Anita Apelthun Sæle (Kristelig Folkeparti), 2003-12-15:
Aldri før har auken i midlar frå eitt år til det neste vore større for kommunesektoren enn frå 2003 til 2004. Aldri! Auken er på ufattelege 6,685 milliardar kr. Det er mykje pengar. Auken er også stor i prosent, 6,1 pst. Dette betyr auka velferd i Kommune-Noreg. Det betyr at Noreg vert ein endå betre plass å leva til neste år. Det er ikkje usannsynleg at vi endå eit år får ei ranking som verdas beste land å leva i. Eg synest denne debatten er for negativ, for sytete. Det er faktisk tid for litt glede, kanskje eit bitte lite jubelrop. Når skal vi elles gle oss, om ikkje over at 6,6 milliardar kr meir skal byggja velferda der velferda vert skapt, nemleg i Kommune-Noreg? Sjølv om opposisjonen held seg til klagesongen, så høyrer eg faktisk ein del tilslutnad frå kommunane. Jo, dei må framleis hushaldera med pengane. Problema står i kø, seier dei. Eksempelvis vert vi eldre. Eldreomsorga kjem til å kosta meir og meir kvart år framover. Det spørst om det i det heile er mogleg å løyva seg ut av den demografiske vinteren, som vi neppe kan unngå. Og skolen slit med elevar som treng ekstra oppfølging. Barnevernet har større utfordringar enn nokon gong før. Alt dreier seg ikkje eingong om kommuneøkonomi – gatene er utrygge, hærverk er omfattande, med stress og ruin i sine fotefar. Vi må kanskje etter kvart stilla oss spørsmål om kvifor det er slik. Som russ fekk eg eit russekort der det stod: «Noen får resultater – andre konsekvenser …» Har vi eit samfunn som ikkje sørgjer for at vi får dei gode resultata, men snarare eit samfunn som haustar også uynskte konsekvensar? Eg er einig med filosofen Alexis de Tocqueville når han seier at alternativet til ein verdistat er ein politistat. Alle samfunn treng eit sett verdinormer som borgarane føler seg forplikta til å følgja, seier han i sitt store verk om staten. Derfor trur Kristeleg Folkeparti og eg at det er slike verdinormer som at du skal ikkje stela, du skal ikkje lyga, du skal ikkje drepa og dessutan skal du æra far og mor, som har skapt fridom for heile samfunnet. Alternativet er faktisk ei kontrollerande statsmakt som stryper fridomen og dermed grunnlaget for folkestyret vårt, og det er både for dyrt og for dumt. Denne regjeringa har som prosjekt å demma opp for den raske veksten i Oslo-regionen. Derfor har vi bl.a. flytta ut statlege arbeidsplassar. Det har alle snakka om før, men ingen har gjort det. Eg lurer på når vi får eit lite hurrarop frå Senterpartiet. Men for distrikts- og regionalpolitikken er ikkje statlege arbeidsplassar nok, naturlegvis ikkje. Fyrst og fremst må næringslivet få vilkår som gjer at folk får arbeidsplassar. Høgt rentenivå, skyhøg kronekurs saman med eit lønnsnivå som ligg langt over nivået i våre naboland, kunne knekt konkurranseutsett næringsliv. Men «nu går alt så mye bedre»: Rentenivået er gått ned med 4,5 pst., og kronekursen er dermed svekt. Lønningane er dei same og vel så det. Men optimismen er på veg tilbake, og arbeidsløysa flatar ut. Det er dette som er det viktigaste for distrikta, og for at folk vil byggja og bu der. Men vi skal ikkje underslå det faktum at ein del av sentraliseringsstraumen er eit kulturval. Det er vanskeleg for distrikta å konkurrera dersom opera og kafear vert viktige gode. Og med ein reproduksjon på 1,8 har ikkje bygdene lenger råd til å senda ein einaste ungdom til byen utan at det har store konsekvensar, eller at dei får innvandring. Demografien, eller befolkningsutviklinga, er viktigast også for distrikta si framtid. Kristeleg Folkeparti vil styrkja fylket som regional utviklingsaktør. Vi trur på at vit og forstand vert forvalta bra av folkevalde på regionalt nivå. Og vi er glade for at fylkeskommunane fekk 400 mill. kr meir ved budsjettforliket. Dei hadde faktisk bruk for det. Den store og vanskelege saka i dette budsjettet er arbeidsgjevaravgifta. Det er eit trist faktum at vi er tvungne av EØS og av ESA til å forlata det mest treffsikre distriktspolitiske tiltaket som vi hadde. Slik går det når reglane skal vera like frå Sør-Italia til Lofoten. Det er heilt sprøtt. Regjeringa har gjort det beste ut av situasjonen. Heldigvis kan vi fortsetja som før i Finnmark og Nord-Troms, og fiskeri- og landbruksnæringa er unnatekne fordi vi har EØS-medlemskap og ikkje EU-medlemskap. Dei meirutgiftene som næringlivet får, skal i sin heilskap tilbakeførast til distrikta. Det må no gjerast som såkalla bagatellmessig støtte, som er viktig og av stor betyding ikkje minst for dei bedriftene som har mindre enn 20 tilsette. Dei skal faktisk ikkje koma dårlegare ut med det nye systemet. Og i Noreg har vi heldigvis mange slike små bedrifter. Pengar vert også tilbakeførte som transportstøtte, og Regjeringa har fått på plass overgangsordningar. Kristeleg Folkeparti meiner at det staten tek inn i meir arbeidsgjevaravgift, må tilbakeførast i sin heilskap til dei regionane som vert råka, og ein må sørgja for at det ikkje vert for store skeivfordelingar. Stortinget har i denne saka bestilt ei årleg oversikt der meirkostnadene og kompensasjonar vert framlagde. Viktig er det også at reduksjonen i elavgifta ikkje vert rekna med som kompensasjon for arbeidsgjevaravgifta. I eit samarbeid mellom regjeringspartia og Arbeidarpartiet har Stortinget i dette budsjettet gjerda inne endringane i arbeidsgjevaravgifta slik at vi trur at kvar krone skal tilbakeførast til distrikta der dei kjem frå, og at færrast mogleg skal tapa på denne omlegginga, som vi likevel beklagar. Det er ingen tvil om at det vert ei utfordring å redusera tilstrøyminga av asylsøkjarar til Noreg. Når heile 49 pst. av dei som søkjer asyl, kjem frå land i Europa, er det noko som er riv ruskande gale. Sjølv om vi aukar løyvingane på dette området med meir enn 1 milliard kr, må vi få redusert dei ugrunna asylsøknadene for å vera i balanse. For Kristeleg Folkeparti er det likevel viktig å understreka at Noreg må ta imot dei som treng vårt vern – må ta imot dei som faktisk er forfølgde. Og Kristeleg Folkeparti meiner at vi i Noreg, med våre ressursar, må prioritera kvinner og barn når det gjeld kvoteflyktningar. Og dei som skal vera her, må fortast mogleg læra seg norsk og koma seg i jobb, for slik vert integreringa effektiv – til beste for asylsøkjaren og til beste for Noreg. Eg viser til at kollegaen min vil gå nærmare inn på tema som minoritetar, samepolitikk og arbeidsmarknaden. Men lat meg no slå fast at resepten for neste år lyder slik: Kommuneøkonomien vert betre, arbeidsløysa vil gå ned, renta vil halda seg låg, det vert ein gryande optimisme i næringslivet, og Noreg vil sannsynlegvis endå ein gong verta kåra til verdas beste eller i alle fall blant verdas beste land å leva i. Då synest eg det er lite å gråta for.