Olav Akselsen (Arbeiderpartiet), 2008-12-09:
Dagen i dag er historisk. I dag blir ein milepæl nådd. Gjennom ein auke i løyvinga til internasjonal bistand på 17,5 pst. når me målet om at 1 pst. av nasjonalinntekta vår skal gå til dei fattigaste i verda. Gjennom vedtaket seinare i kveld kan nok eit punkt i Soria Moria-erklæringa kryssast av som følgt opp. Det er bra, men likevel i dag den minst viktige sida ved vedtaket. Det er ingen som lever av prosentsatsar. Likevel er løyvingane til bistand sidan regjeringsskiftet auka med 38 pst., eller, endå viktigare, med 8,3 milliardar kr. Dette gjev Noreg ei større moglegheit til å bidra i kampen for ei meir rettferdig verd og i kampen mot fattigdom. Norsk innsats reddar kvart år tusenvis av liv og betrar livskvaliteten for svært mange innbyggjarar i dei fattige landa. Talet på personar som lever i absolutt fattigdom i verda, har heldigvis gått ned. Men enno vil det likevel i overskodeleg framtid vera behov for bistand. Skal me ha moglegheit til å nå FN sine tusenårsmål, må fleire gjera som Noreg og auka sine løyvingar til bistand. Utan bistand vil utviklinga i verda stoppa opp, og tusenårsmåla vil vera utanfor rekkevidd. Enkelte framstiller det som om bistand står i motstrid til andre tiltak for å få til utvikling, og at stadig meir frihandel er einaste saliggjerande veg. Dette er ikkje tilfellet. Samtidig er det sjølvsagt ikkje slik heller at bistand åleine er nok. Bistand er likevel avgjerande viktig. I tillegg er det viktig å få på plass eit meir rettferdig handelssystem, eit system med klare køyrereglar og konfliktløysingsmekanismar. Særlege kvotar eller tollfridom for dei minst utvikla landa har vist at marknadstilgang åleine ikkje er nok. Ein må ha noko å eksportera. Eit system for godkjenning, kvalitetskontroll, marknadsføring, logistikk og transport er avgjerande. Aid for Trade har vist seg å vera eit viktig hjelpemiddel. Anna form for kunnskapsoverføring er òg viktig, anten det gjeld å få på plass fungerande lovverk, konsesjonsystem for naturressursar, skattelovgjeving eller kontrollsystem. I tillegg er det viktig at utviklingsland får moglegheit til å utvikla eit eige fungerande næringsliv. Manglande kapital er eit problem i mange land. Stor risiko hindrar òg tilgang på utanlandsk privat kapital. Ulike ordningar som stiller med risikovillig kapital, er derfor viktig. Norfund er eit svært viktig norsk instrument for å få det til. Også ulike former for mikrokreditt er viktig. I tillegg til kapital kan Norfund og andre bidra med kompetanseoverføring, kontakt med andre internasjonale institusjonar og privat næringsliv. Det er i dag stor folkeleg oppslutning om norsk bistands- og utviklingspolitikk. Skal denne oppslutninga stå ved lag, er det avgjerande viktig med kontroll og oppfølging. Oppslag om pengar på avvegar, dårlege prosjekt og misbruk av midlar er svært skadeleg. Betre kontroll er derfor viktig, og eg er glad for at det blir auka fokus på dette, og at ein får auka ressursar til dette formålet. Det er òg svært positivt at Riksrevisjonen har fokusert meir på dette området. Meir overraskande er det at dette er eit av dei områda der Høgre kuttar. Korrupsjon og misbruk av bistandsmidlar er sjølvsagt verst for dei landa som blir ramma. I mange land er korrupsjon så utbreidd at det er eit av dei største hinder for utvikling. Det er derfor særleg viktig å fokusera på kampen mot korrupsjon og på kontroll og transperens. Alt tyder på at det er dei minst utvikla landa og dei fattigaste og mest marginaliserte folkegruppene som er og vil bli hardast ramma av klimaendringane. Det er òg viktig at verda samlar seg om å føra ein aktiv og god klimapolitikk for å bidra til ei positiv utvikling for dei fattigaste landa og deira innbyggjarar. Eit av dei største globale miljøproblema er avskoging. Mykje av denne avskoginga skjer i utviklingsland. Manglande alternativt næringsgrunnlag er ein viktig årsak til rovdrift på skogressursane. Norsk innsats mot avskoging i utviklingsland, for eit internasjonalt godkjent system for bruk av skog i klimapolitikken og store økonomiske bidrag for å bevara skog har mange positive verknader. I tillegg til å ta vare på det globale klimaet er dette viktig for lokalmiljøet. Ved