Valgerd Svarstad Haugland (Kristelig Folkeparti), 2003-10-09:
I St.meld. nr. 48 for 2002-2003, Kulturpolitikk fram mot 2014, blir det slått fast at eit hovudmål i kulturpolitikken framover vil vera å fremja kulturelt mangfald. Heilt fram til i dag har kulturpolitikken i Noreg vore nær knytt til nasjonsbygging og ein likskapsorientert velferdspolitikk. Ei sentral legitimering av kulturpolitikken har vore å dyrka fram ein særeigen nasjonal identitet forankra i ein felles nasjonalkultur. I kulturmeldinga blir det forklart korleis ulike dimensjonar ved globaliseringa, ikkje minst aukande innvandring, har gjort sitt til at ideala om likskap og nasjonal integrasjon i dag blir utfordra av nye former for forskjellar. Den framtidige kulturpolitikken må venda perspektivet bort frå konstruksjonar av ein einsarta felleskultur og leggja til rette for ei utvikling av kulturen med utgangspunkt i det mangfaldet som pregar kultursituasjonen i dag. Ei slik grunnleggjande perspektivdreiing i kulturpolitikken er ein nødvendig føresetnad for å kunna inkludera kunstnarar med minoritetsbakgrunn og deira uttrykk i det norske kulturlivet. Sidan 1980-åra har det vore gjennomført ei rekkje tiltak i så måte, og det har vakse fram fleire mindre, uavhengige institusjonar med forankring i ulike minoritetsmiljø. Fleire av desse tiltaka får økonomisk stønad over statsbudsjettet, kap. 320 post 74, eventuelt i kombinasjon med prosjektstønad frå Norsk kulturfond. I tillegg har fleire festivalar satsa på uttrykk med forankring i Asia, Afrika og Latin-Amerika, og nokre statlege institusjonar har satsa spesielt på uttrykk med forankring i desse delane av verda. Mellom anna har Rikskonsertane hatt formidling av musikk frå ikkje-vestlege kulturar som særleg satsingsområde sidan 1987 og har utvikla stor kompetanse på området. Innsatsen har ført til at denne musikken er kjend, godteken og likt. Likevel er det ein lang veg å gå før vi kan vera fornøgde. Svært få aktørar med minoritetsbakgrunn er representerte ved dei meir etablerte kulturinstitusjonane i Noreg. Det kulturelle mangfaldet som i dag pregar det norske samfunnet, blir berre avspegla i avgrensa grad på kulturområdet. For å betra situasjonen vart det i 1998 sett i gang eit fireårig utviklingsprogram for kunst og det fleirkulturelle samfunnet, Mosaikk, med utgangspunkt i St.meld. nr. 47 for 1996-97, Kunstnarane. Med verknad frå 2002 vart Mosaikk avvikla som eige program. Samstundes vart målet for programmet – å fremja kulturelt mangfald på kunst- og kulturområdet – innarbeidd som satsingsområde i dei ordinære arbeids- og ansvarsområda til dei ulike fagutvala i Kulturrådet. Parallelt med Mosaikkprogrammet vart det introdusert eit treårig signalprosjekt innanfor scenekunstfeltet, Open Scene, som hadde som mål å opna institusjonane for kulturelt mangfald. I St.prp. nr. 1 for 2001-2002 tok Kulturdepartementet initiativ til å gjennomføra ein konferanse om kulturelt mangfald i kultursektoren. Målsetjinga med konferansen var å involvera ulike aktørar på feltet og gi dei høve til å utveksla idear og synspunkt. Konferansen vart gjennomført i Drammen i august 2002 som eit samarbeid mellom Drammen kommune, Oslo kommune, Kultur- og kyrkjedepartementet og Norsk kulturråd. Med utgangspunkt i konferansen oppnemnde Kultur- og kyrkjedepartementet ei arbeidsgruppe som skulle drøfta korleis ein bør følgja opp målet om å fremja kulturelt mangfald på kulturfeltet. Rapporten frå gruppa vart overlevert til departementet tidleg i 2003. Dei generelle perspektiva i rapporten er innarbeidde i kulturmeldinga. Dette dannar eit utgangspunkt for vidare utvikling av strategiar og meir konkrete tiltak som vil måtta vurderast i budsjettsamanheng dei komande åra. Forslaga frå arbeidsgruppa vedkjem både Kultur- og kyrkjedepartementet, Utdannings- og forskingsdepartementet, underliggjande fagorgan og institusjonar. Kultur- og kyrkjedepartementet