Bård Vegar Solhjell (Sosialistisk Venstreparti), 2011-10-27:
Mange av dei tunge samfunnsinstitusjonane våre har fysiske monument for å markere kor viktige dei er. Det har demokratiet, men òg Forsvaret, rettsvesenet og andre. Men eg har ofte tenkt på at dei viktigaste monumenta over demokratiet er hendingar – ofte kanskje berre augneblink – den franske revolusjonen eller Murens fall. Då Rosa Parks sette seg på setet sitt på bussen i Montgomery i Alabama i 1955, kjem ein kvit mann – det var fullt i den kvite delen, ho sat i den svarte delen – og seier at ho må flytte seg, for han har rett til å sitje der viss det er fullt i den kvite delen. Ho nekta. Eller eg tenkjer på Tahir-plassen i Egypt, som eg besøkte under Vinterrevolusjonen. Der trefte vi ei 17 år gammal jente som var med i Det muslimske brorskapet, og som fortalde om korleis kristne og muslimar jobba saman. Det var ein muslim som vakna ein morgon og skulle be, men bøneteppet hans var borte. Då tok den kristne jenta sjalet sitt og lånte han det som bøneteppe. Derfor sa eg òg i ein debatt nyleg at kanskje den viktigaste politiske enkeltbodskapen eg kan hugse, og som eg sjølv har opplevd i Noreg dei siste åra, er statsministerens ord om at vi skal møte terroren med meir openheit og meir demokrati. Det var ein viktig politisk augneblink. Og eg vil òg takke interpellanten for å ta opp ein, etter mitt syn, sjeldant viktig debatt her i stortingssalen. Eg vil bruke resten av mitt innlegg til å utfordre oss sjølve på tre spørsmål som går på: Kvar går demokratiet? Eg trur ikkje vegen vidare, sjølv om vi er einige om mykje, berre vil vere meir demokrati – utan strid og diskusjonar om vegen. Det første går på at vi tradisjonelt har utvida demokratiet vårt i stor grad gjennom å innføre rettar – politiske rettar, økonomiske rettar og kulturelle og religiøse rettar. Dei har vore veldig viktige. Men vert demokratiet i eit land som Noreg no best utvida med stadig nye rettar i tiåra som kjem? Maktutgreiinga hadde kanskje som sin viktigaste bodskap å ta opp det dei kalla ei rettsleggjering, at det i større og større grad er domstolane som handterer rettar meir enn vi politiske organ – og dermed befolkninga – som vedtek nye utviklingstrekk på viktige område. Sidan det har vi fortsett i same retning som før. Eg stiller meg det spørsmålet. Eg trur vi på ein heilt annan måte må ta den debatten alvorleg. For det andre er det forholdet mellom tryggleik og openheit. Av og til er det to sider av same sak. Men – ærleg talt – lat oss vere ærlege: Av og til er det ikkje det. Det er nødvendig med tryggleik, men det vil òg avgrense openheit – av og til. Ein tur på flyplassar rundt omkring gjev eit veldig fysisk eksempel på det. Sperrar vi av bygningar, gjev mindre tilgang til personar, vert det mindre openheit. Men det kan vere nødvendig. Kontrollerer og registrerer vi meir, vert det mindre openheit. Men det kan vere nødvendig. Tryggleik er nødvendig, mens det finst heller ikkje eit risikofritt samfunn. Eg trur vi òg må tore å kalle det avvegingar, det vi av og til må gjere. Vi ser òg at i mange samfunn vert openheita utfordra. Det trur eg òg vi vil kunne oppleve i tiåra framover. Det bringar meg til det siste, nemleg fridomar, for kampen for demokrati og openheit i store delar av verda er framleis ein kamp for fleire fridomar for menneske. Vi lever i eit land der vi har usedvanleg mange fridomar i forhold til det dei fleste menneske internasjonalt har. Likevel spør eg meg: Kvar går den diskusjonen? Min hovudteori – eller det eg antar – er: Mens vi før har vorte utfordra på vår fridom til å gjere ting, seie det vi meiner, vere stader, delta i den organisasjonen vi vil, har vi dei fleste av dei fridomane i dag. Men det som kan utfordre vår fridom framover, er at alt det vi gjer no, vert registrert, av og til vert det kontrollert, og det vert verande ute i offentligheita, anten det er på nettet eller andre stader, som bevis på kva vi meinte og gjorde for ti eller 20 år sidan. Eg trur vi berre har sett den aller, aller første fasen av korleis det kan vere om 5–10–20 år. Tenk sjølv, gå ti år tilbake og sjå kor enorm endringa har vore på det vesle tiåret. Fridomen til både å kunne handle og å meine utan at det vert brukt på andre måtar, og om kunnskapen om at det vi gjer, vert registert eller overvaka, gjev oss avgrensingar som ikkje er heldige – det er viktige debatter vi må gå inn i. Den amerikanske filosofen og vitenskapsmannen Benjamin Franklin sa ein gong: «Den som er villig til å ofre sin frihet for en stund i trygghet, fortjener verken frihet eller trygghet.» Eg trur det er eit nyttig sitat i møtet med vidare debattar om demokrati og openheit – som vi kjem til å måtte ta og verte utfordra på i tiåra framover.