Gjermund Hagesæter (Fremskrittspartiet), 2013-06-20:
Som saksordføraren var inne på, er det bustadmeldinga vi no har til behandling. Ho har namnet «Byggje – bu – leve. Ein bustadpolitikk for den einskilde, samfunnet og framtidige generasjonar». Det høyrest veldig bra ut, og ein skulle tru at dette er ei melding med mykje substans og innhald – i alle fall når ein tar i betraktning den lange tida regjeringa har brukt på å utarbeide denne meldinga. Meldinga er på 113 sider. Ho er altså ikkje spesielt tjukk – 113 sider. Der er det mange fine formuleringar – utan substans. Det er ein del ord som går igjen i meldinga. Ti gonger har ein brukt ordet «evaluere», det er ti forhold som skal evaluerast. 15 gonger har ein brukt ordet «utarbeide» – altså er det 15 ting som skal ytterlegare utarbeidast. Så er omgrepet «sjå på» brukt 25 gonger. Og vinnaren blant dei orda som er brukte i bustadmeldinga, er «vurdere». Ordet «vurdere» er brukt 48 gonger – og det er mange gonger. Det er 48 forhold som skal vurderast. 98 gonger på 113 sider er det omtalt noko som skal utgreiast vidare – evaluerast, utarbeidast, sjåast på, vurderast vidare – noko som på ein eller annan måte skal jobbast vidare med. Det betyr at regjeringa har brukt nesten åtte år på å vurdere kva som skal vurderast. Det blir det, som sagt, ikkje mykje handling av. Det blir det stillstand av. Som saksordføraren også var inne på, er Noreg eit land der dei fleste eig sin eigen bustad. Det har det vore brei politisk einigheit om, og det har også vore ein del av det norske lynnet, tradisjonar byggjer på ein måte på at ein skal eige sin eigen bustad – spesielt i Distrikts-Noreg, men også i byane. Cirka 80 pst. eig sin eigen bustad, og ca. 20 pst. leiger. Det er også slik at dei siste åra har utviklinga gått i den retninga at ein ikkje berre eig éin bustad i løpet av livet sitt. Ein kjøper ein bustad og sel, så kjøper ein ein ny og sel, osv. Ein endrar på storleik, kvalitet og plassering av bustaden ut frå det den private familiesituasjonen tilseier. Dei siste 20 åra har ein hatt ei sterk prisstigning på bustader. Det har sjølvsagt vore heilt uproblematisk for dei som i utgangspunktet eig bustad, dei som er inne på bustadmarknaden. Men denne sterke prisstigninga har medført at mange unge har fått problem med å etablere seg på bustadmarknaden. Både bustadprisar og leigeprisar har stige, men bustadprisane har stige mest. Det har også vore sterkare auke i bustadprisane enn i byggekostnadene og den generelle prisstiginga i marknaden. Grunnen til at vi har fått denne stigninga – som andre land ikkje har hatt, andre land har gått motsett veg – er at vi har hatt ei god utvikling i økonomien, og vi har hatt ein høg oljepris. Det er noko som sjølvsagt ikkje kjem av regjeringa sitt arbeid, men ein høg oljepris har medført at ein har hatt ein veldig stor aktivitet i oljesektoren, og det har gitt gode ringverknader i økonomien. Ein har også fått gode inntekter til offentleg sektor som har medført at ein kunne auke talet på offentleg tilsette. Dermed har etterspurnaden etter bustader gått opp. Finanskrisa har gitt låg rente. Det har sjølvsagt medført at den enkelte har fått betre kjøpekraft og har kunna auke gjelda si utan at rentebelastninga har auka i nemneverdig grad. Finanskrisa har også medført at vi har fått ei stor innvandring til Noreg. I fjor hadde vi ein netto auke på 40 000 i talet på arbeidssøkarar og 10 000 i talet på asylsøkarar til Noreg. Dei har også behov for å bu – det blir etterspurnad etter bustader, noko som gjer at prisane blir pressa opp. Det siste punktet, som kjem av regjeringa sin politikk, er at det har kome fleire detaljreglar. Talet på motsegner har auka når det gjeld å regulere til byggjeklare tomter. Det gjer at reguleringa tar veldig lang tid, og ein greier ikkje å møte den auka etterspurnaden før etter mange år. Som saksordføraren var inne på, er det også kome nye krav til bygging av bustadene, f.eks. energieffektivitet – eit krav som har kome, og som både fordyrar og medfører at det blir bygd færre bustader. Det same gjeld også tilgjengelegheit for rullestol – uansett storleik på bustaden. Det har medført at dei minste leilegheitene ikkje blir bygde i det heile. Resultatet er at dei