Alfred Jens Bjørlo (Venstre), 2022-03-18:
Takk for god nynorskframføring. To år med covid-19-pandemi har endra arbeidslivet i Noreg meir og raskare enn noka statleg reform, lov eller forskrift nokosinne har gjort. I alle yrke som ikkje krev stadleg nærvær, er det no lettare og meir akseptabelt å frigjere seg frå det gamle, store kontorbygget der alle møter opp dagleg på kvart sitt cellekontor eller stua saman i opne kontorlandskap. Det er ikkje slik å forstå at alle no vil sitje på eit evig heimekontor, slik mange opplevde i koronatida, men dei aller fleste vil heller ikkje attende til den gamle arbeidskvardagen, til dei daglege evige pendlarreisene i rushtida inn til byen om morgonen – det systemet vi òg har dimensjonert veg- og banesystemet rundt byane våre til, til svimlande kostnader. Nei, no vil folk ha meir fridom og fleksibilitet, fridom til å leve sine gode liv – fleksibilitet til å finne løysingar for ein god kvardag – og ha ein arbeidsgjevar som legg til rette for det gjennom nye former for jobbfellesskap og trygge rammer for ein god arbeidskvardag. Denne revolusjonen i arbeidslivet opnar opp fantastiske moglegheiter for Distrikts-Noreg. Næringslivet har allereie kasta seg rundt. Store bedrifter, små bedrifter, «startup»- og gründerselskap legg no til rette for at dei kan ha tilsette som bur over heile landet. Dei vil ha dei beste folka, uansett om dei bur på Stovner eller i Stryn – eller kanskje halve året på kvar stad. Næringslivet ordnar seg no med desentraliserte, mindre lokalavdelingar, gjerne samlokaliserte med andre i nye, kreative og svært varierte former for jobbfellesskap på små og store stader landet rundt, og med ein bedriftskultur som heilt frå toppen seier at det er slik dei ønskjer det. Dei som jobbar desentralisert, er ikkje utskot, men ein sjølvsagd del av fellesskapet. Så langt i å gje sine tilsette fridom og tillit er ikkje staten komen. Den same staten som i store ord snakkar om ein aktiv distriktspolitikk, og som sit på faglege utgreiingar som dokumenterer kor viktig desentralisering av statlege arbeidsplassar er for å lukkast også med framtidas næringspolitikk, er kraftig bakpå. Dei fleste statlege etatar har ingen strategi for å la sine tilsette arbeide desentralisert. Staten har ingen plan for å leggje til rette for å skape gode, fleksible felles arbeidsmiljø for statleg tilsette rundt i Distrikts-Noreg, utover dei fire pilotane med Statens hus i Distrikts-Noreg, som den førre regjeringa starta opp, og som endå – kryss i taket og bank i bordet – står på lista over reformer den nye regjeringa ikkje har stoppa eller reversert fordi ein er redd for nye ting. Derimot har den nye regjeringa fjerna midlane førre regjering sette av til å gjere det lettare for statlege etatar å leige plass for sine tilsette i felles arbeidsmiljø i Distrikts-Noreg. Det var ifølgje Kommunaldepartementet unødvendig fordi marknaden tek seg av dette sjølv. Det er ein påstand som syner ein urovekkjande avstand mellom verda slik ein trur ho er i ein departementskorridor i Oslo, og korleis ho verkeleg er for ein statleg tilsett på golvet med draum om å flytte til ein stad i Distrikts-Noreg og ta jobben med seg. Å få store statlege etatar til å desentralisere si eiga verksemd heilt av seg sjølv er like tungt som å flytte ein kyrkjegard ved å overlate jobben til dei som ligg der. I begge tilfelle må det faktisk krefter til utanfrå, og i vårt tilfelle tydeleg politisk styring frå toppen, frå regjering og storting. Kanskje bør kvar sentrale statsetat, direktorat og tilsyn no få eit måltal om at t.d. ein tredel av jobbane innan 2024 skal vere tilrettelagde for fjernjobbing og lysast ut som «remote»-arbeid med arbeidsstad over heile landet, og med tilbod om påkopling til eit lokalt Statens hus eller ein anna type jobbfellesskap i kvar bu- og arbeidsmarknadsregion. Kanskje bør staten, slik Initiativ Vest på Vestlandet har spelt ut, gje ein flyttegaranti for jobb nummer to viss eit ungt par vil flytte frå ein storby til Distrikts-Noreg fordi ein av dei får moglegheit av ein privat arbeidsgjevar, og partneren jobbar i staten. Slik slepp kvar enkelt unge arbeidstakar å gå kanossagang til mellomleiaren sin og håpe på velvilje og almisse, vedkomande har i staden retten på si side. No hastar det, no skyt nye Noreg fart med eit meir fleksibelt arbeidsliv som legg til rette for at flinke folk kan bu over heile landet. Det skjer her, det skjer no. No må alle statlege etatar få klar marsjordre om at det å la statleg tilsette få lov til å ta jobben med seg ut til eit nytt liv i Distrikts-Noreg er ønskt, det er bra, det er noko staten som arbeidsgjevar skal leggje til rette for. Moderne distriktspolitikk handlar om å gripe sjansane ei ny tid gjev oss, ikkje om å bruke energi på å reversere og drøyme om ting slik dei var før. Det er det denne interpellasjonen handlar om. Eg ser fram til statsråden sitt svar og debatten vi skal ha vidare her i dag.