å ta vare på skogen tek ein òg vare på artsmangfaldet, tradisjonelle levemåtar og lokal ressursutnytting. Internasjonale tiltak mot avskoging vil òg skapa alternativt livs- og næringsgrunnlag. Norsk satsing på å bevara skog i utviklingsland er god utviklingspolitikk. Eg er derfor ueinig med dei som prøver å gjera det til eit stort poeng at tiltak mot avskoging er ein del av bistandsbudsjettet. Alle tiltak er sjølvsagt ODA-godkjende ordningar, og satsinga på å bevara skogen går ikkje ut over meir tradisjonell bistand som utdanning og helse. Eg er ein stor tilhengar av at Noreg skal ha fokus på dei områda der me har særleg kunnskap, eller der me kan bidra utover det reint økonomiske. Eit slikt område er energi. Olje for utvikling er eit viktig program og eit godt konsept for kunnskapsoverføring. Men Noreg har òg særlege kunnskapar om fornybar energi, særleg om vasskraft. Mangel på føreseieleg, stabil og rimeleg energitilgang, særleg på straum, er eit stort problem i mange land. Dette er til hinder både for utviklinga av eit levedyktig næringsliv og for ein fungerande offentleg sektor. Mange land baserer seg i dag på import av dyr olje til lite effektive straumaggregat eller på forureinande kol, sjølv om dei er rike på fornybare energiressursar. Etter mitt syn er dette eit område Noreg, med våre kunnskapar, burde ha fokusert meir på. Kanskje burde me få eit nytt program som kunne heitt Rein energi for utvikling – med særleg fokus på vasskraft. Med ny kunnskap og teknologi kan ein få til svært skånsam vasskraftutbygging nesten utan inngrep, noko som kunne gjeve tilgang på rein, stabil og rimeleg energi i mange utviklingsland, og som ville vera avgjerande viktig for å få til vekst, utvikling og velstand for innbyggjarane i desse landa. Norske selskap, særleg SN Power, men òg regionale energiselskap kan spela ei viktig rolle her. Òg når det gjeld utanriksforvaltninga, legg Regjeringa fram eit sterkt og offensivt budsjett med ein vekst på over 10 pst. Nordområdesatsinga må halda fram. Ved å setja dette området høgare på den nasjonale dagsordenen har Regjeringa bidrege til å auka den internasjonale interessa for dei særlege utfordringane ein har i dette området, med tanke på både tryggingspolitiske spørsmål, ressursutfordringar og klimaendringar. Det er viktig for den vidare utviklinga i nord at me greier å få internasjonal merksemd om området. Vår viktigaste partnar for å få til ei fredeleg og berekraftig utvikling i nord er Russland. Det er viktig å samarbeida med Russland om så mange konkrete spørsmål som råd er. Ressursspørsmål er særleg viktige i dette bilaterale samarbeidet. Å bryta ned dei hindra som er for normal aktivitet over grensa, er òg veldig viktig. Forhåpentleg kan nye visumreglar letta samkvemet mellom våre to land. Eg håpar òg at arbeidet med særlege reglar for dei som bur i grenseområda, vil bera frukter. Auka handel, kulturelt samarbeid, energi- og fiskerisamarbeid og auka turisme er område som vil bidra til å binda våre to land tettare saman. Samtidig som me samarbeider med Russland om konkrete utfordringar, må Noreg gje klar beskjed når det er utviklingstrekk i landet som me ikkje likar. Det gjeld både den demokratiske utviklinga i Russland, Russland si framferd overfor tredje land og russisk utanrikspolitikk generelt. Noreg stod saman med det internasjonale samfunnet i sin kritikk av Russland sine krigshandlingar i Georgia i sommar. Lærdomen frå krigshandlingane mellom Russland og Georgia må vera at våpenbruk ikkje er måten å løysa denne typen konfliktar på. Verst gjekk dette sjølvsagt ut over dei som blei direkte ramma, men alle involverte var eigentleg taparar etter krigen. Georgia leid store tap. Sjølv om Russland vann ein militær siger, har landet òg lidd store økonomiske tap og ikkje minst eit enormt tap av omdømme. Det skal kosta å bryta internasjonale spelereglar for konflikthandtering. Òg neste år vil oppdraget i Afghanistan vera det viktigaste for våre militære styrkar i utlandet. Situasjonen i landet gjev grunn til uro. Me må ha ei brei tilnærming når ein skal løysa utfordringane i det landet, og eg er glad for at det er ein samla komité som sluttar opp om den strategien som Regjeringa har for sin Afghanistan-politikk.