Ingvald Godal (Høyre), 2001-06-13:
Fyrst ein liten replikk til representanten Rise om dette om å få gjennomslag. Når det t.d. gjeld MTB-ane, har Høgre stått heilt konsekvent for den saka heilt sidan den fyrste gongen var oppe i Stortinget, mens dei andre partia, inkludert Kristeleg Folkeparti, har hoppa av og på undervegs. Spørsmålet blir: De var med i starten, de var med i landinga, men kvar var de undervegs? I siste nyttårstale sa Kong Harald m.a. følgjande om omstillingsprosessen i Forsvaret: «Det er mitt håp at de forestående endringer vil sikre at vårt land fortsatt har et militært forsvar som ivaretar vår nasjonale trygghet, samtidig som vi yter vårt bidrag til internasjonal fred og sikkerhet.» Den uroa som Kongen her gav uttrykk for, er representativ for ein flaum av spørsmål som me har fått frå heile landet etter at FS 2000 vart lagd fram. Vanlegvis bruker slike flaumar å gå på lokalisering. Denne gongen har det i vesentleg grad gått på grunn av frykt for at det norske forsvaret skulle bli altfor lite og svakt. Ein siterte general Fleischers berømte spørsmål til general Ruge på 1930-talet: «Dersom fienden angriper på flere steder, hvor vil du da sette inn din lille, men gode hær?» For å halde fokus på det vesentlege delte komiteen arbeidet med proposisjonen i to trinn: 1. vurdering av Forsvarets oppgåver og av kva slags forsvar Noreg dermed treng2. lokaliseringsspørsmåla Eg må seia meg glad for at komiteen har lukkast i å gjennomføre dette, men det har vore uvanleg arbeidskrevjande, for FS 2000 var jo nærast ein stabsskulestudie og ikkje ein analyse av oppgåver og behov, og også proposisjonen er prega av dette. Den grunnleggjande sikkerheitspolitiske faktoren for Noreg er vår plassering i den strategiske geografien. Historisk har det vore av interesse for stridande partar å kunna nytte basar på norsk jord i samband med kampen om sjørutene i Nord-Atlanteren eller for å hindre motstandaren i å gjera dette. I fyrste verdskrigen avskrekka eit sterkt norsk forsvar nokon frå å ta seg til rette. I den andre verdskrigen vart det i eit kappløp om å fylle det tomrommet som den norske nedrustinga på 1930-talet hadde skapt. Dette forholdet er framleis aktuelt. I tillegg har den russiske oppbygginga på Kola etter andre verdskrigen ført til at me like utanfor vår stuedør i nord har fått den eineste konsentrasjon av militær slagkraft som kan øydeleggje store delar av USA og Europa på svært kort tid. Etter oppløysinga av Sovjetunionen og utviklinga innan Russlands væpna styrkar og på grunn av den tek-nologiske utviklinga er den relative verdien av nordområda aukande for Russland. Ein konflikt, same kvar i verda den oppstår, som utviklar eit aust/vest-perspektiv, vil på denne bakgrunnen umiddelbart føre til auka spenning og sensitivitet i nord. Dette vil kunna skje svært raskt. Dessutan er det i seinare år oppdaga verdifulle førekomstar av olje og gass i dei store havområda me har ansvaret for, i tillegg til dei rike fiskeførekomstane. At grense- og ansvarsforholda er uavklåra i desse områda, aukar risikoen for konfliktar og kriser, kriser som det vil kunna vera sterkt ynskjeleg at me handterte sjølve, med eigne ressursar. Den stadig meir pågåande haldninga frå russisk side i desse områda, som no også statssekretæren i Utanriksdepartementet omtalar i klare ordlag, forsterkar denne problematikken. Heilt sidan Noreg slutta seg til FN-traktaten, har me vore forplikta til å delta i internasjonale operasjonar. Då NATO gjekk inn for å utvide engasjementet sitt til også å gjelde dette, auka vårt ansvar på dette området tilsvarande. Men det må aldri vera tvil om at Forsvarets primære oppgåve er forsvaret av Noreg. Vårt forsvar skal formast ut med dette for auga, og våre bidrag til internasjonale operasjonar bør primært bestå av element der me er dyktige ut frå ovannemnde prioritering. Dette tilseier etter Høgre si meining følgjande oppgåver for det norske forsvaret: ved sin styrke i alliansesamanheng å førebyggje militære anslag mot norsk territorium dersom angrep likevel kjem, å kunna forsvare heile landet saman med våre allierte – i den fyrste fasen, og under mindre angrep, må me kunna stå imot åleine, dette er ein føresetnad for hjelp handtere kriser i norske havområde med eigne ressursar delta i internasjonale operasjonar drive effektiv etterretning hjelpe det sivile samfunnet I nært samarbeid med fagmiljøa har Høgre kome fram til at ovannemnde oppgåver tilseier følgjande krigsstruktur: For Hæren: Minimum fire