Ingebrigt S. Sørfonn (Kristelig Folkeparti), 2007-11-08:
Det er mykje me er einige i i det som utanriksministeren seier i si utgreiing, t.d. når han i starten av utgreiinga slår fast at EØS gjennom sine 14 år i det store og heile har vore ei stabil og langsiktig ramme for det økonomiske samkvemmet mellom EFTA- og EU-landa. Desse halvårlege utgreiingane kan vera nyttige, spesielt om ein er open om utfordringar, er realistisk i analysane og legg fram konstruktive løysingar til debatt. Faren er likevel at utgreiingane vert lite problematiserande når det gjeld vurderingar av EU sin praktiske politikk. Det merka me litt denne gongen òg, m.a. i omtalen av EU sin klimapolitikk og i omtalen av reformtraktaten. Denne utgreiinga frå utanriksministeren svarer likevel meir til formålet med desse halvårlege utgreiingane om viktige EU- og EØS-saker enn den førre. Denne var meir fokusert på aktuelle saker, og det set me pris på. Utanriksministeren gjekk grundig inn på ein del klimautfordringar. Regjeringa fortel om ambisiøse mål i klimapolitikken. Det er for så vidt rett – i alle fall samanlikna med EU. EU sitt nye mål om 20 pst. reduksjon i 2020 samanlikna med 1990 representerer ein 15 pst. reduksjon i forhold til Kyoto-avtala. Noreg sitt 30 pst. reduksjonsmål er om lag dobbelt så ambisiøst. EU har presisert at deira 2020-mål skal nåast gjennom bruk av dei internasjonale fleksible mekanismane, utan uttalte avgrensingar når det gjeld kor mykje som skal takast i og utanfor EU. Kvifor er den norske regjeringa så beskjeden at ho ikkje tydeleg får fram at klimamåla trass alt er dobbelt så ambisiøse som EU sine? Regjeringa sin klimapolitikk er likevel ikkje ambisiøs nok. I Kristeleg Folkeparti har me høge mål. Me ønskjer at Noreg skal vera eit føregangsland i klimapolitikken, og at det skal skje i langt sterkare grad enn det Regjeringa har lagt opp til. Me ønskjer m.a. ein kraftig auke i forskinga på ny fornybar energi. Me ønskjer ein vesentleg auke i støtta til kollektivtrafikken og strengare krav til CO2-reinsing. Utanriksministeren nemnde at det er ei hovudutfordring å finna fram til system som sikrar ei global byrdefordeling når det gjeld finansiering av utsleppsreduksjonar. Kristeleg Folkeparti ønskjer tiltak i utviklingsland velkomne. Det er mogleg å oppnå større og raskare globale utsleppsreduksjonar om den industrialiserte verda hjelper til med å redusera utsleppa i utviklingsland, t.d. gjennom finansiering eller gjennomføring av konkrete klimatiltak. Utsleppsreduksjonar kan ha mykje å seia for helsesituasjonen i utviklingslanda. Vidare kan klimatiltak og innføring av ny teknologi i utviklingsland i seg sjølv leggja til rette for både utvikling og redusert fattigdom. Kristeleg Folkeparti vil stå hardt på at tiltak for å redusera det globale klimaproblemet som industrilanda har skapt, ikkje skal finansierast over bistandsbudsjettet. Me vil heller ikkje akseptera at tiltak internasjonalt skal redusera det nasjonale ambisjonsnivået. No er det ikkje alltid at utanriksministeren si utgreiing om EU- og EØS-saker i Stortinget byr på overraskingar. Men det var faktisk tilfellet denne gongen. Det er ikkje noko nytt at Regjeringa kan få store problem med å få EU-godkjenning av statsstøtta til CO2-reinsinga på Mongstad og Kårstø. Men når utanriksministeren seier at Regjeringa er uroa for framdrifta i desse prosjekta sidan statsstøtteprosjektet er ei utfordring både i innhald og mogleg tidsbruk, så er det nye tonar. Så seint som 30. oktober i år sa statsministeren til Aftenposten at han var sikker på at me ville få til ei løysing med EU. Det er ein betydeleg forskjell på å vera uroa og på å vera sikker. Er det Regjeringa sin retorikk som har endra seg i løpet av den siste veka, eller er det realitetar i saka