Jon Lilletun (Kristelig Folkeparti), 1999-03-16:
Dagen i dag er ein viktig dag når det gjeld opplæringa for språklege minoritetar. Den rolla morsmålet skal ha i opplæringa, har vore til debatt og til nærare avklaring gjennom fleire år. I denne tida har det i nokon grad vore knytt uvisse og spenning til utviklinga på dette området, både i kommunar og skular og hos elevar. Elevgruppa er svært samansett, og det er mange omsyn å ta når opplæringstilbodet for elevane skal formast ut. Stortinget har tidlegare ikkje funne at det har lege føre eit tilstrekkeleg grunnlag for avgjerd, og bad om meir informasjon om forsking og om erfaringar frå andre land for å kunne ta standpunkt. Denne meldinga er eit svar på dette. På bakgrunn av den heller lange perioden der situasjonen kan seiast å ha vore noko uklar, er det viktig at Stortinget no får avklart ei rekkje forhold knytte til morsmålsopplæringa for språklege minoritetar i grunnskulen. Eg er særleg glad for at det er så brei semje i Stortinget om prinsippa og tiltaka i den meldinga Regjeringa har lagt fram. Det skal ikkje minst saksordføraren ha stor ros for, og eg deler den audmjuke innfallsvinkelen som representanten Rune E. Kristiansen akkurat no hadde til sjølve problemfeltet, til kor omfattande og vanskeleg det er, men òg kor viktig det er. Meldinga legg til grunn at det er nødvendig at elevar frå språklege minoritetar lærer seg godt fungerande norsk. Det er eit overordna mål at elevane skal få høve til vidare utdanning og arbeid på linje med elevar som har norsk som morsmål. Eg har merka meg at ein samla komite er einig i dette overordna målet. Vidare meiner komitefleirtalet, alle unnateke medlemmene frå Framstegspartiet, at morsmålsopplæring og tospråkleg undervisning gjev grunnlag for god norskopplæring. Fleirtalet understrekar at det er viktig at barn frå minoritetsgrupper er stolte av sin eigen kulturbakgrunn, og at det å få opplæring på sitt eige morsmål er med på å lyfte fram den personlege kulturbakgrunnen og å styrkje og utvikle den personlege identiteten. Fleirtalet meiner òg at det er viktig for det norske samfunnet at det finst personar som meistrar ulike språk, og som har god kjennskap til andre kulturar. At det er så brei semje om dette i Stortinget, gjev viktige signal til kommunane som skal fylgje opp dette i praksis. Regjeringa har lagt vekt på at morsmålsopplæringa i grunnskulen skal verte meir målretta. Det er elevar som ikkje beherskar norsk godt nok til å fylgje den vanlege undervisninga, som skal få slik opplæring, og ein læreplan skal leggje føringar for innhaldet. Eg vil her understreke at denne læreplanen skal gjelde heile barnetrinnet, slik også eit fleirtal i komiteen ynskjer. Morsmålsopplæringa skal hjelpe elevane til vidare utvikling og utdanning i Noreg. Det vert lagt vekt på at morsmålsopplæringa skal ha nær samanheng med opplæringa elles. Kommunane skal kunne kombinere morsmålsopplæring, tospråkleg opplæring og særskild norskopplæring med sikte på å gje eit heilskapleg tilbod til beste for eleven. Morsmålsopplæringa skal ikkje gå ut over anna opplæring. Meldinga gjer det klart at kommunane ikkje på generelt grunnlag kan velje bort morsmålsopplæring. Som i dag må ein vurdere situasjonen til den enkelte eleven. På grunnlag av erfaringar frå Noreg og andre land meiner Regjeringa at det er størst behov for morsmålsopplæring dei fire fyrste åra i grunnskulen. Tilbodet kan likevel strekkje seg over dei sju fyrste åra når det er behov for det. Tospråkleg opplæringa bør gjevast i ein overgangsperiode inntil elevane kan fylgje den vanlege opplæringa. I tillegg kan morsmål gjevast som tilvalsfag på ungdomstrinnet der dette er praktisk mogleg. Likeverdig opplæring skal sikrast gjennom dei rammevilkåra statlege styringsverkemiddel set, dvs. læreplanar, økonomi og lærarkrefter. Ansvaret for å organisere opplæringa og finne gode praktiske løysingar ligg lokalt. Departementet vil stimulere kommunar til forsøks- og utviklingsarbeid for å finne nye, betre og kanskje utradisjonelle modellar for organiseringa av opplæringa. Den noverande tilskottsordninga vert vidareført i skuleåret 1999-2000, men det vert lagt opp til endringar frå skuleåret 2000-2001. Det vert lagt vekt på å forenkle ordninga, med meir målretta og effektiv bruk av midlane. Eg har merka meg at heile komiteen ynskjer tiltak som kan føre til at så mange som mogleg av morsmålslærarane har godkjend lærarutdanning. Somme tiltak vert no fylgde opp i departementet, og eg vil komme tilbake til andre sider ved dette i meldinga om lærarrekruttering, slik fleirtalet i komiteen ynskjer. Eg har merka meg at det i komiteen er noko ulike syn på bruken av verkemiddel. Høgre ynskjer ikkje at det skal gjevast eigne forskrifter om plikt for kommunane til å tilby morsmålsopplæring, mens Sosialistisk Venstreparti har ynskt å lovfeste ein individuell rett til morsmålsopplæring. I opplæringslova inngår allereie ein heimel for å gje forskrifter. Høgre ynskjer ikkje læreplanar, mens Sosialistisk Venstreparti ynskjer læreplanar for alle klassetrinn. Fleirtalet går inn for ein læreplan for morsmål på barnetrinnet og ein læreplan for morsmål som tilvalsspråk på ungdomstrinnet.