Laila Reiertsen (Fremskrittspartiet), 2012-11-23:
Takk til interpellanten for å ha teke opp eit svært viktig tema. Uføretrygd er i seg sjølv tungt for den det gjeld, og ikkje minst eit tap for samfunnet. Men mange har ingen andre alternativ, og desse skal takast vare på på ein god og velferdsmessig måte – la det vera sagt. Men som interpellasjonen handlar om, er det grunn til å stilla spørsmål ved den aukinga ein har blant dei unge som blir sett utanfor arbeidsdøra – unge som er i startfasen av livet, som innehar ressursar og kunnskapar som kan tilføre dei sjølve og andre store verdiar. Desse verdiane må ein som samfunn kunna ta meir på alvor, og ikkje minst gjera alt ein kan for at ein ikkje hamnar inn på ein uføreveg. Er det slik at meistring av livsutfordringar lett kan gjera deg psykisk sjuk eller gi deg vondt i musklar og skjelett, noko som igjen på sikt kan føra til uføretrygd, eller er ein mentalt skikkeleg forberedt på arbeidslivet? Nordlandsforskning har nyleg lagt fram ein rapport om nettopp dei unge og deira utfordringar. I rapporten med dei gode orda «Ikke slipp meg!», fortel mange om dei utfordringane ein har i samfunnet, og ikkje minst kva ein kan bidra med. Livet kan vera vanskeleg for alle. For ungdom blir det ofte ei sårbarheit som set spor, noko som òg denne rapporten fastslår. Ungdom som droppar ut av skulen, er eit gjentakande problem, og grunnar til dette er godt belyst i rapporten. Barn og unge er skjøre. Dei treng gode oppvekstvilkår. Men kva er det? Alle er vi forskjellige i så vel personlegdom og kva livssituasjon ein er i, som korleis den enkelte passar inn i det livet og den livsfasen ein er i. Ein må ta på alvor at grunnleggjande årsakar til at unge droppar ut frå vidaregåande skule eller arbeidsliv, er dei erfaringane ein gjer seg i grunnskule og oppvekst. Det kan vera eit vanskeleg familieliv, einsemd, enkeltopplevingar med andre vaksne, mobbing, å ha blitt oversett eller ikkje teke hand om på ein måte som er retta mot ein som enkeltindivid. Derfor er det viktig å setja inn tiltak på eit så tidleg stadium i livet som mogleg. Manglande støtte og kontakt er spesielt kritisk i ungdomsskulen. Undersøkinga slår fast at ein lett drar med seg dårlege erfaringar i ei sårbar ungdomstid vidare gjennom vidaregåande skule, i møte med arbeidslivet og med Nav. I Aftenposten 8. november i år kan ein lesa at statsråd Kristin Halvorsen seier den beste løysinga på desse utfordringane er fleire lærarar. Men er det det? Eg trur ikkje det eine og åleine er løysinga for å møta desse utfordringane. Først og fremst er slike debattar som i dag viktige, for å synleggjera meir, snakka om det og få alle dei som kan bidra på banen. Vi har faktisk alle eit ansvar – familiane, kommunane, staten, Nav, organisasjonar og ulike andre samarbeidspartnarar. Eg trur også at vi må inn med andre aktørar i barnehagar, grunnskule, vidaregåande og Nav. Eg snakka nyleg med ei som heldt på å utdanna seg til barnevernspedagog. Ho opplevde at ho med sine kunnskapar kunne tilføra mykje i både barnehage og skule. Som ho sa: Ho kom inn med nye auge og observerte ungane med tanke på inkludering, interaksjon med dei vaksne og dei andre barna, og var ikkje minst nysgjerrig på dei ulike situasjonane som kunne oppstå. Kvifor sat eit barn aleine? Kvifor var den same eleven sist ut av klasserommet kvar dag? Kvifor fekk den same eleven skulda for noko som eigentleg inkluderte fleire? Fleire slike spørsmål stilte ho seg kvar einaste dag. Det viste seg at i dei fleste slike situasjonar, var det noko bak det mennesket – utfordringar som var vanskelege å snakka om, utfordringar som ikkje ein pedagog i ein barnehage eller læraren på skulen kunna ha tid til å finna ut av. Moglegheita til å bruka andre ressursar til det beste for alle, må ein ta på alvor og setja ut i livet. Framstegspartiet er oppteke av eit mangfald i samfunnet og også i eit livsfaseløp der starten faktisk begynner ved fødselen. Samtidig må ein bruka dei unge sjølve meir, både i det å formidla kunnskap og tore å seia ifrå, og ikkje minst må ein leggja forholda til rette slik at dette blir ei sjølvfølgje i dei ulike fora der barn og unge er. Samtidig må ein bruka gode incentiv slik at dei ulike aktørane tør å tenkja nytt og ikkje minst prøva ulike løysingar. Ein må kanskje vurdera om ein må ha ei eiga ungdomsavdeling på Nav, der kompetanse og genuin interesse for ungdom må vera det styrande. Rådgivartenesten i skulen er eit anna moment som kanskje burde ha vore sett på med nye auge. Det er spesielt at det er lærarar som sit inne med den største kompetansen. For at ein skal kunna gi råd i ein situasjon der mange unge ikkje veit kva dei vil, må ein setja inn all den kompetansen ein kan. Einsretta kompetanse blir feil. Dessutan bør ein kanskje tenkja nytt og setja denne rådgivingstenesta ut til profesjonelle, slik at rådgivarane på skulane igjen kan vera lærarar. Framstegspartiet meiner at barn og unge treng trygghet og stabile rammer, men samtidig treng dei fridom når det kjem til enkeltindividet. Det å bli sett, bli høyrt og at hjelp kjem inn på eit tidlegast mogleg tidspunkt, er avgjerande for å motverka ein framtidig ufør ungdom. Til slutt: Det utviklande samfunnet som vi er ein del av, blir stadig meir kunnskapsrikt. Det blir utvikla stadig fleire måtar å behandla menneske på i form av teknologi, behandlingsmåtar og medisin. Derfor må det aldri bli slik at ein ikkje med jamne mellomrom vurderer dei som er blitt uføre, at ein ser på deira «friskhetsbarometer» og vurderer om dei igjen kan koma ut i arbeid og utdanning.