Jørgen Holte (Senterpartiet), 1999-11-25:
For eitt år tilbake opplevde vi sviktande tillit til norsk økonomi. Låg oljepris, svak krone og ei dobling av rentenivået utfordra finanspolitikken til å dempe presset i økonomien. Stortinget makta det, gjennom eit justert strammare budsjett frå sentrumspartia som fekk støtte frå Framstegspartiet og Høgre. Det er med glede ein kan konstatere at budsjettet sin verknad på den samla økonomiske politikken for 1999 har verka positivt. Oljeprisen er meir enn dobla frå januar til no, renta er redusert med 2 ½ pst. sidan nyttår, krona er tilbake til same nivå som den var før den vart svekt, og det inntektspolitiske samarbeidet er gjennom året styrkt. Det er eit mål for Senterpartiet å sikre full sysselsetting og nytte den ledige arbeidsstyrken best mogleg for å løyse dei mange oppgåvene ein ventar offentlege budsjett skal verke til å løyse. Arbeidskraftreserven er halvert frå 1993 til 1998. Overslag for 1999 vart i revidert nasjonalbudsjett justert ned frå 3,4 pst. til 3,2 pst. Om utviklinga på nivå i 1999 er god, kan vi vente ein viss oppgang i arbeidsløysa i 2000, spesielt innanfor verfts- og verkstadindustrien. I denne sektoren er det over tid etablert ein svært god kompetanse, men òg ein viss overkapasitet. Senterpartiet meiner vi gjennom ulike tiltak i ein overgangsperiode må sikre den kompetansen vi treng på sikt, slik at vi er i stand til å produsere dei varene og tenestene vi treng når oljeinvesteringane og bygging og fornying av skip tek seg opp på eit realistisk nivå igjen. Eg viser i det høvet til den auka satsinga det er semje om, og som går fram av budsjettavtalen mellom sentrum og Arbeidarpartiet. Verknaden av dei vala som vart tekne i finanspolitikken for 1999, er viktig å ta vare på. Difor er det budsjettframlegget det er fleirtal for gjennom avtalen med Arbeidarpartiet, eit nøytralt opplegg med ein reell underliggande utgiftsvekst på 2,5 pst. – akkurat slik Regjeringa hadde lagt opp til. Trass i eit stramt opplegg basert på om lag 10,3 milliardar kr i utgiftsvekst neste år har Regjeringa funne plass til å vidareføre prioriteringane sine, som tilskotet til bygging av 5 800 nye sjukeheimsplassar og omsorgsbustaderhandlingsplanen for eldre og omsorg med sikte på ein bemanningsauke på vel 12 000 nye årsverk for perioden 1998-2001psykiatri- og kreftplanenauka investeringar til nytt teknisk utstyr i sjukehusa, med 500 mill. kr Barnetrygda er utvida til også å gjelde 16- og 17-åringane frå l. mai 2000. I tillegg er kontantstønaden auka til 3 000 kr pr. månad, og det vert lagt til rette for etablering av 6 000 nye barnehageplassar. Regjeringa sine hovudprioriteringar innan forsking og nyskaping har fått tilslutnad, likeså løyvinga til kompetanseutvikling i ungdomsskulen, IKT- satsinga og løyvinga til kompetanseutvikling som ledd i vaksenopplæringsreforma. Forskingsfondet er auka med 1 milliard kr. I tillegg har Regjeringa si satsing gjennom prosjektretta teknologiutvikling i petroleumsverksemda fått gjennomslag. Distrikts- og samferdselstiltak er eit viktig område for Senterpartiet. Utvikling og fornying, styrkt kompetanse både av den menneskelege kapitalen og naturkapitalen, som t.d. samferdsel, er avgjerande for busettinga og næringslivet i distrikta. Senterpartiet meiner at vi i Distrikts-Noreg finn grunnlaget for heile vårt økonomiske liv, med basis i råvareøkonomien vår. Gjennom offentleg innsats som samferdsel, tilbod om høgare utdanning, næringsretta forsking og kompetanseutvikling kan vi legge eit betre grunnlag for busetting og etablering i distrikta. I ei tid prega av fråflytting frå distrikta fordi sentraliseringa på mange område er sterk, er det viktig at vi som overordna myndigheit tenkjer heilskapleg. Eg er glad for å kunne konstatere at Regjeringa har stått for ein offensiv strategi for å auke optimismen og legge til rette for næringsvekst i heile landet. Midlane som er tiltenkte ei samla distriktssatsing for 