Torstein Rudihagen (Arbeiderpartiet), 2009-06-11:
Vi behandlar i dag ei innstilling av stor betydning for utviklinga i dette landet over ein tiårsperiode – og sjølvsagt òg utover det. Så har komiteen så visst merka det enorme engasjementet i heile landet rundt denne saka, både under prosessen med forslaget til stortingsmeldinga og under arbeidet med innstillinga frå komiteen. Engasjementet er naturleg, fordi gode transport- og kommunikasjonsmoglegheiter ikkje berre er eit mål i seg sjølv, men eit heilt avgjerande verkemiddel for å nå nær sagt alle andre politiske mål, som auka verdiskaping og konkurranseevne for næringslivet, å ta heile landet i bruk, gode velferdstenester innanfor helse, skule, barnehage og eldreomsorg – og mykje anna. Vi har utvikla eit velferdssamfunn, eit næringsliv og ei internasjonal samhandling som krev auka mobilitet. Transportsektoren har ikkje følgt med i denne utviklinga. Sektoren har vore nedprioritert av fleire regjeringar over tid. Derfor har vi eit etterslep på vedlikehald. Derfor står toga altfor ofte – faktisk òg i dag – og derfor er framkomsttilhøvet for dårleg. Det er nødvendig med eit samferdselslyft, ei satsing, på denne sektoren. Eg er derfor glad for at Regjeringa har invitert Stortinget til å vedta ein svært ambisiøs nasjonal transportplan for dei neste ti åra, eit forslag som blei veldig godt motteke over heile landet da det blei lagt fram. Regjeringa ynskjer å bruke 100 milliardar kr meir på samferdsel dei neste ti åra samanlikna med gjeldande plan. Det er ein auke på heile 45 pst. Utover dette får fylkeskommunane ein betydelig auke til vegnettet, som dei skal overta frå nyttår. For 2010 er denne auken på 1 milliard kr, og ein føreset at rammene til fylkesvegane blir auka i dei komande åra. NTP-forslaget inneheld omfattande utbyggingsplanar for veg, jernbane, hamner og farleier og ei langt sterkare satsing på trafikktryggleik, kollektivtransport og tiltak for å leggje til rette for gåande og syklande. Her er òg ei rekkje tiltak for å nå målsetjinga vår om betre klima og miljø. Det er ei omfattande innstilling komiteen har lagt fram, faktisk på 300 sider. På nokre få område er det ein samrøystes komité bak merknadene, på andre område er det ulike partikonstellasjonar. Partia har i innstillinga synleggjort både politikk og økonomiske rammer. Det vil sikkert dei ulike partia sjølve gjere greie for, så eg vil her bruke mest tid på regjeringspartia si fleirtalsinnstilling. Eg har særleg merka meg Framstegsparties uhemma pengebruk. I innstillinga er det ei påplussing av ramma på 580 milliardar kr, men ifølgje Drammens Tidende 5. juni seier Framstegspartiets Ulf Erik Knudsen at dei vil bruke 1 000 milliardar kr, eller ein billion kroner, på vegbygging. Ein skulle tru at Framstegspartiet rådde over andre pengar enn det vi andre gjer. Det er lett å vere politikar når ein kan love nye milliardar til nær sagt alle gode formål og samtidig love store skattelettar. Framstegspartiet har i samferdselsdebattar her skulda nokre av oss andre for å mangle politisk mot. Men kor stort politisk mot skal det til for å strø om seg med milliardlovnader kontra å føre ein ansvarleg økonomisk politikk? Korleis skal Framstegspartiet følgje opp sine lovnader? Dei vil danne regjering med Høgre – gjerne óg med Kristeleg Folkeparti og Venstre. Sjølv om nokre av desse partia i opposisjon òg overbyr Regjeringa, opererer dei med heilt andre økonomiske rammer. Ein transportplan må følgjast opp i dei årlege statsbudsjetta, men det er i fireårsperioden no det for fyrste gong har skjedd. Ved behandlinga av NTP for 2006–2015 blei det fleirtal for ein langt meir ambisiøs transportplan enn det regjeringa Bondevik foreslo. Etter fire år har Regjeringa ikkje berre oppfylt dei økonomiske rammene, med overoppfylt dei med 1,9 milliardar