Ingrid Heggø (Arbeiderpartiet), 2010-06-15:
Hovudavtalen regulerer eit formelt og gjensidig forpliktande samarbeid mellom staten og næringsutøvarane i jordbruket om gjennomføringa av den landbrukspolitikken Stortinget har fastlagt. Hovudavtalen regulerer altså organisasjonane sin rett til å forhandla om rammevilkåra for landbruksnæringa, og om korleis forhandlingane skal gå føre seg. Avtalen regulerer prosessen, partane sine rettar og plikter, men ikkje det materielle innhaldet i sjølve avtalen, noko det kan verka som om enkelte her trur. Ei grunngjeving Framstegspartiet nyttar for å seia opp hovudavtalen, er at det ikkje er rett at ei næring skal forhandla direkte med staten. Dei ynskjer at marknaden skal styra alt. Når det gjeld det at marknaden skal styra alt, er Arbeidarpartiet fundamentalt ueinig med Framstegspartiet. Vi meiner at marknaden er ein god tenar, men ein dårlig herre. Marknaden må såleis styrast. Mangel på styring av marknaden var ein hovudgrunn til finanskrisa, og det er altså dette Framstegspartiet applauderer. Eit anna moment med at marknaden skal styra alt, er at dei samfunnsoppgåvene som jordbruket vert pålagde, ikkje vert gjennomførde og følgde opp viss det er marknaden som rår grunnen åleine. Dette kan vera gode som samfunnet etterspør, men som det ikkje finst marknad for der og då. Marknaden tek heller ikkje omsyn til fellesskapsverdiar eller f.eks. klimautfordringar. Avtalen har vist seg å vera i stand til å handtera endringane i eksternt gitte rammevilkår. Innhaldet i dei årlege avtalane vert også utvikla innanfor ramma som vert lagd for forhandlingane. Dette vert synleggjort ved at ein dei seinare åra har gjennomført tilpassingar både i målprissystemet, marknadsreguleringsordningane og budsjettstøtta – som ei tilpassing til internasjonale reglar. I Soria Moria II slår vi raud-grøne fast at vi vil vidareføra jordbruksforhandlingane. Dette er eg glad for. Jordbruksavtalane er nemleg eit verktøy for å gjennomføra den landbrukspolitikken som Stortinget har vedteke, eit verktøy Framstegspartiet vil ta bort. Avtalesystemet kan òg sjåast på som ein naturleg del av den norske modellen med forpliktande samarbeid mellom det offentlege og arbeids- og næringslivet. Den norske modellen byggjer på eit trepartssamarbeid. Heldigvis har Noreg høg organisasjonsgrad og brei representasjon av arbeidstakarar i bedriftene. Dette er ein styrke. Trepartssamarbeidet har ført til økonomisk stabilitet, mindre konfliktar og eit felles samfunnsansvar. Modellen er kjenneteikna av gjensidig respekt og samarbeidsvilje. I og med at Framstegspartiet også er imot fagforeiningar, og dermed den norske modellen med trepartssamarbeid, tek eg ikkje munnen for full når eg påstår at økonomisk stabilitet vert ei mangelvare med Framstegspartiet sin politikk. Konfliktnivået vil auka, og det vert opp til den enkelte og marknaden å ta samfunnsansvar. Og som sagt: Marknaden tek ikkje omsyn til fellesskapet. Etter mitt syn har det stor verdi at utforminga av landbrukspolitikken skjer i eit nært samarbeid med næringa sjølv. Dette samarbeidet stimulerer nettopp til medansvar og aktiv medverknad i gjennomføringa av landbrukspolitikken. Så er det eit anna moment eg ynskjer å nemna. Det er ikkje slik at vi som sit her i Oslo, alltid har den fulle oversikta over kva ei næring treng. Kvar skoen trykkjer, veit den best som har skoen på. Eg veit ikkje kor mange rådslag Framstegspartiet har med bønder, det må eg berre innrømma – heller ikkje eventuelle møte med Småbrukarlaget og Noregs Bondelag – men eg har hatt relativt mange slike møte opp gjennom åra med organisasjonar og med enkeltbønder. Og ropet om å sleppa fri har eg til dags dato ikkje høyrt – ikkje ein einaste gong. Vestlandsbonden i Sogn og Fjordane, som eg har best kjennskap til, er kjenneteikna av å driva i ulendt terreng og i små einingar. Eg har ikkje møtt ein bonde heimanfrå som meiner at ein deregulert marknad, der primærleddet vert svekt og kvar enkelt bonde skal vera kontaktprodusent for seinare ledd, vil verta ei styrking av bonden og landbruksnæringa – tvert om. Viss all drift skal vera marknadsbasert, f.eks. utan fraktutjamning, vil Sogn og Fjordane-bonden gå magre tider i møte. Her er liten moglegheit til å driva stort. Vi raud-grøne har varsla at vi vil ha ei ny jordbruksmelding. Denne ser eg fram til å jobba med. Saman med næringa og organisasjonane skal vi meisla ut ein heilskapleg, god landbrukspolitikk og levande bygder i heile landet, til beste òg for forbrukarane.