Helge André Njåstad (Fremskrittspartiet), 2015-06-16:
Fyrst vil eg takka komiteen for godt samarbeid om denne saka. Eg vil òg takka komitésekretæren som i ei hektisk tid har hjelpt oss både seint og tidleg med å sy saman merknader og få levert ei innstilling til Stortinget. Kommunane er viktige. Kommunesektoren forvalta på vegner av skattebetalarane årlege inntekter på 435,2 mrd. kr i 2015. Målt i brutto nasjonalprodukt stod kommunesektoren sine inntekter for om lag 17,5 pst. i både 2013 og 2014. Komiteen synest det er brei oppslutnad om at kommunesektoren har ei viktig rolle som grunnmur i det norske velferdssamfunnet, og me vil understreka betydinga av kommunane sin posisjon som arena for eit sterkt lokaldemokrati. Kommunane representerer både nærleik, tilhøyrsle og moglegheit for innverknad for innbyggjarane. Kommuneproposisjonen som me i dag behandlar, har ei rekkje tema. Kommunereforma er sjølvsagt eit av dei viktigaste temaa òg i år, og det er no eitt år sidan kommunereforma vart behandla i Stortinget. Eit breitt fleirtal slutta seg til at me skulle be kommunane setja seg ned og sjå på eigen situasjon. Det er viktig å streka under at kommunereforma ikkje er funnen opp i denne salen eller i regjeringskontora. Det er eit initiativ som lokalpolitikarar frå Høgre, Framstegspartiet, Arbeidarpartiet, Kristeleg Folkeparti og Venstre har teke på sine landsmøte, der dei alle har formuleringar til stortingsprogrammet om at det er behov for å sjå på kommuneinndelinga. Det er det som gjer at storting og regjering diskuterer ei kommunereform – fordi lokalpolitikarane har bede oss om å gjera det. Eg synest det har skjedd mykje sidan i fjor. Det er mindre enn eitt år sidan brevet frå statsråden gjekk til kommunane, men me har allereie registrert at dette er på dagsordenen i omtrent alle kommunar. Det blir debattert i samfunnet, og faktisk er det òg tre kommunar som har vore hos kongen i statsråd – Sandefjord, Stokke og Andebu – og fått godkjent ei samanslåing. Eg vil rosa både KS og fylkesmennene for at dei har gripe denne reforma og bidrege positivt og konstruktivt i lag med kommunane, teke leiaransvar og vist lokalt leiarskap. I denne innstillinga føreslår me å tydeleggjera mandatet til fylkesmennene, nemleg at fylkesmennene skal koma med ei tilråding i etterkant av at kommunane den 1. juli neste år gjer sine vedtak. Dette er viktig for å understreka at fylkesmennene har ei viktig rolle, og at dei overfor regjeringa skal koma med si tilråding før regjeringa kjem med si melding våren 2017. I tillegg registrerer me at regjeringa lyttar når det gjeld kommunereforma. Regjeringa har delteke på tallause møte med enkeltkommunar og med grupper av kommunar, og denne proposisjonen adresserer ein del problemstillingar som statsråden har møtt i den dialogen med kommunane. Det gjeld både landbruk, kraftkommunar osv. Me er glade for at statsråden lyttar, og me er glade for at statsråden i proposisjonen føreslår gode løysingar for dei problemstillingane me har støytt på. Det viser at denne reforma ikkje er ei statisk reform, men ei dynamisk reform, som òg har ei leiing i departementet som lyttar, og som justerer kursen etter kvart for å få ting til å gli på ein elegant måte. Stortinget behandla politireforma for ei lita tid tilbake. Det er ei problemstilling denne komiteen tek opp, nemleg at nye kommunar kan koma til å høyra til fleire politidistrikt. Eg er veldig glad for at det har vorte slått tydeleg fast at ingen nye kommunar skal høyra til fleire politidistrikt. Dei skal høyra til i eitt politidistrikt. I mitt heimområde, Sunnhordland, veit me at kommunane Stord, Fitjar og Bømlo er føreslått plasserte i sørvest fram til Hordfast er bygd ut, men samtidig har dei no samtalar med Tysnes i samband med kommunereforma. Eg er veldig glad for at det er eit breitt fleirtall som slår fast at dersom desse samtalane fører fram, skal den nye kommunen leggjast til politidistrikt vest med ein gong. Eit anna viktig tema i kommuneproposisjonen er sjølvsagt rammene for neste år. For 2016 varslar regjeringa at det i rammene vil bli ein auke på mellom 6 og 7 mrd. kr i samla inntekter og 4,5–5 mrd. kr i såkalla frie inntekter. Dette er ein vekst på 1,4–1,5 pst. målt utifrå revidert nasjonalbudsjett. Så vil me i dag oppleva ein slags overbod, der SV òg i år vann den kampen. Dei ønskjer å føreslå 12–13,5 mrd. kr i vekst i samla