Leif Audun Sande (Arbeiderpartiet), 2019-04-11:
Ikkje ein einaste dag etter at me fekk EØS-avtalen, har me hatt ei arbeidsløyse i nærleiken av dei over 8 pst. me hadde før EØS. Avtalen gjev oss tilgjenge på alle typar samarbeid innan EU – som utdanning, fri ferdsel, forsikring, forsking, politi og mange fleire område. EU beskyttar oss mot straffetoll, me har siviliserte måtar å løysa tvistar på og slepp det marerittet me hadde under handelsavtalen, med stadige truslar om antidumpingtiltak mot industrien. Det nordiske samarbeidet med tre EU-land er òg svært viktig, CO 2 -kompensasjonsordninga likeins og ikkje minst klimakvotesystemet for industrien både til lands og til havs. Veterinæravtalen sikrar oss mot lange køar for å få godkjent kvaliteten på mat som passerer grensa, og difor er sjømatindustrien den sterkaste forsvararen av avtalen. Dette er berre nokre av alle dei fordelane avtalen gjev oss. Europa i dag består av to grupper med land. Den eine gruppa er ein del av den indre marknaden. Den andre gruppa står utanfor. I den indre marknaden er me med saman med to andre EØS-land, saman med Sveits og 28 EU-land. Her kan menneske bevega seg fritt, kapital kan flyttast og tenester ytast, og varer kan seljast fritt på tvers av landegrensene. Så er det dei landa som står utanfor den indre marknaden i Europa. Det er Russland, Ukraina, Kviterussland, Kasakhstan, Serbia, Georgia, Kroatia, Bosnia-Hercegovina, Moldova, Albania, Tyrkia, Nord-Makedonia, Montenegro, Kosovo, Aserbajdsjan, Andorra, Monaco og San Marino. Her er det grensekontrollar, og det er ingen fri bevegelse på tvers av grensene verken den eine eller andre vegen. Det er tilsvarande relasjonar som EU har til desse landa, Nei til EU-bevegelsen vil tilby oss. Dei vil aldri gje oss spesielt betre avtalar enn dei gjev til sine eigne naboland i sør. For meg vert dette som å rykkja ned frå elitedivisjon til 3. divisjon. Det vil eg ikkje. Eg føler langt større samhøyrsle med Sverige, Island, Finland, Danmark, Tyskland og England, for å nemna nokre, enn med dei namna eg lista opp i stad. EØS-debatten bør òg handla om dette: Kvar høyrer me heime i Europa? Nokre meiner me bør greia ut alternativ. Senterpartiet og SV gjer det. I dag i Klassekampen las eg at representanten Amundsen sa at sannsynlegvis ville òg Framstegspartiet ha støtta eit slikt forslag – «dersom vi ikke hadde vært i regjering». La det vera heilt klart: Noka utgreiing av alternativ treng me slett ikkje. Avtalen står beinstøtt – ikkje berre i Arbeidarpartiet, men òg i det norske folket. Berre 20 pst. av folket svarar at dei er imot avtalen, og den største gruppa er framstegspartiveljarar. Skulle me greia ut alternativ til alt som 20 pst. av det norske folket er misfornøgde med, ville det vorte veldig mykje arbeid for norske konsulentselskap. La meg gje fire grunnar for kvifor me ikkje skal gjera det: Dersom Stortinget skulle sett i gang ei utgreiing av alternativ, ville det skapt betydeleg usikkerheit både i EU og hos norske næringsaktørar. Det er me slett ikkje tente med. Seier me opp avtalen, veit me at me kan fortsetja å handla med EU på WTO-vilkår. Når det gjeld alt anna, er me avhengige av ein avtale med motparten. Om den gamle handelsavtalen vil tre i kraft att ved EØS-avtalen sitt utløp, er eit spørsmål EU vil bestemma – for dei kan velja å seia opp handelsavtalen med den same fristen som me seier opp EØS-avtalen, om dei meiner at det styrkjer deira forhandlingsposisjon. Då vil forhandlingane om framtida starta utan EØS-avtalen, utan ein handelsavtale i botn, og i og med at det i EØS-avtalen ikkje er fastsett noko om å forhandla fram ein utmeldingsavtale først – slik britane har – vil me vera rett på det britane kallar hard brexit i dag. Kva dei alternative løysingane i teorien kan vera, veit me, men kva me kan oppnå av konkrete avtaler, vert bestemt gjennom forhandlingane. Men forhandlingsresultata må erfarast, dei kan ikkje verta utgreidde – og det trur eg òg britane veit alt om no. Forhandlingsstyrken vår er svekt. Då me forhandla fram EØS-avtalen, var me sju EFTA-land som forhandla saman mot tolv EU-land. I dag er me eit av dei minste landa i Europa, med 5,5 millionar innbyggjarar, som skal forhandla aleine opp mot 28 EU-land med 510 millionar innbyggjarar. – Dette vert ein dårleg deal.