Oddbjørg Ausdal Starrfelt (Arbeiderpartiet), 2004-12-07:
Eg har vore med på mange samferdsledebattar i denne salen, til dels ut i dei små timar. Denne perioden har eg vore med i alle debattane, og engasjementet stig i takt med innsikt i saksområdet og i takt med høgresida sin aukande iver etter å konkurranseutsetja og privatisera viktige samfunnsoppgåver. Dei snakkar om rydding i roller, og det einaste dei peiker på, er konkurranseutsetjing og privatisering. Dei snakkar om meir veg og jernbane for pengane, og det einaste dei peiker på, er konkurranseutsetjing og privatisering. Dette tyder på dårleg fantasi. Det er mogleg både å rydda i roller og å få meir ut av pengane på andre måtar. Så langt er det i alle fall lite dokumentert at det som har skjedd av AS-ifisering, konkurranseutsetjing og privatisering, har gjeve oss, dvs. staten, meir for pengane. Vegen vert kanskje produsert noko billegare, vegvedlikehaldet vert kanskje billigare òg, men det er eg slett ikkje sikker på dersom me korrigerer for dei meirutgiftene som det nye systemet fører til når det gjeld tilrettelegging for anbod, tilsyn og kontroll. Truleg er det fyrst og fremst fleire byråkratar me får for pengane til vegsektoren, ikkje meir veg eller vegvedlikehald. Det var vel ikkje meininga. Om me skulle sjå på samfunnsrekneskapen i eit breiare perspektiv, er nok reknestykket endå meir nedslåande. Folk får sluttpakkar frå dei er 45 år og førtidspensjonering frå dei er på min alder, og somme går ut i arbeidsløyse eller vert uføretrygda. Det er tøft for den einskilde, og det er dyrt for samfunnet. Dette pressar folk ut av arbeidslivet, noko som er det stikk motsette at det me vil. Me vil at folk skal arbeida lenger. Iveren held likevel fram i god liberalistisk ånd – ikkje fordi det verkar, men fordi høgresida meiner det er rett. No har dei hastverk med å få gjort Kystverket og BaneService om til aksjeselskap og med å konkurranseutsetja verksemda til Jernbaneverket Drift. Det skal brukast 400 mill. kr for å få nær 1 000 til å slutta i Jernbaneverket dei komande åra. Dette representerer brorparten av den kompetansen me har på jernbanedrift i Noreg, noko som no skal overlatast til ein privat marknad, som i beste fall er liten, i verste fall knapt eksisterer. Desse private skal no få oppgåver knytte til drift og vedlikehald, oppgåver som i stor grad handlar om tryggleik på jernbanen. Dette er eit eksperiment verda har få døme på har lukkast, tvert imot. Dette er eit eksperiment som kan føra til oppsplitting av ansvar og forvitring av fagmiljø, heller enn det motsette. Dette er uansett altfor omfattande, og det er lagt opp til ein prosess som går altfor fort. Det er feil, det representanten Løvik uttalte til TV 2 i dag. Jernbaneverket har ikkje sagt at dei har 400 tilsette for mykje, dei har sagt at dei kan redusera talet på tilsette med 400 over nokre år og konkurranseutsetja ein del av det arbeidet dei gjer. Som Heidi Sørensen sa: BaneService er ein prosjektorganisasjon for store prosjekt, og på ingen måte ein driftsorganisasjon for Jernbaneverket. Andre talarar frå Arbeidarpartiet vil koma tilbake til dette. Eg vil berre seia til statsråden: at ho torer, og eg hadde nær sagt, no igjen – no som leiinga i Avinor AS har varsla time-out på ein liknande prosess for å gå i dialog med dei tilsette, no som til og med VG og Aftenposten på leiarplass tek til orde for at konkurranse ikkje eignar seg så godt der ein har oppgåver knytte til drift og tryggleik i samferdslesektoren! At statsråden i radioen ein førjulssøndag nærast avset jernbanedirektøren og grunngjev omdanninga med påstandar om kameraderi og manglande oversikt over tryggleiken, gjer det heile endå verre. Dersom det er dette som ligg bak, meiner eg at statsråden i sin formelle argumentasjon har ført både leiinga, dei tilsette og Stortinget bak lyset. Det kan godt vera at det er etter at planane har vorte konkretiserte, at Jernbanetilsynet må inn og vurdera forslaga reint formelt. Det ville likevel vore lurt, etter Arbeidarpartiet si vurdering, å gjera ein del av desse vurderingane før det vart fremja sak til Stortinget. Det ville nok òg vore lurt å bruka noko meir tid saman med leiinga og dei tilsette for å koma fram til felles løysingar. Høgresida sin bodskap i dag er at nær 1 000 av dei tilsette i Jernbaneverket skal slutta eller seiast opp – ingen kjærleg julepresang til dei det gjeld, og deira familiar. Og det er i grunnen ikkje sikkert det vert noko av, skal ein tru det som stod i Dagsavisen i går. Det er mogleg statsråden tykkjer dette er ein god måte å koma på lag med dei tilsette på i ei krevjande omstilling. Eg