Gjermund Hagesæter (Fremskrittspartiet), 2010-06-16:
Framstegspartiet har eit noko anna kommunalpolitisk utgangspunkt enn det regjeringa og dei raud-grøne partia har. Kjernen i vår kommunepolitikk er mennesket. Vi meiner at kommunane er til for innbyggjarane sin del, og ikkje omvendt. Det offentlege har eit overordna ansvar for tenestene som blir leverte, men treng ikkje å ta på seg oppgåver som enkeltpersonar, bedrifter og private kan løyse like godt eller betre. Framstegspartiet har ikkje mykje til overs for det nye inntektssystemet for kommunane som regjeringa presenterer i denne proposisjonen. Nokre små kommunar, spesielt nokre kraftkommunar, vil truleg kome brukbart ut, men fleire av dei største kommunane, som det også har vore nemnt tidlegare her, vil kome langt dårlegare ut enn i dag. Vi meiner at dagens inntektssystem er antikvarisk. I staden for å flikke på eit byråkratisk og urettferdig system, burde ein heller leggje om til behovsstyrt statleg finansiering, slik Framstegspartiet har foreslått. I dag framstår inntektssystemet til kommunane som ein uansvarleg kalkulatorleik med barns og eldres velferd. Vi ønskjer ei behovsstyrt statleg finansiering av grunnleggjande velferdstenester. Det skal vere slik at når ein får konstatert eit behov, så skal det utløyse statleg finansiering anten det gjeld sjukeheimsplass, heimehjelpsteneste, heimesjukepleie, skule, e.l. Det betyr at det ikkje vil spele noka rolle med omsyn til desse grunnleggjande velferdstenestene om ein bur i ein fattig eller ein rik kommune. Ein konstaterer eit behov, og så utløyser det finansiering frå staten. Oppgåver utover dette ønskjer vi skal finansierast hovudsakeleg gjennom lokal skattlegging. Men vi aksepterer sjølvsagt at vi ikkje får gjennomslag for det i denne runden, og sannsynlegvis ikkje dei første åra heller. Då må vi motvillig ta utgangspunkt i dagens rammeløyvingssystem og dei utfordringane det gir. Framstegspartiet er likevel tydeleg på at dei rammene som regjeringa har signalisert gjennom denne kommuneproposisjonen for 2011, langt frå er tilstrekkelege i forhold til dei utfordringane kommunane står framfor. Framstegspartiet foreslår derfor å auke kommunerammene neste år med 2,5–3 mrd. kr meir enn det regjeringspartia og dei andre partia går inn for. 2,5–3 mrd. kr vil faktisk utløyse mange gode velferdstenester i kommunane – meir enn det som regjeringa sitt opplegg vil gjere. Også KS – kommunesektorens interesse- og arbeidsgivarorganisasjon – meiner at kommunane må få auka rammene med 2,5–3 mrd. kr meir enn det regjeringa har foreslått. Dette lyftet som Framstegspartiet har foreslått, ville dersom det hadde blitt vedteke, betydd meir pengar til alle landets kommunar. Vi meiner at ei slik auking er nødvendig for å sikre grunnleggjande velferdstenester i kommunane til alle som treng det. Mange ting går dessverre feil veg i Kommune-Noreg. Kommunane slit med dårleg økonomi. Gjeldsbyrda til kommunane har dobla seg dei fem åra Senterpartiet har sete med kommunalministeren. Nye oppgåver blir pålagde kommunane, f.eks. Samhandlingsreforma, utan at pengar og alle føresetnader er på plass. Vedlikehaldsetterslepet har auka, og tal viser også at kommunane ikkje fullt ut har råd til å nytte seg av gunstige rentefrie lån og tilskot til sjukeheimsbygging. Det gjer sjølvsagt at kommunane blir dårlegare rusta til å møte framtidige utfordringar. Kommuneproposisjonen 2011 gir heller ikkje nokon positive utsikter. Når ein tek omsyn til den demografiske utviklinga, at ein får ei aldrande befolkning og auka kostnader på grunn av det, og at ein også får auka pensjonskostnader i Kommune-Noreg, auka rentekostnader og nye oppgåver, medfører det at kommunane ikkje får meir pengar til neste år enn dei har i år. Proposisjonen varslar også at kommunane