Sigvald Oppebøen Hansen (Arbeiderpartiet), 2001-05-31:
Da Stortinget etablerte KRL-faget i 1997, blei det lagt til grunn enkelte viktige føresetnader. Det første var at faget skulle vere eit ordinært skulefag som var forankra i mål og retningslinjer i læreplanverket. Det andre var at faget skulle gje kunnskap om religionar og livssyn, altså ikkje opplæring i ei bestemt tru. Og det tredje var at flest mogleg skulle ta del i ei felles opplæring for på den måten å vere med og bygge eit felles kultur- og verdigrunnlag. Stortinget blei vidare einig om at faget skulle evaluerast etter ei tid, der ein òg skulle sjå nærare på korleis fritaksretten blei praktisert. Også her la Stortinget til grunn to viktige føresetnader. Det eine var at ein skulle halde ved lag opplæringslova § 1-2, altså den såkalla formålsparagrafen. Det andre var at Noregs internasjonale forpliktingar i forhold til religionsfridom, foreldrerett mv. skulle bli ivaretatt på ein best mogleg måte. Eg vil starte med å seie at Noreg blir i aukande grad eit fleirkulturelt samfunn, med ulike religionar, ulike livssyn og ulike verdioppfatningar. Det er ei stor politisk utfordring å etablere møteplassar der ein får felles kunnskap om ulike livssyn og religionar mv. Skulen og KRL-faget er ein unik møteplass i så måte som ein felles arena for alle barn og unge. Solid kunnskap om mangfaldet i trusoppfatningar og livssyn og om kristendomen si historiske og aktuelle rolle i Noreg skal det etter vår meining ikkje vere mogleg å velje seg bort frå. Dette får som konsekvens at me må balansere omsynet til våre internasjonale forpliktingar opp mot omsynet til våre mål om ein felles læringsarena og barns rett til kunnskap. I 1996-97 utgreia lagdommar Erik Møse spørsmålet om fritaksretten. Hans konklusjon var at det var nok tryggast med ein generell fritaksrett, men at han ikkje kunne sjå at avgrensa fritak ville vere i strid med konvensjonane. Den breie evalueringa som har vore gjennomført, viser følgjande: Det er brei semje prinsipielt, både blant statskyrkjemedlemer og minoritetsgrupper, om at det skal vere litt felles undervisning i faget, og at barna skal lære respekt og forståing for annleis truande. Dei aller fleste foreldre – uavhengig av livssyn – meiner at faget fungerer bra for barna. Det er fleire elevar som er positive til faget, enn det er elevar som er negative til faget. Dei fleste lærarane seier at dei freistar å undervise slik at alle livssyn blir framstilte som likeverdige. I samsvar med intensjonen freistar dei å avgrense talet på fritak. Det er monalege lokale variasjonar i praktiseringa av fritaksretten. Mange stader har informasjonen om fag, rettar og fritaksreglar vore svært mangelfull, og det har sjølvsagt størst konsekvens for trus- og livssynsminoritetane. Mange meiner at stoffmengda i faget er for stor, og at faget er blitt for akademisk. Det er store lokale variasjonar i vektinga av dei ulike delane av faget, dvs. for mykje kristendom enkelte stader og for lite kristendom andre stader. Det varierer frå nesten 0 pst. til opp mot 100 pst. Oslo-undersøkinga viser stort sett det same biletet som for resten av landet, men variasjonsbreidda er større, og fleire elevar har delvis fritak, om lag 9 pst. i Oslo mot 5 pst. på landsbasis. Arbeidarpartiet meiner at det er nødvendig med eit felles fag på dette området. Derfor må faget justerast og tilpassast innhaldsmessig, slik at flest mogleg kan delta. Med andre ord må ein utarbeide ein læreplan som tar bort behovet for å søkje om fritak. Det er dei fleste organisasjonane samde i. Vidare må den lovfesta fritaksretten bli betre sikra i praksis. Dersom