Magnhild Meltveit Kleppa (Senterpartiet), 2009-03-17:
I tittelen «Eit sterkt lokaldemokrati» ligg det to klare bodskap. På den eine sida har vi eit sterkt lokaldemokrati. Kommunen og fylkeskommunen har framleis ei viktig rolle når velferdstenester skal utformast og viktige detaljar skal på plass. Kommunen er framleis den viktigaste aktøren når ein skal skapa gode lokalsamfunn der folk kan kjenna seg trygge og trivast. På den andre sida ynskjer vi å halda ved like eit sterkt lokaldemokrati og å styrkja det. Det skal bli enda sterkare. Arbeidet med denne stortingsmeldinga har ei historie. Maktutgreiinga la i 2003 fram sluttrapporten sin med eit noko dystert bilete av lokaldemokratiet. Dei sa at lokaldemokratiet var utsett for ei krise. Dei viste til knappe økonomiske rammer og auka rettsstyring som teikn på at kommunane hadde mista handlingsrommet sitt. Lågare valdeltaking og færre medlemmer i partia var andre teikn på denne krisa. Det vart opphavet til oppretting av Lokaldemokratikommisjonen. Arbeidet deira gav grunn til eit meir optimistisk syn på situasjonen til lokaldemokratiet. Kommunane har handlingsrom. Innbyggjarane har tillit til lokalpolitikarane sine, faktisk i større grad enn til oss rikspolitikarar. Kommunane legg til rette for deltaking også mellom vala, slik at folk kan ha direkte innverknad på kommunale avgjerder som gjeld kvardagen. Mange kommunar er i norsk samanheng pionerar for demokratiutvikling. Sjølv om valdeltakinga har gått jamt nedover dei siste åra, er det siste valet eit unntak i så måte. Trass i vekslande valdeltaking har det vore eit veksande lokalt engasjement blant innbyggjarane. Kommunane kan utretta mykje for lokalsamfunna innanfor rammene av det kommunale sjølvstyret. Tett kontakt mellom innbyggjarar og kommunalt tilsette og lokale folkevalde gjev betre grunnlag for utvikling i offentleg sektor enn det staten med lang avstand til innbyggjarane kan ha, dersom dei har ansvaret for oppgåveløysinga. Det er krefter i dag som ynskjer seg ein svekt kommunesektor. Eit forslag er bruk av statleg stykkfinansiering. Eit anna forslag, som nokon har vore inne på, kan vera å ta frå kommunane konkrete oppgåver og ansvar. Vi kan ikkje stella oss slik at vi står i fare for å få lokalt folkevalde som får ansvar for blindt å setja i verk statleg politikk, og verta fråtekne moglegheitene som i dag ligg i å utforma politikk på eiga hand, eller innanfor rammer sette av staten. I så måte er denne stortingsmeldinga viktig, for eit breitt fleirtal understrekar at vi ynskjer å halda fast ved dagens kommunemodell. Her er ein del konkrete forslag som komiteen i vekslande grad har kommentert, for det fyrste forslaget som gjeld valavvikling. Eg registrerer at det er brei støtte til at eit mindretal i kommune- eller bystyre kan krevja lengre opningstid og to dagars val. Når det gjeld lokaldemokrati mellom val, er det for oss faktisk viktig å lovfesta prinsippet om at kommunane kan halda lokale folkerøystingar og innføra ein heimel for innsamling av statistikk om lokale folkerøystingar. Det er ein tankekross at dette ikkje er lovfesta tidlegare, og at det heller ikkje har vore ein slik heimel for eit viktig institutt i norsk lokaldemokrati. No kjem det på plass. Når det gjeld organisering og styrking av lokaldemokratiet, lovfestar ein no at det er nødvendig med kvalifisert fleirtal for å endra talet på kommunestyrerepresentantar, og at kommunestyret i kvar valperiode skal vedta nytt delegasjonsreglement i kommunen. Det skal òg slåast fast eksplisitt i kommunelova at kommunestyret skal avgjera kven som skal gje innstilling i saker. Komiteen har ingen merknader til dette siste, og då oppfattar eg at det òg har brei støtte.