Lene Vågslid (Arbeiderpartiet), 2020-11-03:
Eg vil starte med å takke saksordføraren for eit godt arbeid og er heilt einig i at det var fornuftig å behandle denne store samleproposisjonen i to delar. Det er mykje einigheit i dagens innstilling, og det er eg veldig glad for. Veldig mange av dei oppmodingsvedtaka som her blir fylgde opp i dag, har sitt utspring i forslag frå bl.a. Arbeidarpartiet. Det er viktig at eit samla storting understrekar tydeleg at tvangsekteskap er ei alvorleg krenking mot menneskes fridom, og at ei avverjingsplikt vil vere eit tydeleg signal om at samfunnet ikkje aksepterer tvangsekteskap eller passivitet frå personar som er kjende med eit nært føreståande tvangsekteskap. Det er veldig viktig at § 303, om grov seksuell omgang med barn mellom 14 og 16 år, no blir innlemma i avverjingsplikta. Dette inneber svært alvorlege og grove krenkingar og ligg heilt klart i kjerneområdet for avverjingsplikta. Det er òg viktig at omsynet til å motverke kjønnslemlesting tilseier at avverjingsplikta bør gjelde for alle, ikkje berre for bestemde yrkesutøvarar. Å inkludere avverjingsplikta i kjønnslemlesting i straffeloven § 196 vil påleggje fleire å avverje kjønnslemlesting, og ei slik regulering vil òg innebere at næraste familie har avverjingsplikt. Ein samla komité viser òg til at det finst ei rekkje andre lovbrot som ikkje er omfatta av avverjingsplikta i straffeloven § 196, og komiteen ber samla regjeringa vurdere om avverjingsplikta bør utvidast til å gjelde fleire straffbare forhold. Arbeidarpartiet meiner at mykje meir bør og kan gjerast i kampen mot sosial kontroll og æresvald. Me har tidlegare fremja ei rekkje forslag, i Dokument 8:118 for to år sidan, då fleire av forslaga ikkje fekk fleirtal. Arbeidarpartiet har på nytt fremja over 15 forslag som no er til behandling i kommunalkomiteen, forslag Arbeidarpartiet meiner er svært viktige i kampen mot sosial kontroll og æresvald. I denne innstillinga fremjar me seks forslag frå det tidlegare representantforslaget på nytt. Me fremjar dei her i dag saman med både SV og Senterpartiet, og eit forslag òg med Senterpartiet og Framstegspartiet. Me meiner det er viktig at f.eks. dei verktøya politiet har, som PATRIARK og SARA, blir tekne i bruk no i alle politidistrikt. Me har dessverre framleis eksempel på at det skjer partnardrap i Noreg der me får greie på i ettertid at risikoverktøya som er der, ikkje er brukte. Eg undrast over kvifor ikkje eit forslag som eg opplever at me er einige om, i dag får fleirtal. Me meiner òg at me må ha ei kartlegging av korleis politiets sikkerheitsvurderingar fungerer i saker basert på sosial kontroll og æresrelatert vald, at beskyttelsesbehovet blir sikra før vurderingane er ferdigstilte, og at det bør vere ein frist for sikkerheitsvurdering og tilbod om trygg bustad for dei som bryt med familien sin. Det er openbert ikkje god nok oversikt over omfanget når det gjeld sosial kontroll. Difor ber me regjeringa innhenta meir kunnskap om dette. Me ynskjer òg å ha nasjonale retningsliner for handtering av saker der barn ikkje møter på skulen, og der det er grunn til å anta at barn kan vere sende ut av landet mot sin vilje. Eg synest det er synd at ikkje dei forslaga får fleirtal i dag. Så er det gledeleg, som saksordføraren seier, at forslaget om at det må sanksjonerast overfor trussamfunn som ikkje etterlever forbodet mot tvangsekteskap, no får fleirtal – samrøystes – i Stortinget. Dette er eit forslag som har eitt viktig mål for auget: at alle som bur i Noreg, skal ha dei same rettane, den same beskyttelsen frå samfunnet. Alle