Tore Nordtun (Arbeiderpartiet), 2008-09-22:
Denne måndagen, den 22. september 2008, vil for ettertida verte hugsa som ein historisk dag. Dette er dagen då det norske parlamentet ytterlegare ein gong manifesterer at dei norske naturressursane i størst mogleg grad skal vere folkets eigedom. Dette er dagen då me følgjer opp det våre forfedrar gjorde for hundre år sidan. Dette er dagen då det norske folk gjennom sine folkevalde representantar seier nei - og atter nei - til privatisering av dei norske vasskraftressursane. Me lever i dag i ei verd som er full av store miljø- og energiutfordringar. Det gode er, som vi har sett fleire gonger, at fleire menneske kjem ut av den ekstreme fattigdommen. Dei opplever at kvardagen vert litt betre for dei i takt med auka levestandard. Utfordringa knytt til dette er eit stadig aukande behov for energi og gjennom det eit stadig større press på miljø og klima. I den samanhengen vert den norske evigvarande og forureiningsfrie vasskrafta berre meir og meir verd i dagane som går. Våre fossefall har vore ein viktig komponent i oppbygginga av velferdsstaten slik me kjenner han i dag, forutan at dei har vore ein viktig faktor i utviklinga av Noreg som industrinasjon og ein svært viktig bidragsytar i mang ein offentleg rekneskap, anten det har vore kommunar, fylke eller stat. Me har bygd opp vasskrafta i landet vårt i samarbeid med privat kapital, og gjennom heimfallsordninga har me sikra den langsiktige offentlege kontrollen og eigarskapen til desse verdifulle ressursane våre. Denne modellen har vore særnorsk, men han har synt seg å vere både langsiktig, framsynt og svært god. Heimfallsmodellen, slik han har vore fram til den provisoriske anordninga kom i august i fjor, gjekk i hovudsak ut på at alle offentlege eigarar, kommunar, fylkeskommunar og stat, kunne eige sine kraftverk til evig tid, medan dei private eigde kraftverka berre for ein periode, mest vanleg 60 år frå konsesjonstidspunktet. Etter at denne perioden var over, skulle dei private kraftverka heimfalle til staten vederlagsfritt. Likevel har det ikkje vore uvanleg at mange av dei private har fått ein fornya konsesjonsperiode, såkalla «føregripe heimfall», når den fyrste perioden gjekk mot slutten. Dette vert det no ikkje lenger høve til, men det skal leggjast til at dette ikkje var aktuelt for så veldig mange. EFTA-dommen slo ned på den ulike praktiseringa av heimfallsordninga for offentlege og private - nettopp det at private berre fekk eige for ein viss periode, medan kommunane kunne eige til evig tid. Men den same dommen aksepterte at offentleg eigarskap kunne vere eit mål i seg sjølv. Av den grunn har me foreslått ein ny modell, nemleg ein konsolideringsmodell. Hovudtrekka i den nye modellen er som følgjer: Proposisjonen inneber at i framtida skal berre offentlege aktørar få høve til å erverve vassfall og kraftverk over konsesjonsgrensa. Dei fleste småkraftverka fell under konsesjonsgrensa på 4 000 hestekrefter. Regjeringa foreslår å lovfeste retten til omgjering av tidsavgrensa konsesjonar med heimfall til tidsuavgrensa konsesjonar utan heimfall dersom vassfall og kraftverk vert overdregne frå private aktørar til offentlege aktørar. Omgjering kan framskunde offentleg eigarskap i samsvar med målsetjinga bak konsolideringsmodellen. Dei private selskapa som sel kraftverka, kan samstundes sikre seg langsiktig krafttilgang gjennom deleigarskap i offentlege kraftselskap. Ordninga med at private kan eige inntil ein tredjedel i offentlege selskap vert vidareført. Det vert òg foreslått å stramme inn reglane som avgrensar den private eigarskapen til ein tredjedel, for å sikre at den offentlege eigarskapen til vassfalleigande selskap reelt sett er minst to tredjedelar. I lova vert det foreslått å gje ein regel om meldeplikt