Oddbjørg Ausdal Starrfelt (Arbeiderpartiet), 2001-12-12:
Aftenposten omtalte nyleg på leiarplass dei positive erfaringane som er gjorde i Østfold om å få uføre tilbake til arbeid. Mange er ufrivillig uføre. Dei ynskjer å vera i arbeid, heilt eller delvis, men tek imot trygd i staden. Det fører til tap av viktig arbeidskraft, til auka utgifter for samfunnet og til at einskildpersonar får eit mindre meiningsfylt liv og ofte eit liv med låge inntekter. Retten til å vera i arbeid, til å ta del i yrkeslivet og til å tena sine eigne pengar, har mykje å seia for den einskilde. Det er eit gode å kunna sikrast inntekter ein kan leva av når ein ikkje kan arbeida, men det er ikkje eit gode å verta utestengd frå arbeid når ein vil ta del. Eg har kjent mange gjennom livet som har hatt sterke ynske om å vera i arbeid, men som har gjeve opp. Dei fleste fekk aldri prøva seg, dei vart konkurrerte ut av folk med færre problem og finare papir, eller dei torde ikkje seia ifrå seg uføretrygda. Etter at me gjorde det mogleg å prøva seg utan å mista trygda, har fleire fått ein sjanse. Forsøket i Østfold syner at det er mogleg. Andre har måtta gje opp fordi dei ikkje klarer kjøret, ikkje får sjanse til å arbeida deltid eller med eit litt lågare tempo. Det er meiningslaust ut frå alle tilhøve, etter mi meining. Som eg sa: Dei kan arbeida heilt eller delvis, me treng arbeidskrafta, dei får eit betre liv, og samfunnet får færre utgifter. Difor er eg stolt over at Arbeidarpartiet alltid har prioritert arbeidsmarknadstiltak og andre tiltak for å stimulera og kvalifisera folk til å koma i arbeid. I dette budsjettet er det snakk om å utvida ordningane for å få uføretrygda tilbake til arbeid. Arbeidarpartiet ser òg fram til å få ei ny arbeidsmiljølov til handsaming. Det er heilt avgjerande å styrkja innsatsen for å skapa eit meir inkluderande arbeidsliv. Eg tenkjer på ei ung, psykisk utviklingshemma jente som har vore uføretrygda sidan ho var 16 år. Ho har dei siste åra hatt diverse oppgåver for kommunen der ho bur. Det har gjeve henne eit rikare liv, og det har gjeve folk som har arbeidd saman med henne, ei ny erfaring og eit rikare liv. Eg ser ikkje bort ifrå at ho med større vilje til tilpassing kunne klara ein deltidsjobb og få erstatta t.d. halve trygda med løn. Eg ser henne for meg strålande om dette var mogleg. Eg tenkjer òg på han som skadde ei hand og vart uføretrygda då han var litt over 20 år, men som ynskjer å arbeida. Han fekk etter mange år prøva seg på den lokale fabrikken på sitt fagområde, men det vart ikkje vist nokon vilje til å la han ta litt meir pausar for å hindra stress og smerte, til å la han arbeida t.d. litt meir enn halv tid for halv løn, e.l. Det som skulle gje han ein ny sjanse, vart eit nytt nederlag. Det er òg eit nederlag for Noreg. Det som skil folk økonomisk i Noreg, er om dei er i arbeid eller ikkje. Svært mange av dei som slit økonomisk, tek imot trygd eller stønad av ulikt slag. Me når ikkje dei med generelle tiltak åleine, men me treng heller ikkje møta dei med individuelle og ofte klientskapande tiltak som dei må søkja på fordi dei ikkje får økonomien til å gå rundt. Me kan laga tiltak som treffer dei som har minst, på i alle fall tre måtar: For det første kan me redusera betalinga for tenester slik me i dag gjer, ved å senka taket for eigendelar på helsetenester og gje alders- og uføretrygda gratis medisinar på blå resept. Me kan for det andre laga inntektsgraderte betalingsordningar for t.d. plass i skulefritidsordning. For det tredje kan me auka overføringane til utsette grupper. I budsjettet i år aukar overføringane til barnehagar med over 1 milliard kr etter initiativ frå Stoltenberg-regjeringa. Det gjev rom for fleire plassar og lågare foreldrebetaling. Dei som har minst, treng mest å få reduserte prisar. Difor er satsar graderte etter inntekt viktig for å motverka at folk må ta ungar ut av barnehagane på grunn av prisen. Undersøkingar viser at foreldre som har uføretrygd, har jamnt over dårleg råd. Dei kan me nå ved å auka barnetillegget i folketrygda, slik me gjer i dag. Eg vonar at Regjeringa ser på slike moglegheiter når ho skal koma med framlegg til tiltak for å motverka fattigdom i Noreg – ikkje tiltak som gjer mottakarane til klientar. Til slutt må eg seia at eg er skuffa over at ikkje fleirtalet i dag har late seg røra av historiene om dei ufrivillig barnlause, men at dei held ved lag ei eigenbetaling som vil gjera dette til eit tilbod til dei som har mest. Det kan vera at det ikkje er ein menneskerett å få barn, men me som har fått, veit kor stor ei oppleving det er. Det må vera feil at eigenbetalinga vert så høg at dei som tener minst, og dei som er unge, ikkje har råd. Eg er glad for at Arbeidarpartiet fann plass til å redusera eigendelen monaleg då budsjettrammene vart auka. Dette må vera viktigare enn skattelette til dei som har mest frå før.