Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2012-06-05:
På velferdsfeltet står vi som samfunn overfor store utfordringar med omsyn til å rekruttera nok personell til sektoren i åra framover. Det er òg ei utfordring å tilpassa utdanningane til dei endringane vi ønskjer å få til på det helse- og sosialfaglege området. Derfor er denne meldinga om utdanning for velferd ei viktig melding. Målet er kunnskapsbaserte tenester som set brukaren i sentrum og bidreg til betre helse og velferd i befolkninga. Utdanning og forsking skal spegla av den kompetansen samfunnet treng. Samhandlingsreforma er ei retningsreform innan helse. Veksten i helsetenestene skal i hovudsak skje lokalt i kommunane. Derfor må òg utdanningane endrast, slik at studentane får meir av praksisen sin i kommunehelsetenesta og ikkje på sjukehus, slik som no. Det kan vera nærliggjande å tenkja at vi berre kan importera den arbeidskrafta vi treng på velferdsfeltet. Men det er ikkje så enkelt. Eg er glad for at regjeringa har forplikta oss til å driva etisk rett rekruttering av arbeidarar frå andre land. Verdas helseorganisasjon meiner det globalt manglar 4,3 millionar helsearbeidarar. Mangelen er størst i utviklingsland. Noreg skal ikkje ha ei aktiv og systematisk rekruttering frå fattige land som sjølve har mangel på helsepersonell. Vi har eit moralsk ansvar for å utdanna våre eigne helsearbeidarar i stor nok mengd. Enkelte yrkesgrupper i Noreg har eller vil få større rekrutteringsutfordringar enn andre. Eg vil spesielt nemna helsefagarbeidarane som det – dersom statistikken slår til – vil vera stor mangel på i åra framover. Fråfallet i utdanninga er stort. Derfor er det flott at meldinga skisserer nye utdanningsvegar for helsefagarbeidarane, der studentane kan veksla mellom opplæring i skule og bedrift undervegs i heile utdanningsløpet. Det er òg positivt at ein kan prøva ut ordningar, slik at helse- og sosialfagutdanningane skal kunna gje grunnlag for opptak til vidare utdanning gjennom den såkalla Y-vegen. TAF-modellen for helsefagarbeidarar, som ein har gode erfaringar med i Hordaland, er òg ein veldig interessant utdanningsmåte for helsefagarbeidarar. Det er òg viktig for helse- og sosialfagutdanningane at vi har fokus på å tilby heile stillingar og gjev dei lågtlønte og ofte kvinneyrka eit økonomisk lyft, ikkje minst eit statuslyft. Vi har alle eit ansvar for å lyfta det arbeidet som blir gjort nærmast pasienten, og verdsetja omsorgsyrka og omsorgstenestene høgare enn tilfellet er i dag. Kampanjar, som kampanjen «Bli helsefagarbeidar», er eit eksempel som er resultatet av eit samarbeid mellom KS, Spekter og Virke. Forholda mellom breiddkompetanse og spesialisert kompetanse vil òg vera eit viktig avklaringsområde i tida framover. Helsedirektoratet er gjeve i oppgåve å gjennomgå organiseringa og vilkåra for utdanning av spesialistar i helsevesenet, og spesielt gå gjennom og vurdera om det er behov for endringar i dagens spesialistutdanning av legar. Det er i dag ikkje samsvar mellom legespesialiststrukturen og behova i helsetenesta. Auke i særskilde pasientgrupper krev nye spesialitetar. Det er t.d. på høg tid med spesialisering innan rus for å styrkja kompetansen om rus i legane si grunnutdanning. Det same gjeld for eldremedisin. Det er behov for ei spesialisering innan sjukeheimsmedisin og å styrkja kompetansen om eldremedisin i grunnutdanninga. Spesialiststrukturen av legar støttar heller ikkje opp om behova til den desentraliserte sjukehusstrukturen som vi har i dag. Eksisterande spesialiststruktur gjer at vaktberedskapen ved lokalsjukehus blir personellintensiv, og medverkar til at små lokalsjukehus har vanskar med å oppretthalda breiddkompetanse og vaktberedskap. Det framtidige behovet for helse- og omsorgspersonell er altså stort. Derfor er auka fokus på kvardagsrehabilitering, med fleire ergoterapeutar i helsetenesta – etter modell frå bl.a. Fredericia i Danmark – viktig. Det er nettopp dette som ligg til grunn for sjølve Samhandlingsreforma. Velferdsteknologi er eit anna punkt som vil demma opp for noko av det auka velferdsbehovet. Velferdsteknologi må integrerast i det kommunale tenestetilbodet, i grunnutdanninga og i praksisområdet, slik at alle blir sikra praktisk opplæring i bruk av ny teknologi. Like eins set utviklinga krav til betre integrering og tydeleggjering av dei pårørande si stilling og deira bidrag på området. Vel 100 000 årsverk blir utførte av frivillige, først og fremst familien, på helse- og omsorgsfeltet. Framtidig velferdspersonell må i utdanninga lærast opp til å samarbeida og jobba saman med dei pårørande og nyttiggjera seg deira frivillige innsats. Til slutt ein replikk til representanten Bente Thorsen frå Framstegspartiet. Det er riktig at regjeringspartia i helse- og omsorgskomiteen har levert ein merknad, der vi ber om at forslag til endringar i legeutdanninga blir nærmare belyst før ein tek endeleg stilling.