Magnhild Meltveit Kleppa (Senterpartiet), 2011-11-15:
Interpellanten set søkjelyset på eit svært viktig tema. Ulukkestala så langt i 2011 viser at talet på drepne i trafikken går ned. Talet på drepne ungdomar har same utvikling. Men éin drepen er éin for mykje. Færre drepne og hardt skadde handlar om innsats på brei front: betre og sikrare vegar, men òg tiltak overfor førarane. Det er eit stort ansvar å køyra bil på eit vegnett der vi alle ferdast. Dei som ikkje er bevisste på dette ansvaret, bør ikkje ha førarkort. Regjeringa sin visjon er at det ikkje skal skje ulukker med drepne eller hardt skadde i vegtrafikken. For å sikra kvaliteten på tryggleiksarbeidet er det avgjerande med god kunnskap om risikoforhold og årsakene til alvorlege ulukker. Trafikktryggleiksarbeid blir difor utvikla på bakgrunn av risikoanalysar, djupneanalysar, evaluering av gjennomførte tiltak og resultat frå forskings- og utgreiingsarbeid. Ungdom mellom 15 og 24 år er overrepresenterte i ulukkesstatistikken. Trass i at denne aldersgruppa berre utgjer 14 pst. av befolkninga, er ho involvert i om lag 30 pst. av alle trafikkulukkene. I Nasjonal transportplan 2010–2019 legg regjeringa til grunn ein eigen strategi retta mot ungdomsulukker. Planen er utarbeidd av Statens vegvesen i 2009 i samarbeid med Utrykkingspolitiet og Trygg Trafikk. Tiltak frå denne planen inngår i Nasjonal tiltaksplan for trafikksikkerhet på veg 2010–2013. Planen inneheld til saman 152 tiltak retta mot veg, køyretøy og trafikant. Tiltaka retta mot ungdom inneheld tiltak før erverv av førerett og i prøveperioden og tiltak retta mot dei som har tapt føreretten. Eksempel på det er betre trafikkopplæring i skulen, t.d. utvikling av godt læringsmateriell, stimulering til auka mengdetrening under føraropplæring, auka innsats knytt til kvaliteten på føraropplæringa gjennom tilsyn med trafikkskulane, utviding av ordningar som «Trygt heim for ein 50-lapp» og støtte til lokale prosjekt retta inn mot trafikktryggleik og ungdom. Dei mest alvorlege ulukkene er prega av høg fart, rus og manglande bruk av bilbelte. Sjølv om unge menn er overrepresenterte i alvorlege ulukker, køyrer ikkje alle unge menn trafikkfarleg. Det er heller ikkje slik at alle andre grupper i befolkninga køyrer risikofritt. Sjølv om ungdom er overrepresenterte i trafikkulukkene, har mange av desse ungdomane eit heilt legitimt behov for transport. Særleg ute i distrikta er bil ofte det einaste transportalternativet. Aktuelle tiltak må vurderast i lys av dette. Hovudfokus må difor vera å utarbeida tiltak som rettar seg mot trafikkfarleg og risikofull åtferd. Forsking viser at det er to hovudårsaker til at ungdom er overrepresenterte i ulukker: manglande køyreerfaring og at den enkelte førar har høg risikoåtferd. Dagens opplæringsmodell, innført i 2005, legg større vekt på risikoforståing og auka realistisk trening i opplæringa enn tidlegare. Føraropplæringa blir evaluert no i 2011 og 2012. Når denne er ferdig, vil vi ha grunnlag for å vurdera eventuelle endringar. Samstundes med at vi no evaluerer køyreopplæringa, har regjeringa allereie innført tiltak som skal luka ut førarar med risikoåtferd, særleg retta mot dei unge og uerfarne førarane. Kontrollverksemd er viktig i arbeidet mot ulukker, og regjeringa prioriterer effektive og målretta kontrollar. Politiet sitt trafikktryggleiksarbeid er difor retta mot risikogrupper, risikofaktorar, vegstrekningar og tidsrom der risikoen for ulukker er størst. Kontrollverksemda blir difor retta særskilt mot aggressiv og farleg trafikkframferd, med særleg merksemd på høg fart, ruspåverka køyring og manglande bruk av verneutstyr som bilbelte. Regjeringa har auka politiet si kontrollverksemd, og frå 2009 til 2010 auka talet på kontrollerte førarar og køyretøy med over 11 pst. Eg har òg sett i gong eit arbeid for å skjerpa bruken av bilbelte. Frå 2009 har regjeringa teke i bruk strekningsbasert automatisk trafikkontroll. Evalueringa