Sveinung Rotevatn (Venstre), 2015-10-20:
Takk til interpellanten for moglegheita for debatt. Det er viktig. Det er mange sider ved valordninga ein kan diskutere for å få opp valdeltakinga, og det skal eg straks kome til. Men det viktigaste ein kan gjere for å få opp valdeltakinga, er jo å skape gode politiske debattar, lokalt og nasjonalt. Folk må føle at dette betyr noko, at det står noko på spel, at det har noko å seie kven ein stemmer på. Eg har avgrensa tru på veldige appellar frå politikarar om at no må ein bruke stemmeretten sin, for det må ein gjere. Eg hugsar det førre lokalvalet, i 2011, då nesten heile valkampen var ein veldig appell om at folk måtte bruke stemmeretten sin – dette var jo like etter tragedien 22. juli – og like fullt såg ein ikkje nokon særleg auke i stemmedelen. Like etterpå reiste eg til Danmark og var med under folketingsvalet der. Eg trur knapt eg høyrde nokon be folk bruke stemmeretten sin, men det var knalltøffe debattar, stort engasjement, tydelege politiske skiljelinjer og skyhøg valdeltaking. Så skal vi nok også ha med oss at dette handlar om makt, og det handlar om handlingsrom for politikk. Vi ser at jo viktigare valet er, jo høgare er valdeltakinga, og difor er det høgare valdeltaking ved stortingsval enn det er ved kommuneval, og deretter kjem fylkestingsval, og til sist kjem sjølvsagt kyrkjevalet. Så om ein ønskjer høgare valdeltaking lokalt, noko eg ønskjer og synest er positivt, bør ein også diskutere kor stort det politiske handlingsrommet eigentleg er lokalt. Kor mykje har det å seie kva ein bestemmer i kommunane? Eg meiner at kommunane skal få lov til å bestemme meir. Eg er ikkje redd for ulike avgjerder lokalt. Eg er ikkje redd for at det har noko å seie kven ein stemmer på. Men la no det vere sagt – vi går vidare til valordninga, og då er det mange interessante debattar som blir løfta opp. Eg synest det er veldig positive takter frå interpellanten om det som handlar om stemmerett for 16-åringar. Det er bra. Venstre er veldig glad for at vi fekk gjennomført eit nytt forsøk i år. Det skal sjølvsagt evaluerast, og det blir spennande å følgje resultatet av det. Men alt no veit vi litt om det som skjedde, og det står i stil med det som skjedde sist vi hadde ei forsøksordning, og det står i stil med det vi ser i alle andre land som har stemmerett for 16-åringar. Kva er det? Jo, det er at 16- og 17-åringane brukar stemmeretten sin i større grad enn 18-, 19- og 20-åringane – altså i større grad enn ordinære førstegongsveljarar. Kvifor gjer dei det? Jo, forsking peikar på at ein snakkar her om ei aldersgruppe som er i ein stabil livssituasjon, som typisk bur i det same lokalmiljøet som ein har budd i lenge. Ein er ikkje kasta ut i eit studenttilvære, er vernepliktig eller er nyinnflytta i eit samfunn. Ikkje minst får dei viktig informasjon om valet gjennom skulen. Vi veit at det å stemme er ei vanesak, så når ein startar å bruke stemmeretten sin tidleg, fortset ein å stemme. Det er eitt av veldig mange viktige argument for å utvide valordninga vår til også å omfatte 16- og 17-åringar. Elles er eg av den oppfatninga at det er dei som vil innskrenke stemmeretten som bør grunngje det tungt, og ikkje dei som vil utvide han. Så til dette med felles valdag. Det har eg usedvanleg lite tru på. Det handlar ikkje nødvendigvis om valdeltaking, men det handlar om merksemda eit val får lokalt. Eg var i Sverige under den førre valkampen der. Der har dei felles valdag, og det skulle ein ikkje tru, for det er heilt umogleg å få med seg at det er eit lokalval når ein er der. Eg hugsar eg las riksavisene dagen etter valet, og dei hadde fyldig valdekning. Avisa Expressen hadde sikkert 37–38 sider om valet. Éi av dei sidene handla om lokalvalet, og det var ein kort notis om kva som hadde skjedd i Stockholm, den største byen i landet. Så det vil eg nok sterkt åtvare mot. Elektronisk val er jo ikkje noko ein prinsipielt skal vere imot, men at det er praktisk mogleg å gjennomføre det utan at det utruleg viktige prinsippet om hemmeleg val blir sett på spel, er veldig vanskeleg å sjå for seg. I tillegg kjem sjølvsagt også det som handlar om datasikkerheit inn i bildet. Til sist dette med moglegheita til å påverke vallistene: Ja, jo meir, jo betre. Noko av det positive med lokalval er jo at det faktisk er mogleg å påverke vallistene. Det er veldig bra. Å innføre igjen moglegheita for å stryke meiner eg også ein bør gjere. Eg meiner det bør bli enklare å påverke listene til fylkestingvalet, og ikkje minst meiner eg det bør bli enklare å påverke listene til stortingsvalet, noko som vel til dags dato enno ikkje har skjedd, og det har noko med valordninga å gjere. Der håpar eg også at vi kan sjå framgang under det noverande fleirtalet i Stortinget.