Sigvald Oppebøen Hansen (Arbeiderpartiet), 2004-03-09:
Denne saka er ei særs vanskeleg sak, som har kravd mykje arbeid og ikkje minst teke lang tid. Det hadde vore ønskjeleg med ei brei politisk semje i denne saka, men slik har det dessverre ikkje utvikla seg. Saka blei heller ikkje enklare av at Regjeringa faktisk ikkje hadde lagt fram sin konklusjon og tilråding til vedtak. Det er ikkje tvil om at pionerdykkarane gjorde eit stort og banebrytande arbeid i Nordsjøen i perioden 1965– 1990. Det er heller ikkje tvil om at den ekstreme arbeidspåkjenninga nordsjødykkarane har vore utsette for, også har utgjort ein vesentleg faktor for den livssituasjonen mange av dykkarane i dag er i. I tillegg kan det nok synast som om regelverket for dykking var uklart, og at tilsynet svikta og ikkje var patent. Komiteen har ikkje teke stilling til om staten har eit juridisk og rettsleg erstatningsansvar, men desse momenta tilseier likevel at staten heilt klart må ta eit moralsk ansvar for ei gunstig kompensasjonsordning. Derfor meiner me at pionerdykkarane skal få den oppreisinga og kompensasjonen som dei fortener. For å unngå unødvendig byråkrati og lang behandlingstid er det viktig for fleirtalet å leggje enkle, standardiserte prinsipp til grunn for eit oppgjer med dykkarane. Like eins er det viktig å etablere ei administrering av dette som gjer det enkelt for dykkarane å få eit raskt og effektivt oppgjer. Så til sjølve kompensasjonen: Fleirtalets forslag vil tilseie at enkelte dykkarar med dette opplegget vil få utbetalt om lag 2,5 mill. kr, gradert etter uføregrad eller medisinsk invaliditet. Kompensasjonsordninga har ei maksimal ramme på 40 gonger grunnbeløpet i folketrygda, noko som er 570 000 kr høgare enn det som gjeld under lov om yrkesskadeforsikring. I tillegg skal det utbetalast ei oppreising på 200 000 kr, som er maksimalbeløpet for rettferdsvederlag, til alle dei som fyller vilkåra. Kompensasjonen skal vere heilt skattefri og kome på toppen av tidlegare utbetalingar frå m.a. Sosialdepartementet og Statoil ASA. Tidlegare utbetaling frå desse to har ei øvre økonomisk ramme på om lag 950 000 kr, slik at enkelte dykkarar med dette vil få om lag 3,5 mill. kr netto utbetalt i kompensasjon. Dersom ein da ser kva dette beløpet representerer i eit bruttobeløp, altså før skatt og frådrag for tidlegare utbetalingar, ja, så vil nok beløpet kunne bli karakterisert som betydeleg. Ordninga skal omfatte dykkarar som har fått skade eller sjukdom etter å ha utført dykkaroppdrag i Nordsjøen i perioden 1965–1990. Ho skal også gjelde for etterlatne. Mange spør seg om dette er ein god og raus kompensasjon, og det same spørsmålet stilte saksordføraren. Ja, det vil nok alltid vere ulike syn på det. Det totale oppgjeret er truleg i storleiken 400–500 mill. kr. Eg vil vidare vise til at dykkarar som var i eit arbeidsforhold før 1990, ikkje har dei same rettane som tilsette etter 1990 når det gjeld forholdet til yrkesskadeerstatning. Det gjeld sjølvsagt også for andre yrkesgrupper. Dersom yrkesskadeforsikringslova hadde vore obligatorisk også i pionertida, hadde erstatningsbeløpet vore på eit langt lågare nivå enn det som fleirtalet i dag har blitt einig om. Dette er òg eit moment som må vegast opp mot omgrepet godt og raust oppgjer. Reaksjonane har vore mange. Enkelte dykkarar er negative og skuffa. Eg har høyrt uttrykk som «eit skammeleg tilbod» og at «kampen vil halde fram med fornya styrke». Det kan eg sjølvsagt forstå, for det heng saman med kva den enkelte har av forventningar. For balansen si skuld vil eg òg leggje til at eg også har motteke veldig hyggelege og positive reaksjonar frå dykkarar. Slik vil det nok alltid vere. Sjølv om beløpet hadde vore av ein heilt annan storleik, ville