Gjermund Hagesæter (Fremskrittspartiet), 2010-10-22:
Dette er utan tvil ein veldig viktig debatt. Og trass i flotte ord frå statsråden har dessverre samfunnet og Forsvaret her lite å vere stolte av. Eg er sjølv veteran. Eg har vore tre gonger i Libanon. Første gongen var i 1980. Eg var 19 år då eg kom til Libanon som sersjant og lagførar. Det var ei krevjande teneste, og det var mange farlege utfordringar. Eg har lyst å fortelje om ein episode som eg opplevde 18. desember 1980, som det tok mange år før eg greidde å snakke om i det heile. Då skjedde nemleg det som skjer av og til i eit krigsområde: Patruljen som eg leidde, blei utsett for skyting frå 30–40 meters hald i mørket. Det blei også kasta splintgranatar mot oss. Og når ein ligg ute i felten, er det ei enkel avgjerd når nokon prøver å drepe deg, å skyte tilbake for å drepe. Eg gav ordre om å skyte tilbake, og eg trur også eg brukte formuleringa «skyt for å drepe». Eg er klar over at det ikkje er ei korrekt politisk formulering, men det er lettare å formulere seg politisk korrekt når ein sit bak eit skrivebord i regjeringskvartalet enn når ein er i felten i eit krigsområde. Etter ca. 75 minutt var målet nedkjempa, og vi kunne dra inn igjen til leiren. Og eg har aldri hatt så mykje adrenalin i kroppen verken før eller seinare som eg hadde den gongen. Eg hadde også ei merkeleg blanding av følelsar, både sinne og hat og glede og lykke – sinne og hat fordi nokon hadde prøvd å drepe meg og medsoldatane mine, og glede og lykke fordi dei ikkje greidde det. Eg har aldri hatt nemneverdige problem med denne episoden, men vi er skrudd forskjellig saman, og eg veit at det er fleire som har hatt problem, både under opphald i Libanon og etter heimkomst til Noreg. Men støtta og oppfølginga i ettertid frå Forsvaret og samfunnet har vore lik null. Etter enda teneste blir den enkelte overlaten til seg sjølv, utan noka som helst oppfølging. Og for fleire har dette medført ei altfor stor påkjenning. Den sivile helsetenesta har heller ikkje vore til stor hjelp; dei har rett og slett ikkje skjønt kva problema dreidde seg om. I det laget som eg for snart 30 år sidan var lagførar for, er i dag 20 pst. døde. I troppen som eg tilhørte, er i dag 15 pst. døde. Dette var altså på tenestetidspunktet stort sett sunne og friske soldatar i begynninga av 20-åra. Det statistiske sannsynet for at dei ikkje skal oppleve å bli 50 år, er veldig lite. Dødstala eg her viser til, er altså mange gonger større enn det som er gjennomsnittet elles i samfunnet. Eg har ikkje fullstendig oversikt over årsaka til desse dødsfalla, men konstaterer at dette er langt høgare enn gjennomsnittet i befolkninga. Eg trur også at om ein hadde lagt fram statistikk for andre lag, troppar og kontingentar, ville det vise tilsvarande og kanskje også endå høgare tal. Poenget er at når ein sender unge soldatar til krigsområde, og dei der blir utsette for sterke opplevingar, vil dette utgjere ein kostnad også etter at tenesta er avslutta. Den kostnaden må Forsvaret og samfunnet ta på alvor. Ein må tilby profesjonell hjelp på ein heilt annan måte enn det som blir gjort i dag. Eg fryktar at dersom ein ikkje gjer noko radikalt, vil ein kanskje om 30 år oppleve dei same dødstala for dei som kjem heim frå Afghanistan i dag, som for den troppen eg tilhøyrde for 30 år sidan. Derfor er det viktig med ei levekårsundersøking, og det er viktig at det blir kartlagt korleis det har gått med dei som har delteke i denne typen internasjonale oppdrag. Vi må også belyse kvifor det har gått som det har gått, og, aller viktigast, kva samfunnet kunne og burde gjort for desse. Ein må også få ei rettferdig erstatningsordning på plass.