Valgerd Svarstad Haugland (Kristelig Folkeparti), 2004-06-17:
Stortinget vedtok 17. juni i fjor at dei gevinstautomatane vi har i dag, skal fjernast. Eit samla storting stod bak, bortsett frå Framstegspartiet sine representantar. Eg er glad Stortinget ikkje har endra syn i denne saka i året som har gått. Motstanden mot vedtaket frå dei kommersielle interessene i spelemarknaden har vore stor heile vegen. Alt før Stortinget fatta vedtak i fjor, låg det to klager over forslaget frå marknadsaktørane til handsaming hos EFTAs kontrollorgan ESA i Brussel. No har ESA motteke seks klager på framlegget. Bransjeorganisasjonen for automateigarane, NOAF, har teke vedtaket inn for Oslo Tingrett. Hovudforhandling er tillyst til hausten. Tingretten har nyleg gjort om sitt vedtak om at saka skal leggjast fram for EFTA-domstolen før tingretten handsamar saka vidare. At det kjem reaksjonar, er ikkje uventa. Drift av gevinstautomatar har utvikla seg til ein milliardindustri, nærast utan kontroll. Det var aldri meininga at drift av slike automatar skulle bli ein eigen næringsveg. Med grepet Stortinget har teke, vil vi få eit heilt nytt regime som vil gjera det mogleg å minska dei sosialpolitiske konsekvensane. At ESA vel å opna sak for å granska vedtaket nærare, er ikkje direkte overraskande i høve til at vedtaket m.a. inneber at Norsk Tipping skal ha einerett til å driva automatverksemd. I mitt svar til ESA vil eg gå grundig inn på kvifor Noreg og ei rekkje andre land, både i og utanfor EU, i mange år har hatt statleg einerett for mange av dei pengespela som har høg risiko for at spelarane kan bli avhengige. Målet med eineretten på automatar er å redusera talet på speleavhengige. Talet på automatar skal nær halverast. Omsetnaden i automatar skal meir enn halverast. Toppgevinsten blir mindre, minste speletid på kvart spel skal doblast. Spela skal bli meir uskuldig underhaldning og mindre av kasinoliknande pengespel. Regjeringa meiner einerettsmodellen er ein avgjerande føresetnad for ei forsvarleg innretting av speleautomatmarknaden i Noreg. Einerett for Norsk Tipping vil gi optimal kontroll og gjere at automatane sin funksjon raskt kan bli endra etter kvart som kunnskapen aukar om kva for faktorar som kan gi risiko for speleproblem. Denne modellen vil også gi rasjonaliseringsgevinstar. Trass i ein nedgang frå dagens nivå kan dermed overskotet til dei samfunnsnyttige og humanitære formåla sikrast på 2001-nivå. Eg er personleg svært glad for at det no blir mogleg å gjera ei slik innstramming. I lang tid har eg nærast dagleg motteke brev og e-post frå speleavhengige eller pårørande som finn seg sjølve i ein tragisk livssituasjon på grunn av økonomisk tap og gjeld i samband med pengespel. Eg er glad for at eg no har eit svar som eg har tru på. Eg er òg glad for at eit breitt fleirtal på Stortinget har teke desse personane på alvor og gått inn for innstrammingar. Det skal vera mogleg å handla mjølk og brød på butikken utan å bli møtt av ein vegg av speleautomatar. Sjølv om problema ikkje er løyste med dette, vil vi no få automatane bort frå daglegvarebutikkane og dei opne romma i kjøpesentra. Vi får òg ein direkte kontroll med utvikling av slike spel. At ESA har opna sak i høve til eineretten til Norsk Tipping, kan ikkje endra det faktum at dei automatane vi har i dag, har vist seg å verka på ein måte som er klart i strid med tradisjonen for pengespel i Noreg. Situasjonen har komme ut av kontroll. Omsetnaden har auka frå 8,5 milliardar kr til 22 milliardar kr på tre år. Det er mi meining at desse automatane bør bort så fort som mogleg. Eg er glad for at det same fleirtalet som støtta saka for eit år sidan, er einig i at det ikkje ligg føre nye opplysingar som gjer at Stortinget bør handsama saka på ny. Eg vil gjera kva eg kan for å overtyda ESA om at saka er eit viktig og avgjerande sosialpolitisk tiltak. Eg har stor tru på at nøkkelen her ligg i å gi ESA eit best mogleg innsyn i korleis tilhøva på den norske pengespelmarknaden er i dag, og korleis visse pengespel i særleg grad treng sterk regulering og sterk statleg styring. Til slutt er det grunn til å understreka at spelemarknaden har endra seg kraftig både nasjonalt og internasjonalt dei siste åra. Så langt har utviklinga svekt den samla styringa med speletilbodet i Noreg. Avisene melder stadig oftare om personar som har spelt bort både heim og familieliv frå datamaskina heime eller på jobben. Ved valet av strategi for å møta denne utviklinga må ein ikkje gløyma at målet for norsk spelepolitikk er ei moderat speleutvikling. I ein situasjon med auka speletilbod frå utlandet via Internett og andre kanalar må vi unngå at vi møter den nye konkurransen med like aggressive speletilbod som dei tilboda vi vil verna oss mot utanfrå. Historia har gjennom fleire hundre år vist at speletilbodet i visse periodar grip om seg, for så å bli stramma inn på grunn av dei uheldige konsekvensane som kjem til syne. Det er mi tru at det internasjonale speletilbodet vi i dag ser, på sikt vil komma inn i meir regulerte former når konsekvensane av utviklinga blir betre kjende. Når den tid kjem, er det viktig at vi i Noreg ikkje sit med slike aggressive spel som dei vi ynskjer forbod mot. Den nye einerettsmodellen som er etablert av eit breitt fleirtal i Stortinget, gir oss den nødvendige spelepolitiske handlekrafta til betre å styra utviklinga dit vi ynskjer.