tykkjer ikkje det. Jernbaneforbundet har i dag ein politisk streik. Det har eg stor forståing for. Det er ikkje i Jernbaneforbundet høgresida finn dei eventuelt rabiate og omstillingsfiendtlege tillitsvalde som dei til tider snakkar om, til dels i denne sal – Jernbaneforbundet har delteke ansvarleg og konstruktivt i mange omstillingsprosessar. No er dei sinte – på forslaget, på argumenta og ikkje minst på statsråden sine påstandar om kameraderi. Dei har i dag den tredje politiske streiken på over 80 år. Mitt råd til statsråden er: Ta dei tilsette, og for den saks skuld leiinga i Jernbaneverket, på alvor før det er for seint. Så til litt anna: Etter budsjettforliket ligg regjeringspartia snautt 3,5 milliardar kr under det dei lova i Nasjonal transportplan. Arbeidarpartiet lova 1,6 milliard kr mindre og har løyvd ca. 2 milliardar kr meir i våre alternative budsjett. Me har altså halde det me lova, og det kan me til og med lesa ut av Regjeringa sine eigne tal. Me har lova meir for neste periode. Det skal me òg halda. I Arbeidarpartiet meiner me at me må byggja landet heile tida, og at me i dei komande ti åra står overfor store utfordringar. I 2005 vil me bruka 1 126 mill. kr meir enn Regjeringa. Av desse går 50 millionar til fiskerihamner, 520 mill. kr til vegføremål og 430 mill. kr til kollektivtransport. Eg må få retta opp eit tal på side 20 i innstillinga, der det står at me vil investera 35 mill. kr i jernbanelinja. Det skal vera 52, 2 mill. kr, og det skal gå til planovergangar og tryggingstiltak. Eg skal ikkje gå mykje inn på konkrete vegprosjekt, men eg må, fordi det sit vener frå Hardanger her som er veldig glade for Jondalstunnelen, seie at i Arbeidarpartiet har me 50 mill. kr inne til dette prosjektet neste år, og eg er glad for at òg fleirtalet har funne ei ordning. Regjeringa bryr seg ikkje om at eit fleirtal har vedteke å auka løyvingane til jernbaneinvesteringar frå 16 til 26 milliardar kr i neste periode, og har ikkje teke høgd for naudsynt auke til planleggingsmidlar. Arbeidarpartiet aukar desse løyvingane med 200 mill. kr, og me aukar løyvingane til offentlege kjøp med 100 millionar kr. Dette meiner me m.a. gjev rom for offentlege kjøp på utanlandstoget, fyrst og fremst Stockholmstoget, for Vøgne, og for at NSB AS framleis kan gje rabattar. At fleirtalet i dag med opne auge reduserer togtilboda til utlandet, er meg komplett uforståeleg. Tilbodet vert nærast rasert frå nyttår. Det vert ikkje lett for nye interessentar å byggja opp tilbodet igjen. Så talentlaus som dette går det mest ikkje an å vera. Eg trur støynivået vil auka monaleg når dei som til no har brukt dette miljøvenlege og effektive tilbodet, oppdagar kva som har skjedd. Det var t.d. 185 000 passasjerar som reiste med Stockholmstoget i fjor. Det neste som fullt ut skal liberaliserast er, ifølgje proposisjonen, taxinæringa. Saka kjem tilbake i form av eit lovframlegg. Arbeidarpartiet, SV og Senterpartiet er imot dette. Me trur heller det trengst meir styring, enn at det trengst meir fridom i ein bransje der folk snart må arbeida dobbelt for å ha ei anstendig inntekt. Me tykkjer òg at omlegging og til dels nedlegging av trafikkstasjonane går over stokk og stein, og støttar difor Senterpartiet sitt forslag om å stoppa omlegginga og konsekvensutgreia saka nærare. Heller ikkje det får fleirtal. Dette er ein trist dag for togelskarar og for folk som er opptekne av tryggleik på jernbanen og til sjøs. Her vert det gjort nye vedtak som skal visa seg vanskelege å gjennomføra – både fordi forslaga er feil, og fordi prosessane har vore dårlege og ligg an til å halda fram slik. Eg var på vitjing i DSB sist måndag. Dei har òg omstilt, og dei har konkurranseutsett ein del. Dei har likevel ei anna forståing – dei bruker lang tid, og dei spelar på lag med dei tilsette. Arbeidarpartiet vil stemma imot budsjettframlegget. Me stemmer dermed òg imot omdaninga av Kystverket og BaneService til aksjeselskap – det vil verta gjenteke i Odelstingsmøtet seinare i dag – og me stemmer imot å konkurranseutsetja oppgåvene til Jernbaneverket Drift. Me stemmer òg i mot å «strupa» Posten AS med eit utbyte på 74 pst. av overskot etter skatt ved å redusera utbytet med 126 mill. kr, og me stemmer imot å redusera løyvingane til omstrukturering i Mesta AS med 100 mill. kr i 2005. Skal tru om ikkje valet i 2005 vert eit vegval – eit val om vilje til å satsa på samferdsle, men òg eit val mellom ein samferdslesektor under styring og kontroll og ein sektor som fyrst og fremst er til for private marknadsaktørar. Til slutt vil eg ta opp dei forslaga me har fremja saman med SV og Senterpartiet.