Olav Akselsen (Arbeiderpartiet), 2009-06-12:
For fire år sidan annonserte dei raud-grøne partia at dei ville gå til val med sikte på å danna ei fleirtalsregjering. Det mangla ikkje på spådomar eller påstandar om kor uansvarleg dette ville bli, ikkje minst gjaldt dette utanrikspolitikken. Det blei forsøkt laga eit skremmebilete av kva politikk ei slik regjering ville føra. Påstandane om at ei slik regjering ville bryta med vår utanrikspolitiske tradisjon og isolera Noreg, var mange. Det blei òg hevda at ei slik regjering ville bli handlingslamma i utanrikspolitikken. Dette blei prøvd gjort til ei stor sak i valkampen, men heldigvis, det norsk folket lét seg ikkje skremma. Etter fire år må me kunna slå fast at desse spådomane og skremmebileta ikkje har slått til. Tvert imot, Noreg har ført ein svært aktiv og vellukka utanrikspolitikk i denne perioden. Når me i dag behandlar den første heilskaplege meldinga om utanrikspolitikken på 20 år, er det svært gledeleg med den store einigheita som er. Regjeringa får full oppslutning om hovudlinene i politikken. Det er bra. Men med det bekreftar vel òg partia på Stortinget at skremmebiletet frå førre valkamp ikkje slo til, og at det derfor ikkje burde vera noko grunnlag for å gjenta liknande påstandar i årets valkamp. Utanrikspolitikken vil og må vera hendingsstyrt. Samtidig gjev den gjennomgangen Regjeringa har gjort i meldinga, grunnlag for prioriteringar og konsistens over tid. Meldinga slår òg fast at verda er meir samanvoven enn før. Eg er derfor heilt einig i at me i Noreg er tente med å vera opptekne av meir enn snevre eigeninteresser. Finans- og klimakrisa viser at ikkje noko enkeltland kan isolera seg frå det som skjer i verda. Noreg, med ein svært open økonomi, blir påverka når råvareprisane fell. Me blir påverka når klimaet slår krøll på seg. Store flyktningestraumar når òg våre grenser. Derfor må utanrikspolitikken vera breitt grunnlagd, slik som meldinga legg opp til. Erfaringane viser at Noreg kan gjera ein forskjell, Noreg kan spela ei rolle. Det er viktig at me har ambisjonar om å utnytta denne moglegheita. Det er derfor lurt å systematisera og kartleggja dei områda der me trur me har moglegheit til å påverka, og kva prosessar me òg har nytte av å påverka, slik som meldinga gjer. Dette er ein viktig arbeidsreiskap for norske utanrikspolitikarar. Noreg er ei stormakt på fleire område. Sjølv om oljeproduksjonen vår er på veg ned, er me enno ei energistormakt. Eg vil påstå at me har ført verdas mest vellukka olje- og gasspolitikk. Me har greidd å utvikla vår eigen industri og samtidig fordelt inntektene frå sektoren på ein måte som alle i landet har hatt nytte av. I Noreg var me så godt som utan kunnskap då me fann olja. I dag er me verdsleiande. Me har greidd å kombinera ei gradvis utvikling med ein forsvarleg miljøpolitikk. Vår forvaltningsmodell, våre lover og reglar er etterspurde av andre med store petroleums- eller naturressursar. Det er derfor viktig at me deler vår kunnskap, slik me gjer gjennom programmet Olje for utvikling. Òg forvaltinga av inntektene har vore svært vellukka. Statens pensjonsfond – Utland er i dag eit av verdas største fond, til stor glede for framtidige generasjonar, og òg denne forvaltningsmodellen er eit etterspurt eksportprodukt. Personleg trur eg me vil oppleva større kamp om ressursane i framtida. Det vil bli ein kamp mellom dei som har tilgang til ulike naturressursar, og dei som er utestengde. Alt i dag ser me at mange område med store naturressursar er ramma av konflikt. Me ser òg at Kina og andre land sikrar seg ressursar medan dei enno er i bakken. Mangel på ressursar kan lett bli kimen til ny spenning og nye konfliktar. Eit svært vellukka norsk initiativ har vore dialogen mellom dei største oljeprodusentane og -konsumentane. Dette initiativet er kanskje ikkje så godt kjent, men gjennom dette arbeidet har Noreg i over 20 år bidrege til auka forståing og avspenning mellom oljeeksportørar og -importørar. Dette trur eg har vore viktig for verdsfreden. Noreg har her spela ei rolle, Noreg har her gjort ein forskjell. Eit anna område der Noreg er ei stormakt, er som ein arktisk nasjon. Ikkje berre forvaltar me store naturområde. Me har òg svært store og etterspurde kunnskapar på dette området, kunnskapar som kan bli særleg nyttige med aukande klimaendringar og issmelting, ei utvikling som høgst sannsynleg vil føra til høgare aktivitet og transport i dette området. Forvaltar me kunnskapen vår rett, har me òg her store moglegheiter til å påverka den internasjonale utviklinga, slik at ho blir så skånsam som mogleg i eit område som har ein svært sårbar natur. I dag er det val i Iran, eit av verdas verste regime. Sjølv om valet står mellom eit svært snevert utval av førehandsgodkjende kandidatar, er det grunn til håp, fordi det er forskjell på kandidatane, men først og fremst fordi dette valet engasjerer innbyggjarane, særleg ungdomen. Det gjev dei håp for framtida. Det er dei som vil avgjera Iran si framtid. Dagens regime har ikkje legitimitet i si eiga befolkning. Når dei har greidd å halda seg ved makta så lenge, trur eg ikkje minst det er fordi dei har kunna dra opp ein utanlandsk fiende. Eg trur faktisk Obama sin tøvêrspolitikk kan bli dette regimet sin verste fiende.