skal få behalde ein mindre del av skatteinntektene. Kort oppsummert er kommuneproposisjonen 2011 langt frå noko lysteleg lesing for dei som er opptekne av velferdstenestene og velferden i kommunane. Framstegspartiet fryktar at ein allereie anstrengd økonomi i mange kommunar vil forverrast til neste år. Det betyr sjølvsagt at det enorme etterslepet mange kommunar opplever når det gjeld rehabilitering av kommunal bygningsmasse og infrastruktur som følgje av ein anstrengd kommuneøkonomi, ikkje blir redusert, men vil auke ytterlegare. Eit av dei områda vi også er bekymra for, er ressurskrevjande tenester. Der fekk ein forverra rammevilkåra i inneverande år. Regjeringspartia, stortingsfleirtalet, reduserte refusjonsdelen frå 85 pst. til 80 pst., og ein auka også innslagspunktet langt meir enn prisstiginga skulle tilseie. Det gjorde ein med tilbakeverkande kraft. Vi i Framstegspartiet ønskjer å reversere dette. Vi ønskjer at refusjonsdelen skal aukast igjen til 85 pst. Vi ønskjer å redusere innslagspunktet i første omgang til 800 000 kr, og vi ønskjer også å trappe ned innslagspunktet ytterlegare i åra som kjem, til vi kjem ned til ca. 400 000 kr. Med Framstegspartiets politikk vil altså denne svake gruppa få eit betre tilbod. Med regjeringspartia sin politikk vil denne gruppa dessverre få eit forverra tilbod i åra som kjem. Ein har tidlegare vore inne på dette med ei eldreomsorg som skin. Saksordføraren var inne på at heldigvis blei det innrømma at ho ikkje skin enno. Det er jo ein god observasjon. Vi trur at skal vi få ho til å skine, trengst det handling og ikkje berre valkampprat. Vi synest det er eit stort paradoks at eit av verdas rikaste land, som ifølgje dei raud-grøne partia er ein velferdsstat som andre land visstnok ser opp til, framleis har ei jamn nyheitsdekking i media om store problem og elende i sitt eldreomsorgssystem. Framstegspartiet meiner at denne situasjonen er heilt uakseptabel, men dessverre ein heilt naturleg konsekvens av eit sosialistisk system som rasjonerer eldreomsorgstilbodet basert på rammeløyvingar og med økonomiske rammer som er for små, og som fritt kan brukast til andre formål, til trengsel for omsorg for pleietrengande eldre. Når det ikkje er automatikk i at midlar blir stilte til rådigheit i takt med eit veksande behov og ei veksande eldrebefolkning, må køar, ventelister og høgare tersklar for hjelp nødvendigvis bli resultatet. Framstegspartiet er av den oppfatning at ein betydeleg innsats må bli sett i gang for bygging av sjukeheimsplassar. Dette bør gjerast ved at tilskotsordninga for bygging av sjukeheimsplassar blir auka til minst 800 000 kr per plass, og at totalramma blir auka, slik at det kan byggjast 2 500 sjukeheimsplassar som eit minimum per år til behovet er dekt. Nokon har kanskje vore inne på den tanken at dersom ein sveltefôrar kommunane lenge nok, blir dei meir effektive. Det trur ikkje Framstegspartiet på. Vi trur ikkje på ein slik taktikk. Vi meiner at vi skal leggje til rette for konkurranse – internkonkurranse og eksternkonkurranse. Konkurranse meiner vi er sunt. Det medfører at ein får meir nytte, effekt og velferd for dei avgrensa pengane ein har. På den måten kan vi få ei positiv utvikling for kommunesektoren til glede for innbyggjarane og til glede for tenestemottakarane. Vi har i dag også eit budsjetteringssystem – eit rekneskapssystem – som vi meiner er forelda, og som dekkjer over den reelle økonomiske situasjonen i kommunane. Vi har altså i dag ikkje avskriving i dei rekneskapa. Rett nok går avdraga som ein kostnad, men det vil ofte vere langt mindre enn det reelle verditapet som ei avskriving ville svart til. Viss vi hadde fått ei slik endring – altså fått inn avskrivingssystemet i kommunebudsjetta, slik alle private bedrifter har, ville dette