Torgeir Knag Fylkesnes (Sosialistisk Venstreparti), 2018-12-05:
Det politiske attentatet 22. juli 2011 var ein alvorleg vekkjar om i kor dårleg forfatning den norske terrorsikringa og beredskapen var. Eit samrøystes storting understreka gjennom behandlinga av regjeringa si utgreiing og Stortingets særskilte komité kor viktig det var at fristar og krav i sikkerheitsloven, med forskrift og instruks, måtte følgjast. Alt skulle seinast vere på plass ved utgangen av 2014. Regjeringa skulle løpande rapportere om framdrift og kostnader. Ei tid etter at dei siste fristane var passerte, 1. januar 2015, og sikringsarbeidet skulle ha vore i mål, starta Riksrevisjonen arbeidet med å granske status for Forsvarets og politiets arbeid med dei objekta og funksjonane dei har ansvaret for, både grunnsikringa av eigne bygg og funksjonar og deira ansvar og evne til å stille med sikringsstyrkar dersom andre kritiske funksjonar i samfunnet skulle trenge det. Vi snakkar altså her om sikring langt utover dei eigne bygga til politiet og Forsvaret, i motsetnad til kva statsministeren og justisministeren hevda like før sommaren. Vi snakkar om nasjonen sine mest kritiske funksjonar: politikk, forvalting, politi, mat, kommunikasjon, vatn, forsvar, helse og velferd – for å nemne noko. Den første rapporten frå Riksrevisjonen hausten 2016 slo ned som eit lynnedslag i det politiske Noreg. Da Stortinget våren 2017 behandla saka, blei det formulert kraftig kritikk. Verken politi eller forsvar hadde innfridd lovkravet. Arbeidet med grunnsikring var i stor grad framleis på analyse- og planleggingsstadiet og langt frå i mål. Dette stod i grell kontrast til det som var kritikken frå høgresida etter 22. juli, der det blei hevda at sikkerheita ville bli langt betre under ei høgrestyrt regjering. André Oktay Dahl, justispolitisk talsperson for Høgre på det tidspunktet, hevda til og med i VG like før valet i 2013 at Noreg ville ha vore eit tryggare land dersom Erna Solberg hadde vore statsminister i forkant av den mørke sommardagen 22. juli i 2011. Sikkerheit var også ei av hovudsakene for partiet i valet. Solberg ville i det same intervjuet ikkje kommentere utsegnene til Oktay Dahl direkte, men sa lakonisk: «Jeg har ikke noen behov for en diskusjon om statsministerens lederegenskaper eller noe sånt. Men ledelse er en viktig del av konklusjonen i Gjørv-rapporten.» Oppfølgingsrapporten frå Riksrevisjonen kom sommaren 2018. Til overrasking for dei fleste viste han at lite hadde skjedd sidan den første rapporten, sjølv etter skarp kritikk frå Stortinget. Vi fekk også eit langt meir detaljert innblikk i kva som faktisk gjekk føre seg i regjeringa. I politiet hadde ein ikkje tilstrekkeleg oversikt til å tidfeste når ein ville vere i tråd med sikkerheitsloven – laust stipulert til innan ti år, tidlegast, avhengig av finansiering. I Forsvaret blei det stipulert at først i 2025 ville ein vere i mål. I Forsvaret hadde ein vidare berre synfart 25 pst. av dei skjermingsverdige funksjonane sine. Når det gjaldt sikringsstyrkar og mellombelse tiltak mens ein venta på permanent sikring, var det mykje uklart, inga oversikt, uklare roller og for dårleg kapasitet i forhold til krav til sikring. Analysen viste dessutan at det i stor grad handla om manglande prioritering og finansiering frå regjeringa si side. At regjeringa har vore «hands on», er kanskje det siste vi kan trekkje ut av Riksrevisjonens to rapportar. Snarare er det mangel på handlekraft, leiarskap og gjennomføringsevne som pregar dei to sterkt kritiske rapportane, der den siste konkluderer på Riksrevisjonens aller strengaste vis. «Svært alvorleg» i fire av hovudkonklusjonane i rapporten er kanskje Riksrevisjonens strengaste dom over ei sitjande regjering nokon gong. Og nemninga «svært alvorleg» blir ifølgje Riksrevisjonen berre brukt om «forhold der konsekvensene for samfunnet eller berørte borgere er svært alvorlige, for eksempel risiko for liv eller helse». Riksrevisjonens rapport, høyringane og svara frå regjeringa dokumenterer at regjeringa ikkje har prioritert å gi pengar til terrorsikring i politiet og Forsvaret, trass i Stortingets klare understreking etter 22. juli om at det var viktig at ein kom i mål innan 2015. Saka blir ikkje mindre alvorleg av at Stortinget og det norske folk har levd i uvisse om det som har skjedd. Riksrevisjonens rapport og kontrollkomiteen sine eigne undersøkingar viser nemleg at Stortinget og offentlegheita har blitt feilinformert over lengre tid om kva som er den faktiske tilstanden. Undersøkingane viser at for regjeringa var ingen av rapportane noka overrasking, slik dei hevda i kontrollhøyringa våren 2017. Dei hadde blitt løpande orienterte gjennom tilsynsrapportar, rapportering og budsjettdialogar med både politi og forsvar. For Stortinget og resten av norsk offentlegheit var det ikkje til å tru at ein ikkje var komen lenger sju år etter hendingane i 2011. Vi kan i dag dessverre slå fast følgjande: Regjeringa har på fleire tidspunkt feilinformert Stortinget om status, utan at feila har blitt retta opp på ein forståeleg måte for Stortinget før Riksrevisjonen begynte å grave i det. Vi kan slå fast at Justis- og beredskapsdepartementet