Gunvald Ludvigsen (Venstre), 2007-03-26:
St.meld. nr. 25 for 2005-2006 om framtidas omsorgsutfordringar er på mange måtar ei løypemelding for korleis vi skal møte dei store utfordringane som vi alle veit kjem. Bakteppet er sjølvsagt eldrebølgja som vi kan seie kjem flaumande, spesielt frå og med 2020. Det handlar om å gå frå ord til handling. I så måte hadde det vore ønskjeleg med meir konkrete tiltak enn det denne løypemeldinga inneheld. Dessutan burde Regjeringa lagt opp til sterkare forpliktingar i oppfølginga av stortingsmeldinga, slik ein samla opposisjon har teke til orde for. Men uansett: Å skape ein berekraftig omsorgspolitikk for framtida er ei utfordring som treng brei politisk forankring. Venstre meiner det er avgjerande at vi har eit godt og likeverdig helsetilbod til alle som treng det, når dei treng det. Helsevesenet må ta pasienten, lidingane til pasienten og dei pårørande alvorleg. Informasjon, medbestemming og kvalitetssikring er nødvendig for at vi som pasientar skal kjenne tryggleik når vi treng hjelp. Venstre vil innanfor helsepolitikken prioritere meir til dei som treng det mest. Dette krev omprioriteringar og betre samhandling mellom ulike delar av helsevesenet. Stat og kommune har eit klart ansvar for å leggje samfunnet slik til rette at ein minimaliserer risikoen for helseskade. Auka satsing på rehabilitering og førebyggjande arbeid er viktig for å fordele ressursane betre innanfor helsevesenet og sørgje for at kronikarar, rusmisbrukarar og menneske med nedsett funksjonsevne får ein betre kvardag. Det er urimeleg at tannhelsebehandling skal vere åtskild frå anna medisinsk behandling. Det er historiske og økonomiske årsaker til at sjukdom i tenner og munnhole ikkje blir refundert under offentlege ordningar. Venstre ønskjer ei offentleg refusjonsordning på lik linje med fastlegeordninga. Vi er glade for at andre parti i media no støttar oss i denne saka, men konstaterer at Venstre er det einaste partiet som har valt å forplikte seg økonomisk for å betre tannhelsa. Fleirtalet i komiteen har i innstillinga sagt seg einig med departementet i at det er behov for å auke innsatsen når det gjeld legeårsverk i institusjonane med minst 50 pst. fram til 2010. Fastlegar med avtale i kommunane kan jobbe 7 1/2 time i veka med offentlege helsetenester. Offentlege helsetenester er i første rekkje tilsynslegefunksjon på sjukeheimar, skulehelseteneste og helsestasjonsverksemd – alt saman viktige funksjonar. Men kommunane kjøper jo i gjennomsnitt berre fire av desse timane. Det ligg altså store ambisjonar i omsorgsmeldinga om å auke talet på timar for legane på sjukeheimane, men då er det også viktig å gjere bruk av moglegheitene i den strukturen vi allereie har. Eg trur at kommunane tenkjer som så at kanskje vi her kan spare pengar, men dette er i alle fall kortsiktig tenking. Kommunane må vektleggje kjøp av desse tenestene i større grad. Venstre vil oppmode helse- og omsorgsministeren til å instruere kommunane til i større grad å kjøpe desse tenestene. Som eg var inne på i det siste replikkordskiftet, er det nettopp lagt fram ein rapport om lokalsjukehusa sine akuttfunksjonar som viser kor viktige lokalsjukehusa er i helsetenestekjeda. Det blir slått fast at om lag 70 pst. av sjukehuspasientane kan behandlast på dette nivået. Vidare blir det slått fast at 90 pst. av befolkningas behov for helsetenester blir teke vare på av primærhelsetenestene. Det blir òg peika på kor viktig samhandlinga med kommunehelsetenesta er, og at pasientbehandling på lågast mogleg nivå er både riktig og viktig. Denne konklusjonen frå arbeidsgruppa inneber at ressursar må overførast til desse to lågaste nivåa i helsetenestekjeda. Vi som politikarar har eit spesielt ansvar for å føre denne debatten på eit heilskapleg nivå, møte dei sjuke på riktig nivå og overføre ressursar til riktig nivå. Det er utruleg viktig. Greier vi å fange opp 1 pst. av pasientane med god behandling før dei treng sjukehusinnlegging, sparer vi mykje pengar som kan utnyttast andre stader i helsevesenet. Dette er både god pasientbehandling og god samfunnsøkonomi. God ressursutnytting innan helsevesenet er viktig, men det aller viktigaste er sjølvsagt