Heidi Grande Røys (Sosialistisk Venstreparti), 2006-06-02:
Lat meg få starte med å seie at eg er veldig glad for den breie støtta som nesten alle forslaga og innhaldet i odelstingsproposisjonen får av Odelstinget i dag. Det er for så vidt viktig med ei brei semje på dette området, fordi, som fleire har vore inne på, stat og kommune handlar for over 200 milliardar kr kvart einaste år, i hovudsak frå norske næringsdrivande. Difor er det viktig at vi har eit godt regelverk som støttar opp om det å bruke desse pengane på ein samfunnsøkonomisk god og effektiv måte. Lov om offentlege innkjøp skal altså medverke til det. Etter mi meining er reglane om offentlege innkjøp òg eitt av fleire tiltak som kan førebyggje kameraderi og korrupsjon. Det står ikkje i lova i dag at ho er eit verkemiddel for å hindre korrupsjonslikande innkjøpspraksis. Så for å sende eit klårt signal om at krav til etisk framferd er viktig ved offentlege innkjøp, har Regjeringa lagt fram eit forslag om ei tilføying i lova. Det skal no gå fram av formålsparagrafen at reglane skal gi folk tillit til at offentlege innkjøp skjer på ein måte som gagnar samfunnet. Det er ikkje fordi ein trur at dei aller fleste offentlege innkjøparane sit og gjer det motsette, men det er for å støtte opp om ein god kultur der dei aller fleste, og helst alle, i framtida held seg innanfor regelverket. Eit viktig forslag i proposisjonen er ein heimel til å gi gebyr ved ulovlege direkte innkjøp. Som fleire har vore inne på, har Riksrevisjonen avdekt at mange kjøp av varer og tenester skjer utan konkurranse, i strid med reglane. Eg vil som førre talar understreke at regelbrot kan ha ulike årsaker, f.eks. manglande kunnskap. Det er difor viktig at leiarar i offentlege verksemder satsar på kompetanseheving. Vi veit at KS arbeider med å betre oppfølginga og forståinga av reglane i kommunane. I tillegg har mitt departement akkurat starta arbeidet med ein ny rettleiar til regelverket. Departementet vil òg greie ut behovet for å styrkje tilbodet om rådgiving. Alt dette er tiltak som vil medverke til at regelverket vert etterlevt i større grad. Det er likevel viktig at medvitne og overlagde brot får konsekvensar. Framlegget om sanksjon inneber at verksemder som gjer direkte ulovlege innkjøp, kan verte straffa med eit gebyr på inntil 15 pst. av innkjøpet sin verdi. Formålet er å sikre at innkjøparar i større grad følgjer regelverket, og å hindre korrupsjonsliknande praksis. Regjeringa foreslår at kompetansen til å gje pålegg om gebyr vert lagd til Klagenemnda for offentlege innkjøp, KOFA. Mange høyringsinstansar har vore negative til det, og det er òg her komiteen deler seg i et fleirtal og eit mindretal. Mindretalet har m.a. peika på at det vil føre til at nemnda mister tilliten som eit objektivt, uavhengig og rådgjevande organ. Regjeringa er ikkje einig i det. Nemnda si stilling som eit uavhengig og objektivt organ vert ikkje endra av at ho får kompetanse til å fatte vedtak på eit avgrensa område. Når det gjeld nemnda si stilling som eit rådgjevande organ, vert det ført vidare for alle andre saker enn klager på ulovlege direkte innkjøp. Nemnda har fungert i over tre år, og har gjennom si behandling av over 900 saker gjeve viktige bidrag til regelavklaring og heving av kompetansenivået. Difor meiner Regjeringa at vi skal satse vidare på den kompetansen og den posisjonen som KOFA har skaffa seg på dette området. Konkurransetilsynet har ikkje kompetanse på innkjøpsregelverket – det er det KOFA som har. Skulle ein her ha lagt ansvaret til Konkurransetilsynet, så har dei rett nok oversikt over gebyr, men då måtte ein ha bygt opp ein kompetanse på lov om offentlege innkjøp. Det ville ikkje vere formålstenleg, slik vi vurderer situasjonen i dag. Eg viser til, noko også saksordføraren var inne på, at Regjeringa i revidert nasjonalbudsjett styrkjer KOFA med 1,5 mill. kr for å få ned ventelister og restansar på saker som dei har til behandling. Eg vil òg vise til at vi kjem til å føreta ei evaluering av KOFA. Eg meiner at vi ikkje skal gjere denne usemja om plasseringa av ansvaret for overtredingsgebyret større enn ho er. Eg har varsla at når vi har gjort denne evalueringa av KOFA, skal vi ta stilling til kvar vi skal leggje ansvaret for gebyret. Til så lenge står vi på det som ligg i proposisjonen. Eit anna framlegg, som fleire har vore inne på òg, er at vi gjer omsynet bak universell utforming meir synleg i lova. Det ligg her ein ambisjon om at alle produkt, tenester og bygningar skal planleggjast slik at dei kan verte brukte av så mange som mogleg, inkludert funksjonshemma. Det er viktig. Eg ser at tida går, så eg vil til slutt orientere Odelstinget om noko eg beklagar, nemleg at den planlagde gjennomføringa av dei nye forskriftene om offentlege innkjøp frå 1. juli vert utsett. Dette kjem av at innkjøpsdirektiva frå EU ikkje formelt har vorte innlemma i EØS-avtala enno. Vi har gjort vår jobb, men vi ventar på fleire EFTA-land. Det eg håpar på no, er at EFTA-landa gjer denne jobben i haust, slik at forskriftene kan setjast i verk frå nyttår.