Magnhild Meltveit Kleppa (Senterpartiet), 2011-03-10:
Forvaltningsreforma vart sett i verk frå 1. januar 2010. Reforma har så langt vore vellukka. Regjeringa har overført verkemiddel og oppgåver som gjev høve til å sjå ulike oppgåver og utviklingstrekk i ein heilskapleg samanheng i fylka. Nærleik til innbyggjarar, kommunar og næringsliv gjev gode høve til dialog og konstruktive løysingar. Overføring frå såkalla «øvrige» riksvegar med tilhøyrande ferjesamband representerte den største endringa. Formålet med reforma på samferdselssida var eit ynske om å leggja til rette for meir heilskapleg utbygging av vegnettet i fylka. Det var ein føresetnad at vegane skulle overførast med den standarden dei hadde på overtakingstidspunktet, med tilhøyrande rettar og plikter. Resultatet så langt er at vi har fått meir veg for pengane – fylkeskommunane har teke ansvar! Stortinget understreka verdien av ein god standard på det nye fylkesvegnettet, eit akseptabelt nivå på veginvesteringane og ein fullgod trafikktryggleikspolitikk i alle fylkeskommunar. Det vil framleis vera eit statleg ansvar å gjera fylkeskommunane i stand til å byggja, drifta og vedlikehalda eit vegnett som er effektivt og sikkert. Regjeringa vil vera oppteken av å sikra trafikantane og næringslivet sine krav til vegstandard på tvers av dei ulike forvaltningsnivåa, uavhengig av eigarskap til vegnettet. Fylkeskommunane fekk frå 2010 overført dei midlane staten tidlegare hadde brukt til oppgåvene. I tillegg til å vidareføra nivået på dei tidlegare statlege løyvingane til dei vegane som vart overtekne, vart fylkeskommunane sine rammer styrkte med 1 mrd. kr i frie inntekter, fordelt mellom fylka etter same modell som for investeringsmidlane. Den økonomiske ramma til fylkeskommunane over Kommunal- og regionaldepartementet sitt budsjett vart dermed samla sett auka med 6,9 mrd. kr i samband med overtakinga av samferdselsoppgåvene. Denne ramma er vidareført i 2011. Av rammeauken i 2010 var vel 2,7 mrd. kr knytte til drift og vedlikehald og vel 1,8 mrd. kr knytte til investeringar. I ramma inngår òg i underkant av 1,4 mrd. kr til kjøp av ferjetenester i fylka. Regjeringa innførte òg ei årleg rentekompensasjonsordning på Samferdselsdepartementet sitt budsjett med ei investeringsramme på 2 mrd. kr i 2010. Same investeringsramme vart følgt opp i budsjettet for 2011. Dei andre løyvingane er prisjusterte og vidareførte. Nasjonal transportplan for 2010–2019 fortel at regjeringa satsar betydeleg på rassikring. Til saman 10 mrd. kr er føresett brukte til rassikringstiltak i tiårsperioden – halvparten på riksvegane og halvparten på fylkesvegnettet. I tillegg til løyvingar er det aktuelt for staten å gje enkelte nasjonale føringar i form av regelverk for å vareta omsynet til trafikktryggleik, næringslivet sine transportar, krav til eit mest mogleg såkalla saumlaust vegnett, miljøvenleg transport, m.m. Omfang og innhald må vurderast ut frå trafikantane og næringslivet sine behov og nasjonale mål for trafikktryggleik og andre nasjonale mål gjevne i m.a. Nasjonal transportplan og Nasjonal handlingsplan for trafikksikkerhet på veg. Samstundes er det viktig at omfang og innhald i føringane blir vurdert opp mot omsynet til fylkeskommunal handlefridom. For Oslo gjeld dette kommunen. Forskrift om innhenting, kvalitetssikring og formidling av data knytte til offentleg veg, trafikken m.m., den såkalla vegdataforskrifta, vart fastsett 3. desember 2010. Det er viktig at styringsdata og informasjon til vegeigar, entreprenørar, redningsteneste, trafikantar og andre er mest mogleg einskapleg og uavhengig av om det gjeld riksveg eller fylkesveg – eller i Oslo kommunal veg. Vegdataforskrifta skal sikra at Statens vegvesen skal kunna vareta fellesoppgåver på tvers av vegklassar, medrekna dei nasjonale systema, t.d. vegtrafikksentralane og Nasjonal vegdatabank. Det er viktig at dette med tilliggjande fagsystem kan fungera etter si hensikt, dvs. at nødvendige data med god kvalitet, på standardiserte format, blir leverte til og kan takast imot frå desse systema til rett tid. Formålet med forskrifta er at desse data skal bidra til å gje sikker, effektiv, føreseieleg og miljøvenleg avvikling av vegtrafikken. Gode underlag for utvikling, drift og vedlikehald av offentleg veg er avgjerande viktig. Økonomiske konsekvensar av dette er kompenserte gjennom rammetilskotet. Forslag