Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2019-06-13:
Det er brei politisk einigheit om måla for folkehelsearbeidet i Noreg. Utviklinga i Noreg på folkehelsefeltet er positiv, men på viktige område går vi i feil retning. Potensialet for å gi alle betre helse og redusera sosiale helseforskjellar er stort, og det er eit politisk ansvar. Folkehelsemeldinga gir ei god beskriving av folkehelseutfordringane i Noreg, men ho inneheld i liten grad konkrete satsingar og tiltak. Meldinga viser ei regjering som i liten grad vil setja i verk tiltak på systemnivå for å oppnå god folkehelse i befolkninga. Regjeringa viser i stor grad til nye strategiar, nye handlingsplanar og nye tiltak som skal vurderast. Eit eksempel er når det gjeld skulemåltid, der regjeringa vil «samle og identifisere gode idear og konkrete løysingar for frukostordningar i ungdomsskulen og spreie desse på ein eigna måte». Senterpartiet meiner vi må vera tydelegare. Vi vil ha gratis frukt og grønt, eit enkelt skulemåltid og ein times fysisk aktivitet. Dette er viktige tiltak for å kunna førebyggja blant barn og unge. Når det gjeld alkoholpolitikken, er òg folkehelsemeldinga svak. Det vert berre vist til at det skal utarbeidast ein alkoholstrategi. Det var noko som Kristeleg Folkeparti fekk fleirtal for saman med oss i opposisjonen, mot røystene til regjeringspartia Høgre, Framstegspartiet og Venstre i fjor vår. Kristeleg Folkeparti fekk òg saman med oss fleirtal for mange konkrete forslag for ein betre alkoholpolitikk, f.eks. innhaldsmerking av alkohol. Ingenting av dette er å sjå igjen i folkehelsemeldinga. Spørsmålet er korleis Høgre og Kristeleg Folkeparti spesielt har latt dette kunna skje. Vi fremjar forslag om at alkoholstrategien må koma til Stortinget, for elles mistar Stortinget all påverknad på alkoholpolitikken som ei viktig folkehelsesatsing. I folkehelsemeldinga har òg regjeringa lagt fram ein nasjonal tobakksstrategi. Vi føreslår at han vert send i retur, for hovudmåla i denne strategien er sette svært lågt. Det er berre eit mål om at snusbruken ikkje skal auka. Ein av fem ungdomar snusar i dag. I eksisterande strategi var målet at delen av dei som røykjer dagleg, skulle vera under 10 pst. Da var situasjonen at 17 pst. røykte dagleg. No er det kome ned i 12 pst. Målet er framleis 10 pst. – altså berre 2 pst. reduksjon. I eksisterande strategi var det òg eit klart mål om at ingen barn skulle utsetjast for passiv røyking, og at delen av gravide som røykte ved slutten av svangerskapet, skulle vera under 4 pst. Desse konkrete måla er òg heilt vekk i nytt forslag til strategi. Det er bakgrunnen for at vi ikkje kan slutta oss til den strategien som er lagt til grunn i folkehelsemeldinga på eit så viktig område for å førebyggja sosiale helseforskjellar. Ulikskap innan helse i Noreg er aukande. Han aukar meir enn i andre land. Regjeringa skriv i meldinga at dei vil vurdera ein ekstern gjennomgang av den nasjonale politikken for utjamning av sosiale helseforskjellar, som kan leggja grunnlag for ein ny nasjonal strategi. Det held ikkje. Ulikskap innan helse er ei av våre aller største helsepolitiske utfordringar. Det krev ei heilt anna tilnærming enn det regjeringa legg til grunn i denne folkehelsemeldinga. Derfor fremjar vi eit forslag om ei offentleg utgreiing om ulikskap i helsetenesta og sosiale helseforskjellar, med konkrete utjamningsmål og tiltak. Til slutt til fysisk aktivitet: Regjeringa er pålagd av Stortinget, på bakgrunn av eit representantforslag som Senterpartiet tok initiativ til, å fremja ein handlingsplan for fysisk aktivitet. Vi krev òg at denne handlingsplanen kjem og vert lagd fram for Stortinget, og at ein der legg opp til eit godt samarbeid med friluftslivsorganisasjonane og legg til rette for ein times fysisk aktivitet i skulen kvar dag. Heilt til slutt til drikkevatn: Eg skal koma tilbake til det i eit seinare innlegg, men eg vil signalisera allereie no at vi kjem til å støtta forslag nr. 42, frå Sosialistisk Venstreparti, som er eit laust forslag. Eg vil òg varsla at vi kjem til å røysta for I i innstillinga.