Liv Signe Navarsete (Senterpartiet), 2016-11-10:
Eg vil takke statsråden for ei fyldig utgreiing, der me fekk klåre meldingar om at Noreg skal knyte seg tettare til EU enn i dag på fleire område. Innan politi og rettsområde, innan sivil beredskap og innan forsvar ynskjer regjeringa å trykkje på gasspedalen for ytterlegare integrering med EU. Det statsråden sa mindre om, er korleis integreringa skal skje, og korleis det skal finansierast. Kan statsråden i innlegget sitt utdjupe korleis ein ser at denne EU-tilpassinga skal skje, og kva økonomiske konsekvensar ho ser føre seg? I dag er det for så vidt dagen derpå for mange i Europa og i USA, slik det var i Europa dagen etter brexit i Storbritannia. Ein klør seg i hovudet og spekulerer på kva det var som eigentleg skjedde: «What hit us so hard?» Med Trump på veg inn i Det kvite huset i USA er føreseieleg politikk erstatta med uvisse, som òg rører ved oss i Europa. Sjølv om det nok er mange ulike faktorar som har spelt inn i dei to vala, er det noko som er likt. Ekspertar, kommentatorar og meiningsmålarar har teke totalt feil i sine spådomar om resultatet. Dei har ikkje fanga opp strøymingar i folket, misnøya som har bygd seg opp over lang tid, og den manglande tilliten mellom styrande og dei som vert styrte. Då Storbritannia vedtok å gå ut or EU, hadde den norske regjeringa det travelt med å forklare at det sjølvsagt berre var innvandringsmotstand som låg bak. Det er feil. Eg trur Noreg må ha den mest EU-lojale regjeringa i Europa. Fyrst åtvara ein britane mot å gå ut or EU. Så nekta ein EFTA å sende brev for å invitere til samarbeid etter brexit. Så trua ein med å blokkere eit eventuelt britisk EFTA-medlemskap, og så – etter sterkt press frå norsk næringsliv– vart den norske haldninga endra til at Noreg sjølvsagt var positive til samarbeid med britane, men Storbritannia måtte sjølv finne ut kva dei ville. Men då det britane ville var å etablere ei formell arbeidsgruppe med Noreg for å førebu ein ny frihandelsavtale etter brexit, var det igjen tvert nei frå regjeringa, sjølv om det ifølgje Dagens Næringsliv var ulike syn og ulike råd frå embetsverket. Så regjeringa må vere det næraste ein kjem til å gjere Noreg til eit lydrike under EU. Men kva vil regjeringa gjere opp mot Storbritannia? Kva vil regjeringa gjere for å kome næringslivet i møte, for å vere føreseielege? Skal ein halde fram med passiviteten og peike på ulike utgreiingar, eller skal ein gjere noko aktivt? Både i USA og EU har folk sett at globale og regionale avtalar flytter makt frå folkevalde til globale selskap – avtalar som EØS, som NAFTA, som andre store regionale eller globale avtalar. Folk er ikkje dumme. Når ein har nær ingen vekst i talet på arbeidsplassar, medan ein liten elite sit att med nær heile veksten, aukar ulikskapane. Det ser folk. Lønsveksten til arbeidar-/middelklassen har dei siste 20 åra stått på staden kvil, og ulikskapane aukar dramatisk. Det gjeld i USA, og det gjeld òg i store delar av Europa, der arbeidsløysa er høg i mange land. Så høyrde eg at både utanriksministeren i Stortinget og statsministeren i Debatten på NRK viste til at handelsavtalar har lyfta millionar ut or fattigdom. Men dersom det var slik glede over desse avtalane, kvifor var det nett utviklingslanda som stansa Doha-runden i WTO? Fordi dei rike ville trekkje opp stigen etter seg og nekte utviklingsland å bruke dei same mekanismane som har gjort oss rike. Samanbrotet i WTO-forhandlingane sette fortgang i prosessar med regionale handelsavtalar, som TTP, TTIP og TISA mfl. Og det er ikkje hemmeleg at landa som forhandlar, reknar seg som så mektige at utviklingslanda vil verte tvinga til å gå inn i dei same avtalane – utan å ha sete rundt bordet og forhandla. Det er ikkje rart at vanlege folk i USA og Europa protesterer, og det er ikkje rart at det veks fram høgrepopulistiske parti som truar stabiliteten på det europeiske kontinentet. Men EU, Arbeidarpartiet og den blå-blå regjeringa lyttar ikkje, dei heller. Og som representanten Svein Roald Hansen sa: EU-samarbeidet stansar heldigvis ikkje opp. EU har sjølv bidrege til å skape dei problema EU no ikkje greier å løyse. EU var meint å skape eit betre liv og økonomisk tryggleik for borgarane, men viser seg som eit eliteprosjekt. Eit fåtal får det betre, medan folk flest kjem vesentleg dårlegare ut. EU har ikkje teke vare på industrien. Ein har låst EU-land fast i ein penge- og valutaunion som viser seg særs dysfunksjonell. Stadig fleire misser håpet og trua på eit betre liv. I Senterpartiet har me tru på at eit godt samfunn er eit samfunn med små forskjellar og god sosial, geografisk og økonomisk fordeling. Det oppnår me med god nasjonal styring og nærleik mellom folk og dei som styrer, og der ein lyttar til dei ein er sett til å styre.