til tunneltryggleiksforskrift for fylkesvegnettet har vore på høyring og er til behandling i departementet. Brutryggleiksforskrifta, som i tillegg til bruer omhandlar ferjekaiar og berande konstruksjonar, er under utarbeiding i Vegdirektoratet. I tillegg til desse forskriftene har det gått føre seg eit arbeid med nasjonale føringar for trafikktryggleik, standardkrav for nyanlegg og utbetring, standardkrav for drift og vedlikehald m.m. Ein sluttrapport er send på høyring i regi av Vegdirektoratet. Dette er eit arbeid som skjer trinnvis. Trinn 1 er ei overordna vurdering av behovet for nasjonale føringar sett i forhold til fylkeskommunal handlefridom samt skisse til løysing. Konkrete forslag til føresegner er føresett utforma i trinn 2. Dette inneber at det enno vil ta noko tid før alle sider ved Forvaltningsreforma er gjennomførte. Overføring av ansvaret for «øvrige» riksvegar og «øvrige» riksvegferjesamband frå staten til fylkeskommunane var godt førebudd. Overføring av ansvar gjekk som føresett utan særskilte problem verken for trafikantane, staten eller fylkeskommunane. At regjeringa valde å behalda ordninga med felles vegadministrasjon for riks- og fylkesveg, og at stortingsfleirtalet slutta seg til dette, hadde klare fordelar, trur eg, ved sjølve overføringa og ikkje minst i det året som har gått. Signal frå fylkeskommunane tyder så langt på at fylkeskommunane er i rute med vegutbygginga, og at samarbeidet med Statens vegvesen går bra. Eg er kjent med ein uttale av 18. februar 2011 frå fylkesordførarane/-rådsleiarane om at dei vil ha vegadministrasjonen til fylkeskommunane. Eg sit igjen med eit meir nyansert bilete enn det som går fram av denne uttalen. Det er forbetringspunkt i samarbeidet mellom Statens vegvesen og fylkeskommunane. Det må vi fokusera på framover. I regi av Vegdirektoratet er det sett i gang eit arbeid for å kartleggja vedlikehaldsetterslepet på riksvegnettet, tunnelar og bruer på fylkesvegnettet. Problemstillingane knytte til metodikken er like relevante, uavhengig av kven som er vegeigar. Resultatet blir omtalt i neste Nasjonal transportplan. Lat meg ta med ei undersøking som MEF – Maskinentreprenørenes Forbund – gjennomførte i fjor i samband med iverksetjinga av Forvaltningsreforma. Alle fylkeskommunane og Oslo kommune vart spurde. Fylkeskommunane viste entusiasme og hadde ambisjon om å investera og vedlikehalda meir veg enn det staten hadde gjort. Eit år etter har MEF gjort ei ny spørjeundersøking og fått positive tilbakemeldingar. 15 fylkeskommunar og Oslo kommune melder at dei er i rute. Med eitt unntak nyttar fylkeskommunane og Oslo kommune rentekompensasjonsordinga fullt ut. 16 fylkeskommunar har tilsett fleire som arbeider med samferdsel i 2010, men ingen legg opp til å klara seg utan hjelp frå Statens vegvesen. Tolv fylkeskommunar hadde ubrukte midlar til vegbygging ved utgangen av 2010, men midlane vil i all hovudsak bli brukte på dei prosjekta dei er løyvde til. At midlane ikkje er brukte, har si årsak i at planlegging og prosjektering ikkje har kome langt nok. KS har gjeve forskingsinstituttet IRIS i oppdrag å undersøkja effektane av Forvaltningsreforma. I dette inngår å sjå på korleis intensjonane om overføring av politisk makt har vorte oppfylte, og om nasjonale føringar og standardar bind opp regionale prioriteringar utan å tilføra tilstrekkelege økonomiske ressursar til fylkeskommunane. KS ynskjer òg å få greidd ut konsekvensane av innføring av driftskontraktar og evaluera samarbeidet mellom fylkeskommunane og Statens vegvesen. Dette arbeidet skal vera ferdig i desember 2012. Det vil sjølvsagt ta noko tid før reforma set seg i fylkeskommunane, og før ein vil kunna seia noko sikkert om kva som blir effektane av reforma på lengre sikt, m.a. om verknaden på vegstandarden. Departementet vil gjennom dei rapporteringsordningane og dialogarenaene som er etablerte mellom regjeringa og kommunesektoren, framleis følgja med på korleis ansvaret for samferdselsoppgåver blir utøvt. Etter departementets syn vil nemnde rapportering og dialog inntil vidare gje oss eit tilstrekkeleg grunnlag for m.a. jamlege orienteringar til Stortinget. Kommunal- og regionaldepartementet vil på sikt vurdera behovet for ei evaluering av heile Forvaltningsreforma. Eg ser det som naturleg at reforma på samferdselsområdet er med i ei slik eventuell samla vurdering.