Olav Akselsen (Arbeiderpartiet), 2002-03-15:
Rapporten som eg viser til i min interpellasjon, viser fleire trendar. Den viser at me no har ein sterk overgang frå konkurranseutsett industri til skjerma næringar og tenesteytande næringar. Den viser at me har ei avskaling av arbeidsplassar i distrikta, og at ein svært stor del av nyetableringane kjem i det sentrale Oslo-området. Denne tendensen har ført til, og fører til, ein svært sterk vekst i det sentrale austlandsområdet, mens det er ein tilsvarande sterk nedgang i mindre sentrale strok på Austlandet. Sjølv om rapporten som eg viser til, berre har teke for seg Austlandet, veit me at denne trenden gjer seg gjeldande, kanskje i endå sterkare grad, på riksplan. Stadig les me om dei negative følgjene av denne sentraliseringstendensen. I pressområda opplever me bustadmangel og svært dyre bukostnader for folk flest. Det er stort press på vegar og annan infrastruktur. Det er slik at store delar av det offentlege tenestetilbodet opplever pressproblem. Svært mange av dei som flyttar til pressområda, er unge i etableringsfasen, ofte med små barn. Det betyr at dei bidreg til å auka utgiftene for kommunen med krav om barnehageplassar og med krav om skular, mens dei på grunn av sin etableringssituasjon i liten grad bidreg over skattesetelen. Det er med andre ord dyre innbyggjarar. I sentrale delar av landet har me òg ein stor etterspørsel som fører til at me får prispress. Me har mangel på arbeidskraft, som fører til lønnskostnader, noko som igjen er med og forverrar situasjonen for konkurranseutsett industri. I utkantstrok har me òg store problem, men av ein heilt annan karakter. Me har manglande nyetablering. Dette, kombinert med rasjonalisering i tradisjonelle næringar, tradisjonell industri, fører til tap av arbeidsplassar i Distrikts-Noreg, som igjen har ført til fråflytting og forgubbing. Mange kommunar har problem med å halda oppe tenestetilbodet fordi innbyggjartalet blir lågt – det gjeld særleg tilbod retta mot barn og unge. Ein får reduserte tenester, ein får eit redusert kulturliv, og sjølv om eg skjønar det er farleg å seia det, blir det i delar av landet ein viss pessimisme, som igjen er med og forsterkar den negative trenden. Ein får vanskar med å rekruttera fagfolk, både i den offentlege næringa og til private stillingar, noko som igjen aukar utgiftene for å kunna rekruttera desse personane, både for distriktskommunane og ikkje minst for næringslivet lokalisert til slike kommunar. Sentraliseringa har aldri vore sterkare enn no. Dessverre blir dette problemet ofte feilaktig framstilt som om det er eit einsidig distriktsproblem. Dette er eit like stort problem for pressområda og byane våre. Det er derfor inga motsetning mellom det å ha ein aktiv distriktspolitikk og det å ha ein aktiv bypolitikk, snarare vil eg påstå at dette er to sider av same sak. Situasjonen i dag er svært alvorleg. Sentraliseringa har aldri vore sterkare enn den er no. Men dessverre, spådommane tyder på at det kan bli verre. Eg viser her bl.a. til sentralbanksjefens årstale i år, der han spår eit dramatisk fall i talet på industriarbeidsplassar framover. Me veit at svært mange av desse arbeidsplassane ligg i Distrikts-Noreg, ofte på einsidige industristader. Ein må vel vera svært optimistisk om ein trur at det skal bli særleg vekst i talet på sysselsette i landbruket eller landbruksbaserte næringar – snarare tvert imot, alt tyder på at ein vil ha ein viss nedgang i talet på sysselsette. Kanskje kan fiskerinæringa vera eit unntak, der me greier å få til ny vekst ved å utnytta nye artar og den typen ting. Men også her er det problemområde, ikkje minst knytt til marknad. Me veit at me har problem med bestanden når det gjeld enkelte fiskeri, som gjer at me i dag har ein overkapasitet i fiskeflåten. Skal me tilpassa oss, kan dette vera eit problem. Alt dette vil vera med og forsterka tendensen. Eg skal på ingen måte skulda næringsministeren eller den sitjande regjeringa for denne situasjonen. Det er ein tendens som har gått over fleire år. Det finst ingen enkle løysingar, det finst ikkje noko sesam-sesam som ein kan setja i verk for å få ein snunad over natta. Likevel er det slik at første føresetnad for å kunna gjera noko med eit slikt problem, er at ein oppfattar det som eit problem. No skal ikkje eg rippa opp i eller repetera budsjettdebatten, men det er slik at det førte til store endringar i det budsjettet som blei vedteke i haust, når det gjeld distriktspolitikken i Noreg. Eg føler meg nokså sikker på at dei endringane som blei gjorde, vil vera med og forsterka tendensen ytterlegare. Eit drastisk kutt i SND sine verkemiddel og i dei kommunale næringsfonda vil gjera det vanskelegare og ikkje lettare å få til etableringar i Utkant-Noreg. Kutt i SNDs administrasjon gjer det vanskelegare med nødvendig råd Kutt i SND sin administrasjon gjer det vanskelegare for dei bedriftene som er i ein etableringsfase, å få nødvendige råd og rettleiing. Det er òg slik at det innanfor næringsforsking blei gjort ein god del kutt i høve til næringar som ein veit har eit stort potensial i Distrikts-Noreg. No veit eg at regjeringspartia sine representantar har lært seg ei lekse om redusert flyseteavgift og andre skattekutt, som skal vere eit slags mantra for ny næringsvekst. Personleg har eg veldig vanskeleg for å tru at det er flyseteavgifta som har ført til ei sterk sentralisering i austlandsområdet, og sjølv om reduserte flyprisar sjølvsagt er bra for næringslivet, trur eg på ingen måte det er nok. Det er òg eit faktum at dei skattelettane som Regjeringa fekk fleirtal for i haust, i all hovudsak hamna i pressområda. Meir enn 50 pst. av skatteletten hamna i det sentrale austlandsområdet. Den resterande skatteletten hamna i all hovudsak i Stavanger, Bergen og Trondheim. Det kan sjølvsagt henda at ein del av desse midlane vil bli kanaliserte tilbake igjen til Distrikts-Noreg – me får håpa det. Men etter mitt syn er det større grunn til å tru at desse pengane vil bli sette i omsetning i det sentrale austlandsområdet og dermed bidra til at presstendensane blir ytterlegare forsterka. Eg ønskjer å fremja denne debatten først og fremst for å sjå om det er slik at ein har det felles syn at dette faktisk er eit problem for Noreg. Derfor stiller eg spørsmålet til næringsministeren om han oppfattar denne utviklinga som eit problem. Dersom han gjer det, vil eg svært gjerne ha ei utgreiing om det som er Regjeringa sitt program for å bidra til å dempa og forhåpentleg òg snu denne tendensen.