Olav Akselsen (Arbeiderpartiet), 2002-06-18:
Verda er i total forandring. Globaliseringa blir stadig sterkare. Landegrensene blir mindre og mindre. Dette ser me på dei fleste områda i samfunnet, men i særleg grad gjeld dette for næringslivet. Samanslåingar og oppkjøp skjer i stadig raskare tempo. Storleik blir viktigare og viktigare i dei fleste bransjar. Det handlar om å kjøpa eller å bli kjøpt, å eta eller å bli eten. Storleik og nettverk er avgjerande for å kunna lukkast, og tilgang på kapital er heilt nødvendig for å kunna henga med. Marknaden er òg i total forandring. Medan næringslivet for få tiår sidan stort sett var basert på vidareforedling av lokale råvarer for ein lokal marknad, blir ein i dag i stadig sterkare grad møtt med konkurranse frå verksemder som er lokaliserte i heilt andre verdsdelar. Underleverandørar og kundar kan òg vera plasserte på den andre sida av kloden. Det globale næringslivet blir vove stadig tettare saman. Kriser i andre verdsdelar slår òg ut for norsk næringsliv, noko me m.a. såg etter terrorhandlingane i USA den 11. september i fjor. Noreg har ein liten og svært open økonomi, og sjølv svært store norske bedrifter blir små i internasjonal samanheng. Det gjev særlege utfordringar for Noreg. For Arbeidarpartiet er ein del av det gode liv å ha gode, stabile og interessante arbeidsplassar for innbyggjarane og eit sikkert inntektsgrunnlag for framtidige generasjonar. Det er derfor viktig at me sikrar at ein del viktige bedrifter blir styrte frå Noreg, og at bedriftene har hovudkontor og viktige funksjonar som forskings- og utviklingsavdelingar plasserte her i landet. Me må unngå at Noreg blir eit filialland der all næringsverksemd blir styrt frå utlandet. Meldinga som me behandlar i dag, gjev dessverre ikkje svar på dei utfordringane me no står overfor. Eg vil ikkje kritisera Regjeringa for det, for når ideologien om at staten bør eiga minst mogleg, styrer innhaldet, må det bli slik. Men for dei som har eit vidare perspektiv, f.eks. korleis me skal halda oppe norske bedrifter, så blir denne meldinga altfor snever i sitt innhald. Det er berre eigarskap som gir grunnlag for styring av bedrifter. Privat norsk eigarskap er avgrensa. Det er derfor berre eit aktivt statleg engasjement som kan sikra nødvendig eigarskap. Regjeringa vil selja seg ned til ein tredjedel i strategisk viktige selskap. Ved å eiga ein tredjedel av aksjane i eit selskap vil staten lett koma i ein pressa situasjon dersom dei andre eigarane samlar seg mot staten. Dersom staten berre eig minimum av dei ein treng for å ha negativ kontroll med eit selskap, vil ein òg vera forhindra frå å bruka aksjane i ein handel, slik f.eks. Hydro gjorde då dei overtok Saga. Staten bør derfor etter Arbeidarpartiet sitt syn ha ein buffer, slik at handlekrafta blir større enn om ein berre eig eit minimum av det som er nødvendig for å ha kontroll i eit selskap. Regjeringa sitt forslag om eit massivt statleg nedsal i viktige norske bedrifter får heldigvis ikkje fleirtal i dag. Om Regjeringa sin plan hadde blitt gjennomført, ville aksjane i all hovudsak blitt overførde til utanlandske eigarar, mens inntektene staten hadde fått inn av salet, ville ha blitt plasserte i utanlandsk næringsliv gjennom oljefondet. Noreg er i dag i ein unik finansiell situasjon og har rikeleg tilgang på kapital. Etter Arbeidarpartiet sitt syn burde me nytta denne sjansen til å sjå om det var mogleg å nytta noko av den kapitalrikdomen for å møta dei utfordringane den globaliserte økonomien gjev norsk næringsliv. Me burde sjå om det var mogleg å kombinera staten sin kapitalrikdom med næringslivets kapitalbehov. Regjeringa sin strategi for å styrkja den private eigarskapen er i all hovudsak skattelette. For å betra kunnskapen om korleis ei skatteomlegging vil verka, har Regjeringa sett ned eit offentleg utval som skal gjennomgå skattesystemet og koma med forslag til endringar. Me i Arbeidarpartiet støttar dette arbeidet, men vi vil likevel sjølvsagt stå heilt fritt til å vurdera dei forslaga utvalet måtte koma med. På same måten har me ønskt å greia ut om det er andre måtar å styrkja norsk eigarskap på. Ein slik måte kunne vera opprettinga av eit strukturfond. Men sjølv om me i Arbeidarpartiet støttar utgreiinga