kr. Tiltakspakka for arbeid inneber ei ytterlegare satsing på samferdsel med om lag 3,8 milliardar kr. Dette viser at vi har klart å snu ein mangeårig negativ trend, og at vi har starta eit nødvendig samferdselslyft. Nasjonal transportplan er bygd opp rundt dei sentrale målsetjingane om framkomsthøve og regional utvikling, transporttryggleik, miljø og universell utforming. Særleg vil vi framheve at NTP inneheld ein tydeleg differensiert samferdselspolitikk med ei særleg satsing på kollektivtransport og jernbane i og omkring dei største byane, mens veksten i dei økonomiske rammene til veg er særleg sterk i landet elles. Dei fleste store investeringane i jernbane kjem i intercitytriangelen i Austlandsområdet. Dobbeltsporet Oslo–Ski er det desidert største enkeltprosjektet i NTP. Det er ei stor mengd vegprosjekt i investeringsplanen – 35 på E6, som strekkjer seg frå Svinesund til Kirkenes. Nærare 40 vegprosjekt skal starte opp allereie i fyrste fireårsperiode. Det er prosjekt i hamner og farleier langs heile kysten, med sikring av farleier, utdjuping av hamner og utbygging av nye hamneanlegg for landing av fisk. Spesielt er Nord-Noreg tilgodesett med mange hamneprosjekt. Nordområdesatsinga i NTP inneber òg fleire viktige utbyggingsprosjekt når det gjeld vegane til Russland, Finland og Sverige. I samband med nordområdesatsinga er det svært bra at ein no lagar ein heilskapleg studie som ser på dei langsiktige transportbehova og dei ulike utbyggingsalternativa i nord, inkludert moglegheita for jernbane. Når det gjeld jernbana elles i landet, opplever eg at det er ein mykje større tverrpolitisk vilje til å satse no enn det var for få år sidan. Regjeringa legg opp til ei stor satsing i åra framover, bl.a. med dobbeltsporutbygging i intercitytriangelen, med utbygging av terminalar og kryssingsspor. Det vil bli ei fordobling av godskapasiteten. I tillegg skal moglegheita for ein høghastigheitsbane i Noreg utgreiast. Med unntak av Framstegspartiet seier alle partia at denne utgreiinga skal ha bygging av høghastigheitsbane som siktemål. Men vi har ikkje eit godt nok avgjerdsgrunnlag no, og vi seier da òg at utgreiinga vil vise om det er mogleg å nå dette siktemålet. Ulike fagmiljø gjer ulike vurderingar, og vi treng eit meir robust grunnlag for å ta ei avgjerd når transportplanen rullerer om fire år. Denne utgreiinga må staten ta ansvaret for, men her må ein trekkje vekslar på det arbeidet som eksterne jernbanefaglege miljø gjer. Så vil eg understreke at vi skal byggje ut eksisterande bane i tråd med planane i NTP. Vi seier da óg at intercitysatsinga i NTP-forslaget kan bli eit fyrste steg i ein framtidig høghastigheitsbane. Regjeringspartia er opptekne av at utbyggingsprosjekta skal gjennomførast effektivt, heilskapleg og med så rask framdrift som mogleg. Dette legg NTP-forslaget opp til, for det er vesentleg auka rammer og fleire store, samanhengande utbyggingsprosjekt. Vi er positive til Regjeringa sitt forslag om å prøve ut ei ordning med å skilje ut nokre store, heilskapalege investeringsprosjekt på eigne budsjettpostar i det enkelte budsjettåret. Prosjekta med framdrifts- og finansieringsplan må behandlast av Stortinget, og løyvingane i åra etter må følgje opp slik at ein får ei maksimalt rasjonell framdrift. Vi ser óg at nye kontraktsformer som kombinerer utbygging/utvikling, drift og vedlikehald av vegstrekningar, kan bidra til god ressursutnytting. Evalueringa av OPS-prosjekta viser at dette er ei positiv erfaring som vi kan ta med oss. Betre trafikktryggleik er eit overordna mål. Det er tragisk at så mange er drepne og skadde i trafikken. Nullvisjonen må stå fast. Det er bra at NTP-forslaget har eit ambisiøst mål om å kome nærare denne visjonen i løpet av perioden. Her er det ikkje eitt tiltak, men ei rekkje tiltak som vil verke i hop. Fleire av