Reidar Sandal (Arbeiderpartiet), 2003-06-19:
I ei rekkje kommunar rundt om i landet vårt er kvardagen vanskeleg. Folkevalde klagar over håplause arbeidsvilkår, ikkje fordi dei manglar oppgåver å løyse, men fordi dei har altfor lite pengar å hjelpe seg med. Slikt skaper ikkje optimisme og pågangsmot. Dette faktumet er det også som er forklaringa på at mange folkevalde i kommunane seier frå seg attval. Slik er kvardagen for mange. Ei undersøking som Kommunenes Sentralforbund nyleg har gjennomført, slår fast at 56 pst. av kommunane i år reduserer eitt eller fleire av tenestetilboda. Årsaka er mangel på pengar. Undersøkinga omfattar 164 kommunar, der vel 47 pst. av folket i landet bur. Reduksjonane rammar særleg to område: skule og eldreomsorg – dei to kjerneaktivitetane i kommunane våre. I eit stort fleirtal av kommunane blir det peikt på at nedskjeringane kjem som følgje av ubalanse mellom inntekter og utgifter. Ein stor del meiner at dei høge pensjonsutgiftene er ei viktig årsak til problema. Som om ikkje dette var nok: I fjor gjekk 40 pst. av kommunane med underskot. Den siste rapporten frå Teknisk berekningsutval viser dessutan at underskotet i kommuneforvaltninga no er 10,8 milliardar kr. Det representerer ein auke på 4 milliardar kr dei to siste åra. Dette er den harde realiteten for dei folkevalde i kommunane. Den må vi i Stortinget ha eit aktivt forhold til. Representantar for regjeringspartia hevdar at det store spørsmålet er dette: Er du for handlefridom for lokalpolitikarane, må du støtte Regjeringa sitt opplegg med å flytte 8 milliardar kr frå øyremerkte tilskot til frie inntekter. Arbeidarpartiet meiner prinsipielt at mest mogleg av midlane til kommunane skal vere frie, slik at kommunestyra kan disponere dei fritt. Men det er eit viktig vilkår som må vere innfridd: Ordninga må vere fullfinansiert før overføringa skjer. Viss ikkje så er tilfellet, kjem kommunane i ein tilstand av permanent underfinansiering. Fleire av tilskota som Regjeringa foreslår innlemma i dei frie inntektene, fyller ikkje dette kravet. Derfor går Arbeidarpartiet mot innlemminga av seks av tilskota neste år. Regjeringa lir nederlag på fleire punkt. Regjeringa sitt forslag om innlemming av øyremerkte tilskot gir ikkje meir midlar å yte kommunale tenester for. Det er eit viktig poeng. Derfor er heller ikkje dette forslaget hovudsaka i kommuneproposisjonen for 2004. Statsminister Bondevik og statsråd Solberg har overselt dette synspunktet. Til alt overmål skjedde det dagen før proposisjonen blei offentleggjord. Den store utfordringa i kommunane våre er denne: Det finst for lite pengar til å løyse fellesoppgåvene innanfor skule og eldreomsorg. Regjeringa sitt svar på utfordringa er utilstrekkeleg. Kommunane treng meir pengar enn Regjeringa foreslår, dersom vi skal unngå ytterlegare nedbygging av dei viktigaste velferdsoppgåvene. Arbeidarpartiet tek konsekvensen av dette. Vi meiner at økonomien i kommunesektoren må styrkjast med 3 milliardar kr neste år utover Regjeringa sitt forslag. Dessutan slår vi fast at dersom kommunane sine inntekter blir ytterlegare reduserte, vil vi vurdere endå meir midlar til sektoren. Forslaget vårt inneber f.eks. at Bergen kommune får ei ekstrainntekt neste år på 104 mill. kr. Vi står vakt om velferda i kommunane våre. Det er eit av dei områda som har høgast prioritet i Arbeidarpartiets politikk. Ho er avgjerande for å skape arbeid og trivsel for innbyggjarane. Ho har svært mykje å seie for å kunne ta vare på busetnaden i landet vårt. Regjeringa går på eit sviande nederlag i dag. Ho får ikkje tilslutning til forslaget om økonomisk ramme. Det er det dominerande forslaget i saka. Stortinget har ein hovudbodskap i dag: Kommunane skal ha meir pengar til velferdsoppgåvene neste år. Eg vil gjerne utfordre statsråd Solberg direkte: Vil Regjeringa følgje opp det synet fleirtalet i Stortinget har i denne saka? Tilboda til personar med stort pleiebehov er tyngjande på mange kommunebudsjett. Det er ikkje mangel på vilje til å gi denne gruppa eit tilfredsstillande tilbod. Mange av kommunepolitikarane fortener ros for dei vanskelege avvegingane som dei må gjere