Geir Inge Lien (Senterpartiet), 2015-06-08:
Saka dreier seg om korleis vi kan løyse den framtidige kapasiteten i kriminalomsorga, korleis vi kan sikre at fengselskapasiteten aukast raskast mogleg, og korleis vi kan leggje til rette for kvalitativt og gode soningstilbod. Dette har vi i Senterpartiet gjennom behandlinga av denne saka fordjupa oss i. Når ein behandlar ei sak om kriminalomsorga, er det viktig å vere framtidsretta og nytenkjande. Mange ting kan òg løysast annleis i dag enn berre for nokre få år sidan. Teknologi og nye løysingar kan takast i bruk utan at det nødvendigvis reduserer den byrda det er å bli dømt til straff. Mange av problema er komplekse. Det er ofte samansette løysingar som må til, men det sentrale er at ein brukar kapital, kompetanse og krefter på dei rette områda. Kapasitet og innhald heng ofte i hop, talet på soningsplassar må vere dimensjonert rett, slik at ein har eit mangfald både av lukka plassar og av opne. Ofte vil ein kombinasjon av desse ulike typane kunne sikre oss god ressursutnytting. Når ein har høyrt debatten så langt, skulle ein tru at det nesten ikkje har skjedd noko i kriminalomsorga dei siste 15 åra. Det er sjølvsagt eit bilete som ikkje er rett. Ein skal vakte seg vel for at dette blir ein debatt om kven som har bygd flest plassar, og kven som har gjort kva. Det er lite konstruktivt, og det bidreg lite til å få på plass nye plassar. Men det vil eg ha sagt, at regjeringa har lagt fram to statsbudsjett og har hatt nesten to år i regjeringskontora, og det største enkelttiltaket ein har kome fram til, er ein avtale med eit anna land. Dette er vi i Senterpartiet lite begeistra for, og vi er ueinige i den ressursbruken. Stortinget har teke nokre viktige grep dei siste åra kva gjeld straffeutmåling. Terskelen for å dømme til seks månaders fengsel for t.d. tilfelle av vald, er vorten lågare, i tillegg til at ein har heva straffenivået for brot på innreiseforbodet. Dette har vore viktige lovendringar, men det er òg ei side mot kapasitet, og det må løyvingsmaktene ta inn over seg. For Senterpartiet har det gjennom behandlinga av denne sak vore viktig å bidra til tiltak som kan betre situasjonen både på kort og på lang sikt. Vi meiner at det er viktig å bruke pengane mest mogleg effektivt, og ikkje minst bruke pengane til å auke kapasiteten her heime i Noreg. Vi vil understreke viktigheita av å få på plass ein forpliktande plan for å byggje fengselsplassar. Det er viktig å skape ein føreseieleg situasjon både for tilsette, for lokalsamfunn og for løyvingsmaktene. Mange plassar har ein prosjekt som står klare, men ein opplever at det er svært tidkrevjande å få dei gjennom og få dei bygd. Når det gjeld tiltak på kort sikt, har Senterpartiet lagt vekt på følgjande: Vi må raskt kome i gang med å opprette modulplassar i tilknyting til eksisterande fengsel. Når situasjonen er slik at vi har ein bygningsmasse som må oppgraderast kraftig, må vi sikre at vi ikkje reduserer kapasiteten. Samtidig kan dette auke kapasiteten. Vi har tru på at dette raskt kan kome på plass og bidra til at vi får auka kapasiteten i kriminalomsorga. Derfor vil vi fremja forslag om at regjeringa må leggje fram ei eiga sak om akkurat dette. For det andre må vi sørgje for å byggje ut kapasiteten for soning med elektronisk kontroll. Dette er ei soningsform som er veleigna for ei stor gruppe innsette, og ut frå erfaringar så langt kan ein ikkje anslå dette på nokon slags måte å vere ei lett soningsform. Derfor fremjar vi forslag om at ein skal auke bruken av dette verkemiddelet. Vidare må vi sørgje for å få betre flyt i soningsplassane. Enkelte som har sona lange dommar, og nærmar seg slutten av soninga, kan kanskje overførast til open soning. Dette vil frigjere kapasiteten og ikkje minst vere positivt før rehabiliteringa. Så må vi sørgje for å setje spaden i jorda for gryteklare prosjekt. Eg vil særleg trekkje fram Ålesund, Agder og Mosjøen, som alle er klare prosjekt og der ord må setjast om til handling. Når vi byggjer nytt, må vi sørgje for at dette ikkje reduserer kapasiteten samla sett. Vi må òg vere forsiktige med å leggje ned tilbod som fungerer godt i dag. Eit eksempel på dette er fengselstilbodet i Fyresdal, som det ikkje skulle vere nødvendig å leggje ned når nytt fengsel i Agder står ferdig. Tvert om, dette er eit tilbod som fungerer godt, og det er viktige distriktsarbeidsplassar i seg sjølv. Og dei som gjennomfører soning der no, opplever dette som positivt. Det offentlege ordskiftet har vore prega av spørsmålet om leige av fengselsplassar i Nederland – med god grunn. Senterpartiet meiner at det er prinsipielt gale å sende norske borgarar ut av landet mot deira vilje. Som samfunn har vi eit ansvar for å etterforske, pådømme og sørgje for at folk gjennomfører straffa i Noreg. Desse problemstillingane viser at det er nokre alvorlege sider ved saka. Så ser ein at regjeringa kjem opp med ein konstruksjon der ein leiger ut eit visst tal plassar til godt over 200 mill. kr årleg. Ein let nederlandske fengselsbetjentar forvalte norsk straffegjennomføringslov, og ein seier at det skal vere norsk leiing der. Blir dette bra nok, og er dette i samsvar med våre verdiar, er spørsmål vi i Senterpartiet har stilt oss. For oss er svaret nei. I staden for å bruke all den tida ein har brukt for å få dette i stand, burde ein heller ha brukt tid, krefter og økonomi på å stikke spaden i jorda for å få etablert fengselsplassar her heime i Noreg. Dette sikrar arbeidsplassar, det sikrar godt innhald i soninga, og det ville gjort at Noreg ikkje bidreg til ein fengselsindustri. Senterpartiet meiner at ein kan så tvil om tiltaket er i samsvar med Grunnlova. Straffegjennomføringslova må ikkje bli utvatna gjennom kortsiktige løysingar som set viktige prinsipp på prøve. Det å støtte opp om det er fengselsindustri, kan ikkje reknast å vere i samsvar med grunnleggjande verdiar i kriminalomsorga. Tenk på transportutgifter, utgifter til helsehjelp, praktiske utfordringar for pårørande, utfordringar knytte til innhaldet i soninga og rehabiliteringa. Vi i Senterpartiet er opptekne av å bruke ressursane i kriminalomsorga så effektivt som mogleg, og av å finne dei soningsalternativa som verkar best for den enkelte. Vi er opptekne av å balansere omsynet mellom den allmenne rettsoppfatninga, ofra sin situasjon og moglegheita for å få realisert ei god og trygg tilbakeføring til samfunnet. Alle skal ut av fengsel ein gong. Senterpartiet kjem derfor til å stemme imot å godta avtala om å leige soningsplassar i Nederland. Eg er av den oppfatning at alle dei forslaga som Arbeidarpartiet og Senterpartiet har fremja i fellesskap, eller Senterpartiet aleine, vil bidra til å bringe kriminalomsorga i rett retning. Eg tek med dette opp Senterpartiet sitt forslag i saka.