Jon Lilletun (Kristelig Folkeparti), 2003-06-16:
Eg er ikkje saksordførar, men eg legg fram saka for saksordføraren, då han sit i Lagtinget. Noreg valde i fjor å ikkje innføre sanksjonar mot Zimbabwe under valet, men valde i staden å prioritere å føre vidare dei norske valobservatørane. Ein samla komite meiner dette var med på å sikre uavhengig dokumentasjon frå valet. Rapportar frå 2002 viser at det i tida før presidentvalet vart gjennomført grovt diskriminerande endringar i vallova, og at opposisjonen vart hindra innsyn og medverknad i valprosessen. Mange veljarar vart hindra i å gje si stemme. Opposisjonen vart fleire stader hindra i å drive valkamp. Opposisjonen vart utsett for omfattande politisk vald og trakassering, og det vart utført fleire politisk motiverte drap. Ein samla komite uttrykkjer uro over at denne politiske undertrykkinga seinare har vart ved og til dels auka i styrke. President Mugabe og hans parti ZANU-PF står bak omfattande brot på menneskerettane, med m.a. politisk motiverte drap, tortur, vilkårlege arrestasjonar, undertrykking av retten til møteverksemd og trugslar mot rettsapparat og media. Presidenten og generalsekretæren i opposisjonspartiet er på tvilsamt grunnlag anklaga for høgforræderi, og risikerer dødsstraff. Alle utanrikskorrespondentar er no utviste frå landet. Tungt væpna politi og soldatar gjekk førre veke til angrep på folk som demonstrerte mot det undertrykkjande regimet. Zimbabwe er i dag i ei sosial, økonomisk og politisk krise. Det tidlegare mest produktive landet i det sørlege Afrika har i dag ein inflasjon på 269 pst. Det er nærast ein akutt mangel på mat, bensin og pengar, noko som har gjort kvardagen til kvart einskilt menneske svært vanskeleg. Misnøya med fattigdom og undertrykking aukar, samstundes som president Mugabe sjølv lever eit liv i luksus. Ut frå desse forholda er det grunnlag for særlege tiltak og internasjonalt press retta mot leiarskapen i Zimbabwe, sjølv om det ikkje er gjort vedtak om dette i FNs tryggingsråd. Noreg har fire gonger tidlegare innført sanksjonar utan at det har vore bindande vedtak om dette i Tryggingsrådet. Det gjeld tiltak mot Iran i 1980 på grunn av dei amerikanske gislane, mot Argentina i samband med Falklandskrigen, tiltak mot Sør-Afrika og Namibia i 1986 og 1987 på grunn av apartheid, og tiltak mot den Føderale republikken av Jugoslavia på bakgrunn av Kosovo. Sanksjonane som vert innførte mot Zimbabwe no, skal vere målretta og så langt som mogleg ikkje gå ut over sivilbefolkninga i Zimbabwe. For å verne og hjelpe sivilbefolkninga er det framleis naudsynt å gje bistand til befolkninga i Zimbabwe. Denne bistanden vert kanalisert gjennom ikkje-statlege aktørar og FN. Målet om å verne sivilbefolkninga vart òg understreka i fråsegna i høyringsrunden. Tiltaka som det no er gjort framlegg om å innføre, er å nekte visum til president Mugabe og hans medspelarar, å fryse deira eventuelle bankkonti og eignelutar i Noreg og eit generelt forbod mot eksport av våpen til landet, teknisk opplæring eller forsyning, framstilling, vedlikehald eller bruk av våpen og tilhøyrande materiell av alle slag. Dei norske tiltaka som no blir sette i verk, er på linje med EU si haldning mot Zimbabwe. Ein samla komite stør tiltaka. Sanksjonar er berre eitt av mange tiltak. For at endringar skal skje, er det avgjerande at Zimbabwes naboland, særleg Sør-Afrika, legg press på styresmaktene i Zimbabwe med krav om endring. Det vil kunne leggje ytterlegare press på styresmaktene i Zimbabwe om å stanse den politiske undertrykkinga som no aukar.