desse tiltaka er spesielt retta mot høgrisikogruppa – dei som er mellom 15 og 24 år. Eg vil bl.a. vise til at ein foreslår å auke den økonomiske ramma for programområdet trafikktryggleik med 159 pst. samanlikna med inneverande NTP. I NTP er det foreslått å byggje ut 500 km med nye gang- og sykkelvegar langs riksvegnettet. Ein legg opp til å auke løyvingane med 154 pst. samanlikna med gjeldande plan. Vi er overtydde om at betre tilrettelegging for syklistar gir store samfunnsgevinstar i form av betre trafikkavvikling, mindre energibruk, mindre luftforureining, positive helsegevinstar og mindre støy. To tredjedelar av alle reiser stuttare enn 5 km blir gjennomførde med bil, så her er det utvilsamt eit stort potensial for meir sykkelbruk. Vi meiner det trengst ein offensiv nasjonal innsats for betre og fleire sykkelvegar. Transport står for nær ein tredjedel av CO2-utsleppa i Noreg. I Nasjonal transportplan blir dei ambisiøse målsettingane i klimameldinga haldne oppe. Måla skal ein i hovudsak nå gjennom reduserte utslepp frå bilparken og redusert biltrafikk i storbyområda. Utsleppa pr. kilometer går allereie ned etter Regjeringas grøne omlegging av avgiftene. Auka bruk av biodrivstoff og aktive bidrag for elektrifisering av bilparken vil bringe utsleppa pr. kilometer ytterlegare nedover. Redusert biltrafikk i storbyane er ei krevjande, men like viktig oppgåve – ei oppgåve som må løysast i eit tett og forpliktande samarbeid mellom staten, regionane og kommunane. Eit avgjerande viktig bidrag frå staten er å gjere jernbanen i stand til å ta trafikkvekst. Belønningsordninga er eit anna statleg verkemiddel. No skal belønningsordninga og prosjektet «Framtidens byer» syast i hop og bli eit av dei forpliktande samarbeidsprosjekta som har reduserte utslepp som mål. Frå 2008 til 2009 dobla vi belønningsordninga for kollektivtransport. No skal belønningsordninga doblast på nytt. Det er ein del av Nasjonal transportplan. Da blir belønningsordninga etter kvart på 650 mill. kr. Og auken vil i stor grad falle på dei byane som ønskjer avtale med staten om ei pakke med positive og restriktive tiltak. Kristiansand har nyleg inngått ei slik avtale, og i miljøpakka for Trondheim, som Stortinget har til behandling, blir det også signalisert ei slik avtale. Det er vilje til å ta i bruk effektive restriktive tiltak i mange byar, og da er stortingsfleirtalets klare signal at vi vil bidra økonomisk til å finansiere f.eks. auka kollektivtrafikk. Fleirtalet gir også tydelege signal om at det skal stillast strengare krav til bypakker framover. Eksempel på krav er ei arealplanlegging som reduserer transportbehovet, krav om betre kollektivtilbod og utbygging av eit samanhengande sykkelvegnett. Målet er reduserte utslepp gjennom å auke kollektivtransporten og sykkelbruken i byane. I innstillinga ber fleirtalet Regjeringa om å setje seg ambisiøse mål for kollektivtransporten i hop med fylke og bykommunar, f.eks. innanfor «Framtidens byer». Innstillinga understrekar òg ekspressbussane si viktige rolle når det gjeld transport på lange distansar mellom byane, og at stat og fylke må bidra aktivt for å vidareutvikle desse gode tilboda for å få fleire reisande. Nasjonal transportplan inneheld mange konkrete tiltak som skal bringe transportsektoren nærmare ei universell utforming i dei neste ti åra, og dei funksjonshemma sine organisasjonar har – iallfall mange av dei – i høyringane sagt seg fornøgde med at ein går konkret og forpliktande til verks for at alle skal med, også på buss og tog. Heilt til slutt: Regjeringa har lagt fram eit NTP-forslag som er eit kraftig samferdselslyft, eit lyft som vi treng. Stoltenberg-regjeringa har i denne perioden vist at dei har vilje og evne til å gjennomføre ein vedteken transportplan. Det vil same regjering òg gjere med den framlagde planen.