Sigvald Oppebøen Hansen (Arbeiderpartiet), 2004-02-26:
: I dag skal Odelstinget ta stilling til eit forslag om endring i arbeidsmiljølova. Det dreier seg om å oppheve gjeldande § 55 A og erstatte denne med eit eige kapittel om likebehandling i arbeidslivet, noko som også vil tilfredsstille rådsdirektiv 2000/78/EF om forbod mot diskriminering i arbeidslivet. Eit fleirtal i komiteen meiner at det er særs positivt at det no kjem inn klare reglar i arbeidsmiljølova som sikrar den enkelte arbeidstakar eit betre vern mot diskriminering. Det er på høg tid at det blir eit forbod mot forskjellsbehandling og diskriminering på grunn av kjønn, religion, livssyn, seksuell orientering, funksjonshemming og alder, for å nemne nokre område. Det er vidare viktig å presisere at dette forbodet ikkje berre skal gjelde ved tilsetjingar, men også under arbeid og ved opphør av arbeidsforhold. Eg er glad for at Noreg tidleg i prosessen signaliserte vilje til å implementere dette direktivet frivillig, sjølv om eg veit at det føregår ein debatt i EU-/EØS-området om direktivet er EØS-relevant. Komiteen har hatt høyring i saka, der partane i arbeidslivet var med. Vidare var det høyring med eit breitt representativt utval av ulike interesseorganisasjonar. Komiteen, med unntak av Framstegspartiet, er samstemd på dei fleste punkta, men på enkelte område deler komiteen seg i eit fleirtal og eit mindretal. Dette skal eg kome tilbake til. Framstegspartiet er konsekvent imot hovudinnhaldet i lovforslaget, men vil likevel støtte enkelte endringar subsidiært. Eg reknar med at Framstegspartiet sine representantar sjølve vil gjere greie for dette. Fleirtalet viser til at det i lovframlegget er lagt opp til å gjere nytte av omgrepet «forskjellsbehandling» og ikkje omgrepet «diskriminering». Regjeringa grunngjev det med at «forskjellsbehandling» er eit meir nytta omgrep i norsk lovgjeving, og at Arbeidslivslovutvalet i si innstilling bruker desse omgrepa om kvarandre. Det er slett ikkje eintydig kva for omgrep det er vanlegast å gjere bruk av når ein skal beskrive urettvise forhold i arbeidslivet. Under høyringane tok organisasjonane som representerte dei funksjonshemma, til orde for nyansar i desse to omgrepa. Fleirtalet meiner såleis at omgrepet «diskriminering» vil vere det beste ordet å gjere bruk av i den endelege lovteksten. Derfor vil fleirtalet i denne omgang endre omgrepsbruken i overskriftene og be om at Regjeringa vurderer dette på nytt i samband med arbeidet knytt til Arbeidslivslovutvalet si innstilling. Arbeidsgjevarorganisasjonane er skeptiske til at lovforslaget legg den subjektive opplevinga av å bli trakassert til grunn for erstatning frå arbeidsgjevar. Fleirtalet i komiteen meiner at det ikkje er mogleg å stille opp objektive normer for kva som krenkjer den enkeltes verdigheit. Derfor meiner me at denne vurderinga må det vere opp til domstolane å gjere. Eit anna fleirtal vil likevel vurdere endringar dersom slik praksis utviklar seg negativt. Fleirtalet vil peike på at det er ønskeleg at konfliktar med bakgrunn i diskriminering i arbeidslivet blir løyste så fort som råd. Situasjonen kan nemleg vere at arbeidsgjevar kan bli gjord ansvarleg for andre medarbeidarar sine handlingar. Då kan det vere fornuftig å gjere arbeidsgjevar merksam på dette for så å kunne gripe inn og stoppe uønskt åtferd. Derfor ønskjer fleirtalet å innføre ei forhandlingsplikt mellom arbeidstakar og arbeidsgjevar, slik ein i dag har etter arbeidsmiljølova § 61. Direktivet forbyr forskjellsbehandling på grunn av religion eller livssyn, funksjonshemming, alder eller seksuell orientering innanfor nærare definerte område. Eitt av desse definerte områda er medlemskap og deltaking i ein arbeidstakarorganisasjon. Lovforslaget går etter vår meining enda lenger og forbyr forskjellsbehandling også på andre grunnlag, nemleg politisk syn og medlemskap i arbeidstakarorganisasjonar. Ved å inkludere medlemskap i arbeidstakarorganisasjonar som forboden