Torgeir Knag Fylkesnes (Sosialistisk Venstreparti), 2017-05-30:
Mineralnæringa er ein fundamental del av elles ikkje-biobasert industri. Skal Noreg ha ny-industrialisering som mål i ei tid der det ikkje lenger er billeg arbeidskraft som avgjer, men kompetanse og nærleik til kraft og mineral, så er norske mineral veldig viktige. Men vi må gå inn i dette med opne auge og sjå på dagens situasjon før vi køyrer på. For det første: Bortsett frå Store Norske, som er under ei viss form for avvikling, har ikkje Noreg i dag noko større mineralselskap. Dei største er kanadiske og australske. For det andre blir mineralnæringa i dag prega av at store delar av dei tilsette ved gruveverksemda blir flogne inn og ut igjen – ofte frå utlandet – og vi får plattformsamfunn som ikkje er noka spesiell god samfunnsutvikling. For det tredje er reguleringa av mineralnæringa, både med omsyn til utslepp og inntekt til stat og kommune, svært mangelfull. Dermed står vi att med eit mineralregime som både er underregulert med omsyn til natur, skapar få lokale, faste arbeidsplassar og bidrar lite på inntektssida. Vi treng difor å ta ei rekkje grep før mineralnæringa blir den næringa som Noreg verkeleg kan satse stort på. SV vil sørgje for ein god balanse mellom ny utvikling av mineralnæringa og omsynet til miljø og lokalsamfunn. Det er vår linje. Noreg er eit fjelland som er rikt på mineral, som har gode føresetnader og har gitt oss mange arbeidsplassar, men også store problem med forureining, bl.a. fjorddeponi. For SV er det difor viktig å gjere følgjande grep for å få eit mineralregime som vi trur vil vere bra for både nasjonen og miljøet. For det første: opprette eit statleg mineralselskap på same måte som Noreg har gjort i tidlegare tider i dei andre store norske næringane. Eit statleg eigarselskap vil bidra i front gjennom utvikling av teknologi, varetaking og utvikling av metodar i tråd med norske naturvernomsyn, og samtidig sikre nasjonale interesser, skape verdiar og arbeidsplassar, nasjonalt og lokalt. Vidare bør vi gradere minerala og uttak etter globale behov for utvikling av ny teknologi. Dei mest etterspurde minerala for å byggje ny teknologi i tråd med Paris-avtalen bør ha prioritet. For det tredje vil vi stille strengare miljøkrav. SV vil stille krav om å gi støtte til forsking og utviklingsarbeid for å utnytte restråstoff i malmen i eit krinsløp og utvikle metodar for rehabilitering etter gruvedrifta. Det må stillast krav til fondsavsetjing for opprydding før avvikling. For det fjerde: SV ønskjer saman med Venstre å forby sjødeponi. SV vil innføre avgift på dumping av gruveavfall og samtidig stille krav om resirkulering og gjenfylling. Til slutt treng vi ei heilt anna satsing på resirkulering og gjenbruk. Mineral er ein ikkje-fornybar ressurs som vi må ta vare på for framtidige generasjonar. Samtidig som vi tenkjer mineral som ei gruvenæring, så er minerala overalt, og vi må satse på resirkulering av allereie brukt materiale. Det må igangsetjast tiltak for å få oversikt over metallinnhald i gamle søppelfyllingar og i uttak av massar. Her finst det antakeleg store mengder mineral som vi overser når vi tenkjer mineral. Med det vil eg ta opp dei forslaga frå SV som ikkje alt er fremma av Venstre.