Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2021-05-04:
Koronakommisjonen har levert ein grundig rapport med fleire bodskap, læringspunkt og anbefalingar. Dei konkluderer med at myndigheitene samla sett har handtert pandemien godt, men at det er kritikkverdige forhold, særleg ved beredskap. Regjeringa visste at ein pandemi var den nasjonale krisa som var mest sannsynleg og ville ha dei mest negative konsekvensane. Det er ein alvorleg svikt at dei likevel ikkje var førebudde då covid-19-pandemien kom. Det fanst ingen scenario, planar eller øvingar. Regjeringa visste at det var sannsynleg at det ville verta vanskeleg å skaffa smittevernutstyr under ein pandemi. Likevel var lagera tomme. Evalueringa av både SARS-epidemien i 2003 og ebolautbrotet i 2015 slo fast at det kunne verta mangel på smittevernutstyr globalt. Likevel har regjeringa sin einaste plan vore å kjøpa utstyr i den globale marknaden på vanleg måte. Om smitten i Kina hadde vore i ein fase med resten av verda, ville situasjonen ha vorte særs kritisk. Statsministeren tar sjølvkritikk på dette her. Det er bra, og det er nødvendig. Statsministeren viser òg til at dei manglande planane var på grunn av at ein hadde planar for ein influensapandemi, ikkje ein pandemi som kravde omfattande nedstenging av samfunnet. Statsministeren sa i utgreiinga at det aldri ville vera mogleg å planleggja for alle hendingar på førehand, og at det er ein diskusjon kor detaljert krisescenarioa bør vera. Eg tenkjer dette er litt provoserande, for DSB sin krisescenariorapport frå 2019 omhandlar pandemi. Det tilfellet er eit influensavirus, men det er eit influensavirus som har svært store konsekvensar for samfunnet. Scenarioet er 35 000 alvorleg sjuke, 6 000–8 000 døde. Det stod i rapporten at dagens intensivkapasitet ikkje er tilstrekkelig til å dekkje behovet for dette scenarioet, så ein burde ha lært òg av det scenarioet som var. Beredskap handlar om å vera budde på å handtera uventa hendingar av ulike storleikar. Beredskap er vesentleg for samfunnssikkerheita vår, og det er eit politisk ansvar å ta stilling til ulike scenario. Dette ansvaret har ikkje regjeringa tatt, sjølv om dei i 2013 gjekk til val på å betra beredskapen i samfunnet. Neste pandemi vil vera annleis, om og når han kjem. Han kan vera mindre smittsam og mindre alvorleg, eller motsett. Statsministeren sa òg i utgreiinga si: «Jeg vil samtidig understreke at regjeringen la stor vekt på å skjerme akuttilbudet, tilbudet til kreftpasienter, barn og rus/psykiatri, noe spesialisthelsetjenesten også lyktes godt med.» Eg spør: Veit regjeringa dette? Koronakommisjonen slår fast at Noreg ikkje har hatt ei overdødelegheit under pandemien, men kommisjonen slår òg fast at dette kan endra seg i eit lengre perspektiv, for sjukehusaktiviteten når det gjeld akuttilbod, kreft, rus og psykiatri, vart ramma. Under nedstenginga gjekk augeblikkeleg hjelp ned med 24 pst. Rus og psykiske lidingar fekk nedgang i døgnbehandling på 22 pst., for barn 14 pst. Det mest bekymringsfulle er at kreftdiagnostikken har gått så kraftig ned. Screeningprogramma vart stengde, men framleis er det lågt oppmøte. Det er mange færre nye krefttilfelle oppdaga i fjor, ein nedgang på 17 pst. med brystkreftdiagnostikk, tarmkreft 16 pst. Dette er alvorleg, og dette må vi ta tak i framover, for ein sånn redusert aktivitet i spesialisthelsetenesta kan medføra at færre pasientar har fått stilt sin diagnose og vorte behandla for sjukdomen sin. Det kan få konsekvensar for helsetilstanden og sjukelegheit i befolkninga i framtida, og det kan gi auka pågang på helsetenestene i åra framover. Det er eit politisk ansvar å sørgja for at den kapasiteten finst, slik at ikkje resultatet av denne pandemien vert at det er ei større dødelegheit enn nødvendig. Vi må læra av dette. Både sjukehuskapasitet og intensivkapasitet er viktig både før, under og etter ein pandemi. Vi må læra at pasientens helseteneste, som er regjeringa sin visjon, ikkje tolte denne pandemien, for pasientens helseteneste handlar ikkje om landets helseberedskap.