Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2016-11-08:
Ei god svangerskapsomsorg, eit trygt fødetilbod og nær oppfølging i barseltida er avgjerande for å sikra god helse hos mor og barn. Svangerskaps- og fødselsomsorga i Noreg held høg kvalitet i internasjonal samanheng, og generelt er det svært trygt å føda i Noreg, ikkje minst på grunn av at vi har mange dyktige fagfolk der ute. Men mykje tyder på at denne delen av helsetenesta kan forbetrast på viktige område. I St.meld. nr. 12 for 2008–2009, En gledelig begivenhet – Om en sammenhengende svangerskaps-, fødsels- og barselomsorg, vart følgjande fem innsatsområde prioriterte: ei heilskapleg svangerskapsomsorg, eit trygt fødetilbod, eit familievenleg barseltilbod, kvalitet i alle ledd og eit breitt brukarperspektiv. Stortinget slutta seg til forslaget i meldinga om at inndelinga av fødeinstitusjonane i tre nivå – kvinneklinikk, fødeavdeling og fødestove – skulle oppretthaldast, men samtidig vart volumkrava oppheva og skulle erstattast av nasjonale kvalitetskrav. I april 2010 kom Helsedirektoratet med rapporten Et trygt fødetilbud – forslag til kvalitetskrav til fødeinstitusjoner. Kvalitetskrava vart utarbeidde etter bestilling frå eit samla storting. Kvalitetskrava til fødeinstitusjonane omfatta krav til både organisering, oppgåver og funksjonsfordeling, krav til kompetanse, system for oppfølging av krava og krav til informasjon og kommunikasjon. I kvalitetskrava vart det slått fast at bemanninga av kvinneklinikkane må vera tilstrekkeleg for å vareta forsvarleg overvaking og behandling. Kvinneklinikkane skulle òg etterkoma den faglege anbefalinga om at alle fødande kvinner skal ha ei jordmor hos seg under aktiv fase av fødselen. Rapporten frå Helsedirektoratet slo fast at det ligg føre god dokumentasjon på at fødande bør følgjast opp av ein person som er til stades på fødestova i den aktive fasen av fødselen, og at dette vil ha ei rekkje positive effektar for kvinner både med og utan risiko. Av faglege kvalitetsomsyn vart det frå Helsedirektoratet si side anbefalt at alle fødande skal ha ei jordmor hos seg så tidleg som mogleg i aktiv fase av fødselen og til fødselen er over. Både sjuke og friske kvinner skal prioriterast for å få den hjelpa og støtta dei har behov for. Det er helseføretaka som har ansvar for å laga eit system slik at kvalitetskrava til fødeinstitusjonane vert følgde opp når det gjeld både organisering og resultat. Kvalitetskrava står fast: at det også bør utarbeidast spesifikke melderutinar innan fødselshjelp. I dag er det slik at den store majoriteten av kvinner føder på dei største fødeklinikkane eller fødeavdelingane rundt dei største byane. Under 10 pst. av fødslane i Noreg skjer på dei små fødeinstitusjonane, med mindre enn 500 fødslar i året. Difor meiner eg det er avgjerande at kvalitetskrava til kvinneklinikkane no vert innarbeidde og følgde opp. Eg meiner òg det er klokt å styrkja fødeavdelingar i nærleiken av pressområda og ikkje leggja ned lokalsjukehus, slik at fødeavdelingar her kan bidra til å avlasta kvinneklinikkane ved normalfødslar. Bakgrunnen for denne interpellasjonen er dei mange tilbakemeldingane som kjem fram om fødetilbodet, og som ikkje berre har si årsak i enkelthendingar. Tilbakemeldingar frå pasientar og fagfolk tyder på at kvalitetskrava til fødselsomsorga frå 2010 enno ikkje er implementerte. I ein artikkel i Aftenposten 15. juli 2015 åtvara jordmødrer mot det dei meinte var sprengd kapasitet ved alle fødeavdelingane i Stor-Oslo, inkludert Akershus universitetssjukehus og Bærum sjukehus. Dei var bekymra for kvaliteten i tilbodet. Fødande fortalde om at dei måtte krangla seg til ein fødeplass. I eit brev til leiinga ved Oslo universitetssjukehus uttrykte plasstillitsvald jordmor at det var tverrfagleg bekymring når det galdt pasientbehandling og sikkerheit på grunn av bemanningssituasjonen. Jordmorforbundet si kartlegging blant