skal få gifte seg med den dei sjølv vil, og skal ikkje utsetjast for tvang eller skam. For to år sidan fremja Arbeidarpartiet forslag om å forby søskenbarnekteskap. Det er altså ikkje riktig det representanten frå Framstegspartiet hevdar, at dei har stått åleine i denne kampen. Rett nok fekk Arbeidarpartiet støtte frå Framstegspartiet for to år sidan, og eg er glad for at me i dag får støtte frå Senterpartiet. Dette forslaget betyr mykje, og me meiner det er eit prinsipielt forslag. Sjølv om ein kanskje kan mangle oversikt over omfang, som regjeringspartia ser ut til å vere mest opptekne av, så meiner me dette er prinsipielt viktig om det så berre gjaldt to personar. Det er heller ikkje slik at det er veldig stor usikkerheit knytt til helsemessige utfordringar når det gjeld barn. Her har ein forsking og rapportar, bl.a. frå Folkehelseinstituttet tilbake i 2007. Det er gjort mykje internasjonal forsking som er tydeleg på at det er auka førekomst av dødfødsel, medfødde misdanningar og spedbarnsdød samt lågare gjennomsnittleg fødselsvekst ved barn av søskenbarn. Eg og Arbeidarpartiet er difor heilt einige med Sandra Bruflot, nyleg avgått leiar i Unge Høgre og medlem i Høgres programkomité, som meiner at dette handlar om fridom frå press om å gifte seg med eit søskenbarn, ein fridom kanskje mange ventar på. Ho seier at det er på tide å innfri dette, og på tide at politikarane er med på fridomskampen. Vel, Høgre er ikkje med på den fridomskampen i dag, sjølv om alle veit at dette forslaget i dag blir vedteke. Derfor vil eg oppmode Høgre til å stemme for det dei kanskje eigentleg er for, sjølv om dei ynskjer ei omfangsundersøking. Regjeringa har ikkje fylgt opp heile oppmodingsvedtaket som spring ut av eit forslag frå Arbeidarpartiet når det gjeld tvangsekteskap og behovet for å presisere «utilbørlig press». Her viser dei raud-grøne partia til høyringsinnspel frå både Politidirektoratet, UDI, Oslo politidistrikt og Vest politidistrikt, som støttar forslaget om å presisere dette. Derfor føreslår me ei presisering i ny § 253 i straffeloven i innstillinga. Det er jo ein samleproposisjon, og det er mange ting å nemne og kanskje ikkje alltid så nydeleg strukturoppbygging på innlegget mitt, men det er ein siger for Arbeidarpartiet at det i dag òg blir vedteke at det skal vere straffbart å leige ut lokale som blir brukt til sosial dumping. Dette vil fange opp straffverdige tilfelle som ikkje kan straffast etter dagens rett. Det er òg ein siger for Arbeidarpartiet at det i dag blir vedteke å styrkje diskrimineringsvernet for transpersonar og andre som har ein kjønnsidentitet eller eit kjønnsuttrykk som bryt med forventingane til omgivnadene, og at dette no blir fylgt opp av regjeringa. Slik det er i dag, har homofile, men ikkje transpersonar eit strafferettsleg vern dersom dei blir utsette for diskriminering, hatefulle ytringar eller hatkriminalitet, inkludert vald. Dette blir ein viktig del av debatten i dag. Eg er ikkje overraska over at Framstegspartiet ikkje ser at minoritetar kan ha diskrimineringsvernsbehov ikkje alle har. Det er ein konstruert debatt å begynne å snakke om at loven ikkje er lik for alle. I Noreg har det vore ganske stor einigheit – iallfall blant dei fleste parti – om at det er viktig å ha diskrimineringsvern for utsette grupper. Maria Aasen-Svensrud frå mitt parti kjem til å utdjupe ytterlegare for Arbeidarpartiet seinare i debatten. Til slutt: Eg er glad for at det òg er føreslått ei rekkje endringar i straffelovens regel om forelding, og eg anbefaler innstillinga, som Arbeidarpartiet står bak.