Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2010-10-04:
Berekningar viser at det i 2050 vil vera ein halv million personar over 80 år i Noreg. Fram mot 2035 vil talet på personar med demens vera fordobla i forhold til i dag. Dersom halvparten av desse treng sjukeheimsplass, vil det aleine krevja 50 pst. auke av dagens 40 000 sjukeheimsplassar. Dette skapar utfordringar for helse- og omsorgstilbodet vårt. Hovudutfordringa i framtidas eldreomsorg er likevel tilgangen på nok arbeidskraft og nok utdanna arbeidskraft. Berre for å halda oppe dagens standard på tenestene vil behovet for arbeidskraft bli fordobla fram mot 2050. I ein slik situasjon er det viktig å sikra rekrutteringa først og fremst, bl.a. ved å styrkja innsatsen mot ufrivillig deltid og for retten til heiltid, og sikra omsorgsarbeidarane, eller rettare sagt omsorgskvinnene, ei løn å leva av. Den offentlege debatten om eldreomsorg er dominert av kritikk og manglar, og spesielt mangelen på sjukeheimsplassar. Eg synest debatten er unyansert, for det er veldig mykje bra og positivt i dagens eldreomsorg. Ifølgje ein rapport frå Helseforsking i SINTEF nyleg satsar Noreg i dag meir på omsorgstenester til eldre enn nokon av dei andre landa i Europa. Tilgjengelegheita til institusjonsplassar er like god eller betre enn i andre nordiske land. Berre danskane overgår oss når det gjeld tilbod av heimetenester. Både brukarar og pårørande er ifølgje rapporten godt fornøgde med tenestene dei tek imot. Men sjølvsagt er det utfordringar i dette biletet, og mykje er ikkje bra nok. Men i forhold til mange andre land har vi altså eit betre utgangspunkt når den såkalla eldrebølgja kjem. Senterpartiet er spesielt oppteke av at vi for å møta utfordringane innanfor eldreomsorga må leggja meir til rette for at eldre kan bu heime i eigen heim. Fokuset må flyttast frå store institusjonar til desentraliserte tilbod – til eigen bustad, eigen heim og eige nærmiljø. Vi bør gjera som i Danmark. Der har dei som målsetjing at alle eldre skal bu i sin eigen bustad, og det er lovforbod mot oppretting av institusjonar for eldre. Senterpartiet meiner at vi ikkje vil klara å byggja oss ut av den komande eldrebølgja. Det viktige blir å styrkja heimetenestene i kommunane, utnytta dei store moglegheitene som ligg i samarbeidet med frivillige og ideelle organisasjonar og ta ut potensialet som ligg i den familiebaserte omsorga. Familiebasert omsorg står i dag for om lag 50 pst. av det totale omsorgsarbeidet. Familiebasert omsorg er altså ein stor ressurs som det vil vera veldig viktig å leggja til rette for òg i framtida. Ei utbygging av dei offentlege heimetenestene, ei styrking av ordninga med omsorgsløn, god tilgang på avlastingsplassar, auka midlar til ombygging av hus og liknande kan saman eller kvar for seg gi grunnlag for at fleire eldre kan velja å bu og leve lenger i eigen heim. Det er positivt for dei eldre, og det er positivt for samfunnet. Høgresida ivrar i dag for ei massiv privatisering innan eldreomsorga som svar på morgondagens utfordringar. Senterpartiet meiner at helse- og omsorgstilbodet er ei fellesoppgåve for kommunesektor og stat. Private helsetilbod skal vera eit supplement og må regulerast og inngå i dei offentlege helseplanane. Ideelle organisasjonar som er blitt ein del av det offentlege tilbodet, må sikrast gode vilkår. Eg har som lokalpolitikar over år følgt prosessen med konkurranseutsetjing av heimetenester og heimesjukepleie i Bergen, som er styrt av Høgre og Framstegspartiet. Først var argumentasjonen at ein gjorde dette for å spara pengar. Så gjorde ein ikkje det. Så blei argumentet at konkurranse skulle betra kvaliteten. Så skjedde ikkje det heller. Til slutt var argumentet ein sat igjen med, at konkurranseutsetjing skulle sikra dei eldre valfridom. Det stemmer for så vidt, men det blir som å seia at ein gir valfridom til barnefamiliar ved å la dei velja mellom eit kommunalt og eit offentleg tilbod. Det er eit snev av form for valfridom. Det viktige er at eldre med omsorgsbehov må få eit reelt val mellom det å bu heime eller nytta andre omsorgstilbod og bestemma over eigen kvardag. 2 pst. av brukarane i Bergen har valt privat tilbydar innan heimesjukepleia. Det viser at det som høgresida satsar på i dag, ikkje akkurat er noko folkekrav der ute. Dei private tilbydarane i heimesjukepleia blir dessutan fritekne for å yta hjelp på natta. Det betyr at det er kommunen som uansett sit igjen med dei tyngste brukarane og dei sjukaste eldre. Senterpartiet har ambisiøse mål for eldreomsorga i Noreg. Saman med dei andre regjeringspartia skal vi følgja opp eldreforliket i Stortinget og omsorgsplanen. Det betyr 12 000 nye årsverk og sjukeheimsplassar og gjennomføring bl.a. av verdigheitsgarantien og Kompetanseløftet.