Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2013-12-11:
Først takk til interpellanten som tar opp utfordringane som helseforetaka Ahus og Oslo universitetssykehus står overfor. Eg òg vil visa til Riksrevisjonen sin rapport om «Status for gjennomføring av omstillingsoppdraget til Oslo universitetssykehus HF.» I oppsummeringa av funna står det at omstillinga ved OUS samla sett ikkje har ført til klare forbetringar i pasientbehandlinga: «Det gjenstår fortsatt å innføre mange bedre og mer effektive behandlingskjeder som en del av omstillingen. Det er et betydelig potensial for bedre utnyttelse av fagkompetanse og arbeidsformer fra de tidligere adskilte fagmiljøene.» OUS har hatt svak overordna styring på tvers av klinikkane, og Riksrevisjonen ser alvorleg på at ein så omfattande omstilling er gjennomført utan gevinstrealisering. Riksrevisjonen skriv til slutt at det etter deira oppfatning er avgjerande at eigarane sikrar seg eit godt grunnlag for å følga med på at omstillingane faktisk fører til forbetringar. Ein samla opposisjon kravde før valet ein uavhengig, ekstern gjennomgang av omstillinga ved OUS. No meiner statsråden at ekstern gransking er unødvendig. Likevel trur eg at statsråden er opptatt av å få alle fakta på bordet. Sjukehusfusjonen i hovudstaden skulle føra til økonomisk gevinst og betre pasienttilbod. Kvifor har det då snarare ført til det motsette? 800 mill. kr skulle visstnok sparast årleg, og i 2012 var underskotet på 2,4 mrd. kr. Oslo-prosessen har sidan 2005 kosta 3 mrd. kr i konsulentutgifter. At vi gjer omstillingar i helsevesenet utan å vera sikre på at grunnlaget for omstillingsprosessane vil gi eit betre tilbod, er noko som vi må erkjenna etter OUS-omstillinga. Forskar Soki Choi ved Karolinska Institutet i Stockholm har sett på sjukehusfusjonar og har dokumentert at ni av ti mislykkast ved dei vert dyrare enn planlagde, mindre enn behovet og gir eit dårlegare tilbod. Dei fusjonar som lykkast, er ifølge forskaren dei fusjonar der ønsket om fusjonar kjem nedanifrå – frå fagleg hold. Forskaren meiner det er oppsiktsvekkjande at pasientbehandling alltid er forskingsbasert, medan sjukehusfusjonar ikkje er det. Politikarane tar avgjerder på bakgrunn av myten om at stort er bra. Fusjonstrenden på sjukehussektoren starta i USA på 1980-talet og kom via Storbritannia til Norden ein gong på 1990-talet. Mens landa som først var ute, no har hausta erfaringar som eintydig viser at sjukehusfusjonar svært sjeldan går slik ein vil, er Noreg i full gang med å laga fleire sjukehusfusjonar. Når ein kan forstå interpellanten slik at han ønskjer ein sjukehuskoloss på Gaustad velkomen, vil eg med ein gong seia at det er eg kritisk til. Vi må læra av feila våre. Vi har internasjonal forsking og eigne erfaringar som viser at trass i løftet om meir effektivitet, kjem ikkje gevinstane. Ei viktig årsak er at avstanden mellom leiing og tilsatte vert for stor. Forskarane Kjekshus og Hagen sine studiar frå ei rekke mindre sjukehusfusjonar i Noreg peiker òg på at ein gevinst i effektivitet er svært vanskeleg å oppnå, og at ei rekke kriterium i alle tilfelle må verka samtidig, dersom ein skal lykkast. Og i den verkelege verda gjer det sjeldan det. I andre helseføretak planlegg ein no omstillingar og sjukehusfusjonar i stor stil. Erfaringane frå Oslo har ikkje skremt. Ideen om at alt stort er bra, lever fortsatt. Kor store sjukehus skal vi ha i Noreg? Statsråden har i spørjetimen sagt at han ikkje ser problemet med store sjukehus. Problemet er at dei ikkje er store nok. Eg er ueinig. Målet må vera å få effektive sjukehus, nok totalkapasitet, men ikkje først og fremst størst moglege sjukehus. I Oppland og Hedmark vert det no likevel – utan særlege motførestillingar – planlagt eit nybygg av storsjukehus til ein verdi av 8 mrd. kr med nedslagsfelt større enn Danmark sitt areal, som kan kome til å erstatta opp mot seks andre lokalsjukehus. Dette skjer utan at Stortinget har tatt stilling til eller debattert prinsippet om det er sjukehusfusjonar og storsjukehus som er framtida i den norske spesialisthelsetenesta. Erfaringane frå OUS og frå andre land burda ha fått nokon kvar til å stoppa opp og tenka seg om ei eller to gongar.