har difor sendt rapporten til relevante instansar, slik at forslaga til tiltak kan vurderast i samband med utarbeiding av framtidige arbeidsplanar og tilhøyrande budsjett. Både Mosaikkprogrammet og Open Scene vart evaluerte i 2002. Evalueringane tyder på at prosjekta har gjort sitt til å setja kulturelt mangfald på dagsordenen på ein heilt annan måte enn tidlegare og til å synleggjera kunstnarar med minoritetsbakgrunn. Men inkorporasjon tek tid, gjerne lengre tid enn ein hadde føresett. Det kan vera fleire grunnar til det. Ein viktig faktor kan vera at det i sterk grad er storsamfunnet og den dominerande vestlege forståinga av kunst, kvalitet og profesjonalitet som legg premissane for samhandling i kunstlivet. I ein slik situasjon er det fare for anten at kunstnarar med minoritetsbakgrunn og deira uttrykk blir ekskluderte, eller at kunstnarane blir tvinga til å læra seg dei norske og vestlege kodane og reglane i ein einsidig tilpassingsprosess. Erfaringane i Noreg samsvarar med erfaringane frå andre land. Dei viser at det er behov for fleire langsiktige og parallelle strategiar for å fremja kulturelt mangfald. På den eine sida må ein stimulera tiltak og prosjekt som skaper møteplassar mellom det tradisjonelt norske kunstfeltet og minoritetskunstnarane. Dette kan dels skje gjennom opptak til kunstutdanningane, dels gjennom tilsetjingar og engasjement i institusjonar, gjennom forsøks- og samarbeidsprosjekt osv. Ved ein slik strategi vil det over tid kunna skje ei gjensidig tilvenjing og tilpassing. På den andre sida må ein stimulera til at kunstnarmiljø og enkeltkunstnarar med ikkje-vestleg bakgrunn blir i stand til å styrkja kunstnarleg profesjonalitet og kvalitet på sine eigne premissar. Dette kan skje gjennom særskilde utdanningstiltak, gjennom stønad til organisasjonar, ensemble og enkeltkunstnarar som gjer dei i stand til, på lengre sikt, å møta sine norske og vestlege kollegaer på ulike, men likeverdige vilkår. Norske og internasjonale erfaringar tyder på at slike dobbeltstrategiar er nødvendige for at prosessen mot likeverdig inkorporasjon skal kunna finna stad. Det vil vidare vera viktig å styrkja internasjonal kulturutveksling for å fremja det kulturelle mangfaldet. For kunstnarar i Noreg som primært arbeider med tradisjonar og uttrykk med forankring i andre delar av verda, er det ofte avgjerande at dei får høve til å samarbeida med kunstnarar utanfor Noreg. For å stimulera til kompetanse- og nettverksbygging bør tilhøva leggjast betre til rette for samarbeid med miljø over heile verda. På sikt vil dette kunna medverka til å innarbeida kulturell ulikskap som ein naturleg del av den norske kunstrøyndomen. Dette vil ikkje berre ha innverknad på kunstnarane og kunstproduksjonen. Dette vil òg gjera uttrykksmangfaldet og kulturtilbodet rikare for publikum. Det er eit mål at kunst av høg kvalitet når fram til nye publikumsgrupper, samstundes med at minoritetsuttrykk i større grad må bli tilgjengelege for dei etablerte delane av kunstpublikummet. I nokre andre land har arbeidet for å rekruttera nye publikumsgrupper til ulike kulturarrangement stått heilt sentralt i alle strategiar for å styrkja det kulturelle mangfaldet. Dette kan skje m.a. i form av ulike formidlingsprosjekt og utvikling av funksjonelle arenaer for fleirkulturell verksemd. Særleg viktig er det å styrkja innsatsen overfor born og unge, både med omsyn til formidling og rekruttering til kunstfeltet. Skulen er kanskje vår viktigaste arena, både når det gjeld integrering og kulturelt mangfald. Den kulturelle skulesekken vil difor vera eit viktig verkemiddel for å skapa eit meir inkluderande samfunn og styrkja det kulturelle mangfaldet. Avslutningsvis vil eg understreka at desse signala ligg i kulturmeldinga, og eg vonar at Stortingets handsaming av kulturmeldinga vil framheva dette, slik at vi kan jobba vidare med den utfordringa som representanten har gitt meg.