det nok av enkelte ha blitt oppfatta som dårleg og eit svik mot ei yrkesgruppe som har betydd så mykje for landet. Eg vil her minne om at Regjeringa seier at staten ikkje hadde nær nok tilknyting til dykkarverksemda til å kunne bli stilt til ansvar etter det ulovfesta objektive ansvaret, og at det dermed er tvilsamt om staten har eit ansvar med bakgrunn i arbeidsgjevaransvaret. Eg vil òg leggje til at dette spørsmålet heller ikkje er drøfta av kommisjonen. Ordninga skal administrerast av ei nemnd på fem personar, der leiaren av nemnda skal vere jurist og ha relevant bakgrunn som dommar eller tilsvarande. Komiteen meiner at det er nok at den medisinske undersøkinga frå Haukeland sjukehus viser at det er sannsynleg at helseskadane er relaterte til dykking. Dette inneber at nemnda skal praktisere sitt arbeid på ein lempeleg måte – med andre ord at tvilen skal kome dykkarane til gode. Dette er eit viktig prinsipp for meg å streke under. Mange av dykkarane har problem med å meistre kvardagen. Det kan dreie seg om psykiske og sosiale problem, økonomiske problem eller ein kombinasjon av desse. I fjor løyvde Stortinget 1,5 mill. kr til Stiftelsen Kontakttelefonen for Pionerdykkerne. Denne stiftelsen har brei erfaring med slikt arbeid. Komiteen meiner at denne løyvinga må halde fram, og i alle fall fram til og med 2007. Det er no viktig å samle all historie knytt til pionertida. Innsatsen til pionerdykkarane må kome fram gjennom ei utstilling som dokumenterer og bevarer pionerdykkarane sin innsats. Det same gjeld utarbeiding av ei historisk melding i form av ei bok, slik saksordføraren var inne på. Norsk Oljemuseum i Stavanger har på mange måtar jobba med Nordsjødykkingens historie. Komiteen vil nå bruke inntil 10 mill. kr til dette formålet, som òg skal omfatte utarbeiding av eit diplom til pionerdykkarane som eit verdig minne for den innsatsen dei gjorde for nasjonen. Til slutt er det viktig for meg å streke under at ingen skal føle frykt for at denne kompensasjonen ikkje skal bli finansiert. Sjølv om staten vil invitere olje- og dykkarselskapa til å medverke til å finansiere kompensasjonsordninga og den kollektive anerkjenninga saman med staten, seier ein samla komite at kompensasjon skal bli gjeve uavhengig av operatørselskapa sin vilje til å ta imot ein slik invitasjon. Fleirtalet gjer vidare framlegg om at Regjeringa kjem tilbake med forslag til finansiering i samband med revidert nasjonalbudsjett 2004. Det same gjeld spørsmålet om økonomisk kompensasjon for dokumenterte utgifter til Nordsjødykker Alliansen og enkeltpersonar som har medverka til at pionerdykkarane sin innsats no blir kompensert og heidra. Heilt til slutt vil eg for det første gratulere den nye statsråden med utnemninga, men eg har òg ei utfordring til han på lik linje med saksordføraren, og det er følgjande problemstilling: Som eg tidlegare sa, veit me at mange pionerdykkarar slit akutt med store økonomiske problem. Eg har blitt kjend med at enkelte står framfor pågåande kreditorar, varsel om avskilting av bil, stenging av straum og telefon o.l. Sosialdepartementets ordning, som blei etablert i 2000, kan brukast som utgangspunkt for ei rask delutbetaling, dersom det er vilje til det. Her blir det operert med kjende namnelister over pionerdykkarar som mottok utbetaling den gongen. Og det er faktisk dei same personane det dreier seg om i dag. Oppreisningsdelen på 200 000 kr bør vere uproblematisk å utbetale straks til dei som har eit akutt økonomisk problem. Vidare bør dagens stortingsvedtak vere god nok dokumentasjon for å stoppe aggressive kreditorar, og da minner eg om at det òg gjeld dei statlege kreditorane. Eg vil be statsråden om å ta denne utfordringa alvorleg og svare meg på dette i debatten.