også på dette området. Eg konstaterer at forslaget frå Regjeringa ikkje får tilslutning – heller ikkje på dette området. Arbeidarpartiet meiner at det blir lagt for stort ansvar for oppfølging på dette feltet på kommunane, utan at det blir følgt opp med nok pengar. Derfor foreslår vi ei ordning som gir kommunane betre økonomiske vilkår. Dermed er grunnlaget lagt for eit kvalitativt betre tilbod til brukarane. Arbeidarpartiet meiner dessutan at staten må ta eit økonomisk medansvar for alle brukarane med stort pleiebehov – utan den avkortinga som kan liggje i Regjeringa sitt forslag. Det er urimeleg å la kommunane ta eit ekstra økonomisk ansvar. Derfor foreslår vi overslagsløyving. Regjeringa vil stimulere til bruk av konkurranse på område som til denne tid har vore skjerma. Det synest å vere ei klokkartru på at konkurranseutsetjing og privatisering kan løyse dei fleste problema. Arbeidarpartiets syn er at sjukeheimspasientar ikkje skal vere prøveklutar for konkurranseutsetjing. Vi meiner at dette eksperimentet må stansast. Konsekvensane for kvaliteten på tenestene må utgreiast. Det må også følgjene for arbeidsvilkåra for dei tilsette. Uverdige tilstandar ved private profittbaserte sjukeheimar burde vere grunngiving god nok. Høgrepartia stiller krav om at det må skjerast ned på utgiftene til ein sektor som driv med omsorg. Det kan stort sett gjerast på berre ein måte: Lønskostnadene blir reduserte ved at talet på tilsette blir skore ned. I dei aller fleste tilfella fører det til dårlegare kvalitet på tenestene. Brukarane blir skadelidande. Det er ein politikk som Arbeidarpartiet ikkje kan ta ansvar for. Det er avgjerande å gi gamle og pleietrengande eit verdig tilbod. Vi er også opptekne av at tilbodet skal vere likeverdig. Det kravet er svært vanskeleg å stette dersom profittinteressene skal spele ei sentral rolle i omsorgstenesta. Høgre profilerer seg i desse dagar med slagordet «Mer igjen for pengene». Det minner om reklame frå ei forretning. I denne samanhengen handlar det avgjort ikkje om matvarer. Derimot handlar det om at reinhaldaren skal vaske rådhuset noko raskare enn før, at heimehjelparen skal bruke eit kvarter mindre pr. pasient, og at sjukepleiaren skal gjere jobben på endå kortare tid enn før. Slikt blir det ikkje betre tenester av. Arbeidarpartiet meiner at kommersielle interesser må haldast unna kjerneoppgåvene i velferdssamfunnet. Dette er viktig for oss å poengtere i ei tid då Regjeringa i forslag etter forslag vil privatisere. Høgre vinn fram med sin politikk. Kristeleg Folkeparti-leiar Svarstad Haugland slår på den eine sida fast at ho ikkje deler Høgre sine ambisjonar om å få vesentlege delar av kommunale tenester ut på anbod. Ho argumenterer med at Sem-erklæringa set klare grenser for kor offensivt statsråd Solberg kan presse fram ei satsing på konkurranseutsetjing. Dette står på den andre sida i klar motsetning til den politikken som kommunal- og regionalministeren målber: Konkurranse som verkemiddel for å få meir igjen for pengane. Statsråden legg dessutan til: «Konkurranseutsetting er også med på å gi de ansatte en mer spennende hverdag.» Dersom Høgre har som målsetjing å gi dei tilsette ein meir spennande kvardag, er partiet i ferd med å lykkast. Tusenvis av kommunetilsette fryktar for arbeidsplassane sine. Mange har allereie mist dei fordi kommuneøkonomien er skral. Utviklingsarbeidet i kommunane må setje søkjelyset på kvalitetsutvikling, nye samarbeidsformer, utnytting av kompetansen og betre produktivitet. Arbeidarpartiet legg stor vekt på at dette arbeidet må gjerast gjennom aktiv deltaking frå dei tilsette. Det har vore drive forsøk i kommunane Sørum, Steinkjer og Porsgrunn. På fleire område er det oppnådd mange tilfredsstillande resultat: Produktiviteten har vakse. Kvaliteten på tenestene har auka. Brukarane er meir tilfredse. Sjukefråværet har gått ned. Det er gjort store innsparingar. Dette har skjedd fordi dei tilsette har vore sterkt engasjerte, og fordi dei har vist vilje til å finne endring. Eg vil gjerne få ta opp dei forslaga som er fremma av Arbeidarpartiet, og dei forslaga som Arbeidarpartiet er medforslagsstillar på.