Anita Apelthun Sæle (Kristelig Folkeparti), 2004-06-08:
Noreg er eitt av landa i verda med minst forskjellar mellom fattige og rike. Vi har relativt høg sysselsetjing og relativt låg arbeidsløyse. Noreg er faktisk av verdssamfunnet kåra til verdas beste land å leva i. Slik høyrest det ikkje ut når opposisjonen uttrykkjer seg. Det synest eg er ganske trist, for det spreier ei slags holdning blant folk flest slik at sjølv studentar ved universiteta våre – har eg opplevd – oppfattar at no er alt ille, no går mykje gale, og arbeidsløysa overstig dei landa vi normalt samanliknar oss med. Det er jo ikkje verkelegheita, og Kristeleg Folkeparti vil arbeida for, og er trygge på, at det heller ikkje skal verta slik. Kampen mot arbeidsløysa er Kristeleg Folkeparti og Regjeringa sin prioritet nummer éin. I tillegg vil vi fremja ein arbeidsmarknad der utstøytingsprosessane vert reduserte. Det er viktig for oss at vi tek i bruk den arbeidsevna som befolkninga, inkludert dei yrkeshemma, har, og ikkje minst må seniorkunnskap skattast høgare i framtida. Då må vi ha rom for større fleksibilitet både mellom trygd og jobb, og mellom omsorgsarbeid og lønnsarbeid. Mange ordningar er for firkanta, eller vert forvalta for firkanta i dag. Eg har motteke tallause historier der deltidsjobben eller korttidsengasjementet ikkje kunne kombinerast med trygdeytingane. Ein må satsa på det eine eller det andre, og då vel ein sjølvsagt tryggleik i trygda når ein ikkje er heilt sterk og heilt arbeidsfør. Arbeidsplassar kan vi ikkje vedta. Dei vert skapte av gründerar og folk med pågangsmot og evne til å skapa. Samfunnet må leggja forholda til rette for at slike får gode moglegheiter til å konsentrera seg om å skapa ein arbeidsplass for seg og andre. At politikarane skal inn og detaljregulera arbeidsmarknaden, er ei avsporing, sjølv om det forunderleg nok synest som om venstresida her, inkludert Senterpartiet, meiner det. Samfunnets ansvar er å ta ansvar for dei som ikkje automatisk vert inkluderte, og laga inngangsportar for dei. Det er ei formidabel oppgåve, og har alltid vore det. Arbeidarpartiet, SV og Senterpartiet argumenterer på underleg vis. Dei legg breisida imot og beskriv etter mi meining ein karikatur av eit samfunn som liksom skal vera det Regjeringa teiknar, eit samfunn som etter mitt syn liknar på England under «laissez faire»-perioden. Det får stå for deira rekning. Kristeleg Folkeparti ser at prioritet nr. 1 for å få ein velfungerande arbeidsmarknad er at det faktisk finst velfungerande bedrifter. Eg vil framheva at i Noreg er særs mange sysselsette i små, lokale bedrifter. Kvardagen og skjebnen for små bedrifter og familiebedrifter engasjerer oss. Det fremste kjenneteiknet ved den lokale småbedrifta er faktisk ikkje at ho tyner ut medarbeidarane. Men det er viktig at kronekursen er til å leva med, at renta er låg, og at lønnsnivået er konkurransedyktig. Vidare må byråkratiet og skjemaveldet reduserast og vera på lag med næringslivet. Mellombels tilsetjing eller meir fleksibel arbeidstid vil slett ikkje vera til einsidig ugunst for teamet som jobbar for ein felles arbeidsplass i ei av våre over 100 000 små bedrifter. Menneska er Noregs viktigaste ressurs. Det veit òg bedriftseigarane. Dyktige, kunnskapsrike og erfarne medarbeidarar vil vera gull verde òg i framtida. Derfor vil mellombels tilsetjing vera ei moglegheit for å komma inn i eit arbeid, og neppe noko som vil breia seg til store delar av arbeidsstokken. Den demografiske utviklinga er elles så eintydig i Vesten, og òg mange andre stader i verda, at arbeidsevne og arbeidsvilje vil vera høgt skatta i framtida. På mange plassar ser vi konturane av det som vert kalla 1-2-4-samfunnet, der eitt barn skal ta seg av to foreldre og fire besteforeldre. Og det kan verta rimeleg tøft når arbeidslivet og barn også krev sitt. Intensjonsavtalen om eit inkluderande arbeidsliv og pensjonsreforma har som intensjon å få fleire eldre til å jobba lenger, og det er det sanneleg bruk for. Det er naturlegvis Kristeleg Folkeparti og Regjeringas mål at alle arbeidsføre menneske skal kunna tena til livets opphald. Arbeidsløyse