Bjørn Lødemel (Høyre), 2012-12-18:
I dag handsamar vi eit viktig framlegg om å avgrense Fylkesmannens motsegnsrett i kommunale plan- og arealsaker. Dette er eit viktig tema, og Høgre har ved fleire høve tidlegare fremma forslag om å styrkje det kommunale sjølvstyret i plan- og arealsaker. For to år sidan hadde vi eit omfattande framlegg om ei styrking av lokaldemokratiet og eigedomsretten i miljø- og arealforvaltning med m.a. å gjere endringar i plan- og bygningslova. Styring ovanfrå eller vekst nedanfrå er eit enkelt ordtak i den politiske debatten som syner forskjellen på raud-grøn politikk og det som opposisjonen står for. Høgre ønskjer vekst nedanfrå, og det pregar heile vår politiske grunnhaldning. Vi meiner at maktspreiing gjer samfunnet sterkare, og at styrking av lokalt sjølvstyre og langt større respekt for den private eigedomsretten er viktige fundament for ei slik maktspreiing. At det einskilde menneske skal ha stor råderett over eigen livssituasjon, har stått sentralt i norsk kultur i alle år. Kommunane utgjer sjølve grunnmuren i det lokale folkestyret, og kommunane representerer både tilknyting og moglegheit for å påverke framtida for innbyggjarane. Derfor ønskjer Høgre meir makt til kommunane. Ein av dei største skadeverknadene etter sju år med raud-grønt styre er den harde medfarten lokaldemokratiet og privat eigedomsrett har fått frå dei tre regjeringspartia. Trass i fagre ord om stadig større lokalt sjølvstyre er råderetten over store areal og verdiar flytta frå lokale myndigheiter til statlege myndigheiter. Denne prosessen har mange stader ført til ei tillitskrise mellom lokalsamfunn og sentrale myndigheiter. Flyttinga av makt utfordrar ein tradisjon der naturområde er blitt forvalta gjennom stort sett varsam lokal bruk i generasjonar. I aukande grad opplever ein avgjerder knytte til vern og arealutnytting som eit konfliktområde mellom lokale og sentrale myndigheiter. Trass i store ord frå regjeringspartia si side har praktisk politikk vist at både lokaldemokratiet og den private eigedomsretten har fått langt dårlegare kår enn det som var tilhøvet under tidlegare borgarlege regjeringar. Eg har tidlegare nemnt eit godt døme på statleg overstyring frå mitt eige heimfylke, Sogn og Fjordane, der ein privat utbyggjar ønskte å byggje tre hytter ved Endestadvatnet. Plan- og utbyggingsutvalet i Flora kommune har ved fleire høve samrøystes støtta reguleringsplanen, og kommunen vedtok planen samrøystes 16. juni 2009. På grunn av motsegn frå Fylkesmannen i Sogn og Fjordane og merknader frå Direktoratet for naturforvaltning blei reguleringsplanen send til Miljøverndepartementet, der han blei forkasta i vedtak 29. juni 2011. Høgre ønskjer at lokale styresmakter i Flora kommune og andre kommunar sjølve skal avgjere slike saker. Større lokal råderett vil føre til større legitimitet til dei avgjerder som blir fatta. Det vil leggje til rette for større lokal medverknad, ikkje minst kan byråkratisk dobbeltarbeid rasjonaliserast bort. Lokal sjølvråderett sikrar nærleik til beslutningane, med råderett for innbyggjarane og eit levande lokaldemokrati. Kommunane skal derfor ha ei meir sentral rolle i lokal samfunnsutvikling. For Høgre er vekst nedanfrå viktigare enn styring ovanfrå, og derfor vil Høgre styrkje det lokale sjølvstyret. Retten for statlege organ til å reise motsegn over kommunale vedtak i plansaker, slik som vi ser døme på i denne saka frå Flora kommune, er den største grunnen til at kommunal sjølvråderett blir avgrensa. Kommunepolitikarane sine skjønnsvurderingar blir dessverre sjeldan teke omsyn til i slike saker. Høgre er samd i at det må vere ei form for statleg motsegnsrett, som sikrar at overordna nasjonale omsyn blir sikra, og at kommunane følgjer lover og forskrifter vedtekne av storting og regjering. Vi vil derfor ikkje avskaffe den fullstendig, slik som dette forslaget legg opp til. Men Høgre er bekymra over at motsegnsretten eller trusselen om motsegn, som etter Høgre si meining skal vere siste utveg, dessverre nesten er blitt hovudregelen i lokale arealsaker. Derfor kan ikkje Høgre stø forslaget slik det ligg føre, men foreslår i staden at det blir lagt ved møteboka. Det er derfor etter Høgre si meining behov for ei reform som kan avgrense statlege myndigheiters motsegnsrett, og gje makta tilbake til lokalpolitikarane. Høgre ønskjer derfor m.a. å avgrense Fylkesmannens moglegheit til å overprøve kommunale vedtak til berre å gjelde legalitetskontroll og klagehandsaming, slik at Fylkesmannens moglegheit til å overprøve kommunane basert på skjønn, blir fjerna. Avgjerder basert på skjønn, der ulike omsyn skal vektleggjast, er sjølve kjernen i demokratiet. Derfor meiner Høgre at ein skal overlate dette til folkevalde lokale politikarar, ikkje til statlege embetsmenn. Så vil eg ta opp forslaget som Høgre har i innstillinga.