Magnhild Meltveit Kleppa (Senterpartiet), 2003-05-27:
Det er sjølvsagt Rune Skjælaaen, som er vår medlem i utdanningskomiteen, som skulle ha stått her, men han er medlem av Lagtinget. Senterpartiet ynskjer ein god offentleg skule med rom for alle, uavhengig av sosiale skiljelinjer, funksjonsnivå, etnisk bakgrunn og trusretning. Vi har i alle år støtta Kjell Bondeviks privatskulelov. I respekt for foreldra sin rett til å velja opplæring vil vi halda ved lag privatskulelova, og vi vil forbetra lova på område som styrkjer elevane sine rettar, jf. fellesforslag frå Arbeidarpartiet, SV og Senterpartiet. Den lova som i dag ser ut til å bli vedteken, er grunnleggjande forskjellig frå privatskulelova. Den fundamentale forskjellen er at kravet til formål er teke bort. Det inneber at ein kan oppretta skule identisk med og i konkurranse med den offentlege skulen. Ja, faktisk blir det i innstillinga frå regjeringspartia og Framstegspartiet argumentert med at dette vil gjera den offentlege skulen betre. Det er jo ein grunnleggjande forskjell i forhold til privatskulelova slik ho i dag varetek foreldreretten. Langt frå alt er like bra i skulen i dag. Men det går ikkje an å bortforklara det ved å endra lovverket, når det faktisk er slik at det er kommunane som har ansvaret for dei fleste skulane i dag. Og det er altså ein stram kommuneøkonomi som er mykje av årsaka til den situasjonen som er. Teknisk Beregningsutvalg har nyleg lagt fram ei oversikt over situasjonen i kommunane slik han framstod i 2002. Den fortel at kommunane har fått ein sterkt forverra økonomisk situasjon i løpet av dei to siste åra. Dei har ei gjeld på mellom 70 og 80 milliardar kr som skal betenast. Det var faktisk slik at kommunane sin eigen organisasjon bad om 6 milliardar kr meir for 2003 enn det Regjeringa føreslo. Då er det heller ikkje anna å forventa enn at det blir meldt om kutt i skulen. Det er faktisk slik at 55 pst. av kommunane er nøydde til å føreta kutt på eit så sårbart område. Det er difor vi ser både at skular blir lagde ned, og at støttetimar blir fjerna. For den som ynskjer ein god og spennande felles offentleg skule, skulle det jo vera grunnleggjande å arbeida for ein styrkt kommuneøkonomi i staden for det vi no ser, ei nedpining av mange kommunar, ja til og med eit forslag som følgjer denne lova, og som gjer at finansieringa skal styrkjast når det gjeld alternative skular. Då kan ein berre få eitt sluttresultat, og det er undergraving av den offentlege skulen. Det blir frå mange hald uttrykt bekymring i høve til det som no skjer. Professor Asbjørn Tveiten ved Norsk Lærerakademi uttaler si uro i avisa Vårt Land i dag. Han er ein varm forsvarar av dagens privatskulelov, og han seier at han i høve til lova slik ho no ligg føre frå fleirtalet, «slit med motstridande kjensler». Han seier at «eg er skeptisk til tanken om at kvaliteten i skulen skal hevast gjennom konkurranse skular imellom. Den tanken har kome frå regjeringa. Det er så mykje, fyrst og fremst på barnesteget, som det ikkje er lett å måla og slik samanlikna frå skule til skule. Det kan føra til ei for sterk vekt på prestasjonar framfor andre faktorar som er viktige for det å skapa ein god skule». Det høyrer med at dersom han skulle velja, ville Asbjørn Tveiten tilrå det som fleirtalet i dag gjer, men han understrekar veldig sterkt: «Det må verta større fridom til lokal tilpassing innanfor den offentlege skulen. Utviklinga i den offentlege skulen vil … vera med på å avgjera kor mange friskular vi får etter den nye lova». Redaktør Erling Rimehaug seier i ein artikkel i Vårt Land i dag: «Når det nå åpnes for fri konkurranse om skoledrift, er det mye som taler for at privatskolene vil stikke av med seieren, og få de beste elevene og de mest ressurssterke foreldrene. En slik utvikling mot en ny klassepreget skole vil være et tilbakeslag for den tenkning som lå bak friskolebevegelsen og Kjell Bondeviks privatskolelov.» Eg har med interesse lytta til debatten i dag. Eg må seia at eg ikkje er overraska over Framstegspartiet. Dei står for det dei har forfekta lenge. Det er frå vårt hald sterkt å beklaga at dei no får støtte frå Kristeleg Folkeparti, som vi har stått saman med før om ein annan skulepolitikk. Eg er heller ikkje overraska over Høgre. Men å lytta til Arne Lyngstad i dag er å lytta til eit innlegg som forsvarar ei heilt anna lov enn den Kjell Bondevik og Kristeleg Folkeparti ein gong kjempa fram. Det er òg å lytta til eit heilt anna innlegg enn det vi såg frå Jon Lilletun og hans sterke engasjement som statsråd for å sikra ein god offentleg skule, der private skular skulle vera eit verdifullt supplement. Senterpartiet har ikkje hatt den same uroa som Arbeidarpartiet og SV i høve til den utviklinga som har skjedd i den seinare tida når det gjeld oppretting av friskular etter dagens lov, sjølv om vi har hatt våre diskusjonar vi òg. Vi avklarte tidleg i den nye gruppa at vi ville stå på dagens lov. Vi synest det er veldig vanskeleg det som no skjer. Det er noko meir som raknar enn det at ein opnar for konkurranse, òg på dette feltet. Det er noko med den felles plattforma som dei fleste av barna våre til no har hatt moglegheit til å møta, som no står i fare for å bli nedbroten. Vi har forsvart til no at det skulle vera ei opning for dei som sterkt ynskte eit alternativ ut frå livssyn eller av andre grunnar. Så har Høgre og Venstre dei siste dagane profilert seg som sterke tilhengjarar av lokalt folkestyre. Er det nokon plass det er engasjement i dei lokale folkevalde organa, er det på skulesektoren. Vi er veldig overraska i Senterpartiet over det som no seiest i innstillinga frå desse to partia på dette feltet, og då med følgje av både Kristeleg Folkeparti og Framstegspartiet. Her blir faktisk lokaldemokratiet sett til sides, foreldreretten tøygd så langt at kommunane ikkje skal ha moglegheit til å seia ja eller nei. Det blir rett nok presisert at dei skal ha moglegheit til å uttala seg – og ikkje noko meir. Vi kan ikkje bagatellisera det som no skjer når det gjeld nedlegging av grendeskuler og oppretting av alternative skular så langt. Det er ikkje eit sterkt ynske hjå mange foreldre lokalt om alternativ pedagogikk som er det førande her – det er faktisk den utpininga som skjer av norske kommunar. Og så er det altså slik at Kristeleg Folkeparti av alle parti på den eine sida seier frå denne talarstolen at dei vil kjempa for meir pengar til kommunane, og på den andre sida opnar heilt klart for konkurranse på eit så viktig felt.