Haakon Blankenborg (Arbeiderpartiet), 1999-12-10:
Det er lite dramatikk over budsjettet til Utanriksdepartementet og Bistandsdepartementet, og det er viktig å sjå denne debatten i lys av dei andre generelle debattar som ein har om ulike område innafor desse to departementa. Eg viser særleg til den debatten vi hadde for kort tid sidan om utviklingssamarbeid. Vi har erfaring for at dei retningslinjene og ønska som kjem fram i dei generelle debattane, blir følgde opp av departementet. Vi ser altså på det som ein god måte å trekkje opp dei lange linjene på i forhold til budsjettet. Dermed blir budsjettdebattane kortare og vil eventuelt berre omfatte heilt spesielle forhold. Eg viser derfor til dei andre generelle debattane på dei ulike områda. Eit område som vi vil kome tilbake til om kort tid, gjeld løyvingar som spesielt skal brukast på Balkan. Det vil komiteen behandle like over nyttår. Men departementet kan leggje til grunn for samarbeidet i det området dei hovudretningslinjene som ligg i meldinga slik den no er lagd fram. Komiteen ønskjer å bruke noko meir tid for å gå inn i dei spesielle forholda i området, men hovudlinjene i meldinga kan leggjast til grunn inntil Stortinget har behandla stortingsmeldinga. Når det gjeld utviklingssamarbeidet, var vi, som sagt, inne på dei fleste områda der i den debatten som vi hadde for kort tid sidan. Det som er nemnt i innstillinga no, viser at ein sluttar opp om det som var hovudinntrykket i den debatten og i innstillinga som låg til grunn for debatten, m.a. dette at ein ser på forholdet mellom regionløyvingar og landløyvingar for ein del område, særleg då fokusert på den politiske utviklinga i ein del av landa – Etiopia og Eritrea er nemnde spesielt, men det gjeld også for andre – og om ein finn at den politiske utviklinga er uakseptabel i forhold til den innsatsen ein har lagt opp til, at ein då kan vurdere ei overføring til regionløyvingane, eventuelt gjennom den normale omdisponeringa der Stortinget då kjem inn. Det er også opna for at ein kan sjå på det andre vegen, at dersom den politiske utviklinga skulle vise seg å vere langt meir positiv enn det ser ut for, kan ein sjå på om det er mogleg å prioritere sterkare til desse landa. Dette er eit signal som var klart uttrykt også i debatten om utviklingssamarbeidet. Balkan var eg så vidt inne på, og det er lite å leggje til akkurat på det punktet her og no. Når det gjeld den løyvinga som går dit, er det behov for å ha eit opplegg som er fleksibelt, og som kan målrettast etter dei politiske behova som ein måtte meine å ha, og slik kan ein også gå inn med innsats i nye område der den politiske situasjonen krev det, slik som på Balkan no, og slik som ein har gått inn i dei palestinske områda tidlegare. Det er eitt punkt som har dukka opp etter at budsjettet vart lagt fram, som har ført til ein del debatt, og som eg vil nemne i denne samanhengen, og det gjeld løyvinga til Sentral- og Aust-Europa. Det var særleg fokusert i spontanspørjetimen den 1. desember, der spørsmålet om ei utviding av EU vart tatt opp, og der statsministeren svarte, som klokt var, at ei utviding av EU er eit positivt bidrag til utviklinga av Europa, og at Norge ønskjer å delta i dette. Det skulle det vere brei støtte for i Stortinget. Dette har også statsministeren uttrykt svært klart under sitt besøk i Tyskland for kort tid sidan. No er det litt uklart kva Norge skal gjere heilt konkret i denne prosessen, og det kan vi sikkert kome tilbake til når Regjeringa tar eit direkte initiativ, men i spontanspørjetimen vart det m.a. vist til støtteprogramma for enkelte austeuropeiske land, m.a. dei baltiske, som no søkjer medlemskap. Statsministeren viste til dette i svaret sitt i spørjetimen. Det er rett at vi har ei slik løyving, og denne løyvinga er