Magnhild Meltveit Kleppa (Senterpartiet), 2001-02-21:
Det tok sju år frå det fyrste initiativet til ei eiga flyktningnemnd vart teke frå Arbeidarpartiet si side og til endeleg vedtak vart fatta i Stortinget. Vanskelege avvegingar vart gjorde i fleire regjeringar og i fleire omgangar i Stortinget. I Senterpartiet uttrykte vi i utgangspunktet motførestellingar mot den ansvarsfråskrivinga som kunne liggja i å flytta så vanskelege og viktige avgjerder ut av eit departement. Vi lét oss overtyda om at ei organisering med eigne nemnder til å behandla klagar skulle gi meir likebehandling, betra rettstryggleiken og styrkja tilliten til klageinstansen. Vi la vekt på at Utlendingsnemnda er eit domstolliknande organ, med lekfolk representerte og i asylsaker med høve til personleg frammøte for klagaren som hovudregel. Òg i andre saker kan klagaren bli gitt høve til personleg frammøte. Utlendingsnemnda er etablert frå 1. januar. Det kjem urovekkjande meldingar om at nemndmedlemmer frå ulike humanitære organisasjonar, dei som skulle representera sjølve grasrota – lekfolket – ikkje er inkluderte. Dei er ikkje inviterte til å drøfta korleis arbeidet skal leggjast opp, sortering av saker osv. Somme stiller spørsmål ved det faktumet at dei no skal få å gjera med ei rekkje personar i leiinga av denne nemnda som før handsama asylsaker, og som no har utvida ansvar og sjølvstendige oppgåver. I Innst. O. nr. 42 for 1998-99 sa fleirtalet seg samd i at leiaren i nemnda på eiga hand kan behandla og avgjera saker som ikkje byr på vesentlege tvilsspørsmål, eller som er behandla i nemnda tidlegare, når det ikkje er grunn til å tru at nemnda vil endra vedtaket. Fleirtalet understrekar i innstillinga fleire andre viktige punkt. Dei seier at når det gjeld den fyrste gruppa saker, dreiar den seg om «kurante saker». Dersom vilkåra for å omgjera eit negativt vedtak frå UDI til eit positivt vedtak openbert ligg føre, er det ingen grunn, seier fleirtalet, til å forlengja saksbehandlingstida med å trekkja heile nemnda inn i avgjerdsprosessen. Dersom det ligg føre ein klage som ein må sjå på som grunnlaus, kan det heller ikkje vera nødvendig å leggja den fram for nemnda. Så seier fleirtalet at dei vil understreka at dette er ein kan-regel, og at nemndleiaren ved negative vedtak må vera spesielt aktsam i vurderinga av om klagen er grunnlaus. Dei seier òg at her er vedtak som vil vera av reint administrativ karakter, og støttar forslaget frå regjeringa om at nemndleiaren kan delegera slike saker til avgjerd i sekretariatet. Fleirtalet støttar òg dåverande regjering i at ein nemndleiar kan avgjera at ein ikkje skal ta omsyn til opplysningar, dokument eller andre bevismiddel som kunne vera gitt eller lagde fram under den tidlegare behandlinga av saka. Dei meiner at denne myndigheita berre skal gjelda saker der det er openbert at dei nye dokumenta ikkje inneheld opplysningar som vil endra tidlegare vedtak i saka. I slike tilfelle ville det vera nyttig om nemndleiaren fekk høve til ikkje å ta omsyn til desse opplysningane. Det kan gjera det lettare, seier fleirtalet, å unngå eventuelle treneringar. Dei seier dette er ein kan-regel som må brukast med varsemd. Fleirtalet framhevar òg at høvet til å avskjera bevis mv. ikkje går lenger enn den kompetansen nemndleiaren har til å avgjera krav om omgjering åleine. – Så langt om det som vart sagt den gongen. No kjem det i tillegg til urovekkjande meldingar frå personar som er oppnemnde av humanitære organisasjonar, meldingar om uro og uvisse frå ordførarar og nettverksgrupper i fleire lokalsamfunn. Dei opplever at folk som har bedt om ly hos dei, og som brukar sine ressursar til beste for lokalmiljøet i arbeid og fritid, ikkje blir inviterte til å leggja fram saka si for Utlendingsnemnda. Dei er urolege for at dei kan-reglane som er lagde til grunn både frå regjering og storting, i praksis står i fare for å bli brukte vel romsleg. Parallelt med at Utlendingsnemnda er oppretta, skjer det ei opprusting av kampen mot rasisme i dette landet. Regjeringa har der tatt viktige initiativ. Statsministeren sa i si orientering om rikets tilstand Uttalelsen falt i spørretimen 14. februar. m.a. følgjande: «Regjeringen vil ta initiativet til å engasjere skolebarn til selv å utarbeide kjøreregler for et flerkulturelt Norge preget av toleranse.» Utdanningsminister Giske har følgt opp. Ute i landet blir det opplevt som sjølvmotseiande at mange foreldre i desse dagar brukar tid og krefter for å forklara ungane sine at medeleven deira, som dei har blitt venn med, som dei har blitt glade i, som kom frå eit anna land, skal sendast tilbake der han kom frå, til forhold som dei undrast over, til forhold som òg foreldra undrast over – det er ikkje rom for dei i Noreg. Samtidig skal dei altså styrkja kampen mot rasisme. Slike opplevingar kan sjølvsagt ha bakgrunn i dagens regelverk. Dei kan ha bakgrunn i dei retningslinene som i dag er omforente. Dei kan òg i framtida ha bakgrunn i måten Utlendingsnemnda organiserer arbeidet sitt på når det gjeld dei tilfella som dei skal behandla. Eg vil utfordra kommunalministeren på fire område ut frå dette: 1. Har ho forståing for at nemndmedlemmer kjenner seg ekskluderte frå å drøfta arbeidsoppgåvene, og at dette forsterkar ei kjensle fleire har hatt i utgangspunktet av å vera gissel i ei nemnd, fordi ein i utgangspunktet er i mindretal?2. Vil ho som administrativt ansvarleg for Utlendingsnemnda ta initiativ til at nemndmedlemmene blir sikra medråderett når det gjeld arbeidsopplegget?3. Kosovoalbanarane kjem inn under eit spesielt tilbakevendingsprogram. Vil ho sørgja for at enkeltankesakene òg frå denne gruppa kjem til behandling i Utlendingsnemnda?4. Mange lokalsamfunn har danna nettverk kring personar som har søkt ly. På kva måte vil ho sikra at tilliten mellom lokalsamfunn og politiske vedtak blir styrkt gjennom den nye organiseringa av klagebehandlinga? Så vil eg leggja til: Senterpartiet har vore med på dei vedtaka som er gjorde. Eg har innleiingsvis gjort greie for dei motførestellingane vi i utgangspunktet hadde. Som hovudregel bør vi alltid ha, når ei ny ordning er iverksett, at ordninga bør få fungera over noka tid før vi diskuterer nærare korleis ordninga har verka, og eg veit at Utlendingsnemnda skal evaluerast. Samtidig er organiseringa av dette arbeidet så fundamentalt viktig, ja faktisk bortimot livsviktig for så mange enkeltpersonar at det er ut frå eit ynske om at organiseringa blir så god som overhovudet mogleg, at eg tar opp denne saka i dag.