Valgerd Svarstad Haugland (Kristelig Folkeparti), 1999-02-25:
Representanten Karita Bekkemellem Orheim spør i sin interpellasjon om kva tiltak eg tenkjer setta i verk for å sikra at alle born som har eit behov, eller som ynskjer det, skal få eit tilbod om barnehageplass innan år 2000, og vidare om eg har sett på tiltak for å stimulera kommunane til eit felles løft for å nå målet. Eg har tidlegare varsla at Regjeringa vil fremma ei stortingsmelding i juni i år om barnehagar der ein vil koma med forslag til tiltak som er nødvendige for å nå målet om full barnehagedekning. I denne meldinga skal vi òg legga fram korleis dei framtidige juridiske, økonomiske og faglege rammevilkåra i sektoren skal vera. Derfor kjem eg ikkje til å svara heilt konkret på dei spørsmåla som interpellanten reiste i sitt innlegg. Det kjem eg tilbake til når meldinga blir lagd fram. Regjeringa fylgjer òg forholda for barnehagane nøye. Sjølvsagt vil vi òg i forslag til budsjett for år 2000 sjå nærare på korleis vi skal nå målet. Eit fleirtal i Stortinget hadde dei same føresetnadene i si handsaming av budsjettet for 1999. Det er ikkje mogleg å gi konkrete svar i dag på dei spørsmåla som interpellasjonen reiser, men som eg sa i stad, kjem vi tilbake til det når meldinga er ferdig. Det kan likevel vera nyttig å få synspunkt på utfordringane i barnehagesektoren. Det vil vera signal eg kan nytta i det vidare arbeidet med stortingsmeldinga, og eg vonar eg får det gjennom innlegg i salen i dag. La meg kort summera opp situasjonen i barnehagesektoren og skissera nokre av dei aktuelle utfordringane som vi arbeider med. Det er knapt to månader sidan Stortinget handsama Regjeringa sitt framlegg til budsjett for 1999. Eit fleirtal stadfesta målet om full barnehagedekning i år 2000. Det inneber at det vil vera behov for nye barnehageplassar fram til og med opptaket for hausten 2000. Regjeringa har valt eit forsiktig overslag for 1999, 2 500 nye plassar, delt med 1 000 plassar for born over tre år og 1 500 for dei under tre år. Eg vil minna om at det var brei semje i Stortinget om dette måltalet. Bakgrunnen er den uvissa kommunane har om behovet for barnehageplassar etter innføringa av kontantstøtta. Samtidig merkar ein på køane i kommunane at eit heilt årskull, 6-åringane, no er borte frå barnehagen. Fleire kommunar melder òg tilbake at dei er i ferd med å nå målet om full behovsdekning. Eit fleirtal var einig i denne vurderinga, men bad om at Regjeringa fylgde forholda i barnehagesektoren nøye. Det vil vi sjølvsagt gjera. Behovet for barnehageplassar vil variera frå kommune til kommune. Mange kommunar har god dekning, særleg for born over tre år. Andre manglar framleis plassar for alle aldersgrupper. På landsbasis hadde 60 pst. av alle born i alderen 1-5 år plass i 1997. Det er ei stor utfordring for kommunane å finna fram til det verkelege behovet for plassar bygd på eigne undersøkingar. Eg har oppmoda kommunane til å gjennomføra slike behovs- og brukarundersøkingar. Det er lagt til rette for dette ved å utarbeida ein rettleiar for slike undersøkingar. I landssamanheng treng vi framleis mange plassar, ikkje minst for dei minste borna. Om lag 30 pst. av 1-åringane og 50 pst. av 2-åringane hadde plass i barnehage i 1997. Innføringa av kontantstøtta kan redusera behovet noko for barnehageplassar for desse minste borna. Gjennom auka løyvingar på årets budsjett er graderinga for delvis kontantstøtte og tilskotet til barnehageplassar tilpassa kvarandre frå 1. august 1999. Eg vonar dette vil føra til auka fleksibilitet for foreldre som ynskjer å kombinera plass i barnehage med delvis kontantstøtte. Auka etterspurnad etter plassar på deltid vil òg påverka det totale behovet for plassar, altså