Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2016-04-28:
Regjeringa har fremja ein opptrappingsplan for rusfeltet med dei tre hovudinnsatsområda tidleg innsats, behandling og ettervern og oppfølgingsteneste. Planen skal bidra til ein forbetra, forsterka, tverrsektoriell og samordna innsats overfor grupper som står i fare for, eller er i ferd med, å utvikla eller har lettare eller moderate rusproblem, og overfor alvorleg rusavhengige personar og deira pårørande. Tal frå Norsk pasientregister viser at om lag 27 000 pasientar var i behandling i spesialisthelsetenester for rusmiddelproblematikk i 2014. 36 pst. av desse hadde alkoholproblem som hovudtilstand. 28 pst. var i behandling for opiatproblem. Ansvaret for behandling og oppfølging av personar med rusproblem er delt mellom kommune og stat. I tillegg har vi på rusfeltet eit stort innslag av ideelle og frivillige organisasjonar som supplerer dei offentlege tenestene, og som bidrar til mangfald og den totale kapasiteten i tilbodet. Vel 58 pst. av døgnbehandlingsplassane vart i 2014 drivne i regi av private, i alt vesentleg ideelle organisasjonar. Komiteen står samla om hovudmålsettingane i planen. Det er einigheit om at kommunane vil måtta få ei nøkkelrolle for at denne opptrappingsplanen skal lykkast. Helsedirektoratet har peikt på at det er behov for auka kapasitet i den kommunale rusomsorga, og har anslått eit behov for 4 000 nye årsverk innan 2020. Kommunane er viktige for å nå målet om tidleg innsats. Ein må auka brukarmedverknaden og pårørandesamarbeidet i denne satsinga. Ein samla komité er sterkt bekymra for at så mange med rusproblem og psykiske lidingar som er under behandling for dette, manglar ein plass å bu. Eit tilrettelagt butilbod er ein svært viktig del av rehabiliteringsprosessen. Ifølgje SINTEF-rapporten frå 2013 er 7 pst. av pasientane innan psykisk helsevern og 1 pst. av pasientane innan tverrfagleg spesialisert behandling registrerte som utskrivingsklare. Dei fleste ventar på bustad. Opptrappingsplanen må ifølgje komiteen setja klare og målbare mål for styrking av bustadtilbodet sidan mangelen her har så store konsekvensar for pasientane. Ein samla komité peiker òg på at innsatsen må intensiverast mot å oppdaga barn og unge som utviklar rusproblem, og at tenestene må verta meir tilgjengelege for unge. Særleg peiker komiteen på at rundt 70 000 barn har foreldre med eit så alvorleg rusproblem at det går ut over deira daglege fungering. Komiteen understrekar at blant helsetenestene er helsestasjonen og skulehelsetenesta svært viktige for å klara å fanga opp barn med foreldre med rusproblem. Alkohol er utan tvil det rusmiddelet som forårsakar flest sosiale kostnadar for samfunnet, for familien og for enkeltindividet. Det er ei bekymring i komiteen når det gjeld det som står i opptrappingsplanen om ein tendens til at eldregenerasjonen aukar sitt alkoholforbruk. Komiteen viser òg til dei store kostnadane som er knytte til alkohol i arbeidslivet. Komiteen anerkjenner i sine merknadar det viktige arbeidet som Akan gjer for å tilretteleggja for rusmiddelførebygging i arbeidslivet. Vi har store forventningar til det arbeidet som skal skje med å utarbeida ei rettleiing for rusmiddelførebygging i offentlege verksemder. Her bør det offentlege gå føre med eit godt eksempel. Mens komiteen har behandla saka, har det i den offentlege debatten vore eit sterkt fokus på LAR-behandling av gravide kvinner. Generelt peiker komiteen på at tidleg innsats retta mot kvinner som brukar rusmiddel, må styrkast. Barn fødde med alkoholskade er òg eit problem i Noreg. Kvinner må informerast grundig om skaden alkoholinntak under svangerskap