Haakon Blankenborg (Arbeiderpartiet), 2002-05-21:
Det blir vel då noko som liknar på varaordførar! Meldinga omhandlar generalforsamlinga og det som har skjedd. Likevel kan kommentarane knytast til FN i sin heilskap – Tryggingsrådet også. Slik bør nok også merknadene frå komiteen lesast. Eit hovudføremål her er å peike på eit av dilemmaa både for generalforsamlinga og for Tryggingsrådet, nemleg det truverdeproblemet som FN kan kome opp i ved at det gjer mange vedtak som det har vanskar med å få gjennomført. Til det er det to kommentarar å kome med. Det eine er at ein naturlegvis bør vise ei viss varsemd med å presse fram vedtak som ein har vanskeleg for å få gjennomført. Det er vel ei oppmoding som naturlegvis kan gå til Utanriksdepartementet og dei som forvaltar dette, men også meir generelt til dei som deltek i det politiske ordskiftet både her heime og internasjonalt. Det er ikkje sikkert at mange vedtak er det som gagnar ei sak eller gagnar FN om ein ikkje er i stand til å gjennomføre vedtaka. Det andre er naturlegvis at ein må, så langt som overhovudet mogleg, få gjennomført dei vedtaka som blir gjorde, og særleg dei som er knytte til Tryggingsrådet. Der vil eg peike på eit forhold som er særleg viktig og som har vore framme i debatten også i det siste. Ein kan ikkje trekkje samanlikningar frå ei sak til ei anna. Det vil ikkje berre vere å undergrave FN, men det kan også føre oss inn i mange farlege situasjonar dersom vi meiner det er to internasjonale situasjonar som er så identiske at vi berre kan føre vedtaket frå den eine over til den andre. Kvar enkelt situasjon og kvart enkelt vedtak må vurderast for seg. Vedtak som er gjorde må vurderast ut frå den situasjonen som rår i kvart enkelt tilfelle. Nokon automatikk kan difor ikkje brukast. Dette er ein kommentar like mykje til det vanlege politiske ordskiftet her som det er ein kommentar til det som Regjeringa har handtert – endå meir er det ein kommentar til det alminnelege offentlege ordskiftet. Like fullt står det att eit dilemma som eg trur Regjeringa og Utanriksdepartementet tek svært alvorleg, men som det er grunn til å ta opp, og det er at i eit par saker som er nemnde i innstillinga, er det eit langt sprang frå dei vedtaka som er gjorde, til det som er situasjonen på bakken, hadde eg nær sagt. Det eine gjeld situasjonen i Midtausten, Palestina/Israel-konflikten, der ein har svært konkrete vedtak som ikkje er i nærleiken av å bli oppfylte. Det gjeld t.d. spørsmålet om okkupasjon av dei palestinske områda. Med dette seier eg ikkje at det er slik at ein automatisk skal setje i gang tvangstiltak i forhold til partane – i første omgang Israel, men det er også ein annan part i dette, om tvangstiltak skulle bli sette i verk. Det er ikkje det som er poenget. Poenget er at det tærer på FNs truverde at ein har så klare vedtak som ein ikkje er i stand til å gjennomføre – så sant ein ikkje no klarer å få eit gjennomslag i Midtausten-spørsmålet. Dette tek vi opp først og fremst for å setje fingeren på dette dilemmaet. Det bør setjast ytterlegare trykk på å finne ei løysing i Midtausten som er i tråd med FNs vedtak. Det er nemnt også eit anna konfliktområde i denne samanhengen, Vest-Sahara, der ein på liknande vis har vedtak som er gjorde, men der det trekkjer ut med å få dei gjennomførte. På same måten har ein meint å setje fingeren på dilemmaet både i forhold til situasjonen i området og i forhold til truverdet til FN. Dette er hovudpoenget med kommentarane som ligg føre her i dag. Og det er ønskjeleg at dette blir følgt opp også i seinare debattar og i utgreiingar frå Regjeringa om verksemda i FN og i dei utanrikspolitiske utgreiingane. Eg vil nemne eit punkt til, som det vel nærmar seg at Regjeringa vil måtte gje nokre vurderingar av, og det er å handtere abstinensen etter at ein ikkje lenger er medlem av Tryggingsrådet. Det er klart at for Norge vil det vere mange arenaer som blir borte, mange møterom som vil vere mindre tilgjengelege når ein er ferdig i Tryggingsrådet i forhold til det ein hadde i dei åra vi var med der. Vi forlanger naturlegvis på ingen måte ei oppskrift frå Regjeringa, men det er ein situasjon som ein må begynne å førebu seg på, og som eg reknar med at utanriksministeren da vil gjere greie for for Stortinget, om ikkje nå, så ved eit seinare høve – vi får kome tilbake til dette i samband med utgreiingar, budsjett og liknande. Tida etter Tryggingsrådet vil vere eit viktig punkt å få drøfta med Stortinget. Den siste konkrete saka som eg vil nemne i denne samanhengen, er det gledelege at vi har fått den internasjonale straffedomstolen på plass – rett nok med ein liten parallell til det som gjaldt klimaspørsmålet, at det er nokon som ikkje vil vere med. Men heldigvis er det så mange som vil vere med, at ein set i gang. Norge vil da, så vidt eg kan sjå, temmeleg tverrpolitisk slutte opp om denne. Det er ingen tvil om at vi skal vere med på denne internasjonale straffedomstolen. Det fører til nokre problem som vi får handtere ved eit seinare høve. Eitt som eg vil peike på, er tidsavgrensing for dei to straffedomstolane som er oppretta. Det er allereie kome fram signal, som seinare er trekte tilbake, i forhold til Jugoslavia-domstolen, og liknande i det offentlege ordskiftet om Rwanda-domstolen. Det er eit dilemma som ein også får handtere: om det skal setjast ein konkret tidsfrist for eksistensen av desse to domstolane, eller om dei skal gjere seg ferdig med sakene som dei har, og deretter bli avvikla. Vi trur ein gjer klokt i ikkje å konkludere verken den eine eller den andre vegen. Med andre ord: Ein let domstolane arbeide, slik at ein ikkje gir nokon garanti til dei som freistar å lure seg unna domstolane, om å sleppe unna, ved at ein gitt tidsfrist blir sett opp. Elles er det i år som i fjor stor semje om det som er innhaldet i meldinga, men det gir ei moglegheit til å ta opp enkelte sider ved FN-arbeidet, som vi har gjort på denne måten.