av eit slikt fond, vil me sjølvsagt òg her stå heilt fritt til å vurdera innhaldet i ei slik utgreiing når den måtte vera ferdig. På same måten som me i Arbeidarpartiet ønskjer betre kunnskapar om korleis endringar i skattesystemet vil slå ut, ønskjer me òg kunnskap om korleis eit slikt fond kunne ha verka. Denne kunnskapen har Regjeringa av ukjente grunnar panikk for å få. Ja, så stor er panikken i regjeringspartia at dei har betalt SV 1 milliard kr for å sleppa å innhenta denne kunnskapen. Eg kan ikkje skjøna anna enn at det må vera ei svært dyr betaling for svært lite. For Arbeidarpartiets del vil eg iallfall slå fast at me sjølvsagt vil gå mot opprettinga av eit strukturfond, dersom det har dei negative konsekvensane som enkelte hevdar. Men den kunnskapen får me dessverre ikkje moglegheit til å innhenta i denne omgangen. Med unntak av gjennomslag for å kunna selja Entra Eiendom AS og Raufoss ASA har Regjeringa lidd totalt nederlag i denne saka. Omtrent det einaste som står igjen av meldinga, er høvet til å selja politistasjonar, sorenskrivarkontor og andre offentlege bygg, slik at staten må leiga desse tilbake. Kva slags logikk som ligg bak eit slikt opplegg, må eg innrømma at eg har vanskar med å sjå, men at dei vil overføra verdiar til dei private, kan det umogleg vera tvil om. Ved sal av Raufoss ASA er det stor fare for at selskapet blir slukt av ein stor utanlandsk konkurrent, og at produksjonen blir flytta ut av Noreg. Eg synest det er dumt at fleirtalet tek denne sjansen i dag. Staten vil vera den viktigaste eigaren i norsk næringsliv i lang tid. Derfor er det ekstra viktig at staten utøver ein profesjonell eigarskap, både for å ta vare på den kapitalen som er sett inn i selskapa, og for å ta vare på dei selskapa staten eig heilt eller delvis. Regjeringa ønskjer å samla mest mogleg av det staten eig, i eitt departement. Eg er overtydd om at dette ikkje er den beste måten å forvalta dei verdiane og dei selskapa staten eig, på. Det er altfor stor spreiing i det staten eig, til å kunna få ei offensiv eigaroppfølging ved å samla alt ein eig på ein plass. Eg er derfor svært glad for at eit fleirtal vil påleggja Regjeringa å setja ned eit utval som skal sjå på betre måtar å organisera statens eigarskap på. På eitt område er eg einig med Regjeringa. Dei generelle rammevilkåra må vera på plass for å ha eit oppegåande næringsliv. Eg kan berre konstatera at norsk eksportretta næringsliv slit meir enn på svært mange år. Me har problem med høg rente. Me har ein usedvanleg sterk kronekurs – den sterkaste på ti år – og dei siste åra har me hatt svært dyre lønsoppgjer. Dette gjev seg no utslag i reduserte sal, reduserte inntekter og manglande overskot i svært mange norske eksportbedrifter. Mange arbeidsplassar er som følgje av dette utsette og står i fare. Eg kan ikkje sjå at Regjeringa har bidrege nemneverdig til å betra den situasjonen som norske eksportbedrifter i dag er oppe i. Seinare i veka skal me handsama revidert nasjonalbudsjett her i salen. Eg må berre konstatera at Regjeringa ikkje nyttar det høvet til å betra rammevilkåra for industrien vår. Det er synd, for no begynner det å hasta. Dersom me ikkje greier å snu denne trenden, er eg redd for at spørsmålet om eigarskap blir underordna. Derfor nyttar me i Arbeidarpartiet revidert nasjonalbudsjett til å fremma forslag om ei næringspakke. Med eit mindre ekspansivt opplegg enn Regjeringas og med spesifikke tiltak retta mot næringslivet viser me at me tek utfordringane på alvor. Dessverre var det ikkje fleirtal for å ta desse nødvendige stega i rett retning i denne omgangen. I Arbeidarpartiet er me glade for at det i dag ikkje blir fleirtal for Regjeringas storstilte planar om å selja seg ned i og ut av ei rekkje norske bedrifter. Med fleirtalets opplegg ligg no alt til rette for eit stadig stort og viktig engasjement frå staten si side. Dette er i tråd med den politikken Arbeidarpartiet lenge har stått for. Det er positivt at fleirtalet i kveld stiller seg bak denne linja, og eg reknar sjølvsagt med at Regjeringa tek dette til etterretning, og at dei ulike forslaga som i dag får fleirtal, blir følgde opp. Til slutt vil eg setja fram dei forslaga Arbeidarpartiet står bak åleine eller saman med andre.