å få til ei god pasientbehandling. Mange eldre blir forvirra i møtet med forandra omgivnader og transport att og fram mellom ulike behandlingsnivå. Behandling i eigen heim eller på den institusjonen dei eldre bur, er etter vårt syn ein svært viktig del av det å gje ei verkeleg verdig omsorg. Eg trur at det viktigaste for eldre på sjukeheim er å møte legar med spesialistkompetanse i allmennmedisin, og desse må utvide kompetansen sin på demens og alderspsykiatri. Eg trur at det er eit urealistisk mål å få utdanna nok spesialistar i geriatri til å møte eldrebølgja. Allmennmedisinarar bør altså få ein utvida og breiare kompetanse, slik at fleire eldre møtest på lågast mogleg nivå. Vi må organisere omsorgsoppgåvene slik at førstelinjetenesta blir styrkt, og slik at denne tenesta blir i stand til å ta meir ansvar, spesielt overfor eldre. Venstre er glad for at Høgre og Kristeleg Folkeparti er med på ein merknad i innstillinga om «visitasordning» for eldre over 75 år – ein merknad som berre desse tre partia var med på. Dette er eit ledd i vår eldresatsing, og er etter vår oppfatning heilt i tråd med behandling på lågaste omsorgsnivå og ikkje minst godt førebyggjande arbeid. Venstre er skuffa over at Regjeringa ikkje har lagt større vekt på å kontrollere at IPLOS-registreringa har vore i tråd med krav til brukarmedverknad og personvern. Det er viktig at det ikkje blir innhenta informasjon som det strengt teke ikkje er behov for, og spørsmål som blir stilte til brukarane av omsorgstenester, må ikkje opplevast som invaderande – det er ein føresetnad for at IPLOS kan brukast. Dette er ein uhaldbar situasjon for alle med hjelpebehov og eit klart brot på personvernet. Nokre av spørsmåla er forandra, noko Regjeringa har slått fast i denne meldinga, men spørsmålet fangar etter mitt syn ikkje opp behovet til brukarane utanfor heimen. IPLOS blir dermed fullstendig bortkasta som verkty for å fange opp behovet til brukarane, og gir ikkje kommunane riktig informasjon. Venstre har stor forståing for at dei som blir registrerte, uttrykkjer mistillit til dette systemet. Det er krenkjande og fullstendig uakseptabelt. Detaljgraden i spørsmåla er for omfattande, og dei er svært intime. Venstre vil uttrykkje sterk uro over det vedvarande presset som ligg føre for å gjere det enklare å samle, bruke og oppbevare personopplysningar knytte til helse. I mindre kommunar og bydelar er den einskilde brukaren svært lett å kjenne igjen med dagens IPLOS-registrering. Dette er uheldig. Menneske med hjelpebehov kjenner seg lett igjen som ein utgiftspost på kommunen sitt budsjett, noko som blir opplevd som audmjukande og krenkjande. I iveren frå samfunnet etter å kartleggje befolkninga risikerer vi at folk mister tillit til helsevesenet. Venstre prioriterer ei større satsing på barne- og ungdomspsykiatri. Det er svært uheldig at barn og unge står lenge i kø for å få nødvendig behandling. For å møte utfordringane slik dei no er innanfor psykiatrien, må alle ledd i tiltakskjeda styrkjast på tvers av profesjonar og omsorgsnivå. Derfor prioriterte Venstre større løyvingar til helseføretaka innanfor psykiatri i det alternative budsjettet sitt. Også innanfor dette området må vi prioritere dei som treng det mest. Det er ikkje akseptabelt at barn står i kø i månadsvis for å få adekvat behandling. Så nokre få ord om rehabilitering. Helseføretaka er prega av ulike haldningar og prioriteringar med omsyn til rehabilitering. Dette resulterer i svært ulike praksis, både når det gjeld tilbod og kva slags tenester som blir kjøpte. Det må ikkje vere slik at bustadadresse er fullstendig avgjerande for om den enkelte skal få eit godt rehabiliteringstilbod eller ikkje. Vi må få til ein konsensus innan fagmiljøa og prioritere forsking på kva som er god rehabilitering. Når det gjeld Innst. S. nr. 126, er problemstillinga i den saka i praksis ein del av det totale omsorgsfeltet. Vi i Venstre meiner at forslaget til Framstegspartiet ikkje er nokon god idé. Vi meiner at den rettigheittenkinga som det her blir lagt opp til, ikkje er noko politisk sesam, sesam, og at det nærast er ein stor illusjon. Så vi har gitt til kjenne at vi vil stemme imot dette forslaget.