Bård Vegar Solhjell (Sosialistisk Venstreparti), 2014-06-10:
La meg først begynne med å takke utanriksministeren og forsvarsministeren for utgreiingane i førre veke og begynne på same stad som dei. Heile den norske diskusjonen om Afghanistan har veldig mange sider, frå situasjonen i landet, prioriteringar i den norske forsvars- og tryggleikspolitikken, i kva grad det var riktig eller ikkje, til meir overordna verdidimensjonar. Eg skal i mitt innlegg i dag konsentrere meg om nokre perspektiv som er aktuelle no framover. Først vil eg begynne der utanriksministeren begynte, nemleg med valet. Eg synest det er grunn til å stoppe opp ved det vi må seie er ein veldig positiv første runde. Det er svært positivt med ei valdeltaking på 58 pst., og det er vist stor vilje til gjennomføring – viss eg ikkje tek feil, var det fleire hundre av 6 000–7 000 vallokale som måtte stengje av tryggleiksgrunnar – og stor vilje til å slå tilbake igjen utfordringane med det. Vi får inderleg håpe at den andre valomgangen 14. juni kan gjennomførast på ein måte som gjev eit legitimt val. Det vil vere viktige framsteg for Afghanistan. Eg synest det òg viser viktigheita av at Noreg og andre land over tid – i åra som kjem – vil støtte oppbygginga av eit robust demokrati. I eit demokrati er valprosessar berre ein liten del. Eit demokrati krev gode og velfungerande offentlege institusjonar frå departement og nedover. Det krev utdanningsinstitusjonar på alle nivå som fungerer, det å ha fungerande høgskule- og universitetssystem som utdannar menneske, t.d., det å ha eit sivilt samfunn, organisasjonar som kan delta i debatt, ha medium. Det at Noreg sakte, men sikkert kan støtte framgang på dei områda, trur eg er ei viktig prioritering som vi skal gjere. Eg meiner det er veldig viktig og positivt at Noreg varsla at vi til og med 2017 vil bidra med minst 750 mill. kr i utviklingshjelp. Eg kan tenkje meg å utfordre utanriksministeren på å seie litt meir om korleis Noreg i åra som kjem vil jobbe for at vi ikkje vert ei einsam svale, men ein del av ei brei mobilisering av land som føler eit sterkt ansvar. Det er land som godt kunne ha bidrege med betydeleg meir, når dei reduserer sitt militære nærvær og utgiftene knytt til det betydeleg i åra som kjem. Der trur eg Noreg kan ha ei oppgåve med å bidra til at det vert eit felles løft som vi er ein del av. La meg seie eit par ord om nokre andre saker i tilknyting til Afghanistan-debatten vidare. Det eine er evalueringa, for eg er ekstremt oppteken av at viss det skal verte ei nyttig evaluering vi kan lære av, må det vere ei reelt uavhengig vurdering, der vi politikarar – som kollektivt har eit ansvar for det oppdraget vi har sendt norske kvinner og menn til og vore ein del av no i 13 år – kan verte sett i korta av andre som ikkje har det same ansvaret. Derfor trur eg at ein modell som har oppnemnde personar frå dei ulike politiske partia, vil vere ein uheldig modell. Det vil vere ein samansetnad der svært mange av dei som sit i det samla utvalet, har sterke føringar for kva dei vil meine. Det vi tvert imot treng, er fagleg ekspertise, menneske som ikkje har ansvar for avgjerda, men som har god kunnskap om grunnlaget for avgjerdene som er tekne, om kva som kunne ha vore gjort annleis, der vi kan trekkje lærdom. Det andre eg vil seie er viktig, er at det må vere brei kompetanse, slik vi hadde ei runde om i salen her for eit halvt år sidan, der det òg vart presisert at det må vere militær, politisk og bistandsmessig sosial forståing av det afghanske samfunnet og innsatsen som har vore der. Heilt til slutt: VG skreiv for nokre dagar sidan om korleis det norske forsvaret, ifølgje VG, hadde tilsett tolkar i samband med den norske operasjonen, og som på det tidspunktet dei vart tilsette, var under 18 år. Sjefen for folkerettsseksjonen i Raudekrossen, Mads Harlem, uttalte til VG at dersom det er riktig, vil det klart gå inn under definisjonen av barnearbeid. Eg håpar forsvarsministeren her kan seie nokre ord om både kva som er dei faktiske forhold i saka, og korleis ho vil følgje det opp vidare for å avklare kva som er riktig, og gjere Stortinget og befolkninga kjent med kva som er dei faktiske forhold, og kva ein gjer med eventuelle problem.