Bjørn Jacobsen (Sosialistisk Venstreparti), 2003-02-20:
Dersom vi tenkjer oss at delar av årsakene til heile det temaet vi har oppe i dag, krig, konfliktar og terrorisme – og det siste, terrorisme, er vi visstnok med på ein aksjon imot – botnar i fattigdom og urettferdige handelsordningar, bør vi sjå nærare på det som skjer i WTO. Det brukte også utanriksministeren ein del tid på i utgreiinga si. Det gjorde han også då han var her hausten 2001. Den 7. november sa utanriksministeren til oss: «WTO vil bli et stadig viktigere redskap i arbeidet for å bekjempe fattigdom og fremme sosial utvikling og politisk stabilitet. Dette krever imidlertid at WTO-regelverket videreutvikles. Vi må sette WTO i stand til å møte nye utfordringer.» Spørsmålet mitt til utanriksministeren blir då: Kva for veg skal Noreg gå? Skal vi gå saman med den tredje verda, fremme dei fattige landa sine kår, eller skal vi stå på ei anna og meir offensiv linje i forhold til f.eks. liberalisering av tenester? Dette er to ulike retningar som det skulle ha vore interessant å høyre utanriksministerens kommentar til. Ein kan setje spørjeteikn ved om auka frihandel og liberalisering fremmar fred og stabilitet i verda. At handel generelt er positivt, er det liten tvil om. Men sosial urettferd er trekt fram som ei av årsakene til krig og terror. Når vi samtidig ser at ein må forsøkje å rette opp den handelsliberaliseringa som skjer, bl.a. gjennom WTO, gjennom bistand som har kamp mot fattigdom som mål, bør vi sjå på om dei handelsregima som no er i støypeskeia, er formålstenlege. Når det så kjem rapportar, ikkje minst frå UNDP, på at det til dei grader går motsett veg, bør Noreg også sjå på dette på nytt. UNDP-sjefen, Mark Malloch Brown, som har vore her i Stortinget fleire gonger, sa til pressebyrået IPS at han hadde mist nattesøvnen av det UNDP hadde sagt om WTO, fordi rapporten så tydeleg viste at liberalisering av handel ikkje støtta opp om kåra for dei fattige, det verkar heller motsett, mens det sakte, men sikkert å byggje seg forsiktig opp bak brukbare tollmurar, er det som har verka, for Noreg og for andre land. Det blir peika på at fleire grupper ser på WTO har som umogleg å reformere, kanskje mest fordi WTO i så liten grad ønskjer openheit og dialog. Mange av dei enorme demonstrasjonane vi har sett i byane der WTO har møtst, der rundane har gått og forhandlingane har stått på, har vore nettopp fordi ein ikkje har ønskt dialog. Det kan vere ungdom, det kan vere andre folk frå dei vestlege landa, frå dei rike landa, men WTO har ikkje hatt evne til å kome i dialog med desse. Dette har ikkje hatt så store konsekvensar for ungdom og engasjerte i dei rike landa, men det er eit eller anna med å føle seg avvist og ikkje få ta del i den prosessen. Endå verre er det for dei i dei fattige landa som kanskje blir ramma av konsekvensane av struktureringspolitikken til WTO. Dei føler òg at dei bør bli dregne meir inn i dette. Eg har lyst til å spørje utanriksministeren om han kan gje ein kommentar om korleis Noreg kan bidra til at dei blir dregne meir inn i den prosessen. Har Noreg nokon føringar, nokon forslag til å få dette til på ein betre måte? Fattige folk som får føle konsekvensane av struktureringspolitikken på kroppen og dei mange engasjerte – eg vil tippe også i Unge Høgre – vil at dette skal inn på eit betre spor. For Noregs del vil den delen av WTO-avtalen som omhandlar tenester, GATS og dei forpliktingane som ligg der, kunne føre til ei auka avregulering og ei privatisering. GATS gjeld på alle forvaltningsnivå, og kommunane, som er dei største tenesteytarane til folk flest, har ingen påverknad på utforminga og kan bli pressa til privatisering som er unødvendig. No står eg ikkje her og seier at offentleg pr. definisjon er bra, og at privat pr. definisjon er dårleg, men vi kan bli pressa til å privatisere meir enn det vi sjølve synest er bra. Det vil få enorme konsekvensar for det norske landbruket om vi skal gjennomføre det som ligg i WTO-opplegget. Det er bra at eksportstøtta sannsynlegvis blir borte. Det er positivt. Men kan utanriksministeren love norske bønder at det ein mister på eksport, vil kunne bli kompensert ved at ein kan få tilskot som går meir på såkalla ikkje-produksjonsdrivande produksjon?