Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2013-12-11:
Takk til representanten Andersen, som tar opp problemet med overforbruk og feilbruk av medisinar generelt og av B-preparat spesielt. Det er åtte år sidan Stortinget vedtok den førre stortingsmeldinga om legemiddelpolitikk, Rett kurs mot riktigere legemiddelbruk. Der var det tre overordna mål: «Legemidler skal brukes riktig faglig og økonomisk. Befolkningen skal ha tilgang til sikre og effektive legemidler uavhengig av betalingsevne. Det skal være lavest mulig pris på legemidler.» Eg tippar at det er det første målet, nemleg at «Legemidler skal brukes riktig(…) (…) Eg deler interpellanten si bekymring for den utviklinga vi ser, når det gjeld dei medisinane ho har fortalt om. Ifølgje Steinar Madsen i Legemiddelverket brukar så mange som 40 000–50 000 pasientar for mykje sovemedisin og roande medisin i Noreg. 1,1 millionar nordmenn tok ut minst ein resept på vanedannande A- og B-preparat i løpet av 2012. Madsen seier at han reknar med at rundt 100 fastlegar, rundt 2 pst. av fastlegane i Noreg, føreskriv for mykje vanedannande medisin til sine pasientar. Hovudregelen er jo då at dei fleste fastlegane har ein fornuftig og veldig bra praksis. Problemet er at dei som ikkje har det, i tilstrekkeleg grad ikkje vert oppdaga av tilsynsmyndigheitene, og at for få legar blir rapporterte. Det er heilt klart at ein treng betre tilsyn, betre rutinar, betre kunnskap og betre kontroll for å avdekkja uheldig og feil legemiddelføreskriving frå fastlegane si side. Eg merkar meg det som statsråden seier om dei fire strategiane, som verkar veldig fornuftig – spesielt det med at fastlegane må ha alternativ til medikamentell behandling, og då spesielt det med å byggja ut lågterskeltilbod for menneske med psykiske lidingar i kommunane veldig viktig. I stortingsmeldinga om kvalitet og pasienttryggleik står det at heile 12 pst. av pasientskadane i helsevesenet i dag kjem av feil legemiddelbruk generelt. Hovudutfordringa er at helsepersonell manglar oversikt over pasientane sin faktiske legemiddelbruk. Legen føreskriv feil legemiddel, for mange legemiddel, uheldige kombinasjonar, feil dosering, eller han gir for dårleg oppfølging. Pleiepersonell utleverer òg feil legemiddel, feil dose og følgjer ikkje opp at pasientane faktisk tar legemiddelet. Pasientane får ikkje god nok rettleiing. Dei kan bruka legemidla på feil måte eller følgjer ikkje opp behandlinga fordi dei ikkje har tiltru til ho. Eit anna problem er at vi har eit overforbruk av antibiotika, som er urovekkjande, fordi det kan føra til fleire antibiotikaresistente infeksjonar. Eg har lyst å snakka litt om det som eg meiner er ein trend i samfunnet: Terskelen for å bruka medikament for små og større plager er senka. Eitt symptom på det er når vi kan lesa i undersøkingar at ein av fire 15-åringar brukar reseptfrie smertestillande medikament kvar dag eller kvar veke. Det er ei dobling av bruken blant gutar og ein 30 pst. auke for jenter på ti år. Høgt forbruk av smertestillande er akseptert blant ungdom. Det er ofte vener som introduserer vanen, og ofte er det foreldre som gir dei det. Smertestillande kan ein kjøpa i daglegvarebutikkar og på bensinstasjonar. Tilgjengelegheita har aldri vore større. Ibux og Paracet er på førsteplass av dei mest selde legemidla i Noreg, målt i talet på pakningar. Auka tilgjengelegheit har nok vore med og senka terskelen for bruk av smertestillande. I tillegg har òg foreldre og familie eit stort ansvar for den haldningsendringa vi har sett. Det ikkje er rart at den vaksne befolkninga får eit meir utstrekt pilleforbruk når vanlege, friske ungdomar er godt introduserte i medikamentverda fleire år før dei er myndige. I staden for å ta seg ei skive, drikka eit glas vatn og gå og leggja seg for å få nok søvn, tar ein kanskje ein smertestillande tablett når ein ikkje føler seg heilt opplagt. Eg har inga tru på at 15-årige gutar har dobbelt så mykje smerter i dag som dei hadde i år 2000, og at det er forklaringa på den auka medikamentbruken. Eg håpar vi får diskutera dette i samband med den legemiddelmeldinga som statsråden har varsla at han skal fremja.