feilaktig informerte Stortinget i budsjettproposisjonen for 2016 om at bygga i justissektoren var sikra i tråd med loven. Det var feil. Berre to av tolv bygg i politiet var da sikra i tråd med forskrifta. Naudnettet var heller ikkje sikra. Politidirektoratet tok raskt kontakt med Justis- og beredskapsdepartementet og varsla om at dette var feil. Informasjonen kom aldri fram til Stortinget. Eit halvt år etter at Politidirektoratet informerte Justis- og beredskapsdepartementet om denne feilen, gjentok daverande justisminister Anundsen feilen i Stortinget våren 2016 i svar til stortingsrepresentant Hårek Elvenes. Stortinget måtte få Riksrevisjonens første rapport for å få riktig informasjon: at sikringa av bygg i politiet og Forsvaret var såpass dårleg, og at instruksen, altså bruk av sikringsstyrkar for å sikre kraft, vatn osv., heller ikkje var oppfylt. Vidare kan vi slå fast at statsministeren si forklaring i fjorårets høyring om korleis dette kunne skje, var feil. I fjorårets høyring forklarte statsministeren feilrapporteringa til Stortinget i budsjettet – og frå justisministeren våren 2016 – med at det var Politidirektoratet som hadde sagt at ein var i mål med sikringa innan fristen. Dette er dokumentert feil. Derimot hadde Politidirektoratet kommunisert tydeleg at dei ikkje var i mål, at dei trong meir pengar for å kome i mål, og at Stortinget hadde blitt feilinformert. Justis- og beredskapsdepartementet lytta ikkje til Politidirektoratet i denne saka og valde i staden å fortsetje med å feilinformere Stortinget. Vidare kan vi slå fast at regjeringa ikkje har prioritert sikringsarbeidet. Politidirektoratet bad om pengar i budsjettdialogen i 2013, i 2014, i 2015, i 2016 og i 2017 for å kome i mål, men fekk ikkje dette av Justis- og beredskapsdepartementet fordi ein prioriterte andre saker framfor det. Dette innrømmer departementet sjølv i rapporten. Grunnsikring av skjermingsverdige objekt er ikkje prioritert i budsjetta. Andre omsyn blei sett på som viktigare. Dette står svart på kvitt i Riksrevisjonens rapport. I Forsvarsdepartementet har ein også hatt føringar om at det å kome i mål innan fristen ikkje skulle krevje ekstraordinære budsjettløyvingar. Det er vanskeleg å tru at det ikkje har hatt konsekvensar for framdrifta at regjeringa ikkje har løyvd nødvendige midlar til Forsvaret. Forsvarsministeren seier sjølv no at dette krev ekstraordinære løyvingar. Regjeringa hevdar at feilinformasjonen frå Anundsen og 2016-budsjettet blei retta opp i etterkant. Det er også feil. I budsjettet for 2017, der statsministeren hevda at dei retta opp feilinformasjonen frå 2016-budsjettet, er det veldig vanskeleg å lese teksten og forstå at tidlegare informasjon frå regjeringa har vore feil. Dette har ikkje vore tydeleg og samvitsfullt rydda opp i frå regjeringa si side. Fleire av svara komiteen har fått etter rapporten – i den opne høyringa, skriftleg og gjennom svar i media – er urovekkjande. Forsvarsministeren skriv at dei først i løpet av 2016 fann ut at ein trong betydelege investeringsmidlar for å sikre Forsvarets skjermingsverdige objekt. Korleis kunne det ta fem år å finne ut av det? Tidlegare justisminister Anders Anundsen sa fleire ting i fjorårets høyring som var direkte feil, utan at det blei korrigert av sitjande justisminister eller av statsministeren. Kvifor ser ikkje regjeringa at det er ei forsøming av informasjonsplikta, at Stortinget til kvar tid skal sitje på mest mogleg korrekt informasjon? I Aftenposten 3. oktober 2018 blei statsministeren spurd om meir pengar tidlegare kunne fått regjeringa raskare i mål med terrorsikring og beredskap. Svaret var: «Jeg tror ikke vi kunne brukt mer penger og fått til mer fornuftige ting. Det eneste som kunne brakt oss raskere i mål, var at vi hadde brukt perioden 2010–2013 på en bedre måte.» Det er svært spesielt, når vi veit at både politiet og Forsvaret har rapportert om at arbeidet med forskrift og instruks vil krevje betydelege investeringar, og har bedt om pengar til dette jamleg, over lengre tid, utan å få det. Men det spesielle i svaret til Solberg er at ho peiker på den førre regjeringa. Det er dei som har skulda for at dette har tatt tid. Og det er vel stort sett standardsvaret kvar gong ein ikkje vil ta ansvar. Det har vore mørkt og trist å lese kor lite regjeringa har prioritert dette arbeidet. Det blir enda dystrare når ein ser kor langt regjeringa er villig til å gå for å feilinformere, sminke og villeie både Stortinget og folket når dei skal forklare unnlatingane sine. Vi kan sjølvsagt ikkje ha det sånn at samrøystes lovvedtak av høgaste prioritet i det øvste folkevalde organet blir oversett og nedprioriterte av regjeringa. Og vi kan sjølvsagt ikkje ha det sånn at regjeringa fører Stortinget og folket bak lyset ved å systematisk feilinformere, hale tilbake informasjon og sminke sanninga, og med tilfelle av konkret løgn i kommunikasjonen med Stortinget. SV krev difor at statsministeren beklagar at arbeidet ikkje er i mål, at ho beklagar at ein ikkje har prioritert dette arbeidet, og at ho beklagar at feilinformasjon har blitt gitt. Dersom ikkje statsministeren gjer det, kan ho ikkje ha Stortingets tillit.