Gunvald Ludvigsen (Venstre), 2006-12-06:
Venstre vil innanfor helsepolitikken prioritere meir til dei som treng det mest. Dette krev omprioriteringar, og det krev ikkje minst betre samhandling mellom dei ulike delane av helsevesenet. Det viktigaste førebyggjande helsearbeidet skjer ved at det enkelte mennesket tek eit personleg ansvar for eige liv og eiga helse. Stat og kommune har på si side eit klart ansvar for å leggje samfunnet slik til rette at det minimaliserer risikoen for helseskade. Men auka satsing på rehabilitering og førebyggjande arbeid er viktig for å fordele ressursane innanfor helsevesenet og for å syte for at kronikarar, rusmiddelmisbrukarar og menneske med funksjonshemmingar får ein betre kvardag. Vi meiner at Regjeringa i sitt budsjett i for liten grad prioriterer rehabilitering. I dag er dei statlege midlane til opptreningsinstitusjonane skeivfordelte i forhold til folketalet i helseregionane. Venstre har i sitt alternative budsjett retta opp dette med ei ekstra løyving til Helse Vest og Helse Midt-Noreg med til saman 80 mill. kr. Venstre er ganske klar når det gjeld å få ei betre styring av helseføretaka. Venstre sin ambisjon er at eigarskapen til sjukehusa skal bli flytta tilbake til fylka, og vi ser i dag omfattande planar for sentralisering av helsetilbodet. Vi meiner at dette er ein trussel, spesielt mot pasienttilbodet i distrikta, men også i høve til viktige kompetansearbeidsplassar i dei same distrikta. Fylkeskommunane blei bortimot kastrerte då ansvaret for sjukehusa blei overført til staten. No må vi begynne å sy saman restane. For Venstre er det eit viktig prinsipp at dei viktigaste – eg vil seie kanskje dei aller viktigaste – avgjerdene som gjeld fellesskapet i eit samfunn, skal takast av folkevalde organ. Venstre vil ha større løyvingar til pasientretta tiltak innanfor helseføretaka. Stadige rapportar om høgt sjukefråvær innanfor helsesektoren tyder på at mange tilsette er utslitne av høgt press i stadige omstillingsprosessar og lever med konstante underbemanningar. Det er eit faktum at det fører til enorme kostnader for helseføretaka når sjukefråværet er så høgt, og som vi veit, er det mykje høgare enn i arbeidslivet elles. Eg trur faktisk at vi her snakkar om milliardkostnader knytt til det høge sjukefråværet. Dette poenget tilseier at den noverande organiseringa og styringa av helseføretaka ikkje kan vere optimal – dersom ein i same slengen tek med at talet på reinnleggingar – altså innleggingar som akutthjelp innan 30 dagar etter utskriving – er rekordhøgt. Vi har fått ein rapport som viser at i perioden 2001–2002 auka talet på reinnleggingane med 18,1 pst. I 2005 utgjorde dei over 81 000 pasientar – 81 000 tilsvarer fleire enn innbyggjarane i Finnmark fylke. Om årsaka er for tidlege utskrivingar eller for dårlege rehabiliteringstilbod, eller om det er andre årsaker, kan ein sikkert spekulere på, men i alle fall er det ein ekstra kostnad når vi har ein slik situasjon. Eg har i alle fall fått opplyst at vi kan snakke om ein kostnad på kanskje 850 mill. kr –1 milliard kr. Det betyr at vi må organisere spesialisthelsetenesta betre. Vi må samhandle betre, og vi må sjå dei enkelte behandlingstilboda i samanheng. Eit anna viktig moment – ja kanskje det aller viktigaste momentet – for betre styring av helseressursane er at spesielt sjukehusa må få mykje meir føreseielege rammevilkår. Alle veit at dersom ein ikkje veit kva for vilkår ein skal drive etter om eit år, blir drifta ineffektiv. Det er derfor særleg viktig at det snarast mogleg blir ei avklaring av innhaldet i lokalsjukehusa. Eg reknar med at Stortinget får høve til å drøfte forslaga