inntekter. Arbeidarpartiet og Senterpartiet ligg på 9–10 mrd. kr i forslag til vekst på samla inntekter til kommunesektoren. Det spørsmålet som i alle fall eg, og sikkert òg Kommune-Noreg, no stiller, er: Kvifor såg me aldri slike tal i dei åtte åra desse tre partia hadde moglegheit til å levera slike tal? Då såg me aldri tosifra milliardbeløp i vekst for kommunesektoren. Men det som er viktig å diskutera, er ikkje nødvendigvis berre prosent og talet på milliardar, men kva handlingsrom som ligg igjen når alle bindingar er tekne ut. Me veit at det er bindingar når det gjeld demografi, pensjonsutgifter og kva oppgåver regjeringa legg til grunn at kommunane skal løysa. Det interessante talet for kommunepolitikarane er ikkje kva som ligg i vekst og prosent, men kva som ligg igjen å driva lokalpolitikk for når bindingane er tekne ut. Våre bindingar på denne satsinga utgjer 1,7 mrd. kr til demografi, 0,9 mrd. kr til pensjon, 0,4 mrd. kr til eit meir fleksibelt barnehageopptak, 0,4 mrd. kr til rus, 0,2 mrd. kr til skulehelsetenesta og 0,2 mrd. kr til ytterlegare satsing på fylkesvegar. Det betyr at det er bindingar på 3,8 mrd. kr, som gjer at det er eit handlingsrom på 0,7–1,2 mrd. kr når bindingane er tekne ut. Me registrerte at på høyringa som kommunalkomiteen hadde, sa KS at rammene for 2016 står seg godt samanlikna med tidlegare år. Me har òg merka oss at KS på den same høyringa sa at dei tre siste åra har det i kommuneproposisjonen vorte varsla større vekst i frie inntekter, fråtrekt bindingar, enn dei tre føregåande åra. Det er òg viktig å merka seg at ein samla komité seier at det er viktig å formidla rammene nøkternt. Og det er interessant å merka seg at ein samla komité seier at kommunesektoren alltid vil stå overfor behov for prioritering og fokus på effektiv drift. Derfor vil ikkje me stå på denne talarstolen og spenna forventingsbogen til våre lokalpolitikarar unødig høgt ved å seia at dette er eit historisk løft, eller bruka annan retorikk som ein har brukt om opplegg som har vore mindre offensive enn det me legg til grunn. Me formidlar dette nøkternt og understrekar at kommunane har behov for å tenkja smart og driva effektivt òg med desse rammene. 2015 er òg omtalt i proposisjonen. Vi kjenner no til at regjeringa og samarbeidspartia legg 1,2 mrd. kr ekstra på bordet til kommunesektoren. Det er eit godt bidrag for m.a. å dempa effekten av skattesvikten kommunane opplever. Det er viktig for oss å understreka at me ikkje innfører eit nytt prinsipp om å kompensera det krone for krone, rett og slett fordi me ikkje ønskjer at kommunesektoren skal vera 100 pst. rammefinansiert. Me ønskjer heller ikkje at kommunesektoren skal bli trekt når skatteinntektene er gode. Så omtalar kommuneproposisjonen eit nytt inntektssystem for 2017, som regjeringa no skal jobba med, der dei skal føreslå korleis kommunane sitt inntektssystem skal bli. Mitt mål med det arbeidet er at me skal få til eit inntektssystem som gjer at kommunane i størst mulig grad skal leva av eigne inntekter og i mindre grad av overføringar frå staten. Det handlar om å visa ordførarar og rådmenn kva som er viktigast, nemleg å leggja til rette for nye arbeidsplassar heller ennå be om meir pengar frå staten. Det er òg naturleg at me ser på heilskapen i systemet når me har ein slik gjennomgang. Det eg har registrert, er at nesten alle kommunar i Noreg er spesielle på ein eller annan måte og har eit ekstra tilskot. Kanskje me kan sjå på alle dei tilskota og sjå om det er mogleg å forenkla dette og heller styrkja innbyggjartilskotet og kommunen sin skattedel. Men det er til neste år den diskusjonen skal takast. I dag blir Stortinget invitert til å ta stilling til selskapsskatten. Det er ein viktig diskusjon og eit viktig prinsipp å diskutera. Noreg står framføre store omstillingar, og det er behov for å skapa nye arbeidsplassar. Me veit at kommunane har ei nøkkelrolle. Det er dei som forvaltar plan- og bygningslova, og det er kommunane som er viktige for å skapa nye arbeidsplassar. Derfor trur eg det er heilt riktig å gjeninnføra ein del av selskapsskatten til kommunane, slik at dei blir veldig bevisste på si rolle som positive ja-kommunar for å leggja til rette for nye arbeidsplassar. Eg er òg heilt sikker på at skattemoralen til bedriftene vil bli styrkt ved at det er ei kopling mellom der verdiane blir skapte, og der verdiane blir igjen. Det er