Magnhild Meltveit Kleppa (Senterpartiet), 2007-05-31:
Den norske Grunnlova er vel den nest eldste i verda – etter den amerikanske – som framleis er i bruk, i funksjon. USA sin konstitusjon har vorte endra berre 27 gonger på over 200 år. Desse 27 endringane, eller tillegga, inkluderer dei ti Bill of Rights frå 1791. Den norske grunnlova har derimot vore meir flytande; oftare endra og i større grad i utvikling både språkleg og innhaldsmessig. I snitt har det vore om lag ei grunnlovsendring i året sidan 1814. Slik sett liknar vår konstitusjonelle tradisjon kanskje meir på den svenske enn på den nordamerikanske: I Sverige har det vore over 200 grunnlovsendringar. Mitt poeng er at Stortinget tidvis har hatt eit pragmatisk forhold til konstitusjonen – Dette gjeld ikkje minst i denne stortingsperioden. På kort tid har vi reformert Riksretten, avskaffa Odelstinget og Lagtinget og attpåtil skriftfesta den negative parlamentarismen slik han har utvikla seg til sedvane i tida etter riksrettssaka mot ministeriet Selmer i 1884. Nett denne seine innføringa av parlamentarisme i Grunnlova minner vel kanskje om Ivar Aasen sine ord: «Me skal koma, um inkje so braadt.» Kjernen i desse endringane er likevel at dei har vore fornuftige, dei har vore godt utgreidde, og, når alt kjem til alt, dei har vore ukontroversielle. Så er spørsmålet i dag: Er tida inne for ytterlegare endringar? Bør vi innføra positiv parlamentarisme – investitur og oppløysingsrett? Senterpartiet meiner ikkje det. Vi vil difor røysta mot framlegget som går inn for anten begge delar eller berre oppløysingsrett. Eg skal straks gjera greie for det. Men først nokre ord om det eg vil kalla metode. Grunnlova handlar djupast sett om spelereglar for folkestyret: harde verdiar, borgarlege rettar, mindretalsvern, fordeling og balansering av makt. Når spelereglar eventuelt skal endrast, trur eg det er eit ideal å sjå vekk frå eigne, kortsiktige interesser. Metoden for evaluering av framlegg må vera å tenkja, samtala og konkludera som om ein er bak eit slør av fåkunne: Vi veit ikkje kva som vil tena oss best om 20, 30 eller 40 år. Vi bør difor handla ut frå det som vi etter beste evne oppfattar eller maktar å sjå på som fellesinteresser; det som tener folkestyret best. I det trur eg ligg utforming av ei grunnlov som sikrar at demokratiet er både til gagn for folk flest og stabilt og legitimt. Slike vurderingar er likevel vanskelege, ikkje minst fordi det verken er nattsvart eller tomt bak eit slikt slør. Røynsler, nær historie og meir eller mindre strategiske vurderingar gir i dag likevel ekko som påverkar val og meiningar om framtida. Lat meg konkretisera: Vi er usamde i vurderinga av om dagens form for parlamentarisme utviser eller er opphav til alvorlege styringsproblem. Difor stør vi ikkje dei løysingane – investitur og oppløysingsrett – som blir presenterte som løysingar, sjølv om dei er «milde» og neppe ville ha representert dramatiske endringar av spelereglane viss dei hadde vorte vedtekne. Fråvær av oppløysingsrett gjer at det norske systemet formelt sett skil seg ut frå det i andre europeiske land vi ofte jamfører oss med. Det viktige er likevel dette: Hjå oss fangar bordet. Det manglande høvet til å skriva ut nyval tvingar fram samarbeid, pragmatisk vilje og evne til å koma med løysingar og finna semje om kompromiss – i Stortinget og i samspelet mellom regjering og nasjonalforsamling. Vi meiner dette fungerer, og kan vanskeleg sjå at det ikkje kjem til å fungera. Like eins, når vi snakkar om skiping av handlekraftige regjeringar, veg sedvane og kultur tungt i vårt system, og gir få, om nokon, teikn på at regjeringar er vanskelege å etablera, på same tid som dei i regelen er relativt styringsdyktige – iallfall har dei vore det i etterkrigstida. For at vi skal kunna sjå framover, er det vanskeleg ikkje å freista å læra av fortida og samtida. Det vil typisk vera delte meiningar om kva vi kan læra av det som har skjedd. Vi meiner moderne norsk parlamentarisme fungerer tilfredsstillande og produserer politiske løysingar og samarbeidskonstellasjonar som er både stabile og legitime over tid. Sett at dette endrar seg, sett at det etter kvart viser seg at spelereglane ikkje held mål – då bør dei kanskje endrast, men ikkje nødvendigvis i tråd med dei forslaga som no ligg føre. Men som sagt, Senterpartiet meiner at vi ikkje er der i dag, og det er heller ikkje lett å sjå føre seg at vi kjem dit i morgon. Difor hegnar vi inntil vidare om det vi har i dag: ei pragmatisk oppdatert grunnlov som fungerer tilfredsstillande, og som medverkar til at folkestyret framstår som både velferdsfremjande, stabilt og legitimt.