frå det utvalet som skal leggje fram si innstilling i mars neste år. Eg skulle gjerne ønskje at statsråden i sitt innlegg i dag kunne stadfeste dette. Venstre prioriterer òg ei større satsing på barne- og ungdomspsykiatri. Det er særdeles uheldig at barn og unge står lenge i kø for å få nødvendig behandling. For å møte utfordringane slik dei no er innanfor psykiatrien, må alle ledd i tiltakskjeda styrkjast på tvers av profesjonar og omsorgsnivå. Det må opprettast fleire plassar i akuttpsykiatrien, samtidig som ein må få auka satsing på kompetent psykiatrisk legevakt, dagsenter, heimebasert psykiatrisk oppfølging, osv. Det psykiske helsearbeidet/helsetilbodet må etablerast så nært som mogleg der folk bur. Derfor prioriterer Venstre større løyvingar til helseføretaka i sitt alternative budsjett på til saman 100 mill. kr utover Regjeringa sitt forslag. Venstre får stadig rapportar om at helsesystertenestene mange stader har for dårleg kapasitet. Helsesystertenesta er ein god, førebyggjande og samfunnsøkonomisk billeg måte å gi helseråd og tenester på til ungdom. Mange unge har i dag problem med eige kroppsbilete og behov for råd og rettleiing gjennom ungdomstida. Helsesystertenesta fangar opp mange problemstillingar gjennom det tillitsforholdet som kan etablerast til ungdom, og som andre delar av helsevesenet ofte går glipp av. Eg skal komme inn på eit område som eg ikkje har høyrt at andre representantar har nemnt så langt i dag. Venstre meiner det er urimeleg at tannbehandling er skild frå anna medisinsk behandling, og ønskjer ei offentleg ordning på lik linje med fastlegeordninga. Forskingsrapportar peiker på at dårleg tannhelse er sosialt stigmatiserande og årsak til store smerter. Nyare forsking tyder på at dårleg tannhelse kan vere medverkande årsak til både hjarte- og karlidingar. Venstre ønskjer derfor ein gradvis overgang til ei offentleg refusjonsordning der utsette grupper blir prioriterte i første omgang. I vårt alternative budsjett har vi sett av 170 mill. kr til auka offentleg finansiering av kostnadene knytt til tannbehandling for dei som treng det aller, aller mest. Vi har i debatten før i dag høyrt at nokon har snakka om Leon-prinsippet. Det mest ultimate når det gjeld dette prinsippet, er at folk får tilbod om helsetenester der dei bur. Vi i Venstre er opptekne av at det førebyggjande helsearbeidet må ha konkrete målsetjingar om å redusere skadar og fallulykker heime hos eldre menneske, i deira eigen heim. Dette krev at førebyggingsperspektivet blir ein integrert del av samfunnsplanlegginga. Eldre har ulike behov. Tilboda og ytingane som eldre menneske tek imot, må derfor i størst mogleg grad tilpassast den enkelte. Eldre som får vanskar med å klare seg sjølve, må i den grad dei sjølve er i stand til det, få velje mellom heimebasert omsorg, eldrebustader i tilknyting til fellestenester eller institusjon, eller institusjonsbasert omsorg. Alle som treng hjelp i kvardagen, må få nødvendig bistand når dei treng det. Det gjeld så vel heimetenester som plass i sjukeheim eller i omsorgsbustad. Venstre meiner at eit tilbod om enkle vaktmeistertenester kan vere eit ledd i det førebyggjande arbeidet som set eldre menneske i stand til å leve eit verdig liv i sin eigen heim, så lenge helsa tillèt det. Ei styrking av tilbodet om hjelp til enkle daglegdagse gjeremål vil vere skade- og fallførebyggjande og ei moglegheit for å hindre lårhalsbrot og andre fallulykker som rammar mange eldre. Venstre har derfor gått inn for ei prøveordning med vaktmeistertenester i sitt alternative budsjett. Heilt til slutt vil eg på vegner av Venstre ta opp våre forslag i innstillinga.