Hallgeir H. Langeland (Sosialistisk Venstreparti), 2009-06-11:
100 år etter Bergensbanen opna er me på veg inn i jernbanens nye århundre – århundret for høgfartstog i Noreg! Rogaland SV føreslo for 15 år sidan å gå inn for dette. Då blei me kritiserte og latterleggjorde. No er det eit samla storting, unnateke Framstegspartiet, som stiller seg bak å ha høgfartstog som siktemål. Det er SV fornøgd med. No er det snart berre trekanten Framstegspartiet, VG og Hegnar som er imot dette, mens kyrkjeråd, miljø- og fagrørsle og ungdomsorganisasjonar alle støttar dette. Trekanten fryktar at me ikkje skal få asfaltera ned matjord til motorvegar. Dei vil ha meir forureinande bil- og vogntogtrafikk. Det blir mindre behov for motorvegar og asfalt med høgfartstoget. Det blir færre trafikkdrepne. Det blir færre av dei 500 000 som no blir plaga av trafikkstøy. Det blir mindre behov for forureinande flytrafikk, og ikkje behov for å utvida Gardermoen og Flesland. Dei kan trappa ned. Meiningsmålingar viser at folk flest vil ha høgfartstog. Folk flest må ein lytta til, ikkje overkjøra dei med aukande, støyande og forureinande fly- og motorvegtrafikk. Lat meg ta eit par grunnar til kvifor Rogaland SV i 15 år og SV i seks år har jobba for det framtidsretta, lønsame og grøne prosjektet i Noreg. For det fyrste: Ingen europear fyk så mykje som oss. Me fyk tre gonger meir enn svenskane, og fire gonger så mykje som finnane. Flyreiser forureinar og er inntil ti gonger så energiforbrukande som toget. Høgfartstoget mellom Oslo, Trondheim, Haugesund og Bergen vil redusera utsleppa tilsvarande utsleppa frå 700 000 bilar. For det andre: Passasjergrunnlaget er godt. Me har heldigvis ikkje motorvegar mellom dei største byane, som i Europa, og avstanden er ideell – drygt 50 mil. Det gjer at potensialet for å flytta gods og reisande frå veg til bane er ekstra stort. Framstegspartiet og Høgre vil med fire felt asfaltera seg fram til byane. Det vil ikkje Regjeringa, og det vil ikkje SV. SV vil heller realisera ein grøn visjon for Noreg. I den bind me landsdelar og regionar saman utan klimagassutslepp og dundrande trafikkstøy. Eg går rett og slett på toget i Stavanger, og så er eg framme i Oslo på drygt to timar. Eg trur forresten eg kunne ha stoppa og snakka tog og senterutvikling med SV-ordføraren i Vinje eit par timar, og så teke neste tog derifrå og heilt fram! Høgfartstoget er altså ikkje berre eit by til by-prosjekt, det vil òg kunna vera med på å utvikla og byggja ut regionar og distrikt. Jernbane er ikkje eit kortsiktig prosjekt – det er eit grønt samfunnsbyggjande prosjekt, og det gjer at Noreg ikkje sakkar akterut. Noreg gjer berre det som Tyrkia, Spania, Marokko, Vietnam, Kina, Argentina, USA og Sverige gjer. Norsk industri var på Dagsnytt i dag og klaga og var kritiske overfor Samferdsledepartementet og Jernbaneverket til dette med høgfartstog. Eg er einig i at det tidlegare har vore veldig sterk grunn til å kritisera det, ikkje minst var ein tidlegare jernbanedirektør tydeleg på dette. Men på tysdag denne veka blei det sagt frå Jernbaneverket at Oslo–Porsgrunn er gjort klar for høgfartstog. Eg reknar med at Porsgrunn er vald sidan det er finansministeren sin fødeby. Men det er i alle fall sånn at det som no skjer i Jernbaneverket, òg vil føra til at den etterlengta samankoplinga med Sørlandsbanen rykkjer nærare. Så er det Oslo–Ski. Oslo–Ski må byggjast som første trinn mot Göteborg og Europa. Me treng ikkje venta på alle utgreiingane før me startar. Me kan justera på nokre av dei planane me har, og starta til neste år, og så må me ta grundige utgreiingar på resten. Det er sjølvsagt. 