Magnhild Meltveit Kleppa (Senterpartiet), 2006-06-15:
UDI si behandling av dei såkalla MUF-sakene er interessant, fordi ho har ført til eit breitt og djupt ordskifte om skiljet mellom politikk og forvalting, mellom politisk ansvar og forvaltingsmessig skjøn. Slik vårt parlamentariske system har utvikla seg over lang tid, er det konstitusjonell sedvane at Stortinget berre kjenner statsråden. Samtidig skal statsråden sine avgjerder, instruksar og føringar verta følgde opp lojalt og til punkt og prikke av hans eller hennar embetsverk og underliggjande etatar. Komiteen si behandling av UDI-saka har medverka til å presisera dette. Eg vil òg gi honnør til saksordføraren, Høybråten, for hans saklege og gode vektlegging av viktige hjørnesteinar når det gjeld den måten vårt representative demokrati fungerer på. Kjernen i denne saka og det som kontroll- og konstitusjonskomiteen har retta kritikk mot, er at UDI ikkje informerte departementet og statsråden om sin nye praksis og om sine vurderingar som galdt menneskelege omsyn. I ettertid har òg leiinga i direktoratet teke sjølvkritikk for mangelen på slik informasjon. Informasjonsplikta er sentral, og ein samla komite har peikt på at denne plikta burde ha vore følgt opp på eit heilt anna vis i samband med dei såkalla MUF-sakene. Det er god grunn til å tru at Stortinget sin kritikk fører til skjerpa medvit både i departementet og i ytre etatar om kor viktig god kommunikasjonsflyt, påliteleg forvaltingsskikk og respekt for politisk ansvar er og må vera. Eg vil samtidig ikkje leggja skjul på at Senterpartiet meiner denne saka har vorte noko overdimensjonert. Då eg under kontrollhøyringa spurde utvalsleiaren, Graver, om utvalet hadde gjort noka vurdering av kor stor sak dette er, svarte han m.a. følgjande: «Jeg vet ikke om saken er så stor at den fortjener de ressurser som har blitt brukt på den totalt sett. Det vil jeg kanskje sette spørsmålstegn ved.» Feil og manglar kan oppstå utan at det inneber korkje systematisk ukultur eller illojalitet overfor politiske styresmakter. UDI-saka er alvorleg i seg sjølv, men ho dannar ikkje grunnlag for allmenne konklusjonar om at UDI generelt har vore vanstyrt og prega av utillateleg dagleg drift. Saka har likevel gitt innspel til ein ny diskusjon om styringsforholda på utlendingsfeltet. Senterpartiet ynskjer den diskusjonen velkomen. Vi ser fram til delrapport 2. Vi ser òg fram til at departementet skal følgja opp denne saka med tiltak både når det gjeld organisering av og politisk styring og kontroll med dette viktige feltet innanfor norsk samfunnsliv. Stortinget drøfta styringsforholda på utlendingsfeltet både i juni 2004, i samband med behandlinga av St.meld. nr. 21 for 2003–2004, og i fjor vår, i samband med behandlinga av Ot.prp. nr. 31 for 2004–2005. Eg finn grunn til å minna om at eit fleirtal i den dåverande kommunalkomiteen, Arbeidarpartiet, Framstegspartiet, SV og Senterpartiet, i ein merknad i innstillinga peika på at det er eit uutnytta rom for politisk styring gjennom forskrift ved klarare presisering av sentrale omgrep som m.a. «sterke menneskelege omsyn» og «særlege omsyn». Det var berre SV og Senterpartiet som fremma forslag om å utarbeida ei slik forskrift, og det var då Bondevik II fekk fleirtal for forslaget om å innføra eit tilgjenge for departementet til å gi generelle instruksar til UDI om lovtolking og skjønsutøving. Stortingsrepresentantar, statsrådar og framståande embets- og tenestemenn spelar sentrale roller i norsk samfunnsliv og ikkje minst i norsk offentlegheit. Dei må difor tola både offentleg kritikk og kritisk søkjeljos. Offentlege granskingar medverkar i særleg grad til akkurat dette. Graver-kommisjonen er ikkje noko unntak i så måte. Vi bør nok alle hugsa at slike offentlege granskingskommisjonar representerer ei ekstraordinær form for utgreiing. Vidare er det slik – som det står i rundskrivet «Regler for granskingskommisjoner» – at offentlege granskingskommisjonar berre bør «brukes i tilfelle der vedkommende myndighet finner det klart at kommisjonsbehandling er den beste løsning sammenlignet med andre muligheter for undersøkelse». UDI-saka kravde ei slik gransking. På same tid er det ein viktig lærdom at fleire av dei involverte har kome med svært kritiske merknader til korleis denne saka faktisk har blitt granska. Det er lett å slutta seg til kritikken som har gått på at tida var knapp, noko som delvis medførte at fleire har meint at både rettstryggleik og partsrettar ikkje har vore sikra i tilstrekkeleg grad. Dette er alvorleg, og det bør mana til endå større forsiktigheit når nye granskingskommisjonar eventuelt skal oppnemnast i framtida. Eg ser – til liks med ein samla komité – positivt på at Regjeringa skal gå gjennom retningslinene som ligg til grunn for offentlege granskingar. Dei som no gjeld, skriv seg tilbake til 1975. Samfunnet har endra seg betydeleg sidan då. Spesielt har media fått eller teke til seg ei anna rolle. I større grad enn før set media sjølve dagsordenen og driv saker fram. Dette er tidvis svært positivt, men det hender at baksida av medaljen – slik ein har erfart i denne saka – er personifisert skandalejag med ein gapestokkfunksjon. Media si rolle bør i det heile vera med i vurderinga når retningslinene for offentlege granskingar no skal under lupa. Så har alle som har hatt ordet, kommentert Framstegspartiet sine tre forslag. Eg sluttar meg til det som er sagt til dei forslaga, både frå saksordføraren, frå Høgre, frå Arbeidarpartiet og frå SV. Mi anbefaling til Framstegspartiet er at dei trekkjer desse tre forslaga.