Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2019-12-17:
Eg må få takka for at dette temaet er sett på dagsordenen. Sjølv om det ikkje er så veldig mange som er her og debatterer saman med oss, er eg iallfall glad for at temaet vert sett på dagsordenen. Fleire har snakka om Aftenposten sin reportasje om vald i helsetenesta, og det er jo noko som faktisk har vore oppe i og vorte behandla i Stortinget, behovet for ei kartlegging av menneskerettssituasjonen i norske sjukeheimar. Det har vorte stemt ned to gonger dei siste fire åra – er det vel – og eg ser fram til at vi no skal få ei slik kartlegging. Det er klart at noko av valden både mot tilsette og mot andre bebuarar skjer av personar med demenssjukdom, som kan verta valdelege eller få personlegdomsforstyrringar. Alderspsykiatrien snakkar vi altfor lite om. Eg trur at alderspsykiatrien er eit område som bør styrkjast i åra framover. Så vil eg berre ta opp nokre forhold som eg meiner er veldig viktige når det gjeld tilbodet til dei med demenssjukdom. Dagaktivitetsplassar meiner eg er det kanskje aller viktigaste å få gjort noko med fort. Det har vorte omtalt som det manglande mellomleddet i omsorgskjeda, og eg er heilt einig. Vi veit at det er behov for 9 300 plassar – det er gamle tal, behovet er sikkert enda større i dag – og vi veit at kommunane på langt nær har klart å etablera så mange plassar, det er vel omtrent halvparten. I den demensplanen som er gjeldande, står det at dette er eit av dei aller viktigaste tiltaka. Eg og Senterpartiet har etterlyst ei enda større satsing på dette, utanom at det no har vorte lovfesta. Men det må jo byggjast ut i tråd med behovet, og der er vi langt ifrå i dag. Det andre eg vil ta opp, er pårørande. Det heng saman med dagaktivitetsplassar, for dei pårørande til iallfall dei heimebuande med demenssjukdom vert utslitne. Dei gjer ein fantastisk innsats år etter år, men dei endar ofte sjølv med å verta sjuke. Får ein dagaktivitetsplass til ein som bur heime, vil det ikkje berre vera eit gode for den som har ein demenssjukdom, men det er òg ei stor avlasting og gir tryggleik for dei pårørande. No ventar vi ein pårørandestrategi – som iallfall eg trudde skulle koma i haust, men eg veit ikkje om han har vorte utsett, det kan jo kanskje statsråden fortelja om – og vi ser fram til at det skal verta ein strategi som faktisk betyr ei endring for dei pårørande. Så er det snakk om dette med diagnose – det står òg i den gjeldande demensplanen – det er eit problem at ein går altfor lenge utan å få ein demensdiagnose. Det er ikkje bra, for det handlar òg om førebygging, tilrettelegging osv. Eg veit ikkje om det har vorte ei betring dei siste åra, det har vore sånn lenge, men det er klart at det er kjempeavgjerande at fleire får ein diagnose når ein mistenkjer at det kan vera det. Fallførebygging er òg noko eg må snakka om, for det er veldig mange med demenssjukdom som lever lenge med demenssjukdomen, men som kanskje døyr av eit fall. Å driva fallførebygging blant dei med demenssjukdom er òg eit veldig viktig område. Medisinering har òg vorte tatt opp her. Overmedisinering snakkar ein veldig mykje om, men vi må òg vera klare over at for ein del av dei med demenssjukdom er det òg fare for underbehandling. Særleg smertebehandling er det ofte for lite av fordi ein ikkje klarar å gi uttrykk for smerte. Eg tenkjer det òg er veldig viktig at ein får kompetanse i sjukeheimar osv. for å få ei riktig smertebehandling. Det med stigma og skam kan ikkje nemnast ofte nok. Eg har opplevd at framleis, når vi snart er i 2020, er det knytt skam og stigma til denne sjukdomsgruppa. Der er vi heilt einige tverrpolitisk om at vi må snakka meir om det. At personar som har fått sjukdomen, står fram i media, trur eg er utruleg positivt. Det har vi hatt eksempel på titt og ofte – utruleg positivt. Til slutt: Det er mange konkrete tiltak i den 2020-planen, og eg lurar på: Er regjeringa fornøgd med kor langt ein er komen i dag?