Jenny Klinge (Senterpartiet), 2014-04-03:
Eg håpar at vi med denne interpellasjonsdebatten kan løfte fram ei problemstilling som er svært aktuell for politiet i dag, særleg i dei større byane. Ein høyrer stadig gjennom media at kriminelle som blir slopne ut av arresten, forsvinn, og at personar som ikkje har nokon fast opphaldsstad, beveger seg fritt rundt i samfunnet utan at myndigheitene har kontroll på dei. Spørsmålet er korleis vi kan ha ei mest mogleg effektiv strafferettspleie med utgangspunkt i dagens lovverk. Korleis kan dagens situasjon seie noko om korleis saker bør handterast, i motsetning til korleis situasjonen var for ti år sidan? Og kva for nye grep bør vi og kan vi ta? Grunnleggjande rettssikkerheit er eit prinsipp som er godt forankra i Noreg. Artikkel 7 i Den europeiske menneskerettskonvensjonen set rammene for korleis saker skal behandlast i strafferettspleia. Dette er grunnleggjande verdiar som vi aldri skal fråvike, og det er heller ikkje intensjonen min med innspelet mitt i dag. Målet er å få gjort mest mogleg mens ein person sit pågripen, i medhald av straffeprosesslova § 183. Dette er både i samfunnets interesse og i den pågripne sine interesser. Ein del personar utan fast bustad eller anna tilknyting til riket gjer straffbare handlingar mens dei oppheld seg i landet. Når politiet avdekkjer kriminalitet som blir gjord av desse gruppene, er det viktig at ein blir gjeven verktøy for raskt å kunne få avgjort straffesakene. Desse straffbare handlingane er ofte ikkje alvorlege nok til at påtalemyndigheita vel å krevje gjerningspersonane varetektsfengsla fram til hovudforhandling, på grunn av låg pårekneleg straff. Når dei sikta vel å ikkje erkjenne forholda, er straffeprosesslova § 248 ikkje aktuell å nytte. Då er hovudforhandling einaste moglegheit, der rett må setjast, med både fagdommar og lekdommarar. I dag opererer ein med fristar for gjennomføring av hovudforhandling på maksimalt seks veker dersom personen sit varetektsfengsla, eller saka er å rekne som fristsak, og tre månader i andre tilfelle. I praksis har dette den konsekvensen at den gruppa lovbrytarar vi talar om no, blir sleppte ut på gata etter å ha vore pågripne. Når politiet skal gjennomføre hovudforhandlingar i tingretten, må dei stemne tiltalte, men då får ein ikkje lenger tak i dei. Dei blir etterlyste, men ein greier ikkje å spore dei opp, og sakene deira blir liggjande i skuffene hos politiet. Politiet, domstolane og andre bruker deretter uforholdsmessig mykje tid og ressursar på å prøve å finne desse personane for å kunne få rettssakene gjennomførde. Forholda det dreier seg om, er ofte ferdig etterforska på plassen, bevissituasjonen er klar, og det er berre iretteføring som manglar for at domstolane skal ta stilling til skyld- og straffespørsmålet. Som eit illustrerande eksempel på denne typen kriminalitet kan det nemnast at når det gjeld første gongs forsøk på sal av mindre mengder narkotika, har Høgsterett i Norsk Retstidende 2010, side 449, slått fast at straffa skal vere betinga fengsel i 18 dagar. Pårekneleg straff tilseier derfor at ein ikkje kan varetektsfengsle dei. For Oslo politidistrikt har dette vore eit stort problem dei siste åra. Det har i lengre tid vore retta betydeleg merksemd mot å bekjempe openlys narkotikaomsetjing i sentrum. For å få bukt med dette problemet er det å få bort seljarane og gjengangarane heilt sentralt. I dette ligg det at straffesakene må avgjerast raskt. No er ikkje dei tilfella der folk blir pågripne med narkotika på seg, eller der dei blir observerte ved kjøp og sal av narkotika, dei lovbrota som er mest krevjande å iretteføre reint bevismessig, men med det straffenivået vi har for enkelte typar kriminalitet, er det viktig at sakene blir avgjorde raskt. Politiet har lenge ivra for å få på plass ei ordning der ein raskt kan få ekspedert dei enklare straffesakene. I medhald av straffeprosesslova § 183 er politiet gjeve heimel til å halde personar pågripne i eit visst tidsrom om vilkåra for det er til stades. Viss vi kunne ha etablert ordningar i domstolane der det var mogleg å gjennomføre hovudforhandling innanfor fristen på 72 timar, ville det ha vore svært effektivt. Dei sakene som i dag ligg i skuffene på politihusa, kunne i staden ha vore raskt avgjorde. Så kan ein stille seg spørsmålet om dette ville ha gått ut over rettstryggleiken. Det er ikkje dei vanskelege og kompliserte sakene det her er tale om. Det dreier seg om saker som er oppklara på staden, og som bevismessig er heilt opplagde, typisk vinningssaker, mindre narkotikalovbrot og liknande. Vi talar ikkje om valdssaker, valdtekts- og drapssaker. Sjølvsagt reiser dette spørsmål om ressursar. Domstolane må ha ledig kapasitet for raskt å kunne ta imot slike hurtigsaker, og påtalemyndigheitene må kunne stille med aktor. Men dette er mogleg å løyse, og alle ønskjer å ekspedere saker raskt. Det er viktig at vi tek inn over oss den nye tida vi lever i. Kriminalitetsbildet endrar seg, og då kan det vere fornuftig å tenkje nytt. Effektiv straffesaksbehandling er viktig både for den som er sikta og tiltalt, og for eventuelle fornærma partar. Straffesaker som ein ikkje får avgjort fordi ein ikkje får tak i gjerningspersonen, er berre proppar i systemet. Eit anna stort praktisk problem er dei tilfella der ein får stemna personar til ei framtidig hovudforhandling mens dei sit i politiarresten, og så får ein ikkje forkynt dommen for dei i ettertid fordi dei ikkje møter til hovudforhandling i tingretten. Dermed blir ikkje dommen forkynt, og dei må etterlysast for forkynning av dom. Også dette er ressurskrevjande og lite hensiktsmessig bruk av tid. Kriminalomsorga som skal fullbyrde dommen, får då heller ikkje gjort det dei skal. Ei ordning der ein kunne fått pådømt forholdet innanfor dei 72 timane ein kan sitje i arresten, ville ha løyst også dette problemet for dei tilfella der det ikkje vil bli definert som uforholdsmessig å sitje pågripen, jf. straffeprosesslova § 170a. Det å få på plass ein dom er sentralt. Ein rettskraftig dom kan brukast som grunn for tvangsutsending og utvising. Det er viktig at Noreg har eit effektivt system når det gjeld dette, innanfor rammene av våre internasjonale forpliktingar. Når eg tek til orde for hurtigdomstolar, meiner eg ikkje at det skal opprettast nye organ. Eg meiner at vi skal gje eit klart signal om at dagens lovverk skal nyttast, då det gjev moglegheit for effektiv straffesaksbehandling. Det er likevel viktig at retten til fritt val av forsvarar ikkje blir svekt, men at ein finn gode og hensiktsmessige løysingar. Eg håpar såleis at justisministeren er einig i denne tilnærminga, og at han vil ta det opp i eigna forum, medrekna Riksadvokaten og Politidirektoratet, for ei bevisstgjering av desse problemstillingane.