Bård Vegar Solhjell (Sosialistisk Venstreparti), 2008-10-23:
Fyrst vil eg òg takke komiteen og saksordføraren for eit svært godt arbeid, og for at det er brei einigheit om hovudlinjene i behandlinga av språkmeldinga. Eg trur òg at hovudgrunnen til det er at det vel er umogleg å kome forbi eller vere ueinig i at språk – munnleg, skriftleg og det å lese – er kjernen i og grunnlaget for all anna kunnskap, for det mest fundamentale vi skal lære for å fungere godt i livet, rett og slett. Når det gjeld talespråk frå ungar er heilt små, veit vi kor ekstremt viktig det er å ha ei god talespråkleg utvikling dei første åra. Det å ha med seg eit ordforråd har betydning for seinare språkutvikling på skulen og i andre samanhengar, og det betyr mykje for den sosiale utviklinga. Derfor legg vi så stor vekt på tidleg språkstimulering. Vi peiker sjølvsagt på barnehagen som nøkkelarenaen for det, men òg utover det. Det å kunne lese godt er heilt nødvendig for å kunne klare seg i andre skulefag, og for å få moglegheitene seinare. Viss ein ikkje kan lese godt, vil ein sannsynlegvis slite i dei fleste andre skulefaga. Då vil det å lese ei komplisert matematikkoppgåve verte ei hindring før ein skal i gang med matematikken i oppgåva. Då vil ein ha store problem seinare i arbeidslivet. Derfor har vi òg sett i gang ei rekkje tiltak for å styrkje leseopplæringa. Mange av dei er presenterte i denne meldinga, andre i andre samanhengar: fleire lærarar og andre pedagogar, kartleggingsverktøy, gjennomgang av læreplanane og andre tiltak. Det er heilt riktig, som fleire representantar har teke opp, at vi må ha auka merksemd på det skriftlege norskspråket i åra som kjem, i tillegg til talespråk og lesing. Eg vil leggje særleg vekt på det, for eg trur at det at vi har hatt internasjonale undersøkingar og nasjonale prøver som kartlegg leseferdigheiter, men ikkje på same måte skriveferdigheiter, kanskje har drege merksemda mot lesing. Det er veldig bra, men det må i tillegg vere eit auka fokus på skrivedelen av det norske språket i åra som kjem. Derfor arbeider vi no, som det har kome fram i andre samanhengar, for òg å utvikle nasjonale prøver i skriving, noko eg meiner vil vere klokt. I tillegg skal vi få oppretta eit nasjonalt skrivesenter. Vi er no heilt i sluttfasen av ein prosess der vi må gjere alt korrekt og riktig, men så raskt vi kan, for å få oppretta det. Eg tek sikte på at det kan vi gjere neste år. Vi treng å få det arbeidet i gang raskt. Når det gjeld elevar som har behov for utvikling i talespråk, alternativ og supplerande kommunikasjon, eller ein kombinasjon av det, er det gjeldande reglar i opplæringslova kapittel 5 om spesialundervisning som skal sikre desse. Midtlyng-utvalet skal m.a. vurdere i kva grad vi har eit system som sikrar tidleg intervensjon for barn med særlege behov, og vurdere tiltak som skal sikre tidleg innsats og livslang læring. Men vi må altså vere merksame på at dei som lærer teiknspråk, lærer eit eige språk på lik linje med det norske språket, mens f.eks. CI-opererte barn som skal sikrast ei talespråkleg utvikling, har krav på spesialundervisning – og sjølvsagt ein lang veg å gå for å kome vidare. Eg er godt kjend med dei ekstra problemstillingane. Det er to litt ulike problemstillingar, som må løysast på litt ulike måtar, men alle må få sine rettar oppfylt. Så har vi to skriftspråk i Noreg – to skriftspråk og dialekttradisjonar, som representanten Dørum gav uttrykk for. Sjølv bidreg eg nok svært lite til å halde oppe nokon som helst dialekttradisjon. Men når det gjeld skriftspråkdelen, er eg einig med dei som seier at det er bra at vi har eit breitt fleirtal som vil byggje vidare på dei to skriftspråka. Fleirspråklegheita i Noreg er òg ei viktig moglegheit som vi kan bruke og byggje vidare på, og som vi må utvikle som ein ressurs for det norske samfunnet. Vi set no ned eit utval som skal gå gjennom ein del av dei problemstillingane som f.eks. representanten Dørum var innom frå talarstolen, og komme med ein NOU. Til slutt: Det er ekstremt viktig å satse på fleire framandspråk i åra som kjem. Vi har utfordringar både i engelsk og i andre framandspråk, ikkje minst tysk. Derfor er eg svært positiv til og vil utvide moglegheitene for å starte tidleg med eit 2. framandspråk. Der er òg veldig viktig at langt fleire elevar vel eit 2. framandspråk på ungdomstrinnet. Det som har vore ein flaskehals dei siste åra, er manglande fordjuping i vidaregåande. Det er svært alvorleg. Derfor er nye tiltak på det området som kan sikre ei positiv utvikling når det gjeld 2. framandspråk, viktig.