Anita Apelthun Sæle (Kristelig Folkeparti), 2001-03-29:
Dersom ein tar ein tur frå bedrift til bedrift langs kysten vår, møter ein svenskar, ein møter finnar, ein møter folk frå Sri Lanka eller frå kvar som helst. Er ein i nord, møter ein folk frå Russland. Næringslivet vårt er heilt avhengig av denne arbeidskrafta. Vi har også hatt stor innvandring pr. år for å halda hjula i gang. I ei ECON-undersøking sa heile sju av ti bedriftsleiarar at den største faren for at deira bedrift skulle måtta setja kroken på døra på sikt, var mangel på fagfolk. I år 2000 mangla norske bedrifter 35 000 arbeidstakarar. Kvar får vi tak i dei? Det er mange svar, og vi treng faktisk alle svara for at hjula skal gå rundt også i framtida. Vi må sjølvsagt utnytta dei innanlandske arbeidskraftressursane best mogleg. Det skjer ikkje i dag. Vi har ikkje lenger råd til å stengja grupper ute frå arbeidslivet. Yrkeshemja må få tilgang til arbeidsmarknaden ved at det vert lagt til rette for at dei kan bruka sine evner til beste for næringslivet og samfunnet. Innvandrarar må få godkjent sin kompetanse utan forseinking, slik at dei kan koma i jobb. Arbeidsløysa blant ikkje-vestlege innvandrarar er opptil tre gonger høgare enn normalt i samfunnet. Her er det altså ein god del å henta. Så treng vi større fleksibilitet mellom trygd, pensjon og arbeid. At samfunnet avgrensar moglegheita for ein til å jobba dersom ein som pensjonist kan, er rimeleg uforstandig og faktisk uforståeleg. Ein positiv ting ved at arbeidsmarknaden no har problem med å få folk, er at eldre arbeidstakarar – dei over 50 år – kan verta attraktive med si erfaring og med sin fridom. Det er på tide. Studentar må få tena meir ved sida av lån i Lånekassa, sjølv om tida ein brukar på studiet med fordel kan gå ned. Sist, men ikkje minst må vi opne for arbeidsinnvandring. Det som eg har sagt, er ikkje utfyllande, men vi får håpa at det er tilstrekkeleg for at norsk næringsliv kan ekspandera og utvikla seg. Men lett er det ikkje. For kvar skal desse utanlandske arbeidarane koma frå? Våre naboland, heile Europa, har det same problemet som oss. Fødselsraten er for låg. Vi har 1,8. Reproduksjonen er på 2,1. Det betyr at det er ein manko på ca. 10 000 menneske pr. år. Dei fleste landa har lågare fødselsrate enn Noreg, og bekymringsmeldingar har vorte sende ut, både frå Sveriges statsminister for ca. ein månad sidan og frå Putin i Russland i førre veke. Nokre land har det atskilleg verre enn oss. I Italia er det katastrofemeldingar. Dei har eit fødselstal på 0,9 og reduserer befolkninga si frå 60 til 20 millionar på 100 år. Er det så viktig å halda oppe befolkninga? Nokon synest – og dei kan til og med ha rett – at det er meir enn nok av europearar. Men det får nokre konsekvensar dersom vi reduserer folketalet for raskt. Ein konsekvens er at vi manglar arbeidskraft, og at det vert få unge til å bera pensjonar og produktivitet når dei små barnekulla skal bera dei store. Eldrebølgja vert det kalla, og ho kjem med tyngd om ca. ti år frå no av. Ho vil auka det offentlege sin etterspurnad etter arbeidskraft. Det betyr igjen at konkurranseutsett sektor tapar i kampen om arbeidskraft, og dermed kan den økonomiske veksten som vi treng i Fastlands-Noreg, vera i fare. I tillegg til å trua velferdsstaten vil ei minkande befolkning kunna slå beina unna distrikta. Det er ikkje rart at verda sine statsleiarar er bekymra for næringslivet, for konsekvensane av eldrebølgja, for velferda, for omsorga og for busetjingsmønsteret. På lang sikt er det berre ein ting som hjelper, og det er familiepolitiske ordningar som gjer at fleire familiar vel barn. Det betyr fødselspermisjonar, det betyr pappapermisjonar, det betyr kontantstønad, deltid, barnehagar osb. Eg er veldig glad for at faktisk fleirtalet i komiteen seier det. På kort sikt må vi forenkla reglane som hindrar at folk som vil til Noreg for å arbeida, får koma hit. Derfor støttar Kristeleg Folkeparti Høgres forslag nr. II og III, som også statsråden gjer. I tillegg vil Kristeleg Folkeparti understreka at vi ventar at statsråden tar på alvor at svært mange bedrifter innan havbruk, innan turisme og kanskje også innan IT treng arbeidskraft som ikkje har ekspertkvalifikasjonar, men som ikkje er å oppdriva her heime. Det har statsråden også moglegheit til når ho kjem tilbake til Stortinget med sak om arbeidsinnvandring, og det er noko av grunnlaget for Kristeleg Folkepartis haldning til dei fleirtalsløysingane som vi har vore med på. Det er bra at fleirtalet no vil ha arbeidsinnvandring. India har f.eks. fødselsoverskot. Vi må gjera det vi kan for at nokon av desse vil velja Noreg som sitt land. Det er ikkje sjølvsagt at dei gjer det. Eg har besøkt Silicon Valley og San Francisco. Det er tydeleg at det ikkje er langt frå India og Kina til California. Og Austens folk er hjarteleg velkomne til å byggja suksessbedriftene der, og engelsk er faktisk meir utbreidd enn norsk. Vi må leggja oss i selen for å få dei 10 000 personane som norsk næringsliv ifølgje Statistisk Sentralbyrå treng kvart år berre for å halda ved like arbeidsstyrken og befolkningsnivået. Derfor treng vi ei oppmjuking av reglane for arbeidsinnvandring, og eg er glad for dei tiltaka som Regjeringa faktisk har varsla. Mangel på arbeidskraft vil vera den fremste kapasitetsskranken i norsk økonomi i framtida. Så er det eit problem som eg må nemna: Kristeleg Folkeparti er samd i at asylinstituttet er verdifullt og ikkje må blandast med eller forsvinna i arbeidsinnvandring, som skjer på heilt andre premissar. Men ein må likevel kunna bruka sunt skjønn i samband med at vi mjukar opp reglane for arbeidsinnvandring. Det er temmeleg «molboaktig» – eg veit ikkje om det er eit parlamentarisk uttrykk, men det er det likevel – å senda ut ein arbeidar som bedrift og lokalsamfunn kanskje ber for, som kan norsk, som er nøkkelpersonen i bedrifta, som har eit nettverk og som gjerne vil bu i Noreg. Ein slik person kan få negativt svar på asylsøknaden sin, mens vi brukar store ressursar på å «headhunta» naboen hans i heimlandet. Det vil knapt verta forstått. Statsråden har eit eineståande høve til å rydda i køar. Til slutt vil eg nemna at då Bondevik-regjeringa for to år sidan la fram næringsmeldinga, var arbeidsinnvandring peika på som nødvendig og framtidsretta. Ingen utanom sentrum aksepterte det den gongen. Eg er glad for at det skjer ei utvikling også i Stortinget.