sannsynlegvis medført blodraude tal i dei fleste av landets kommunar. Men det er det som er realiteten. Det å lage eit rekneskapssystem som ikkje synleggjer verdifallet på grunn av vedlikehaldsetterslep, og at ein har ein bygningsmasse som skulle vore avskriven, og som då minkar i verdi viss ein ikkje gjer noko med det, synest vi er feil – og vi har ikkje eit system som avdekkjer det. Derfor vil vi ha eit avskrivingssystem, slik at vi får fram den reelle verkelegheita. I Noreg i dag har vi 430 kommunar. Det er altfor mange. Det talet burde vore redusert til under 100. Det ville gitt eit betre grunnlag for å yte god velferd og gode tenester i kommunane, fordi mange kommunar er for små i dag til å trekkje til seg kompetanse og til å byggje opp god nok kompetanse. Dessverre er det heller ikkje i denne proposisjonen lagt inn verkemiddel for at vi skal få til kommunesamanslåingar. Dermed må vi slite med at vi har for mange kommunar, slik vi har i dag. Viss vi hadde fått til færre kommunar, kunne vi ha fått ei effektivisering av Kommune-Noreg. Vi kunne fått frigjort midlar til velferd, og for Framstegspartiet er det veldig viktig at dei midlane skulle bli verande i kommunane. I dag har ikkje kommunane noko økonomisk incitament til å slå seg saman. Eg har tidlegare spurt kommunalministeren om kva viss to kommunar på 3 000 innbyggjarar i Nord-Troms slår seg saman. Det eg får til svar då, er at etter 15 år vil staten tene 31,6 mill. 2010-kroner – altså i reverserte overføringar til den kommunen, mens kommunen då får ein tilsvarande inntektsreduksjon og må effektivisere med tilsvarande – med 31,6 mill. kr for å komme i null. Ein treng ikkje vere synsk for å skjønne at med eit slikt system får vi ikkje mange kommunesamanslåingar i åra som kjem. Rett skal likevel vere rett. Den fleirtalsmerknaden som Framstegspartiet er med på i lag med m.a. regjeringspartia, om at ein skal utvide den overgangsordninga med full kompensasjon etter ei kommunesamanslåing til 15 år i staden for 10 år, er eit skritt i riktig retning, og vi ønskjer at det skal komme fleire skritt av denne typen. Færre kommunar ville òg betydd at vi kunne ha avvikla fylkeskommunen som eige politisk, administrativt nivå. Der kunne vi frigjort ytterlegare milliardar kroner som kunne bli nytta til grunnleggjande velferdstenester i kommunane. Færre og større kommunar ville også gjort det lettare å ta i bruk moderne velferdsteknologi, t.d. støvsugarrobotar. Det er ei dansk utprøving som viser at viss ein hadde teke i bruk denne typen teknologi, ville det frigjort 5 000 stillingar i offentleg sektor. Det er stillingar som ein med fordel då kunne ha nytta meir brukarretta enn i dag. Mitt inntrykk er at regjeringa førebels gjer lite eller ingenting for at ny velferdsteknologi skal takast i bruk, og det håper eg sjølvsagt vil bli endra framover. Det er viktig at vi gjer ein del kortsiktige grep og ein del langsiktige grep for å setje kommunane i stand til å utføre sine tenester. Kortsiktig må vi tilføre kommunane meir pengar, slik at dei kan utføre jobben sin. Vi har foreslått 2,5–3 mrd. kr meir enn det regjeringa har foreslått, og det dei andre partia har foreslått. Det meiner vi er nødvendig. Langsiktig må vi òg sjå på endringar av rekneskapssystemet, slik at vi kan få inn avskriving og synleggjere den reelle situasjonen i Noreg. Når vi altså har eit sovjetinspirert rekneskapssystem, får ein dessverre enkelte uheldige utslag. Vi må stimulere til sunn konkurranse, og vi må òg stimulere til ein meir hensiktsmessig kommunestruktur i Noreg. Det vil føre til at vi kan få meir og betre velferd for kvar krone kommunane disponerer. Avslutningsvis vil eg ta opp dei forslaga som Framstegspartiet står bak, anten aleine eller saman med våre venner i Høgre og Kristeleg Folkeparti.