Haakon Blankenborg (Arbeiderpartiet), 2003-06-13:
Svært mye av det som denne årsmeldinga omtaler, er jo diskutert i ulike samanhengar i Stortinget tidlegare i utanriksdebattar og i rådføringar mellom regjering og storting. Eg skal likevel komme med nokre få kommentarar utover det som saksordføraren la fram på vegner av komiteen. For det første spørsmålet om vi står framfor eit NATO i krise: Eg trur, som saksordføraren, at det er meir fruktbart å sjå på om vi er i stand til å omforme NATO til dei nye utfordringane både i høve til truslane utafor Europa og truslane i Europa, og samtidig sjå på spørsmålet om NATO kan vere ein tenleg reiskap i det globale fredsskapande arbeidet – då ikkje i meininga eit globalt NATO, slik eg ser enkelte framfører som ei frykt i innstillinga, og som eg ser i debatten, men korleis NATOs kapasitet kan vere ein ressurs for FN i det globale fredsarbeidet. Det er ei anna tilnærming, men det er den tilnærminga som er den norske, og det er den tilnærminga som dei fleste landa i NATO går etter. Vi har sett i kjølvatnet av Irak-krisa at det er ulike syn i Europa og ulike syn på tvers av Atlanteren om rolla til NATO og korleis ein skal bruke militære verkemiddel utover det som er direkte autorisert av FN. Vår kommentar på dette er at det ikkje nødvendigvis er ei krise for NATO, men det er eit faktum at det er ulike syn i Europa og innafor alliansen. Krisa vil vere der dersom alliansen ikkje er i stand til å komme fram til vedtak eller bli samd om ein politikk. I det som var NATOs område, så å seie NATOs mandat, klarte NATO gjennom denne krisa stort sett å komme fram til konklusjonar. Rett nok tok det lang tid på eit par punkt, Tyrkia-spørsmålet er eit eksempel på det, men NATO klarte å komme fram til konklusjonar som var viktige, og som samla Alliansen. I meldinga er det lagt stor vekt på Russland-samarbeidet. Eg vil berre også understreke at det er ein hjørnestein for utviklinga av Alliansen. Men det er ei litt forbløffande sak som særleg SV framfører når dei no så direkte seier, som dei har sagt to gonger før, at Russland har ein vetorett i NATO-alliansen. Det er ein veldig spesiell måte å etablere eit partnarskap med ei anna makt på, å gi den andre ein vetorett. Vi har sett at NATO-alliansen har vore i stand til å utvikle eit fruktbart samarbeid med Russland, og at Russlands regjering og myndigheiter er interesserte i eit slikt samarbeid. Det er ikkje sikkert det ville skjedd om ein hadde følgt den linja som SV har slått til lyd for. Med det ønskjer eg berre å seie at det mest interessante i denne debatten vil vere når SV her skal framføre det som dei har varsla, bl.a. den 11. april under debatten om utvidinga, at det er i samband med denne årsmeldinga at SV skal presentere sitt syn på innhaldet i og utviklinga av NATO. Dersom dei ikkje har tenkt å bidra til det her, er det for så vidt ingen grunn til å ta ordet, for dei andre synspunkta har vi hørt derifrå tidlegare. Det er på tide å bidra til konklusjonar og ikkje berre førebu til konklusjonane, for å trekkje konklusjonen når handlinga har skjedd, er litt seint. Synspunkta om at ein har gått for raskt fram, og den type vurderingar er jo ikkje noko interessante i forhold til eit politisk parti i Stortinget. Det interessante er kva ein faktisk meiner, ikkje så mykje kva ein meiner i ettertid, men at ein ikkje var i stand til å gjere seg opp ei meining då saka var aktuell. Om ein så kjem fram til ein konklusjon no, ja, så er det i dei fleste tilfella litt seint. Eg skal nemne eit par eksempel på det, som SV nemner. Dei var kritiske til utvidinga, men eg trur dei var for, så vidt eg forstod. Dei var kritiske til at Norge så utan atterhald støtta planane om ein hurtigreaksjonsstyrke. Skulle ein ha vore litt mindre for, men framleis for? Dette er ei merkeleg form for haldning til politikk i det heile og til veldig