Torgeir Knag Fylkesnes (Sosialistisk Venstreparti), 2015-05-26:
Eg vil takke interpellanten for å reise ein diskusjon som er viktig i ein norsk setting. Det som overraskar meg i diskusjonen, er at ein ikkje tek høgd for den svært tydelege utviklinga som har vore i mineralbransjen dei siste åra. Norske mineralprosjekt er heilt avhengige av høg metallpris for å vere lønsame, og det er ikkje høg pris for tida. Det er låge metallprisar som no gjer at investorar skyr unna mineralleiting. For litt over eit år sidan bestemte gruveselskapet Store Norske seg for å leggje ned dotterselskapet sitt, Store Norske Gull. Selskapet hadde drive med gulleiting i Finnmark, Troms og Svalbard, men på grunn av økonomiske utfordringar med koldrift på Svalbard, som vi har diskutert i denne salen tidlegare, valde dei å leggje ned kolselskapet og leggje det ut for sal, men ingen ville kjøpe det. Han som var dagleg leiar i selskapet, Morten Often, uttalte da: – Det er låge metallprisar for tida, og det er ein del vanskar med å få sett i gang prosjekt. Derfor er investeringsviljen i denne typen verksemd ikkje spesielt god for tida. Ifølgje bransjeorganisasjonen Norsk Bergindustri er ikkje Store Norske Gull eit enkeltståande tilfelle. Dei får ei rekkje tilbakemeldingar om lunken interesse for å investere i nettopp mineralbransjen. Låge metallprisar over tid blir trekt fram som hovudforklaringa, ifølgje Norsk Bergindustri. Dette biletet, med låge prisar og få som ønskjer å investere, rimar svært dårleg med enkelte politikarar si framstilling av mineralnæringa som Noregs framtid, og da spesielt Nord-Noregs framtid. Pådrivarane har slett ikkje teke høgd for at dette er næringar som er sårbare for prisendringar. Biletet enkelte teiknar av mineralbransjen som ei stor framtidsnæring, er etter mi meining ei stor avsporing. Bransjen slit med å finansiere mineralleiting. Låge metallprisar er årsaka. Det viser at mineralprosjekt berre er liv laga i Noreg når prisane er svært høge, og eg vil seie at den førre og den noverande regjeringa si satsing på mineralnæringa skjedde på eit utruleg tynt grunnlag. Ein tok utgangspunkt i dei høge prisane i eitt år, i 2011, og så rekna ein med at det kom til å fortsetje. Men går ein berre nokre år fram, ser ein at prisane er heilt annleis no enn dei var i 2011. Så er spørsmålet: Er det å samle mange stortingspolitikarar til diskusjon om gruvenæringa eit uttrykk for at dette er ei viktig næring for Noreg å satse tungt på framover? Eg trur ikkje det. Dette er ei næring som gjev svært lite igjen, på grunn av svært gunstige rammevilkår, på grunn av den situasjonen dei er i internasjonalt. Svært lite av verdiar blir lagde igjen lokalt. Svært lite av verdiar blir lagde igjen i landet. Og svært mange av dei som jobbar i denne industrien, er utlendingar som ofte flyr inn og flyr ut. 50 pst. av dei som jobbar i gruva i Kirkenes flyr inn og ut, dei er ikkje busette der eingong. Dette er plattformsamfunn vi er i ferd med å utvikle, der lite av verdiar blir lagde igjen i lokalsamfunna. Ein må sjå igjennom heile ramma for denne næringa, ikkje nødvendigvis berre for å gjere det meir lukrativt for Noreg å ha desse næringane her, men rett og slett for å sjå korleis vi kan klare å sikre at det blir varige arbeidsplassar, varige verdiar, som blir lagde igjen i lokalsamfunna. Og dette er ikkje noko som går ut over miljøet, med tanke på dei diskusjonane vi har rundt det. Kva kan vere ein interessant mineralstrategi for Noreg i så fall? I Japan har dei starta eit prosjekt som heiter Urban Mining. Det var på grunn av kinesarane sin marknadsposisjon i mineralnæringa – posisjonen når det gjeld mineral på verdsmarknaden. På grunn av konflikten omkring desse øyene som er mellom Japan og Kina når det gjeld sjeldne mineral, ville dei halde dette tilbake frå Japan – eit land utan særleg mykje mineral sjølv, bygd på vulkanar. Da begynte Japan med det dei kalla «urban mining». «Urban mining» handlar om å utnytte dei eksisterande minerala som finst i søpla i byane, og dei fann ut det faktisk var meir mineral der enn dei ville kunne finne og utvinne på tradisjonelt vis ved å gå laus på eit fjell. Urban mineraldrift kan også vere interessant for Noreg – eit land som har andre omsyn å ta, og andre næringar som er vel så interessante og burde fortene merksemd frå fleire stortingsrepresentantar enn klubbenæringar.