Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2014-03-20:
Riksrevisjonen har vurdert gjennomføringa av omstillingsoppdraget for Oslo universitetssykehus. Formålet med undersøkinga har vore å vurdera korleis utviklinga i pasientbehandling og ressursutnyttinga har vore i tida 2010–2012. Omstillinga ved Oslo universitetssykehus er ei sak som er godt kjend både for kontroll- og konstitusjonskomiteen og for resten av Stortinget gjennom behandlinga av ei rekkje saker og interpellasjonar. Akkurat no er det også til behandling eit Dokument 8-forslag i helse- og omsorgskomiteen om å gjennomføra ei ekstern gransking av prosessen, og at det blir lagt fram ein konkret plan for det vidare omstillingsarbeidet – eit forslag som Senterpartiet kjem til å støtta. Sjølv om Riksrevisjonen peiker på at det på ein del felt har vore ei positiv utvikling, er Riksrevisjonen ganske tydeleg på at omstillinga samla sett ikkje har gitt klare forbetringar i pasientbehandlinga eller i ressursutnyttinga. Verken Helse- og omsorgsdepartementet eller Helse Sør-Øst har sørgt for å klargjera kva som skal bli betre og når det kan forventast, og Riksrevisjonen ser alvorleg på at ei så omfattande omstilling blir gjennomførd utan ein gevinstrealiseringsplan. Eg er glad for komiteen sine merknadar til denne saka, der ein sluttar seg til påpeikingane frå Riksrevisjonen. Komiteen skriv i merknad at «mangelen på forbedring i pasientbehandlingen ved OUS er bekymringsfull og noe man bør ta lærdom av før politiske organer eventuelt beslutter å gå i gang med andre sykehusfusjoner». Dette er ein merknad som eg forventar får følgjer og blir lagd til grunn i regjeringa sitt arbeid i andre sjukehusregionar og i arbeidet med ein nasjonal helse- og sjukehusplan. Det er planlegging av sjukehusfusjonar i dei fleste regionale sjukehusføretaka. I Agder er det forslag om å fusjonera sjukehusa i Kristiansand, Agder og Flekkefjord. I Hedmark og Oppland er det planar om å fusjonera sjukehusa i Hamar, Elverum, Lillehammer og Gjøvik til eit nytt storsjukehus ved Mjøsa. I Buskerud er det planar om å fusjonera Kongsberg og Drammen sykehus. Dette skjer utan at vi har hatt ein grundig fagleg-politisk diskusjon om fusjonar og etablering av storsjukehus er riktig retning for Sjukehus-Noreg, og om dette faktisk gir betre pasientbehandling, betre kvalitet og lågare kostnadar. Evaluering av sjukehusfusjonar både i Sverige og England, men også i Noreg, tyder faktisk på det motsette. I Sverige har ein forskar sett på fusjonar og seier at tre av fire var mislykka. At forbetringar i pasientbehandling ikkje vert noko av, og at innsparingar vert til ekstrautgifter, er òg erfaringa ved OUS. Eg forventar at komitémerknaden om at vi nå må læra før vi går i gang med andre sjukehusfusjonar, gjer at fusjonsplanane i Vestre Viken, Innlandet og Sørlandet ikkje vert endeleg vedtatt før den varsla evalueringa av OUS er gjennomført og vi har fått meir kunnskap om fusjonsprosessen. Fusjon av sjukehus er ei avgjerd som må takast av Stortinget i ein nasjonal helse- og sjukehusplan. Kontroll- og konstitusjonskomiteen har samrøystes peikt på at det må lagast ein konkret plan for omstillingsprosessen ved OUS – på kort, mellomlang og lang sikt – og eit fleirtal i komiteen peiker på at det må lagast strakstiltak for å løysa kapasitet- og organisasjonsproblem ved å reorganisera OUS for å få stadleg leiing på alle nivå. Dette må vera ei leiing med fullt leiaransvar, både fagleg ansvar, personellansvar og budsjettansvar. Elles vil lokal leiing ikkje ha lika stor verdi – heller det motsette. Å