Magnhild Meltveit Kleppa (Senterpartiet), 2007-05-31:
Forslaget om å grunnlovfeste lokalt sjølvstyre har vore handsama og avvist ei rekkje gonger, i 1988, i 1999 og sist i 2003. Også i dag er det høge odds for at lokalt sjølvstyre vert grunnlovfesta. Hovudpoenget mitt vil difor no vera å sjå framover. Det skal eg straks gjera. Men fyrst litt om grunnlaget for at vi har denne debatten i det heile. Som kjent ratifiserte eit samrøystes storting den 26. mai 1989 Europarådets charter om lokalt sjølvstyre av 15. oktober 1985. Mange meiner at dette inneber ei folkerettsleg plikt om å grunnlovfeste det lokale sjølvstyret, blant dei Kommunelovutvalet, som gav sin rapport i 1990. Seinare – i 2001 – har fleirtalet i Vallovutvalet gått inn for det same, like eins lokaldemokratikommisjonen i si fyrste utgreiing, som kom i 2005. Det folkerettslege er sentralt heile vegen. Men òg dette: Ei grunnlovfesting av det lokale sjølvstyret vil streka under likeverdet mellom stat og kommune og gjera tydeleg – for ikkje å seia tydelegare – at det lokale eller kommunale sjølvstyret er ein viktig del av verdigrunnlaget for det norske styringssystemet. Eg sluttar meg til desse vurderingane, og er òg ein av dei som står bak forslaget som vi i dag handsamar. Ei side er den folkerettslege plikta som Noreg har til å grunnlovfesta prinsippet om lokalt sjølvstyre, noko anna er dei praktiske konsekvensane ei slik grunnlovfesting vil ha for tilhøvet mellom staten og fylkeskommunar og pri-mærkommunar. Ei svært overordna formulering, slik Senterpartiet, SV og Kristeleg Folkeparti tilrår i dag, vil sannsynlegvis fyrst og fremst knesetja prinsippet – utan at handlefridomen til regjering og storting overfor kommunesektoren vert monaleg påverka. Andre alternativ kan derimot medføra både lovendringar på andre felt og i sjølve det politiske systemet elles. Det er viktig å sjå framover ettersom ingen av alternativa etter alle solemerke får støtte frå to tredelar av representantane her i dag. Difor trur eg det er viktig med både ei grundig utgreiing av og eit opplyst ordskifte om dei rettslege konsekvensane av ulike former for grunnlovfesting av det lokale sjølvstyret. Det mest nærliggjande er sjølvsagt å sjå på følgjene for anna lovgiving for kommunane, men òg ein debatt om kva rolle kommunane skal ha i framtida, eit ordskifte om korleis det norske politiske systemet bør utvikla seg over tid. Senterpartiet er oppteke av dette. Vi har difor vurdert nøye det forslaget som Arbeidarpartiet og Høgre kjem med, der dei går inn for at Regjeringa oppnemner eit utval som skal sjå på akkurat dette. Det er eit forslag som i og for seg hadde kunna vore unødvendig om vi i dag hadde gjort eit vedtak i tråd med alternativ 4, men det er eit forslag som vil gi ein annan basis for ei ytterlegare oppfølging med eit nytt grunnlovsforslag. Så Arbeidarpartiet og Høgre sitt forslag om utgreiing vil eg tilrå at Senterpartiet sine representantar støttar. Det er altså fleire utval som tidlegare har drøfta og tilrådd grunnlovfesting av det lokale sjølvstyret. Eit nytt utval – med avgrensa fokus på akkurat denne problemstillinga – vil kunna byggja på mykje godt forarbeid. Eg håpar dessutan at dette utvalet kan arbeida raskt, og aller helst ta sikte på at Regjeringa kan leggja fram ein rapport for Stortinget allereie neste vår. Det vil gjera det mogleg å følgja opp med nye grunnlovsforslag som Stortinget kan handsama i neste periode. Det tek av og til tid å endra Grunnlova – og det bør det òg gjera. Ein liten, men relevant anekdote heilt på tampen: Som kjent har Stortinget nyleg vedteke å oppheva todelinga med odelsting og lagting. Allereie den 15. januar 1932 gjorde Stortinget derimot eit samrøystes vedtak, der det heitte: «Regjeringen anmodes om å utrede spørsmålet om lovers behandling i Stortinget, herunder også ophevelse av Stortingets avdelinger(Odelstinget og Lagtinget) og forelegge resultatet med eventuelle forslag snarest mulig for Stortinget.» (Odelstinget og Lagtinget) Det var altså i 1932. Dette vart aldri følgt opp, sjølv om Bondepartiet den gongen regjerte aleine. Og det skulle altså gå nesten 75 år før avdelingane vart lagde ned. Vonleg går det betre no, både med ei skikkeleg utgreiing av spørsmålet om lokalt sjølvstyre og grunnlovfesting av dette prinsippet i neste stortingsperiode.