Erling Sande (Senterpartiet), 2008-05-08:
Den seinaste tida har bruk av biodrivstoff vore eit mykje omdiskutert tema. Problemstillingane er mange, og svara er kompliserte. Dels er det fordi ingen av oss fullt ut har nok kunnskap om kva konsekvensar ei storstilt satsing på biodrivstoff vil få for m.a. arealbruken og matprisane globalt i åra som kjem. Det har vore framsett mange påstandar, som at dyrking av biodrivstoff fører med seg auka matprisar, og at dei fattige svelt fordi vi vil ha miljøvenleg drivstoff på tanken at biodrivstoff har ingen - eller kanskje til og med negativ - klimaeffekt at det fører til at regnskogane forsvinn, osv. Men biletet er langt meir samansett. Senterpartiet er oppteke av at vi både bidreg til å løyse klimakrisa og sikrar at det blir produsert nok mat i verda til å mette den aukande befolkninga. For folketalet på jorda aukar, og det aukar raskt. I fjor kunne NRK Dagsnytt melde at halvparten av alle menneske som nokon gong har levd på jorda, lever no. Det blir mellom 60 og 80 millionar nye menneske å mette kvart einaste år. I dag nærmar vi oss 7 milliardar innbyggjarar på kloden. Allereie om 50 år kan vi vere nærare 10 milliardar menneske. Med fleire menneske blir meir matproduksjon naturleg nok naudsynt. Ei av framtida sine store utfordringar vil difor vere kampen om areala. Difor er det viktig at vi fører ein politikk nasjonalt og internasjonalt som bidreg til rett bruk av desse areala. Årsaka til dei aukande matvareprisane vi ser i dag, er ikkje dyrking av biodrivstoff åleine. Truleg kan biodrivstoff berre forklare ein mindre del av dei, mens t.d. auka oljeprisar og ikkje minst auka etterspørsel frå mellominntektsland må svare for langt meir av prisauken. Vi kan ikkje kritisere folk i India og Kina for å ynskje eit kosthald som liknar meir på det vi har sjølve. Men det er stort alvor i situasjonen når den matpriskrisa vi har i dag, skjer samtidig med at verdsproduksjonen av korn er rekordhøg. Verdsbanken varslar fare for sosial uro og opprør i 33 land på grunn av aukande matprisar, og det samtidig med at FN sin organisasjon FAO melder om at matproduksjonen i verda må doblast og alle jordbruksressursar takast i bruk for å møte framtidas matbehov. Senterpartiet er altså oppteke av korleis vi prioriterer bruken av areala på kloden. FN sin jordbruksorganisasjon seier at 1 pst. av jordas dyrkbare mark blir brukt til drivstoffproduksjon i dag. Langt meir blir brukt til produksjon av bomull og tobakk og andre luksusvarar for å dekkje eit stadig aukande luksusforbruk hjå dei rike i verda. Truleg fortrengjer dette langt meir produksjon av matvarer enn det produksjonen av biodrivstoff gjer. Nytt areal for produksjon av matvarer og kosmetikkprodukt er òg med på å fortrengje viktige regnskogområde. Eit eksempel her er soya. Dermed vil det òg kunne vere eit klimaproblem. Sjølv om biodrivstoffproduksjonen ikkje no er hovudårsaka, kjem vi ikkje utanom at auka etterspørsel òg etter biodrivstoff til ein viss grad vil bidra til auka prisar på mat. Nokre vil vise til at det i seg sjølv kan vere positivt, fordi det styrkjer jordeigarane si inntekt og sikrar arbeidsplassar og økonomisk vekst. Ein stor del av verda sine fattige er bønder. Dei fysiosanitære krava til biodrivstoffproduksjon er langt lågare enn til matproduksjon. Det gjer det mogleg med ein desentralisert produksjon i regi av mange eigarar. Kritikarane av eit sånt syn vil påpeike at det er sjeldan småbøndene sjølve som sel produkta til Vesten og sit att med overskotet. Auka prisar vil kunne føre til auka eigarkonsentrasjon, og dermed vil desse inntektene og areala samlast på færre hender og gje eit fåtal menneske ein auka levestandard. Noko av denne produksjonen har òg utanlandske eigarinteresser. Korleis auka matprisar slår ut for dei fattige, vil altså avhenge av ei rekkje faktorar. Det vil vere djupt umoralsk å bidra til å auke importen av biodrivstoff, mat eller andre arealkrevjande varer frå dei landa som tillèt nokre få jordeigarar å berike seg på eksport av sånne varer, mens eit aukande tal menneske i landet svelt. Det må vi òg ta inn over oss. Eg ser at tida går fort, president. Eg har lyst til å gje ros til interpellanten. Han tek opp viktige spørsmål. Så kunne eg ynskje meg eitt perspektiv grundigare belyst: Korleis skal dei problemstillingane som vi diskuterer her i dag, gje seg utslag i norsk politikk, innanlands og utanlands?