Nils T. Bjørke (Senterpartiet), 2018-12-05:
Tryggleiken vår er sårbar. Gjennom både store og små hendingar dei siste åra har me fått erfara at me på kort tid kan oppleva at den tryggleiken me forventar, ikkje er der. Me såg det i Aust-Finnmark sist helg, der både naudnettet, breibandet, mobilnettet og fastnettet var nede i fleire kommunar og skapte vanskar for innbyggjarane. Me fekk i førre veke vita at Næringslivets Sikkerhetsråd har avdekt at det er lite merksemd i næringslivet om cyberangrep, og at fire av ti norske verksemder har vore utsette for brot på informasjonstryggleiken. Og stadig får me melding om at hackarar bryt seg inn i e-postkontoar o.l. Den fremste oppgåva vår som ombodsmenn her på Stortinget, er ansvaret for å sikra tryggleiken for norske innbyggjarar. Innbyggjarane skal vera trygge på at politi og forsvar er der når det røyner på, og at dei kjem. Og me skal vera trygge på at sjølv om forsvarsmakta vert utsett for åtak, skal det vera planar som sikrar at dei kan fungera sjølv om dei skulle verta ramma. Spørsmålet me må stilla oss i dag, er: Er me trygge på at dei vil koma, og er me trygge på at dei kjem? Både grunnsikring av skjermingsverdige objekt i politiet og Forsvaret og politiets og Heimevernets sikring av objekt ved bruk av sikringsstyrkar er avgjerande for tryggleiken i Noreg. Riksrevisjonen har i to omgangar vist at me ikkje kan vera sikre på at tryggleiken er god nok. Realitetane kan sjå verre ut etter at den siste rapporten kom. Trass i lovnader har lite skjedd, så hovudspørsmålet vert no: Kven skal tryggja innbyggjarane i eit land om ikkje dei som skal tryggja dei, er sikra? Det er det denne objektsikringssaka i hovudsak handlar om. Det var tryggleiken til folk som var mellom dei viktigaste sakene statsminister Erna Solberg gjekk til val på i 2013. Etter framlegginga av 22. juli-rapporten sa Solberg: «Det er derfor jeg alltid har ment at gode politikere ikke kan nøye seg med å være offensive i media, de må også følge opp vedtakene sine, tørre å engasjere seg i detaljene og hvordan politikken faktisk virker for vanlige mennesker.» Det har gått seks år sidan 22. juli-rapporten vart handsama. Det me har fått sjå i rapportane frå Riksrevisjonen og i dei to høyringane me har hatt dei siste månadene, er at det framleis er orda og ikkje handlinga som har vore størst. I over to år har regjeringa hatt anledning til å koma til Stortinget for å fortelja at fristane som vart sette av Stortinget for objektsikring her til lands, var for knappe. Stortinget har ikkje høyrt eit kløyva ord. Det var Riksrevisjonen, ikkje den øvste ansvarlege for tryggleiken vår, som gjorde Stortinget merksam på at både politi og forsvar var på hælane, og at mykje ikkje var på stell. I løpet av åra som har gått, har det vore skiftande forsvarsministrar og justisministrar, men den øvste ansvarlege for tryggleiksarbeidet i regjeringa har vore den same: statsminister Erna Solberg. Det er ho som sit med hovudansvaret for å koordinera tryggleiken i landet vårt. I to omgangar har ho erkjent at ho ikkje har hatt kontroll. Den fyrste gongen var 21. mars i 2017, då ho i høyringa i Stortinget sa: «Regjeringen var ikke klar over at situasjonen var sånn før vi faktisk fikk Riksrevisjonens rapport og fikk status på det. Det var da man først så at det lå dårligere an.» Den andre gongen ho innrømde at ting ikkje var på stell, var i høyringa 27. august 2018, då ho sa at dei burde ha gjeve Stortinget meir utfyllande informasjon, og at ho tok kritikk på det. I den same høyringa sa ho at ho hadde vore upresis i den førre høyringa, som den dåverande kontroll- og konstitusjonskomiteen hadde. Sjølv om statsministeren har sagt at ho kunne sagt frå til Stortinget tydelegare, tidlegare