Liv Signe Navarsete (Senterpartiet), 2015-11-10:
I ei innhaldsrik utgreiing om EU- og EØS-saker frå regjeringa er det naudsynt å prioritere nokre tema i eit fem minuttars innlegg. På det generelle planet er statsråden med ansvar for Noregs tilhøve til EU og EØS som vanleg prega av eit sterkt ynskje om å tilpasse og innordne Noreg til EU så mykje som råd er. Om det gjeld Noreg si deltaking i ulike tilsyn og byrå, vekst i EØS-midlane eller tett deltaking i område som ved inngåinga av EØS-avtalen ikkje skulle inn i avtalen, som energi- eller utanrikspolitikk, er svaret det same: sterkare integrasjon. Det er på den andre sida totalt stille om den sterke uroa som pregar mange EU-land, opposisjonen mot den sterke integrasjonspolitikken og til og med folkerøystingar om frikopling frå heile eller delar av medlemskapen. Desse prosessane kan påverke EFTA og Noreg sitt tilhøve til EU både på kort og på lengre sikt. EU har trøbbel med samarbeidet på mange viktige område. Eitt av dei er den felles migrasjons- og flyktningpolitikken. Ein har brukt mykje energi, og det har vore stor usemje om ein relokaliseringsplan for 160 000 flyktningar, men så langt er det berre ein brøkdel som er relokalisert, og få plassar som er stilte til disposisjon frå medlemslanda. Alt i år har det kome meir enn 700 000 menneske. Korleis skal EU skape ei sameint løysing om fordeling av dei som har rett til opphald? Korleis skal kvotane fordelast vidare, og korleis oppretthalde dette i eit område med fri flyt? Heile ideen med EU er jo nettopp fri flyt – av mellom anna menneske mellom land. Det synest urealistisk at det i eit slikt fri flyt-samfunn er realistisk å tvangsplassere titusenvis av asylsøkjarar i bestemte land mot deira vilje. Og sjølv om ein klarer det, korleis skal ein sjå til at dei vert verande? Med grensefridom internt i Schengen kan dei fritt reise vidare til land som Sverige eller Noreg. Flyktningkrisa syner til fulle at Schengen-samarbeidet, med fri flyt i den indre marknaden ikkje er i stand til å takle den største utfordringa vi har i notida. Statsråden fortalde under utgreiinga at regjeringa no planlegg å nytte EØS-midlane på ein strategisk måte i tida framover. Det er bra. Det burde ikkje vere tvil om at det er mogleg å finne betre måtar å skape økonomisk og sosial utjamning i Europa på enn å løyve millionar av kroner til kunstterapi, flaggermus eller kyrkjeklokker. Då me hadde denne debatten for om lag eit år sidan, fekk eg og Senterpartiet sterk kritikk frå Høgre sine representantar fordi me føreslo å kutte i løyvingar som rokka ved inngåtte avtalar. Men kva skjer i dag? Jau, i bistandsbudsjettet vert det kutta, og inngåtte avtalar kjem til å verte brotne. Det stadfesta statsministeren i spontanspørjetimen. Regjeringa drøfta ikkje kutt i EØS-midlane, samstundes som ein går til fundamentalt åtak på delar av bistandsbudsjettet. Medan regjeringa seier at støtte til sivilt samfunn er ein «hovudsektor» for EØS-løyvingar, føreslår den same regjeringa å kutte støtta til sivilt samfunn over bistandsbudsjettet med om lag 1,3 mrd. kr. Kutta svarer til nær to tredelar av dei samla løyvingane til sivilt samfunn i bistandsbudsjettet. Eg la merke til at statsråden gjorde det klart at regjeringa vil bruke fleksibiliteten i EØS-systemet. Det oppfattar eg som nye tonar, og det skal regjeringa ha ros for. Senterpartiet sa tidlegare i haust at Noreg burde krevje at ein vesentleg del av EØS-midlane vert øyremerkt til å byggje opp mottakskapasiteten til landa som tek imot flest asylsøkjarar. Om regjeringa ser til at EØS-midlar vert nytta til å styrkje kapasitet og kompetanse hjå nasjonale asyl- og migrasjonsstyresmakter i mottakarlanda, vil dei få støtte frå Senterpartiet. Marknadstilgang er ein viktig del av tilhøvet vårt til EU. Noreg har i dag ein god tilgang til EU-marknaden, og det har vi hatt i mange tiår. TTIP kjem opp som ei sak som har vore nemnd av fleire, og som òg har vore nemnd av statsråden. Dei økonomiske effektane for Noreg av TTIP er i beste fall uklare. På oppdrag frå NHO har NUPI sett på det, og rapporten seier at tapet for norsk eksport ved ikkje å gå inn i ein TTIP-avtale vil vere mindre enn 1 promille av norsk eksport. Ein kan undre seg over regjeringa sin iver etter å kome inn i ein eventuell TTIP-avtale når vi veit at norsk medlemskap vil kunne bety at ein betydeleg del av dei 90 000 arbeidsplassane i landbruk og næringsmiddelindustri kjem i fare for å verte borte. Det er heller ikkje tilfredsstillande å høyre representanten Harald T. Nesvik, som koplar landbruk og fisk i innlegget sitt no nettopp. Samstundes seier landbruksminister Sylvi Listhaug i eit innlegg i Nationen at det er ingen grunn til å kople landbruk og fisk. Kven skal ein tru på? Som analysane viser, ser det ut til at nedsida for Noreg om me ikkje vert ein del av TTIP-avtalen, er svært avgrensa. Eg vil nok ein gong utfordre statsråden til å seie kva konkrete varer eller tenester han er uroa for at Noreg vil eksportere dramatisk mindre av om me ikkje knyter oss til ein slik avtale.