Jenny Klinge (Senterpartiet), 2018-10-18:
Gjørv-kommisjonen peikte på at det var særs viktig å ta tak i dei problema som kommisjonen hadde identifisert knytte til haldningar, kultur og leiing i politietaten. Det er fleire problemstillingar knytte til desse tre omgrepa. Ei av desse problemstillingane er kor stort rom dei tilsette har for å ytre seg kritisk, og korleis varslarar blir tekne hand om. Det er dette siste temaet eg kjem til å ta mest tak i, i dette innlegget. Eg har tidlegare teke opp varslingssaka i Sør-Øst politidistrikt med justisministeren gjennom eit skriftleg spørsmål. Ministeren svara då at han var oppteken av at varslingssaker skal handsamast på ein forsvarleg måte, og han skreiv at han la til grunn at dei som følgjer opp saka i Politidirektoratet – POD – vurderer sin eigen habilitet. Eg meiner dette er å fråskrive seg ansvar. Det både eg og andre har reagert på i denne saka, var jo at POD sjølv handsama eit varsel som gjaldt PODs eiga handtering av tidlegare varsel. Eg meiner dette kan bli opplevd som uryddig utetter og lite tillitvekkjande for dei som varslar. Det er ikkje nok at justisministeren har tillit til at tilsette i POD har vurdert sin eigen habilitet. Det viktige er jo om systemet for å handtere varsel og for å handtere klagar på slik handtering er tilfredsstillande. Eg vil presisere at det eg no seier, ikkje er meint som kritikk til den eine eller den andre tilsette i POD som har vore involvert i handsaminga. Men om det i dag ikkje finst alternative måtar å gå fram på i slike situasjonar, må det jo gjerast noko med systemet. Viss ordninga held fram som i dag, kan det få ein avkjølande verknad for varslarar, slik at ikkje alle saker som burde ha vore varsla om, faktisk blir det. Vi bør finne system som gjer at tilsette kan ha tillit til at varslarar blir godt tekne hand om, og at varsel blir handterte på ein god måte. Så er det jo eit poeng at ein ikkje skal ta for gitt at alt som blir varsla om, må gjerast noko med. Men for å vere sikre på at ein får fram dei viktige varsla, må ein ha ein kultur der det er trygt å varsle, og ein må ha eit godt system for å følgje opp varsla og varslarane i dei ulike fasane. I vår leverte eit ekspertutval ei innstilling til Arbeids- og sosialdepartementet kor dei gjorde framlegg om ei rekkje tiltak for å styrkje varslarvernet i norsk arbeidsliv, slik òg statsråden sjølv var inne på. Saka skulle til høyring med frist 3. september no i haust. Varslingsutvalet gjorde m.a. framlegg om å opprette eksterne varslingskanalar, noko eg stiller meg positiv til å vurdere. Eg noterer at Politidirektoratet ikkje ønskjer ei slik ordning som det er gjort framlegg om, men eg ønskjer å få vite korleis justisministeren vurderer framlegget om eksterne varslingskanalar, og eg vil gjerne høyre om justisministeren for tida vurderer andre aktuelle framlegg som vil kunne gjere varslarsituasjonen for tilsette i politi- og lensmannsetaten betre. Til slutt vil eg få understreke at dette med å fremje ein kultur for meir openheit i politiet handlar om langt meir enn varsling. Det handlar om at det må vere mogleg å kome med kritikk av metodar, prioriteringar og framgangsmåtar utan at det skal innebere ein risiko for at karrierestigen blir dratt opp framfor nasen på ein. Det må vere mogleg å vere ueinig med sjefen utan at dette blir eit problem, og så må ein ha måtar å kome seg vidare på. Det er ikkje sikkert at det går ut over karrieren om ein tek opp noko, men viss ein fryktar at dette kan skje og derfor lèt vere å ta opp temaet, er jo problemet der likevel. Det er ingen tvil om at dette vil vere eit særleg problem i ei tid då det blir gjennomført ei stor politireform, der mange stillingar blir endra og det blir meir usikkert kor den enkelte skal hamne, både geografisk og lønsmessig. Viss det er ulike oppfatningar mellom leiing og dei tilsette om i kva grad det er ein kultur for å ta opp ting, slik eg delvis opplever at det faktisk er i politiet, er det leiinga på ulike nivå som har ansvaret for å formidle at det er ein open kultur, at det er rom for å ta opp ting, og at det er trygt. Til slutt vil eg få takke interpellanten Lene Vågslid for å ta opp temaet.