Helge André Njåstad (Fremskrittspartiet), 2017-06-12:
Fyrst vil eg gjerne takka komiteen for godt samarbeid òg om denne saka. Me har jo òg denne våren hatt det rimeleg hektisk med mange store saker i komiteen, seinast på torsdag, då me diskuterte både kommunereform, regionreform og nye oppgåver til kommunane. Eg vil òg takka komitésekretæren og sekretariatet elles på Stortinget, som har hatt det like hektisk som oss, men likevel levert det me treng, slik at me kan leggja fram innstillingane til Stortinget. Kommunane er viktige. Det viste engasjementet og debatten i salen på torsdag, og kommunane i Noreg forvaltar – på vegner av skattebetalarane – ein betydeleg del av dei økonomiske ressursane i norsk økonomi. Det er brei oppslutning i Noreg om at kommunesektoren har ei viktig rolle som grunnmur i det norske velferdssamfunnet. Kommunane representerer både nærleik, tilhøyr og moglegheit for innflytelse for innbyggjarane. Kommunane har spelt denne viktige rolla heilt sidan 1837, noko eg vart minna på på torsdag, og i sterkare og sterkare grad har kommunane spelt ei viktig rolle for innbyggjarane våre. I kvart einaste innlegg eg har halde om kommuneproposisjonen i denne fireårsperioden, har eg kome med ei lita helsing til kva som vart sagt om oss før valet i 2013. For det var ikkje måte på kor ille det skulle gå viss me fekk ei ny regjering i 2013. Det gjorde me heldigvis, og heldigvis for Kommune-Noreg, for når me no ser på fasiten, når me ser på kva resultat som er levert frå regjering og stortingsfleirtal til kommunesektoren, ikkje berre i form av auka tillit, men òg i form av auka økonomisk handlingsrom og meir pengar, så ser me at fasiten er ein heilt annan enn den beskrivinga som vart gjeven av spesielt tidlegare kommunalminister og andre representantar frå dei raud-grøne partia, som meinte det kom til å gå ille med Kommune-Noreg med ei Høgre–Framstegsparti-regjering. No har me hatt det i fire år, og det har vel sjeldan vore ein så god fireårsperiode for norske kommunar, heller ikkje økonomisk. Kor mange kommunar som er på ROBEK, er alltid ein god indikasjon, og i løpet av denne sommaren vil ei rekkje kommunar gå ut av ROBEK-lista på grunn av det rekordgode resultatet i 2016, som har gjort at dei blir friskmelde. Ved utgangen av denne perioden har me aldri hatt færre kommunar i ROBEK-registeret, og det er betydeleg færre ved valet i 2017 enn det var ved valet i 2013. Det er ein veldig god indikasjon på at det går bra i Kommune-Noreg. I denne kommuneproposisjonen er mykje omtalt, men ein gjengangar i kommuneproposisjonsdebattane har vore nøkkelen til fylkeskommunane på båt og ferje. Det er kanskje det enkeltelementet i inntektssystemet for fylkeskommunane som har vore mest debattert i denne proposisjonen, og eg er veldig glad for at det har kome ei god løysing, som både gjev ein ny og betre nøkkel for båt òg ein ny og meir rettferdig nøkkel for ferje, som tildeler pengar til fylkeskommunar meir basert på dei kostnadene ein har til dei enkelte sambanda, og ikkje som i dag, der det er ein lik sum for alle sambanda. I tillegg til det er eg veldig glad for at regjeringa har funne rom for å prioritera ferjefylka med 100 mill. ekstra, friske kroner til ferjefylka for å fanga opp den store kostnadsveksten dei opplever når dei har nye anbod. Me veit jo at komiteen tidlegare har vore veldig tydeleg på at me skal oppdatera nøklane raskare for nettopp å fanga opp kostnadsforskjellar og auka utgifter som fylka får. Desse 100 millionane kjem på toppen og i tillegg, nettopp for å anerkjenna at båt- og ferjefylka har ei spesiell utfordring, spesielt med at nye miljø- og sikkerheitskrav – i tillegg til at befolkninga og næringslivet forventar ein standardauke – gjer at anboda har vorte dyrare. Eg kunne godt sagt mykje bra om denne politikken, men eg trur ikkje eg klarar å overgå fylkesordføraren i Møre og Romsdal, Jon Aasen, som seier: «Det er så bra at det er nesten for godt til å være sant.» Eg trur eg sluttar meg til dei orda for å omtala satsinga på ferjefylka som me no har fått til. Når me fyrst endrar nøkkelen på ferjesektoren, speler det òg inn på den ordninga me har på ferjeavløysingsprosjekt, som denne komiteen har engasjert seg masse i. Då me starta, var det ei ordning som ingen hadde nytta seg av, fordi ho var for dårleg. Då utvida me ho til å