Haakon Blankenborg (Arbeiderpartiet), 2003-06-19:
Eg går inn på ganske kort varsel for saksordførar Gunhild Øyangen, som vart forhindra frå å delta i denne debatten, så eg er vel ein form for varaordførar i denne samanhengen. Den saka som vi har framfor oss, har eigentleg to viktige sider. Den eine er at vi har ei avtale med EU som vi skal ratifisere, den andre er at vi på kjøpet får med oss ei form for tilslutnad til gjennomføring av avtala. Utgangspunktet er, sånn som alle kjenner til, at ein med to års mellomrom skulle gå gjennom vilkåra for å sjå om det var mogleg å auke rommet for handel med jordbruksvarer mellom EU og EFTA-landa. No vart det slik at det har vart fram til no før ein endeleg kom med ei avtale, så slik har ein komme litt ut av denne toårsrytmen, vil eg tru, i og med at det er åtte år sidan forhandlingane starta. Kva det vil ha for konsekvensar, veit eg ikkje, men vi må iallfall vente at nye rundar vil starte med heimel i EØS-avtala. Saka er lagd fram for Stortinget i medhald av Grunnlova § 26, dvs. at det er ei svært viktig sak. Derfor får vi handtere ho deretter. For Arbeidarpartiets del er vi ikkje i tvil om at vi skal ratifisere avtala. Det er klart at ein kunne gått mot ei slik avtale viss ein var grunnleggjande mot handel med matvarer, men det ville også seie at ein var usamd i det grunnlaget som avtala byggjer på, nemleg EØS-avtala. Denne avtala er ein konsekvens av EØS-avtala. Ein kan også meine at avtala er for dårleg, og at ho dermed burde bli forkasta. Det har ikkje vi grunnlag for å seie. Vi tek utgangspunkt i at den avtala ein har nådd fram til, er den best moglege, gitt den situasjonen som dei som forhandla, var oppe i. Derimot på det siste punktet, som ikkje har med godkjenning av avtala å gjere, men med gjennomføringa av avtala, har vi i den korte tida vi har hatt til rådvelde for diskusjon om denne avtala, sett at det er svært ulike syn. Det er naturlegvis også ulike syn på om avtala skal godkjennast, men eg har inntrykk av at dei fleste er innstilte på det. Derimot er det, som sagt, svært ulike syn på gjennomføringa av avtala og korleis desse nye tollfrie kvotane skal fordelast. Naturlegvis vil denne auka handelen føre til ny konkurranse for norske bønder. Det kan også føre til billegare produkt for norske forbrukarar, og det vil definitivt føre til nye produkt for norske forbrukarar. På den andre sida vil det også vere rom for nye marknader for norske bønder, så dette er ei avtale som har sterke både positive og negative sider – negative i meininga auka konkurranse, dersom det er eit problem. Det er for så vidt den innlysande delen av dette. Eg slår fast at vi ønskjer å ratifisere avtala. Eg støttar Regjeringa på det punktet. Eit stort fleirtal i komiteen ønskjer det. Men ein samla komite har ein reservasjon når det gjeld gjennomføringa av avtala. Det spring ut av to forhold. Det eine er at ein har fått eit spørsmål, som først og fremst er eit næringspolitisk og eit forbrukarpolitisk spørsmål, med på kjøpet ved ein ratifikasjon av ei avtale. Det er uheldig, særleg med den korte tidsfristen som Stortinget hadde til rådvelde – det er det andre. Saka kom til Stortinget for mindre enn ti dagar sidan, og det er den tida vi hadde på handteringa. Avtala var klar allereie, så vidt eg hugsar, den 18. desember i fjor – utan at ho dermed, naturlegvis, var godkjend av partane. Men innhaldet var meir eller mindre klart. Det ville ha vore ein fordel om Regjeringa – kven som no måtte ta ansvaret for det – hadde klarert og diskutert igjennom dei landbrukspolitiske og forbrukarpolitiske sidene av denne saka før ein kom hit, eventuelt at ein hadde skapt seg rom for at desse kunne avklarast gjennom ein normal prosess etter at ratifikasjonen hadde skjedd. Dermed vil eg stille spørsmål til statsråden om det er slik at ein etter denne ratifikasjonen vil ta seg tid til å gå igjennom og vurdere dei ulike måtane å fordele kvotene på, eller om ein har tenkt å fordele kvotene med det same. Avtala skal setjast i verk 1. juli, så uansett er det ikkje lang tid. Det avheng litt av dei førebuingane som departementet har gjort. Om det er slik at ein ikkje vil ta seg tid til ein ny gjennomgang, eller har tid til ein ny gjennomgang, viser eg til det komiteen seier i innstillinga, at når det gjeld frukt og grønt-området, vil ein be Regjeringa komme tilbake til Stortinget på ein eigna måte for å sjå på dei ulike måtane som desse kvotane kan fordelast på. Det betyr i klartekst at ein ikkje ønskjer at auksjonsprinsippet blir teke i bruk på det området no, men at ein bruker den fordelingsmekanismen som ein allereie har, og så kjem tilbake til Stortinget på ein eigna måte – det må bli opp til Regjeringa å bestemme kva som er eigna i denne samanhengen – for å få ei endeleg klargjering av om ein skal gå over til auksjonsprinsippet på desse områda. Når denne merknaden har komme inn, og denne haldninga har komme fram, er det fordi ein, som sagt, fekk eit landbruks- og forbrukarpolitisk spørsmål med på kjøpet ved ein ratifikasjon som ein hadde svært god tid på å handtere, og som det har vist seg at det er svært ulike syn på blant organisasjonar og ulike interessentar på området. Det er haldninga til komiteen på dette området, og eg avventar ein kommentar frå statsråden på kva som vil vere handteringa frå Regjeringas side – om ein vil starte med ein gong, eller om ein vil vente og så komme tilbake til Stortinget før ein startar med auksjonsprinsippet på dette avgrensa området. Men hovudkonklusjonen er at avtala blir ratifisert og godkjend av Stortinget.