Ranveig Frøiland (Arbeiderpartiet), 2002-04-23:
Forslaget i Dokument nr. 8:76 frå Framstegspartiet er å sørgja for at det vert fri konkurranse i marknaden for kommunale tenestepensjonar. Når Arbeidarpartiet går imot dette forslaget, er det ikkje fordi vi er imot konkurranse, men fordi konkurransen i denne saka står opp mot eit anna viktig omsyn, nemleg retten til å inngå avtalar for å betra løns- og arbeidsvilkåra. Retten til å inngå tariffavtalar byggjer på forståinga av at det er ein grunnleggjande forskjell mellom arbeidsmarknaden og marknaden for varer, tenester og kapital. Dette gjer at det er nødvendig å etablera ein balanse mellom arbeidsgjevar og den individuelle arbeidstakar. Dei fleste industrialiserte landa har derfor arbeidsrettslege reglar som gjev fagforeiningane kompetanse til å inngå tariffavtalar med arbeidsgjevar eller arbeidsgjevarorganisasjonar. Slike avtalar vil nødvendigvis avgrensa konkurransen i arbeidsmarknaden. I dei fleste landa er derfor tariffavtalane skjerma frå konkurransereglane. Dette gjeld òg for den norske konkurranselova. Unntaket frå konkurransereguleringa er likevel ikkje heilt uavgrensa. Der grensa går akkurat no, er vurdert av EFTA-domstolen, som har gjeve ei rådgjevande fråsegn i samband med rettssaka mellom LO og KS og ei rekkje kommunar. Denne rettssaka handlar m.a. om følgjande spørsmål: «En tariffavtale som går ut på at en kollektiv tjenestepensjonsordning skal være basert på et kjønnsnøytralt finansieringssystem, og som bare kan oppfylles av en leverandør forenlig med artikkel 53 i EØS-avtalen.» Artikkel 53 i EØS-avtalen er ein av konkurransereglane i EØS-avtalen. EFTA-domstolen gav m.a. følgjande vurdering av spørsmålet: Domstolen har erkjent at det er visse ibuande konkurranseavgrensingar knytte til tariffavtalen. Det sosialpolitiske føremålet med slike avtalar vil bli alvorleg svekt dersom avtalane skulle omfattast av konkurranselovgjevinga. Domstolens resultat er derfor basert på ei avveging mellom omsynet til effektivt fungerande marknader og gjennomføring av sosialpolitiske mål, m.a. høg sysselsetjing og sosial tryggleik. EFTA-domstolen konstaterer òg at dei omstøytte reglane i hovudtariffavtalen, m.a. kjønnsnøytrale premiar, synest å vera eigna til å forbetra løns- og arbeidsvilkår og fell derfor utanfor konkurransereglane. Domstolen slo vidare fast at det ikkje er avgjerande om effekten av hovudtariffavtalen er at berre eitt eller nokre få potensielle forsikringsselskap i praksis vil vera kvalifiserte som forsikringsleverandørar. I EFTA-dommen heiter det at så lenge avtalen fell utanfor konkurransereglane i EØS-avtalen, må innskrenkingane i konkurransen som følgjer av det, aksepterast. Saka vert behandla vidare i Arbeidsretten, som vil ta standpunkt til om det er tariffstridig av 11 kommunar å flytta tenestepensjonen frå KLP til andre forsikringsselskap. Det er eit spørsmål vi på Stortinget sjølvsagt ikkje skal ta omsyn til. Det vi skal ta stilling til, er norske reglar for konkurranse og forsikringsverksemd. I vurderinga av dette regelverket er det viktig for Arbeidarpartiet at arbeidstakarane har moglegheit til å sikra sine løns- og arbeidsvilkår, og innunder dette kjem tenestepensjon, gjennom å inngå tariffavtalar med arbeidsgjevar. Desse avtalane er veldig viktige for mange menneske. Dei angår levevilkår for den enkelte, men gjev òg den enkelte verdigheit ved at ho eller han slepp å vera totalt avhengig av ein enkelt arbeidsgjevar. Vi ønskjer ikkje å uthola denne fridomen ved å la omsynet til fri konkurranse bli det overordna målet for stadig nye område. Arbeidarpartiet meiner at på dette området treng vi ikkje å ha strengare konkurransereglar enn det vi er forplikta til etter EØS-avtalen. Eg vil igjen understreka at Arbeidarpartiet ikkje er imot konkurranse om kommunale tenestepensjonar eller ønskjer å skjerma KLP mot konkurranse. Men vi meiner like fullt at arbeidstakarane bør ha moglegheit til å velja ei tenestepensjonsordning med gjennomsnittspremie som er uavhengig av alder og kjønn. Derfor meiner vi at dersom konkurransen i marknaden for kommunale tenestepensjonar skal aukast, bør det heller skje ved at fleire selskap brukar gjennomsnittspremie, enn ved å avgrensa moglegheita som KLP i dag har. Derfor synest vi at det er riktig å avvisa dette forslaget på dette tidspunktet. Vi har diskutert før at fridomen til å inngå tariffavtalar er viktig, og det står vi på framleis.