Sveinung Rotevatn (Venstre), 2013-12-06:
Alle skal ha fridom til å bruke evnene sine til det beste for seg sjølve og til det beste for samfunnet. Like sjølvsagt som det liberale utgangspunktet er det at alle som verkeleg treng samfunnets hjelp til å leve eit verdig liv, skal få det. Derfor er Venstres budsjett eit budsjett for fleire i arbeid og færre fattige. Dette er også eit fotavtrykk vi meiner sit godt igjen i den framforhandla budsjettavtalen med regjeringspartia og Kristeleg Folkeparti, som vi gjev vår tilslutning her i dag. At flest mogleg jobbar, har store gevinstar for samfunnet og ikkje minst for den enkelte. Arbeid er viktig for å unngå fattigdom, og tilknyting til arbeidslivet har både helsemessige og sosiale gevinstar. I Noreg er vi i den heldige situasjonen at relativt mange har ei tilknyting til arbeidslivet – ikkje minst mange kvinner. Samtidig er vi blant landa i OECD-området der folk jobbar minst, både i timetal per år og i den forstand at svært mange jobbar deltid. Justert for deltid er den norske sysselsetjinga berre på 61 pst., noko som er lågast i Norden. Dette er ei stor utfordring, ikkje berre i dag, men også i morgon. I framtida vil arbeidskraftbehovet stige kraftig. I 2050 vil nesten 25 pst. av innbyggjarane i Noreg vere 65 år eller eldre. På bakgrunn av det treng vi ein målretta politikk for å få fleire hender i arbeid. Alle skal med, sa dei raud-grøne i 2005. Men etter åtte år i regjeringskontora har ein ikkje klart å få fleire med. Sysselsetjinga har knapt halde tritt med folketalsveksten, og framleis står hundretusenvis utanfor arbeidsmarknaden og er avhengig av ulike former for ytingar. Når vi veit kva for ei enorm eldrebølge vi står overfor, er det svært alvorleg. Venstre meiner at mange av dei som ikkje kan arbeide i full stilling, likevel kan gjere ein stor innsats, f.eks. i deltidsstillingar, i tidsavgrensa oppdrag tilpassa arbeidsoppgåve o.l. Derfor vil Venstre ha ei meir fleksibel uføretrygd og meir bruk av gode ordningar, som tidsubestemt lønstilskot. Det er også viktig å leggje betre til rette for alle dei som vil starte sin eigen arbeidsplass. Venstre vil sikre sjølvstendig næringsdrivande like rettar til sosiale ordningar som andre arbeidstakarar, f.eks. retten til sjukepengar. Likestilling av sosiale rettar er ikkje minst viktig for å leggje betre til rette for kvinner som vil våge å starte eigen arbeidsplass – for seg sjølv og andre. Fattigdom rammar enkeltmennesket, ofte uventa og tilfeldig – og av samansette årsaker. I Noreg har vi dei siste åra hatt eit enormt handlingsrom innanfor offentlege budsjett. At det handlingsrommet ikkje har vorte nytta til ein målretta innsats mot fattigdom, meiner Venstre er svært beklageleg. Særleg bør ordningar som er avgjerande for barns levevilkår vere rause. Venstres førsteprioritet er, og har vore, å nedkjempe fattigdom og helseproblem hos barn og barnefamiliar. Samla medfører Venstres forslag til alternativt statsbudsjett for 2014 ei bokført satsing på fattigdomskamp på om lag 1,7 mrd. kr. I beste liberale tradisjon prioriterer Venstre å gje meir til dei som har minst frå før. Skal den norske velferdsstaten vere berekraftig også i framtida, er vi heilt avhengige av å utforme ulike ordningar, sånn at det alltid lønner seg å jobbe. Som skissert i den raud-grøne regjeringas perspektivmelding, vil kombinasjonen av ei komande eldrebølge og fallande petroleumsinntekter ganske snart skape eit stort gap mellom kva vi hentar inn, og kva vi deler ut. Smarte land reformerer i gode tider. Noreg har alle føresetnader for å vere eit sånt smart land. Det er berre politisk vilje det står på. Etter Venstres meining må Stortinget snart våge å ta ein samla diskusjon om nivået på ulike trygdeytingar. Særleg bør ein sjå på f.eks. sjukelønnsordninga og ordninga for varig uføre – det er svært stort gap i dag mellom dei to gruppene. Det er også avgjerande at ein lykkast med å heve den reelle pensjonsalderen i åra som kjem. Pensjonsreforma er eit viktig steg i riktig retning, men det er fleire endringar som bør gjerast. Ikkje minst bør ein avvikle dei statlege tilskota til AFP-ordninga, som både treffer skeivt og undergrev hensiktene med pensjonsreforma. Budsjettet vi i dag skal vedta, er etter Venstres syn eit godt budsjett for å få fleire i arbeid. Det kunne sjølvsagt vore endå betre om ein vedtok Venstres alternative statsbudsjett, men det får denne salen fleire moglegheiter til å gjere dei neste åra. Til slutt vil eg ta opp dei tre forslaga til budsjettet som Venstre har levert.