Liv Signe Navarsete (Senterpartiet), 2011-04-05:
Eg er glad for at komiteen i all hovudsak gir støtte til framlegga frå regjeringa. Men eg er overraska over at fleirtalet i komiteen ikkje støttar framlegget om å innføre avgrensingar i kva oppgåver listekandidatar kan ha ved valgjennomføringa. Som kjent vart OSSE invitert til å observere gjennomføringa av stortingsvalet i 2009. Det framlegget som Stortinget har til handsaming i dag, er oppfølging av ei skriftleg oppmoding frå OSSE etter deira valobservasjon. Eg meiner det vanskeleg kan forsvarast at me har andre reglar på dette området enn det som gjeld i andre OSSE-land. Det må vere ein føresetnad at me legg til grunn internasjonale prinsipp for gjennomføring av val òg i Noreg, uavhengig av om me i dag har stor tillit til valgjennomføringa. Eg deler sjølvsagt komiteen sitt syn på at ein i minst mogleg grad skal avgrense valbarheit for innbyggjarane. Samtidig er det nødvendig å ha eit vidare perspektiv i denne saka. Etter mi vurdering er det prinsipielt problematisk at kandidatar som sjølve stiller til val, har oppgåver under sjølve røystinga. I vallokala skal alle valfunksjonærar opptre politisk uavhengig. Listekandidatar vil, i motsetning til alle andre, ha ei personleg interesse i valutfallet, og det er grunnen til at OSSE har bedt oss vurdere den praksisen me har her i landet. Skuldingar om utilbørleg påverknad førekjem faktisk ved kvart val, sjølv om dette ikkje har vore påvist. Og moglegheita for – eller mistanken om – slik påverknad kan bidra til å svekkje tilliten og skape negative haldningar til om valgjennomføringa er korrekt. Eg trur at dersom ein spør veljarane, vil dei meine at det er problematisk at dei som stiller til val, har oppgåver knytte til sjølve røystinga i vallokalet. Eg vil tru at fleire hugsar lokalvalet i 2007. Den gongen var problemstillinga svært aktuell i Drammen kommune, då ein listekandidat vart skulda for å påverke veljarane i eit vallokale. Saka skapte stor uro rundt valet i Drammen. Drammen kommune har teke konsekvensen av dette, og nyttar ikkje lenger listekandidatar i vallokala sine. Det er korrekt at denne endringa har ein del praktiske konsekvensar, men det bør ikkje vere vanskelegare å løyse dette for oss enn det er for andre land. Eg er viss på at kommunane klarar å løyse dei praktiske utfordringane som måtte oppstå. Elles meiner eg at veljarane i større grad bør kunne engasjerast til å delta ved gjennomføringa av val. Det vil etter mi meining kunne ha positiv effekt for lokaldemokratiet, og styrkje den enkelte si oppleving av deltaking i samfunnet. Etter regjeringa si vurdering er det behov for å sjå på organiseringa av valarbeidet på sentralt nivå. I proposisjonen vart det difor signalisert at regjeringa ynskte å kome tilbake med nærare vurdering av dette. Ei slik vurdering er ikkje gjort, men det er auka forventningar til kva statleg valmyndigheit bør ha ansvar for og kontroll med på valområdet. Samstundes er det auka forventningar til eit meir eins regelverk, og praktiseringa av regelverket. Dette har medført at departementet sine oppgåver på valområdet har auka i omfang dei seinare åra. Denne auken ventar me vil fortsetje. I tillegg har det vore stort fokus på norsk regelverk og samsvar med internasjonale standardar. Internasjonale standardar føreset ei sterkare statleg styring enn det me har hatt tradisjon for på valområdet her i landet. Auka omfang av oppgåver er m.a. knytt til etablering av eit manntal underlagt statleg kontroll, utvikling av eit sentralt administrativt valdatasystem eigd, forvalta og drifta av staten, og auka satsing på informasjon og opplæring og forsøksverksemd. Både riksvalstyret og fullmaktskomiteen har etter førre val sagt at dei er positive til at det vert arbeidd med utvikling av eit sentralt administrativt valdatasystem. Eit slikt system skal prøvast ut i ti kommunar ved valet til hausten. Utrullering til alle kommunar, vedlikehald, forvaltning og drift av eit slikt system vil krevje ei utviding av både tekniske og operative oppgåver i framtida. Dette gjer det nødvendig å sjå på organiseringa av valarbeidet, òg dersom ein ser bort frå dei reint prinsipielle argumenta knytte til at ansvaret for val ligg til eit departement leia av ein konstitusjonelt ansvarleg statsråd. Eg beklagar difor at komiteen meiner det ikkje bør opprettast ei sentralt uavhengig valeining her i landet – utan at regjeringa har fått høve til å vurdere dette og andre alternativ nærare. Alt i alt er dette ei sak der viktige prinsipielle spørsmål vert diskutert, og eg er – som eg sa innleiingsvis – glad for at komiteen i all hovudsak gir støtte til dei framlegga regjeringa har føreslått.