minska køane. Barnehagebehovet vil variera frå kommune til kommune og kan endra seg over tid i ein og same kommune. Etterspurnad etter plass vil m.a. ha samanheng med yrkesaktiviteten til foreldre med små born, tilhøva på arbeidsmarknaden, innretninga på barnehagetilbodet, prisen på barnehageplass, kvaliteten på tilbodet og alternative omsorgsløysingar. Kommunane må derfor i planlegging og drift av barnehagetilbodet ta omsyn til endra behov. Lokale variasjonar kan gjera det mindre tenleg å ha klare nasjonale normer for kva som er full barnehagedekning. Vi har så langt nytta ein prosentdel til å uttrykka det samla behovet for plassar i landssamanheng. Det er nødvendig for å rekna ut dei samla kostnadene for staten. For kommunane kan det lett bli feil å bygga på nasjonale normtal. For nokre kommunar vil ei slik norm ikkje gi nok plassar, og for andre vil det gi for mange plassar. Behovet for nye plassar vil føra til auka kostnader for stat og kommune. Det vil kosta å nå målet om barnehageplass til alle som ynskjer det. Desse spørsmåla arbeider Regjeringa med, og ho vil legga fram forslag i stortingsmeldinga og òg i dei årlege budsjetta. Eg vil òg nemna at innføringa av kontantstøtta inneber at staten er med på å finansiera omsorgsløysingar for alle 1- og 2-åringane. I budsjettet er løyvingane til driftsutgifter til barnehagar sedd i samanheng med løyvingane til kontantstøtta. Ei anna sentral utfordring er å sikra større økonomisk likskap mellom kommunale og private barnehagar der desse går inn i det samla barnehagetilbodet i kommunen, og der oppgåver og plikter er dei same. Det er skilnader mellom kommunale og private barnehagar i mange kommunar, men det er òg stor skilnad mellom dei private barnehagane. Vi må finna fram til ordningar som kan sikra private barnehagar realistiske vilkår for drifta og godt samarbeid med kommunen. Samstundes må vi òg ta omsyn til den trongen kommunane har til å planlegga eit samla tilbod ut frå verkelege behov. Desse spørsmåla vil vera sentrale i stortingsmeldinga om barnehagar. Det er ikkje grunnlag for å seia at bygginga av barnehageplassar har stoppa opp. Det ligg ikkje føre endelege tal for 1998, men tal førebels syner at det vart oppretta 5 000-6 000 plassar. Eg har òg lyst til å minna om at når det gjeld barnehagesatsinga, la faktisk Bondevik-regjeringa i budsjettet for 1998 til grunn arbeidarpartiregjeringas budsjettforslag – vi la inn dei same forslaga. Det er likevel klårt – trass i den satsinga – at vi ikkje nådde målet om 13 500 nye plassar. Det kan vera mange grunnar til at det vart bygt færre barnehageplassar i 1998. Eg skal nemne nokre av dei. Mange har allereie nådd målet om full behovsdekning. Det vart bygt fleire plassar i 1997 enn måltalet, og det var eit behov for å sjå om innføringa av kontantstøtta gjorde at behovet for plassar i barnehagen for dei minste borna minka noko. Med 5 000 – 6 000 nye plassar er det likevel gale å seia at utbygginga har stoppa opp. Vi har ei felles utfordring i å vurdera kva tiltak som er nødvendige for å få fart på utbygginga i kommunar som ikkje har nådd målet, og samstundes syta for at eksisterande plassar blir vidareførte. Eg nemnde i innleiinga at eg ikkje kan gi meir konkrete svar på dei spørsmåla representanten Bekkemellem Orheim stiller. Det vil eg gjera når meldinga ligg føre. Eg vil likevel lytta til dei signala som kjem her i dag, og ta dei med i det vidare arbeidet med meldinga. Eg har òg lyst til å legga til at representanten Bekkemellem Orheim i si innleiing sa ein del om verdien av barnehagar for borna, og eg kan fullt ut seia meg samd i dei formuleringane som Bekkemellem Orheim brukte i forhold til den verdien eit godt barnehagetilbod er for borna våre.