100 år etter opninga av Bergensbanen er me altså i gang med jernbanen sitt nye hundreår. På landsmøtet i SV meinte me at rammene for Nasjonal transportplan var for små for tog. Me auka ramma til 10 milliardar kr, altså ei dobling i forhold til det som er vedteke. SV ville dermed hatt 50 milliardar kr meir å bruka på togsatsing i Noreg. Det er eit viktig signal ut til folk om kven som prioriterer dette, framfor det som høgresida prioriterer, nemleg meir motorvegar – faktisk 250 mil med motorvegar frå Framstegspartiet si side. Med SV si togsatsing hadde me hatt pengar til Ringeriksbanen, Drangsdal, samankopling mellom sør og vest, elektrifisering, ein del oppgraderingar til Stockholm osv. Men eg er likevel fornøgd med at me har kome så langt som me har i denne National transportplan. Men ambisjonane til SV er altså mykje større når det gjeld togsatsing. Kryssingssporsatsinga er ikkje minst viktig. Gjennom Nasjonal transportplan har me no sørgt for å få flytta mykje meir gods vekk frå vegen. Det sikrar lågare klimagassutslipp. Det sikrar òg færre trafikkdrepne, og det sikrar næringslivet større inntening slik som samferdsleministeren sa på nyheitene i dag. Sjølv har eg snakka med både Cargonett og Erling Øverland i Schenker. Dei er veldig fornøgde med at me satsar så stort på kryssingsspor. Det fortener dei, og det fortener miljøet. Så er det òg viktig å peika på at det store fleirtalet – eg trur nesten alle – er veldig klar på at antidiskrimineringslovverket må bli følgt opp. Universell utføring skal ikkje gjenomførast på heile reisemønsteret. Me skal ikkje ha den diskrimeringa som me har hatt over lang tid innafor transport. Dette må bort. Regjeringa legg opp til bypakker, og det er bra. Me brukar m.a. belønningsordninga når me går inn for å få byane til å opptre meir miljøvenleg. Kristiansand har ein avtale. Trondheim og Drammen får sannsynlegvis òg ein avtale. Dette skjer med utgangspunkt i at me no har mykje meir pengar til belønningsordninga. Då me tok over etter Skogsholm og Venstre, var det 160 mill. kr til belønningsordninga. No er det 323 mill. kr, og det skal auka til 640 mill. kr. Me viser altså med pengar at me meiner alvor når me skal gjera noko i bymiljøa. Og klimaforliket er jo her klinkande klart. Viss ein skal få pengar frå belønningsordninga, må ein gjera tiltak som reduserer biltrafikken. Eg registrerer no at Høgre og Framstegspartiet i Oslo går saman om prosjekter som vil auka biltrafikken, og eg lurer då på om Høgre – Halleraker og Helleland – skal bryta ut av klimaforliket, som Erna Solberg har skrive under på, eller om dei tek avstand frå det som skjer i Oslo, med tanke på det klimaforliket dei har vore med på, som går ut på at ein skal redusera biltrafikken. No legg dei opp til å auka han. Så det er viktig å få klarert om Høgre her faktisk går ut av klimaforliket med denne opptrappinga i Oslo. Me må òg sjå på kva slags andre tiltak som hjelper i byområda. Eg synest det er veldig bra at næringslivet no må satsa meir på SV og Regjeringa enn på høgresida, for me går faktisk inn for dette med rushtidsavgift, som er viktig for NHO. Dei seier at rushtidsavgift sjølvsagt vil gagna klimaet, men det vil òg føra til at me tener meir pengar. Og me registrerer at høgresida i Noreg er oppteken av at næringslivet framleis skal tapa pengar på å stå i lange bilkøar saman med privatbilistane. Det er den praktiske politikken til