Kjell Opseth (Arbeiderpartiet), 1999-01-26:
Etter ei tilleggsmelding om eigarskap i næringslivet som Regjeringa fekk i retur, skulle ein tru at Regjeringa hadde makta å meisle ut ein politikk på området i ei ny stortingsmelding. Slik er det ikkje. På dei områda der ein gjer greie for den faktiske situasjonen, er naturleg nok St.meld. nr. 40 for 1997-98 frå regjeringa Bondevik identisk med St.meld. nr. 61 for 1996-97 frå regjeringa Jagland. Derimot er satsinga i St.meld. nr. 61 heilt borte. Det er faktisk slik at ein berre ser familiebedriftene som dei som skal løyse utfordringa, og skattepolitikken. Det er dessverre eit dårleg utgangspunkt. Vi er i ei tid med store teknologiske endringar og med aukande globalisering. Det kan difor vere heilt avgjerande for utviklinga av Noreg som industrinasjon at staten har ein strategi på det viktige området som eigarskap er. Nasjonal eigarskap er isolert sett ikkje noko mål i seg sjølv. Det kan likevel ikkje herske tvil om at Noreg som ein liten nasjon må ha somme store livskraftige industrilokomotiv med sterk nasjonal eigarskap og med hovudkontor i Noreg. Kva skjer? Nycomed er flytta ut. Kværner har flytta sitt hovudkontor til London. Telenor er på veg til Stockholm. Og fleire døme kunne nemnast. Eg seier ikkje at dette nødvendigvis er gale, men vi må vere klar over kva som skjer, og kvifor. Vi kan ikkje la dette utvikle seg utan at storting og regjering har oppfatningar om behovet for nasjonal eigarskap. Dersom utviklinga skal skje i tråd med Høgre og Framstegspartiet sine politiske synspunkt, er eg redd for at norsk næringsliv i framtida i stor grad vil vere styrt frå andre land. Det kan gå bra, men det er i alle høve risikofylt, ikkje minst i den tida vi no er inne i. Det er grunn til å peike på at næringslivet er inne i ein sterk omstillingsperiode som blir driven fram av marknadsintegrasjon og av teknologiske nyvinningar. Dette og den aukande globaliseringa fører med seg at norsk næringsliv får ekstra store utfordringar i utkanten av eller langt unna dei store marknadene. Eigarskap er ein viktig konkurransefaktor, difor må staten ha ein politikk på dette området. Det må leggjast til rette for ein balansert og mangfaldig eigarskap med naudsynt innslag av nasjonal eigarskap. Det er mange faktorar som er avgjerande for utviklinga av næringslivet generelt og eigarskapen spesielt. Det er dei samla rammevilkåra som blir meir og meir avgjerande for om verksemder lokaliserer hovudkontoret sitt til Noreg eller til andre land. I ei tid med aukande globalisering seier det seg sjølv at det er uråd over tid for Noreg å ha rammevilkår som er vesentleg annleis enn i andre land. Synet på offentleg eigarskap er normalt det området der det er størst politisk strid. Eg må vedgå at vi er ikkje så lite forundra over at regjeringspartia her står saman med Høgre og Framstegspartiet. Det er nesten oppsiktsvekkjande at Senterpartiet no er like ivrig til å privatisere statlege bedrifter som høgrepartia. Det er grunn til å spørje om Senterpartiet no har forlate tanken om at staten skal brukast aktivt i næringspolitikken også på eigarsida. Eg vil understreke at Arbeidarpartiet aldri har hatt noko religiøst tilhøve til statleg eigarskap. Vi har alltid meint at statleg eigarskap skal nyttast til å sikre sysselsetjing og verdiskaping i Noreg. Når statleg eigarskap er meir omfattande i Noreg enn elles i Europa, må ein sjå dette i eit historisk perspektiv, ikkje minst må ein sjå dette i lys av at det har vore stor politisk vilje til at staten skal yte fødselshjelp til nye bedrifter av ulik karakter. Slik har det vore, og slik vil det bli. SND og SIVA er dei mest kjende verkemidla vi har på dette området. Begge er aktive deltakarar på eigarsida på ulike måtar. Slik vil det og skal det vere også i framtida. Tilgangen på risikokapital er avgrensa i vårt land, sjølv om tilgangen på kapital er god. Det er ikkje utan grunn at det