medlemene sine, omtalt i Aftenposten 17. juli same år, viste at halvparten av jordmødrene opplevde at dei ikkje får overvakt den fødande kvinna tilstrekkeleg under fødselen. Ei av fire jordmødrer seier i undersøkinga at dei må avvisa kvinner som er i aktiv fase av fødselen, frå avdelinga. Ei av fire jordmødrer seier at dei opplever at det sjeldan er nok jordmødrer på jobb til å følgje opp barselkvinnene individuelt. I Bergens Tidende 21. september 2015 stod jordmødrer ved Kvinneklinikken fram og åtvara om bemanninga ved Kvinneklinikken, som dei meinte ikkje var jordmorfagleg forsvarleg. Dei meinte at stramt budsjett og stenging av fødestover i helgane gjorde det meir risikofylt for kvinnene som kom inn for å føda. I vår var det fleire oppslag om jordmødrer som grudde seg til sommaren. Sommaren er høgsesong for barnefødslar, også på grunn av barnehageopptakssystemet vårt. Samtidig er det ferieavvikling. I Aftenposten 3. august i år var det igjen artiklar der det vart åtvara mot underbemanning på kvinneklinikkane, og det vart rapportert om at det faktisk var kvinner som fødde aleine på fødestove i Noreg – heilt aleine utan noko helsepersonell til stades. Sjølvsagt er dette enkelthendingar, men at det i det heile kan skje, synest eg er alvorleg. Presset på kvinneklinikkar og dei store fødeavdelingane utfordrar òg kvaliteten i barselomsorga. Det er no nedgang i talet på barn som vert amma. Utviklinga med kortare liggjetid på sjukehus kombinert med manglande barseloppfølging i kommunane kan bidra negativt til ei slik utvikling. Det er også vorte sett søkjeljos på om det er noko gale med tildeling av midlar og kodesystemet innan helseføretak. Når Kvinneklinikken på Haukeland har hatt færre komplikasjonar og færre kompliserte fødslar, fører det til at dei får mindre tildeling av pengar og ein meir utfordrande budsjettsituasjon. Fødeavdelingar som prioriterer jordmorfagleg kompetanse slik at ein unngår komplikasjonar som kan førebyggjast, taper pengar. Å følgja ei barselkvinne på toalettet vil ikkje løna seg i eit sånt system. Men å setja inn eit kateter får ein ekstra pengar for. Dette viser etter mitt syn dei ekstreme konsekvensane ein får ved at finansieringa av fødetilbodet er 50 pst. innsatsstyrt – ein får pengar etter medisinsk aktivitet. Fødepopulasjonen er i endring. Alder hos førstegongsfødande er jamnt stigande, og fleire fødande har livsstilsjukdomar som diabetes, overvekt osv. Talet på kvinner som vert gravide ved hjelp av assistert befruktning – noko som ofte vil krevja spesiell overvaking ved fødsel – har auka. Fleire av dei fødande får epiduralbedøving eller ristimulerande middel, og det er fleire fødslar som vert sette i gang kunstig. Denne utviklinga krev at meir jordmorfagleg kompetanse er til stades, ikkje mindre, og god grunnbemanning må vera til stades til kvar tid. Eg opplever at det er stor avstand mellom det sjukehusleiinga og helseføretaka uttaler seg om i denne saka, og det dei tilsette uttaler seg om når det gjeld bemanning ved dei store fødeklinikkane. Jordmødrer fortel at det er så travelt på jobb at dei ofte ikkje rekk å eta. Dei varslar om at kvinner må føda åleine, og dei ber om at fødeavdelinga vert bemanna som ei akuttavdeling. Sjukehusleiinga meiner at det aldri har vore så god bemanning, og at alle kvinnene får ein-til-ein-oppfølging. Det trur ikkje eg på. Eg trur på jordmødrer når dei fortel om verkelegheita si. Eg meiner at no må ein gripa inn frå Stortingets side. Ein kan ikkje lenger skyva ansvaret over på helseføretaka. Når det vert synleggjort at kvalitetskrav vert brotne ved norske fødeklinikkar, er det eit politisk ansvar å retta opp i det. Spørsmålet mitt i interpellasjonen er om statsråden vil ta nye grep, som sikrar at inga kvinne på norske sjukehus risikerer å føda åleine utan helsepersonell til stades. Og vil statsråden sørgja for ei opptrapping av jordmorbemanninga på kvinneklinikkane våre?