Ingvald Godal (Høyre), 1999-12-06:
Når det gjeld den tryggingspolitiske delen av budsjettet og innstillinga, er eg redd at utviklinga snart kan ta ei anna retning enn den me no legg til grunn og håpar på, sjølv om eg er einig i det representanten Bjørn Tore Godal sa innleiingsvis om at det har gått bra dei siste 25 åra. Utviklinga i Russland er urovekkjande. Medan dumavalet for fire år sidan vart gjennomført på ein nær sagt eksemplarisk måte, tyder meldingane no diverre på at demokratiet i landet ikkje har styrkt sine røter. Den meiningslause krigen i Tsjetsjenia blir ført med ein særdeles omsynslaus brutalitet, og dersom resten av verda heller ikkje denne gongen reagerer bestemt på dette totale brotet på inngåtte avtaler og alt som heiter menneskelege rettar, er det grunn til å frykte at dei som står bak, kan koma til å ta i bruk slike metodar også andre stader når dei måtte finne det for godt. Med vår plassering i geografien er denne utviklinga ei sterk oppmoding om å halde vårt eige forsvar i orden. Og i alt snakket om internasjonale operasjonar må me ikkje gløyme at hovudoppgåva for det norske forsvaret er og vil i all overskodeleg framtid, ved sin styrke i alliansesamanheng, vera å hindre åtak mot norsk territorium og å forsvare det dersom eit åtak likevel skulle koma. Av ein rapport om profesjonaliseringa av forsvarsvesena i Europa, som vart handsama i Vestunionens parlamentarikarforsamling her om dagen, går det fram at land ute i Europa som ligg slik til at direkte åtak mot deira territorium er heilt usannsynleg, no går over til små proffe og etter kvart høgmobile einingar som raskt kan settast inn i kriseområde langt borte, medan dei som framleis ligg utsett til i geografien, må utforme sitt forsvar med tanke på både å kunna forsvare eige territorium og å ha evne til å ta del i internasjonale fredsoperasjonar. Døme på det siste er Polen og Finland. Noreg høyrer sjølvsagt heime i denne kategorien, og det må me ta konsekvensen av i utforminga av vårt forsvar. Når det gjeld utviklinga i VEU, EU og NATO, vil eg berre peike på at utviklinga no raskt går i den retninga me frykta i 1994. I dag må me reise til Helsinki for å få hjelp til å vareta våre tryggingsinteresser. Det neste blir vel Riga. I sjølvråderetten sitt namn har me snart mindre råderett enn flesteparten av andre land i Europa. Hovudproblemet i og for vårt forsvar er, som kjent, mangelen på samsvar mellom mål og oppgåver, og ressurstilgangen. Eller kanskje meir direkte: Hovudproblemet er regjeringar og eit stortingsfleirtal som er ute av stand til å føre ein samanhengande og konsekvent forsvarspolitikk. Dei lever etter same logikken som kjerringa og rishaugen. Det eine unntaket var i fjor. Regjeringa fekk då valet mellom å stå på si eiga tre månader gamle langtidsmelding eller å gå av. Ho valde det fyrste, og ingen kan i dag seia at det budsjettet som då vart vedteke, har vore til skade for landet, tvert imot. I valkampen tidlegare i haust fekk me høyre atskilleg om kor godt det går, ikkje minst økonomisk. Så det går an! I perioden 1994-98 var den akkumulerte underdekninga på ca. 9 milliardar kr. I den inneverande perioden er me alt oppe i ei underdekning på ca. 0,5 milliardar kr. Resultatet er kjent: for lite øving, urovekkande tæring på lager, for lite og dårleg utstyr, mangelfullt vedlikehald, fare for feilinvesteringar og kritikk frå NATO. Budsjettsamarbeidet med Arbeidarpartiet no i haust vart svært uheldig for Forsvaret. Forsvarsministeren og andre snakkar ofte og mykje om at me må rasjonalisere drifta for å få midlar til investeringar. Så sant, så sant, men i verkelegheita vert materiellinvesteringskapitlet stadig tappa for midlar til heilt andre formål enn forsvar nettopp av hennar regjering og det fleirtalet Venstre er ein del av. I løpet av få år dreiar det seg om milliardbeløp. Det siste dømet på dette finn me i budsjettkompromisset mellom regjeringspartia og Arbeidarpartiet no i haust, der kap. 1760 vert loppa for 181 mill. kr. Dette er sjølvsagt både øydeleggande for Forsvaret og svært lite motiverande for personellet. Og ikkje nok med det: Når lokalt upopulære rasjonaliseringsforslag vert lagde fram for Stortinget, går altfor ofte akkurat dei same partia som ikkje løyver nok, imot. Handsaminga av Poseidon her i Stortinget i vår er berre det