May-Helen Molvær Grimstad (Kristelig Folkeparti), 2007-06-01:
Eg vil gjerne hengje på ein kommentar til representanten frå Framstegspartiet når det gjeld nynorsk som språk. Ved sida av å ha retten til å bruke nynorsk, er det òg viktig at vi får lik moglegheit til å bruke han. Då er det t.d. viktig med tilrettelegging av god litteratur – det er mange utfordringar – slik at ein får ei god moglegheit til å bruke nynorsken. Fleire hundre år tilbake i tid snakka nordbuarane saman og forstod kvarandre. Dei forstod kvarandre med sin nordiske del av det indoeuropeiske språket. I dag må vi ofte ty til engelsk når forståinga sviktar. Den nordiske språkforståinga er i tilbakegang. Mange andre regionar i Europa misunner Norden, som forstår grannelanda sine språk. Her må det gjerast unntak for finsk, islandsk, samisk og grønlandsk, som ikkje høyrer til den nordiske delen av indoeuropeisk, og der ein naturleg nok finn lite felles. Men utviklinga ser ut til å gå den vegen at vi òg i Skandinavia i stadig større grad må snakke saman via engelsk. Den nordiske språkfellesskapen forvitrar. Det ser ut til at Norden må hoppe av den nordgermanske greina av den indoeuropeiske og over på den engelske. Det er gjort fleire undersøkingar for å finne ut korleis det står til med språkforståinga i dei ulike landa. Ei undersøking frå 2001 viser at det er vi her i landet og dei på Færøyane som forstår grannelandsspråk best. Resultata av tekst- og taleforståing der ein maksimalt kunne få 10 poeng, gav 7,01 til Færøyane, 6,14 til Noreg, 4,38 til Sverige og 3,87 til Danmark. Ei liknande undersøking blant rekruttar i 1976 gav om lag det same resultatet. Den norske språkforståinga er altså den nest beste. Eg trur det kjem av aktiv dialektbruk, og at vi har to jamstilte skriftspråk – nynorsk og bokmål. Vi er vande med språkleg variasjon – både munnleg og skriftleg. Her i landet har folk sett svensk fjernsyn så lenge vi har hatt fjernsyn. Dette har utan tvil ført til større kunnskapar om svensk språk – særleg gjennom populære seriar som Skjærgårdsdoktoren og barneprogram som Pippi Langstrømpe og Emil i Lønneberget. Dei siste åra har det også blitt vist fleire danske fjernsynsseriar for norsk publikum – både på NRK og TV 2. Dei har blitt svært populære hos mange nordmenn, og vi får vel gå ut frå at dette også har ein gunstig verknad for nordmenns forståing av dansk språk. Dei siste åra har svenskundervisninga i Finland og danskundervisninga på Island gått tilbake, og her i landet er det sterke krefter som arbeider for å redusere opplæringa i nynorsk og talet på litterære tekstar på svensk og dansk. Alt dette fører til svekt nordisk språkkunnskap og større vanskar med å snakke saman på nordiske språk. Det er vel stort sett engelsk som kjem inn der undervisninga i nordiske språk går ut, og no ser det ut til at vi ikkje treng å reise lenger enn til grannelanda for å få bruk for engelskkunnskapar. Men det kan vel ikkje kallast framsteg dersom vi må snakke engelsk med danskar og svenskar, slik ein gjer i dag med finnar og islendingar? Nordisk språksamarbeid har eksistert så langt tilbake som på 1800-talet. I 1869 blei det halde nordisk språkmøte i Stockholm for å drøfte ei samordning av rettskrivinga. Mellom dei norske deltakarane var Henrik Ibsen og språkmannen Knud Knudsen. Nordisk Råd har vore oppteke av dette spørsmålet så lenge det har eksistert. Dei nordiske språka er dei beste til å beskrive nordiske tilhøve, og den nordiske språkfellesskapen har ein symbolverdi. Samtidig har det blitt mindre undervisning i skandinaviske språk i fleire av dei nordiske landa, og dette har ikkje styrkt den nordiske forståinga. Det er ei uheldig utvikling. På den andre sida er ungdomsutveksling mellom nordiske land populært og bidreg til å styrkje den nordiske forståinga. Vi må vere aktive for å redde språkfellesskapen og kulturgrunnlaget vårt. Nordisk Råd sin litteraturpris er ein viktig og tung pris i så måte, ein sikker nr. 2 i Norden etter Nobel-prisen. Her har Nordisk Råd gjort ein stor innsats for kulturfellesskapen og språket i Norden. Norden snakkar med ei stemme på ulike språk. Vi må kjempe for at det skal halde fram, m.a. gjennom språkopplæring i lærarutdanningane og for elevar i skulen, auka satsing på ungdomsutveksling og ved å byggje ned dei barrierane som framleis finst for fri flyt av arbeidskraft mellom dei nordiske landa.