Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2021-05-27:
Helsetenesta i Noreg er ein viktig del av velferdssamfunnet vårt. Kva sentrale verdiar som denne helsetenesta skal byggja på, må drøftast politisk. I ei tid der helsetenestene vert drivne fram på basis av løfte om privatisering, nye juridiske rettar, nye lover og auka konkurranse, er det viktig å ikkje mista av syne kva som er målet med tenesta, og kva innhaldet i tenesta skal vera. Legeforeningen viser i høyringsinnspelet sitt til at det no er fleire utviklingstrekk i helsetenesta som gir grunn til bekymring. Fastlegeordninga er under sterkt press. Produktiviteten i sjukehusa har lenge gått ned fordi det ikkje vert investert nok. Legar har høg arbeidsbelastning og får stadig mindre tid til pasientane. Pandemien har vist at vi ikkje var godt nok forberedte, og at beredskapen må styrkast. Vi mangla smittevernutstyr og hadde ikkje nok intensivkapasitet. Samtidig veit vi at behovet for helse- og omsorgstenestene vil auka kraftig i åra framover. Senterpartiet er einig med Legeforeningen i bekymringane dei tar opp, om at dette kan undergrava den helsetenesta vi i Noreg er så stolte av. Situasjonen viser behovet for endring. Helsetenesta i Noreg representerer meir enn enkel pasientbehandling. Ho representerer beredskapen ved krise og at vi har lokalsjukehus som kan mobilisera ved store ulykker, at kvinner rekk fram til fødeavdelinga i tide, og at eldre får verdig pleie og omsorg ved livets slutt. Helsetenesta sitt samfunnsansvar kan ein ikkje oversjå. Eit fleirtal i befolkninga meiner at vi i dag har ei todelt helseteneste, at hjelp avheng av kva inntekt ein har. Norsk helsevesen har tradisjonelt hatt høg tillit. No kan denne tilliten vera i ferd med å rakna. Vi ser ein stor auke i bruken av private helseforsikringar. Senterpartiet meiner at norsk helseteneste må styrast av folkevalde, men i helseføretaksmodellen gjekk ein bort frå det prinsippet og over til ei ordning der sjukehus vert styrte av profesjonelle styre etter modell frå det private næringslivet. Antalet direktørar og andre leiarar har auka kraftig og fått enorm makt over utviklinga av helsetilbodet på kostnad av folkevald styring. Sjølv Stortinget får i denne modellen ikkje vera med på å avgjera store endringar i f.eks. sjukehusstrukturen fordi norske sjukehus vert drifta og styrte etter bedriftsøkonomiske prinsipp. Høg grad av innsatsstyrt finansiering gjer at pengar følgjer pasientbehandling, og at nokre pasientar og behandlingar gjerne vert meir lønsame enn andre. Kommunane har betalingsplikt dersom dei ikkje tar imot såkalla utskrivingsklare pasientar. At eldre pasientar vert frakta ut av sjukhus midt på natta fordi sjukehusa skal tena pengar, vitnar om eit system og eit helsevesen som har mista si verdimessige forankring. Når m.a. Arbeidarpartiet og Høgre i ein felles merknad i innstillinga skriv at ein forvaltningsmodell for sjukehus «vil pulverisere det politiske ansvaret» som i dag ligg til storting og regjering, er det feil. Senterpartiet meiner at staten framleis skal eiga sjukehusa. Stortinget skal framleis bestemma sjukehusbudsjetta. Stortinget skal gjennom ein styrande nasjonal helse- og sjukehusplan sikra folkevald styring på nasjonalt nivå. Store avgjerder skal løftast frå styreromma i føretaksmøtet til stortingssalen og til folkevalde. Helsetenester kan ikkje skapa helse. Helsetenester kan berre avgrensa konsekvensen av sjukdom og skade. Det må alltid vera viktigare å sikra at sjukdom ikkje oppstår, enn å behandla sjukdomar når dei kjem. I Noreg har vi store sosiale helseforskjellar. Forskjellane er aukande. Dei som har lang utdanning og god økonomi, lever lenger og har færre helseproblem enn dei som har kortare utdanning og dårlegare økonomi. Sosiale helseforskjellar er urettferdige. Senterpartiet fremjar forslag i dag, saman med SV, om at det må leggjast fram ei stortingsmelding om verdiar for norsk helseteneste. Det er feil at vi nettopp har hatt ei slik melding, som saksordføraren viste til. Den omhandla i det store og heile prioriteringar. Det er viktig, men det er ikkje ei slik melding vi etterlyser. Senterpartiet fremjar òg forslag, saman med Arbeidarpartiet og SV, om ein nasjonal strategi for å utjamna sosiale helseforskjellar. Det har fått stor oppslutning i høyringsrunden. Vi fremjar forslag, saman med SV, om å innføra folkestyre av spesialisthelsetenesta, der sjukehus vert styrte etter ein forvaltningsmodell. Den offentlege helsetenesta er ein av velferdsstaten sine viktigaste berebjelkar, og internasjonalt er den norske helsetenesta i ei særstilling. Senterpartiet vil sikra dette for framtida. Eg vil til slutt seia at Senterpartiet vil støtta forslag nr. 6, frå Raudt.