Torgeir Knag Fylkesnes (Sosialistisk Venstreparti), 2019-04-11:
Storsamfunnet, med storting og regjering i spissen, har ein ganske lang og stygg historikk når det gjeld forvalting av reindrift. Dette er godt anerkjent og har vore beklaga offisielt både av konge og av statsminister. Men ein må ha hatt eit veldig overformyndarsk syn på både samisk kultur og samiske, kulturberande næringar. I dei første reindriftslovane var det formuleringar om at reindrift kan skje. Det var heilt tydeleg at hierarkiet på landjorda var slik at ein hadde nokre dyr som var over andre, og nedst i hierarkiet var reindrift. Det måtte vike ved konflikt. Mykje har skjedd sidan den gongen. Dette er den nære historia vår, men 1980-tallet, med både utviklinga av norsk forståing rundt samisk kultur og samiske næringar, FN-prosessar, som også fekk stor påverknad på rettane til urfolk globalt, har hatt stor innverknad. Ein kan kanskje seie at eit slags toppunkt var da Stortinget for berre ca. ti år sidan implementerte ein serie menneskerettar inn i Grunnloven. Parallelt med dette jobba også reindriftslovutvalet. Forslaget om botnfrådrag stammar rett derfrå. Kvifor er det viktig med botnfrådrag? Jo, det er slik at dersom ein anerkjenner reindriftsnæringa som ei kulturberande næring, som viktig for samisk språk, samisk kultur og samiske praksisar, som det verkeleg er for store delar av den samiske befolkninga, er det veldig viktig at så mange som mogleg har tilgang til næringa – ikkje at det skal vere så mange aktørar som mogleg, med like mange rein, men at reintalet blir spreidd på flest mogleg aktørar, slik at flest mogleg familiar har tilgang til denne næringa, ikkje at ein skal få få aktørar, at kanskje tre–fire–fem–seks store selskap driv heile reindrifta på vidda, dei leiger inn arbeidskraft frå gud veit kvar. Da har ein brote tenkinga rundt reindrift som ei kulturberande næring. Så dette er ikkje berre business, det er også eit viktig arbeid for å vareta rettane til urfolk. Reindriftslovutvalets forslag om botnfrådrag blei aldri omfamna av den raud-grøne regjeringa, det er heilt riktig, det har vi diskutert også tidlegare. Det burde det ha vore. Da var det slik at ein ønskte heller å sjå på ulike måtar å fastsetje reintal på, ein meir komplisert prosess, som ein heller aldri har kome ordentleg i mål med, når det kjem til stykket. Dermed er forslaget å etablere eit botnfrådrag for å skjerme dei minste aktørane, som vi så i Jovsset Ánte-saka. Hadde ein hatt denne loven allereie da, ville diskusjonen rundt Jovsset Ánte-saka, som no blir behandla i FNs menneskerettskomité, ikkje ha inntreft. Det som har vore ei skummel utvikling, og som er beskjeden min til statsråden, er at her ser vi ein ny konflikt kome opp på fleire frontar. Veldig mykje av det knyter seg til reindrifta. I spørsmål rundt loven og botnfrådrag, bl.a., ser vi at reindriftsnæringa er i stor konflikt med storsamfunnet, ved regjering og storting. Vi ser at dei samiske institusjonane er i den same konflikten, og at mange fagfolk er direkte ueinige i saksgrunnlaget som regjeringa byggjer politikken sin på. Det er veldig urovekkjande. Dette er statskvinnekunst, og eg vil anbefale statsråden om å gå fram på ein ny måte i denne saka. Det kom eit høyringsnotat 1. februar om endringar i reindriftsloven, der ein skal endre føremålsparagrafen. Det som frå samisk side og frå perspektivet mitt er skummelt med denne endringa av føremålsparagrafen, er at ein tar ut alle tilvisingar til at reindrifta er viktig for samisk kultur. Det kan i verste fall føre rettslege prosessar med seg, ved at dette kan vere i strid med menneskerettsforpliktingane våre. Eg vil be statsråden om å gå inn her med eit klart hovud, med færre folk frå departementa, og gå i skikkeleg dialog med samiske samfunn. Her kan vi verkeleg skape ein heilt unødvendig konflikt og bryte prinsipp vi er veldig opptatt av som storsamfunn.