viser at dette er eit effektivt verkemiddel for å oppnå reduksjon av farten på strekningar som er spesielt utsette for ulukker. Streknings-ATK er innført som ei permanent kontrollordning. Til no er fire strekningar utstyrte med streknings-ATK. Her er gjeve grønt lys for inntil 40 nye dei nærmaste åra. Regjeringa innførte frå 1. juli 2011 ei revidert prikkbelastningsordning. Målet er å hindra framferd i trafikken som medverkar til mange ulukker, og å gjera det lettare å reagera overfor førarar som gjentekne gonger bryt trafikkreglane. Den nye ordninga er utvida bl.a. ved å inkludera nye tilfelle som gjev prikkbelastning, som for liten avstand til køyretøyet framfor, manglande sikring av passasjerar under 15 år, køyring i sperreområde og køyring med trimma motorsykkel/moped. På bakgrunn av dei mange ungdomsulukkene har regjeringa valt å vedta dobbel prikkbelasting for førarar med prøvetid. Dette betyr i praksis at førarkortet ryk etter to regelbrot. Promillekøyring er ei stor utfordring blant unge. Over 90 pst. av unge førarar seier likevel at dei aldri kunne ha tenkt seg å køyra bil når dei er påverka. Alkolås som eit generelt tiltak for all ungdom kan difor synast drastisk. For å få meir kunnskap og eit betre erfaringsgrunnlag vil eg vurdera å etablera eit prøveprosjekt med alkolås for unge førarar. Dei som har førerett på prøve, vil frå februar 2012 tapa føreretten dersom dei køyrer med låg påverknad, uavhengig av om påverknaden kjem av alkohol eller annan rus. Dette vil innebera at ferske førarar vil mista føreretten dersom dei køyrer under påverknad mellom 0,2 til 0,5 promille, eller tilsvarande grenser for andre rusmiddel. Dette er eit tydeleg signal om at rus og køyring ikkje høyrer saman. Justisdepartementet har følgt dette opp med eit forslag om tap av førerett i seks månader for slike tilfelle. Forskrifta er no ute på høyring. Eg ventar at tiltaka vil ha effekt både for trafikktryggleiken generelt og for ungdomsulukker spesielt. Forsikringsbransjen kan òg spela ei viktig rolle i å motivera unge førarar til å køyra forsvarleg. Gjennom installering av ein enkel åtferdsregistrator med GPS kan køyreåtferd registrerast, og trafikksikker åtferd kan f.eks. premierast med frådrag i forsikringspremien. Slike system finst i fleire andre land og har vore prøvde ut, bl.a. i Karmøy i Rogaland, med gode resultat. Debatten om trafikktryggleik har dei seinaste åra hatt ei sterk fokusering på etablering av midtrekkverk. Regjeringa har sytt for bygging av både midtrekkverk og andre midttiltak. Årsakene til ulukkene er samansette. Difor må òg tiltaka vera det. Vi må satsa på å etablera det vi i hermeteikn kan kalla for «mentale rekkverk» hos førarane, slik at dei i auka grad respekterer trafikkreglane og unngår risikoframferd i trafikken. Eg har store forventningar til effekten av dei tiltaka som er innførte. For å oppnå ytterlegare reduksjon i ulukkestala kan det vera naudsynt å vurdera tiltak som kan bidra til betre handheving av trafikkreglane, sjølv om dei kan bli oppfatta som kontroversielle. Personleg fridom kan umogeleg bety høve til å utføra trafikkfarlege lovbrot på vegnettet. Risikofull framferd i trafikken går ut over oss alle, fordi vi i eit transportbasert samfunn som vårt er avhengige av å bruka det offentlege vegnettet i arbeid og fritid. Oppsummert: Trafikktryggleik er jobb nr. éin i Samferdselsdepartementet. Vi ser no ei positiv utvikling i talet på drepne og hardt skadde, det lågaste sidan 1950-åra, sjølv om trafikken er fleirdobla. Tiltak som er sette i gong, vil redusera den personlege fridomen, særleg retta inn mot unge bilførarar. Vi er i ferd med å evaluera føraropplæringa. Eg har forventningar til at det blir ytterlegare færre drepne og hardt skadde som resultat av at regjeringa både byggjer langt fleire betre og tryggare vegar og innfører tiltak overfor førar, ei spesiell forventning knytt til dei innskjerpingane som nyleg er gjorde i lovverket.