høgresida når dei ikkje vil vera med på det som næringslivet ber om, men at dei faktisk tek avstand frå system som viser seg å verka i utlandet. Så no er det altså regjeringspartia og ikkje høgresida i norsk politikk som er viktigast for næringslivet. Ikkje minst i mitt område – Nord-Jæren – står transporten for ca. 60 pst. av klimagassutsleppa. Då må me sjå på parkeringspolitikken. Då må me sjå på om me skal ha rushtidsavgift, og då må me gjera restriktive ting ifølge klimaforliket. Men så må me òg sjølvsagt ha ein gulrot, og det er klart at me på Stortinget – eit breitt fleirtal, og ikkje minst me frå SV – må vera tydelege på at staten må gå tungt inn i desse bybanepakkene som ein skal leggja opp til rundt om i landet når dei lokale har vedteke det. Så har me òg fått til ei offensiv satsing på sykkel. Det er absurd å belønna syklistar på same måten som ein belønner bilistar, at dei som kjører bil, får betre betalt enn dei som syklar til jobb. Det er heilt meiningslaust. Det må jo vera sånn at dei som held helsa ved like og trimmar til jobb, skal belønnast, ikkje dei som sit i ein bil og forureinar. Dei bør jo ikkje belønnast si det heile, så det skal me no sjå nærare på. Så legg Framstegspartiet i ein invitt til meg opp til ein konflikt med eit fleirtal når det gjeld MC. Eit breitt fleirtal, med utgangspunkt i meg som president i Løvebakken MC-klubb, tek opp nettopp dei tinga som motorsykkelunionen har ønskt seg, me ser på ein moped- og motorsykkelstrategi. Det har alle slutta seg til. Det er berre éin grunn til at Framstegspartiet melder seg ut av det. Det er fordi dei skal stå aleine og bli nedstemde i staden for å vera med oss andre og gjera det som me faktisk kan få til saman. Hensikten med Sandberg sitt framlegg om MC i dag er å få forslaget nedstemt. Viss ikkje kunne han berre ha slutta seg til det som fleirtalet seier. Men han vel sin strategi, og det er å bli nedstemd. For SV er det viktig å skilja mellom by og land i politikken. Me kan ikkje ha den same politikken på landet som i byen. Det veit eg som kjem frå Tau, der ein ofte er avhengig av ferje og bil viss ein skal forflytta seg. Der må ein ha éin politikk, og så må ein sjølvsagt ha ein heilt annan politikk for byen. Her må me differensiera, og eg synest me har funne ein fin balanse i regjering. Nasjonal transportplan er utvilsamt eit kompromiss. Mange av dei motorvegprosjekta som no blir bygde med utgangspunkt i denne regjeringa, hadde ikkje blitt bygde med 50 pst. SV-stemmer. Det seier seg sjølv. Det forstår folk. Men produktet totalt sett er bra. Mange gigantprosjekt hadde sjølvsagt forsvunne heilt viss SV hadde bestemt, bl.a. i mitt eige fylke – Rogfast og Ryfast hadde ikkje blitt nemnde i det heile, men gløymde som klimabomber. Men no er jo ingenting sikkert med desse prosjekta før neste rullering av NTP. Eg synest det er viktig at komiteen er veldig tydeleg når det gjeld riksveg 1, hurtigruta, at ho verkeleg blir støtta opp om på ein skikkeleg måte. Som Rogaland- og Stavanger-patriot støttar eg sjølvsagt eit initiativ til å vurdera anløp lenger sør, viss det viser seg at det kan vera gode pengar i å kan henta nokre av dei oljerike rogalendingane med seg på hurtigruta. Det er i alle fall nok av rikingar der, så det er mogleg at det er ein større marknad for hurtigruta viss ein seglar lenger sør. Grunnloven fyller 200 år 17. mai 2014. Eg håper at det blir den dagen då statsministeren i Noreg stiller med ei svær saks og klipper av den fyrste traseen for eit høgfartsnett i Noreg.