Astrid Marie Nistad (Arbeiderpartiet), 1999-01-12:
Dagens endringar i rettargangslovgjevinga som gjeld offentlegheit i rettsstellet, og pressa og andre medium sitt vern for kjeldene sine i samband med rettssaker, er viktige, både for den enkelte borgaren sitt vern og for dei som skal ivareta informasjonen ut til folket. Det er viktige prinsipp som vert tekne opp – den enkelte sitt rettsvern mot den offentlege debatt om tilhøva rundt rettargangen. Endringsforslaga tek sikte på å styrkje kjeldevernet ved å innsnevre høvet til unntaksvis å kunne pålegge dei som arbeider i aviser og andre medium, vitneplikt. For Arbeidarpartiet har det ved vurderinga av om vitneplikt skal kunne påleggast vore viktig at ein legg stor vekt på dei omsyna som tel for kjeldevernet, og sideordnast omsynet til oppklåring og førebygging av straffbare brot på teieplikta. Ein samla justiskomite stør departementet i at det ikkje bør innførast eit absolutt forbod mot å pålegge ein pressemedarbeidar å opplyse om ei kjelde sin identitet, og dermed forslag til unntak frå kjeldevernet. Komiteen er også samd i at dagens ordning med at retten sjølv tek avgjerda om dørene skal stengjast og om det skal påleggast teieplikta i saker der vitneplikt vert pålagd, vert å føre vidare i tråd med dagens praksis. Med bakgrunn i at vi vil at vårt samfunn skal bygge på demokrati og ytringsfridom, har det under handsaminga av proposisjonen vore viktig for Arbeidarpartiet at det skjer ei viss styrking av rettsvernet for pressa sine kjelder. Vi ser kjeldevernet som viktig for å sikre pressa sine moglegheiter til å avdekkje kritikkverdige forhold i samfunnet vårt. Dagens endringsforslag tek i hovudsak sikte på justeringar i enkeltføresegner, og å gjere lovgjevinga klårare og lettare tilgjengeleg for brukarane. Det er viktig å merke seg at ein samla komite er samd om at full offentlegheit må vere utgangspunktet, i tråd med det dei sentrale menneskerettskonvensjonane også krev, men ser at kravet om offentlegheit ikkje kan vere absolutt. Den europeiske menneskerettsdomstolen i Strasbourg har tolka Den europeiske menneskerettskonvensjonen artikkel 10 slik at det må ligge føre monaleg interesseovervekt for dei motståande omsyna for at kjeldevernet skal vike. Denne konvensjonen er og vert også retningsgjevande for norsk lovgjeving når Stortinget inkorporerer menneskerettskonvensjonane til å gjelde for norsk lovgjeving i løpet av våren. Det vert i dag stilt strenge krav til ransaking av redaksjonslokale. Arbeidarpartiet støttar forslaget om å utvide dette vernet til lokale tilsvarande redaksjonslokale, og at ransakingsvedtak berre skal kunne fattast på eit forholdsvis høgt nivå innan påtalemakta. Ransaking av eit redaksjonslokale kan oppfattast som eit angrep på ytringsfridomen generelt, og difor bør ein ha ei godt gjennomtenkt grunngjeving i dei enkelttilfella som kan kome. Vi stør difor at vedtaket bør takast på eit så høgt nivå som mogleg for å unngå tvil om grunnlaget og motiva for vedtaket. Ein bør ikkje gå lågare i systemet enn til statsadvokaten. Eg er også glad for at saksordføraren har fått sitt parti, Framstegspartiet, til å meine det same som har vore eit viktig prinsipp for Arbeidarpartiet – og også i førre periode for ein samla justiskomite – nemleg at det er viktig og ein menneskerett å ta vare på personvernet for ein mistenkt, sikta eller tiltalt før retten har felt ein dom over vedkomande. Det er ikkje informasjon pressa driv når dei tek bilete av ein mistenkt med jakke eller pledd over hovudet, eller tillet seg å bruke fullt namn utan lov frå offeret. Det er å skade den enkelte og familien, for det har vist seg at det vert gjort feil, og slike feil er ikkje lette å rette opp. Eg har merka meg at det er aviser som meiner at vi får eit for sterkt lovvern mot dei tiltala. Spesielt la eg merke til leiaren i bladet Firda – som kjem ut i mitt fylke – den 4. januar i år. Dei påstår i leiarartikkelen at det er ein farleg veg å gå å gje staten gjennom lov fullmakter til å regulere informasjonen. Eg trudde, heilt til eg såg denne leiaren på trykk, at lokalaviser med sin lokalkunnskap ville nytte seg av «Vær varsom»-plakaten meir enn f.eks. lausbladavisa i Akersgata som aukar salet sitt på sensasjonsnyheiter. Men når den same avisa skriv: «Skal lov hindre ålmenta å få kjennskap til gjerningsmenn som alle vil prøve å verje seg og sine imot?», då fekk eg stadfestinga på kor riktig og viktig det er å ha denne lovpresiseringa, for ein er ikkje ein gjerningsmann før dom har falle. I tilfelle ein person er ein fare for nokon, vil ein etter all sannsynlegheit verte plassert i varetekt. Det syner at det er ein demokratisk rett å verte verna av storsamfunnet, og det vernet kan ikkje storsamfunnet garantere utan at det er i form av ei lov. Ein er ikkje gjerningsmann ved å vere mistenkt, sikta eller tiltalt, og det syner kor feil også ei landsens avis tek i dette prinsippet, som Arbeidarpartiet tillegg så stor vekt. Vidare syner det at det er trong for ei lovendring som tek i vare dette prinsippet, for som sagt: Ein er ikkje bevist gjerningsmann før dom har falle. Difor er eg forundra over at partiet Høgre, som alltid peikar på den einskildes rettsvern, no stiller seg bak forslaget til regjeringa Bondevik og sentrumspartia, for dette er ikkje vern om den einskilde. Det held ikkje å vise til at det er nok med den sjølvjustisen media og aviser skal legge på seg sjølve i ei tid der grensene for uthenging stadig vert strekte i negativ retning i forhold til den einskildes rettsvern. Dette prinsippet må alltid takast vare på i eit moderne samfunn, for vi treng eit strengt personvern for å bevare demokratiet og ytringsfridomen vi alle ønskjer, men den ytringsfridomen må bygge på fakta – og det ligg i denne samanhengen ikkje føre før dom har falle.