Jon Lilletun (Kristelig Folkeparti), 2002-10-17:
Eg ynskjer fyrst å takke utanriksministeren for ein god gjennomgang av situasjonen i høve til Irak, Afghanistan og Midtausten. Innlegget viste mange av dei utfordringane som ligg føre oss. Det er fleire vanskelege tema, og eg er glad for at vi får debattert dette på brei basis i Stortinget. Dette er tema som påverkar oss alle, og som grip inn i kvardagen vår. Eg vil òg føye til at det er roande å ha ein leiar i utanrikskomiteen som fyrst og fremst fører vidare vårt historiske behov og vår historiske praksis for ei brei semje om norsk utanrikspolitikk inn i vår tid. Dagens tryggingspolitiske bilete er prega av stor uro. Nye truslar utfordrar etablerte kapasitetar, strukturar og, ikkje minst, etablert tenking. Det internasjonale samfunnet prøver å finne fredelege løysingar. I denne situasjonen må Noreg vere aktiv, og vi må engasjere oss. Kampen mot internasjonal terrorisme vil fyrst vere sluttført når alle innser at terror ikkje er ein farbar veg for å oppnå noko som helst. Kanskje vil det verte ein langvarig strid, men vi skal kjempe mot terroristane. Dei kan ikkje få vinne denne kampen. Vi skal aldri ta i bruk terroristane sine våpen for å kjempe mot dei. Drap på uskuldige menneske og spreiing av redsle vil aldri kunne verte målet vårt. Engasjementet vårt må vere på fleire område, og vi må bruke ulike verkemiddel. Vi må møte terrorismen med fast styring, vist ved diplomatiske, humanitære, militære og andre verkemiddel. I desse dagar veit vi at unge jenter frå Bodø og Harstad ligg på sjukehus på Bali på grunn av terrorangrep. For litt over eit år sidan var det ein heilt utenkjeleg situasjon for oss. 11. september fekk oss òg til å forstå sterkare enn nokon gong at den nasjonale og internasjonale arenaen er umogeleg å todele. Det som no har skjedd på Bali, er skremmande, og det vedkjem oss alle. Unge menneske ute for å hyggje seg vert terrormål. Som 11. september viser også dette groteske angrepet at internasjonal terrorisme er ein trussel i det sårbare samfunnet vårt. Vi bur i ei avhengig og sårbar verd. Det har aldri tidlegare vore viktigare å stå saman. Vi er moralsk forplikta til å kjempe mot terrorismen og dele byrdene med andre land i koalisjonen. Våre bidrag består av profesjonelle, etterspurde og relevante kapasitetar som er viktige i krigføringa og i arbeidet med å stabilisere trygginga i eit land som Afghanistan. Når det gjeld Irak, er den einaste sikre måten å finne ut kva moglegheiter regimet har for å produsere masseøydeleggingsvåpen, ei full gjennomføring av våpeninspeksjonar i Irak. Det er ein føresetnad at vi får truverdige inspeksjonar, ikkje fordi inspektørane er målet i seg sjølv, men dei er eit middel for at det internasjonale samfunnet skal kunne forsikre seg om at Irak ikkje har masseøydeleggingsvåpen. Etter president Bush sin tale i FNs generalforsamling 12. september har Irak sagt seg villig til å la våpeninspektørar returnere utan vilkår. Hans Blix har hatt drøftingar med irakiske representantar om praktiske ordningar i samband med gjenopptakinga av inspeksjonane. Ifølgje Blix er det framleis uavklarte spørsmål. Desse må verte løyste før inspektørane returnerer, elles vert det ein svært vanskeleg og uhandterleg situasjon for inspektørane. Det er for tidleg å seie om Irak vil halde oppe sin noverande haldning, at inspektørane vil få full fridom til å arbeide, og om Irak vil samarbeide med FN. Det vil berre nye inspeksjonar vise. Dessverre tyder all erfaring på at vi må sjå på lovnadene med ein viss skepsis. Difor er vi opptekne av at våpeninspektørane skal ha ein klar resolusjon frå Tryggingsrådet. Eit viktig element her er den frie tilgangen i Irak, inkludert presidentpalassa. Vi skal hugse at desse palassa ikkje berre er nokre små hus som Saddam bur i, men store eigedomar som utgjer store landområde. Her kan det vere lett å skjule slike våpen. Eg høyrer folk seie at det verkelege problemet i denne situasjonen er USA. For det fyrste ynskjer eg å vise til at Saddam faktisk utgjer ein trussel for andre og for eiga befolkning. Han har invadert nabolanda, og han har brukt kjemiske våpen mot sine eigne. Det er Irak som ikkje har følgt opp resolusjonane frå Tryggingsrådet. Vi er ikkje einige i alt i amerikansk politikk, og vi har vore uroa for retninga han såg ut til å få ei stund. Men USA valde å gå om FN, og Kristeleg Folkeparti er glad for at USA valde dette sporet. Det viser respekt for folkeretten. Berre Tryggingsrådet i FN kan autorisere krigar. Det