Valgerd Svarstad Haugland (Kristelig Folkeparti), 2001-03-27:
Å få ei eiga stortingsmelding om verdiar for den norske helsetenesta er i seg sjølv viktig. Det å fokusera på kva for verdiar vi set i høgsetet når vi ynskjer å legga til rette for gode helsetenester for alle i landet vårt, får oss som politikarar til å tenkja igjennom kva for prioriteringar som er viktigast i forhold til dei tenestene vi ynskjer at innbyggarane skal få. Berre det i seg sjølv å byta ut ordet «helsevesen» med «helsetenester» er ei markering av eit verdigrunnlag. Vi har altfor lett for å bruka ord og uttrykk som set pasienten i feil fokus, ordet «teneste» har ein annan og betre valør enn ordet «vesen», iallfall etter mitt syn. Målet med stortingsmeldinga er m.a. å drøfta og klårgjera sentrale verdiar knytte til planlegging, utbygging og drift av den norske helsetenesta. Eg er glad for at det er brei semje om dei overordna generelle verdiane og retningslinjene. Det er viktig at vi understrekar at alle i Noreg har krav på likeverdig og god tilgang til helsetenestene, og at alle skal ha tilgang til tenester med god kvalitet, utan omsyn til kvar ein bur og korleis den økonomiske situasjonen er. Denne meldinga ynskjer m.a. å fokusera på at utviklinga innanfor helsetenesta skal vera meir pasientorientert. Vi ynskjer sjølvsagt eit effektivt helsetilbod, men det er viktig at vi set pasienten i fokus, slik at ikkje vårt ynskje om effektivitet går ut over den tenesta som vi tilbyr pasientane våre. Vi veit at innsatsstyrt finansiering har ført til at langt fleire pasientar har fått behandling innanfor norsk helseteneste, og det er bra. Men vi veit òg at denne ordninga kan føra til at ein fokuserer for mykje på kva for teneste som har best effektivitet for det enkelte sjukehus. Enkelte lidingar innanfor t.d. geriatri og psykiatri vil aldri passa heilt inn i eit ISF-system. I dag kan ein behandla langt fleire tilstandar enn det ein kunne for nokre få år sidan. Kor langt skal vi gå, kva skal vi tilby, og kva bør vi seia nei til – dette er alle viktige spørsmål, som krev ein grundig debatt. Gir vi like gode tilbod til kvinner som til menn? Vi veit at mannlege sjukdomstilfelle har blitt prioritert i veldig stor grad innanfor forskingsbiten. Korleis skal vi få fokus på ein del av dei kvinnedominerte sjukdomstilfella? Dette og meir til blir vi ikkje ferdige med å debattera gjennom handsaminga av denne stortingsmeldinga. Vi har som politikarar ikkje klart å gjera skikkelege prioriteringar. Andre område som Kristeleg Folkeparti vil fokusera på, er helsetilbod ved livets byrjing og ved livets slutt. Vi har i dei seinare åra heldigvis fått nye avdelingar der ein gir omsorg ved livets slutt. Debatten om aktiv dødshjelp må møtast med korleis vi skal legga til rette for livshjelp mot livets slutt, og eg er glad for at det er stor semje om det. Å tilby aktiv dødshjelp er i alle fall ikkje svaret på desse store utfordringane. Helsetenestene skal fokusera på å lækja og lindra sjukdommar, ikkje på korleis livet skal kortast av. Helseministeren sitt høyringsutkast i forhold til kven som skal eiga sjukehusa, har eg òg lyst til å kommentera. Eg trur ikkje pasientane er opptatt av kven som står som eigar av sjukehusa våre, men dei er veldig opptatt av det tilbodet som sjukehusa og helsetenestene kan tilby dei. Difor blir dette ei svært viktig reform. Det er sagt frå regjeringshald at dette er ei av dei største helsepolitiske reformene vi har hatt på lang tid. Då blir det noko underleg at dette skal pressast gjennom i rekordfart. Ti år tok det frå fastlegeordninga fyrst var på dagsordenen til gjennomføringa var ein realitet. Reforma som helseministeren er ansvarleg for, er ikkje ei mindre reform enn det fastlegeordninga var, men høyringsfristen er sett til seks veker, og heile reforma skal gjennomførast på rekordtid. Vi treng ikkje bruka ti år, det er ikkje det eg meiner, men eg er uroleg i forhold til det tempoet som statsråd Tønne har lagt opp til. Eg reagerer òg på at i høyringsutkastet er pasientane meir eller mindre blitt gjort om til kundar. Det er ikkje snakk om tenester lenger, det er snakk om kjøp og sal – ein diskuterer marknaden – og på mange måtar har eg ei kjensle av at pasientane og helsetenestene blir styrte av økonomiske rammer og målsettingar, marknadsstrategi, og at ein blir meir opptatt av inntening enn av kvalitet. Det er freistande å nemna at ein i dei landa som har gjennomført ei sjukehusreform som liknar på denne, f.eks. Storbritannia og New Zealand, ikkje har einsidig positive erfaringar, kanskje heller tvert om. Det blir sagt at ein der har fått eit dyrare helsetilbod, kanskje meir administrasjon og lengre køar. Vi burde lært av erfaringane derfrå. Heilt til slutt vil eg òg streka under at det er viktig korleis pasientar som treng hjelp frå norske helsetenester, blir tatt imot og sett. Det er mange som har gitt uttrykk for erfaringane sine og den maktesløysa dei har kjent i møte med helsetenesta, og det er ikkje sjeldan vi høyrer slike hjartesukk. Eg vil ikkje gå til åtak på dei som jobbar innanfor helsetenesta, men eg har observert at dei òg har tatt denne debatten på alvor. Som det står i meldinga, viser slike erfaringar oss at «verdigrunnlaget for helsetenesta står si prøve i møtet mellom den einskilde pasienten og helsearbeidaren». Dette må vi halda fram og fokusera på også etter at denne meldinga er ferdighandsama.