Åsa Elvik (Sosialistisk Venstreparti), 2003-03-25:
Forslaget frå SV har gitt oss fantastisk positive tilbakemeldingar. Og med all mogleg metodisk skepsis i bakhovudet må eg seie at folk i Nord-Noreg har vore samstemte i sin respons til oss om at dette var eit godt, viktig og riktig forslag. På høyringa i komiteen opplevde vi noko så sjeldant som at ein samla miljøbevegelse stod skulder ved skulder med dei næringsorganisasjonane som var representerte på høyringa. Dei støtta forslaget til SV, og dei støtta intensjonane i forslaget til SV. Dei av oss som kjenner fiskerinæringa godt, veit at berre det at dei ulike fiskeriorganisasjonane klarer å bli einige seg imellom, er ei yttarst sjeldan hending. Forslagsstillarane har blitt skulda og klaga for ein del forhold etter at forslaget vart fremja. Nordlys skreiv på leiarplass at SV tydelegvis lét seg inspirere av TV-bilete framfor av vitskapleg dokumentasjon. Det gjer vi sjølvsagt ikkje. At forslaget vårt vart fremja nokre dagar etter at «Ut i naturen» hadde eit program om kongekrabben, var sjølvsagt veldig god timing for SV, men det var ikkje motivasjonen for å fremje forslaget. Vi har også registrert dei forskarfaglege innvendingane som har komme mot det omtalte programmet, og vi har teke det til etterretning. Men ingen forskarfaglege innspel har overtydd meg om at ikkje forslaget vårt om å forvalte kongekrabben som ein uønskt introdusert art er riktig. Eg er gjerne med på ein diskusjon om kva som er dei rette verkemidla for å nå dette målet, men målet må vere sånn. Eg meiner ein skyt bom når ein argumenterer mot forslaget vårt ved å seie at det ikkje er mogleg å utrydde kongekrabben. Det er ikkje det dette handlar om, det handlar om å setje seg eit mål, eit forvaltingsmål for kongekrabben. Det skal ikkje vere nokon tvil om at den offentlege debatten rundt kongekrabben har vore hektisk. Vi har også merka oss at debatten i større grad har dreidd seg om verkemidla enn om dette målet. Eg meiner det er av mindre interesse om det er mogleg å utrydde kongekrabben, det er målet som er det interessante. Dette handlar ikkje om ein skummel skapning på havets botn. Dette handlar om at introduserte marine artar blir rekna som eit av dei aller største trugsmåla mot havmiljøet. Dei kan føre til dramatiske endringar i økosystemet der dei lykkast i å etablere seg. Det er endringar som det i stor grad er vanskeleg eller umogleg å spå, på grunn av dei mange komplekse samanhengane i økosystemet. Direktoratet for naturforvaltning la i framlegget sitt til høyringa i komiteen vekt på at introduserte artar kan forandre heile økosystemet. Det gjorde inntrykk på meg at SABIMA, Samarbeidsrådet for biologisk mangfold, under høyringa i komiteen sa at dei ikkje hadde kjennskap til at ein einaste introdusert art som har den eigenskapen at han kan forville seg, hadde lykkast eller vore eit positivt bidrag til økosystemet. Å redusere trugsmåla frå slike introduserte artar er eit av hovudtema i oppfølginga av FNs konvensjon om biologisk mangfald. Konvensjonen er juridisk bindande. Vi har gjennom å ratifisere konvensjonen også forplikta oss til artikkel 8 h, som seier at så langt det er mogleg og føremålstenleg, skal vi hindre innføring av, kontrollere og utrydde framande artar som kan true økosystem, leveområde for artar eller artar direkte. Dette har vore ei av miljøvernminister Børge Brendes kjernesaker. Børge Brende seier i ei pressemelding frå 17. april i fjor at Regjeringa framleis vil føre ein særs streng praksis når det gjeld framande artar som bevisst er introduserte. Det seier han i ei pressemelding, at vi må gjere meir for å stoppe tapet av biologisk mangfald. Brende seier at framande artar er vurderte til å vere ein av dei største truslane for det biologiske mangfaldet nasjonalt og internasjonalt. Eg klarer ikkje å forstå at ein ikkje må vere litt ueinig internt i Regjeringa med omsyn til kva konsekvensar dette skal få for forvaltinga av kongekrabben. Men det får ein heller ta på kammerset i Regjeringa. Det skal ikkje eg leggje meg særleg borti. Eg registrerer at det økonomiske utbyttet av å drive kommersiell fangst på kongekrabben blir sett opp mot dei moglege økologiske konsekvensane. Når leiaren av Noregs Fiskarlag på høyring i komiteen legg vekt på at kongekrabben er uforlikleg med tradisjonelt fiske, og at han kan endre den naturlege balansen i systemet, gjer det inntrykk på meg. Når Fiskebåtredernes Forbund set spørsmålsteikn ved forvaltinga av kongekrabben, og seier at norske styresmakter er dristige i sin tilnærmingsmåte, gjer det også inntrykk på meg. Eg synest det er eit stort paradoks at utfallet av behandlinga her i salen i dag blir at økonomiske interesser som næringa sine organisasjonar ikkje identifiserer seg med, framleis skal vere utgangspunktet for forvaltinga av kongekrabben. Eg klarer ikkje å forstå korfor Stortinget