Ingrid Fiskaa (Sosialistisk Venstreparti), 2022-03-22:
I ei alvorleg tid skal me altså diskutera ei anna alvorleg sak, nemleg den pågåande pandemien som har kosta – og kostar – svært mange menneskeliv, og som forsterkar global ulikskap og fattigdom og fører til sosial og økonomisk uro. Tilgang på vaksinar, medisinar, testar og annan helseteknologi er avgjerande for å kjempa mot denne pandemien. Så langt har responsen frå verda vore heilt utilstrekkeleg. Den rike delen av verda trekkjer stigen opp etter seg og lèt menneske i den fattige delen av verda bli verande uvaksinerte, utesta og ubehandla, i iveren etter å beskytta eigedomsretten legemiddelselskapa har til vaksinar og helseteknologi, som i hovudsak er utvikla med offentleg forsking og med midlar frå fellesskapet. Det er skadeleg, det er urimeleg, og det set det internasjonale regelverket for immaterielle rettar i eit svært dårleg lys. Legemiddelselskapa er dei store børsvinnarane for tida. Dei tener gigantsummar kvar dag, og innbyggjarane i fattige land betaler prisen med sitt liv og sin økonomiske og sosiale tryggleik. Noreg kunne ha spelt ei anna rolle, ei solidarisk og progressiv rolle i Verdshandelsorganisasjonen og i forhandlingane om eit mellombels unntak frå dette regelverket. Noreg kunne ha teke i bruk den uavhengige rolla vår utanfor EU, særleg i ei sak der me ser at nettopp EU er den største bremseklossen for eit fungerande internasjonalt system for produksjon og distribusjon av vaksinar, medisinar og testutstyr. Det er dette saka i dag handlar om. Med regjeringsskiftet oppstod det eit håp om ei vending vekk frå den førre regjeringa si føreseielege støtte til profitt for legemiddelselskapa framfor liv og helse for fattige menneske. Den nye regjeringa kom med eit forsiktig teikn i så måte ved å opna for å støtta eit kompromiss i WTO for unntak for patent på vaksinar, men eit slikt unntak vil vera ein svært avgrensa del av det som trengst for å kjempa effektivt mot pandemien. Det gjev òg uttrykk for at ein tek ei svært passiv rolle. No har me fasiten på kva denne strategien fører til. Nyleg blei det leke eit avtaleutkast som ligg svært langt frå det forslaget om eit breitt unntak frå aktuelle immaterielle rettar som Sør-Afrika og India har kome med, og som er det som trengst. Men dette gjev oss samtidig ein sjanse til å seia at me held fram med forhandlingane, og at me ikkje godtek det nye avtaleutkastet som eit endeleg resultat. Dette såkalla kompromisset kan på ingen måte vera sluttpunktet. Eg vil difor oppmoda regjeringa til å ta initiativ til nye forhandlingar. Responsen frå den rike verda har så langt vore utilstrekkeleg. Det har dels basert seg på velgjerdsarbeid, som ikkje gjev den hjelpa som trengst, og som dessutan umyndiggjer fattigare land. Det har òg basert seg på motstand mot å lempa på dei svært avgrensande internasjonale reglane, noko som kunne ha gjort låg- og mellominntektsland i stand til sjølve å produsera og distribuera vaksinar og medisinar. Produksjonskapasiteten i desse landa finst, noko som òg nyleg er blitt dokumentert. Så blir det argumentert med at forslaget frå Sør-Afrika og India er for vidtgåande, og at ein difor ikkje kan støtta det. For kven er det for vidtgåande? Er det for legemiddelselskapa eller er det for dei fattige i fattige land, som altså betaler prisen? Det blir sagt at insentiva for å utvikla og forska på vaksinar og medisinar vil bli svekte, men insentiva til utvikling av dei aktuelle vaksinane har altså vore ønsket frå forskarar og fellesskapet om å hjelpa folk, og statar sine sjenerøse økonomiske bidrag og førehandsavtalte innkjøp av desse vaksinane. Eg ser ikkje at desse insentiva på nokon måte vil bli svekte av å støtta eit slikt forslag. Kunnskapen som ligg bak, er eit globalt fellesgode og bør koma alle til gode. Med dette vil eg ta opp dei forslaga som SV og Raudt har fremja i innstillinga.