Olav Akselsen (Arbeiderpartiet), 2000-03-09:
Alle snakkar om vêret, men ingen gjer noko med det, heiter det i eit gammalt ordtak. No er det dessverre ting som tyder på at dette ordtaket er i ferd med å gå ut på dato, og at me faktisk gjer noko med vêret. Temperaturen på jorda stig. Stadig opplever me uvanlege vêrforhold. Flaum, uvanleg store nedbørsmengder og ekstrem vind, alt med store øydeleggingar og store menneskelege lidingar, er blitt ein vanleg del av mediebiletet vårt. No kan dette sjølvsagt vera tilfeldig, men kan me stola på det? FNs klimapanel seier at det er mest sannsynleg at våre menneskelege aktivitetar påverkar klimaet. Sjølv om me ikkje kan vera heilt sikre, må me vera føre var og ta trusselen på alvor. Klimatrusselen er eit internasjonalt problem. Derfor trengst det internasjonale verkemiddel for å gjera noko med det. Arbeidarpartiet har heile tida sidan dette blei ei aktuell problemstilling, vore ein pådrivar for å få til eit slikt internasjonalt system. Gjennom Kyoto-avtalen har verdssamfunnet vist at det tar klimaspørsmåla på alvor. Denne avtalen byggjer på ein heilt ny generasjon verkemiddel i det internasjonale miljøarbeidet, som på ulikt vis legg opp til at land kan gå saman om utsleppsreduksjonar. Meininga er at verkemiddel som utsleppskvotar og felles gjennomføring skal gje større utsleppsreduksjonar og samtidig medverka til overføring av teknologi og kapital frå rike til fattige land. Kyoto-avtalen har aldri vore tenkt brukt som eit hinder for å ta i bruk nye energikjelder, sjølv om desse vil auka utsleppa i enkelte land. Så lenge desse nye energikjeldene fortrengjer meir forureinande energi i andre land, er dette i høgste grad i tråd med intensjonane i Kyoto-avtalen. Stortinget handsamar i dag Regjeringa si energimelding. Denne meldinga byggjer på dei konklusjonane som kom fram i energiutgreiinga. Regjeringa prøver å gje inntrykk av at dei legg energipolitikken om i ei meir miljøvenleg retning. Og det finst ein del positive trekk i meldinga som også me i Arbeidarpartiet støttar og seier oss glade for. Sjølv om ein ny studie frå Det internasjonale energibyrå, IEA, viser at Noreg er på linje med dei andre landa i Europa når det gjeld energieffektivitet, og sjølv om me veit at energibruken pr. innbyggjar i Noreg er på nivå med land med liknande klima, må det vera eit mål å få til auka energieffektivitet og eit forbetra enøkarbeid. Det norske elforbruket pr. innbyggjar er noko høgare enn i andre land i OECD-området. Men forbruket av olje, kol og andre energikjelder er lågt. Sjølv om energiforbruket i Noreg ikkje er høgare enn i andre land me kan samanlikna oss med, må det vera eit mål å redusera veksten i forbruket. Den høge bruken av elektrisitet gjer det òg til eit mål å få eit meir fleksibelt energisystem, særleg til oppvarmingsformål. Det er mykje energi å henta på større bruk av vassboren varme. Her har me eit potensial som må utnyttast betre. Sjølv om økonomisk støtte er viktig for å få dette til, kan ein òg oppnå positive resultat ved å betra planlegginga og ved å endra lover og reglar. Det er ofte tiltak som kan gjennomførast utan at det kostar noko. Eit slikt tiltak kunne vera å opna for at nettselskapa fekk rett til å bruka inntektene frå salet av nettenester på alternative løysingar som utbygging av fjernvarme. Dessverre er det berre Arbeidarpartiet og SV som opnar for det, sjølv om det ville hatt mykje å seia for den framtidig bruken av vassboren varme i Noreg. Arbeidarpartiet støttar dei tiltaka Regjeringa har gjort framlegg om for å betra enøkarbeidet. Me støttar òg dei tiltaka som det er gjort framlegg om for å få fram nye fornybare energikjelder, som vindenergi og biovarme. Sjølv om me ser at dette gjev lite ny energi, meiner me det er rett å stimulera desse formene for energi. Innstillinga viser at det er stor semje mellom Arbeidarpartiet og sentrum i energipolitikken, og sjølv om Arbeidarpartiet har funne saman med Framstegspartiet og Høgre når det gjeld spørsmål om gasskraftverk, viser innstillinga at det er Arbeidarpartiet og sentrum som står kvarandre nærmast i desse spørsmåla. Energiutgreiinga viser at elektrisitetsforbruket i Noreg vil gå opp. Dette innrømmer òg Regjeringa i meldinga si. Kvifor går så bruken av elektrisitet opp? Jo, det er faktisk slik at det lever fleire i dette landet. Folketalet går opp – det er altså fleire som brukar straum. Me lever lenger, me skal med andre ord bruka straum i fleire år. Dessutan er det ting som tyder på at me nordmenn er