Lodve Solholm (Fremskrittspartiet), 1998-11-23:
Gjennom Innst. O. nr. 14 legg kommunalkomiteen fram si innstilling om Ot.prp. nr. 53 for 1997-98 om lov om interkommunale selskap og lov om endringar i kommunelova m.m., som byggjer på NOU 1995:17. Komiteen er samd med departementet og lovutvalet i at det trengst ei opprydding i lovene som regulerer kommunale, fylkeskommunale og interkommunale verksemder, særleg dei som har eit forretningsmessig innslag. Eg reknar med at dei ymse partia sjølve vil grunngi dei få dissensane som er i innstillinga. Eg vil vise til at reaksjonane i høyringsrunden som departementet har gjennomført etter lovutvalet si tilråding, i all hovudsak har vore positive. Det er med andre ord ei etterlengta lov. Komiteen har hatt høyring med Norsk Presseforbund, Energiforsyningens Fellesorganisasjon, Norsk Kommuneforbund, YS-KFO, KS og Norges Statsautoriserte Revisorers Forening, og reaksjonane var også der i stor grad positive til dei lovforslaga som er fremma i proposisjonen. Nokre innvendingar på område som tilsettingstilhøve, dei tilsette si medbestemming, revisjon, offentlegheit og openheit var det. Hovudføremålet med lovframlegga har vore å gi eit spekter av organisasjonsformer som gir kommunane høve til å velje ei form som er tilpassa det konkrete verkeområdet verksemda skal ha. Det er prinsippa i selskapslovgivinga som ligg til grunn for lovforslaga. Lovforslaga er eit uttrykk for ein balanse mellom omsynet til fridomen til leiinga i eit føretak og omsynet til politisk kontroll, og ved mange høve har det vore naudsynt med kompromiss mellom kryssande interesser. Fleirtalet i komiteen meiner at lovforslaga ikkje inneber ein reservasjon mot enkelte verkeområde for kommunal tenesteproduksjon. Vi i komiteen er samde i at kommunal verksemd framleis skal ha høve til å organisere seg som aksjeselskap, og då ikkje gjennom særreglar som no, men etter aksjelova. Då treng ein ikkje andre organisasjonsformer enn aksjeselskapsforma for å etablere selskap med avgrensa ansvar. Vi synest det er uheldig at interkommunale selskap med avgrensa ansvar utanfor aksjelova ikkje er lovregulerte. Forslaget om å oppheve unntaket i aksjelova § 18-2 nr. 1 er derfor rett, og det fører til at slike verksemder i framtida må nytte aksjeselskapsforma. Kommunelova sin § 27 er ikkje god nok ved danning av interkommunale selskap. Ein bør ikkje ha spesialreglar i selskapslova for kommunale selskap, og derfor er det rett å oppheve høvet til å etablere interkommunale selskap etter selskapslova av 1985. Komiteen er samd i forslaget om ei eiga lov for interkommunale selskap med ikkje avgrensa ansvar – lov om interkommunale selskap. Komiteens fleirtal legg stor vekt på å etablere ryddige organisasjonsformer med klare ansvarsliner. Fleirtalet meiner vidare, til liks med departementet, at eit system der styret er direkte underordna kommunestyret og dagleg leiar og også er direkte underordna føretaket sitt styre, sikrar dette. Komiteen er ikkje einig med departementet i at administrasjonssjefen skal kunne inneha funksjonen som føretaket sin daglege leiar. Komiteen meiner slik praksis vil kunne føre til ei uheldig dobbeltrolle for administrasjonssjefen, då han/ho ved handsaming av enkelte typar saker i praksis både vil vere underordna kommunestyret og føretaket sitt styre. Komiteen meiner derfor at kommunen sin administrasjonssjef ikkje skal kunne vere dagleg leiar i eit kommunalt føretak. Komiteen vil likevel kunne opne for at det i heilt spesielle høve kan givast unnatak i dei tilfelle føretaket har svært få tilsette eller at kommunen er liten. Eg vil også vise til at departementet arbeider med ei sak om problemstillingar knytte til den plassen eit føretak har i kommunar med parlamentarisk styreform, og vi reknar med at vi får den saka til handsaming om ikkje så altfor lenge. Komiteen er vidare einig i departementet sine vurderingar og framlegg når det gjeld rekneskapsprinsipp i kommunale føretak. Budsjett- og rekneskapssystemet skal følgje anna kommunal verksemd, men slik at det kan vedtakast at eit kommunalt føretak skal føre rekneskap etter rekneskapslova sine prinsipp. Departementet vil i så måte vurdere om det aktuelle føretaket eller typen av føretak skal kunne føre rekneskap etter rekneskapslova. Vi finn det ikkje formålstenleg at reglane blir utforma slik at det blir eit pålegg om å føre rekneskap etter begge prinsippa samstundes. Vidare er det rett at når føretaket har rekneskapsplikt etter rekneskapslova, skal revisoren som utfører revisjonen, vere registrert eller statsautorisert. Dersom rekneskapslova sine prinsipp blir valde, får dette konsekvensar for val av revisor i føretaket. I framlegget sine endringar til ny revisorlov, jf. Ot.prp. nr. 75 for 1997-98, har ikkje revisor i kommunale AS opplysningsplikt til kontrollutval eller andre kommunale organ. Slik plikt må heimlast i vedtektene for føretaket eller selskapet. Kommunal- og regionaldepartementet viser i svarbrev av 22. oktober 1998 til komiteen til at det i kjølvatnet av forskingsrapporten frå NIBR, «En studie av kontroll- og tilsynsordningene i kommuner og fylkeskommuner », som skal sluttførast i 1999, vil vere naturleg å ta opp spørsmål