grunn for forskjellsbehandling vil dette, etter fleirtalet si meining, føre til at uorganiserte arbeidstakarar vil få ein direkte heimel til å krevje dei same lønsvilkåra som organiserte arbeidstakarar, sjølv om me veit at dette ikkje var Regjeringa sin intensjon i lovframlegget. Eit anna fleirtal meiner at Regjeringa sitt framlegg til unntak i § 54 D nr. 2 er i strid med tariffretten, og gjer derfor framlegg om å tillate forskjellsbehandling for løns- og arbeidsvilkår under same paragraf. Eit område der komiteen òg har delt seg, gjeld unntak frå forbodet mot forskjellsbehandling ved tilsetjing i religiøse organisasjonar. I § 54 D nr. 5 blir det av fleirtalet – Høgre, Kristeleg Folkeparti, Framstegspartiet og Senterpartiet – føreslått at det kan praktiserast forskjellsbehandling på grunn av homofil samlivsform ved tilsetjing i stillingar knytte til religiøse trussamfunn der det i utlysinga av stillinga er stilt særskilde krav ut frå stillinga sin karakter eller føremålet for vedkomande arbeidsgjevars verksemd. Dette opnar for ytterlegare innstramming og diskriminering, slik Arbeidarpartiet tolkar det, og det aksepterer vi ikkje. Arbeidarpartiet og SV er einige i at unntak blir vidareførte i ny lov når målet er legitimt og kravet står i eit rimeleg forhold til det. Arbeidarpartiet og SV meiner likevel at det vil vere å gå for langt å halde alle stillingar knytte til religiøse trussamfunn utanfor diskrimineringsforbodet, slik fleirtalet etter vår meining går inn for. Det som må vere avgjerande, er etter vår meining at stillinga er så spesiell at det vil vere legitimt å stille slike krav. Me meiner at dette ikkje kan vere tilfellet for alle stillingar knytte til religiøse trussamfunn. Eg vil vidare vise til at EU sitt rammedirektiv berre nemner religion eller tru som grunnlag for forskjellsbehandling, ikkje seksuell orientering. På denne bakgrunnen meiner Arbeidarpartiet og SV at § 54 D nr. 5 må strykast, i og med at han er i strid med direktivet. Det siste eg skal ta opp, er omgrepet «varig redusert arbeidsevne» i § 54 F. Fleirtalet i komiteen meiner at det ville vere uheldig dersom «funksjonshemmede», som er omgrepet som blir nytta i dagens § 55 A i arbeidsmiljølova, blir bytta ut med «varig redusert arbeidsevne». Slik fleirtalet ser det, ville ei slik endring i så fall vore ei heilt klar innsnevring av talet på personar som blir omfatta av lovteksten – dette fordi ei funksjonshemming har å gjere med trekk ved den enkelte personen så vel som trekk ved omgjevnadene. Omgrepet «varig redusert arbeidsevne» relaterer seg derimot berre til den enkelte si evne til å ta del i arbeid. For å nemne eit døme: Ein som blir hørselshemma, vil vere å sjå på som ein person med varig redusert arbeidsevne dersom stillinga er telefonoperatør. Same person vil derimot ikkje ha redusert arbeidsevne av noko slag i ei stilling der det ikkje er nødvendig med god hørsel. Personen vil likevel vere i kategorien funksjonshemma og slik sett sjølvsagt kome inn under den personkrinsen som lova skal femne om. Eg vil vise til den utmerkte artikkelen som statsråden hadde i Dagens Næringsliv den 27. september i fjor med tittelen: «Ville Roosevelt fått jobb?» Der peiker statsråden på at han sjølv har eit synsproblem knytt til det med fargar, altså med andre ord at han er fargeblind. Derfor vil eg sitere delar av statsråden sitt innlegg i Dagens Næringsliv: «Blinde egner seg dårlig som drosjesjåfører og filmsensorer – akkurat som folk med min skulderbredde egner seg dårlig som utkastere på nattklubber – men vi behøver ikke bruke oss til slike ting. Det er nok av jobber og arbeidsoppgaver som setter oss istand til å utnytte våre respektive talenter.» Så langt eg kan forstå, skulle dette etter mi meining tilseie at statsråden nok langt på veg er einig med fleirtalet i komiteen om å endre omgrepet i § 54 F til «funksjonshemma». Til slutt vil eg fremje det forslaget som Arbeidarpartiet er medforslagsstillar til i innstillinga.