Tor Bremer (Arbeiderpartiet), 2010-12-09:
Eg trur det er viktig i denne debatten å peika på at i løpet av eit par tiår har altså Noreg gjennom ei systematisk satsing på forsking skapt nye næringar, som olje og gass, havbruk og IKT. Forskinga har òg gjort det mogleg å snu store utfordringar for landet til openberre fortrinn: Store avstandar og spreidd busetnad har gjort Noreg leiande innan bl.a. satellittkommunikasjon og telemedisin. Forskinga er ein del av kunnskapspolitikken vår, og det er menneske som skal driva kunnskapssamfunnet framover. Difor føreslår regjeringa å oppretta 2 200 nye studieplassar alt frå hausten av. Opposisjonen på si side vil auka løyvingane til drift av universiteta og høgskulane, men utan å vera i nærleiken av å målretta midlane. Sidan Kvalitetsreforma og nye studieplassar faktisk alt er fullfinansierte, er dette lite effektiv bruk av fellesskapet sine midlar. Med eitt unntak har også vår regjering auka desse budsjetta årleg, men med pengane har det alltid følgt krav om ei tydelegare leiing, arbeidsdeling, målretting og samarbeid. Opposisjonen sitt bidrag til debatten – om korleis lyfta kvaliteten på forskinga, som er den viktigaste utfordringa i sektoren – har altså så langt avgrensa seg til berre å ropa om meir pengar og faktisk nedprioritera styringa til å peika på den akademiske fridomen. Eg vil seia at det er veldig utypisk – spesielt av Høgre – og det er eit svært dårleg politisk handverk. I utdannings- og forskingspolitikken er ikkje den akademiske fridomen noko endeleg mål; det er berre eit middel som samfunnet nyttar for å nå andre mål. Som styringsverktøy er det dårleg eigna. Uansett er det nokre som må styra og gjera vedtak, men det vil skje i det skjulte. Eg vil gje honnør til Universitetet i Oslo for å engasjera konsulentfirmaet McKinsey til å gå gjennom organisasjonen og få dei til å peika på korleis ein skal nå det ambisiøse målet om å bli eit leiande internasjonalt forskingsuniversitet. Konklusjonane på denne gjennomgangen, som heilt klart kan overførast til heile sektoren, er at skal ein nå så ambisiøse mål, så går vegen gjennom ei tydelegare fokusering på kvaliteten. Av dei fire viktigaste drivarane for god kvalitet, så kjem finansieringa – det er berre den høgresida fokuserer på – først nede på ein fjerde plass. Det er den fjerde viktigaste. Det aller viktigaste er å vera tydeleg på leiarfunksjonane innan den forskingsbaserte høgare utdanninga. Men det er ikkje nok å ha gode individuelle leiarar, dersom leiingssystema bygde på ei felles plattform i organisasjonen manglar. Det er også avgjerande viktig å tiltrekkja seg og utvikla akademisk personale på høgt nivå. Difor krevst det både høg kvalitet og tydeleg leiing på institusjonsnivå. Dette forholdet blir godt synleggjort der ein m.a. har satsa på eksterne styreleiarar og tilsett leiing – i staden for valt. Det er dette me i Arbeidarpartiet peikar på i debatten om korleis ein skal lyfta kvaliteten i den høgare utdanninga. Her er det eit tydeleg skilje mellom regjeringspartia og høgresida. Eg vil peika på at under den raud-grøne regjeringa har løyvinga både til universitets- og høgskulesektoren og til forsking og utvikling sidan 2005 hatt ein formidabel vekst. Men skal me leggja Høgre sin manglande styringsevne og styringsvilje til grunn for utvikling innan denne sektoren, ja, då vil det etter kort tid opplevast slik som Bjørnson i si tid skildra det: «Hver glædesstund du fik på jord, betales må med sorg. Om flere følges ad, så tro, de gives kun på borg.» Altså: Gledesstundene må betales med sorg, og dei blir berre gjevne på borg, som lån. Uansett er det slik at ei av godnyheitene i dette budsjettet er at tre av dei forskingsinstitutta som har stått utanfor den statlege grunnfinansieringa, Uni Rokkansenteret, NTNU Samfunnsforskning og Frischsenteret, no er innanfor og får ei statleg basisfinansiering. Det vil bidra til meir rettferdige konkurransevilkår i sektoren, og naturlegvis vil det vera eit viktig handslag til den nasjonale forskinga.