kan påføra barnet. Å implementera erfaringane med forsøk med tidleg livsstilssamtale ved graviditet i dei nasjonale retningslinjene for svangerskapsomsorga er eit viktig grep for å kunna førebyggja og avdekkja uheldig rusbruk hos foreldre. Ein samla komité står bak forslaget om å be regjeringa vurdera å gi alle kvinner som er alvorleg rusmiddelavhengige, tilbod om gratis langtidsverkande prevensjon. Ein samla komité meiner at kvinner i reproduktiv alder som startar opp i LAR, skal verta grundig informerte om LAR-behandling og graviditet og åtvara mot å verta gravide under LAR-behandling. Desse barna veit vi vert fødde med abstinensar, og både Norsk barnelegeforening, Barneombodet og jordmødrene sine organisasjonar åtvarar mot dagens praksis. Komiteen skriv i innstillinga: «Kvinner i LAR som ønsker å få barn, må få tilbud om hjelp til nedtrapping av LAR-medikamenter.» Komiteen skriv også at her må det gjerast individuelle vurderingar. Ein samla komité ber regjeringa «innføre en enkel og ubyråkratisk ordning som kan gi kvinner i LAR gratis langtidsvirkende prevensjon ved oppstart i LAR.» Eit fleirtal i komiteen, alle parti utenom Kristeleg Folkeparti, skriv at det ikkje skal vera eit absolutt krav. Det er sjølvsagt fleire forhold i denne planen der ikkje partia er heilt samrøystes, spesielt når det gjeld kva slags medikament som skal inn i legemiddelassistert rehabilitering, deriblant heroinassistert behandling. Det som komiteen samlar seg om av nye medikament, er det som vert kalla for naltreksonbehandling, som er eit veldig bra prosjekt i Helse Bergen, som ikkje er vanedannande, og dette bør kunna verta ein del av det nasjonale tilbodet. I komiteen er vi òg ueinige om ein skal innføra betalingsplikt for utskrivingsklare pasientar innan rus og psykiatri, allereie i 2017. Blant anna er Senterpartiet svært skeptisk til å innføra dette allereie om eitt år, når vi veit kor mykje som må på plass før dette skal verta eit godt pasienttilbod. Det er kjent at det er politisk usemje om ordninga fritt behandlingsval, og det kjem òg til syne i innstillinga. Det er tverrfagleg oppslutning om prinsippet om at ein framleis skal ha lovforbod mot bruk og innehaving av narkotika, men ein vil ha meir av alternative straffereaksjonar, som Narkotikaprogram med domstolskontroll og meir bruk av § 12, osv. Komiteen viser i innstillinga òg til utfordringane i kriminalomsorga, noko som høyrer nøye saman med det vi ønskjer å få til på rusfeltet. 65 pst. av dei som vert innsette i fengsel, er rusa, og eit stort fleirtal av dei innsette har òg ei psykisk liding. Komiteen peiker på behovet for å styrkja helsetilbodet i fengsel og for å styrkja samarbeidet mellom helse og justis. Elles er det fleire ting i denne opptrappingsplanen som burde vore omtala, alt ifrå tannhelseutfordringar hos dei som har eit rusproblem, til det som ein no omtalar og seier ein skal vektleggja meir, både ernæring og fysisk aktivitet. Det er viktig og sjølvsagt innlysande, men det har vore ein mangel i behandlingstilbodet i dag. Det er ei bekymring at det framleis er for mange overdosar i Noreg generelt når det gjeld rusmiddel, og det er òg ei bekymring som kjem fram, i alle fall frå Senterpartiet, når det gjeld kvaliteten i LAR-behandlinga i Noreg, som vi òg har levert eit forslag om tidlegare. Men alt i alt er det stor einigheit om denne opptrappingsplanen. Vi får sjå om det er tilstrekkeleg med pengar, men det gjeld jo ikkje berre dette. Eg har i alle fall eit stort ønske om at ein skal lykkast no med det som er dei gode intensjonane som vert beskrivne i denne planen. Eg tar opp forslaga som Senterpartiet står bak i innstillinga.