Bjørn Lødemel (Høyre), 2012-02-14:
Presidenten klarte seg rimeleg bra. Det kjem kanskje av god sidemålsopplæring i skulen! Dette er første gongen Stortinget debatterer rovviltpolitikk etter forliket i 2011. Mange har venta i spenning på korleis det nye rovviltforliket ville bli gjennomført, og det har vore knytt stor spenning til om intensjonane og dei konkrete målsetjingane i forliket ville bli ein realitet. Eg vil bruke mesteparten av denne interpellasjonen til å drøfte dei sidene av rovviltpolitikken som ikkje har fungert fram til no, og mindre tid på det som er bra. Høgre er uroa over dei signala som har kome frå regjeringa si side, ikkje minst det vi har sett om fastsetjing av jaktkvotar for gaupe. Den overprøvinga av dei regionale rovviltnemndene vi har sett i denne saka, er svært beklageleg. Høgre har jobba lenge for å få ein betre rovviltpolitikk. Allereie i 2007 hadde Høgre framlegg i Stortinget om ei grundig evaluering av rovviltforliket frå 2004. Regjeringa har ikkje følgt opp viktige føresetnader for rovviltforliket frå 2004, og det har vore aukande konfliktar – det er noko som alle har sett. Den største utfordringa i rovviltpolitikken fram til i dag har vore stor mistillit til forvaltninga frå landbruksnæringa og innbyggjarane i rovviltbelasta område. Forvaltninga har ikkje hatt evne eller vilje til å gjennomføre viktige sider av rovviltforliket frå 2004, som t.d. todelt målsetjing, og at område med stor rovviltbelastning skulle avlastast. Då rovviltforhandlingane starta i 2011, var det viktig for Høgre å få ein breiare gjennomgang av heile rovviltpolitikken i staden for å ta føre seg berre nokre få tema, slik det var lagt opp til frå regjeringa si side. Heldigvis fekk vi gjennomslag for det, sjølv om vanskelege tema, som ulv, blei utsette. Høgre ønskjer ein rovviltpolitikk som kan stå seg over tid, der kunnskap og tillit er avgjerande. Derfor arrangerte Høgre ei stor høyring på Stortinget i mars 2011, der fleire forskarar og mange organisasjonar med ulike syn var til stades. Det var ein konstruktiv og god debatt, og eg vil hevde at Høgre er eitt av dei partia som jobbar mest målretta med rovviltpolitikken for tida. Også på siste landsmøte i Høgre var rovviltpolitikken tema. I ein resolusjon om landbruket står det i eit avsnitt: «En forfeilet rovviltpolitikk truer og fortrenger i dag grunnlaget for landbruket. Stortingets forutsetninger fra 2004 er brutt og konfliktene blir flere. Høyre vil ha en forskningsbasert rovviltpolitikk basert på lokal forvaltning og respekt for eiendomsretten og enkeltmenneskers og lokalsamfunns rettigheter». Den siste setninga er svært viktig for Høgre, fordi det vil vere nøkkelen til å skape gjensidig respekt mellom forvaltning og beitenæring, og det er kjekt å sjå at det har blitt ein del av teksten i rovviltforliket. Høgre har store forventningar til at dette blir følgt opp. Derfor er dei siste dagars hendingar med reduksjon av gaupekvoten både skuffande og øydeleggjande – skuffande fordi det ikkje er i tråd med rovviltforliket når det gjeld formuleringane om at forvaltninga skal byggje på «vitenskapelig og erfaringsbasert kunnskap», og det er eit klart brot på formuleringa om at det skal «legges vekt på regional forvaltning». Dei regionale rovviltnemndene har gjort ein samvitsfull og god jobb for å balansere bestanden etter bestandsmålet, og då blir det fullstendig feil at Miljøverndepartementet brukar ein halvferdig prognosemodell for å overprøve deira vurderingar. Dette vidarefører den mistilliten som har vore til forvaltninga, og det er svært beklageleg at departementet på denne måten aukar konfliktnivået. Det vil vere skadeleg for gjennomføringa av resten av forliket dersom ikkje ministeren ryddar opp i dette. Eg forventar at statsråden brukar dette høvet til å grunngje vedtaka, og at ministeren vil gripe inn for å endre kvotane. Dagens rovviltpolitikk er mange stader ein rein fortrengingspolitikk. I forliket står det at rovviltforvaltninga skal utøvast på ein slik måte at det ikkje er behov for beitenekt på grunn av rovvilt i prioriterte beiteområde, og at det skal utbetalast full erstatning frå første dag dersom det blir innført beitenekt. I Brennpunkt på NRK 8. november var det eit program om sauebonden Jostein Omli i Steinkjer, som blir trua med beitenekt på grunn av store tap til rovvilt. I dette området er det dokumentert tap til bjørn, jerv, gaupe og kongeørn. Området ligg utanfor yngleområdet for bjørn, talet på ynglingar for gaupe er dobbelt så stort som bestandsmålet, og den store kongeørnbestanden blir ikkje forvalta. Det er ikkje tvil om at forvaltninga har hovudansvaret for dei store tapa til sauebonden Jostein Omli. Derfor blir det fullstendig feil at det er han som skal få øydelagt moglegheitene for å drive garden på grunn av rovvilt. Ein beitenekt vil vere feil medisin for å rette opp dette. Det offentlege kan ikkje