ein skulle gå inn for fullt fritak, vil ein etter mi og partiets meining undergrave målet om og moglegheitene for eit livssynsintegrert fag. Korleis skal ein så sikre at den avgrensa fritaksretten blir betre? Det ønskjer Arbeidarpartiet å gjere gjennom å gje elevar over 15 år og foreldre ei handbok med informasjon, der ein legg inn utfyllande tekst på fleire språk, slik at det skal bli forstått. Det skal òg bli utarbeidd eit standardisert skjema, slik at det vil bli enklare å søkje om fritak, m.a. utan krav til grunngjeving. Her vil eg legge til at den siste merknaden på side 5 i innstillinga, der Arbeidarpartiet og Framstegspartiet er saman om ein fleirtalsmerknad, er inkonsekvent i forhold til det som Arbeidarpartiet meiner i tidlegare merknader. Ved ein inkurie – som det heiter – har me ikkje vore merksame på ordet «ikke» i tredje linje i merknaden. Bruken av dette ordet gjev ei heilt anna meining enn det Arbeidarpartiet står for. På denne bakgrunnen vil eg presisere at Arbeidarpartiet si haldning er at standardmeldinga, som ikkje krev ei grunngjeving, skal gje ei reell moglegheit til fritak for den eller dei delane som er kryssa av på skjemaet. Det skal ikkje vere nødvendig å grunngje ei fritaksmelding som er retta mot deltaking og utøving av religiøse aktivitetar. Med andre ord er den feilen oppstått at Arbeidarpartiet er saman med Framstegspartiet om denne merknaden, og eg skal sjølvsagt ta på meg skulda for at så har skjedd i ein hektisk innspurt. Vidare går Arbeidarpartiet inn for å revidere læreplanen og redusere stoffmengda for småskulesteget. KRL-faget har fem fagdelar, og Regjeringa gjer framlegg om lik vekting av dei tre kristendomsdelane på den eine sida og andre religionar og etikk/filosofi på den andre sida. I dag viser undersøkingane at fordelinga av lærarane sin tidsbruk på faget gjennomsnittleg er om lag 55 pst. på kristendomsdelane, 23 pst. på andre religionar og om lag 20 pst. på etikk/filosofi. Men det er òg vist til store lokale og individuelle variasjonar. Mindre stoffmengd og ei normering av stoffmengda på dei fem fagdelane har vore ønskt av mange organisasjonar. Ei normering på 50/50, slik Arbeidarpartiet foreslår, synest òg å stemme bra med foreldra sine ønske. Undersøkingane viser at 40 pst. av foreldra ønskjer at kristendomen skal ha halve undervisningstida, 30 pst. ønskjer meir kristendom, og 30 pst. ønskjer mindre kristendom. Så til eitt av dei andre store stridsspørsmåla, spørsmålet om namnet på faget. Me kunne ha gjort framlegg om t.d. å kalle faget Kristendom, religion og livssyn. Ei slik endring ville fjerne det problematiske som i dag ligg i namnet Kristendomskunnskap med religions- og livssynsorientering, som lett kan oppfattast som at andre religionar og livssyn er ei form for tilleggsstoff til kristendomen. Når Arbeidarpartiet landa på namnet Tro og livssyn, var det eitt av dei alternative namna som var peikt på av Verdikommisjonen og av Samarbeidsrådet for tros- og livssynssamfunn. Me får berre ta til etterretning at dette framlegget ikkje vil få fleirtal i dag. Til slutt litt om formålsparagrafen. I samsvar med Stortingets føresetnad vil den altså ikkje bli foreslått endra. KRL-faget er eit kunnskapsfag på lik linje med dei andre faga i skulen; med andre ord har faget ikkje nokon spesiell status i forhold til formålet med opplæringa. Eg ser at det kan vere mange grunnar til å modernisere denne paragrafen slik at den på ein betre måte kan spegle det fleirkulturelle Noreg i forhold til religion og livssyn, men det vil vere ei vurdering me må ta i neste runde, når me skal gå gjennom ei større evaluering av L97.