så seint som dei siste åra har vore fremja forslag om nye ordningar på dette området. Eg har då dei nye såkornfonda i tankane. Arbeidarpartiet meiner tilgangen på risikokapital må bli endå betre. Det er i lys av dette ein må sjå forslaget om eit investeringsselskap i partnarskap mellom private og staten. Det kan ikkje overraske nokon at staten yter fødselshjelp til norsk næringsliv på denne måten. Eg har ikkje høyrt nokon som i fullt alvor hevdar at staten ikkje skal medverke til å få nye verksemder opp å stå eller å delta i FoU. Det forundrar meg difor at Arbeidarpartiet sitt forslag om å opprette eit investeringsselskap og eit teknologifond ikkje får støtte frå dei andre partia. Det kan vel ikkje vere slik at det berre er Arbeidarpartiet som ser det store udekte behovet for risikokapital og for å ta i bruk ny teknologi. Vi ser behovet på dette området for å vere så stort at vi fremjar eit eige forslag, som eg med dette tek opp. Det vil vere sørgjeleg om vi blir ståande åleine om å røyste for dette forslaget, men ikkje overraskande. Eit av argumenta mot statleg eigarskap er at staten blandar eigarrolle og regulatørrolla. Eg vil våge den påstanden at dei angrepa som her er komne, er meir politisk motiverte enn reelle. Det å ha regulatøroppgåvene i eitt departement og eigaroppgåvene i eit anna er ei ordning ein gjerne kan prøve. Eg vil likevel peike på at til sjuande og sist er dette eit regjeringsansvar, heilt uavhengig av kva departement som utfører dei ulike oppgåvene. Det viktigaste må vere at det er tillit til at ein ser desse oppgåvene uavhengig av kvarandre. Det er dessutan slik at forvaltinga ved å dele dette mellom to departement kan gå glipp av viktig fagleg informasjon. Difor må den ordninga ein vel på dette området, vurderast nøye før ein gjer store endringar. Det kan stillast fleire spørsmål om staten er ein god og profesjonell eigar. Mange kan med rette seie nei. Staten, som andre, må i sin eigarskap, ha klare mål for dei ulike verksemdene. Staten har vidare vanskar med å definere ein langsiktig og god eigarstrategi for dei enkelte verksemdene. Skal dei som staten vel inn i styret i dei ulike bedriftene, gjere ein fullgod jobb, bør slike mål og strategiar liggje føre. Utan vil eit styre i liten grad kunne utøve sin styrefunksjon med tyngd. I dei tilfella staten har sektorpolitiske mål med sin eigarskap, bør desse framgå av vedtektene eller i formålsparagrafen. Så nokre få ord om utbytte. Statsbedriftene, som andre, har behov for stabilitet i den utbyttepolitikken eigaren fører. Det må liggje ei langsiktig tenking bak utbyttepolitikken. Har ei verksemd behov for kapital til lønsame investeringar, bør ein vere varsam med å ta ut utbytte. Har verksemdene derimot større fri eigenkapital enn det det strengt teke er trong for, kan ein ta ut meir i utbytte. Men kanskje det viktigaste av alt er at storting og regjering ikkje må bruke utbytte frå statsbedriftene til å dekkje inn naudsynte utgifter. Det er kanskje det som gjer at leiinga i dei fleste statsbedriftene ønskjer privatisering. I ei tid då det synest meir og meir aktuelt å selje ut delar av staten sin eigarportefølje, må dette skje etter grundige og konkrete vurderingar. Når Stortinget har gjeve Regjeringa fullmakt til å selje aksjar, må Stortinget ha krav på å få ei grunngjeving for kvifor ein har valt å selje dei ulike eigardelane. Staten er og vil vere ein stor eigar i norsk næringsliv. Det er viktig at vi er oss bevisste så vel når vi skal gå inn som eigar, som når vi skal selje. Ikkje noko er statisk. Det som var rett i går, kan måtte endrast i morgon. Det har vi ikkje minst fått oppleve den seinare tida. Difor er eg ikkje noko særleg i tvil om at Arbeidarpartiet er innstilt på å diskutere statleg eigarskap i ulike verksemder ut frå den situasjonen verksemdene er i til kvar tid, men ikkje ut frå ideologiske synspunkt, som andre parti i denne salen legg til grunn.