Sveinung Rotevatn (Venstre), 2014-06-05:
Nedrusting og på sikt fjerning av kjernefysiske våpen er avgjerande viktig for tryggleiken til menneskeslekta. Tida har for lengst gått frå kald-krig-tankegangen om gjensidig forsikra tilinkjesgjering, og dei humanitære konsekvensane av bruken av kjernefysiske våpen er potensielt så enorme at vi knapt har eit vokabular som kan skildre resultatet. Ikkje minst i lys av terrortrusselen er det viktig å jobbe for full nedrusting av atomvåpen. Sjølv om sannsynlegheita for at dagens atommakter tek i bruk slike våpen mot kvarandre, er lita, heldigvis, er sannsynlegheita atskillig større og meir skremmande dersom slike våpen fell i hendene på internasjonale terroristorganisasjonar eller ustabile statar. Noreg har dei siste åra gått i front for det viktige humanitære initiativet, som etter mi og mange andre si meining bør leie fram til eit internasjonalt forbod mot kjernefysiske våpen, etter modell av dei vellykka forbodsprosessane mot landminer og mot klasevåpen. Signal som underteikna og andre fekk i løpet av vinteren, gjorde oss noko urolege for at Noreg ikkje lenger stod i ei slik pådrivarrolle. Signala etter NPT Preparatory Committee i New York var at den norske delegasjonen overfor andre land gav uttrykk for at Noreg ikkje ønskjer eit forbod mot atomvåpen på det noverande tidspunktet, at vi meiner ansvaret for å vidareføre det humanitære initiativet ligg hos andre statar, og at vi ikkje ville ønskje Østerrike velkommen som arrangør av ein ny konferanse, dersom dette vart starten på ein forbodsprosess. I Stortinget den 7. mai spurde eg europaministeren om dei signala var uttrykk for Noreg si offisielle haldning. Eg fekk dessverre ikkje noko veldig godt svar. I dag opplever eg heldigvis at signala frå regjeringa, frå utanriksministeren, er langt klarare og langt tydelegare. Utanriksminister Brende signaliserer at vi framleis vil vere ein pådrivar i det humanitære initiativet, og at vi vil bidra aktivt i Østerrike. Det er gledeleg. Men når det kjem til sjølve forbodsspørsmålet, registrerer eg at utanriksministeren seier at det ikkje er politisk grunnlag for eit forbod no, men viktigare: at det forhåpentlegvis vil bli eit slikt grunnlag i framtida. Då er det sjølvsagt å håpe og forvente at regjeringa vil bidra aktivt i ei pådrivarrolle for at eit slikt politisk grunnlag skal kome. Det er dessverre ikkje nok å jobbe for ein visjon om ei atomvåpenfri verd; ein må jobbe for at det faktisk skal bli ei atomvåpenfri verd. Då treng ein å vere tydeleg på at dette bør gjerast gjennom eit nytt folkerettsleg instrument, eit forbod. Stadig fleire land snakkar no om dette, ikkje minst på grunn av det viktige handlingsrommet som det humanitære initiativet har skapt. Alt i alt opplever eg likevel at signala utanriksministeren kjem med i dag, er at det ikkje har funne stad noko linjeskifte frå den førre regjeringa, og at norsk politikk blir vidareført. Det er betryggande, det er bra. Utanriksministeren, til liks med europaministeren, viser gjentekne gonger til våre NATO-forpliktingar, underforstått at det kan vere krevjande å gå i front for eit atomvåpenforbod så lenge militæralliansen vi heldigvis er ein del av, har doktrinar om bruk av atomvåpen. Dette er viktige punkt å rydde opp i, for det er ikkje nødvendigvis slik at vårt NATO-medlemskap i seg sjølv hindrar oss som nasjon i å jobbe for eit atomvåpenforbod. I artikkelen «A Ban on Nuclear Weapons: What’s in it for NATO?», som nettopp vart publisert av International Law and Policy Institute, blir denne typen argument diskutert og grundig tilbakevist. Sjølv om NATO sitt strategiske konsept gjer at NATO også er ein kjernefysisk allianse så lenge slike våpen eksisterer, er det neppe noko folkerettsleg hinder for at det enkelte medlemslandet kan vere med på ein avtale om eit internasjonalt forbod. Allereie i dag er det store forskjellar mellom NATO-land når det gjeld juridiske og praktiske forhold rundt atomvåpen. Noreg tillèt f.eks. ikkje utplassering av slike våpen på sitt territorium. Venstre meiner det er viktig at Noreg framleis går i front for den humanitære prosessen, som etter kvart bør leie fram til eit internasjonalt forbod mot kjernefysiske våpen. Vi ser ingen grunn til å fire på nedrustingsambisjonane og opplever heldigvis at regjeringa deler den oppfatninga, og vi forventar at utanriksministeren følgjer opp dei signala han får frå Stortinget i dag.