Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2010-06-15:
Manglande rettstryggleik for menneske med utviklingshemming er eit svært alvorleg politisk tema. Det er viktig at dette blir sett på den rikspolitiske dagsordenen. Det er slått fast at kommunar ofte ikkje følgjer lovverket på feltet, og at saker blir trenerte. Fylkesmannens manglande sanksjonsmoglegheiter blir av ein del framstilt som eit problem, og det blir etterlyst effektive sanksjonsmoglegheiter. Menneske med utviklingshemming har krav på å få eit verdig og godt tilbod. Det skal ikkje vera slik at det berre er dei med ressurssterke pårørande som har høve til å klaga på forholda for slik å sikra tilbodet. Ein reknar med at det heile tida er 300 innsette i norske fengsel med utviklingshemming som ikkje er diagnostisert. Mange blir ikkje fanga opp av hjelpeapparatet og gitt det tilbodet som er nødvendig for å få eit verdig liv. Senterpartiet deler dei bekymringane som her kjem fram. Forslaget om å etablera eit eige ombod for menneske med utviklingshemming er fremja tidlegare. I staden for å gjera dette blei pasientombodsordninga utvida til òg å gjelda brukarar av dei kommunale helse- og omsorgstenestene. Eg registrerer at Norsk Forbund for Utviklingshemmede, NFU, på høyringa klargjorde at dei tidlegare har vore mot eit eige ombod for funksjonshemma, fordi ombod knytt til diagnosegrupper kan stimulera til utvikling av særlovgiving. Erfaringane etter at forslaget om eige ombod blei fremja førre gong, er etter deira erfaring ikkje spesielt positive. Dei meiner at tilsynsorganet er svakt: Tilsyn blir retta mot relativt få forhold. Det er sjeldan at kvaliteten på tenestetilbodet er underlagd tilsyn. Hovudfokus synest å vera prosedyre og skriftleg saksbehandling. Kommunane og spesialisthelsetenestene treng ikkje følgje pålegg. Tilsyn med dei same lovbestemmingane viser ikkje at forholda blir betre over tid. NFU konkluderer med at ombodsordninga verkar, men at den verkar altfor lite. Dei meiner òg at ombodsordninga verkar berre for dei som sjølve, eller via sine pårørande, tek kontakt. NFU ynskjer, på grunn av at situasjonen er som i dag, eit eige ombod med effektive sanksjonsmoglegheiter for å sikra at menneske med utviklingshemming også får lovfesta rettar. Også Fellesorganisasjonen er bekymra for livskvaliteten og rettstryggleiken til menneske med utviklingshemming. Dei viser til tal frå Nasjonalt kompetansemiljø om utviklingshemming om at det i opptil 80 pst. av tilfella blir gitt dispensasjon frå lovkravet om nødvendig kompetansenivå hos dei tenesteytarane som arbeider direkte med brukarane. Også FO anbefaler at det blir oppretta ei eiga ombodsordning for menneske med utviklingshemming, men ikkje med sanksjonsmoglegheiter. Dei anbefaler også ein gjennomgang av situasjonen for menneske med utviklingshemming som sonar fengselsdommar. Senterpartiet meiner at vi skal ta på alvor når representantar frå brukargruppa er så tydelege på at ordninga med pasient- og brukarombod, som relativt nyleg er oppretta, ikkje fungerer godt nok. Spørsmålet er om svaret på dette er å oppretta eit eige ombod for funksjonshemma, og om dette då skal få rett til å gi sanksjonar. Senterpartiet meiner svaret ikkje er dette, for merk at eit eige ombod for utviklingshemma er ei ordning som brukarorganisasjonane prinsipielt er imot, men som ein vil ta i bruk fordi den eksisterande ikkje fungerer godt nok for denne gruppa. Senterpartiet meiner at vi no først må evaluera den eksisterande ordninga med pasient- og brukarombod, slik Stortinget vedtok då ho blei innført. Evalueringa må ha særskild fokus på korleis ombodsordninga varetek personar der det er risiko for at den enkelte ikkje er fullt ut i stand til å gi uttrykk for eigne tenestebehov. Senterpartiet meiner at sanksjonsmoglegheitene framleis må liggja hos fylkesmannen og/eller Helsetilsynet. I saka viser komiteen òg til statsråden si utgreiing om det arbeidet som er sett i gang i Justisdepartementet for å leggja soningstilbodet for utviklingshemma betre til rette. Det vil etter vårt syn vareta intensjonen i representantforslaget, II.