blitt vanskelege å ha med å gjera – i alle fall er det slik at stadig fleire lever åleine! I løpet av dei siste 45 åra har den gjennomsnittlege storleiken på eit hushald blitt halvert. Særleg har det vore stor auke i hushald med berre ein person. Energiforbruket for ein person som bur åleine, er meir enn dobbelt så stort som energiforbruket pr. person i eit hushald med fire medlemmer. Det går like mykje energi til å varma opp ein bustad anten det bur ein, to, tre eller fleire der. Energibruken går òg opp fordi me byggjer fleire barnehagar, fordi me ønskjer betre skular med betre inneklima, fordi me ønskjer å gje alle elevane PC-ar, fordi me byggjer ut helsevesenet vårt, fordi me ønskjer å gje dei eldre einerom osb. Me skal heller ikkje stikka under stol at forbruket aukar fordi me har fått betre råd. Me har fylt heimane våre med elektriske artiklar som vaskemaskinar, tørketromlar, mikrobølgjeomnar osb. På mange måtar føler eg at Regjeringa har tatt innover seg denne situasjonen. I meldinga går Regjeringa bort frå tidlegare målsetjingar. Mens det før har vore eit mål å stabilisera energibruken, er det nye målet til Regjeringa: «Energiforbruket må begrenses vesentlig mer enn om utviklingen overlates til seg selv.» Mens det før var ei målsetjing å vera sjølvforsynt med fornybare energikjelder i eit normalår, heiter det no: «Det er lite hensiktsmessig å sette mål for hvor mye kraft som kan passere grensene.» Kraftproduksjon og forbruk varierer frå år til år. Produksjonen blir i all hovudsak styrt av nedbøren. Regner eller snør det mykje eit år, kan me produsera meir enn i eit såkalla tørrår. Forbruket blir styrt av temperaturen. I ein kald vinter brukar me meir straum enn om det er mildt. Forbruket vårt har auka jamnt og trutt sidan krigen. Fram til om lag 1990 auka òg produksjonskapasiteten. I løpet av 1990-åra har forbruket vårt auka med gjennomsnittleg 1,2 pst. i året, mens me nesten ikkje har fått noko ny kapasitet når det gjeld produksjon. Dette har ført til at me sidan 1996 har fått ein gjennomsnittleg produksjon av elektrisk kraft som er lågare enn forbruket. Gjennomsnittleg produksjon er i dag om lag 113 TWh mens forbruket er i overkant av 120 TWh. No er det berre i år med svært mykje nedbør og med milde vintrar me har overskot på elektrisk kraft. Noreg har gått frå å vera eit krafteksporterande land til å bli eit land som må importera kraft frå utlandet. Mens me før eksporterte straum i ni av ti år, må me no importera straum i to av tre år. Korrigert for temperatur og nedbør, hadde me i fjor eit importbehov på 9,1 TWh eller, om ein vil, 15 Alta-kraftverk. Sjølv om me hadde gjennomført alle tiltaka i Regjeringa sin plan på eitt år og ikkje på ti år, slik Regjeringa legg opp til, ville me hatt eit kraftunderskot. Dette underskotet vil auka i åra framover. Regjeringa ønskjer å dekkja dette underskotet med å auka importen. Det viktigaste tiltaket i Regjeringa si energimelding blir derfor auka import. Noreg er ein av dei største gassprodusentane i Europa. I fjor produserte me 60,7 milliardar standard kubikkmeter gass. Dette tilsvarar gassen i nærmare 100 gasskraftverk av den typen som Naturkraft har planar om å byggja i Noreg. Me eksporterer i dag 98 pst. av gassen vår. Dei to siste prosentane brukar me stort sett til å transportera gassen til Europa. På same måten som det er eit mål å foredla større delar av fiskeriprodukta våre i Noreg og på den måten auka verdien av denne naturressursen, bør det etter Arbeidarpartiet sitt syn òg vera eit mål å foredla større delar av gassen i Noreg. Naturgass vil måtte spela ei viktig rolle i ein meir miljøvenleg energipolitikk. Gass blir no tatt i bruk m.a. som drivstoff for bilar, bussar, ferjer og til oppvarming. Innanlandsk bruk av naturgass vil medverka til å redusera dei norske klimagassutsleppa fordi gassen erstattar meir forureinande energi. Det er stor semje om dette i komiteen. Det er derfor synd at det berre er Arbeidarpartiet og Høgre som alt no vil setja av pengar til introduksjon av naturgass. Noreg har som sagt eit underskot på elektrisk kraft. Samtidig er me ein stor eksportør av gass. Det finst i dag berre to måtar å dekkja dette underskotet på, og det er ved framleis å importera eller å ta i bruk gasskraft i Noreg. Det siste har eg registrert at det er ein viss motstand mot, dette fordi dei norske utsleppa vil gå opp dersom ein byggjer gasskraftverk i Noreg. Dei samla utsleppa vil likevel gå ned og dermed medverka til å redusera dei samla klimagassutsleppa