og meir samla, er det frå min ståstad klart at den øvste ansvarlege for folks tryggleik ikkje har vore klar over den alvorlege situasjonen og korleis arbeidet hennar i regjering har svikta dette arbeidet. Eg vil seia at eg frå starten har vore i tvil om det ville vera rett å fremja noko som kunne tyda på mistillit i denne saka. Men etter at rapporten vart lagd fram, og særskilt etter dei to høyringane me har gjennomført, er eg ikkje i tvil. Det er grunn til å be om orsaking for at regjeringa ikkje har gjort det dei sa dei ville gjera, og ikkje minst for at dei ikkje har gjort det dei sa dei hadde gjort. Det er òg grunn til å be om orsaking for manglande oppfølging av grunnsikring av politi og forsvar, og det vernet som dei viktige institusjonane våre skal ha. Det kan vera ulike grunnar til at objektsikringsarbeidet ikkje har vore prioritert. Men det er påfallande at statsministeren har prøvd å peika på ein treårsperiode frå 2010 til 2013 under den raud-grøne regjeringa som grunngjeving i staden for å peika på dei fem åra ho sjølv har vore kommandøren. I dei fem åra ho sjølv har vore sjef, har statsministeren overlate til statsrådane og departementa å prioritera framdrift og løyvingar. Det har gjeve dårlege resultat. Eit døme på dette var at tidlegare justisminister Per-Willy Amundsen i høyringa i 2017 sa at han skulle ta oppfølginga av objektsikringa vidare i styringsdialogen med direktoratet. Nokre dagar seinare bad medarbeidarane hans i departementet Politidirektoratet om ei vurdering av kor mykje av objektsikringsarbeidet som kunne skyvast ut i tid eller reduserast til eit minimum. – Då blir praten om betre tryggleik ikkje berre prat, men tomprat. Dei same fem åra som har gått sidan regjeringa Solberg tok over styringa av landet, har både politiet og Forsvaret vore igjennom store reformer – reformer som har ført til at avstanden til dei som skal tryggjast, har vorte større. Reformarbeidet har teke tid og ressursar, ressursar som har gått ut over den operative evna til sikringsetatane våre. I Forsvaret har ein sett i gang arbeidet med å kartleggja kva slags objekt som skal sikrast. «Hele landet – sikring av skjermingsverdige objekter» er namnet på dette prosjektet. Men sjølv om dette arbeidet er sett i gang, er det ikkje sikkert at det vil halda vatn, for som Riksrevisjonen skriv i rapporten: «Det er usikkert om prosjektet Hele landet – SVO faktisk vil føre til at grunnsikringen av de skjermingsverdige objektene vil oppfylle kravene i sikkerhetsloven og forskrift om objektsikkerhet. Prosjektet omfatter kun fysiske grunnsikringstiltak, og ikke kravet om reaksjon.» Det er vel her me er ved kjernen – nemleg: Kva må til for at me skal få den raske reaksjonen som er naudsynt for å gjera folk trygge i ein krisesituasjon? Sjølv om ein har fått kartlagt og tryggja installasjonane, seier det lite om Forsvaret faktisk kjem ut. Det er difor me i Senterpartiet har vore sterkt kritiske til nedbygginga av Heimevernet. Å ha eit heimevern som har anledning til å rykkja ut når krisa er der, er heilt avgjerande. Nedlegginga av Sjøheimevernet er eit anna døme på at reformarbeidet ber i feil retning. Når Sjøheimevernet er borte, er det færre til å vera operative til sjøs og sikra dei viktige installasjonane til sjøs og ved kysten når det er naudsynt. Regjeringa er i ferd med å reformera seg bort frå folk. Det som har vore eit godt kjenneteikn ved det norske samfunnet, er at det har vore kort veg til dei som passar på. Vegen er no vorten lengre. Under den opne høyringa på Stortinget om Riksrevisjonens rapport vart det gjort klart at politiet forventar støtte frå Heimevernet på om lag 25 pst. av fleire hundre objekt. Heimevernet har ikkje tilstrekkeleg kapasitet til å sikra og