utruleg viktig at Stortinget gjev eit signal om at det frå 2017 skal lønna seg å vera ja-kommunar. Me legg til grunn at den modellen som regjeringa skal jobba vidare med, baserer seg på at det er vekst som er nøkkelen – det å skapa nye arbeidsplassar. Me ber òg regjeringa om å sjå på om utjamninga skal vera ein del av selskapsskatten eller ikkje. Kommuneproposisjonen i dag omtalar òg båt-/ferjekriteriet i fylkeskommunane sitt inntektssystem. Det har vorte ein gjengangar og eit veldig vanskeleg kriterium å laga ein god modell på. Regjeringa er nøydd til å jobba vidare med det også det neste året, og me registrerer ei sterk interesse frå ferjefylke på akkurat måten å finansiera båt-/ferjekriteriet på. Det merka me oss ikkje minst då komiteen var på komitéreise i Hordaland. Eit av dei viktigaste bodskapa me då møtte frå både næringslivet og fylkeskommunen, var nemleg eit ønskje om å satsa meir på driftssikre og miljøvennlege ferjer. Derfor har komiteen lagt inn gode formuleringar om at me ønskjer at fylkeskommunane òg skal vera offensive når det gjeld å stilla miljøkrav, og me ber regjeringa vurdera kva for økonomiske konsekvensar dette har for fylkeskommunane, og korleis auka miljøkrav skal finansierast. Dette må forståast som at me er offensive og gjev eit signal til fylkeskommunane om å leggja inn skikkelege krav i nye anbod. Og etter fleire år med byggjetid av nye ferjer, skal den auka kostnaden i drifta bli teke høgd for. Det er òg ein merknad frå Høgre, Framstegspartiet, Kristeleg Folkeparti, Venstre og Arbeidarpartiet som tek opp utfordringa med at det er 18 innkjøparar av ferjer i dag og berre eit fåtal seljarar. Her kan med fordel ferjefylka tenkja på å laga innkjøpsmiljø, og komiteen peikar på at staten må bidra med kompetanse. Til slutt er den største enkeltsaka som blir levert i denne proposisjonen, ferjeavløysingsmidlar. Eg hugsar at for eitt år sidan var ikkje ferjeavløysing omtalt i kommuneproposisjonen. Denne komiteen adresserte at regjeringa måtte gjera eit arbeid for å få på plass ein ferjeavløysingsmodell òg for fylkesvegane. Det er sjølvsagt veldig hyggeleg som både komitéleiar og saksordførar for denne saka å sjå at eitt år etter at me gav bestillinga, leverer regjeringa ei utgreiing, og me kan i dag heisa flagget langs kysten for at det kjem på plass ein ferjeavløysingsmodell. Eg har hatt gleda av å ha møte med veldig mange entusiastiske folk på øyer og i fjordarmar som ønskjer å kopla seg saman til fastlandet. Eg kan nemna at vår fylkesordførarkandidat i Vest-Agder, Gisle Meininger Saudland, og Christian Eikeland har vore veldig opptekne av Hidra i Vest-Agder. Dei forsøkte seg for nokre år sidan og gjekk til Stortinget med ønskje om å gjera Hidra landfast. Dei fekk ein proposisjon, men då var det for dårleg opplegg for ferjeavløysing, så fylkestinget sa nei. I dag vil stortingsfleirtalet dobla ferjeavløysinga i forhold til det ein la til grunn den gongen, og eg reknar med det blir optimisme i Vest-Agder basert på vedtaket i dag. Me registrerer at på Atløy er dei optimistiske og ønskjer samarbeid med Ytre Steinsund for å skapa moglegheit for å knytta Atløy og ytre del av Sula til resten av kommunane dei tilhøyrer, og at dei ønskjer å utfordra fylkestinget allereie i oktober for å få det til. På laurdag var eg i Masfjorden, der dei ønskjer å leggja ned kabelferja til fordel for ny bru. Eg har vore på Huglo, som ønskjer å etablera bru. Og ikkje minst min eigen heimkommune, Austevoll, som er den største kommunen i Noreg som ikkje er landfast, vil nyta godt av denne ferjeavløysingsordninga. Det er òg veldig gøy at Stortinget i dag legg til grunn 40 år, for då skapar me verkeleg ei god ordning som gjer det realistisk å skapa mange fastlandsforbindelsar i Noreg. Dette er distriktspolitikk på sitt aller beste. Det er òg veldig hyggeleg, som framstegspartirepresentant, å sjå ei sak me har kjempa for lenge – men der me aldri på ein måte har fått skikkeleg gehør for ei god ordning – blir samrøystes vedteke no i dag. Vårt landsmøte sa 40 år i mai. No skriv me juni, og Stortinget vedtek samrøystes vår modell med 40 år. Det viser at det nyttar å engasjera seg, og at det nyttar å føreslå ting for landsmøtet. Det gjev til slutt resultat. Det er ein stor dag for kysten at kommuneproposisjonen adresserer ferjeavløysing i 40 år. Til slutt vil eg ta opp dei forslaga som Framstegspartiet er med på.