Liv Signe Navarsete (Senterpartiet), 2021-04-22:
Nepal har ei lang historie med politisk ustabilitet og er eit nytt demokrati med ei fersk grunnlov frå 2015. Sjølv om situasjonen kanskje kan seiast å vere litt betre i Nepal, er landet framleis mellom dei aller fattigaste landa i verda og eit av Noregs partnarland innanfor bistandsområdet. Noreg gjer mykje bra, men gjer me nok med dei grunnleggjande årsakene til fattigdom og svolt? Og gjer me nok for dei aller fattigaste? Senterpartiet meiner at svaret er nei. Me treng eit sterkare fokus på fattigdomsreduksjon blant dei fattigaste og mest marginaliserte gruppene i landet. Det handlar om auka mattryggleik, betre ernæring og auka inntekter og ikkje minst styrkt tilpassingskapasitet til klimaendringar og risikoreduksjon. Tidlegare hadde Norad mattryggleik med som ein del av sitt mandat. I Norads partnarlandsstrategi for Nepal, som eg har lese, og som sjølvsagt er offentleg, er mattryggleik, matsystem og reduksjon av svolt ikkje nemnde, så vidt eg kan sjå. Ein har overført pengar som før stod på bilaterale system, til regionalpotten, om me kan kalle det det, så korleis det slår ut, kan kanskje utviklingsministeren gjere greie for. Det gjer det i alle fall vanskelegare for oss på Stortinget å følgje dei midlane. Men er det klokt at Norad har teke ut mattryggleik som satsingsområde mot Nepal? Er det klokt når Nepal, grunna si geografiske utforming og plassering, er eit av landa som er mest utsett for klimaendringar? Dersom åkeren forsvinn i flaum og det har vore svolt, er det ikkje så lett å drive undervisning heller. Eg håpar statsråden kan gjere greie for endringar i Norads strategi i sitt innlegg. Utviklingsministeren vitja Nepal i 2019. Der deltok han m.a. på den store internasjonale konferansen «Scaling up nutrition». I samband med det sa utviklingsministeren: «Denne reisen har flere formål. Den vil gi meg mulighet til å snakke om vår nye handlingsplan for bærekraftige matsystemer i norsk utenriks- og utviklingspolitikk, som ble lansert i sommer. Reisen gir også en viktig anledning til dialog med myndighetene og andre partnere i Nepal, som er ett av Norges partnerland i utviklingspolitikken.» Han sa også: «Regjeringen er opptatt av å nå de aller mest sårbare og marginaliserte gruppene. Dette er en sentral del av arbeidet i Nepal.» Det er eg samd med statsråden i. Det er viktig. Men er det ein sentral del av arbeidet med dei mandata som ligg no? Det håpar eg at statsråden no kan gjere meir greie for. Til liks: Den auka innsatsen for personar med funksjonsnedsetjing og sjølvsagt det å kjempe mot moderne slaveri har vorte sett meir på dagsordenen i samband med at mange unge òg frå Nepal no har vore med og bygt stadion til eit VM som kanskje vert noko skjemt av nettopp det – at så mange har ofra livet for å byggje arena til fotball-VM i Qatar. Då Verdas matvareprogram vart tildelt Nobels fredspris i 2020, åtvara leiaren David Beasley mot at koronapandemien ville sende 270 millionar fleire menneske ut i eit svolttilvære, som han sa, og at dei skulle kome på toppen av dei rundt 800 millionar svoltne som allereie i dag har vonde dagar og må gå svoltne til sengs. No kan FNs organisasjon for ernæring og landbruk, FAO, melde om endå ei dårleg nyheit for dei svoltne. Matprisane i verda har nådd sitt høgste nivå på sju år. Samtidig har vel Verdas matvareprogram si bøn om 300 milliarder naudhjelpskroner ikkje vorte høyrd tilstrekkeleg. Om ein ikkje støttar opp om småskalalandbruk og greier å lage dei verdikjedene på mat som me må få til òg i dei fattige landa, er jo agroindustrien alternativet. Det er ingen ting som tyder på at agroindustri er ein effektiv metode for å kjempe mot svolt i verda, verken i Nepal eller i andre land. Etter ein svak nedgang i talet på under- og feilernærte innbyggjarar på kloden i fyrste halvdel av førre tiår er talet på nytt i vekst. Som eg sa: Det nærmar seg 700 millionar, altså nesten 9 pst. av befolkninga på jorda. FNs berekraftsmål nr. 2 om å utrydje svolt vert fjernare og fjernare. Det kan tyde på at sjølv om det i Noregs utviklingspolitikk vert løfta opp og laga fine, glansa målsettingar og strategiar som vert lanserte, er det slik at når ein snakkar med organisasjonane som arbeider med desse områda, som Utviklingsfondet, opplever ikkje dei at Noreg er ein stor aktør. Ambassaden vår i Nepal er ikkje nokon stor aktør innanfor mattryggleik. Kvifor ikkje? FNs organisasjon for ernæring og landbruk ber kvart land om å produsere sin basismat på eigne fornyelege resursar etter agroøkologiske prinsipp. Det betyr vel i kortheit å produsere mat til eiga befolkning på nasjonale resursar. Eg trur at dersom fleire av innbyggjarane i Nepal – og i verda elles for så vidt – har tilgang til jord og produserer mat, vil meir av naturresursane verte brukte på ein berekraftig måte, innanfor toleevna. Noreg kan saman med andre rike land bidra til at me òg får gjort meir klimatilpassing, at ein får kornslag, grasslag og andre planteslag som toler både tørke og flaum betre. Det vert jobba godt med det, men i dei organisasjonane som jobbar med det, er det økonomiske midlar som set skrankar. Det at mat- og beitejord er i drift, bidreg òg til å stabilisere erosjonsutsett matjord og til å utvikle det biologiske mangfaldet på kloden. Ser ein på Nepal, er det ein stor del av befolkninga som bur i område som er veldig utsette for klimaendringane, med flaum, med tørke og med ras. Dei som vert mest ramma, er som elles dei aller fattigaste. Dette har òg eit likestillingspoeng i seg fordi kvinnene er dei som vert hardast råka, saman med dei funksjonshemma som faktisk vert endå hardare råka, så eg er svært samd i statsråden si poengtering av dei funksjonshemma og arbeidet for dei. Kvinnene sine moglegheiter til å delta i eit økonomisk liv, kvinnene si moglegheit til å kunne gjere seg gjeldande i samfunnet vert avgrensa, så å rette merksemda mot kvinnene og jentene sin situasjon er sjølvsagt svært viktig. Me veit at i mange fattige land er det kvinnene som står for den store arbeidsinnsatsen òg i småskalalandbruket. Det å byggje ein marknad, det å kunne selje det ein produserer, det å kunne skape ein lokal økonomi er med på å gjere at eit samfunn kan fungere på ein heilt annan måte. Ein kan òg få på plass folkestyre, demokrati, på ein heilt annan måte dersom ein har fått samfunnet i gang, og det har me mange gode eksempel på i mange land. Det finst òg gode eksempel i Nepal. Noreg har organisasjonar som Utviklingsfondet og andre som gjer ein flott innsats for nettopp å byggje dei berekraftige landsbyane som skal kunne ta landet vidare. Ein må starte på mikronivå. Ein må byggje samfunnet nedanifrå, og då er nettopp mattryggleik, matproduksjon og matkjeder utruleg viktige faktorar. Eg er spent på å høyre kva utviklingsministeren vil seie.