Heidi Grande Røys (Sosialistisk Venstreparti), 2008-06-17:
Lat meg òg starte med å takke forslagsstillarane for å reise ein viktig debatt. I Soria Moria-erklæringa har vi sagt at vi vil «legge til rette for at frivillig sektor kan videreutvikle sin funksjon i å løse samfunnsoppgaver». Vi ynskjer eit godt samarbeid med ideelle organisasjonar, der det vert lagt til rette for samfunnsmessig engasjement. Med eit krav til open konkurranse risikerer ein at desse omsyna ikkje vert tilstrekkeleg varetekne. Det er det bl.a. forslagsstillarane har vore inne på. I tråd med dette bestemte Regjeringa i 2006 å vidareføre eit unntak i reglane om offentlege innkjøp for kjøp av helse- og sosialtenester frå ideelle organisasjonar. Statlege og kommunale innkjøparar kan difor forhandle direkte med ideelle organisasjonar når dei skal kjøpe helse- og sosialtenester, utan å måtte gå vegen om open kunngjering av konkurransen og dei krava til prosess som då følgjer. Unntaket inneber at det i utgangspunktet er tilstrekkeleg at oppdragsgivar følgjer dei grunnleggjande krava som vert stilte til alle innkjøp. Lova om offentlege innkjøp har bl.a. eit krav til konkurranse så langt det er mogleg. Dette inneber at når det skal kjøpast inn helse- og sosialtenester, skal ein be om tilbod frå fleire ideelle organisasjonar. Ein skal altså likebehandle dei. Det vert dermed ingen open konkurranse, men ein skjerma konkurranse der berre dei ideelle organisasjonane kan tilby sine tenester. Regelverket er ikkje til hinder for at innkjøparen t.d. vel tilbod på basis av kven som leverer best kvalitet, og lèt vere å la pris vere eit konkurranseelement. Regelverket inneheld heller ingen bestemte krav til kor lenge kontrakten skal vare. Det er opp til innkjøparen å fastsetje ei passande tidslengd på bakgrunn av ei vurdering av kva bl.a. kontrakten gjeld, kor kompleks han er, og omsynet til brukarane. Innanfor helse- og omsorgssektoren er det såleis tillate å inngå avtalar som varer lenger. Det skulle difor vere mogleg å inngå gode, stabile avtalar med ideelle organisasjonar innanfor dagens regelverk. Eg tolkar forslagsstillarane slik at dei er på linje med Regjeringa i ynsket om å leggje til rette for at frivillig sektor skal og kan bidra til å løyse viktige oppgåver i samfunnet, særleg innanfor helse- og omsorgssektoren. Som forslagsstillar Sørfonn sa, dette handlar om menneske, og det er mennesket som skal møte tenesta. Det er eg heilt einig med representanten Sørfonn i. Forslaget om å lage eit fullstendig unntak frå lova sitt krav til konkurranse reiser likevel fleire komplekse problemstillingar, både av juridisk og faktisk karakter. Innkjøp av helse- og sosialtenester er såkalla uprioriterte tenester. Det betyr at dei ikkje er omfatta av dei detaljerte prosedyrereglane i innkjøpsdirektivet, med eit par unntak. Det følgjer likevel av EØS-avtalen at prinsippa om bl.a. transparens, som eg har høyrt fleire har vore opptekne av, og likehandsaming uansett må følgjast ved slike kjøp, dersom dei har grenseoverskridande interesse. Grenseoverskridande interesse dreier seg om om kontrakten i tilstrekkeleg grad har innverknad på den indre marknaden. Det er vanskeleg generelt å seie om kontraktar om helse- og sosialtenester har ei slik grenseoverskridande interesse eller ikkje. Det må ein vurdere i kvart enkelt tilfelle. Ein kan ikkje berre sjå på kven som i dag tilbyr tenester, men òg på om det potensielt kan tenkjast å vere av interesse for utanlandske aktørar. Dersom vi lagar eit fullstendig unntak, vert det eit spørsmål om korleis kvar einskild innkjøpar skal sørgje for ei riktig vurdering av om kontrakten har ei grenseoverskridande interesse, og korleis EØS-avtalen i så fall skal overhaldast. Dette er vanskelege vurderingar for kvar einskild innkjøpar. Lat det vere heilt klårt at Regjeringa trass i desse faktiske og juridiske utfordringane meiner at det er viktig å gi dei ideelle organisasjonane gode rammevilkår. Desse organisasjonane er viktige aktørar i samfunnet og yter tenester av stor verdi for offentleg sektor. Vi vurderer forslaget med stort alvor. Samtidig trur eg det er lurt å sjå nærare på dagens unntak. I kva omfang vert det faktisk nytta? Fleire representantar har jo kome med eksempel på det motsette. Kva ligg til grunn for at nokre innkjøparar framleis vel å nytte ein praksis med anbodskonkurranse trass i at dei har anledning til å nytte unntaket? Bør vi rett og slett lage ein slags offentleg rettleiar, ei rettleiing der vi lyfter fram det vi ser på som den beste praksisen på feltet? I lys av dette er eg glad for at eit breitt flerital i dag ikkje vel å støtte forslaget, men legg det ved protokollen og ventar på Regjeringa sitt vidare arbeid i saka.