skal tilleggje næringa og lokalsamfunn i Nord-Noreg slik interesse. Under høyringa i komiteen vart det stilt spørsmål ved om fiskarane eigentleg meinte at kongekrabben er ein pest og ein plage, eller om dei inst inne var fornøgde med det økonomiske utbyttet. Eg trur begge delar er tilfellet. Eg trur det er fullt mogleg å oppdrive ein heil del fiskarar som er veldig fornøgde med det økonomiske utbyttet på 250 000 kr – som eg har sett av fiskeripressa – på fjorten dagars fangstaktivitet når det gjeld kongekrabbe. Noko anna ville overraske meg stort. Men det hjelper ikkje! Leiaren i Noregs Fiskarlag, Reidar Nilsen, sa på høyringa at det økonomiske utbyttet som nokre fiskarar har av kongekrabben, er klart underordna dei moglege økologiske langtidskonsekvensane og den plaga som kongekrabben påfører andre fiskarar. Eg lurer på kor mykje tydelegare ein må seie det. Eg har også fått klar tilbakemelding frå Finnmark Fylkesfiskarlag om at dei er einige om å støtte sentralt Noregs Fiskarlags linje i denne saka, og då skulle det ikkje vere meir tvil. Eg er nøydd til å presisere at vi også har fått med oss dei innspela som har komme frå representantar frå Hav-forskningsinstituttet og Noregs fiskerihøgskole i forhold til spørsmålet som vi behandlar i dag. Og vi tar til etterretning at ein ikkje har tilstrekkeleg vitskapleg kunnskap til å slå fast om kongekrabben er ein trussel mot havmiljøet eller ikkje. Nettopp derfor skal ein leggje føre var-prinsippet til grunn. Dette er ikkje først og fremst eit spørsmål om kongekrabben sin biologi, dette er eit spørsmål om kva tilnærming ein har til økosystemet som heilskap. Som eg har sagt tidlegare: Føre var-prinsippet er eit krav om at i situasjonar med stor grad av vitskapleg uvisse – det får vi bekrefta frå forskarhald absolutt gjeld i denne situasjonen – skal risikoen for miljøskadar ha stor vekt i konkrete avgjerder. Det betyr at vi skal treffe tiltak allereie før vi har eintydig vitskapleg kunnskap. Dette er i tråd med det som stortingsfleirtalet har sagt tidlegare i dag under behandlinga av havmiljømeldinga, der ein har lagt vekt på ei økosystembasert forvalting, ei kunnskapsbasert forvalting, sektorovergripande ansvar og føre var-prinsippet. – Og så klarer ein altså et par timar etterpå å forlate alle dei fine orda og alle dei overordna prinsippa når det kjem til konkrete avgjerder. Det er vel ikkje ei eineståande hending, men det er ganske tydeleg her i dag. Eg synest det er på det nærmaste utruleg at Arbeidarpartiet, Framstegspartiet og regjeringspartia er i stand til å argumentere med at vi må ha ei føre var-forvalting av kongekrabben samtidig som vi skal forvalte kongekrabben som ein ressurs så lenge vi ikkje har vitskapleg kunnskap som dokumenterer at han er skadeleg. Ein har altså omdefinert føre var-prinsippet til eit vente og sjå-prinsipp. Går det gale, ja, då skal vi setje inn tiltak. Eg må seie eg er einig i ein leiarartikkel som stod i Bladet Tromsø etter at forslaget vårt var fremma, der leiaren skriv at miljøvern ikkje handlar om å ta sjansar, men om å vere føre var. Nemleg! Det har vore lite oppe til diskusjon både i den offentlege debatten og her i dag at kongekrabbelarver er pelagiske. Det er derfor truleg at larvene blir tekne opp i ballastvasstankane på skip. Vi veit alle saman at det er forventa stor auke i skipstrafikken langs kysten i Nord-Noreg, m.a. som ein konsekvens av Snøhvit. Vi risikerer å bli ein eksportør av kongekrabbelarver t.d. til Nord-Amerika. Eg lurer på kva slags ansvar stortingsfleirtalet tek for den risikoen i dag. Konklusjonen vår er at kongekrabben ikkje først og fremst skal forvaltast som ein ressurs, men som ein potensielt svært skadeleg introdusert art. Men vi veit ikkje – og det er heile poenget. Det å forvalte han på den måten vil vere i tråd med Noregs internasjonale forpliktingar, m.a. gjennom Konvensjonen om biologisk mangfald. Det er bakgrunnen for dei forslaga vi har fremja om å setje som mål å halde kongekrabbebestanden så langt nede som mogleg og finne dei tiltaka som bidreg best til å nå det målet, slik at vi oppfyller våre internasjonale forpliktingar. Forslaga våre blir dessverre nedstemde i Stortinget i dag. Det er det vel ikkje nokon tvil om. Men eg er overtydd om at vi på lang sikt, før historia viser oss at vi dessverre hadde rett i alle våre verste spådommar, vil få ei meir fornuftig forvalting av kongekrabben, fordi det er noko som pressar seg fram, og fordi Regjeringa har eit ganske høgt ambisjonsnivå, m.a. i forhold til Konvensjonen om biologisk mangfald. Eg trur at dei ambisjonane også må flyttast heimover og ikkje berre gjelde på den internasjonale arenaen. På lang sikt er eg overtydd om at vi kjem til å få rett, og at vi får ei betre og meir fornuftig forvalting av kongekrabben. Eg trur forslaget vårt har bidrege til det, og at dette er eit første skritt på vegen.