Astrid Aarhus Byrknes (Kristelig Folkeparti), 2014-01-14:
La meg fyrst takka representanten Svein Roald Hansen for at han tok initiativet til denne interpellasjonsdebatten og næringsministeren for hennar svar. Frå Kristeleg Folkeparti si side har vi vore positive til å byggja ut den internasjonale frihandelen. Særleg for mindre land som Noreg, er det å ha tryggje rammevilkår for ein fri verdshandel av stor verdi. Det at vi kan ha eit internasjonalt varebytte, der alle partar kan dra nytte av ulike land sine fortrinn til produksjon av ulike varer, har i generasjonar gjeve positive verknader for den økonomiske veksten og velstandsutviklinga. For Noreg har m.a. eksport av fisk vore viktig gjennom lange tider. At vi har hatt tilgang til marknadene i andre land har gjeve oss store inntekter og kjøparane tilgang til verdifull mat. Og i seinare år har forbrukarane i både Noreg og mange andre vestlege industriland fått tilgang på billege industrivarer frå Kina og andre lågkostland. Gjennom EØS-avtalen har vi i praksis frihandel i Vest-Europa, dvs. i EU-landa og EFTA-landa. Sidan 1990-åra har EFTA også lagt ned eit stort arbeid for å byggja ut frihandelsavtalar med andre land utanfor vårt EØS-område. Som interpellanten nemner, har EFTA no 26 frihandelsavtalar som gjev ordna marknadstilgang til 36 land. Dei finn vi i ulike verdsdelar, også i utviklingsland. Det er sagt i denne debatten at ein hovudstrategi er å skyggja EU sine avtalar for å få marknadstilgang med andre land. Det er rett, men ikkje heile sanninga, for EFTA har faktisk også vore ein føregangsorganisasjon på dette området. Sidan 1990-åra har EFTA fått i stand ei rekkje frihandelsavtalar med andre land utanfor EU-området. Faktisk har EFTA fått til fleire frihandelsavtalar enn EU har etablert med slike land. Ein av grunnane er truleg at EFTA består av mindre land, med færre økonomiske kjerneområde å konsentrera seg om enn EU. Det gjer det enklare for EFTA enn for EU. Men vi ser også at EU no har inngått breiare avtalar med land som EFTA tidlegare lagde frihandelsavtalar med. Det gjev grunn for EFTA til å oppgradera sine avtalar. Eit utslag av denne trenden er t.d. også EFTA sin frihandelsavtale med Hong Kong, som vart sett i kraft i 2012. Denne avtalen dekkjer eit breitt område – ikkje berre handel med varer og tenester, men også investeringar og vern om intellektuell eigedom. Når vi utvidar innhaldet i slike handelsavtalar, møter vi også med større tyngde spørsmål om korleis dei innverkar på det nasjonale handlingsrommet, på omsynet til miljø og på arbeidstakarane sine rettar. Dei fleste land som vi forhandlar med, veit å ta godt vare på sine eigne interesser i forhandlingar om handelsavtalar. Men demokratiet er ikkje like godt utvikla alle stader – heller ikkje minoritetsvernet og miljøvernet. Derfor må vi også på vår side vurdera om slike avtaler kan ha uheldige sideverknader for minoritetar, fattige folkegrupper eller naturverdiar i avtalelanda. Det er no håp om framgang i arbeidet for ein meir verdsomfattande frihandelsavtale gjennom WTO, Verdas handelsorganisasjon. Dette arbeidet har stått i stampe lenge, og det er viktig at vi no reviderer gamle avtalar og får inn kapittel om miljø og arbeidstakarrettar. På mange måtar vil ei global tilnærming med felles mekanismar for å overvaka moglege brot på reglane vera ei betre løysing og vel så godt sikra små land sin tryggleik og det vi kan kalla likskap for lova. Utan ein godt utbygd folkerett kan småstatar lettare bli offer for at makta rår. Å byggja ut internasjonal rett – også på handelsområdet – er derfor noko som vil bidra til ei betre og rettferdig verd.