Knut Arild Hareide (Kristelig Folkeparti), 2013-06-18:
Eg vil starte med å takke saksordføraren, Anne Marit Bjørnflaten, for ein veldig god jobb i den største saka me har hatt i denne perioden, Nasjonal transportplan. Det er eit godt utgangspunkt for å diskutere satsing på infrastruktur dei neste ti åra. Mine to store men er at eg meiner det er eit behov for ei større fornying, og eg meiner òg det er behov for større satsingar enn det regjeringa har lagt fram. Eg synest likevel dette er eit godt utgangspunkt for å sjå kva det er som vil skje med norsk samferdsel dei neste ti åra – ja faktisk òg litt lenger enn det. Da eg var liten gut og drog på ferie, drog eg frå Bømlo, der mor mi hadde vakse opp, til Sunnmøre, der far min hadde vakse opp. Da drog me i ein bil, me var sju i bilen – fem i baksetet – ikkje noko sikkerheitsbelte, minst ein på hattehylla, og me tok sju ferjer for å kome fram. Me har eit heilt anna trafikksikkerheitsperspektiv i dag, og for den same strekninga blir det teikna opp planar og visjonar for at det ikkje er sju ferjer på den strekninga mellom Bømlo og Sunnmøre, men faktisk ingen ferjer. I det visjonsperspektivet vil eg seie at det er likevel eit større behov både for fornying og for større satsingar. Kristeleg Folkeparti foreslår derfor auka satsingar på 27 mrd. kr inn i denne planen. Det er auka løyvingar til jernbanen med 6 mrd. kr i løpet av ein tiårsperiode, og me prioriterer kollektivtiltak og vedlikehald av fylkesvegar med 10 mrd. kr. Kvifor foreslår me auka løyvingar til jernbanen? Jo, det er som eg tidlegare har sitert ein veldig ærleg jernbanedirektør, Elisabeth Enger, på: «Det nivået vi har nå i 2013 er for lavt og vil øke forfallet dette året.» Videre sa Enger: «Så måtte vi erkjenne at vi hadde bedt om for lite. Så vi har noen år bak oss nå hvor vi gjerne skulle ha gjort mer.» Den same Enger sa 6. april 2010 at dersom me ikkje fekk til ei betydeleg endring, kunne me stå føre eit samanbrot. Derfor er det behov for betydelege satsingar på jernbanen. Det er òg Kristeleg Folkeparti si hovudsatsing. Men eg trekkjer fram fornying. Altfor mange viktige prosjekt blir i dag bygde ut i små bitar av gangen. Dette gir auka kostnader og lengre utbyggingstid. Når eit prosjekt blir vedtatt, må finansieringa vere garantert og avklart. Eit kroneksempel på dette er E18 gjennom Vestfold. Det har tatt 24 år å gjennomføre denne utbygginga. Når me ser at det har tatt 24 år, kan me ikkje skulde på berre ei regjering, da er det fleire regjeringar som må ta ansvar for det. Våre beste fagekspertar seier: Me kunne spart 19 år, me kunne bygd det på fem år, og me kunne redusert kostnadene med 30 pst. Det som da forundrar meg, er at når regjeringa får den dokumentasjonen lagd fram, er svaret til regjeringa: Det er ikkje behov for nokon endringar. Den same måten me organiserer denne sektoren på i dag, skal me òg organisere han på i framtida. Den same måten me byggjer store prosjekt på i dag, skal me òg byggje dei på i framtida. Eg meiner me må lære av dei feila me har gjort, og tenkje nytt. Derfor er ikkje OPS eller andre prosjekt ideologi for Kristeleg Folkeparti. Nei, me ser gjerne til fleirårig budsjettering, til lånefinansiering, offentleg eigde aksjeselskap eller statsføretak. Det meiner me alle kan vere sentrale element i fornyinga. Kristeleg Folkeparti vil gi samferdselsetatane same moglegheit som private utbyggjarar til å gjennomføre prosjekt på ein effektiv måte, og det vil me gjere ved å gi Jernbaneverket, Statens vegvesen og Kystverket ei friare stilling. Så meiner Kristeleg Folkeparti at det må opprettast eit eige infrastrukturfond på 50 mrd. kr, der avkastinga blir brukt til investering i veg og bane, nettopp for å sikre langsiktigheit. Ei av mine bekymringar ved inngangen til Nasjonal transportplan-arbeidet