siste og svært flaue eksemplet på dette. Rasjonaliseringsgevinsten vart sterkt redusert som fylgje av det som skjedde her i huset. Når så Forsvarets folk oppdagar at somme av dei som stod bak, ikkje eingong har sett seg inn i dei relevante dokumenta, går det på tilliten laus. At ikkje eingong Regjeringas eigne støttespelarar her i Stortinget – ja ikkje eingong statsrådens – fylgde opp Poseidon, var spesielt ille. I samband med kritikken mot Noreg når det gjeld vår evne til å delta i internasjonale operasjonar, er dette å seia: På midten av 1990-talet vart det vedtatt at Noreg på svært stutt varsel skulle kunna stille med i hovudsak ein infanteribataljon, ein skvadron F-16 jagarfly og nokre marinefartøy i NATOs såkalla Immediate Reaction Force i skarpe operasjonar. Eg har aldri høyrt det minste ymt om at dette var for lite for eit land på Noregs storleik, tvert imot. Problemet er at styrken aldri kom opp å stå. Det må den no sittande regjeringa ta hovudansvaret for. Det byrja bra under Kosmo, og eit kompani av Telemark bataljon var snart på plass i Sarajevo og gjorde ein svært god jobb. Etter regjeringsskiftet stoppa det heile etter alt å døme meir eller mindre opp, særleg når det gjaldt rekruttering og underteikning av kontraktar. Resultatet er kjent: I vår kunne ein lesa i amerikanske aviser at det norske bidraget til NATOs mineryddarstyrke ikkje kom på plass fordi mannskapet ikkje hadde lyst til å segle. Fin noregsreklame det der! Og det tok tre månader – og ikkje nokre dagar – å få resten av vår IRF-bataljon på plass i Kosovo. I Stortinget har me i lengre tid purra på desse forholda og har då fått til svar at ei stortingsmelding er under arbeid, og så skulle det jo koma eit forsvarspolitisk utval. Stortingsmeldingar er vel og bra til sitt bruk, men ikkje noka erstatning for å etterleva inngådde avtaler og gjeldande forpliktingar i praksis. Stortingsmeldingar duger ikkje som erstatning for soldatar, kuler og krutt på Balkan. I fjor reagerte eit breitt fleirtal her i Stortinget sterkt mot at Regjeringa gjorde lengda på fyrstegongstenesta til ein salderingspost i budsjettet. Og alle unntatt SV gjekk inn for ei tilleggsløyving for at den skulle kunna gjennomførast i samsvar med gjeldande reglar. På denne bakgrunnen finn eg det sterkt kritikkverdig og leitt at Regjeringa fremmar slike forslag også i år, og at dette no får støtte av Arbeidarpartiet. Å tukle med fyrstegongstenestas lengd på denne måten er like forkasteleg som at Stortinget skulle bestemme skuleårets lengd og dermed opplegg og innhald innunder jul. Det er noko som vel i alle høve alle lærarane her i huset burde forstå. Som i tidlegare år fylgde Høgre i sitt primære budsjettforslag konsekvent opp det me gjekk inn for under handsaminga av langtidsmeldinga i fjor. Dette er sjølvsagt og ikkje gjenstand for debatt i Høgre, anten det no gjeld forsvar, vegar e.l. Og eg må berre seia rett ut at eg ville ha funne det vanskeleg å representere eit parti der dette ikkje var tilfellet, for eins ord ville då ikkje stå til truande. Dette inneber at me måtte plusse på 180 mill. kr for å nå opp på langtidsmeldingas nivå, 50 mill. kr for å dekke kostnadene ved dei nye Schengen-oppgåvene og 370 mill. kr for å dekke veksten på 1,5 pst. som me gjekk inn for i langtidsmeldinga, og som utviklinga syner er heilt naudsynt for å nå måla – i alt 600 mill. kr. Dette fordelte me med 116 mill. kr til Hæren, 50 mill. kr til Sjøforsvaret, 50 mill. kr til Luftforsvaret, 84 mill. kr til Heimevernet og 300 mill. kr til materiell. No har Regjeringa og Arbeidarpartiet vedtatt ei altfor stram ramme. Innanfor denne er det då naudsynt med ei svært streng prioritering av Forsvarets primære oppgåver. Høgre gjer difor framlegg om å avvikle vaksenopplæringa i løpet av ein tremånadersperiode. Vidare peikar Høgre på at det er naudsynt snarast å realisere innsparingspotensialet i Forsvarets øvste leiing og gjer framlegg om å kutte 10 mill. kr under kap. 1720. Saman med ein del andre mindre kutt utgjer dette ei innsparing på 250 mill. kr, som vert fordelte slik: Hæren 93,3 mill. krSjøforsvaret 16 mill. krLuftforsvaret 18 mill. krHeimevernet 22,7 mill. krmateriell 59 mill. krRegionfelt Austlandet 41 mill. kr Pengane til våpengreinene skal brukast til å gjennomføre fyrstegongstenesta på normal måte og til øving.