Bård Vegar Solhjell (Sosialistisk Venstreparti), 2014-05-27:
Lat meg òg takke europaministeren for utgreiinga, men òg for at det no vert jobba med ein systematisk europastrategi, som eg forstår skal leggjast fram om kort tid, og det eg oppfatta som ei stor merksemd på korleis Noreg i ein tidleg fase kan påverke spørsmål som er viktige for oss i europadebatten. Det synest eg er svært positivt. Eg meiner òg det var riktig av han å ta opp spørsmålet om tendensen mot auke i tilsyn og byrå som vi ser, og forholdet til det. Han varsla ein politikk med moglege tilpassingar i EØS-avtalen. Eg ser fram til å høyre meir om kva det betyr. Eg trur sjølv at vi treng ein meir prinsipiell debatt om korleis vi skal stille oss til den typen suverenitetsavståing i det vidare. Men det eg først og fremst skal snakke om, er det som i all hovudsak har dominert Europa dei siste fem åra – på mange måtar 25 åra, kan ein seie – den økonomiske krisa og den enorme arbeidsløysa som dominerer debatten om Europa i alle land, utanfor Noreg iallfall, ein kjem til. Det er publisert fleire rapportar i vinter som gjev eit oversiktsbilete: I EU var arbeidsløysa i februar 2014 nede på 10,6 pst. i snitt. Det var ned 0,3 pst. frå toppen i fjor. Det er 30 pst. av dei arbeidslause som no har gått meir enn eitt år utan jobb, med det vi veit det betyr for jobbsjansane i neste runde dersom økonomien forbetrar seg. Arbeidsløysa blant ungdom, altså dei opp til 24 år, var 23,5 pst. i same månad, som òg var ned – det var ned eit halvt prosentpoeng. Det som har fått mindre merksemd, er at det òg har vore ei ganske høg arbeidsløyse no blant det ein kallar unge vaksne, 25–35 år, noko som er svært bekymringsfullt, fordi ein då er i ein alder då dei fleste har gått inn i etableringsfasen. Det er òg verdt å merke seg at OECD understrekar at i 25 av 28 medlemsland i EU er investeringane framleis langt lågare enn før krisa slo inn i 2008. Derimot, på den andre sida, viser det seg at aksjekursane stig kraftig, så det er ein tendens, som fleire har vore inne på, til at det er noko vekst i gang igjen. Mens arbeidsløysa i 2013 ikkje viste nokon merkbar nedgang, auka aksjekursane i 7 200 børsnoterte selskap med meir enn 18 pst. Berre for å gje eit lite bilete – ein artikkel i det velrenommerte The Lancet i vinter som gjekk gjennom helsesituasjonen i Hellas, det hardt kriseramma Hellas, kan kanskje gje eit bilete av verkelegheita av kva som skjer når land opplever noko sånt. I Hellas gjekk barnedødelegheita opp, noko som vel er omtrent uhøyrt i eit moderne vestleg land. Ho gjekk opp over fleire år. Det var ein kraftig auke – nesten 50 pst. auke – i talet på sjølvmord sidan krisa slo inn, auke i ei rekkje smittsame sjukdomar som tuberkulose, fleire hiv-smitta stoffmisbrukarar – altså tungt innslag i folkehelsa, noko som sjølvsagt direkte kan knytast til svekking av velferdsordningar, sosiale støttesystem og helsepolitikken i landet. Problemet med den krisa vi snakkar om – og eg høyrde representanten Agdestein seie at no er vi kanskje oppe frå den bølgjedalen vi har vore i – er òg at vi har hatt massearbeidsløyse i Europa i hovudsak i 25 år. I 1993 var det 14 millionar arbeidslause. Sidan 1980-talet har arbeidsløysa vore på eit stabilt – eller kanskje ustabilt – høgt nivå i Europa. Ulikskapen har auka i dei fleste europeiske land dei siste tiåra. Vi har skapt ein økonomisk modell i Europa som baserer seg på ganske til veldig høg arbeidsløyse og stor ulikskap og betydeleg jobbutryggheit. Noko av det har si årsak i nasjonalstaten, noko har si årsak i EU. Men i sum trur eg iallfall ein kan slå fast at Den europeiske union har klart å skape vekst, men ikkje utrydde arbeidsløyse eller store og aukande sosiale forskjellar dei siste tiåra. Det er det etter mitt syn òg valet no viser. EUs institusjonar framstår som irrelevante for dei fleste menneske til å løyse dei sosiale problema som ein står midt oppe i. Dette burde i Noreg, som på ingen måte er samanliknbart med dei fleste EU-land i økonomien, heldigvis, i mykje større grad dominere vår debatt om situasjonen i Europa i det vidare, og korleis vi kan vere ein bidragsytar til å løyse han.