Kjell Ingolf Ropstad (Kristelig Folkeparti), 2010-10-11:
Førre veka fekk me dessverre nok ein gong demonstrert at ulykker som ikkje skal kunne skje, faktisk skjer. Ulykka er blitt kalla den raude miljøkatastrofen, noko som eg for så vidt synest var eit omgrep som kunne ha vore brukt på andre ting, men vi snakkar jo sjølvsagt om Ungarn og ikkje den norske regjeringa. I Ungarn, då demninga på aluminiumsverket brast, lak det 1 million m3 med raudt, etsande, giftig slam utover fleire landsbyar. Ein har allereie sett at sju menneske er døde, og 800 har måtta flykte. På mange måtar står Europa overfor ein av dei mest alvorlege miljøkatastrofane sidan Tsjernobyl-ulykka i 1986. Derfor må eg få lov å takke Venstre og representanten Skei Grande for å ta opp denne interpellasjonen og setje fokus på beredskap mot det som er uføresett, det som ikkje kan skje, setje det på dagsordenen og dermed lyfte debatten om Sellafield-anlegget og atomberedskap og atomforrureining inn i Stortinget. Det britiske atomanlegget Sellafield er den største enkeltkjelda til radioaktiv forureining i Nordvest-Atlanteren. Anlegget behandlar atomavfall frå heile verda, og radioaktive utslepp frå anlegget blir transportert med havstraumane frå Irskesjøen og nordover til Norskehavet og Barentshavet. Dette skjer altså allereie i dag, men konsekvensane ville vore langt større dersom det uføresette og det som er umogleg, skulle skje. Atomavfallet som interpellanten viser til som spesielt risikofylt, er 1 500 m3 høgaktivt flytande avfall som er lagra på Sellafield. Sånt avfall krev kontinuerleg kjøling og overvaking. Dersom kjølinga til tankanlegget sviktar, sånn som interpellanten var inne på at har skjedd før, vil det i verste fall kunne føre til ein kjemisk eksplosjon. Ifølgje Bellona er det høgaktivt flytande avfallet lagra på 21 forskjellige tankar, alle innanfor same massive lagerbygning inne på Sellafield. Dei eldste tankane er nesten 50 år gamle. Sikkerheitsmessig er desse tankane det mest sårbare anlegget på Sellafield. Ein eksplosjon, eller ein terroraksjon mot anlegget, vil kunne ha katastrofale menneskelege og miljømessige konsekvensar. Rapporten frå Statens strålevern, som Venstre baserer interpellasjonen på, viser heilt tydeleg behovet for ein aktiv politikk overfor britiske myndigheiter i forhold til Sellafield. Hovudfokus bør vere å bidra til at så mykje som mogleg av det høgaktive flytande avfallet blir omdanna til ei stabil form. Eg er glad for at statsråden i sitt svar lova eit stort trykk, for det er viktig. Samtidig må eg jo òg seie at då eg høyrde på representanten Skei Grande, blei eg litt motivert til å setje i gang nye underskriftsaksjonar igjen. Strålevernets rapport viser jo at dersom eit «worst case»-scenario skulle skje, f.eks. eit terrorangrep, som fleire har vore inne på – som ikkje er umogleg – vil konsekvensane for Noreg vere verre enn det som skjedde etter Tsjernobyl. Sjølv var eg berre eitt år då ulykka i Tsjernobyl skjedde, i 1986. Men konsekvensane av den ulykka, som alle snakka om og alle opplevde, må eg leve med saman med resten av Noregs befolkning. Skulle ei ulykke skje på Sellafield, og vêr- og vindforhold er minst mogleg gunstige for Noreg, vil konsekvensane vere dramatiske – opptil 10–50 gonger verre, som fleire har vore inne på. Landbruk, miljø og samfunn ville bli ramma i fleire tiår framover, og nordmenn måtte på nytt begynne å ta omsyn til innhaldet av becquerel i maten me et. Eit anna moment som me ikkje har vore nok inne på i debatten, og som bekymrar meg, er klimautfordringa. For sjølv om dette er ein annan del av klimautfordringa, vil klimautfordringa føre til at endå fleire satsar på atomkraft. Sjølv om me no har vore gjennom fleire tiår med løfte om utfasing av atomenergi fleire stader, merkar ein at det er fleire land som har gått tilbake på sin utfasingsstrategi, f.eks. Sverige, og land som USA og Kina satsar no tungt på bygging av nye atomkraftverk. Atomkraft er betre enn kolkraft sett i eit klimaperspektiv, men det skapar òg store miljøutfordringar à la dei me i dag ser på Sellafield. Derfor håper eg at norske myndigheiter vil prioritere arbeidet med sikkerheit på Sellafield gjennom langsiktig og uthaldande påverknadsarbeid, og at statsråden følgjer opp det han lova i dag med eit stadig trykk på britiske myndigheiter.