i Nord-Europa. Dette er det stor semje om i alle forskarmiljøa i Noreg. Norges vassdrags- og energidirektorat, NVE, seier i sin konsesjon til Naturkraft AS: «… om norsk gasskraft introduseres, blir den umiddelbare virkning at en bortimot like stor produksjon kull- og oljekraft går ut. Miljøvirkningene av dette blir grovt sett at CO2-utslippene halveres…» SFT og SINTEF seier seg einige i denne konklusjonen. Og sjølv om det er blitt etterlyst tallause gonger, m.a. i denne salen, er det enno ingen som har kunna visa til eit einaste norsk fagorgan som hevdar det motsette, nemleg at utsleppa vil gå opp. Det er med andre ord verre for miljøet å seia nei til gasskraftverk enn å seia ja. Ved å ta i bruk gassen i Noreg no, og derigjennom laga eit gassmiljø, er eg heilt overtydd om at me kan utvikla teknologien og på den måten nå fram til mykje raskare resultat når det gjeld CO2-frie gasskraftverk, enn om me skal venta og driva med skrivebordsteori. Kombinert med den tiltakspakka som Arbeidarpartiet og Høgre legg inn for å få fram CO2-frie gasskraftverk, er eg ikkje i tvil om at dette er den beste løysinga for å oppnå desse resultata. Også i våre naboland Finland og Sverige er det underskot på elektrisitet. I Finland diskuterer ein om ein skal byggja gasskraft- eller kjernekraftverk, svenskane vil dekkja sine behov gjennom import. Der blir det i desse dagar bygd ein kabel til Polen for å henta kolkraft derifrå. Polsk kolkraft er produsert på såkalla brunkol. Dette gjev omtrent dobbelt så store utslepp som tradisjonelle kolkraftverk, og fire gonger så store utslepp som ved bruk av gasskraft. Personleg hadde eg håpt at svenskane hadde bygd kabelen sin til Noreg i staden, slik at me kunne eksportert ei mykje reinare kraft enn den svenskane no vil importera. Men fordi det gjennom utsleppsløyva til gasskraftverka er sett ein effektiv stoppar for gasskraftverk i Noreg, er dette umogleg. I Noreg har det sidan 1996 vore eit klart politisk fleirtal som meiner at det er rett å leggja til rette for bygging av gasskraftverk i Noreg. Likevel er det sett ein effektiv stoppar for dette gjennom dei utsleppsløyva som er gjevne. Difor må utsleppsløyva endrast i tråd med det som fleirtalet i denne salen meiner er rett. Alle stortingsvedtak må liggja innanfor lova. Etter vårt syn er forslaget frå fleirtalet i denne saka i tråd med lova. Ulike juridiske vurderingar konkluderer med det same. Ei juridisk utgreiing frå Justisdepartementets lovavdeling viser etter mitt syn det same. Etter den utgreiinga er det eitt forslag, nemleg forslag nr. 6 frå Framstegspartiet, som det ikkje er mogleg å gjennomføra innanfor rammene av lova. Det tolkar eg slik at det er mogleg å gjennomføra alle dei andre forslaga innanfor lova, fleirtalsinnstillinga inkludert. Det som er klart, er at visse føresetnader må vera på plass før ein kan føreta omgjeringsvedtak. Fleirtalet har tatt stilling til dette i innstillinga, og ser det slik at desse føresetnadene er oppfylte allereie. Fleitalet er såleis innanfor lova. Eg kan heller ikkje sjå at lovavdelinga har stilt spørsmål om innstillinga frå stortingsfleirtalet er lovleg. Fleirtalet meiner difor at fleirtalsinnstillinga kan vedtakast utan å endra lova. For å unngå å gjera stortingssalen om til ein rettssal der representantane slår i bordet med ulike juridiske utgreiingar og lovtolkingar, og for at me skal kunna diskutera det denne saka dreiar seg om, nemleg om me skal dekkja vårt framtidige energibehov gjennom stadig aukande import eller ved å ta i bruk gasskraftverk, vil eg likevel på vegner av Arbeidarpartiet og Høgre fremja det forslaget som er lagt ut i salen. Me har i dag ei regjering som har gjort det til ein leveregel ikkje å ha faste samarbeidspartnarar i Stortinget. Det er gjort til eit poeng at ein vil samarbeida frå sak til sak for å få fleirtal for eigen politikk. Statsministeren har fleire gonger slått fast at det ikkje er kven ein samarbeider med, men kva ein samarbeider om, som er viktig. Dersom dette gjeld for sentrumspartia, bør det òg gjelda for alle dei andre partia. Det burde difor vera forståing for at òg andre parti prøver å få gjennomslag for sin politikk, slik som er tilfellet her. Det som er klart, er at det har vore eit fleirtal på Stortinget sidan 1996 som har meint at det vil vera rett å leggja til rette for bygging av gasskraft i Noreg. Når det så ligg to saker til behandling i Stortinget der gasskraft er eit tema, er det ikkje merkeleg at dette fleirtalet nok ein gong finn saman.