som no ser annleis ut? For to år sidan vart innbyggjarane i ei rekkje EU-land bedne om å ta stilling til utkastet til ny EU-grunnlov – den såkalla grunnlovstraktaten. Målet med traktaten var at EU-systemet skulle koma nærmare folket. Dei høge herrar i EU sitt råd hadde godkjent framlegget etter ein relativt open prosess – iallfall til EU å vera. Men det gjekk ikkje like glatt då folket vart spurt. Ved folkeavrøystingane i Frankrike og i Nederland vart det som kjent eit nei-fleirtal, og sidan det måtte vera einigheit mellom landa for at grunnlova skulle verta vedteken, var dermed grunnlovstraktaten død. Men at folket seier nei i ei demokratisk folkeavrøysting, stoppar ikkje EU-eliten. Etter ein taktisk sørgjeperiode dukka grunnlovstraktaten opp igjen i nysminka versjon. Denne gongen vart det gjort på gamlemåten: ein lukka prosess utan innsyn utanfrå og eit framlegg i eit juridisk komplisert språk, så folk ikkje så lett skulle kunna skjøna kva konsekvensane eigentleg var. Det meste av innhaldet var framleis på plass, men barnet hadde fått eit nytt namn. No heiter det reformtraktaten. Her kan EU nesten likna på hinduistisk sjelevandring. Den som døyr, kjem stadig tilbake i nye liv, ein gong som hund, ein gong som kastelaus, ein gong som handelsmann, osv. Slik er det òg i EU. Grunnlovstraktaten døydde i møte med folket, men har no fått nytt liv under namnet reformtraktaten. Då utanriksministeren kommenterte reformtraktaten, nemnde han ikkje kravet om folkeavrøysting, som er eit heitt tema i fleire EU-land. Eg tenkte då: Ville utanriksministeren seia at overføring av stadig meir kompetanse eller avgjerdsmakt frå nasjonale folkevalde organ til unionen sine organ inneber redusert makt til nasjonalt folkevalde organ og styresmakter? Men nei, eg høyrde ingen ting. Og ville han peika på at meir fleirtalsvedtak og mindre rom for vetorett og semje ville redusera små medlemsland sin rett til å hindra vedtak dei er ueinige i? Ein augneblink høyrdest det faktisk slik ut, men så fekk me veta at formelt sett var det rett, underforstått at reelt sett så var det ikkje det. Derimot fekk me høyra at dei nasjonale parlamenta no har fått ei viktigare rolle, og der høyrde eg ikkje noko om atterhald om at dette poenget berre formelt sett var rett. Utanriksministeren sine utgreiingar om EU og EØS ville tena på om ein òg var villig til ope å problematisera sider ved EU, og ikkje berre problematisera sider ved EØS, andre internasjonale institusjonar og norske ordningar. Ei anna sak som me hadde venta ei grundig vurdering av no, er tenestedirektivet. Denne vurderinga har vore etterlyst frå stortingshald sidan starten av året. Me har bedt om ei grundig vurdering, og det har no gått lang tid sidan høyringsfristen gjekk ut. Men heller ikkje i denne utgreiinga fekk me Regjeringa sin konklusjon. Vil Regjeringa tilrå at Noreg godtek direktivet? Eg vil nytta høvet til å spørja utanriksministeren om kva tid Regjeringa vil gjera sin konklusjon kjend for Stortinget. Kan han lova å svara i løpet av haustsesjonen, eller seinast til våren i tilknyting til utgreiinga om EU- og EØS-saker? Forholdet til EU og samarbeidet i EØS er ein viktig del av norsk utanrikspolitikk. Det har etter kvart vorte store økonomiske forskjellar mellom dei landa som deltek i dette samarbeidet, og den solidariske stønaden som Noreg gjennom ulike ordningar gjev til nye og mindre utvikla medlemsland. Dette er viktig. Der er me heilt einige med utanriksministeren. Til slutt vil eg minna om at den store solidaritetsutfordringa gjeld forholdet til dei fattigaste landa i verda. Det er enno langt igjen til det rike Europa fullt ut tek sitt solidaritetsansvar i den globale samanhengen. Det bør spora oss alle til å vera både audmjuke og ikkje minst utolmodige.