er viktig at reaksjonar mot Irak er forankra i folkeretten. Difor har vi også lagt så stor vekt på at denne saka høyrer heime i FNs tryggingsråd. Det er usikkert kva for våpen Saddam har. Det er viktig for oss at inspektørane får innpass, slik at vi får meir kunnskap om dette. Men det er eit paradoks at det ser ut som om det er den militære trusselen som låg føre, som har fått Saddam til å snu og opne for inspektørane. Det er òg ei kjensgjerning som vi må vere ærlege nok til å ta med oss. På lengre sikt må arbeidet mot terrorisme, krig og regionale konfliktar fyrst og fremst nettopp verte ført med andre verkemiddel enn dei militære. Eg er sjølvsagt, som det går fram av det eg har sagt hittil, ikkje motstandar av militær maktbruk. I sin ytste konsekvens kan det verte nødvendig. Eg ser at våpen kan vinne ein krig, men dei kan aldri vinne fred. Kvart hundrede sekund vert eit menneske drepe i væpna konflikt. I alt er det 1,6 millionar menneske verda over som døyr ein valdeleg eller altfor tidleg død. Det er ikkje slik ei verd vi ynskjer. For å endre på dette må vi satse på dialog og auka samarbeid og kontakt. Då unngår vi misforståingar og frykt for andre, slikt som ekstremistar kan vinne tilhengjarar på. Dei fattige må òg få håp om ei betre framtid. Dette kan økonomisk samarbeid, handel og bistand vere med på å fremje. Noreg må difor halde ved lag si aktive rolle i internasjonalt freds- og utviklingsarbeid. Det nyttar med fred og forsoning – sjå berre til Sør-Afrika og, vonleg, Sri Lanka. Det viser at eit levande demokrati med rett til deltaking og fri ytring er den beste forsikringa mot framvekst av terrororganisasjonar. Kampen mot terrorisme må verte ført i fullt samsvar med menneskerettane og med internasjonal humanitær rett. I den samanhengen er det viktig å understreke at vi ikkje kan akseptere forfølging av minoritetar og opposisjonsbevegelsar ved å vise til terrorbekjemping. Eg seier heller ikkje at fattigdom og ressursmangel startar ein krig åleine. Ein forklarar ikkje konfliktar ved berre å vise til forskjellar. Vi ser det på Al Qaida-nettverket. Dei fleste av dei som var innblanda i terrorangrepet 11. september, var ikkje fattige. Dei lei ikkje. Mitt poeng er at dersom fattigdom og frustrasjon vert brukt i mobilisering, kan det gje grunnlag for rekruttering til slike ekstreme grupperingar, og det kan vere ei farleg blanding, som kan antenne ein væpna konflikt. Hovudmennene i konfliktane bruker gjerne desse faktorane i sin kamp om makt. Samstundes som vi arbeider med Irak, må Noreg halde ved lag engasjementet sitt i Midtausten og framleis stille klare krav til partane. Militære aksjonar vil aldri åleine bringe fred. Det vil heller ikkje dei palestinske terrorangrepa mot uskyldige. Som utanriksministeren sa, kviler det eit stort ansvar på dei palestinske leiarane for å få stoppa dei meiningslause terrorhandlingane. Det har vorte vanskelegare å motarbeide terror med ein øydelagd tryggingsstyrke, men framleis har Arafat ikkje gjort kva han har kunna for å stoppe dette. Det er òg grunn til å setje spørsmålsteikn ved om han reelt gjorde det han kunne før dei israelske aksjonane. Noreg ynskjer fred, forsoning og stabilitet i Midausten. Då må vi også her vise at vi meiner alvor. Dagleg les vi om såra og drepne israelarar og palestinarar. Seinast i går vart ni palestinske barn drepne. Dette må verte stoppa, og her må det internasjonale samfunnet vere med og arbeide for å få ei fredeleg løysing gjennom forhandlingar, med respekt for menneskerettane som sjølve basisen. Ein av lærdomane frå Oslo-prosessen har vore at det internasjonale samfunnet ikkje la tilstrekkeleg vekt på demokrati- og menneskerettar på palestinsk side. I våpenkvileavtalen på Sri Lanka no forpliktar partane seg til å respektere folkeretten, det vil også seie menneskerettane. Sivile har fått høve til å rette klager på overgrep til overvakingsgruppa. Situasjonen på Sri Lanka er likevel ikkje fullgod frå eit MR-perspektiv. Noregs rolle er å vere til stades for partane og leggje til rette for at dei kan få prosessen framover. Partane vel sjølv prioriteringane. Vi kan ikkje diktere nokon. Men vi erfarer at partane søkjer råd, og vi erfarer ei auka openheit om utfordringane på menneskerettsområdet. Når det gjeld Midtausten, må det same skje der. Det er ikkje lett å sjå håp, men det nyttar heller ikkje å gje opp. Då må det internasjonale samfunnet auke presset, og eg synest at utanriksministeren på ein god måte gjorde greie for korleis det skal gjerast.