Bjørn Jacobsen (Sosialistisk Venstreparti), 2008-04-22:
Dette er ei bra melding. Vi får ein god diskusjon utan at det er ei krise - sjølv om det alltid er kriser, er det ikkje ei akutt krise på toppnyheitene no. Det er ikkje lenge sidan det i norsk målestokk skjedde ei stor krise i Ålesund. Dette gjekk inn på mange. Eg vil gå endå lenger tilbake i historia til Ålesund, for det er nokre erfaringar å take med seg med tanke på kriser og førebygging, også korleis ein handterer kriser, og kva ein kan lære av kriser med tanke på kva som skjedde då Ålesund brann. Då det skjedde, var det i Romsdals amt ein kar som heitte Alexander Kielland. Han var amtmann der oppe. Han var skikkeleg sint, for han fekk ikkje lov av Oslo til å take jekta si ned til Ålesund for å drive bergingsarbeid. Det var ein stor konflikt om kven som skulle ha det ansvaret. Kielland skreiv på sin gode måte om dette, og var det noko han kunne, så var det å skrive om det. Men så fekk han lov til å leggje til med jekta i Ålesund og begynne å organisere redningsarbeidet og sjølvsagt også den naudhjelpa som kom fram til Ålesund. Det var mat. Han klarte å påvise at dette var så dårleg organisert at mat låg og rotna, osv. Vi ser jo at når vi prøver å hjelpe, er det ikkje alltid vi får det til på ein like god måte. Men vi må ikkje gløyme at desse problema har vi også hatt i Noreg. Dei er godt beskrivne av amtmannen i samband med katastrofen i Ålesund - organisatorisk var det uavklart kven som skulle hjelpe, og det praktiske arbeidet var heller ikkje til hjelp. Så vi skal ha med oss i det vidare arbeidet at dette ikkje er berre enkelt, og også at Noreg har slite med denne typen organisering. Så veit vi at talet på krigar går ned, men dessverre aukar talet på humanitære katastrofar. Det gjer derfor denne debatten vi har i dag, endå viktigare. Vi skal ikkje take den gamle debatten om at naudhjelp på ein måte fortrengjer langsiktig bistand. Det kan og bør gå hand i hand. Vi skal passe på å få til politikkutvikling av katastrofar - aldri så gale at det ikkje er godt for noko. Representanten Høglund og eg var i Sri Lanka etter tsunamien. Der fekk vi med eigne auge sjå at ein ikkje klarte å varsle, sjølv om det tok ni timar frå maremotoen eller tsunamien oppstod til bølgjene nådde Sri Lanka. Det var ikkje eit einaste varslingssystem. Hadde eg i det heile nemnt i Møre og Romsdal at eg ikkje var oppteken av redningsskøyter eller redningshelikopter, hadde eg blitt sparka ut av denne salen på momentet. Men vi merka jo at kravet om varsling, om redningsutstyr osv. frå den delen av Sri Lanka, Hambantota, ikkje nådde fram til hovudstaden. Så det vi kan lære, er at politikk må uansett til. Det må til politikkutvikling, og det må få konsekvensar for nokon om rednings- og varslingsarbeid ikkje er til stades. Vi veit frå erfaringar i Noreg at det må vi stå til svar for som politikarar. Dette må vi også ha med oss i arbeidet når vi er ute og prøver å hjelpe til, for det må bli ei styrking av lokale myndigheiter, men det må òg vere openheit for det politiske, lokale presset til åtgjerder, som alltid vil vere der. Eg ser at komiteen har skrive enormt mange merknader. Eg skal take for meg dette med klimaendringar og vatnet si rolle som konfliktårsak, men også som ein tilretteleggjar for fred. Endeleg har vi kome dit hen at det utvida sikkerheitsomgrepet no er sjølvsagt å diskutere. For det er det store: Vi veit at vi ikkje berre kan bruke kuler og krut. Vi må tenkje mykje, mykje breiare for å få til ei løysing på konflikthandteringar. Klima er på Pentagons liste over truslar, Sverige har det oppe på den største fotskalaen sin. Det blir berre meir og meir vanleg at det er klimaet som gjeld. Det er der utfordringane ligg. Eg oppfattar også at Framstegspartiet seier at det er ikkje tvil om at klimaet er viktig å take for seg. Det finst ein masse menneskerettar som på ein måte har relevans for miljøet, og dei viktigaste av desse er dei rettane som går på tilgang til livsopprettande ressursar, slik som vatn og mat. Desse menneskerettane kjem berre til å komme meir og meir fram, og dei skal sjølvsagt gå hand i hand med dei sivile rettane. Men vi veit at det vil vere grunnlaget for å hjelpe folk til å takle den kvardagen dei kjem ut i når dei blir ramma av humanitære katastrofar. Vassmangel er ein kritisk faktor i samband med dei fleste humanitære katastrofane og kan føre til betydeleg konflikt. Med tiltakande klimaendringar blir dette forsterka ytterlegare. Ser vi på faren for valdelege konfliktar grunna vassmangel, blir denne faren særleg forsterka når militært sterkare statar eller regionar ligg nedstraums i forhold til militært svakare statar. Vasskonfliktar spring også ofte ut av utviklingsprogram som privatiserer vasstilgangen utan at dei nødvendige omsyna blir tekne til dei fattige sine rettar. Det er først og fremst Kina, India, Mexico, Peru, Midtausten, det sørlege Afrika og Sentral-Asia som har erfart og i framtida vil erfare konfliktar om drikkevasstilgang. Det er samtidig viktig å understreke at sjølv om kampen om vatn ber i seg kjelder til konflikt, kan denne ressurskampen også utnyttast til å fremme fred. Vatn har oftare vore ei kjelde til samarbeid enn ei kjelde til konflikt. Der folk er avhengige av felles vassressursar, blir dei tvinga til kontakt, av den enkle grunn at vatn er den ressursen vi som menneske er mest avhengige av. Dermed blir det både meir konflikt og meir samarbeid når det livsviktige vatnet skal forvaltast. Det er derfor ikkje vanskeleg å finne vasskonfliktar - når ein leitar etter dei. Men det er heller ikkje vanskeleg å finne atskilleg fleire fredelege løysingar, som er komne ut av tilsvarande ressurskampar. FNs program for miljø og utvikling har lista opp ca. 3 600 forskjellige samarbeidsavtalar om vatn som har blitt registrerte opp gjennom historia. Desse viser at sjølv blant verdas verste fiendar har ein komme fram til einigheit om vatn. Eit av dei beste eksempla på dette gjeld Israel og Jordan, som har halde jamleg kontakt med omsyn til handteringa av Jordanelva heilt sidan 1953 - dette trass i at desse statane offisielt var i krig frå 1948 til 1994. Det same ser vi når det gjeld Indian River Commission, som har fungert gjennom to krigar mellom India og Pakistan. På denne bakgrunnen er det opplagt at ei fokusering på vatn både når det gjeld konfliktbygging og når det gjeld fredsbygging, vil vere viktig i tida som kjem. Meldinga om førebygging av humanitære katastrofar er eit uttrykk for at Regjeringa ser desse store linjene og dermed legg til rette for politikkutvikling som det viktigaste. Men ein må sjølvsagt også stille opp med ressursar i form av langsiktig førebyggjande bistand og naudhjelp når det trengst, utan at det går ut over førebygging og politikkutvikling.