berre skubbe ansvaret frå seg og krevje at ein bonde på denne måten skal ofrast. I staden må forvaltninga sørgje for at det totale rovviltpresset blir lågare, og dermed også at tapstala blir akseptable. Den sørsamiske tamreindrifta er eit viktig tema i rovviltforliket. Det er ikkje tvil om at rovdyra har blitt ei større og større utfordring for den sørsamiske tamreindrifta. I rovviltforliket heiter det at «det skal iverksettes nødvendige tiltak både innenfor rovdyrforvaltningen og reindriften med sikte på å sikre situasjonen for sørsamisk tamreindrift», og at det ikkje skal vere «rovdyr som representerer et skadepotensial i prioriterte beiteområder for husdyr og kalvingsområde for tamrein». Det siste punktet er ikkje gjennomført, og det skal bli interessant å høyre kva ministeren vil gjere for å sikre at rovdyr ikkje skal representere skadepotensial i kalvingsområde. Eit viktig spørsmål når ein skal vurdere tiltak for å sikre tamreindrifta, er å setje inn tiltak som reduserer det totale rovviltpresset. Mange stader er også kongeørna ein trussel. Eg stilte følgjande spørsmål om dette 30. november 2011: «I rovviltforliket heiter det: «Kongeørn må inngå i overvåkingsprogrammet på lik linje med de øvrige rovviltartene, og kartlegging av kongeørnbestanden må ferdigstilles så raskt som mulig. Det er viktig å redusere usikkerheten knyttet til antall hekkende par av kongeørn og skadeomfanget forvoldt av kongeørn på husdyr og tamrein.» Bestanden er i dag langt over bestandsmålet. I Nord-Trøndelag er det betydeleg skadeomfang både på husdyr og på tamrein.» I svaret frå stand-in-statsråd Lysbakken kom det fram at ein skal sjå på moglegheitene for å få kongeørn inn i det eksisterande forskingsprosjektet, saman med gaupe og jerv – eventuelt i komande forskingsprosjekt. Statsråd Lysbakken var einig i at dette var det behov for, og han ville bringe det vidare. Korleis er det med den saka no? Det er også avgjerande at forvaltninga følgjer opp forliket og formuleringane om at det skal leggjast til rette for raskare uttak av skadedyr, uavhengig av om bestandsmåla er nådde, og det skal setjast korte fristar for handsaming av søknader om skadefelling, slik at skadane på beitedyr blir minimale. Kva slags nye tiltak vil statsråden setje i verk på dette området? Høgre ser at det er svært viktig å skape tillit til forvaltninga, og at ein byggjer på gode faglege råd. Det er også avgjerande at dei som kjem med desse råda, er heilt uavhengige av forvaltninga. Derfor er det svært positivt at Rovdata og Statens naturoppsyn skal styrkjast som fagorgan, og at Rovdata no skal ha heile ansvaret for bestandsregistreringa og for å rapportere om avstanden mellom bestandsmål og faktisk måloppnåing. Eg meiner det er eit viktig verkemiddel for å skape tillit. Når vi veit at dette er ei målsetjing, blir det endå meir uforståeleg at Miljøverndepartementet få månader etter at forliket blei godkjent i Stortinget, innfører ein ny prognosemodell som gjer at departementet kan redusere kvotane på gaupe – slik vi har sett no. Sist veke var eg med på opninga av Norges Jeger- og Fiskerforbund sitt nye jakt- og fiskesenter i Flå i Hallingdal. Heile energi- og miljøfraksjonen frå Høgre besøkte Bjørneparken i haust, og vi var svært imponerte over det vi fekk sjå. Samlokaliseringa av Bjørneparken, Rovdyrsenteret og opplæringssenteret til Norges Jeger- og Fiskerforbund vil bli gull verd i framtida. I rovviltforliket heiter det: «Det skal arbeides aktivt med kompetansehevende tiltak for lisensfelling, og etableres et bedre kurstilbud med sikte på å effektivisere lisensfellingen. Slike tiltak bør gjennomføres i nært samarbeid med frivillige organisasjoner.» Heile dette anlegget i Flå passar som hand i hanske til desse formuleringane. Auka kunnskap på fagleg grunnlag i Rovdyrsenteret og opplæring av jegerar i Norsk Jeger- og Fiskerforbund sitt nasjonale opplæringssenter i svært innbydande omgjevnader i Bjørneparken blir eit flott kinderegg for å auke kunnskapen og kompetansen når det gjeld rovvilt. Det bør liggje godt til rette for offentleg støtte til dette flotte anlegget framover. Høgre er glad for at ein samla komité støtta seg til våre merknader i budsjetthandsaminga sist haust, og det lovar bra for vidare støtte. Det er framleis mange viktige tema som ikkje er avklara i rovviltforliket. Det gjeld bl.a. naudverje og ulv. Høgre har gjort det klart at vi ønskjer naudverje for hund, og vi har problem med å forstå kvifor det blir somla slik. Når det gjeld ulv, har Høgre også sendt klare signal om at ulvebestanden må ned når bestandsmåla for ulv skal avgjerast i 2013. I forliket blir det vist til at det skal setjast ned eit utval som skal evaluere ulvesona. Eg håpar at statsråden kan orientere om korleis dette blir gjort, og korleis det går med forhandlingane med Sverige om grenseflokkane. Elles ser eg fram til ein god og konstruktiv debatt.