Erling Sande (Senterpartiet), 2009-06-09:
Tidlegare i dag har vi diskutert fleire klimasaker. Eg skal ikkje gjenta det som er blitt sagt der, men berre igjen understreke behovet for ei auka satsing på fornybar energi. Noreg har ambisiøse mål, vi har rike naturressursar, men energien kjem ikkje fram dit han skal, utan at nettet er på plass. Eit velfungerande nett er rett og slett ein føresetnad for å få fram den fornybare energien som vi ynskjer blir produsert. Villare vêr krev òg eit robust nett. I tillegg må vi sikre at heile landet har ein robust og sikker tilgang på nok kraft, ergo eit godt overføringsnett i heile landet. Senterpartiet ynskjer ei tung satsing på auka produksjon av fornybar energi, t.d. småkraft og vindkraft. Dagens system kan vere ein flaskehals for auka investeringar på fornybarsida på grunn av manglande kapasitet i nettet. Lovforslaget om m.a. tilknytingsplikt for ny produksjon legg til rette for ei satsing på grøne arbeidsplassar og fornybar energiproduksjon i tida framover. Tilknytingsplikta gjev kraftprodusentar ein rett til å bli knytte til nettet viss produksjon og nett samla sett er samfunnsmessig rasjonelt. Om det ikkje er kapasitet i nettet til den nye produksjonen, kan netteigar bli pålagd å investere i nettløysingar som sikrar det som tidlegare er blitt referert til som rett til nett. Det vil vere heilt klart eit handslag for å få opp meir fornybar produksjon. Det er eit betydelig behov for nettinvesteringar framover, ikkje berre på grunn av satsinga på auka fornybar produksjon, men det er òg slik at gamalt nett må skiftast ut, og vi må rekne med ei oppgradering som følgje av større grad av ekstremvêr, som gjer at nettet må bli meir robust. Derfor må nettpolitikken utformast på ein slik måte at han gir incentiv til investeringar. Og det er, som fleire har peika på her i dag, behov for eit større og meir omfattande arbeid på dette området som kan sikre ein nettpolitikk for framtida som gjev dei rette incentiva. Vind- og vasskraftressursane blir skapte i distrikta. Det er derfor eit stort paradoks at dagens nettariff fungerer slik at det ofte er her folk betaler mest i nettleige. I dag er skilnaden mellom billegaste og dyraste tilbydar på nettleigesida 33 øre pr. kWh, og den dyraste er over dobbelt så dyr som den billegaste. Det kan vi ikkje akseptere. For Senterpartiet er det ei kjernesak at nettleiga skal utjamnast på ein slik måte at leveranse av straum kostar like mykje uansett kor ein bur. Det at Regjeringa no utgreier felles nettleige for alle, er derfor ei god nyheit for forbrukarane. Det er òg heilt openbert at skal ein skape ein vilje og ein entusiasme rundt produksjonen av fornybar energi i ulike delar av landet der potensialet er stort, klarer ein ikkje det ved å leggje rekninga på dei innbyggjarane som bur i nettopp det området. Regionale ubalansar i krafttilgangen har gjeve oss nokon krevjande situasjonar. Situasjonen i Midt-Noreg er godt kjend. Bergensområdet må vi òg vere merksame på. Erfaringane herfrå har vist oss kor viktig det er å ha ei god koordinering av nettutbygging, produksjon og forbruk. Det er ikkje tvil om at utbygging av nett er noko som engasjerer folk, særleg i lokalsamfunna dette gjeld. Vi politikarar blir jamleg kontakta av folk som har sterke meiningar om korleis krafta nettopp skal førast fram gjennom deira distrikt. Det er ikkje overraskande. Utfordringa er at krafta ikkje kjem fram heilt utan naturinngrep. Bygging av nett er ei balansekunst. Luftspenn er som regel billigast, men det kan vere dels skjemmande for dei som oppheld seg i det området der luftspennet går. Kabling kan heller ikkje gjerast utan naturinngrep. Ein kan jo få det inntrykket av og til ved å høyre debattane, men det er altså naturinngrep òg ved kabling både når kablane ligg i bakken og i sjøen. I tillegg til å vere langt meir kostnadskrevjande enn luftspenn er kablar ofte vanskelegare tilgjengeleg når det gjeld å kople på ny produksjon eller reparere eventuelle feil. Avvegingane er ikkje enkle. Eg er glad for at forslaget opnar for auka bruk av avbøtande tiltak som traséval, kamuflasje, landskapstilpassa leidningsdesign, omsyn til fugl samt vurdering av kabling i kvart enkelt tilfelle. Forslaget til endring av energilova er godt nytt for forbrukarane, og det er bra for grøne arbeidsplassar og for klimaet. Samstundes vil eg peike på at konsesjonsbehandlinga skal leggje vekt på opne prosessar med påverknad frå interessegruppene, slik det er vareteke i lovforslaget. Derfor meiner eg at vi i dag handsamar eit godt lovforslag i dag.