Torgeir Knag Fylkesnes (Sosialistisk Venstreparti), 2015-05-26:
President! Eg har aldri nemnt dette for nokon, så eg får nemne det for deg: Eg har alltid vore dårleg i lekser. Eg var ein av dei som eigentleg aldri gjorde leksene sine – eg gjorde alt arbeid på skulen. Det er inga stolt erfaring, men for meg var skuledagen rett og slett ferdig når eg kom heim frå skulen. Alt som handla om skulen etter at han var over, var ei belastning for meg. Dette veit vi er eit stort problem for mange andre elevar og for mange andre familiar. Dei seinare åra er det også gjort ganske betydeleg forsking på området. Korleis vil statsråden sørgje for at øvingsarbeidet i skulen blir organisert på ein måte som gir betre læring for alle elevar, og ikkje bidrar til å forsterke sosiale forskjellar? Det er kjernen i spørsmålet vi skal diskutere i denne vesle interpellasjonsdebatten. Å lære å lese, skrive eller rekne for første gong krev mykje øving. Fleire nyare studiar viser kor viktig øving er for læring. Ei forskargruppe ved NTNU i Trondheim publiserte for to år sidan ei undersøking som konkluderte med at medfødde evner er overvurderte når det gjeld mattelæring. Forskarane fann støtte for det såkalla spesifisitetsprinsippet, som seier at ein blir god i akkurat det ein trener på. Øvingsarbeidet er difor noko av det aller viktigaste som skjer i skulen. I dag er store delar av dette arbeidet likevel skyvde ut av skuletida og inn i heimen. Bruken av heimelekser er ikkje regulert av opplæringsloven, men det heiter seg at skulen berre skal gi lekser for at elevane kan øve seg på det dei har lært på skulen. Ei undersøking frå 2012 viste – i motsett retning – at ein av tre foreldre iblant kjem til kort når dei skal hjelpe barna med leksene. Leksene, kan vi konkludere med, fungerer altså ikkje slik som dei var meint å gjere. I tillegg veit vi at leksene forsterkar sosiale forskjellar i skulen. SSB-forskar Marte Rønning analyserte matematikk- og naturfagresultata til over 8 000 norske fjerdeklassingar. Resultatet viste at elevar som får lekser, gjer det litt betre på skulen, men at denne samanhengen ikkje gjeld for alle elevgrupper. Derimot gjer elevar med låg sosioøkonomisk bakgrunn som får mykje lekser, det dårlegare enn elevar med tilsvarande bakgrunn som får mindre lekser. Fleire andre studiar har liknande typar funn. Blant anna summerer John Hattie opp at lekser kan forsterke låg sjølvtillit hos svake elevar, øydeleggje motivasjonen og føre til at dårlege rutinar fester seg. Særleg gjeld dette dei aller yngste elevane. Når heimelekser bidrar til mindre læring for nokre av dei elevane som treng det aller mest, er det på tide å tenkje nytt rundt øvingsarbeidet i skulen. Meir av øvingsarbeidet bør gjerast i skuletida, med ein lærar til stades. Det er også bakgrunnen for at SV føreslår at det blir sett av inntil éin time dagleg til øvingsarbeid i skulen, i det vi har kalla heildagsskulen, ein utvida skuledag. Ein positiv bieffekt av ei slik ordning er at familiane også blir kvitt leksestresset om kvelden og kan bruke tida etter skulen saman – til andre ting. SV ønskjer ikkje eit forbod mot heimelekser, men dei heimeleksene som blir gitt, må vere rein repetisjon av eller trening på noko eleven allereie kan, som lesetrening eller enkle førebuingar til neste skuledag. Vi har eksempel på skular i Noreg som har gjort dette. Digermulen skole i Lofoten har vore leksefri i 15 år, med veldig gode resultat. Også i nabofylket vårt, ved Solberg skole i Asker, har leiinga kutta ut skriftlege lekser og gir elevane berre leselekser. Vi veit også at det finst mange andre eksempel. Fleire Montessori-skular har innført liknande typar ordningar. I land der lærar og elevar bruker mykje tid i klasserommet, er effekten av heimelekser på skuleresultata størst. Ei mogleg forklaring på at lekser har svak samanheng med skuleresultata i enkelte land – som f.eks. Noreg – kan vere at lekser blir ein substitutt for det som skulle vore undervist i i fellesskap i klasserommet. Uavhengig av kva ein meiner om lekser, trengst det ein open og kunnskapsbasert debatt om korleis øvingsarbeidet bør organiserast for at alle elevar skal lære meir. Dagens organisering varierer veldig mykje frå skule til skule, og altfor mange elevar får ikkje godt nok utbytte av leksene. SV meiner hovudvekta av øvingsarbeidet bør flyttast frå heimane og inn i skuledagen. Dei som er imot dette, må kome med sitt svar. Kva må gjerast for at leksene skal verke læringsfremjande for alle? Difor er eg spent på å høyre om statsrådens tankar om dette. Eg meiner vi ikkje kan fortsetje som i dag.