Hallgeir H. Langeland (Sosialistisk Venstreparti), 2013-03-14:
Ein gong var det stor openheit om norsk deltaking. Det var i den krigen som viste seg å vera ein «fake», altså eigentleg ein bløff: krigen mot Irak, der George Bush skulle inn og destruera masseøydeleggingsvåpen, som ikkje var der, viste det seg etterpå. Då ville gjerne regjeringa Bondevik II og Per-Kristian Foss vera med George Bush på den krigen, men så skjedde det noko. Det blei ein open debatt om dette – det var ope at det skulle bli krig, men kva skulle Noreg gjera? Så skjedde det at det norske folk deltok i debatten fordi det var openheit. Det betydde at det var 110 000 som demonstrerte ute i gatene i Noreg for at me ikkje skulle vera med på den krigen som George Bush ville ha. Det førte til at Jan Petersen måtte seia til George Bush: Eg kan ikkje vera med deg likevel. Det var noko av det verste han kunne seia, men det måtte han gjera på grunn av ein open debatt ute blant det norske folk. Så er historia vidare at SV og dei andre partia ikkje ville vera med då det blei nytt fleirtal i 2005. Det førte til – som eit løye – at på grunn av SV sin politikk knytt opp mot Irak, fekk Jens Stoltenberg aldri koma til George Bush. Det var sikkert synd for han, men det var på grunn av at me hadde ein open debatt om norsk krigsdeltaking. Same skjedde ikkje då det gjaldt Libya-krigen, eller for å gå endå lenger tilbake, Kosovo. I 1998 – for dette var eg med på – var det slik at det skulle vera eit møte i den utvida utanrikskomiteen på torsdag. SV si stortingsgruppe skulle behandla denne saka dagen før – utan sakspapir, berre med beskjed om at denne saka kjem til behandling i den utvida utanrikskomiteen i morgon. Det betydde at me hadde kniven på strupen med tanke på kva me skulle gjera, ingen særleg god kunnskap om kva som føregjekk, men altså, Noreg skulle vera med – ingen open debatt ute. Dette var på hausten i 1998. Det blei ein debatt etterpå – bl.a. i mitt eige parti – som var veldig krevjande, men som enda godt til slutt, fordi det då blei krav om FN-mandat for det ein skulle gjera i fortsetjinga. Men poenget er: Hadde det blitt ein debatt i Stortinget og ute blant det norske folk, kunne altså situasjonen vore ein annan enn at me blei med på den krigen. Så kan ein spørja seg: Kva blei resultata på Balkan av at Noreg var med der? Dei problemstillingane er jo framleis ikkje løyste. Det same kan ein seia når det gjeld Libya, der regjeringa gjekk inn for å vera med i ein styrke som ikkje skulle knusa Gaddafi, men som skulle hindra at folk blei drepne. Det var intensjonen, men så viste det seg jo at det var noko anna ein var ute etter – ein var nemleg ute etter et regimeskifte. Det skjedde utan ein demokratisk debatt det også. Resultatet var altså at Gaddafi blei styrta, og ein har nå eit område der det er stor usikkerheit om kva som skjer, der me har masse opprørarar som har stukke av med våpen. Ein hadde situasjonen i Algerie med Statoil, der fem personar blei drepne på grunn av bl.a. ustabilitet i området, og ein har nå Mali som eit mogleg område for opprør, fordi ein har destabilisert dette området sjølv. Eg trur erfaringane frå dei to eksempla viser at dersom me skal få til ein verkeleg kunnskapsbasert debatt, må han opp i Stortinget, sånn at det norske folk òg får delta. Det same kan me seie når det gjeld Afghanistan-problematikken. Nå har me vel vore der i tolv år, og resultatet er ikkje all verda – tvert imot, kanskje. Me har altså deltatt i den krigen utan å ha hatt ein debatt i forkant. Ein kan seia at det hadde heller ikkje Sovjetunionen då dei gjekk inn i 1979 og var der i ti år, på akkurat same måten som dei vestlege har gjort: Dei sette inn ein person som dei ville ha til å styra landet, og så prøvde dei å drepa all motstand. Det funka ikkje for dei. Eg trur faktisk det førte til at Sovjetunionen gjekk i oppløysing – på grunn av den deltakinga i Afghanistan-krigen. Men NATO-land, USA, lærte ikkje noko av det. Trass i at det var dei som trente bin Laden til å ta russarane i si tid, skulle ein altså inn og gjera akkurat det same som dei bomma på, med tanke på Afghanistan. Me hadde tent på å ha opne debattar om dette i Stortinget. Då trur eg at me hadde vore litt meir forsiktige med å delta med utgangspunkt i det som USA tenkjer er ei god løysing. «Kill and destroy» har ikkje funka i Afghanistan. Det viser seg at det slår feil. Du må gjera ting på ein annan måte dersom du skal få ein overgang til eit fredeleg styre. Derfor er det viktig at me i Noreg har ein open debatt om dette. Så må eg seia noko om det er andre land som har eksempel på at dette kan funka. Danskane har nå i si grunnlov at det skal vera debatt i Folketinget før ein går til krig – det står der. Det er altså ikkje noko anna me frå SV som foreslår dette, ønskjer oss i Noreg: det same som danskane har – ein open debatt om me skal vera med i krigar. Altså: Prinsippet som me har i dag om hemmeleghald, er ikkje lurt når det gjeld krig. Det ønskjer me ikkje å ha. Me vil då, dersom me ikkje gjer det sånn som SV ønskjer, få mangel på demokrati og mangel på demokratisk debatt. Me risikerer òg debattar i lukka rom, der ein ikkje har tilstrekkeleg kunnskap om kva ein skal gjera – når ein ikkje tør å debattera dette i openheit, kan det vera avgrensingar i den kunnskapsinnhentinga som ein har frå regjeringa si side. Eg trur berre eg avsluttar med å seia at eg håper at SV får gjennomslag for dette. Så vil eg òg seia til presidentskapet at det er veldig bra at dei prøver noko nytt for å få debatt, ikkje minst om Grunnlova. Det er litt i tråd med det SV foreslår som eit av grunnlovsforslaga, nemleg at du skal kunna fremma forslag seinare, nettopp sånn at grunnlovsforslag skal bli ein del av debatten omkring valet.