Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2016-06-09:
Grunnen til at regjeringa kan føreslå det dei gjer i dag, er at Noreg ikkje er medlem av EU. Det er grunnen til at dei ikkje får til dette i Sverige, mens vi har funne ein måte å gjera det på i Noreg som EØS-medlem. Det er fordi EØS-avtala ikkje omhandlar visse landbruksvarer. Eg synest det er litt greitt å minna ein del parti om at det faktisk er EØS-avtalas hovudregel om at handel med landbruksvarer ikkje er ein del av dette, som gjer at vi i dag har funne eit unntak. Saka som kjem frå regjeringa, er mykje betre enn det som låg i høyringsutkastet. Det som låg i høyringsutkastet kunne vi ikkje ha stemt for. Senterpartiet kan og vil stemma for den lova som er lagd fram i dag. Det er særleg dette med krav til eigen produksjon, som ikkje var tatt inn i høyringsutkastet, som var svært problematisk. Senterpartiets føresetnad for å støtta forslaget er regjeringa sin garanti for at dette ikkje inneber ein EØS-rettsleg risiko. Vi meiner at det er veldig viktig å vidareføra Vinmonopolet, og det er det som har vore det store spørsmålet i denne saka også tidlegare år. Ifølgje den EØS-rettslege vurderinga vil forslaget ikkje i seg sjølv vera ein trussel i EØS-rettsleg forstand, men den samla utviklinga i den norske alkoholpolitikken – med fleire polutsal, auka taxfree-handel, auka marknadsføring osv. – kan verta trekt fram. Dette er ikkje mine ord. Det er den EØS-rettslege vurderinga og den rapporten som inneheld akkurat desse orda. Så for dei fruktbøndene som i dag får denne moglegheita, er den største faren for at ordninga ikkje vil vera berekraftig over tid, faktisk den generelle alkoholpolitikken til regjeringa og fleirtalet på Stortinget – ikkje EØS-reglementet i den forstand. Det vert sagt i rapporten at jo meir avgrensa ordninga med direktesal vert gjort, jo mindre sannsynleg er det at EFTA-domstolen vil kunna reagera. Det er litt av grunnen for at vi fremjar to endringsforslag i dag. I lovforslaget er det sett ei volumgrense på 15 000 liter per produsent per år, rett nok tatt ned frå 20 000 liter per produsent per år i høyringsutkastet. Men 20 000 liter er like mykje som dei minste vinmonopola sel i dag. Når vi i tillegg les, det står òg i proposisjonen, at dette er ein moglegheit for eit avgrensa direktesal, det er ikkje meint å vera hovudsalskanalen, meiner vi at det er gode argument for å redusera dette volumet til 10 000 liter. Og ved produksjon av større kvantum vil det vera aktuelt å verta grossist og koma inn i Vinmonopolets sortiment. Senterpartiet er glad for den komitémerknaden der ein ber «regjeringen sørge for at Vinmonopolet innenfor gjeldende regelverk tilrettelegger for salg av produkter fra lokale småskalaprodusenter». Vi meiner at krav om ein betydeleg del eigenproduserte varer vil beskytta dei som er i målgruppa for ordninga, nemleg småskala alkoholprodusentar som brukar eigenprodusert frukt og bær i produksjonen. Vi meiner at det er naturleg å setja same krav som i Finland, om at 50 pst. – ikkje ein tredjedel – av hovudinnsatsvara skal vera eigenprodusert. Når det gjeld opningstider, meiner stortingsgruppa til Senterpartiet at vi følgjer det som står i proposisjonen og argumenta der for det. Til slutt vil eg fremja Senterpartiets forslag i saka.