har vore satsingane rundt dei store byane. Det er mykje bra i den nasjonale transportplanen på dette området. Men så veit me òg at knytt til byane vil det alltid vere store utfordringar. Innan 2030 vil det vere to millionar fleire reiser dagleg i dei ni største byområda enn det det er i dag. Det krev omfattande investeringar. Derfor meiner Kristeleg Folkeparti at staten bør ta eit større økonomisk ansvar for utbygging og drift av kollektivtrafikk i storbyområda, bl.a. nye bane- og superbussløysingar. Me opprettar samtidig ein ny budsjettpost med støtte til bybanar og foreslår å løyve 2 mrd. kr til dette totalt i planperioden. Representanten Bjørnflaten viste til NHO og kva NHO hadde sagt. Det verka nesten som om NHO no var den nye sensoren til denne regjeringa. Da må eg òg vise til kva NHO Logistikk og Transport seier: Dei er «dypt fortvilet over Nasjonal Transportplan som skal vedtas i Stortinget og deres marginale satsing på jernbane». Det seier næringspolitisk direktør, Erling Sæther. «Regjeringen har sagt at de vil legge til rette for dobling av gods på bane, men vi ser at det går i motsatt retning», seier den same Sæther. Derfor er det behov for betydeleg satsing på jernbane. Me ser òg den same utfordringa på fylkesvegane våre. Der er forfallet på mellom 45 og 75 mrd. kr, ifølgje dokumenterte rapportar. Regjeringa anslår det til 55 mrd. kr. Regjeringa kjem med løyvingar, men dei store løyvingane er først i slutten av perioden. Og dei fjernar altså rentekompensasjonsordninga, som har vore så god for fylka. Kva anna er viktig? Jo, meir gods på sjø. Dette kan bl.a. gjerast med meir effektivisering av hamneterminalane, betre infrastruktur til og frå hamnene og å redusere avgiftene og dei administrative byrdene. Samtidig vil eg gi regjeringa honnør for nærskipsstrategien som er lagd fram, og som det blir jobba med. Ei anna sak som har vore spesielt viktig for Kristeleg Folkeparti, er Stad skipstunnel. Eg er glad for dei tydelege signala regjeringa gir. Eg håpar me kan kome i gang tidleg med sluttplanarbeidet her, og gjerne med ein oppstart allereie i første delen av planperioden. Regjeringa seier dei vil redusere planleggingstida. Det behovet har Kristeleg Folkeparti sett lenge. Auka bruk av statleg reguleringsplan, men òg å bruke andre konsulentar til detaljplanlegging og auka samordning av tiltak er nye tiltak som kan bidra til ei forbetring. Det er òg behov for å utarbeide betre trafikkprognosar som bl.a. fangar opp arealbruksverknaden, og der ein unngår underdimensjonering. Veldig mange av dei prosjekta me har vedtatt tidlegare, har me sett har blitt nedbetalte langt tidlegare. Så er det òg behov for betre nytte–kostnads-berekningar, slik at me får eit riktigare bilde av verkelegheita. Kristeleg Folkepartis alternative transportprioriteringar er fleire i denne planen. På InterCity ønskjer me ei full utbygging innan 2026, og me ber regjeringa leggje fram planar for dette. Me ønskjer at ny Oslotunnel må bli realisert, og Vestfoldbanen og Sørlandsbanen må koplast saman. Som fleire talarar tidlegare i dag er me opptatt av Ringeriksbanen, og eg er glad for at det er ein samla komité som her er utolmodig. For E39 er det eit 20-årsperspektiv regjeringa legg opp til, men det er berre Rogfast som ligg inne i denne planen. Me meiner òg at prosjekt som Møreaksen og Hordfast bør me kunne sjå å få gjort noko med i løpet av dei neste ti åra. Barnas transportplan og sykkel vil eg kort avslutte med. Kristeleg Folkeparti foreslår ein auke på 7 mrd. kr i planperioden, nettopp fordi det ikkje er noko som er viktigare innanfor samferdsel enn å gjere noko med trafikksikkerheit. Derfor ønskjer me òg ei belønningsordning for gang- og sykkelvegar og trygge skulevegar på 250 mill. kr. Eg tar opp forslaga frå Kristeleg Folkeparti.