Laila Kaland (Arbeiderpartiet), 1999-12-07:
Budsjettforliket mellom sentrumsregjeringa og Arbeidarpartiet fører til at det kan bli ein betre fordelingspolitikk og meir pengar til kommunesektoren. At dei frie inntektene er auka, vil gi større råderett for lokalpolitikarane til å prioritere innafor stramme budsjett i kommunane. Dersom vi igjen hadde fått eit statsbudsjett med sterk påverknad frå Høgre og Framstegspartiet, ville vi fått ein svekt kommuneøkonomi, og vi hadde fått større ulikskap mellom folk, med mindre velferd i kommunesektoren. Det viktigaste ein kan gjere i høve til budsjettet for år 2000, er å jamne ut skilnadene og vedta eit budsjett som sikrar høgare sysselsetjing, lågare rente og gjennomføring av ei meir rettvis skattlegging. Desse tre områda er viktige for Arbeidarpartiet sin politikk i tida framover, og den politikken må vidareførast. Eldresatsinga i kommunesektoren er viktig. Vi kan sjå av statistikkar at talet på eldre vil auke sterkt framover. I år 2020 er det meir enn 1,2 millionar menneske over 60 år. Denne utviklinga gjer at vi får fleire eldre og færre yrkesaktive i landet. Dette vil medføre eit aukande behov i pleie- og omsorgstenesta, og gjer det naudsynt å styrkje folketrygda. Talet på innbyggjarar over 80 år er ein viktig indikator for behovet i eldreomsorga. Og i planleggingssamanheng er det difor viktig at utviklinga i denne befolkningsgruppa blir analysert nøye. Det er eit mål i eldresatsinga at kommunane skal utvikle heilskaplege tenestetilbod som lett kan tilpassast ulike behov i befolkninga og hos den enkelte brukaren. Dette skulle tilseie at kommunane burde prioritere dei svake ledda i tiltakskjeda. I ein del kommunar kan det synast som at ein heller satsar på meir av det ein har frå før, enn å etablere tilbod som dei manglar. Framover blir det difor viktig at kommunane vurderer kva slags tenester ein treng å etablere for å ha eit godt nok totaltilbod i eldreomsorga. Utfordringa i tida framover for kommunepolitikarane må vere at ein kan skape eit variert og fleksibelt tenestetilbod i pleie- og omsorgstenesta. Vi må ha ei omsorgskjede som omfattar alt frå nokre timar hjelp i heimen til omsorgsbustader eller andre butilbod, fleire institusjonsplassar på sjuke- og aldersheimar og utviding av omsorgstenesta til heildøgnsteneste og einerom til dei som ønskjer det. Eg er glad for at eldresatsinga blir følgd opp også i statsbudsjettet for neste år, og at komiteen har merknader på det. Vi må ikkje gløyme at eit hovudmål for dei eldre er at dei skal bu i sine eigne heimar så lenge som mogleg. Dette er ofte det beste tilbodet for at dei eldre kan trivast og halde seg friske. Tiltak som eg trur kan vere nyttige i det høvet, er å få til fleire dagtilbod og ulike førebyggjande tiltak, at ein har variert aktivitetstilbod, fleire korttidsplassar og tilbod om rehabilitering, avlasting og andre tilbod til pårørande og tilbod til heimebuande med spesielle vanskar. Eg tenkjer då på eldre som kan ha fått åtferdsvanskar på grunn av aldring, og som kan vere vanskelege å hanskast med for dei pårørande. Kommuneøkonomi og drift i eldreomsorga er to faktorar som er uløyseleg knytt til kvarandre. Dei store utfordringane for kommunane vil difor bli å drive eldreomsorga på ein god måte innafor dei økonomiske rammene som blir gjevne. Det er óg heilt avgjerande at ein både kan skaffe nok og riktig personale. Eg vil peike på nokre område som gjeld helsepersonell, som eg vonar kommunalministeren vil ta med seg: Det er at ein sikrar økonomiske rammer til drifta slik at alle som treng hjelp, kan få det, uavhengig av kva slags bustad eller kva kommune dei bur i. Ein må rekruttere nok personale i ei tid med aukande behov og med sviktande rekruttering til dei profesjonelle omsorgsyrka. Ein må òg stimulere til at eldreomsorga i framtida får eit breitt tenestetilbod med godt tverrfagleg fagmiljø. Denne eldresatsinga er det berre litt over to år sidan vi kom i gang med. Det er altså svært mykje som kan skje i tida framover, noko som kjem klårt fram i plantala for kommunane. Mange kommunar vil framleis gjere val som får store konsekvensar for befolkninga i framtida, og difor bør det bli mange interessante diskusjonar og spanande planprosessar i tida framover. Men det er også heilt naudsynt at kommunesektoren kan få rammer frå staten som kommunane kan leve med, og som kan gi det tilbodet innafor eldresatsinga som Stortinget har sagt dei skal gjere.