Knut Arild Hareide (Kristelig Folkeparti), 2017-05-23:
Kashmir-konflikten har sidan 1947 vore ein alvorleg, uløyst konflikt i verda, den gongen da Britisk India skulle bli uavhengig og blei delt i to land, India og Pakistan. Det har fått mange og alvorlege konsekvensar. Lat meg framheve tre ting ved denne konflikten. Konflikten gjer området høgt militarisert og skaper risiko for krig mellom India og Pakistan. Det har sidan konflikten starta, vore tre alvorlege krigar – først ein toårskrig, som braut ut i 1947. Så følgde ein ny krig i 1965. Og i 1999 utkjempa India ein tredje krig mot pakistanskstøtta væpna grupper. I dag er det risiko for at ein krig kan trappast opp til ein regional katastrofe, sidan både India og Pakistan har blitt atommakter. For det andre: Konflikten har alvorlege regionale konsekvensar. Han gjer løysinga på andre konfliktar i regionen vanskeleg. Det gjeld f.eks. Afghanistan-konflikten. Der trengst både India og Pakistan som konstruktive medspelarar i arbeidet for stabilisering og fred. Tvil om motiva til andre gjer det vanskeleg. Og for det tredje: Denne konflikten har alvorlege konsekvensar for befolkninga i området. Lokalbefolkninga – særleg i den indisk-kontrollerte delen av Kashmir – blir påført ein kvardag prega av unødig vald, lidingar og tapte utviklingsmoglegheiter. Eg har følgt Kashmir-konflikten gjennom nokre år. Ei tid voks optimismen. Etter årevis med blodige samanstøytar langs våpenkvilelinja, som offisielt blir kalla «kontroll-linja», inngjekk India og Pakistan faktisk ei våpenkvile i 2003. Det gav håp om fredelegare tider. Noko seinare lova Pakistan å stoppe finansieringa av væpna opprørarar i området, mens India på si side tilbaud dei amnesti dersom dei gav avkall på væpna kamp. Forhandlingane mellom India og Pakistan på overordna nivå resulterte i fleire positive, tillitsskapande tiltak. Men etter terroranslaget i Mumbai i november 2008 blei desse forhandlingane lagde på is. Som dåverande utanriksminister Gahr Støre sa det i eit svar til meg i 2010: Dette terroranslaget blei planlagt og utført frå pakistansk territorium og var knytt til grupper som har operert ut frå Kashmir. Det blei gjort nye forsøk på å betre relasjonane, men i 2014 stoppa tøvêret. Ei ny indisk regjering la ei tøffare linje mot Pakistan, dessverre. Dagens situasjon skaper enorm frustrasjon. Fjoråret – 2016 – blei prega av ein blodig sommar. Hissige gateprotestar fylte den indisk-kontrollerte delen av Kashmir i månadsvis etter at den populære 22 år gamle aktivisten Burhan Wani blei drepen i ei skotveksling med indiske soldatar i juli. I september i fjor gjennomførte ei tungt væpna gruppe eit angrep på ein indisk militærbase. 19 soldatar blei drepne – før angriparane sjølve blei drepne. India gav ei Pakistan-basert væpna gruppe skylda for angrepet, og den indiske hæren svarte med fleire raid inn over grensa til den pakistansk-kontrollerte delen av Kashmir. I april i år forsøkte indiske myndigheiter å halde val i den delen av Kashmir som dei kontrollerer. Det gjekk veldig dårleg. BBCs reportasje hadde følgjande overskrift: Valet der ingen kom for å stemme. I staden oppfordra separatisttilhengarane til boikott av valet, og demonstrantar angreip rundt 150 vallokale. Frustrasjonen er enorm. Berre 709 stemte – ei valdeltaking på 2 pst. Det hjelper heller ikkje at indiske myndigheiter i praksis har stengt internett i dei områda dei kontrollerer i Kashmir – ja faktisk over 30 gonger sidan 2012. Sosiale medium er brukte av frustrerte kasjmirarar til å spreie informasjon og organisere demonstrasjonar. Indiske myndigheiter svarte i slutten av april med nye restriksjonar. Denne gongen varsla dei ein månads stenging av tilgangen til sosiale medium, inkludert Facebook, Twitter og WhatsApp. Forbodet gjeld framleis. Sinnet blir ikkje mindre av slikt. Kashmir-konflikten er ikkje berre ei ulykke for lokalbefolkninga, han er òg ein fare for verdsfreden. Konflikten har leidd til krig fleire gonger før. Det kan skje på ny. Tre atommakter er involverte: India, Pakistan – og Kina. Alle tre administrerer i dag delar av Kashmir. Kashmir-konflikten har no vart i nær 70 år. Me kan ikkje berre sitje og vente i nye 70 år. Dette kan ende med ein katastrofe. I januar blei den uløyste konflikten i Kashmir tatt opp i det britiske parlamentet. Da var hovudspørsmåla desse: For det første: Fjoråret gav ei opptrapping av valdshandlingar og menneskerettsbrot i den indisk-kontrollerte delen av Kashmir. Kan regjeringa gjere noko for å løfte denne situasjonen i FN? blei det spurt i det britiske parlamentet. Og for det andre: Kva kan den britiske regjeringa gjere for å oppmuntre Pakistan og India til å forhandle om ei varig løysing på Kashmir-konflikten, fortrinnsvis basert på retten til lokalbefolkninga til å bestemme over si eiga framtid, i samsvar med tidlegare resolusjonar frå FNs tryggingsråd? Eg vil understreke det siste poenget: Ei løysing på Kashmir-konflikten må ikkje berre vere eit kompromiss mellom dei stormaktene det vedkjem. Ei god løysing må fortrinnsvis baserast på retten til lokalbefolkninga til å bestemme over eiga framtid. FNs tidlegare resolusjonar legg òg vekt på det. I dag løftar eg fram Kashmir-konflikten i Stortinget. Kva kan Noreg gjere? Kva meiner utanriksministeren Noreg kan gjere for å betre kvardagssituasjonen til dei som bur i dette konfliktfylte området? Kva kan me gjere for å styrkje etterlevinga av menneskerettane? Kva kan me gjere for å lette kommunikasjonen mellom folk, på tvers av kontroll-linja, slik at familiar kan halde kontakten ved lag? Og kva kan me gjere for å få partane til forhandlingsbordet, for å sjå om dei kan finne ei varig fredsløysing, fortrinnsvis basert på preferansane til lokalbefolkninga? Kashmir-konflikten er ein fare for internasjonal sikkerheit. Verdssamfunnet må engasjere seg sterkare for å finne ei løysing. Noreg kan – fortrinnsvis i samarbeid med EU, USA og andre land – undersøkje om FN eller andre internasjonale forum kan ta initiativ som kan redusere valds- og konfliktnivået, styrkje menneskerettssituasjonen, betre den økonomiske og sosiale utviklinga og leggje grunnlaget for ein fredsprosess. Noreg har lang erfaring med arbeid for fred og forsoning i vanskelege konfliktar, men me kan gjere lite om ikkje partane sjølve ønskjer ei slik fredsmekling velkomen. Har utanriksministeren testa ut haldninga til dette hos partane? Kva for strategiar ser utanriksministeren som mest eigna, og kva for initiativ vil utanriksministeren ta for å bringe partane inn i ein prosess som kan skunde på ei fredeleg løysing på konflikten?