om internkontrollsystemet som den nye kommunelova etablerte. Komiteen meiner at forvaltningsrevisjonen som ligg til kommunerevisjonen og kontrollutvalet, må behaldast og utviklast, og at dette må sikrast gjennom kommunale vedtekter i selskapa/føretaka. I tillegg må det vurderast å gi kommunerevisjonen same rett til informasjon når det gjeld kommunale føretak, kommunale aksjeselskap og interkommunale selskap som den Riksrevisjonen har når det gjeld heleigde statlege aksjeselskap, aksjelova § 18-5. Komiteen ber derfor Regjeringa kome tilbake til Stortinget med ein gjennomgang av saksområdet og eventuelle lovforslag som tek omsyn til dette. Komiteen er samd i den organisasjonsforma interkommunale selskap vil få etter den nye lova, og vidare at det ikkje er naudsynt at selskapsavtalen skal godkjennast av staten. Når det gjeld offentlegheit, vil eg vise til handsaming av St. meld. nr. 32 for 1997-98, Om offentlighetsprinsippet i forvaltningen, og dei respektive fraksjonane sine merknader og forslag i Innst. S. nr. 21 for 1998-99; den handsaminga er jo Stortinget akkurat i dag ferdig med. Komiteen støttar utvalet sitt framlegg om at interkommunale selskap primært skal ha rekneskapsplikt etter rekneskapslova. Her er komiteen ueinig med departementet. Vi gjer framlegg om at eigarane kan bestemme i selskapsavtalen at selskapet i staden kan føre rekneskap etter kommunale rekneskapsprinsipp. Komiteen meiner dette inneber at selskap som fører rekneskap etter rekneskapslova, skal ha revisjonsplikt etter revisorlova, og at revisor må vere registrert eller statsautorisert. Det er derfor på denne bakgrunn naudsynt å gi departementet ein heimel til å gi særlege føresegner om føring av rekneskap etter rekneskapslova, av omsyn til harmoniseringa av slik rekneskap og reglane for økonomiforvalting. Vi har i dag fått opplyst frå departementet at på grunn av at komiteen foreslår å endre § 27 i kommunelova, om interkommunale selskap, skal selskapet ha rekneskapsplikt etter rekneskapslova, og derfor vil det vere naudsynt med ei endring i rekneskapslova. Dette vil vere i rekneskapslova § 1 andre avsnitt, der det er rekna opp dei som har rekneskapsplikt etter den lova, samt i § 2, der det er gitt heimel for unnatak og tilpassingar. Eg vil då på vegner av komiteen stadfeste at ein ønskjer den naudsynte justeringa i rekneskapslova som ei følgje av det komiteen vil foreslå om interkommunale selskap i § 27 i kommunelova. Eg vil igjen vise til at siktemålet med lovforslaget er å tilby eit spekter av organisasjonsformer som er tilpassa dei ulike verksemder kommunane og fylkeskommunane driv. Komiteen meiner utifrå dette at forslaga gir grunnlag for ei betre utnytting av ressursane både i kommunane og i fylkeskommunane. Så nokre merknader frå Framstegspartiet sin fraksjon. Eg vil her vise til våre generelle haldningar til det som gjeld konsesjonshandsaming. Eg vil i den samanhengen også vise til brev frå Kommunal- og regionaldepartementet av 16. november 1998 til komiteen om handsaming av Ot.prp. nr. 53 for 1997-98 og § 41 i lov om interkommunale selskap. I brevet er departementet redd for å tape den politiske styringa dersom ein ikkje kan konsesjonshandsame verksemdene sine rettar med ein gong ein aksje blir seld eller selskapet blir omdanna. Vi i Framstegspartiet ser ikkje nokon fare i at private kan kjøpe seg opp i eit kommunalt aksjeselskap med inntil 1/3 av aksjane før ein må ha konsesjonshandsaming av selskapet sine rettar. Vi vil derfor, saman med Høgre, stemme mot forslaget til § 41 fjerde ledd andre punktum. Vi vil også foreslå at Regjeringa fremmar forslag om å endre industrikonsesjonslova, slik at unntak for interkommunale selskap kan gjerast. Vi ønskjer at kommunale føretak og interkommunale selskap skal avgrensast til kommunale oppgåver der tenesteproduksjon er integrert med forvaltingsoppgåver. Kommunale verksemder som driv tenesteproduksjon, bør i størst mogleg grad etablerast som eigne rettssubjekt og helst organiserast som aksjeselskap. Ei slik organisering vil gjere det lettare å konkurransestimulere kommunal verksemd. Konkurransestimulering er ein avgjerande føresetnad for å betre kommunane sin økonomi og sikre kvalitet på tenestene. I denne samanheng vil eg understreke at utskiljing av kommunal verksemd til eigne rettssubjekt med avgrensa ansvar, i første rekkje til aksjeselskap, er den beste måten for å oppnå klare ansvarsliner, synleggjering av kostnader og effektiv økonomistyring på. Eg er samd med Regjeringa i at det ikkje bør vere obligatorisk representasjon for dei tilsette i styret. Fleirtalet er ikkje det. Eg meiner at kommunestyret er det organet som bør avgjere dette ut frå lokale vurderingar. Det er ei sjølvsagd sak at dei tilsette bør dra seg tilbake ved saker som handsamar utøving av myndigheit. Det er viktig å understreke at utskiljing av interkommunal verksemd til rettssubjekt med avgrensa ansvar, i første rekkje som aksjeselskap, er den beste måten å oppnå klare ansvarsliner, synleggjering av kostnader og effektiv økonomistyring på, og at det då også kan betre økonomien i kommunane. Til slutt vil eg ta opp dei forslaga som Framstegspartiet og Høgre har i innstillinga på side 16.