Jenny Klinge (Senterpartiet), 2020-12-08:
President! Som saksordførar vil eg vise til at regjeringa har gjort framlegg om å redusere talet på tingrettar frå 60 til 23 og talet på jordskifterettar frå 34 til 19. Eg går ut frå at regjeringspartia og Framstegspartiet gjer greie for eigne syn i saka i debatten. Frå denne talarstolen skal vi aldri tale direkte til andre representantar eller regjeringsmedlemer som er til stades i salen. Vi skal alltid starte innlegga våre med å titulere stortingspresidenten. Dette er ein skikk vi er vane med, men sjeldan passar det så godt å begynne med å seie nettopp ordet president som i dag. Det første eg skal ta opp, er nemleg noko stortingspresidenten sjølv og fleirtalet i presidentskapet gjorde tidlegare i haust. Den store saka om endringar i domstolstrukturen kom frå regjeringa til Stortinget i oktober. Saker som kjem til Stortinget etter sommaren, blir vanlegvis ferdigbehandla etter jul, særleg større saker som denne. Likevel gjorde presidentskapet noko så spesielt som å ta til følgje ei klage frå partiet Høgre i komiteen, som ønskte ei langt raskare behandling av saka. Det ville ha vore forståeleg om presidentskapet hadde lytta til klaga viss komitéfleirtalet hadde lagt opp til ei uforsvarleg kort behandlingstid. Fleirtalet i presidentskapet valde derimot den motsette varianten. Dei tvinga fram ei uforsvarleg rask framdrift i saka. Vi måtte faktisk bruke tre heile månader mindre på saka enn det vi først vedtok. No kan det sjå ut til at regjeringspartia og Framstegspartiet har falt for sitt eige grep. Vart det sjølvpålagte hastverket rett og slett for stort til at dei klarte å henge med i svingane? Ja, det er etter mi meining heilt tydeleg, for det er ingenting i innstillinga i dag eller i mindretalsframlegga frå komiteen som stortingsfleirtalet kan slutte seg til, som formelt godkjenner dei forslaga til ny domstolstruktur som regjeringa har. Det er heller ikkje noko i vedtaksform som seier noko om når endringane skal gjelde frå. Vil 37 tingrettar slutte å eksistere frå i dag, og kjem nye, større rettskretsar til å oppstå? Nei, det er ingenting i vedtaket som kjem til å bli gjort i dag, som seier noko om dette skal skje, eller når. Vi må slå fast at stortingsfleirtalet i dag berre kjem til å vedta endringar i nokre paragrafar, men desse endringane har til alt overmål vorte gjorde utan at konsekvensane er klare, og utan at lovendringane har vore gjenstand for nødvendig utgreiing og høyring. Voteringa i dag kjem til å vise det uforsvarlege ved alt hastverket. Det er verdt å merke seg alle dei ulike lovnadene som regjeringspartia og Framstegspartiet har kome med under debatten som har gått føre seg i media dei siste seks–sju vekene. Plutseleg har dei garantert for bemanninga ved dei domstolane som skal gjerast om til filialar under nye, større domstolar. Ingen tilsette skal visst bort. Men det ligg ikkje noko forslag om dette til votering i dag, så garantien er lite verd. Det som står om temaet i komitémerknadene frå Høgre og Framstegspartiet, er så ullent at det kan bety alt og ingenting. Deretter har statsråden i haust plutseleg påstått at det ikkje skal vere noko hovudsete i dei nye samanslegne domstolane, og at det skal vere likeverdige rettsstader. Det ligg til og med som ein premiss i påstanden til Mæland at det skal vere fleire likeverdige domstolar innanfor ein og same rettskrets. Ho sjølv, og mange til frå regjeringspartia, har jo påstått at ingen domstolar skal leggjast ned. Problemet er berre at alt dette krev lovendringar. Regjeringa har ikkje ryggdekning i dagens lovverk for viktige lovnader dei kjem med. Dei har heller ikkje lagt fram forslag til slike lovendringar i saka om domstolstrukturen, Prop. 11 L. Kva tyder dette på? Jo, det tyder på at regjeringa ikkje har tenkt godt nok gjennom kva som må til av lovendringar for å få gjennomført reforma si. Dessutan har fleire lovnader oppstått undervegs i ein oppheta debatt der dei har innsett at det løner seg å kome med lovnader om gulrøter, sjølv om desse gulrøtene ikkje var sådde enno. Den føreslåtte domstolsreforma er ei stor reform. Ho er langt større enn den siste domstolsreforma, som var i 2001. Det vi diskuterer i dag, er ikkje snakk om ei mindre justering eller ei mindre samanslåing av nokre få domstolar. Det er snakk om massive endringar av korleis den tredje statsmakta er organisert. Store reformer bør ha breie forlik bak seg i Stortinget. Her har vi å gjere med ei stor reform med enorm betydning for rettsstaten vår, men med ei syltynn forankring. Ikkje kjem det noko vedtak i Stortinget i dag som fastslår strukturen heller. Og dei einaste vedtaka som vart gjorde, bortsett frå eitt, manglar utgreiing og føregåande høyring, slik skikken er når viktige lovendringar skal gjerast. Det seier jo litt når både Dommerforeningen og Sametinget har levert klage i dag. I Senterpartiet er vi opptekne av at rettsstaten skal vere til stades i heile landet, og at større endringar som gjeld rettskretsar og domstolar skal til Stortinget som eiga sak. Til og med dette vil regjeringspartia og Framstegspartiet svekkje med dagens forslag til vedtak. Eg tek med dette opp forslaget frå Senterpartiet, Arbeidarpartiet og SV til saka om domstolstrukturen.