2000, er sikra og styrkte gjennom budsjettavtalen med Arbeidarpartiet. Regjeringa har i hovudtrekk fått fleirtal i Stortinget for prioriteringane sine. Budsjettavtalen mellom regjeringspartia og Arbeidarpartiet har på viktige område styrkt dei viktigaste prioriteringane for begge partar. Eg vil legge til at Arbeidarpartiet gjennom desse budsjettforhandlingane har vore klar i prioriteringane og orientert mot ei samlande løysing. Med eit slikt utgangspunkt har sentrumspartia gitt opning for gjennomslag for saker Arbeidarpartiet må sjå igjen i sluttresultatet. Det er heller ikkje vanskeleg for Senterpartiet å stille seg bak dei prioriteringane som budsjettavtalen legg opp til for 2000. Det er vidare mi haldning at den som gjennom konstruktive forhandlingar er open for å gi støtte, skal bli møtt med den same vilje. Slik må det vere så lenge Regjeringa er forankra i eit mindretal i Stortinget. Det har det vore tradisjon for dei siste åra. Eg vil understreke at dei partia som sit med regjeringsansvar, har eit ekstra ansvar for framdrift og vilje til å finne gode felles og samlande løysingar. Sentrumspartia har igjen makta denne oppgåva. Det fortener Regjeringa, det fortener dei vi er valde til å styre for, og det fortener dei eller det partiet i opposisjon som syner den same vilje. Når det gjeld det konkrete innhaldet i avtalen, er om lag 1 900 mill. kr omfordelte innafor budsjettet, der arbeidsmarknadstiltak, næring og samferdsel er styrkte utover Regjeringa sitt framlegg med om lag 530 mill. kr. Kommuneøkonomien er styrkt med 685 mill. kr inklusiv tilskot til regionsjukehusa. Løyvinga til bygging av studentbustader og fleire utleigebustader er høgda, tiltak til utdaning er høgda med om lag 320 mill. kr og ulike velferdstiltak med 180 mill. kr. På skatte- og avgiftsområdet er avgifta for energibruk auka med 2,5 øre pr. kWh. AMS-ordninga er avvikla. Det er gjort mindre endringar i rederiskattlegginga og delingsmodellen for liberale yrke. Og av fordelingspolitiske omsyn er det innført eit nytt trinn 2 i toppskatt på 6 pst. for inntekter over 16 G eller om lag 760 000 kr. Auka skatte- og avgiftsinntekter er omfordelte gjennom innfasing av eit nytt lønsfrådrag på 30 600 kr og lønsjustering av innslagspunktet på første trinn i toppskatten. Regjeringa har lagt fram forslag om endring av det geografiske verkeområdet for differensiert arbeidsgivaravgift. 39 kommunar har fått redusert avgifta og ein samla avgiftslette på om lag 330 mill. kr, medan 14 kommunar har fått høgda avgifta med om lag 245 mill. kr. Med desse endringane har ESA notifisert det nye opplegget. Det er difor grunn til å slå fast at vi no har eit EØS-legalt system, med differensiert arbeidsgivaravgift som kan vidareførast som verktøy i distriktspolitikken. For dei 14 kommunane som brått får høgda avgifta, har sentrumspartia og Arbeidarpartiet gått inn for kompenserande tiltak som ein ber Regjeringa fremme for Stortinget i revidert nasjonalbudsjett. I innstillinga er det no også klarheit i spørsmålet om kva som skal leggast til grunn som takseringsgrunnlag for kommunane si utskriving av eigedomsskatt på kraftproduksjon. Etter kraftskatteforliket i Innst. O. nr. 62 for 1995-96 var det lagt til grunn at kraftkommunane sine inntekter ikkje skulle svekkast som følgje av å iverksette eigedomsskattelova § 8. I ettertid er det konstatert at ved å bruke § 8 som takseringsgrunnlag ville kraftkommunane få redusert sine inntekter frå om lag 1 000 mill. kr til 600 mill. kr. Det er no eit fleirtal som innser det same som Senterpartiet hevda i 1996, nemleg at det ikkje er mogleg å få ut desse inntektene utan at ein får fram ein ny § 8, noko som eit fleirtal no ber Regjeringa gjere. Eg vil til slutt understreke at innafor eit stramt budsjett for 1999 må eg seie meg nøgd med dei resultata Regjeringa sitt økonomiske opplegg har gitt så langt i år. Det er dette vi må ta vare på, og budsjettet for år 2000 skal vere eit middel til det.