få på plass ei god leiing ved eit sjukehus er eit overordna politisk ansvar. Eg meiner at komitémerknaden frå komiteen må få følgjer for statsrådens oppfølging av OUS når det gjeld krav til stadleg leiing på alle nivå. Eg går ut ifrå at komiteen ikkje skriv noko som dei ikkje meiner. Riksrevisjonen har òg sett på den nasjonale strategien for førebygging av infeksjonar i helsetenesta og antibiotikaresistens. Det har vorte etablert overvakingssystem for infeksjonar erverva i helsetenesta og antibiotikaresistens, smittevernet skulle styrkast, Nasjonalt folkehelseinstitutt skulle koordinera, utarbeida og følgja opp strategien. Formålet var at førekomsten av infeksjonar erverva i helsetenesta skulle reduserast. Riksrevisjonens undersøkingar viser at andelen sjukehusinfeksjonar ikkje er redusert i strategiperioden. Verken Helse- og omsorgsdepartementet eller dei regionale helseføretaka kan gjera greie for korleis arbeidet med strategien har påverka nivået på sjukehusinfeksjonar og smittevernarbeidet i helseføretaka. Riksrevisjonen vurderer at strategiens effektar i helseføretaka er avgrensa. Det er òg store regionale forskjellar, og det er framleis eit potensial for å forbetra arbeidet med smittevern. Infeksjonar som oppstår som følgje av opphald i helseinstitusjonar, er belastande: det er ein pasientrisiko og det er òg kostbart for helsetenesta. I stortingsmeldinga om kvalitet- og pasientsikkerhet, som har tittelen «God kvalitet – trygge tjenester», vart det berekna at 50 000 pasientar som kvart år vert innlagde på sjukehus, får ein sjukehusinfeksjon som vil forlengja opphaldet med fire dagar – dvs. til saman 200 000 ekstra sjukehusdøgn i året. I tillegg til dei direkte kostnadene for sjukehusa, kjem sjukepengar, tapt arbeidsforteneste, produksjonstap osv. Fleire eldre pasientar, meir avanserte behandlingar i helsetenesta og kortare liggjetid vil bety at problemet vil auka framover, både i sjukehus og i kommunale sjukeheimar og utanfor institusjonane. Men dette er ikkje berre ei utfordring for den enkelte pasient som pådrar seg ein sjukehusindusert infeksjon, som er alvorleg. Auka bruk av antibiotika er ei følgje, og spreiing av resistente mikrobar fører til at omfanget av infeksjonar med antibiotikaresistente mikrobar aukar. I Noreg er situasjonen betre enn i andre europeiske land, men dette kan raskt endrast dersom spreiinga av antimikrobiell resistens fortset. Problemet kjem av eit for høgt volum av antibiotikabruk i den kommunale helse- og omsorgstenesta og unødvendig bruk av breispektra antibiotika i spesialisthelsetenesta. Det føregår lite utvikling av nye legemiddel på dette området. Verda kan derfor stå overfor ein situasjon der ei rekkje sjukdommar ikkje lenger kan behandlast på grunn av resistente mikrobar. Det har skjedd mykje godt arbeid for å få på plass ein infrastruktur for å kjempe mot antibiotikaresistente og helsetenesteassosierte infeksjonar i norske sjukehus. Vi har fått ei beskriving av at området er regulert gjennom lover, forskrifter, retningslinjer og strategiar. Men når strategiane ikkje har effekt, når smittevernarbeidet i institusjonane framleis er for lite robust, og det er manglande iverksetjing av tiltak, så er dette ei stor helseutfordring i Noreg, både på kort og på lang sikt. Eg meiner det som Riksrevisjonen har avdekt, er svært alvorleg, og det er avgjerande at regjeringa ved helseministeren sørgjer for å følgja opp arbeidet med førebygging av sjukehusinfeksjonar og å redusera antibiotikaresistensen i Noreg, og at dette vert forankra ved den enkelte tenestestad.