Bård Vegar Solhjell (Sosialistisk Venstreparti), 2010-05-06:
Eg vil takke utanriksministeren for ei god utgreiing. Han var innom både den økonomiske situasjonen og Lisboa-strategien og hadde vidare diverse saker i loopen, og korleis ein jobbar med norsk innflytelse i EU. Kanskje kan oppmøtet i ulike delar av denne salen vere ein god illustrasjon på korleis norsk europadebatt står i dag. Det er ingen journalistar – unnskyld, ein journalist, nokre politikarar og eit svært talrikt oppmøte frå embetsverka rundt omkring. Det er ei utfordring å lyfte norsk debatt om europapolitikk og innflytelse ut i det offentlege rom og ut i det politiske miljøet i større grad. Eg skal likevel bruke resten av innlegget mitt på det som no skjer i Europa. Årsakene til den jobb- og gjeldskrisa som er under oppsegling, er mange. Dei har bakgrunn i finanskrisa, den økonomiske tilbakegangen og ulike forhold i enkelte land. Men når det gjeld handteringa og moglegheita for det, heng det direkte saman med den økonomiske og monetære unionen og euroen. For den greske tragedien som skjer desse dagane, er dessverre eit varsla eksempel på kva som er problemet med euroen og ein monetær union. Eit land som har behov for ein annan økonomisk politikk enn resten av medlemene i unionen, har fråsagt seg moglegheita til å nytte seg av pengepolitikken til å kome seg ut av krisa, og blir i staden nøydt til å ordne alt gjennom finanspolitikken. Hadde Hellas framleis hatt drakmar, ville kursen på drakmane falle og gjelda vorte lettare å bere for landet – som islandske kroner, britiske pund og amerikanske dollar, for å nemne andre land med betydelege gjeldsproblem. I staden står Hellas igjen med ei innstrammingspakke som knapt noko land har sett maken til. Det er ikkje rart at det skapar sterke reaksjonar og ein vanskeleg situasjon for grekarane flest, som på grunn av det kanskje vert ramma hardare av finanskrisa enn innbyggjarane i noko anna land. Lat meg presisere: Problema hadde jo ikkje vorte borte av den grunn, men handteringa hadde vore enklare. Andre problem hadde òg vore der, som inflasjon, men finanspolitikken hadde ikkje teke støyten heilt aleine. Dette er òg ein lærdom som etter mitt syn bør helle kaldt vann i årene på enkelte av dei sterkaste eurotilhengarane i Noreg. For Noreg er òg eit land med behov for ein annan økonomisk politikk enn resten av Europa. Mens euroområdet no har ei arbeidsløyse på rundt 10 pst., har Noreg ei arbeidsløyse på 3,5 pst. – utruleg bra. Det skapar òg behov for ein annan stimulans i den økonomiske politikken. I dag handterer vi det i ein kombinasjon av penge- og finanspolitikken, der pengepolitikken tek ein stor del av ansvaret for den kortsiktige stabiliseringa av norsk økonomi. Hadde vi vore medlem av den monetære unionen, kunne vi ikkje hatt ei rente som grovt rekna ligg eit prosentpoeng over euroområdet. Då måtte vi stramme betydeleg meir inn på pengebruken i statsbudsjettet, noko som hadde medført ei sterk innstramming for hushalda. Det er svært sannsynleg at det ville ført til meir arbeidsløyse enn i dag. Så stilte eg representanten Eriksen Søreide eit spørsmål i stad som eg ikkje fekk svar på. Eg tek det opp igjen no, sidan eg har meir taletid igjen. Eg gjer det òg fordi eg har delteke i nokre EU-debattar dei siste åra med Høgrefolk. Den gjennomgåande tonen har vore ganske sterk kritikk av Regjeringa, særleg Arbeidarpartiet, for at dei er passive, låste og bundne, og om ein slepp til Høgre, skal det bli andre bollar. Så eg vil gjerne få stadfesta: Ønskjer Høgre snarleg EU-medlemskap og snarleg medlemskap i den økonomiske og monetære unionen? Korleis meiner Høgre – om dei meiner at det vil bety ei betring av vår moglegheit til å halde arbeidsløysa nede og føre ein god politikk i Noreg – at norsk medlemskap i ØMU og å vere ein del av euroen vil auke vår moglegheit til det? Eg har no systematisk gått gjennom det eg meiner er argumenta mot det – at det ville gjort det vanskelegare å handtere situasjonen. Eg vil gjerne høyre korleis Høgre meiner det kunne betre vår økonomiske situasjon, dersom dei meiner at det ville vere ein fordel at vi var ØMU-medlem.