Liv Signe Navarsete (Senterpartiet), 2019-05-14:
I starten av innlegget sitt tok representanten Huitfeldt tak i heile problematikken omkring fri flyt av menneske og kva det fører til av avmakt, misnøye og uro – og med det framvekst av høgrepopulistiske parti og sterkt aukande politisk polarisering i Europa. Det gjer tydelegvis ikkje inntrykk på det sterke ja-fleirtalet som er i denne sal. Tallause gonger har ja-fleirtalet i salen snakka om EU som det store fredsprosjektet. Ein har peika på EU som ein aktør der sivile – ikkje militære – verkemiddel vert nytta i utøving av makt. PESCO og andre initiativ i forsvarspolitisk samanheng tyder på at EU no skal militariserast. I dette innlegget vil eg snakke om det framveksande forsvarssamarbeidet. Det er stor semje i denne sal om at NATO både har vore og er vår viktigaste allianse. Vårt nære samarbeid med våre allierte gir Noreg moglegheiter også utanfor det militære og sikkerheitspolitiske. Når EU no etablerer eit permanent, strukturert samarbeid, kjent som PESCO, har fleire av våre viktigaste allierte og NATO sjølv peika på at det kan vere utfordringar med det nye samarbeidet. Frankrikes president, Emmanuel Macron, sa i november 2018 at Europa måtte etablere ein hær som skulle vere rusta til å stå imot åtak, til og med frå USA, som er vår næraste allierte. NATOs generalsekretær, Jens Stoltenberg, sa i ei pressemelding frå NATO: «Eg har vore klar på faktumet at EU sine initiativ ikkje kan konkurrere med NATO og ikkje duplisere NATO, sidan NATO framleis vil vere grunnsteinen for europeisk tryggleik. Vi må hugse at 80 pst. av NATOs budsjett kjem frå land som ikkje er med i EU etter brexit, og tre av fire kampstridsgrupper i Baltikum vil vere leia av land som ikkje er med i EU.» – Det er ikkje berre NATO sjølv som har åtvara. Katie Wheelbarger, representant frå Pentagon i USA, vår viktigaste allierte, meinte full sporbarheit og gjennomsiktigheit i strukturen var ein føresetnad for samarbeidet. Vidare peika ho på at alle føresetnadene i PESCO måtte vere tufta på NATOs krav. Det tyder på at PESCO kan bidra til å byggje murar i staden for samarbeid. Det er ingen tente med. Det europeiske forsvarsfondet, som skal finansiere det nye forsvarssamarbeidet, skal etablerast som permanent ordning frå 2021. Eg vil minne salen om at Sveriges forsvarsminister i forkant av EUs utanriks- og forsvarsministermøte sa at Sverige ikkje hadde nokon planar om å inngå i ein europeisk hær. Han sa vidare at han såg på forsvaret som eit nasjonalt ansvar, at Sverige ser på EU som eit samarbeid mellom nasjonalstatar og ikkje som ein føderasjon. Sverige er deltakar i PESCO, men dei er tydeleg uroa for retninga. PESCO kan vere eit steg i retning av ein EU-hær. Fleire av landa i EU har ikkje gått inn i PESCO . Eg kan ikkje seie at det er merkeleg at dagens regjering er villig til å gå inn i samarbeidet, med deira haldning til EU. Men eg trur me lyt ta ein fot i bakken og vente til me ser kva resultatet vert om tankane til Merkel og Macron om EU-hær. Kva skjer om ein stat som er med i ein eventuell EU-hær, men ikkje i NATO, vert råka av åtak? Gitt at konflikten spreier seg til land i NATO, vil me kunne få eit stort dilemma opp mot artikkel 5 i NATO-traktaten. I går var eg på Bardufoss og fekk god informasjon om kva Forsvaret treng, då med fokus spesielt på Hæren. Det er ikkje tvil om at me i Noreg bør konsentrere oss om å byggje opp vårt eige forsvar og vår eigen hærstyrke for å kome NATOs krav i møte – heller enn å bruke pengane på eit noko luftig forsvarssamarbeid i EU. Senterpartiet ser på saka med uro. NATO har vore og skal vere vår viktigaste allierte. Me har langt att før me tilfredsstiller NATOs krav til det norske forsvaret. Me er tente med å ha eit tett samarbeid med våre allierte i Europa. Militære investeringar vert billigare ved at me går saman med våre allierte, og me kan tilpasse materiellet til å samvirke med NATO. Men det gjer me alt gjennom det gode samarbeidet me har i NATO. Me treng ikkje gå inn i ein permanent struktur i EU for å fortsetje samarbeidet. Det er viktig at ja-fleirtalet på Stortinget tenkjer seg om og ser at vi fyrst og fremst må vareta vårt gode samarbeid i NATO – at det kan tilfredsstille det me treng for å sikre Noreg fred og sikkerheit.