Knut Arild Hareide (Kristelig Folkeparti), 2016-01-19:
Noreg har ei klar nasjonal interesse av eit internasjonalt og forpliktande regelverk for handel. Det gjer små og mellomstore statar som Noreg mindre utsette for vilkårleg maktbruk og diskriminering. Noreg er sterkt integrert i internasjonal økonomi. Me har ein open økonomi og ein stor utanlandshandel. Me er ein viktig vareeksportør av bl.a. olje, gass og fisk, og ein leiande tenesteeksportør på nokre område, ikkje minst innan maritim sektor. Det som skjer i verdsøkonomien, vedkjem Noreg i stor grad. Globalisering og endringar i internasjonal handel er derfor noko me må møte aktivt. Me skal sikre norske interesser, men ikkje berre det – me må òg fremje løysingar som gagnar global økonomi og dei fattigaste landa. Internasjonale regelverk bør ta vare på viktige verdiar og omsyn som gjeld meir enn våre nasjonale eigeninteresser. Omsynet til demokrati og menneskerettar i tillegg til vilkåra til arbeidstakarar er eksempel på det – omsynet til klima og natur òg. Me har ikkje berre interesse av ein open økonomi, men òg av ein rettferdig og berekraftig økonomi. Ein av dei tunge trendane i verdsøkonomien er at framveksande økonomiar i sør og aust får stadig større betyding. Kina er blitt ein økonomisk tungvektar – i tillegg til USA. Me har heldigvis eit globalt regelverk på viktige område gjennom WTO, og EØS-avtalen sikrar tilgang til den indre marknaden i EU. Gjennom EFTA har Noreg òg inngått 25 frihandelsavtalar med til saman 36 land, men det er ei utfordring at Noreg står utan handelsavtalar med seks av dei ti største økonomiane i verda, som bl.a. saksordføraren sa i sitt innlegg. Regelverket for varehandel er godt utbygd, og tollsatsar er reduserte. Regelverket for handel med tenester er mindre utvikla og politisk meir sensitivt. Forhandlingane mellom 50 statar om TISA er derfor viktige. Saka gjeld meir enn å sikre gode konkurransevilkår for vår tenesteeksport. Kristeleg Folkeparti føreset at TISA-avtalen ikkje må svekkje vår demokratiske kontroll og styring med offentlege tenester og velferdstilbod. I fjor haust blei tolv land rundt Stillehavet einige om TTP-avtalen. Denne avtalen om handels- og investeringsvilkår vil påverke 40 pst. av verdsøkonomien – om han blir ratifisert. Krevjande forhandlingar mellom USA og EU om ein transatlantisk handels- og investeringsavtale er framleis i gang. Kristeleg Folkeparti ønskjer openheit, konsekvensutgreiingar og brei debatt om slike forhandlingar. Desse store regionale forhandlingane har kome fordi dei globale WTO-forhandlingane på fleire område har køyrt seg fast. På landbruksområdet har WTO-forhandlingar vore i gang i fleire tiår. Det går seint. Under WTO-konferansen i Nairobi blei det rett før jul oppnådd einigheit om utfasing av eksportsubsidiar og innstramming av andre former for støtte til eksport av landbruksprodukt. For Noreg inneber det at våre eksportsubsidiar må avviklast seinast innan utgangen av 2020. Det gir norsk landbruk eitt år meir til omstilling gjennom utfasing enn det regjeringa la opp til i Meld. St. 29 for 2014–2015 om globalisering og handel. Kristeleg Folkeparti meiner Noreg må bruke den ekstra tida som Nairobi-avtalen gir heimel for. Vårt syn er at ei slik utfasing ikkje må skje einsidig, men som ledd i ein internasjonal avtale. No trengst ei konsekvensutgreiing som grunnlag for utforming av avbøtande tiltak. Dei må ikkje berre gi priskompensasjon, men bidra til vidare drift og sysselsetjing, bl.a. gjennom annan bruk av mjølkeressursane. Desse avbøtande tiltaka kan setjast inn parallelt med ei gradvis utfasing fram til 2020. Dette gir einigheita i Nairobi no rom for, og det handlingsrommet må Noreg utnytte til det beste for norsk landbruk og norske distrikt. Eg registrerer òg dei omdelte forslaga frå Arbeidarpartiet og Senterpartiet. Kristeleg Folkeparti stiller seg positivt til forslaga og vil støtte dei.