Bård Vegar Solhjell (Sosialistisk Venstreparti), 2010-04-30:
Eg vil òg takke interpellanten for å ta opp eit viktig tema som Tillitsmannsordninga i Forsvaret og for å bidra til å setje ho i fokus – Tillitsmannsordninga som eg sjølv i si tid gjorde eit knallhardt forsøk på å kome heilt til topps i. I 1992, etter at eg var ferdig med rekruttskulen i det gode gamle intendanturet, som den gongen var på Gardermoen flystasjon, stilte eg til val for å verte hovudtillitsvald frå Hæren i TMO. Eg tapte etter ei knallhard kampvotering, der eg vagt minnest at min hovudbodskap var at dersom ein valde meg, ville det verte ei kraftig forbetring i alle ordningane for tillitsvalde, og langt betre mat i kantinane rundt omkring i landet. Eg vann ikkje, og brukte resten av førstegongstenesta til å sortere papir, arkivere post og gjere andre viktige oppgåver for forsvarsevna. Eg har likevel med meg den erfaringa at det ikkje var utruleg mykje betre før når det gjeld praktiseringa av verneplikta i Noreg. Snarare tvert imot trur eg vi kan slå fast at det er mogleg det var mykje betre på 1970-talet, men samanlikna med byrjinga av 1990-talet er det faktisk skjedd betydelege forbetringar på mange viktige område når det gjeld verneplikta i Noreg. Det er mitt klare inntrykk at ein langt større del har ei meiningsfylt teneste direkte knytt til dei oppgåvene som ligg i kjerneoppgåvene av forsvarsevna. Vi har fått sesjonsplikt for kvinner, noko som etter mitt syn er eit stort og viktig framsteg. Det er òg klart betre tilbod om kompetanseheving og utdanning i samband med verneplikta, ikkje minst formelt kompetansegivande utdanningstilbod i samband med tenesta. Det er òg slik i større og klarare grad no at Forsvaret sitt behov er styrande i samband med verneplikta. Det er likevel eit heilt klart behov for, som statsråden òg var inne på, å gå vidare langs det sporet og gjere forbetringar. Særleg på kort sikt vil eg seie det er tre problemstillingar som er viktige: For det første må innhaldet i tenesta og treninga som vert tilboden våre vernepliktige mannskap, vere av topp kvalitet. Der er det framleis ein god del å gå på, som vi jobbar vidare med frå Regjeringa si side for å få til ytterlegare forbetringar i åra som kjem. For det andre er det eit reelt behov for å ta ein diskusjon om godtgjering. Som eg skal kome inn på etterpå, har det òg noko med at verneplikta og måten ho vert praktisert på i dag, er noko heilt anna enn det var for nokre tiår sidan. Derfor må debatten om ulike typar godtgjering faktisk vere med vidare i åra som kjem. Det tredje er at mitt klare inntrykk er at særleg når det gjeld formell kompetansegivande utdanning i samband med avtening av verneplikta, er det framleis betydelege moglegheiter for å gjere det betre og meir systematisk. Dette gjeld dei neste åra, men det er òg klart at vi står overfor ein breiare debatt på lang sikt. Eg trur ikkje den debatten handlar om om vi skal ha verneplikt eller ikkje – eg er sterk tilhengar av verneplikta – men om kva type verneplikt vi skal ha, og korleis vi skal praktisere ho. Under den kalde krigen avtente drygt to tredelar av den mannlege befolkninga i Noreg verneplikta. Ein kan seie at det var relativt vanleg, dei fleste menn hadde vore gjennom verneplikta. Til samanlikning vil eg nemne at i Finland var tala – så vidt eg veit – over 90 pst. av alle menn, så der var det ein betydeleg forskjell. I dag er det heilt andre tal vi snakkar om. Det er ikkje lenger slik at det å ha vore gjennom førstegongstenesta betyr at ein gjer det det store fleirtalet av sin generasjon gjer. Dette opnar ulike debattar. Det gjeld debatten om ei kjønnsnøytral verneplikt. Verneplikta vil ytterlegare verte forandra i den retninga, men den debatten kjem sjølvsagt til å kome i åra som kjem i endå større grad. Så gjeld det korleis vi skal velje ut den vernepliktige, og systemet for utveljing – ikkje minst systemet for vidare rekruttering til andre oppgåver i Forsvaret vil vere ein kontinuerleg debatt i åra som kjem. Eg trur òg debatten om vi skal utvide perspektivet for kva verneplikta er, kjem. I SV sitt program står det t.d. at vi gjerne vil greie ut spørsmålet om sivile fredsstyrkar, om dei kan vere eit tillegg utover den militære verneplikta. Tyskland har ei liknande statsstøtta ordning ved sidan av den ordinære militære verneplikta. For å oppsummere: Verneplikta er svært viktig, vi må jobbe vidare med statushevande tiltak, godtgjering og kompetanse. Det vil kome større debattar om temaet òg i framtida.