Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2013-04-30:
Både rus- og psykiatrifeltet i Noreg har sidan årtusenskiftet vore gjennom fleire omfattande reformer som har påverka tilbodet av helsetenester til befolkninga. Det viktigaste har vore opptrappingsplanen for psykisk helse, opptrappingsplanen for rusfeltet og Samhandlingsreforma, som tok til å gjelda frå 2012. Psykisk helse-feltet har blitt betydeleg styrka gjennom opptrappingsplanen, og det har blitt bygd ut desentraliserte behandlingstilbod. Eigne tenester for menneske med rusproblem og psykiatriske lidingar var omtrent ikkje-eksisterande i kommunehelsetenesta før opptrappingsplanen, og det er kanskje i kommunane den aller største endringa har skjedd. Evalueringa viser at opptrappingsmåla for psykisk helsearbeid i kommunane blei nådde på dei fleste områda, men det har òg kome kritikk for at ein har hatt einsretta fokus på kvantitet og ikkje på kvalitet, og for at det ikkje har vore nok fokus på eldre. Måla i opptrappingsplanen er òg blitt kritiserte for å vera for lite ambisiøse. Så realiteten er at det har vore ei stor satsing, og at det har skjedd veldig mykje bra, men vi må erkjenna at det stadig er udekte behov. Det er grunn til å følgja utviklinga på rus- og psykiatrifeltet veldig nøye. Særleg må vi følgja med på utviklinga i kommunetilbodet, på tilbodet til barn og unge og spesielt på tilbodet til dei aller eldste. Eg vil visa til ei undersøking som viste at den gruppa som hadde høgst rate på sjølvmordsstatistikken, var eldre menn over 80 år. I og med at opptrappingsplanen er avslutta, øyremerkinga er gått inn i ramma og helseføretaka ikkje lenger har like eksplisitte styringskrav om å prioritera sterkare vekst i psykiatri enn i somatikk, må vi sikra at feltet får dei ressursane som trengst med andre verkemiddel. Eg har fått ein del tilbakemeldingar ifrå mitt område om at det tilsynelatande skjer ei nedbygging av spesialisthelsetenestetilbodet innan rus og psykiatri, utan at det er bygd opp tilsvarande ute i distriktspsykiatriske sentra, ei heller i kommunane. Dette må vi ha ein gjennomgang av, som òg statsråden varsla. Det er greitt at det er ei vilja fagleg omlegging av spesialisthelsetenesta og omlegging frå sengeavdelingar til distriktspsykiatri, ambulant verksemd og psykisk helsetilbod i kommunane, men denne utviklinga må ikkje gå for langt for fort, og nedbygging må ikkje skje før det er bygd opp tilsvarande og styrkt tilbod på anna nivå. Interpellanten tar opp det faktum at det har vore episodar der pasientar feilaktig uttalar at dei har sjølvmordstankar berre for å koma fram i behandlingskøen. Det er sjølvsagt tragisk, men eg kan forstå at det skjer, for dette er menneske i ein håplaus situasjon, og ventetida er for mange for lang. Det viser òg, slik det kom fram i evalueringa, at førebygging og tidleg innsats, inkludert styrking av behandlingstilbodet for dei med mindre alvorlege lidingar, har vore ei av dei svakast utvikla sidene ved opptrappingsplanen for psykisk helse. Etterspørselen etter psykisk helsehjelp er stor, og det er ei utfordring for helsevesenet å tilby hjelp til alle som søker behandling. Derfor er det viktig at behandlingsapparatet i kommunane blir ytterlegare styrkt. Vi må få fleire lett tilgjengelege lågterskeltilbod for milde og moderate psykiske plager. Pilotprosjektet Rask psykisk helsehjelp er eitt eksempel, frisklivssentralen er eit anna førebyggande tiltak, og sidan 2009 er det, som mange andre har omtalt, blitt satsa på rekruttering av psykologar til kommunane. Det er òg bra at vi får ei styrking av helsestasjonane og skulehelsetenesta. Det kan bety veldig mykje for betre førebygging og tidleg behandling av psykiske problem hos barn og unge. Og så vil eg omtala fastlegane. Dei har ikkje så mange omtalt her i dag, men dei er på mange måtar grunnmuren i det lokale helsetilbodet, og dei har eit stort ansvar for tilbodet av psykiske helsetenester på lågt nivå. I folkehelsemeldinga som blei lagt fram, erkjenner ein at psykiske problem representerer eit betydeleg folkehelseproblem, og ein påpeiker at førebygginga aller mest skjer utanfor helsetenesta. Det gjeld å ha gode velferdsordningar, trygt oppvekstmiljø, inkluderande arbeidsliv og helsefremmande arbeidsmiljø, som er viktige føresetnader for å førebygge psykiske problem. Til slutt vil eg understreka at det er eit politisk ansvar å sørgja for at rus- og psykiatrifeltet får nødvendig prioritet. Eg meiner at kommunal medfinansiering på dette feltet òg kan bidra til at det blir prioritert i kommunane, men det er nødvendig med korrekt faktagrunnlag og sikre modellar og ressursar før dette blir innført.