Lars Sponheim (Venstre), 2002-01-22:
Representanten Rudihagen tek opp viktige spørsmål i sin interpellasjon. Eg er oppteken av at forbrukarane skal ha tilgang på eit større mangfald i matfatet, og at landbruksnæringa og dei som står for vidareforedling, skal kunne utnytte sin del av det potensialet som ligg i ein aukande etterspurnad etter spesialprodukt. Samstundes er det ikkje vanskeleg å sjå at verksemder som driv i liten skala, står overfor mange utfordringar. Det er difor viktig å ta problemstillingane på alvor og få ei tilnærming der ein ser på dei totale rammevilkåra for småskalaprodusentar. Eg har merka meg at det har bygd seg opp ein viss frustrasjon i næringa, slik interpellanten var innom i sitt innlegg, noko som til dels kjem av for dårleg samordning frå det offentlege si side. Eg vil difor signalisere at eg vil medverke til at det skal bli teke nye initiativ for å lette tilhøva for småskalaprodusentar. Det vil i den samanhengen bli utarbeidd ein plan for slike verksemder, der ein skal sjå på kva samla tiltak departement, tilsyn og viktige brukarar kan setje i verk for denne gruppa. Dette arbeidet vil basere seg både på ei samordning av eksisterande og nye tiltak. Ein viktig grunn til at mange produsentar opplever ulik handsaming og frustrasjon, er eit fragmentert mattilsynssystem med tre statlege tilsyn og eit kommunalt tilsyn med over 80 uavhengige einingar. Det offentlege har heller ikkje vore gode nok når det gjeld tilbod om hjelp og rettleiing. Ved å opprette eit samla mattilsyn, som Stortinget har slutta seg til, vil det liggje betre til rette for å få eit betre koordinert og straumlinjeforma tilsynssystem. Her i Noreg har vi alltid hatt gode system for sikring av god og trygg mat, der standardane har vore høge for at ein skal kunne vere på den sikre sida. Eg vil slå fast at det aldri kan kome på tale å gå på akkord med kravet til helse og mattryggleik, og difor må både små og store produsentar stå overfor strenge kvalitetskrav. Det er likevel eksempel på at myndigheitene har tolka regelverket for bokstavleg og i strengaste laget. Det er med dette bakteppet at ein har hatt diverse gjennomgangar av regelverket for å sjå om tolkingar og tilrådingar har vore for strenge. Like eins har det vore viktig å vurdere på nytt om det kunne vere opningar for forenklingar i regelverket i høve til dei som driv verksemder i liten skala. All produksjon av mat står og fell med at produkta er trygge og av god kvalitet, og at produksjonen er følgd opp gjennom god kvalitetssikring. Eit feilgrep i produksjonen av mat er med og øydelegg for alle i næringa. Det er eit sterkt ynske frå mi side å gi forbrukarane eit større mangfald i matfatet. Dette er bakgrunnen for at Verdiskapingsprogrammet for matproduksjon vart etablert ved jordbruksoppgjeret i 2000 og gjennom reindriftsavtalen i 2001. Begge verdiskapingsprogramma vil stimulere næringane til å ta fatt i dei moglegheitene som ligg i dei ulike segmenta i marknaden. Det er viktig at desse tiltaka blir vidareførte. I 1996 vart næringsmiddelregelverket gått gjennom med tanke på ei betre tilrettelegging og forståing for småskalaproduksjonen. Den gjennomgangen førte til nokre endringar i regelverket for mjølk. Mellom anna vart det opning for foredling av mjølk frå eigen gard og sal av eigne mjølkeprodukt frå torg, marknader og butikkar i nærområdet, og det vart opna for særskilde unnatak for mjølkeprodukt med tradisjonell karakter. Det vart òg opna for produksjon og sal av produkt laga av upasteurisert mjølk, då under føresetnad av gode hygieniske vilkår. I praksis har det synt seg at det krevst stor kompetanse for å etterleve denne opninga, men ved hjelp av god dialog mellom brukar og tilsyn har ein etter kvart kome fram til gode løysingar. Den siste tida har mange småskalaprodusentar bede departementet om å sjå spesielt på regelverket som er knytt til slakting og foredling av kjøtt. Statens næringsmiddeltilsyn og Statens dyrehelsetilsyn fekk difor hausten 2001 i oppdrag å kartleggje moglegheiter til og utfordringar ved slakting og foredling av kjøtt i liten skala. Prosjektgruppa avslutta arbeidet sitt ved årsskiftet, og rapporten frå arbeidet er nyleg send over til departementet. Som oppfølging av rapporten har eg allereie gitt Næringsmiddeltilsynet og Dyrehelsetilsynet i oppdrag å finne fram til konkrete løysingar og eventuelle forslag til endringar av regelverket. Eg har særleg peikt på problematikken i høve til å kunne gjennomføre slakting i liten skala samt spørsmål knytte til mobile slakteri, der eg har bede om ei juridisk vurdering av moglegheitene for å tillate slakting av andre dyreartar enn rein. Eg vil vurdere framlegga frå prosjektgruppa så