Erling Sande (Senterpartiet), 2009-06-09:
Noreg er eit utruleg ressursrikt land. Vi har naturressursar som gjev oss store mengder rein og fornybar kraft. Vi er det einaste landet i Europa som nærast er sjølvforsynt med fornybar elektrisitet. Det er knytt store samfunnsinteresser til norsk vasskraft. I lag med petroleum og fisk er vasskrafta ein av våre viktigaste naturressursar. Vasskraft er ein evigvarande ressurs, som òg komande generasjonar skal ha gleda av. Vasskrafta er grunnleggjande for kraftforsyning, infrastruktur, verdiskaping og velferd i Noreg. Nettopp difor var det ei utruleg viktig sak for Senterpartiet å sikre heimfallsinstituttet. Vasskrafta er arvesølvet vårt, og vi eig det i fellesskap. Difor er det så viktig at vi framleis har nasjonal kontroll over desse verdiane, gjennom lokal og nasjonal offentleg eigarskap. Den spreidde offentlege eigarskapen til vasskraft er ein verdi i seg sjølv. Dei kommunalt åtte kraftføretaka er viktige samfunnsaktørar, som bidreg med kompetanse, kapital og arbeidsplassar i regionane. Det har vore ei utfordrande oppgåve å lage ein modell som sikrar framleis offentleg eigarskap til vasskrafta. Fleire forskjellige omsyn må balanserast. Fyrst og fremst må vi sikre at vasskraftressursane blir forvalta til beste for allmenta. Ordninga må balanserast i forhold til behova til Noregs kraftforedlande industri og i forhold til krava vi blir stilte overfor i EØS-avtala. Senterpartiets motstand mot EU og EØS tør vere kjend, men vi har ikkje noko anna val enn innafor EØS-avtalas rammer finne dei best moglege løysingane for norske samfunnsinteresser og for norsk industri. Og eg må seie at når ein høyrer representanten Kristiansens innlegg, må ein begynne å lure på om ein har gløymt sjølve bakteppet for saka, om ein har gløymt behandlinga av heimfallssaka her i Stortinget, og om ein har gløymt kva denne saka handlar om. Dei endringane vi har gjort når det gjeld heimfall, har vi gjort nettopp fordi vi måtte tilpasse oss EØS-avtala, ei avtale representanten Kristiansens parti har ivra for. Og det er kanskje ikkje så rart, for Høgres utgangspunkt var opning for privatisering og for sal av dei norske vasskraftressursane. Difor er truverdet til Høgre og Framstegspartiet, som også Inge Ryan peikte på, veldig lite når det gjeld desse spørsmåla. Tilgang til rein og fornybar kraft er ein av norsk industris store konkurransefortrinn. I Noreg blir den fornybare krafta nytta til t.d. å lage silisium til solcellepanel og til å lage aluminium, som gjer bilar lettare. Norsk kraftforedlande industri er ein av verdas mest miljøvenlege. Den fornybare krafta er basis for ein framtidsretta og grøn industri. Vi må difor sikre norsk kraftforedlande industri god tilgang på kraft til ein overkomeleg pris, utan å undergrave heimfallsordninga, og sikre norske vasskraftverk på fellesskapen sine hender. Vi meiner at lovforslaget som blir fremja i dag, balanserer omsyna som må takast når det gjeld offentleg eigarskap på den eine sida, og industrien på den andre. Forslaget sikrar at vasskrafta framleis er i offentleg eige, både formelt og reelt. Samtidig kan både private og offentlege selskap inngå leigekontraktar på like vilkår. Senterpartiet vil streke under at Regjeringa arbeider langs fleire spor for å sikre norsk industri langsiktig og god tilgang på kraft. Den franske konsortiemodellen, som blir nemnd her, er eit av spora som ein følgjer. Samtidig er produksjon av meir energi heilt sentralt for å sikre industrien tilgang på kraft. Dette er eit spørsmål vi har drøfta før i dag, men det er heilt openbert at større produksjon av fornybar energi òg vil vere med og sikre industrien kraft til ein overkomeleg pris og ikkje minst god tilgang på kraft. Vi veit at gjennom Enova kan industrien òg få tilgang på investeringstiltak, tiltak som gjer at utnyttinga av energien innanfor ein industriproduksjon blir betre. Det gir ikkje berre resultat på botnlinja i fyrste omgang. Det vil òg gje langsiktige og berekraftige løysingar som er med på å gjere industrien endå meir konkurransedyktig på sikt. Konsolideringsmodellen legg òg opp til at industrien kan ha eigarskap til kraft på inntil ein tredjedel, og på den måten òg vere med og sikre ein basis for eigen industriproduksjon når det gjeld tilgang på kraft.