Olav Akselsen (Arbeiderpartiet), 2002-12-10:
I fjor gratulerte eg næringsministeren med fullt gjennomslag i budsjettet. Då måtte Kristeleg Folkeparti ofra sitt syn på behovet for ein offensiv næringspolitikk for å få sitja i regjering. Det var Høgres næringspolitikk som blei sett ut i livet i fjor. I år kan eg ikkje gratulera. Næringsministeren og Høgres partileiar, Jan Petersen, tapte den interne kampen mot Finansdepartementet og Victor D. Norman. Heile førre periode jobba Høgre for å betra rammevilkåra for norske sjøfolk. Fleire forslag blei fremma her i salen, seinast i samband med revidert nasjonalbudsjett i 2001. I valkampen var dette òg eit viktig tema. I juni 2001 sende leiaren i Høgre, Jan Petersen, eit brev til Norsk Sjømannsforbund der han lova at Høgre ville gå inn for å gje denne næringa rammevilkår på line med landa rundt oss. No veit me alle korleis det gjekk. Dette var lovnader som blei gløymde på veg inn i regjeringskontora. Alt i fjor haust, berre veker etter valet, føreslo Regjeringa forverring i rammevilkåra, ikkje det motsette, slik dei hadde lova. I år føreslår Regjeringa å fjerna resten. Dette er ikkje berre det største løftebrotet så langt i perioden, det er òg ei oppskrift på å auka politikarforakta i det norske folket. Eg veit frå min eigen del av landet at dette var ei sak som var avgjerande for det partivalet mange gjorde, og det er ikkje merkeleg at desse i dag føler seg grundig lurde. I fjor måtte Kristeleg Folkeparti gje opp sin næringspolitikk til fordel for Høgre sin. Sjølv om eg synest det er synd, er vel det slikt som kan skje når ulike parti skal danna regjering i lag. Når Høgre i år må gje opp sin skipsfartspolitikk, kan dei likevel ikkje skulda på samarbeidspartnarane sine, for dei gjekk nemleg til val på den same bodskapen. Det er av sine eigne ein skal ha det, heiter det i eit ordtak. Og det er det næringsministeren har opplevd i denne saka – han tapte den interne dragkampen. At Regjeringa måtte bryta lovnader frå valkampen, er ikkje så merkeleg. Det er nemleg ikkje samsvar mellom det som blei lova, og det som er mogleg å få til innanfor eit ansvarleg budsjett. Eg er likevel overraska over at det var sjøfolka desse løftebrota skulle gå ut over. Stabile rammevilkår blir stadig framheva som ein av dei viktigaste enkeltfaktorane for næringslivet. Når det gjeld den maritime næringa, har ho opplevd alt anna enn stabile rammevilkår, og eg er den første til å innrømma at me i Arbeidarpartiet må ta vår del av skulda for det. Me er no opptekne av å skapa stabile og føreseielege rammevilkår òg for denne næringa. Difor tok me i vår initiativ til eit breitt forlik for å sikra stabilitet for den maritime næringa. Med bakgrunn i lovnader frå valkampen var me litt overraska over at invitasjonen blei møtt med ei kald skulder frå Regjeringa si side, men no veit me altså kvifor. Me vel likevel å stola på at lovnadene frå valkampen enno har ein viss verdi. Difor har me gjenteke invitasjonen til eit forlik i eit Dokument nr. 8-forslag som i desse dagar ligg til behandling i komiteen, og eg håpar at regjeringspartia nok ein gong kan vurdera om dei ikkje kan stå ved lovnadene sine på dette området. Sidan me behandla budsjettet for eitt år sidan, har situasjonen for norsk næringsliv forverra seg drastisk. Dagleg kjem det meldingar om permitteringar, oppseiingar, utflaggingar og konkursar. Talet på konkursar i 3. kvartal i år har stege med 21 pst. samanlikna med same kvartal i fjor. Om trenden held fram, vil me for første gong sidan 1993 oppleva at me opnar meir enn 4 000 konkursar i år. Arbeidsløysa er på veg opp. Sidan regjeringsskiftet er over 16 900 fleire registrerte som arbeidslause. Det er 46 nye arbeidsledige kvar dag, ein auke på 28 pst. Me har no den sterkaste veksten i arbeidsløysa på over ti år. Verst er det at talet på langtidsledige aukar. På eitt år har talet på personar som har gått utan arbeid i over seks månader, auka med 40 pst. Alt tyder på at trenden vil halda fram. Regjeringa spår sjølv ytterlegare vekst i talet på ledige neste år. I næringslivet sjølv er det òg ein drastisk nedgang i framtidsoptimismen. Arbeidarpartiet spådde denne utviklinga i samband med revidert nasjonalbudsjett i vår. Då blei me nærast latterleggjorde og framstilte som mørkemenn. Dessverre fekk me rett. Ein av dei som ikkje har fått rett, er næringsministeren. Han har heilt til nyleg reist land og strand rundt og prøvd å bagatellisera situasjonen, og i den grad det har vore eit problem, er det i alle høve alle andre som har vore årsaka til det problemet. Eg har til dags dato ikkje høyrt at han har