tryggja alle dei sivile og militære nøkkelobjekta. Under høyringa sa sjefen for Heimevernet at dei med dagens tal på soldatar ikkje er dimensjonerte for å sikra politiobjekt og militære objekt samstundes. Når me i tillegg veit at det finst fleire tusen viktige anlegg innanfor sivil sektor som treng sikring, er det nedslåande å høyra den rosemålinga som har kome frå regjeringshald i debatten etter at rapporten kom. Det er med bakgrunn i dette at fleire representantar frå Senterpartiet har fremja forslag om å stoppa alle nedskjeringsprosessar i Heimevernet, auka talet på heimevernssoldatar til 45 000 og reetablera Sjøheimevernet. Med det alvorlege bakteppet som rapportane frå Riksrevisjonen har gjeve, er dette avgjerande for responstid og tryggleiken for folk. Politiet har tolv skjermingsverdige objekt. Statsministeren nemnde fire av dei då ho la ned grunnsteinen til det nye beredskapssenteret på Taraldrud, og i den avgraderte rapporten frå Riksrevisjonen kjem det fram at tre operasjonssentralar i politiet er såkalla skjermingsverdige objekt. Men grunnsikringsarbeidet har teke år, og Politidirektoratet har slått fast at det framleis vil gå mange år før ein er i mål med dette arbeidet. Justisminister Tor Mikkel Wara sa til NTB den 22. oktober i år at det var fyrst i 2015 at regjeringa vart klar over kor omfattande arbeidet med objektsikringa var, og at ein ikkje tok konsekvensane av dette. Men sjølv om dei vart klar over kor omfattande arbeidet var, og at tidsfristane ikkje lét seg halda, vart ikkje Stortinget informert. Formelt sett har Stortinget enno ikkje teke imot noka formell melding frå regjeringa om dette. Det same året, i 2015, vedtok Stortinget, med støtte frå regjeringspartia og Arbeidarpartiet, å setja i verk reforma med det misvisande namnet nærpolitireforma. Talet på politidistrikt vart kutta frå 27 til 12, 126 lensmannskontor er lagde ned, og innanfor politiet er det lita tru på at reforma vil føra til eit meir synleg politi og bidra til ein meir effektiv kamp mot kriminaliteten. I åra etter 2015 har det i politiet vore meir intern merksemd på reforma enn det har vore fokus på den operative sikringa av viktige politiobjekt. Frå Justisdepartementet har det vore lite hjelp å få. Dei sikringstiltaka som er sette i verk, er sette i verk over politiets eigne driftsbudsjett og ikkje over eit eige investeringsbudsjett. Fyrst i revidert nasjonalbudsjett i 2018 kom det ei løyving på 20 mill. kr til objektsikringsarbeidet. Det kjem nok ikkje av regjeringa sin medvetne innsats på området, men den knusande kritikken som Riksrevisjonen kom med. «Fjernpolitireforma» frå regjeringa har, som nemnt, teke mykje tid og ressursar. Dette kjem på toppen av at løyvingane til politiet frå regjeringa ikkje har stått i stil med lovnadene. Statsbudsjettet for neste år, som regjeringspartia og Kristeleg Folkeparti er samde om, gjev inga betring. Me står langt frå målet om to politifolk per tusen innbyggjarar her til lands, og enda lengre tid vil det ta med den budsjettavtala som no ligg på bordet. Når me ser korleis denne regjeringa, under leiing av statsminister Erna Solberg, har bygd ned dei lokale lensmannskontora og elles bygd ned offentleg forvaltning i distrikta og auka talet på statlege arbeidsplassar i Oslo-området, har me fått færre til å ta hand om lokale og desentraliserte installasjonar, fått lengre responstid og mindre lokalkunnskap. I komitéinnstillinga har Senterpartiet ein merknad om dette. Den er me åleine om. Det tek me til etterretning, men kampen for å byggja politi og forsvar opp, og ikkje ned, vil me halda fram med – ikkje fordi det er populært i desse sentraliseringstider, men fordi det er heilt naudsynt for at me framleis skal ta heile landet i bruk.