Liv Signe Navarsete (Senterpartiet), 2020-11-26:
Senterpartiet sitt mål er at Noreg skal ha eit sterkt nasjonalt forsvar som set oss i stand til å behalde eit solid nasjonalt handlingsrom. Noreg skal vere NATO i nord. Forsvaret skal ha styrke til å takle hendingar i heile spekteret frå fred til krise og krig. Gjennom heile partiet si historie har Senterpartiet vore ein trufast forsvarar av folkeforsvaret, vernepliktinstituttet og Heimevernet. For at Noreg skal bestå som ein sjølvstendig nasjonalstat, må det norske terskelforsvaret basere seg på norske soldatar. Regjeringa sitt framlegg til langtidsplan for Forsvaret har ein grundig argumentasjon om at Noreg i dag står overfor ein ny og meir krevjande tryggleikssituasjon. Dette vert peika på i nærast alle tryggleiksvurderingar og analysar frå mellom anna PST, E-tenesta, NATO og NSM. Covid-19 ser ut til å akselerere den pågåande maktforskyvinga mellom Kina og USA. Det er òg klare og offentleg kjende teikn på russisk utnytting av situasjonen. I tillegg vil dei store økonomiske ringverknadene av covid-19 i verdsøkonomien truleg gjere tryggleikspolitikken endå mindre føreseieleg. Det underlege i denne saka er at regjeringa ikkje fylgjer opp si eiga vurdering av tryggleikssituasjonen med ei satsing for å styrkje Forsvaret tilstrekkeleg. Det er eit stort avvik mellom problemskildring og føreslåtte tiltak. Senterpartiet vil ha fleire soldatar i forsvaret vårt. Forsvarssjefen og alle forsvarsgreiner, i tillegg til organisasjonane til dei tillitsvalde har peika på eit stort behov for meir personell. I høyringsinnspel er det løfta fram ei stor uro over belastinga på tilsette i Forsvaret i dag, og ein slit med å halde på personell. Det er difor svært viktig at regjeringa sine krav til effektivisering ikkje fører til svekte driftsbudsjett ute i dei operative avdelingane, slik ein har sett døme på i inneverande periode. Utan ein større bemanningsvekst vert det vanskeleg å fylle opp den eksisterande og framtidige styrkesstrukturen og dermed få maksimalt ut av investeringar i utstyr og materiell. Forsvarssjefen skriv i uttalen til langtidsplanen at styrkinga av bemanninga kan kome tidlegare og i større volum enn det regjeringa legg opp til. No kan forsvarssjefen tilsetje 300 personell eit par år tidlegare, men volumet vert ikkje større. Det er med andre ord ikkje vekst i personell, frå fleirtalet, utover ti årsverk verken i 2024 eller seinare. Det er regjeringa sitt forslag som gjeld, med framskunding av 300 personell. Det vert av enkelte framstilt som om det er ei sterk styrking av personell. Vel, det er jo ei styrking at det kjem to år før, men når ein tek ned det same talet etterpå, er det status quo når me kjem til slutten av fireårsperioden, og det får ein vere ærleg på. Eg er glad for at Arbeidarpartiet gjekk inn i forslaget vårt, saman med SV, om at me skal ha 1 100 nye stillingar i fyrste fireårsperiode. Det vil bety at med ei raud-grøn regjering kan me få ei sterkare opptrapping. Tryggleiken til Noreg er sterkt avhengig av forsvarsviljen og kompetansen til det norske folket. Det er difor viktig å styrkje vernepliktinstituttet og dei strukturane i Forsvaret som held opptaket av vernepliktige oppe. For å sikre rekruttering bør opptaket til fyrstegongstenesta aukast i komande periode, i takt med vekst av personell. Det vil vere viktig for å klare å byggje opp strukturen i heile Forsvaret og bidra til ei breiare forankring av Forsvaret i samfunnet vårt. Senterpartiet har over lang tid støtta Heimevernet som ein stor ressurs for å ta vare på samfunnstryggleiken og andre sentrale samfunnsoppgåver. Den nye forsvarssjefen har vore sjef for Heimevernet, og det har vore gledeleg å følgje hans syn på kor viktig Heimevernet er i dagens situasjon. I delar av landet, spesielt i Agder og Rogaland, er talet på heimevernssoldatar sterkt redusert under dagens regjering. Senterpartiet vil gradvis auke strukturen i Heimevernet til 50 000, og starte med å fylle opp den vedtekne strukturen på 40 000, der det no manglar 4 000 soldatar. Heimevernet må òg sikrast årleg trening med seks dagar for soldatane og ni dagar for befal. Moderniseringa av Heimevernet må halde fram, og kapasiteten til desentralisert lagring må styrkjast. Eg har registrert at Senterpartiet er prøvd framstilt som populistisk i forsvarsdebatten. Heimevernet er eitt døme på at så ikkje er tilfellet, og at me arbeider langsiktig. Eit anna døme: For fire år sidan føreslo Senterpartiet at korvettane til Sjøforsvaret skulle levetidsforlengjast og brukast til indre kystforsvar