Torgeir Knag Fylkesnes (Sosialistisk Venstreparti), 2020-05-14:
Grunnlova skal ein ikkje ta lett på å gjere endringar i, og i salen er det nok ulike oppfatningar av om ein skal vere grunnlovskonservativ, i den forstand at ein ikkje skal gjere store endringar, eller om ein skal vere grunnlovsprogressiv. Eg trur ikkje denne saka fell mellom nokon av dei stolane, og eg skal kome inn på det. Grunnlova vår er jo eit barn av opplysningstida. Eit litt artig poeng med opplysningstida er at ho i stor grad byggjer på idear som f.eks. naturrett. På grunn av menneskenaturen, korleis verda fungerer, osv., har vi i kraft av berre å vere fødde ein serie grunnleggjande rettar – rett og slett ved berre å vere ein del av naturen. Grunnlova er ikkje grunngitt i nokon Gud, som ein før opplysningstida ofte hadde som ein sentral del av grunngivinga for forfatningar, men ein grunngav dei i natur. Det er det store steget med John Locke og naturretten osv., som Grunnlova vår byggjer på. Grunnlova er eit uttrykk for ein serie rettar vi har. Prøvingsretten er sentral her. Det er ikkje ein rett domstolane har. Det må ein aldri forveksle – det er ein rett presidenten, eg og kvar ein borgar i samfunnet har til å prøve om vedtak eller lover i ei konkret sak er i strid med Grunnlova. Vi har ein rett til å prøve dette for domstolane, og dei har ei plikt til å kontrollere om det er riktig eller ikkje – slik er det. Eg må ærleg talt innrømme at eg ikkje ser kva som er årsaka til at vi behandlar dette forslaget, for det er ikkje noko som er uklart. Det er ikkje slik at vi i dagens grunnlov har skapt ei opning for ein abstrakt kontroll av lover spesielt – av heile lover. Det blei heilt ettertrykkeleg sagt ved behandlinga i 2015 at dette byggjer på sedvane, ein har ikkje nokon forfatningsdomstol i dette landet. Likevel finn ein grunn til å gjere korrigeringar. Det som da skjer, er at ein skaper nye uklarleikar, og eg trur representanten Nils T. Bjørke tar litt lett på formuleringane som er valde her. På den eine sida seier ein at ein ikkje skal gjere endringar. På den andre sida gjer ein ei endring, og det er å bringe inn «statens myndigheter», vedtak som er blitt gjort av «statens myndigheter». Omgrepet «stat» kan oppfattast forskjellig i ulike delar av Grunnlova, noko vi har gjort greie for i merknadene frå SV, Framstegspartiet og den uavhengige representanten. Kva er staten? Er staten den sentrale staten? Er det den lokale staten? Fordi dette er namna på ulike vis, blir ein ikkje særleg klok av det. Dermed bringar ein inn ein uklarleik fordi ein tar forvaltningskontrollen – kontrollen med forvaltninga, ikkje berre lovene, men også vedtak og avgjerder som blir gjorde rundt omkring – og så er det uklart kva for stat ein snakkar om. I avdelinga for å skape meir klarleik i Grunnlova bringar ein her inn ein auka uklarleik. Det er det vi åtvarar mot. Samtidig trur eg at det som har blitt sagt frå talarstolen, som er ein del av forarbeidet til denne justeringa, heller ikkje er til å misforstå. Det er ikkje noko stort alvor her. Eg oppfattar at alle er einige i at med «staten» meiner ein det offentlege i seg sjølv – både kommunar, fylke osv. Det er ikkje avgrensa til den sentrale staten vi ofte omtaler det som, i denne føresegna. Men sidan ein ikkje skal ta for lett på å endre Grunnloven, vil eg påpeike at det ikkje er klokt å vedta noko som vil skape uklarleikar. Sedvanen i dag er ikkje til å misforstå, Stortinget av 2015 er ikkje til å misforstå, og det er heller ikkje intensjonane i salen her i dag, men den formuleringa ein har valt, er til å misforstå.