snart råd er. Eg vil vidare syne til at Noreg gjennom EØS-avtala langt på veg har harmonisert regelverket sitt med EUs regelverk på dette området. EØS-avtalas regelverk opnar likevel på enkelte område for mindre omfattande krav for små verksemder som omset varer i eit avgrensa geografisk område. Ein del mindre strenge krav er som nemnt allereie implementerte i norsk regelverk på mjølkeområdet og for annan produksjon. Det er også utarbeidd regelverk med lågare krav til slakting av rein som blir omsett nasjonalt. Arbeidet med å få til eit særskilt småskalaregelverk for fjørfekjøtt og for slakting av kanin og oppdrettsvilt vil bli sendt på høyring før sumaren. Verksemder, unnateke slakteri, som berre sel produkta sine direkte til forbrukarar, blir omfatta av det generelle hygieneregelverket. Dette regelverket kan lettare tilpassast småskalaverksemder enn det særregelverket kan, då det opnar for større tolkingsfridom. Med dei omfattande krava som blir sette til næringsmiddelproduksjon, vil eg sterkt streke under kor naudsynt det er med god dialog mellom produsent og tilsyn. Særleg i etableringsfasen er det særs viktig at produsenten på eit så tidleg tidspunkt som mogleg tar kontakt med Næringsmiddeltilsynet for rettleiing og samarbeid. Erfaringane syner då at ein i stor grad finn fram til gode løysingar innafor det gjeldande regelverket. Det er difor under utarbeiding høveleg rettleiingsmateriell for dei lokale næringsmiddeltilsyna og for næringa. Rettleiingsmaterialet skal gjere greie for vilkår som bør gjelde for næringsmiddelverksemder som opererer i liten skala. Den nemnde rapporten som nyleg er levert, føreslår å auke Næringsmiddeltilsynet sin innsats i høve til småskalaprodusentane. Like eins foreslår rapporten å la eitt eller fleire av dei lokale tilsyna spesialisere seg på småskala næringsmiddelproduksjon, slik at dei kan få særleg kompetanse på dette området, og kan gi råd til dei andre tilsyna. På den måten kan ein få ei meir einsarta handsaming for verksemdene og hjelp hjå tilsynspersonalet som har dette som sitt spesialfelt. Dette forslaget vil bli vurdert nærare. Eg er i den samanhengen oppteken av at myndigheitene skal stå fram både som tilsynsinstans og som rettleiingsinstans utan å kome i konflikt med habilitet. Dette spørsmålet vil det òg bli lagt vekt på ved etableringa av det nye mattilsynet. Når det gjeld hjelp og rettleiing til småskalaprodusentar, så er det gjennom Verdiskapingsprogrammet for mat under etablering fem regionale kompetansenettverk som skal ta vare på småskalaprodusentane sine mange utfordringar på eit breitt plan. Utfordringar i høve til etablering, produktutvikling og regelverk vil vere problemstillingar som desse kompetansesentra kan hjelpe til med. Eg har store forventingar til dei kompetansenettverka som skal etablerast. Det er avgjerande at dei som produserer mat, har den naudsynte kunnskapen om og forståinga for kor viktig det er med god hygiene. Denne kunnskapen er òg viktig for å etablere ein meiningsfull dialog mellom tilsynet og verksemdene, og vil samstundes medverke til å gjere regelverket lettare tilgjengeleg for småskalaprodusentane. I den samanhengen har eg tatt initiativ til å sjå på kva tiltak som kan gjerast for å sikre ein slik naudsynt kompetanse om hygiene. Er ei fastsetjing av krav ved føresegn vegen å gå, slik Danmark og Finland har gjort? Eller kan dette sikrast gjennom ei form for autorisering, slik ordninga er med sprøytesertifikat for dei som skal handtere sprøytemiddel? Denne vurderinga blir nå gjord i samarbeid med Fiskeridepartementet og Helsedepartementet, som begge forvaltar aktuelt hygieneregelverk. Statens næringsmiddeltilsyn og Fiskeridirektoratet står sentralt i dette utgreiingsarbeidet. Eg vil streke under at det er etableraren si plikt å skaffe seg den naudsynte kompetansen som må til for å sikre at produkta er trygge. Eg meiner det er naudsynt å utarbeide ein samla plan som sikrar ei god samordning av eksisterande og nye tiltak for småskala matprodusentar. Vi skal her leggje til grunn følgjande fire punkt: 1. Det er myndigheitene si oppgåve å møte etterspurnaden etter eit større mangfald av matprodukt hjå forbrukarane og i den samanhengen ha ei aktiv rolle for å utvikle ein konkurransedyktig småskalaproduksjon.2. Ein må arbeide for å finne og ta i bruk dei moglegheitene som internasjonalt og nasjonalt regelverk gir for eit meir tilpassa regelverk.3. All slik tilnærming skal ikkje gå på akkord med trygg mat, og det skal setjast inn gode og relevante krav til kontroll og kompetanse for dei som ynskjer å drive slik produksjon.4. Tilhøva for småskalaprodusentar skal prioriterast høgt innafor eit samordna og integrert mattilsyn.