er ressurssløsing, og Kristeleg Folkeparti er svært glade for at arbeidsløysa no viser ein nedgang. Det tok Bondevik II-regjeringa mindre enn tre år å snu trenden, og det er faktisk bra. Verdsøkonomien er også inne i ein vekstperiode som lovar bra for dei neste åra. Likevel er det ikkje til å underslå at talet på uføretrygda er urovekkjande høgt, og at det er lita hjelp i at dei arbeidsledige forsvinn inn i dei uføretrygda sine rekkjer. Vi treng rett og slett fleire i arbeid for å skapa inntekt til landet, for å gje tryggleik til den enkelte og velferd for dei som treng det. Først må vi skapa, sidan kan vi dela. Eg synest det er drygt når Arbeidarpartiet, SV og Senterpartiet påstår at Bondevik II-regjeringa har stilt seg passive til utviklinga på arbeidsmarknaden. Etter at Bondevik II-regjeringa overtok, og medan ein endå i hovudsak styrte etter Stoltenberg-regjeringa sitt budsjett, steig faktisk arbeidsløysa formidabelt. Bondevik II-regjeringa har fått ned den øydeleggjande høge renta. I mi tid som vaksen har ho aldri vore lågare. Regjeringa har fått kontroll på kronekursen, og ho har skapt ny optimisme i næringslivet, også ved ein næringsretta skattelette, for det er ein vesentleg del av dei 20 milliardar kr som er gjevne. Og så går altså arbeidsløysa ned. Kristeleg Folkeparti er uroa over den høge ungdomsarbeidsløysa, og ikkje minst over at arbeidsløysa er høg hos innvandrarungdom. Også funksjonshemma er sterkt råka av arbeidsløysa. Det er alltid svake grupper som vert ramma når arbeidsløysa stig. Derfor er det på høg tid at det no vert laga ein handlingsplan for å rekruttera funksjonshemma inn i det offentlege. Og det er Bondevik II-regjeringa som gjer det, sjølv om behovet vel har vore der før òg. Samtidig er det rundt 500 000 jobbar som vert ledige i løpet av eit år. Utdanning og kvalifisering er viktig for at fleire skal komma seg inn i arbeidsmarknaden. Aetat er det viktigaste verkemidlet vi har for å gjennomføra arbeidsmarknadspolitikken, som altså ikkje heilt og fullt er overlaten til marknaden. Aetat er styrkt formidabelt under denne regjeringa, f.eks. med 420 nye årsverk i 2003. For meg er det uforståeleg at dette vert beskrive som passivitet. Kristeleg Folkeparti er også oppteke av at vi må samordna tenestene som mange av dei arbeidslause er avhengige av. Fleire mindre forsøk er no i gang for at trygdeetat, sosialetat og Aetat skal samordnast i førstelinja, og Regjeringa vil komma tilbake med ei sak i løpet av neste år. Regjeringa krev også at Aetat satsar sterkare på individuell oppfølging. Det er heilt nødvendig for at fleire skal formidlast til jobb fortare. Gjennom kjennskap til enkeltsaker undrar det meg korleis Aetat har overlate mange til arbeidsløysetrygd for lange tider, også folk som absolutt skulle vera attraktive på arbeidsmarknaden, og faktisk er det. Det er viktig for både den enkelte og for samfunnet at arbeidsløyseperioden eller attføringsperioden vert så kort som mogleg, og Kristeleg Folkeparti meiner det er positivt at ansvaret for attføringa vert flytta til Aetat i desse dagar. Til slutt vil eg understreka at Kristeleg Folkeparti er oppteke av tilrettelagde arbeidsplassar – at dei fungerer, og at dei vert bygde ut i samsvar med opptrappingsplanen. Også dei som alltid vil trenga bistand i arbeidssituasjonen, er menneske med behov for å vera til nytte, og jobbdeltaking aukar livskvaliteten. Derfor er det positivt at budsjettet la til rette for fleire VTA-bedrifter. Kristeleg Folkeparti ser også klart verdien av at budsjettet auka talet på tiltaksplassar i 2004, ja sjølv med Arbeidarpartiet si hjelp var det positivt. Likevel er det ikkje til å halda attende at også folk med lang utdanning kan oppleva å vera utan jobbtilbod, og derfor ber ein Regjeringa om å vurdera fleire «trainee»-stillingar i det offentlege. I det heile må det offentlege ta ansvar for sin del av lærlingplassane. Tilskotta er bra. Det som det dreiar seg om, er holdning og ansvar. Vi har utfordringar på arbeidsmarknaden. Dei tek vi på alvor. Målet er heile folket i arbeid, og reiskapane er dei som verkar, dei som fører til målet.