minste leilegheitene, ned mot 30 m2, stig mest i marknaden – på grunn av at det rett og slett ikkje blir bygd fleire av dei. Det kjem av at det blir nesten heilt umogleg å tilpasse desse til rullestol. Framstegspartiet er bekymra for stigande bustadprisar. Det er eit faktum at mange unge har problem med å kome seg inn på bustadmarknaden, og at denne utviklinga vil forverre seg når det no blir innført ytterlegare skjerpa krav til energieffektivitet. Det vil medføre forverring, fordi det blir bygd færre og dyrare bustader. Dersom prisene pressar seg ytterlegare opp, vil fallpotensialet vere desto større. Vi meiner at staten ikkje skal gå inn og detaljregulere korleis ein skal byggje ein bustad oppe i Finnmark, på Vestlandet, i Hedmark osv. Vi meiner at det i hovudsak skal vere opp til den enkelte husbyggjar og huskjøpar å avgjere kva for standardar og kvalitetar ein skal stille til det enkelte bygg. Vi meiner likevel at det må vere visse minimumskrav, f.eks. dei energikrava og den minimumsstandarden som vart innførte i 1997. Vi ser ikkje noko behov for at politikarane skal kome med noko ytterlegare krav utover det. Vi veit ikkje best for andre, vi meiner at folk veit best sjølv. Noreg har eit omfattande regelverk og lovverk som ein må rette seg etter når ein byggjer bustader. Ein har desse lovene å rette seg etter når ein skal byggje bustad: plan- og bygningslova med forskrifter og rettleiingar – bygningsdelen – plan- og bygningslova – plandelen – kulturminnelova, energilovgivinga, brann- og eksplosjonsvernlova, el-tilsynslova, husleigelovgivinga, arbeidsmiljølovgivinga, diskrimineringslova, forbrukarlovgivinga, bustadoppføringslova, handverkartenestelova, eigedomsmeklingslova, avhendingslova, takseringsreglar osv., kontrakt- og entrepriselovgivinga – offentleg anskaffingslov, avtalelova, kjøpslova – og miljølovgivinga. I tillegg kjem det som vi har vore inne på tidlegare: offentlege høyringsinstansar i samband med byggjesaker. Vi har altså 22 instansar som kan kome med motsegn, som kan stanse og hindre bustadbygging, mens vi altså ikkje har nokon nasjonal instans som arbeider for å fremje bustadbygging. Framstegspartiet meiner derfor at denne meldinga på ein god måte understreker at problemet i Noreg ikkje er for lite bustadpolitikk, men for mykje og dårleg bustadpolitikk. Ein har rett og slett for mange reglar og for mykje detaljstyring, noko som gjer at det går for treigt med å dekkje den auka etterspurnaden etter bustader som vi har sett dei siste åra. Det er det som er poenget: Det offentlege må regulere mindre, ikkje meir, dersom bustadmarknaden skal kome i balanse. Vi meiner at noko er riv ruskande feil når det altså går fem, seks, sju år berre for å regulere til ein byggjeklar tomt. Det fører sjølvsagt med seg at det blir mangel på tomter mange plassar, og at ein dermed får ei eksplosjonsarta stigning i bustadprisane, spesielt i sentrale område. Framstegspartiet meiner derfor at vi må vere svært tilbakehaldne med å påleggje detaljkrav til nye bygg, og at utviklinga der må vere naturleg, utan press frå sentrale styresmakter. Kva er det då som må gjerast for å få ein betre balanse i bustadmarknaden? Jo, det er eit par punkt som Framstegspartiet er opptatt av, f.eks. at byråkrati og detaljstyring må reduserast. Det er altfor mange motsegner, altfor mykje detaljstyring. Det siste som kom inn, var uavhengig kontroll på bustader, noko som gjer det dyrare. Dette må ned til eit langt lågare nivå, det må ned til eit minimum. Det gjeld sjølsagt òg motsegnene – dei må avgrensast. Mange gode byggjeprosjekt har blitt forhindra på grunn av motsegner. No er eg sjølvsagt klar over regjeringa sitt arbeid med å koordinere desse motsegnene, at Fylkesmannen skal ta seg av det. Eg trur ikkje det er noka løysing i det heile. Eg trur rett og slett at det kan gi desse motsegnene endå større tyngd og styrke, slik at det blir vanskelegare å få bygd framover. Kravet til energieffektivitet må reverserast. Eg trur at viss ein er opptatt av å spare energi, viss ein er opptatt av å auke energioverskotet i Noreg, så kan dette gjerast på heilt andre måtar, med positive verkemiddel: støtteordningar til f.eks. enøk-pumpe og ved å leggje til rette for meir utbygging av