til departementet ved endringar i den private eigarskapen i vasskraftselskapa. Eg vil understreke at alle vilkår i eksisterande konsesjonar ikkje vert påverka av den nye lova. Det inneber at alle kraftverk som t.d. har vilkår om bruk av krafta til lokal industriell verksemd, vil ha dei same vilkåra i sine konsesjonar både før og etter dagens vedtak. Det industrielle perspektivet har vore mykje diskutert i den seinare tida i samband med denne saka. I det siste utkrystalliserte dette seg med opposisjonen sitt framlegg til såkalla justert modell, som me finn i innstillinga. Eg skal ikkje spekulere i kven som hadde ideen til denne «kreative» løysinga, men eg registrerer at ho er veldig lik, om ikkje heilt lik, ein type modell som me fekk spelt inn frå den ikkje ubetydelege lobbyorganisasjonen Norsk Industri i tolvte time i vårt arbeid med denne saka. Eg skal ikkje seie meir om det, men la det liggje. Men kjernen i saka er at heile komiteen tok framlegget særdeles alvorleg - eit framlegg som i korte trekk gjekk ut på at dagens konsesjonærar skulle få ei forlenging av sine periodar slik at dei alle fekk like lang konsesjonstid frå den datoen denne lova vart sett i verk. Det ville innebere at alle konsesjonar ville ende i 2069. Me bad om Regjeringa sitt syn i saka og tok den konklusjonen som kom ut av det, på alvor. Konklusjonen til Regjeringa sin juridiske ekspertise på dette området var krystallklar. Ei slik endring av modellen ville vere i strid med premissane i dommen og i strid med EØS sitt regelverk. Dersom Stortinget gjekk for den justerte modellen, ville det kunne setje heile modellen og dermed heile den offentlege eigarskapen til vasskraftressursane i fare. Me vil ikkje gamble med vårt arvesølv. For oss er dette heilt uaktuelt. At opposisjonen støttar seg på juridiske utgreiingar som er kjøpte og betalte av ein part i saka som har klart å kome til motsett konklusjon, lèt eg meg ikkje imponere over. For oss er det den nøytrale instansen representert ved Regjeringa sin ekspertise som her gjeld. Ein skal heller ikkje gløyme at Høgre og Framstegspartiet, som støttar modellen prinsipielt, er særs skeptiske til den offentlege dominansen i vasskraftsektoren. Kanskje ikkje så rart om dei ville ynskje å setje heile den nye lova på spel? Kanskje ei løysing med den justerte modellen på litt lengre sikt ville ført til deira drøymeløysing, ei storstilt privatisering av våre vasskraftressursar? Ikkje veit eg, eg berre stiller meg enkelte spørsmål i høve til forslaga i innstillinga og dei meiningane som er komne fram. Me har kome industrien i møte gjennom å opne for omgjeringshøvet samstundes som me vidarefører moglegheita til at private kan eige inntil ein tredjedel av våre vasskraftverk. Omgjeringshøvet inneber at private konsesjonærar som er omfatta av heimfall, kan selje sine kraftverk til offentlege før utløpet av perioden, og på den måten realisere sine verdiar, eller dei kan innfusjonere sine verdiar i selskap der det offentlege eig minst to tredjedelar, og på denne måten få behalde sin kraftdel til evig tid, men med offentleg kontroll av kraftverka. Dette er moglegheiter som det no er opna opp for i den nye lova. Dette omgjeringshøvet gjev derfor store moglegheiter til private industrielle eigarar. At dette kan verte framstilt som industrifiendtleg, er for meg ei stor gåte. Me har aldri gått til val på å overføre store milliardverdiar frå fellesskapet til private aksjeselskap. Me har gått til val på det stikk motsette. Av den grunn er eg i dag stolt over at me sikrar og vidareutviklar den offentlege eigarskapen til våre vasskraftressursar. Dagen er historisk. For Arbeidarpartiet og våre samarbeidspartnarar i Regjeringa, Senterpartiet og Sosialistisk Venstreparti er dette ein dag me kan vere stolte av - og det er me.