inntil ein hadde fått på plass alternativ. Det var ikkje støtte å få for dette då, men no har heldigvis regjeringa og tydelegvis òg andre parti kome til same standpunkt som det Senterpartiet hadde. Korvettane skal, saman med fregattane, oppgraderast i påvente av nye investeringar. Det er likevel mange prosjekt når det gjeld både vedlikehald og investeringar i Sjøforsvaret, som kan setjast ut i livet tidlegare, meir standardiserte fartøy som kan utrustast til t.d. mindre kystvaktskip eller moderskip for autonome mineryddingsfartøy. Slike prosjekt vil òg gi arbeid til verfta langs kysten vår, altså ein vinn-vinn-situasjon. Saman med nye besetningar vil det styrkje Marinen og Kystvakta i åra framover til dess ein får ein ny overflatestruktur på plass. Døme tre på langsiktig arbeid: For åtte og fire år sidan føreslo Senterpartiet at Hæren skulle få nye stridsvogner. Regjeringa fylgde ikkje opp Stortingets vedtak frå 2012, og i 2016 vart landmakta skyvd ut i ei eiga utgreiing. Men stridsvogner kom det heller ikkje i inneverande periode, sjølv om Arbeidarpartiet trudde dei hadde eit vedtak om det. No skyv regjeringa hovudkampvåpenet til Hæren ut i andre periode, etter 2024, og får støttepartia med seg. Det er ikkje til å tru. Senterpartiet går inn for at stridsvognene skal fasast inn frå 2023. I 2024 kjem ein ny langtidsplan, og då risikerer me at denne viktige investeringa, som òg er høgst NATO-relevant, vert skyvd ytterlegare ut i tid. Som dei føregåande døma syner, har Senterpartiet hatt ein grøn tråd i sin forsvarspolitikk gjennom mange år. Helikopter til Hæren er endå eit døme på Senterparti-forslag frå for fire år sidan som regjeringa ikkje ynskjer, og som ein òg frå enkelte parti trudde ein hadde fleirtal for, nemleg dedikerte helikopter til Hæren i nord. Etter at Senterpartiet la inn forslaget sitt i denne omgangen, vart det likevel forhandlingar, som langt på overtid førte til eit vedtak som, lese med godvilje, kan bety av det vert eigne helikopter til Hæren, stasjonerte på Bardufoss. Så kan ein spørje seg kvifor fleirtalet ikkje kunne gå inn i forslaget frå Senterpartiet, som låg der heile tida. Ligg det noko «snags» i fleirtalsvedtaket sidan dei ikkje kunne gjere det? Eller er det noko så enkelt som at Senterpartiet sine vedtak er skrivne på nynorsk, og at det difor vil vere for lett å sjå at det nettopp er Senterpartiet sitt forslag? Sei det! For oss er det i alle fall sjølvsagt at Hæren skal utrustast med eigne helikopter. Eit siste døme på saker som Senterpartiet har arbeidd samanhengande med dei siste fire åra, er sjølvsagt basen for overvakingsflyet P-8 på Andøya. Den dåverande regjeringa la saman med Arbeiderpartiet ned basen på Andøya og flytta han til Evenes fordi det var avgjerande å sikre dei nye F-35- og P-8-flya med langtrekkjande luftvern. Den dåverande forsvarssjefen tilrådde flytting til Evenes, men føresetnaden hans var ikkje nye overvakingsfly, men dronar, som naturleg nok treng langt mindre plass med tanke på både rullebane og terminalar. Men P-8-flya kom inn frå vest i full fart i den førre langtidsplanen, og ein heldt framleis på nedlegging av Andøya-basen, sjølv om dronane i FMR, fagmilitært råd, var skifta ut med fly som treng heilt andre fasilitetar. Hovudårsaka til flyttinga var langtrekkjande luftvern, som var så avgjerande viktig, og som til og med statsministeren har uttalt var eit avgjerande viktig argument for å leggje basen til Evenes. Det langtrekkjande luftvernet har forsvunne på vegen. Senterpartiet har stilt mange spørsmål ved den komande P-8-basen som me ikkje har fått svar på. Føresetnaden for vedtaket er i alle fall endra, men regjeringa, Framstegspartiet og Arbeidarpartiet beinheld på vedtaket. Så får me sjå om siste ord er sagt i den saka. Eg vil kome tilbake til saka om Andøya og Evenes i eit seinare innlegg. Eit anna rykte ein har prøvd å setje ut om Senterpartiet, er at me bruker så mykje meir pengar enn det me har. I dag har me lagt fram det alternative budsjettet vårt. Der kan ein sjå kva rammer Senterpartiet har lagt inn for neste år til forsvar. Viss ein tek med omdisponering av midlar frå basen på Evenes, er det 1,8 mrd. kr over det som ligg inne frå fleirtalet. Det vil dekkje inn det som me har lagt inn. Me har kvart einaste år lagt inn meir midlar og hatt større ambisjonar for Forsvaret enn dagens regjering. Så får me sjå, når åra går, kven som skal gjennomføre den langtidsplanen som me skal vedta i dag. Eg vil ta opp forslaga nr. 9–13, som me har saman med SV, og forslaga nr. 15–26, frå Senterpartiet.