vasskraft osv. Det ville vere betre. At det skal vere passivhusstandard på alle bygg, uansett kor dei blir bygde – i Finnmark, på Vestlandet, i Hedmark, Oslo osv. – ville vere veldig feil. Kravet til rullestoltilgjengelegheit må også fjernast, og det gjeld spesielt for dei minste bustadene. Det seier seg jo sjølv at det vil vere dei minste bustadene som blir tyngst ramma av dette kravet, som vil få dei største problema og dei største kostnadene med tilpassing. Eigenkapitalkravet på 15 pst. må bort. Bankane må få gi ei bankfagleg vurdering av kven som skal få lån og ikkje. Viss ein har studert i mange år og ønskjer å kjøpe seg ein bustad, kan det godt hende at ein ikkje har så mykje eigenkapital, men ein har kanskje ein veldig god inntekt som gjer at det ikkje er noko problem å betene eit bustadlån, sjølv om ein låner 100 pst. Det må altså vere opp til bankane å vurdere kva som er bankfagleg forsvarleg å gi i lån. BSU-ordninga må forbetrast. Ho må auke til 300 000 kr totalt – 25 000 kr i året og 28 pst. skattefrådrag. Dette er noko som også Høgre og Kristeleg Folkeparti har støtta oss i, og derfor håpar eg at dette kan bli ein realitet dersom vi får eit regjeringsskifte til hausten. Dokumentavgifta må fjernast. Ho blir òg kalla flytteskatten. Det betyr at dei som er mobile og flyttar og skiftar bustad oftare, må betale ein større kostnad i dokumentavgift enn det andre må. Dokumentavgifta er ei fiskalavgift. Tinglysingsavgifta dekker dei kostnadene staten har med å tinglyse. Dokumentavgifta er då ein ekstra kostnad. Så er det – som saksordføraren var inne på – at det må byggjast fleire studentbustader. Det har vi foreslått. Under behandlinga av statsbudsjettet foreslo vi bygging av til saman 2 000 fleire studentbustader. Det er altså 1 000 fleire bustader enn regjeringa har foreslått. Vårt forslag blei stemt ned. Vi er no veldig glade for at regjeringspartia har kome etter og iallfall kjem oss litt i møte på det, men vi meiner altså at vi må byggje fleire studentbustader, og at vi må auke satsane. Det å byggje fleire studentbustader er eit grep som staten kan ta, og som vil vere verknadsfullt. I dag er det altså mangel på studentbustader. Det medfører at studentane etterspør både tre-, fire- og femroms leilegheiter, spesielt i sentrale område i byane, for å bu i kollektiv i desse større leilegheitene. Det gjer at det blir desto vanskelegare for andre å kome inn på leigemarknaden. Det er også andre måtar å gjere dette på, som andre land har tatt i bruk, f.eks. hybelcontainerar. Utanfor Amsterdam har ein bygd ein liten by med slike containerar. Dei blir bygde i same størrelse som ein container, dei blir frakta som ein container, dei kjem gjerne frå Kina, og dei er 28 m2 store og veldig flotte. Det er altså eit grep ein kan ta for å få opp bygginga og få tilført fleire studentbustader veldig raskt. Det er snakk om eit år frå ein bestiller til dei er på plass. Det siste punktet er dette som går på infrastruktur. Betre vegar og kollektivtilbud er gode verkemiddel for å gjere det lettare og raskare å pendle. Eg trur ikkje det er avstanden frå arbeidsplass til bustad som er det avgjerande, men at det er tida det tar frå bustaden til arbeidsplassen og tilbake igjen som avgjer kor langt unna arbeidsplassen ein ønskjer å busette seg. Derfor er infrastruktur veldig viktig. Nasjonal transportplan er nettopp behandla, og der foreslo vi 45,5 mrd. kr meir kvart år til veg og bane. Dersom det hadde blitt vedtatt, hadde det blitt mogleg å pendle over langt større område. Det er altså ikkje tomtemangel totalt sett i dette landet som er problemet, men mangel på vegar og bane ut og inn frå dei store byane som gjer at mange trekker inn til sentrum for å etablere seg. Viss vi hadde fått investert i infrastruktur, hadde det blitt mykje lettare å pendle over lengre avstandar. Det ville også ført til at vi hadde fått bustadprisane ned, og at vi ikkje lenger hadde hatt noko som liknar ein politikarskapt tomtemangel. Vi ville fått tomter å byggje på og bustader, slik at også dei unge kunne etablere seg på bustadmarknaden, som mange er forhindra frå å gjere i dag. Avslutningsvis vil eg på nytt fremje dei forslaga som Framstegspartiet står bak enten aleine eller saman med andre.