blitt gradvis redusert dei siste åra. Vi har fått ei vriding frå den direkte løyvinga over til store tilsegnsfullmakter. Eg vil be departementet i forhold til neste års budsjett sjå nærmare på om denne store tilsegnsfullmakta og denne etter måten vesle direkte løyvinga på sikt vil ha ein innverknad på forskjellige prosjekt og på det samarbeidet ein har med desse landa. Men det står ingenting i budsjettet, så vidt eg kan sjå, om at desse løyvingane til Sentral- og Aust-Europa, særleg dei baltiske landa, har noko særleg samanheng med at ein skal leggje til rette for at utvidinga av EU skal gå så smertefritt som mogleg. Og dersom dette også er eit perspektiv, som politisk sett vil vere høgst aktverdig sett frå mitt synspunkt, burde det også gå klarare fram av budsjettet. Og kanskje burde innretninga av heile løyvinga til dette området bli annleis, og i alle fall burde ein sjå på kva slags innverknad det vil få på andre former for samarbeid med dei baltiske landa enn det som direkte legg opp til kapasitetsbygging i forhold til EU-utvidinga. Spørsmålet blir om denne løyvinga, som no står i budsjettet, er meint å leggje til rette for nettopp kvalifisering for EU-medlemskap, eller om det som er sagt frå Regjeringa, berre gjeld på lang sikt, og at dette er noko ein skal kome tilbake til seinare. Eg nyttar dette høvet til å få ei avklaring av dette, for statsministeren seier også at ein skal leggje til grunn og gi bidrag gjennom regionale ordningar i Europa der Noreg er aktiv, som det heiter i svaret. Eg er litt usikker på kva det er. Vi har eit EØS-fond, som no har blitt vedtatt, som blir forvalta gjennom EU. Slike ordningar kan det sikkert dukke opp fleire av. Og kanskje er det det som er tanken, men vi ser jo lite av det i budsjettet. Og nok ein gong: Kanskje er dette tankar om framtida, at ein ser lenger fram i tid enn til neste år. Eg reiser dette spørsmålet fordi det sår ei viss uvisse om kva som eigentleg ligg i budsjettet. Mellom anna i samband med utgreiinga om samarbeidet i nærområda for eit par år sidan vart det frå enkelte her tatt opp at tida nærma seg der ein burde sjå på innretninga på løyvingane til Sentral- og Aust-Europa. Dette har blitt endå meir aktuelt. Det er særleg ein dimensjon eg vil framheve her, og som kan vere med i førebuingane til nest års budsjett, og det er det faktum at alle dei baltiske landa, dei tre samt Polen, som har vore aktuelle for desse løyvingane tidlegare, no har søkt seg inn i Den europeiske unionen og såleis vil nyte godt av ein del andre ordningar frå EU enn det dei tidlegare har hatt. Det gjer at ein bør vurdere å dele opp denne løyvinga, slik at ein har ei løyving som går spesifikt på Russland, eventuelt om ein her ønskjer å innlemme andre delar av det området som ikkje har søkt seg i retning EU – Ukraina, Kviterussland – og om ein ønskjer å prioritere desse områda, men at ein skil ut dei landa som har søkt seg inn i EU, og legg til grunn at desse også no vil gå inn i andre fondsordningar, andre samarbeidsordningar med økonomiske bidrag frå EU. Dette gjer det ikkje mindre viktig for Norge å vere med, men det kan gjere at det er naturleg å sjå på innretninga på samarbeidet i forhold til det ein kan ta ut av EU-samarbeidet. Høgre er inne på noko av det same spørsmålet i eit eige forslag i innstillinga, om ein Russland-strategi. Dette kan vel også bakast inn i ei slik vurdering som eg her var inne på, at ein skil ut Russland klarare i det regionale samarbeidet, og at ein handterer EU-søkjarane for seg. Det er også eit spørsmål som vi ønskjer at ein vurderer – litt avhengig av korleis dette forslaget frå Høgre blir handtert i debatten i dag – anten som ei eiga sak til Stortinget gjennom året eller at ein kjem tilbake til dette seinast i samband med budsjettet for neste år.