Heidi Grande Røys (Sosialistisk Venstreparti), 2002-12-03:
Saksordføraren har på ein god måte gjort greie for hovudelementa i saka, så eg skal ta for meg nokre få punkt som SV har vore særleg oppteke av. Faktisk er det slik at fleire av dei endringane som vi i dag gjer i lova, er likelydande med forslag som SV fremja då lova vart vedteken for ti år sidan. Dessverre fekk vi ikkje fleirtal då, men det er iallfall gledeleg at vi dag får fleirtal for ein del av desse tinga. Føremålet med lova er altså å gi privatpersonar med alvorlege gjeldsproblem moglegheit til å få kontroll over økonomien sin. Det skal verte lettare å verte kvitt gjeldsproblema sine, og vi sikrar òg gjeldsofra ein verdig eksistens medan dei betalar gjelda si. Regjeringa foreslår som eit av punkta å fjerne den såkalla 60 pst.-regelen, og ein samla komite er einig med Regjeringa i at skatte- og avgiftsgjeld skal likestillast med annan gjeld når det gjeld kva krav som skal dekkjast under gjeldsordninga. Men SV meiner altså at konsekvensen av dette må vere at ein ikkje særbehandlar skatte- og avgiftsgjeld i forhold til anna gjeld når spørsmål om å opne gjeldsforhandlingar kjem opp. Her kan gjeldsforhandling nektast opna, etter den generelle regelen i § 1-4. Vidare vil regelen medføre at gjeldsordning i visse tilfelle kan nektast opna som følgje av forhold knytte til skyldnaren si skatte- og avgiftsgjeld. Men føremålet med forslaget om endring i gjeldsordningslova har nettopp vore at det skal verte lettare for skyldnaren å kome fram til ei ordning med offentlege kreditorar. Store skjønnsmessige skattekrav har i mange tilfelle vore ei medverkande årsak til at næringsdrivande har hamna i økonomiske problem. Ein slik situasjon treng ikkje ha si årsak i klanderverdige forhold som gir grunnlag for å nekte gjeldsordning. Både helseproblem og manglande kompetanse kan avgrense den enkelte si evne til sjølv å rydde opp i eit økonomisk uføre. Manglande ressursar til å innhente profesjonell hjelp til rekneskap kan òg vere ei medverkande årsak til at skatte- og avgiftsgjelda vert for høg. SV meiner altså at storleiken på skatte- og avgiftsgjelda ikkje skal vere avgjerande for skyldnaren sine moglegheiter for gjeldsordning, og vil òg understreke at gjeldsordninga uansett vil kunne nektast om det er knytt klanderverdige forhold til gjelda. SV vil derfor under avstemminga seinare i dag gå imot § 1-4 andre ledd bokstav e. 70 000 ungar lever i fattigdom her i landet. Derfor er vi veldig glade for at lovforslaget tek opp spørsmålet om utgifter til underhald under gjeldsordning. Komiteen understrekar òg at ungane til skyldnaren skal ha rett til fritidsaktivitetar på line med andre ungar, rett til å utfalde seg, rett til skuleturar mv., og at satsane til livsopphald dermed må setjast slik at dette vert mogleg. Vi uttaler òg at skyldnarar som har samværsrett i høve til ungar skal ha økonomiske moglegheiter til å følgje opp denne retten. Eit fleirtal, der SV er med, vil innarbeide rettleiande satsar der ingen skyldnarar skal ha mindre enn 85 pst. av minstepensjon til å leve av. Ein minimumssats er ein minimumssats, og eg håpar at statsråden legg opp dei rettleiande satsane på ein slik måte at dei kan forståast som det, og ikkje slik som representanten Heidi Larssen var redd for at ein slik rettleiande sats skulle forståast, som eit maksimum. Saksordføraren var òg inne på temaet om fem års etterperiode, og sjølv om eg fullt ut deler hans synspunkt på det, vil eg kommentere dette punktet. Lovforslaget viser tydeleg at Regjeringa har fått svært mange innspel om å fjerne etterperioden på fem år. Etterperioden har møtt sterk kritikk frå fleire hald, m.a. for at det blir lite igjen av intensjonen i gjeldsordningslova om ein ny start, når det fyrst vert fastsett ein gjeldsordningsperiode på fem år og så kjem ein ny periode på fem år, der ein risikerer at det heile vert gjort om. Skyldnaren vil få ei kjensle av aldri å verte ferdig med problema, når ein skal setje sluttstrek så langt inn i framtida. Den skjønnsmessige karakteren som føresegna har, skapar òg sosial utryggleik for skyldnaren og familien i lang tid etter at gjeldsproblema er overvunne. Ein kan vere usikker på om verdistigning på bustad, ein større lønsauke eller liknande forhold vil medføre at gjeldsordninga vert sett til side. På den andre sida, som det òg har vore sagt, kan skyldnaren relativt enkelt, og på ein lovleg måte, omgå femårsregelen. Den som kjenner lovverket, eller har tilgang på juridisk hjelp, kan unngå å verte ramma av regelen. Det er difor svært sannsynleg at femårsregelen vil ramme sosialt skeivt. SV er med i eit mindretal som foreslår lova fjerna, og vil saman med Arbeidarpartiet subsidiært støtte forslaget frå Framstegspartiet om ein etterperiode på to år. Til slutt skal eg kommentere eit forslag som SV, Senterpartiet og Kystpartiet står bak under 5.3 «Vedtakelse av frivillig gjeldsordning». Det må vere eit mål å unngå at mange gjeldsoffer får sakene sine brakt inn for retten. Det er ei stor belasting for menneske som allereie er i ein vanskeleg situasjon. Difor meiner vi at det er viktig å oppmuntre til at frivillige gjeldsordningar vert vedtekne. Det er viktig at kreditorane er einige i ei slik løysing, men vi ser at frivillige gjeldsordningar i dag kan forkastast av småkreditorar, og at dei kan gjere det utan noka nærare grunngjeving. Vi ynskjer å fjerne den moglegheita eit lite mindretal blant kreditorane i praksis har, til å leggje ned veto mot ei frivillig gjeldsordning. Vi ynskjer at gjeldsordninga skal kunne verte vedteken når ho er godteken av fordringshavarane som til saman representerer minst fire femtedelar av dei krava som forslaget omfattar. Eg vil ta opp det forslaget SV, i lag med fleire, har i innstillinga.