konkrete spørsmål som vi her handterer. Arbeidarpartiet har gitt si tilslutning til hurtigreaksjonsstyrken. Stortinget har gitt ei tilslutning til dette. Om ein no skulle komme fram til at ein burde vere klårare eller ikkje klårare, er ganske uinteressant. Men no skal vi høyre kva SV meiner på desse punkta. Det eg berre vil seie om dette, er at vi må passe på at debatten rundt spørsmål, som f.eks. hurtigreaksjonsstyrken, ikkje blir ein eindimensjonal debatt. Vi hadde ein flik av dette i samband med diskusjonen om norske bidrag til fredsoperasjonar i FN-regi. Her er vi inne på litt av det same. For å understreke det: Vi er ikkje ueinige i det som har skjedd. Vi har slutta oss til at Norge skal bidra til ein slik styrke. Men vi skal også passe på, i tråd med det vi sa i den førre debatten, at Norge er i stand til å ha bidrag som er på plass når hurtigreaksjonsstyrken eventuelt er ferdig med jobben sin, eller for å unngå at denne styrken må brukast. Med andre ord: Det skal vere norsk kvalitet og norsk kompetanse, at ein er i stand til å vere der ein har teke på seg eit oppdrag, og ikkje må flytte etter enten det er lamper for fjernsyn eller kva som helst, dvs. at ein ikkje har ressursar til å vere med og gjennomføre dei oppdraga ein har teke på seg. Det skal vere eit kvalitetsstempel på norske bidrag, og der har vel Norge og mange andre europeiske land eit særleg fortrinn i å byggje det militær-sivile samarbeidet i ulike område. Det er viktig at begge dimensjonane er med, at ein ikkje går så langt i å prioritere det å vere raskt på plass. Norge kan uansett aldri bli ei stormakt på det området, men vi kan bidra. Men samtidig må vi passe på at vi kan vere der som det er behov for å vere, når dei som er raskt ute, har gjort jobben sin. Mange store makter rundt omkring i verda vil meine at dette er ein viktig kompetanse, eit viktig bidrag frå norsk side. Derfor bør vi leggje vekt på dette i prioriteringa av ressursane innanfor det norske forsvaret. Eg nemnde så vidt Russland som eit viktig område for samarbeid. Det andre området som eg starta med, var samarbeidet i Europa. Vi ser det slik at eit sterkare samarbeid i Europa og ei sterkare samordning i Europa ikkje er ein trussel mot NATO, men ein føresetnad for eit transatlantisk NATO. Utan ei sterkare samordning og betre arbeidsdeling i Europa vil Europa vere ein uinteressant partnar for amerikanarane. Det er eit viktig utgangspunkt. Det er ingen motsetnad slik. Samtidig skal vi også halde fast på at NATO er ein allianse der alle partane har sitt syn og si rolle. Det er ikkje slik at det er ein einsidig definisjon av kva NATO skal gjere, frå f.eks. amerikansk hald. Europearane treng ei samordning, effektivisering og større bidrag, men samtidig skal det vere klart at Europa også har si stemme i Alliansen. Så langt er vel det ganske innlysande, men vi må berre slå fast at utan sterkare europeisk samarbeid blir det ingen NATO-allianse i meininga transatlantisk allianse. Derfor får vi også ta med oss den neste historiske avklaringa i denne debatten, nemleg at Senterpartiet og Framstegspartiet har gått saman om å erklære europeisk samarbeid som ein trussel mot forholdet til USA. Rett nok har dei teke dette i to forskjellige merknader, men dei er så like at ein godt kunne skrive saman om denne frykta for europeisk samarbeid fordi det kan gå ut over vårt forhold til USA. Eg trur det er feil. Dessutan er det veldig interessant for dei fleste av partia at ein legg så stor vekt på bindinga til USA som ein faktisk gjer i denne innstillinga. Så Senterpartiet får også ei moglegheit til å sjå på kvifor vi er i ferd med å klusse til samarbeidet med USA gjennom eit sterkare europeisk samarbeid, om da dette er ei haldning som Senterpartiet har tenkt å ha i mange andre samanhengar. Det var ikkje det vi høyrde tidlegare i vinter og i haust i samband med Irak f.eks.