gjelda i 40 år, og no er planlegginga og engasjementet i fylkeskommunane stort. Det er mange som ivrar etter å ta i bruk ordninga for å erstatta ei ferje med bru eller tunnel. Me kjenner til at Atløy i Sogn og Fjordane jobbar godt og vil bli realisert. Møre og Romsdal har det prosjektet som kanskje har kome aller lengst, og vil søkja rett over nyttår. Men òg i mitt heimfylke er det mange prosjekt som ein no jobbar med. Dei opplever at den nye nøkkelen vil gje dei mindre pengar til neste år viss dei søkjer då. Det gjer at det er litt hastverk på ei rekkje prosjekt i Hordaland, for viss dei søkjer i år, vil dei få ei heilt anna økonomisk ordning enn viss dei søkjer til neste år. Det gjeld fleire, for eksempel både Lerøy, Bjelkarøy, Masfjordsambandet og ny veg til Huglo og Fjellberg. Der har komiteen ein merknad som seier at viss dei har ein søknad inne til departementet i 2017, vil ein sikra tilskotet på det nivået som er i 2017. Det gjer at det er litt hastverk i Hordaland, og kanskje andre plassar òg, for å få inn ein søknad i år, og eg håpar regjeringa vil vera fleksibel med tanke på å ha ein dialog med dei fylkeskommunane og kommunane det gjeld, for å landa den saken. Spesielt tenkjer eg på at ein har både ekstern kvalitetssikring og reguleringsplan som krav, så ein må vera fleksibel med omsyn til å landa, slik at intensjonen om at ein kjem med i ordninga i 2017, blir følgd for dei det er aktuelt for. I høyringa som me hadde knytt til denne saka, var det éin ting som ofte gjekk igjen frå fylkeskommunane, og det var nivået på fylkesvegvedlikehaldet. Ein ønskte meir pengar til fylkesveg, og då er det veldig bra at denne regjeringa har teke det signalet for lenge sidan og styrkt fylkesvegsatsinga med over 1 mrd. kr i denne perioden. Det er det same me høyrer når me besøker næringslivet, det er éin ting dei seier til oss: Gje oss meir pengar til veg, sånn at me kan få varene våre ut på marknadene. Difor har me i denne perioden prioritert veg opp og regional utvikling litt ned, men ser ein totalen, har me styrkt vegsatsinga betydeleg meir enn me har redusert regional utvikling. Det samsvarar òg med den tilbakemeldinga me får nettopp om at samferdsle er det aller viktigaste. Me styrkjer kommuneøkonomien òg til neste år, sånn at kommunane blir i stand til å kunna prioritera. Me viser òg at kommunane kan driva meir effektivt. Det er viktig å seia at dei kan ikkje berre styrkja tenestene sine med å få meir pengar frå oss – noko dei får – dei må òg ha fokus på effektiv drift og frigjera eigne pengar på den måten. Det ligg i proposisjonen ein omtale av ein analyse som er gjord som vil danna eit viktig grunnlag for kommunane. I tillegg anbefaler eg internettsida til departementet, som veldig enkelt lar enkeltkommunar gå inn og sjå korleis dei driv i forhold til andre. Viss ein heile tida fokuserer på å læra av og strekkja seg etter dei beste, ser me at det er eit stort potensial i Kommune-Noreg til å driva smartare og meir effektivt og på den måten få endå betre tenester. For ein Framstegsparti-mann er det litt irriterande å sjå at me set ned skattane i 20 mrd.-kronersklassen, og så skrur raud-grøne politikarar i kommunane opp eigedomsskatten i same periode som me har styrkt kommuneøkonomien enormt og ein ikkje har teke ut effektiviseringspotensialet som ligg i kommunane. Det er skremmande å sjå den veksten me har vore vitne til, og å sjå eksempel frå enkeltkommunar som Bodø, som skattlegg småbarnsfamiliar i 30 000–40 000-kronersklassa kvart einaste år, sånn at dei ikkje lenger har råd til å ha barna i barnehage. Det er noko som er galt når kommunane må skattleggja innbyggjarane så tungt at dei ikkje kan ta del i kjernetilbodet i ein kommune. Her må kommunepolitikarane fokusera meir på å henta ut effektiviseringsgevinstane sine sjølve, framfor å skattleggja innbyggjarane. Eg håpar at me kan fokusera meir på det framover. I alle fall legg kommuneopplegget for 2018 opp til at kommunane kan levera gode tenester – utan at ein skal trenga å senda rekninga til innbyggjarane for manglande effektivisering. Med det anbefaler eg innstillinga, som Framstegspartiet står inne for. Eg minner òg om at i innstillinga ligg det inne eit forslag om Finnmark og Troms som Stortinget voterte over torsdag, så eg reknar med at det ikkje er aktuelt å gjera det ein gong til i dag.