Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2012-05-29:
Det er ei svært viktig melding som regjeringa har lagt fram for Stortinget. Ho trekkjer opp utfordringar som gir klare prioriteringar for ein samla norsk global helsepolitikk fram mot 2020. Det er skissert tre satsingsområde: Kvinners og barns helse, førebygging av sjukdom og fremming av menneskeleg sikkerheit, altså helsemotsetnader som må integrerast i utanriks- og utviklingspolitikken. Alle desse er viktige og kloke satsingsområde. Helsespørsmål, både nasjonalt og internasjonalt, har stor politisk betyding. Både i rike og fattige land er det eit stort vekstpotensial når det gjeld forbetring av helsesituasjonen. Forverring av helsetilstanden er ein trussel mot både velstand og stabilitet. I Noreg er vi heldige. Relativt sett har vi god helse, høg levealder og eit velutbygd helsevesen. Derfor er det viktig at vi som nasjon òg tek eit ansvar og er ein pådrivar for å betra helsesituasjonen for folk i andre land i verda med ein heilt annan helsesituasjon enn vår. Derfor er det viktig at vi legg global helse til grunn i utanrikspolitikken og i utviklingspolitikken vår. I Noreg har vi nettopp fått ei eiga folkehelselov. Eit hovudpoeng i lova er at vi forpliktar oss til å tenkja folkehelse i alle politiske avgjerder, på alle nivå og innan alle samfunnssektorar. Det er viktig å ha det same prinsippet internasjonalt: Politiske avgjerder på alle nivå – òg i utanrikspolitikken – må alltid vareta det grunnleggjande for mennesket, nemleg retten til sunnheit og helse. I debatten blir det trekt fram at helse er eit individuelt ansvar. Ja, det er det, men det er òg eit samfunnsansvar. I fattige land lever i dag menneske kortare enn i rike land. Kampen mot fattigdom er i det store og heile ein helsekamp. Helse er blitt eit klassespørsmål, og global helse handlar i store bokstavar om rettferdig fordeling. Det er mykje eg kunne ha trekt fram av positive tiltak i meldinga. Eg har lyst til å understreka det første prioriteringsformålet – å mobilisera for kvinners og barns helse. Dette er ei viktig vidaresatsing, og det er spesielt viktig å fortsetja innsatsen retta mot barn. Vi må begynna med barn, og vi må avslutta med denne satsinga. 30 pst. av sjukdomsbyrda i låg- og mellominntektsland gjeld sjukdom som rammar barn. Under- og feilernæring er ein viktig underliggjande årsak. Eg er glad for at regjeringa understrekar prinsippet om matvaresikkerheit i meldinga, og at ein i komitémerknader understrekar viktigheita av auka investeringar i direkte ernæringstiltak retta mot mor og barn, med dokumentert effekt mot barnedødelegheit. Både vaksinasjonsprogram og kampen mot smittsame sjukdommar som aids og tuberkulose er veldig viktig, men vi må aldri gløyma det basale – å arbeida for betre hygieniske tilhøve, reint vatn og å redusera matmangel og underernæring. Det hjelper berre kortsiktig å redda barn med f.eks. medisin mot lungebetennelse dersom vi ikkje også fjernar årsaka til at barna er så reduserte at dei blir mottakelege for infeksjonar – nemleg å redusera matmangel og underernæring. Eg er òg glad for at komiteen omtalar denne auken som vi ventar i ikkje-smittsame sjukdommar. Det er ikkje til å unngå at desse må prioriterast sterkare enn hittil i den globale helsepolitikken. Psykisk helse er eit helseområde med urovekkjande stor utbreiing, og det er bra at komiteen lyftar opp dette feltet. Alkohol og rusmiddel er òg eit vekstområde som vi må ta på alvor, og kampen mot narkotika likeså. Det er også ekstremt viktig at ein i global helsepolitikk jobbar mot skeivskapen i legemiddeltilgangen. Legemiddelindustrien er ingen snill onkel, og investerer i dei medikamenta som løner seg, til dei som kan betala. 80 pst. av sjukdomsbyrda når det gjeld livmorhalskreft, finn vi i fattige land, medan vaksinen kjem til oss i dei rika landa. Til slutt ein kommentar om helsepersonellmangel i verda. Det vil vi óg kunna få i Noreg. Vi har til behandling ei stortingsmelding om velferdsutdanningane, og eg er glad for at det blir understreka vår moralske og etiske plikt til ikkje å rekruttera helsepersonell frå land som har meir behov for dette sjølve. Utanriksministeren sa at alle ministrar skal vera helseministrar. Ein sosialmedisinsk grunnleggjar sa at politikk er «intet annet enn medisin i stort». Eg vil ønskja regjeringa til lykke med denne meldinga, og finna fram helseministeren i alle ministrar.