Terje Breivik (Venstre), 2014-12-01:
16 000 mrd. kr: Det er prislappen på den tyske samlinga etter murens fall. Det er eit formidabelt beløp, men ein pengebruk som dei aller fleste i dag meiner var vel investerte pengar. Det gjev òg nokre viktige perspektiv for den debatten me har i dag. Ofte kostar det mykje å gjera dei rette tinga. Gevinsten kan likevel verta enda større. Det handlar om vilje og djervskap. Og sjølv om Noreg reint finanspolitisk er heldigare stilt enn dei fleste, står me òg framfor nokre store utfordringar. Miljø- og klimautfordringane må løysast. 2020 er berre drygt fem år unna. Me har eit ansvar og forpliktingar me ikkje når, dersom me ikkje gjer dei rette og viktige grepa i løpet av dei kommande to–tre åra. Det hastar. For mange er utanfor det ordinære arbeidslivet. Skal me lukkast med å gjera noko med det, må me setja i verk eit breitt spekter av tiltak – ikkje berre stirra blindt på det som ikkje har verka det siste tiåret. Talet på born som lever i fattigdom, er konstant for høgt – eit felles dårleg samvit. Det må reell vilje til omfordeling til om me skal lukkast med å redusera talet på fattige i åra som kjem. Venstre seier det rett ut: Dei av oss som har det best, må få litt mindre av ressursane til fellesskapet, for at dei som er dårlegast stilte, skal få meir og slik få det betre. Norsk næringsliv, gründerar og innovatørar slit med investeringstørke. Tilgangen på risikovillig kapital er nesten fråverande i dei mest risikofylte fasane. Nødvendig innovasjon og utvikling må stimulerast og lønast, sjølv om det betyr skattelette til dei rikaste i SSB sine kompliserte reknemodellar. Dette er utfordringane som stod sentralt for Venstre både i utarbeidinga av vårt eige budsjettforslag for 2015, som er det me røyster primært for i salen i dag, og i arbeidet med budsjettavtalen me har inngått med regjeringspartia og Kristeleg Folkeparti, og som me røyster subsidiært for. Det er sjølvsagt mykje Venstre er samd i i forslaget til statsbudsjett regjeringa la fram 8. oktober. Fleire saker som me òg har kjempa for i fleire år, vert no realitetar som fylgje av det forslaget, samarbeidsavtalen og budsjettavtalen i fjor. Desse sakene er m.a. etterutdanning av lærarar, eit eige regelråd for næringslivet, styrka forskingsinnsats, auka løyvingar til jernbane, auking av etableringstilskotet under Innovasjon Norge m.m. Også det viktige arbeidet med effektivisering og forenkling av offentleg sektor, m.a. gjennom nøytral moms og ei effektiviseringsreform, er positivt. Venstre hadde gjerne sett at regjeringa gjekk lenger på alle desse områda, men retninga er utvilsamt rett. Så var det ein del område der både Venstre og ei rekkje andre aktørar har vore kritiske til budsjettforslaget regjeringa presenterte: Den samla klima- og miljøinnsatsen er betre enn det dei raud-grøne nokon gong makta, men like fullt for dårleg. Den sosiale profilen var ikkje god nok. Det gjaldt både skatteopplegget, ei manglande reell fattigdomssatsing og ei rekkje usosiale kutt, både for einslege forsørgjarar, uføre og andsynes asylsøkjarar og flyktningar. Det manglar òg tiltak for å leggja til rette for nyskaping i næringslivet. Og budsjettet var i overkant ekspansivt, etter Venstre sitt syn. Venstre sitt budsjettforslag for 2015 gjer viktige grep på desse områda og er godt tilpassa utfordringane me står overfor, både nasjonalt og internasjonalt. I budsjettforslaget vårt føreslår me ei samla miljø- og klimasatsing på 4,2 mrd. kr, der det er ei monaleg satsing på kollektivtransport og miljøvenlege transportløysingar på til saman 2,5 mrd. kr. Me føreslår eit grønt skatteskifte på 13,3 mrd. kr, eit skatteopplegg med ein heilt annan og betre sosial profil når det gjeld lettar og skattlegging av lønsinntekt og formue, og ein målretta skattepolitikk for å stimulera til innovasjon og gründerskap. Opplegget til Venstre medfører netto skatteskjerpingar på 3,7 mrd. kr, samanlikna med forslaget til regjeringa, men ein skattelette på 3,3 mrd. kr samanlikna med 2014. Me føreslår ei samla