Nils T. Bjørke (Senterpartiet), 2022-05-05:
Eg vil starta med å takka komiteen for godt samarbeid i saka. Offentleg sektor kjøper varer og tenester for nesten 600 mrd. kr i året. Difor er måten det offentlege nyttar innkjøpsmakta si på, viktig. Riksrevisjonen har i denne undersøkinga funne at anskaffingspraksisen til offentlege oppdragsgjevarar ikkje er god nok. Han bidreg ikkje i stor grad til å minimera miljøbelastinga og fremja klimavenlege løysingar. Mange offentlege oppdragsgjevarar manglar ei heilskapleg tilnærming til å ta vare på klima- og miljøomsyn i anskaffingar. Riksrevisjonen ser det som kritikkverdig at styresmaktene gjennom den samla verkemiddelbruken ikkje har sikra at anskaffingspraksisen hjå offentlege oppdragsgjevarar i stor nok grad bidreg til å minimera miljøbelastinga og fremja klimavenlege løysingar. Då næringskomiteen sist handsama lov om offentlege anskaffingar, understreka komiteen at for å lukkast med effektiv ressursbruk, måtte arbeidet med offentlege anskaffingar fyrst og fremst verta underlagde god styring, planlegging og oppfølging. Komiteen la vekt på at arbeidet måtte verta organisert på føremålstenleg vis. Eg er uroa over mangelen på heilskapleg tilnærming til anskaffingar i forvaltinga. Det gjeld både miljø og andre omsyn som skal takast ved offentlege anskaffingar. Riksrevisjonen tilrår at Nærings- og fiskeridepartementet syter for at Direktoratet for forvaltning og økonomistyring, DFØ, sikrar brei forankring av det grøne kompetanseløftet for Innkjøps-Noreg, og at det vert utvikla eit datagrunnlag som gjev tilstrekkeleg statistikk og styringsinformasjon om omfanget av, kostnadene ved og effekten av grøne offentlege anskaffingar. Riksrevisjonen tilrår òg at DFØ gjer rettleiingsmateriellet meir brukarvenleg og kjent for innkjøparar i det offentlege, og at Nærings- og fiskeridepartementet og Klima- og miljødepartementet, i samråd med DFØ, vurderer å etablera sentralt fastsette standardiserte minimumskrav på dei prioriterte områda frå handlingsplanen for å sikra at offentlege oppdragsgjevarar nyttar marknadsmakta si på ein einskapleg måte. Komiteen er samd i tilrådinga frå Riksrevisjonen. Fleirtalet viser òg at trongen for sentralt fastsette standardiserte minimumskrav må vurderast i ljos av at lov om offentlege anskaffingar skapar fleire omsyn. Anskaffingspraksisen skal ta omsyn til både miljø, menneskerettar og andre samfunnsomsyn for å bidra til viktige mål som berekraft, gode løns- og arbeidsvilkår, bruk av lærlingar, innovasjon og lokale ringverknader. Riksrevisjonen har kan hende ikkje lagt heilskapen og desse omsyna godt nok til grunn for vurderinga si i rapporten. Næringsministeren og klima- og miljøministeren har peikt på at standardiserte minimumskrav vil kunne eigna seg for innkjøpskategoriar der marknadene er modne, der det er trong til at offentlege oppdragsgjevarar dreg i same retning for å oppnå klima- og miljømål. Fleirtalet i komiteen peikar på at oppdragsgjevarane har valt å organisera seg ulikt, med varierande føresetnader for å gjennomføra anbodsprosessar. Utviklinga i regelverket for offentlege anskaffingar har gått mot fleire og meir detaljerte krav til både oppdragsgjevar og tilbydar. Kompetansen varierer, både når det gjeld bruk og handheving av regelverket og kva for konsekvensar dette får for andre omsyn i regelverket. Difor vil fleirtalet framheve at tiltak frå departementet for å fylgja opp tilrådinga frå Riksrevisjonen, tek omsyn til òg desse ulike føresetnadene. Oppfølginga må gje rom for lokale tilpassingar til miljøomsyn og til heilskaplege vurderingar av kva som er den mest klimavenlege løysinga ved det einskilde innkjøpet. På dette punktet har mindretalet eit anna syn. Eg reknar med at dei gjer greie for det sjølv.