brigadar. Dette oppnår me ved å vidareføre dagens Brig 12, som er utgangslokalisert i Trøndelag, og ved å byggje brigaden på Austlandet ut til full brigade. Brig 12 er i dag relativt godt utstyrt og hadde repetisjonsøving så seint som i 1999. Me legg til grunn at det ikkje er naudsynt med særleg nytt utstyr i perioden fram til 2005. Me er glade for at det er fleirtal for dette, også av omsyn til førehandslagringa. For Sjøforsvaret: Dei svært aktuelle tilsyns- og krisehandteringsoppgåvene i våre store havområde tilseier m.a. eit heilt anna volum på marinen vår enn det som ligg i proposisjonen. Høgre vil i tillegg til proposisjonens framlegg vidareføre dei nyleg oppdaterte Hauk-klasse MTB-ane og innføre åtte av Skjold-klassen. Me er svært glade for at det no er fleirtal for å byggje i det minste seks stykk Skjold. Det er i denne samanhengen grunn til å minne om dei enorme verdiane som me håvar inn frå dei områda der desse båtane skal vera vakthundar i 30–40 år framover. Fregattkjøpet og MTB-ane kostar til saman berre ca. to månaders inntekt frå sokkelen og havet. For Luftforsvaret: Det er svært viktig snarast å koma i gang med førebuingane til det heilt nødvendige kjøpet av nye jagarfly, til erstatning for F-16 etter 2012, og nye transportfly. Finansieringa her bør vera tilsvarande den som er for fregattane: heilt eller delvis utanfor budsjettet. Når det gjeld Heimevernet, viser det seg at framlegget om ein reduksjon frå 83 000 til 60 000 er resultat av ein rein «tenk på eit tal»-operasjon. Det ligg inga vurdering av oppgåver og behov til grunn. Det er for dårleg. Me vil difor halde på dagens 83 000 i Heimevernet. Eventuelle endringar må koma som resultat av ei konkret vurdering. Dette kan bli aktuelt i samband med handsaminga av innstillinga frå Sårbarhetsutvalget. Eg er glad for at det i dag blir fleirtal for det meste av den strukturen som Høgre går inn for. Denne utforminga av krigsstrukturen er elles ei vidareføring og forsterking av framlegga i innstillinga frå Forsvarspolitisk utval. Det er òg i samsvar med dei signala komiteen har fått frå NATO, der det særleg vart peika på at Hæren etter framlegget vart for liten, og der det òg vart understreka at rike Noreg, som så gjerne vil ha hjelp i alle slags variantar, førehandslager, øvingar osv., burde yte meir til eige forsvar. Den målestokken NATO brukar på forsvarsinnsatsen, er prosent av brutto nasjonalprodukt. Det kan me like eller ikkje, men me må berre ta til etterretning at det er slik. Minstekrava til søkjarlanda er 2 pst. av BNP. Noreg ligg i dag på 1,9 pst. Det er uhaldbart. Dersom me skal opp på 2 pst., må budsjettet bli på 29,5 milliardar kr. Det er eksakt den same summen som Regjeringa har kostnadsrekna den strukturen til som i dag blir vedteken. Dette burde passe godt. Difor har Høgre eit framlegg om at Stortinget legg til grunn ei ramme på 118 milliardar kr i den komande fireårsperioden, dvs. 29,5 x 4. Den rasjonaliseringa av fredsdrifta som det er lagt opp til i proposisjonen, har Høgres fulle støtte, og me ser gjerne at ein går endå hardare til verks der det er rom for dette. Me er òg glade for at ein i innstillinga går inn for å redusere standarden i Forsvarets bygg. Her må det òg gå an å spara pengar. I løpet av 1990-talet har Stortinget vedteke to langtidsplanar for Forsvaret. Det har vore semje om strukturen, men berre Høgre og Framstegspartiet har følgt opp i dei årlege budsjetta. Dette er ei hovudårsak til den ubalansen og dei problema Forsvaret no slit med. I kvar einaste budsjettdebatt har eg peika på dette. Det er no uomgjengeleg nødvendig å gjera noko med det, elles vil Forsvaret snart liggje i den same grøfta att – berre på eit endå lågare nivå. Det kviler eit særleg ansvar på sentrumspartia til å følgje opp den strukturen dei i dag er med på å skapa fleirtal for. Det som no trengst, er ei forpliktande avtale mellom partia om å følgje opp strukturen i dei årlege budsjetta i komande fireårsperiode. Stortinget vedtek budsjett år for år og kan ikkje forplikte seg utover det. Her er det partia som må på banen. Det kviler no eit historisk ansvar på desse for å gjeva Forsvaret stabile og føreseielege økonomiske rammer. Dagens vedtak burde vera eit godt utgangspunkt for ei slik langsiktig avtale. Dette er også den einaste måten å unngå feilinvesteringar på. Det burde vel til og med våre vener i Finansdepartementet vera opptekne av. Eg syner elles til innstillinga og tek opp framlegga frå Høgre og frå Høgre og Framstegspartiet.