fattigdomssatsing, med eit bredt spekter av tiltak, på 2,5 mrd. kr. I tillegg vert bistandsinnsatsen til verdas fattige auka, tilsvarande 1 pst. av BNI. Me føreslår ei satsing på skule, utdanning og forsking på vel 3,1 mrd. kr, der den auka forskingsinnsatsen utgjer om lag 1,15 mrd. kr, og etterutdanning av fleire lærarar utgjer 420 mill. kr. Me føreslår tiltak for å styrkja norsk næringsliv og fastlandsindustrien og for å motverka todelinga av økonomien på 6,3 mrd. kr. Me føreslår i tillegg ei satsing på kvalitet i barnehagar, lågare pris for barn i låginntektsfamiliar og fleire barnehageplassar på til saman ca. 1 mrd. kr. Me føreslår å styrkja kommuneøkonomien med om lag 1,8 mrd.kr og ei satsing på førebygging og folkehelse på om lag 1 mrd. kr. Sist, men ikkje minst, føreslår me ein oljepengebruk som er vel 3 mrd. kr lågare enn det regjeringa legg opp til. Målt mot dette er budsjettforliket Venstre har inngått med regjeringspartia og Kristeleg Folkeparti, mange og viktige steg i rett retning. På alle områda som Venstre prioriterer, er det monalege forbetringar. Saman styrkjer me den sosiale profilen og fattigdomssatsinga med nesten 2 mrd. kr, me løyver 1 mrd. kr meir til skule, utdanning og innovasjon, og det vert ei auka satsing på klima og miljø på nesten 2 mrd. kr. Me kan med rimeleg stor grad av tryggleik seia at dei samla norske CO2-utsleppa vil gå ned som fylgje av det budsjettet som vert vedteke i dag. Berre innblandingskravet me vedtek for biodrivstoff, vil anslagsvis redusera dei norske klimautsleppa med 200 000 tonn. I tillegg kjem billegare hybridbilar, større satsing på jernbane og kollektivtransport og eit begynnande grønt skatteregime. Resultatet er at klimautsleppa frå transportsektoren går ned. Fleire saker som Venstre har stått nærmast åleine om dei siste åra, vert no ein realitet: Sjølvstendig næringsdrivande får endeleg likestilte rettar når det gjeld omsorgs- og pleiepengar. Me aukar løyvingane til gratis kjernetid i barnehagane for 4–5-åringar, slik at nesten alle barn frå låginntektsfamiliar kan få moglegheita. Det vert differensiert opphaldsbetaling i barnehage for alle barn frå låginntektsfamiliar. Og Noreg tek imot 500 fleire kvoteflyktningar. Venstre har i alle åra under det raud-grøne styret føreslått nettopp det. I dag vert det fleirtal for det – stikk i strid med alle domedagsprofetiar. Eg har valt å bruka innlegget på å forklara hovudsatsingane i Venstre sitt alternative statsbudsjett og resultatet av budsjettforliket mellom Venstre, Kristeleg Folkeparti og regjeringspartia – ikkje på å snakka om budsjettforslaga til dei andre. Det er openbert gode forslag i alle dei andre sine alternative budsjett, som Venstre isolert sett støttar. Det er likevel ikkje sånn – som mange hevdar – at Venstre kunne fått mykje meir ved å samarbeida med opposisjonen. Det er rett at me er samde om mange påplussingar på utgiftssida, men me er til dels grunnleggjande usamde om inndekning og finansiering av påplussingane. Der Venstre dekkjer inn satsingar gjennom omprioriteringar, dekkjer dei andre partia i hovudsak utgiftsaukingane gjennom auka skattar – spesielt meir skatt på norsk næringsliv. For å seia det sånn: Dette ser eg ikkje som ein open invitasjon til å få gjennomslag saman med Venstre. Trass monaleg større satsingar på dei områda som er viktigast for Venstre – miljø, klima, kamp mot fattigdom, skule, utdanning, forsking, næringsliv og nyskaping – vil Venstre sitt forslag til statsbudsjett for 2015 vera mindre ekspansivt enn regjeringa sitt forslag og dei andre partia sine forslag, gjennom ein kombinasjon av mindre oljepengebruk og skatteopplegget. Me viser òg at det er fullt mogleg å satsa på velferd og samtidig gje målretta skattelettar. Det er ikkje nokon automatisk konflikt mellom desse storleikane, som eg truleg igjen og igjen og igjen kjem til å få høyra frå dei tidlegare regjeringspartia i debatten i dag. Det handlar om vilje til å prioritera det viktige framfor det uviktige. Eg tek til slutt opp Venstre sine forslag i innstillinga.