Knut Arild Hareide (Kristelig Folkeparti), 2010-10-28:
Eg synest det er ei veldig viktig sak me står føre no. Det er jo sånn at bussen står for flest kollektivreiser. Han står faktisk for 65 pst. av kollektivreisene i dette landet, og er såleis stammen innanfor kollektivreiser i Noreg. Behovet er altså 1 500–2 000 bussjåførar i året – dette er det næringa anslår – og så ser me altså at me i 2009 fekk 300 nye bussjåførar inn i yrket. Me kan òg lese i dagens VG at no etablerer ein eigne sjåførutdanningar i utlandet. I Slovakia og Tyskland utdannar ein sjåførar som skal kjøre i Oslo-området. Yrkestrafikkforbundet seier altså no at sju av ti bussjåførar som kjem til Oslo-området, kjem frå utlandet. Årsakene til dette er fleire. Det eine er for så vidt positivt; me har eit større busstilbod, det er fleire som tek bussen – det er bra. Så ser me òg at me har ein høg snittalder blant bussjåførane, det er dyrt å ta førarkortet, og det er færre som tek det i militæret. Eg har lyst til å gå nærmare inn på dette, og eg vil først sjå på utdanningsdelen. Det kostar altså i dag mellom 70 000 kr og 100 000 kr å skaffa seg førarkortet og kompetansebeviset som krevst for jobben som yrkessjåfør. I dag må alle som skal ta førarkort for buss, òg ta grunnutdanning som yrkessjåfør – altså for å kunne jobbe som førar av buss eller minibuss. Denne utdanninga må anten takast ved ein av dei vidaregåande skulene som tilbyr denne utdanninga, eller på ein av trafikkskulane som er godkjende som lærestad. Så er det òg eit anna poeng som eg var inne på. Det er klart at tradisjonelt har mange teke denne opplæringa mens dei har vore i militæret. Militæret har vore gjennom ein betydeleg endra struktur, og i dag er det sånn at ⅓ av unge norske menn går inn i militæret. Den delen var langt høgare for ikkje mange år tilbake, og mange av dei nytta moglegheita til å ta bussertifikatet, for å kjøre buss, nettopp i Forsvaret. Så er det òg sånn at bussbransjen meiner det burde blitt lettare å rekruttere ungdom til yrket. Ein ting som bussbransjen òg har framheva, er at aldersgrensa for å kjøre buss burde vore lågare enn 21 år for dei som er i eit utdanningsløp. Eg meiner dette er noko som må vurderast. Eg har ikkje konkludert i forhold til det, men eg er spent på statsråden sin reaksjon. I dag er det betydeleg forskjell på aldersgrensa for å ta bussertifikat og for å ta vogntogsertifikat. Ein må sjå dette i det perspektivet at ein har utfordringar med rekrutteringa inn i bransjen. Veldig mange i denne aldersgruppa, mellom 18 og 21 år, tek eit val. Derfor er det sånn at fleire vel å kjøre vogntog enn buss. Ser me på aldersfordelinga blant bussjåførar i dag, er det sånn at 70 pst. av arbeidstakarane er eldre enn 40 år, og 41 pst. av sjåførane er eldre enn 50 år. Samanliknar me dei tala med annan industri, ser me altså at her er tala veldig mykje høgare. Eg har òg lyst til å peike på gode eksempel og forslag som eg meiner me skal ta med oss vidare no. I Hordaland har fylkeskommunen finansiert opplæringa i samarbeid med Tide, Nobina, Modalen–Eksingedalen Billag og Nav. I tillegg sikrar dei jobb for minst dei tre neste åra for dei som tek utdanninga. Til dette har fylkeskommunen sett av 2 mill. kr, til å oppnå 20–25 stillingar. Det er ikkje tvil om at denne typen verkemiddel har gitt positive resultat. Det er òg sånn at det krevst 280 timar, eller åtte veker, for å ta ordinært bussertifikat. Lånekassa gir vanlegvis ikkje støtte til utdanning av kortare varigheit enn fire månader. I tillegg er kostnadene på omkring 70 000 – langt over Lånekassa sine rammer for støtte til skuleordningar. Begge delar hamnar utanfor Lånekassa sine moglegheiter for støtte, både fordi utdanninga blir for kort i ein tidsperiode, og fordi kostnaden blir for høg. Nav vurderer òg kostnadene som for høge i forhold til lengda på utdanninga og ramma for støtte, per person. Her har ein likevel gjort visse unntak, men dette er da basert på individuell basis. Eg meiner den situasjonen me står overfor, er ei stor utfordring. Me ser at bussen som kollektivmiddel er særdeles viktig. Me er nøydde til å sikre ei utdanning. Eg meiner altså at me i alle fall må kome med forslag i tråd med den finansieringsmodellen som Hordaland fylkeskommune har kome med. Eg meiner òg at me bør vurdere tiltak inn mot Lånekassa, slik at ho kan bli eit betre verkemiddel når det gjeld dette. Eg har ikkje konkludert. Men eg vil spesielt utfordre statsråden på å vurdere aldersgrensa for opplæring i å kjøre buss – utan at eg har trekt ein konklusjon i så måte. Eg ser derfor fram til statsråden sitt svar på denne utfordringa, og er òg spent på korleis ho vurderer situasjonen.