane står framfor. Framstegspartiet har derfor i denne innstillinga foreslått å auke kommunerammene neste år med 1,5 mrd. kr meir enn det dei andre partia går inn for. I tillegg foreslår vi òg 2 mrd. kr meir til fylkeskommunale vegar. Det er interessant å høyre saksordføraren, Arbeidarpartiet si kommunalpolitiske talskvinne, kritisere Høgre for ikkje å gi meir pengar til kommunane. Samtidig får Framstegspartiet kritikk for at vi gir meir pengar til kommunane. For meg høyrest det ut som om eit samarbeid mellom desse partia vil vere veldig bra for Kommune-Noreg. Mange ting går feil veg i Kommune-Noreg. Kommunane slit med dårleg økonomi. Gjeldsbyrda, som fleire har vore inne på, har meir enn dobla seg under den raud-grøne regjeringa, og nye oppgåver blir pålagde kommunane, f.eks. Samhandlingsreforma, utan at nok pengar og alle føresetnader er på plass. Vedlikehaldsetterslepet i Kommune-Noreg har også auka, og held fram å auke. Når det gjeld bygg, er det anslått til 90–140 mrd. kr og at det aukar med 1,5–3 mrd. kr i året. Når det gjeld veg, er det anslått til 20–40 mrd. kr og at det aukar med 1,5–2 mrd. kr. Og når det gjeld vatn, avløp og renovasjon, har ein altså anslag på at det totale vedlikehaldsetterslepet er 110–196 mrd. kr. Kor mykje det aukar kvart år, har eg rett og slett ikkje funne noko tal på. Det viser seg også at gjennomsnittleg driftsresultat i kommunesektoren går ned. Det var i 2009 og 2010 på 3 pst. I 2011 har det gått ned til 2,5 pst. Når det gjeld talet på kommunar i ROBEK, har det dei siste tre åra òg gått feil veg. I 2009 var det 42 kommunar i ROBEK. No har vi fått nye, oppdaterte tal som viser at dette har stige til 52 kommunar, ti fleire i løpet av tre år – og det har altså skjedd i ei tid med rekordlåg rente. Kommuneproposisjonen for 2013 gir heller ikkje positive utsikter. Når ein tek omsyn til at vi blir fleire og eldre, pluss at ein òg tek omsyn til auka pensjonskostnader i Kommune-Noreg, sannsynleg auka rentekostnader, nye oppgåver og meir regelstyring, er det vanskeleg å sjå at kommunane kjem betre ut neste år, heller tvert imot. Framstegspartiet fryktar at ein allereie anstrengd kommuneøkonomi vil bli forverra neste år. Det betyr sjølvsagt òg at dei enorme etterslepa mange kommunar opplever i forhold til rehabilitering av kommunal bygningsmasse og infrastruktur som følgje av ein anstrengd kommuneøkonomi, ikkje blir reduserte, men vil auke ytterlegare. Når det gjeld eldreomsorga, har Framstegspartiet merka seg at regjeringa no er i ferd med å gå bort frå sitt valløfte om at det skulle byggjast 12 000 nye sjukeheimsplassar. Så langt er det berre bygd 1 000 nye sjukeheimsplassar. Ein ligg altså langt etter skjemaet. Vi meiner at dette er bekymringfullt og er redd for at den utviklinga vil føre til at kommunane ikkje maktar å møte behovet for fleire sjukeheimsplassar og ei verdig eldreomsorg. For å få til ei god eldreomsorg trengst det handling og ikkje berre valkampprat. For å få til ei betre utnytting av kommunane sine avgrensa midlar må ein òg leggje til rette for konkurranse, både intern konkurranse og ekstern konkurranse. Konkurranse er sunt. På den måten kan vi få ei positiv utvikling for kommunesektoren og større grad av valfridom, til glede for innbyggjarane og tenestemottakarane. Velferdsteknologi er eit tema som Framstegspartiet har interessert seg for. Vi har òg fremma representantforslag om dette, som skal behandlast til hausten. Her er det viktig at òg sentrale myndigheiter tek grep, slik at ein kan nytte dei moglegheitene og den teknologien til å gi ei betre eldreomsorg. Vi har i Noreg eit budsjetteringssystem, eit rekneskapssystem, som er forelda, og som tildekkjer den reelle økonomiske situasjonen i kommunane. Vi har ikkje avskriving, men vi har avdrag som ein kostnad. Dersom vi hadde fått ei slik endring, til avskriving, slik norske selskap har, ville dette ført til raude tal i kanskje dei fleste av landets kommunar. Derfor er det viktig med både kortsiktige og langsiktige grep. Kortsiktig foreslår vi i samband med denne proposisjonen at vi tilfører meir pengar til kommunane, slik at dei kan utføre jobben sin og førebu seg på framtidige utfordringar. Som nemnt går vi altså inn for 1,5 mrd. kr meir til kommunane enn regjeringa gjer. Det vil vi hovudsakleg øyremerkje eldreomsorg, skule, psykiatri og rusomsorg. Så har vi også 2 mrd. kr meir til fylkeskommunale vegar. Det er eit vedlikehaldsetterslep som no ser ut til å auke ytterlegare med dei signala regjeringa legg fram. Det meiner vi er veldig uheldig, og derfor fremmar vi meir pengar til det. På lang sikt er det ein del som må gjerast, som eg òg har vore inne på. Vi må endre rekneskapssystemet – synleggjere den reelle situasjonen i Kommune-Noreg. Vi må også stimulere til sunn konkurranse og dermed større valfridom for innbyggjarane. Dermed kan vi altså få meir og betre velferd for kvar krone kommunane disponerer. Avslutningsvis vil eg på nytt fremme dei forslaga som Framstegspartiet står bak, anten åleine eller saman med andre.