uttrykt uro over situasjonen. Dette skal visstnok berre vera naturleg omstilling og tilpassing. Arbeids- og administrasjonsministeren har vore noko friskare i sine utsegner. Han meiner at det er bortkasta energi å prøva å redda industriarbeidsplassar i Noreg. Eg synest det er svært avklarande. Til Normans trøyst må me vel kunna seia at med den innsatsen som Regjeringa har lagt for dagen så langt, er det ikkje så veldig mykje energi som er blitt kasta vekk. Den første føresetnaden for handling er forståing av situasjonen. Den føresetnaden synest å mangla totalt i regjeringskontora. Eller er det slik Høgre alltid har meint, at dette eigentleg ikkje er tema for politikarane, men noko som marknaden sjølv skal ordna opp i? Regjeringa si oppskrift avgrensar seg til skattelette og såkalla generelle verkemiddel, eller næringsnøytralitet. Skal dette prinsippet følgjast heilt ut, må f.eks. prosessindustrien betala full elavgift og CO2-avgift som på sokkelen. Bøndene vil missa all støtte og fiskarane likeså. Med full næringsnøytralitet kunne ikkje Stortinget ha vedteke den pakken som blei laga for offshoreindustrien i samband med revidert budsjett i 1999. Me kunne heller ikkje ha vedteke særlege ordningar for skipsverfta våre. Full næringsnøytralitet ville vera som om Olympiatoppen framfor neste LO skulle seia at denne gongen satsar me generelt, me satsar likt på alle greiner og på alle utøvarar. Personleg trur eg ikkje det ville ha gjeve så veldig gode resultat. Men det motsette av næringsnøytralitet er ikkje subsidiar, slik som enkelte yndar å framstilla det. Då Stortinget vedtok pakken om offshoreindustrien, analyserte ein først problema industrien sleit med, og gjennom målretta verkemiddel greidde ein å snu trenden. Verkemiddel som ein tok i bruk, var bl.a. reduksjonar i avgifter, særlege arbeidsmarknadstiltak og opplæringpakkar for dei som jobba i industrien. Dette var ikkje næringsnøytralitet, men det var heller ikkje subsidiar. Det som er sikkert, er at det verka. Sjølv om næringsnøytralitet er ein fin teori, har eg enno til gode å sjå eit land som baserer seg fullt og heilt på denne teorien. Trass i det eg til no har sagt, er eg einig i at det viktigaste sjølvsagt er å ha orden i økonomien. Det viktigaste enkelttiltaket for norsk konkurranseutsett næringsliv i dag er ein reduksjon i renta og i kronekursen. Eit stramt budsjett er avgjerande viktig for å få dette til. Arbeidarpartiet legg i sitt opplegg opp til å bruka 2,2 milliardar kr mindre enn det regjeringspartia og Framstegspartiet blei einige om. Dette ville bidra til ein raskare nedgang i renta og i kronekursen. Full sysselsetting og gode rammevilkår for næringslivet har alltid vore viktig for Arbeidarpartiet. For å få ein meir aktiv næringspolitikk la Arbeidarpartiet i budsjettet opp til å bruka 2,5 milliardar kr til konkrete tiltak for å betre næringslivet sin situasjon. Eit viktig signal frå næringslivet var behovet for betre avskrivingsreglar. Dette er særleg viktig i ein situasjon der mange vurderer utflytting for å spara lønskostnader. Gjennom ei offensiv satsing på SND og distriktsretta tiltak vil me kunna få sett ut i livet mange av dei gode ideane som gründerar har. Nyskaping er viktig. Særleg er dette viktig i ein periode der det tradisjonelle næringslivet slit. Me har gode erfaringar med SND. Sidan denne organisasjonen blei danna i 1992, har ein greidd å skapa 60 000 nye, varige arbeidsplassar ved hjelp av dei midlane og dei verkemidla som SND har hatt. Med dei kutta som blei gjennomførte i fjor, er moglegheita for å driva ein offensiv politikk på dette området sterkt redusert. Derfor vil mange nye og nødvendige arbeidsplassar ikkje sjå dagens lys. I eit brev til næringsministeren seier SND at dersom løyvingane hadde blitt haldne på nivået for i fjor, kunne ein ha skapt 50 000 nye arbeidsplassar. Eg kan ikkje sjå korleis ein kan sjå seg råd til å takka nei til eit slikt tilbod. Regjeringa inviterer til eit inntektspolitisk samarbeid med partane i arbeidslivet. Dette er positivt. Men eit slikt samarbeid må byggja på tillit. Og tillit, det må byggjast. Eg kan vanskeleg sjå at Regjeringa sine forslag om forverring i permitteringsreglane, kutt i arbeidsløysetrygda og auka overtid og trusselen om kutt i sjukelønsordninga kan byggja slik tillit. Eg håpar derfor at ein vil vurdera desse forslaga på nytt når ein no skal samarbeida med bl.a. LO for å redusera lønsveksten i Noreg, noko som er heilt nødvendig dersom ein skal nå dei måla som me alle er einige om. Eg vil til slutt ta opp dei forslaga som Arbeidarpartiet står anten aleine eller i lag med andre om.