Helge André Njåstad (Fremskrittspartiet), 2016-12-15:
Fyrst vil eg starta med å takka komiteen for godt samarbeid om budsjettet for 2017. Me veit jo at i ein situasjon med mindretalsregjering og budsjettforhandlingar blir det stramme tidsfristar, men trass i det har komiteen evna å samarbeida godt og levera i tide og har lagt fram ei innstilling i dag. Eg vil òg takka alle eksterne bidragsytarar som har stilt på høyringar, sendt brev og gjeve innspel til budsjettet. Til slutt vil eg sjølvsagt òg takka komitésekretæren vår og dei andre i administrasjonen som i ei hektisk og krevjande tid har stått på dag og natt for å få fram innstillinga, lese korrektur og gjort alt arbeidet som skal til for at Stortinget kan ta stilling til denne saka i dag på ein skikkeleg måte. Budsjettet for 2017 er eit godt budsjett for kommunesektoren. Lokaldemokratiet i Noreg er viktig, og det er eit velfungerande lokaldemokrati me har. I Noreg har dei folkevalde legitimitet, innbyggjarane har tillit til at dei lokale folkevalde fattar gode avgjersler på vegner av dei sjølve, og Stortinget har òg tillit til lokaldemokratiet. Det var stor vilje i denne salen då me sette i gang prosessar som skal munna ut i at me skal flytta oppgåver frå stat, fylkesmann, fylkeskommune og direktorat, for å nemna nokre, ned til kommunane ved å gje dei større tillit i framtida, nettopp fordi me trur at avgjerslene blir betre når dei blir fatta nærmast mogleg dei dei gjeld. Kommuneøkonomi speler alltid ei viktig rolle i denne innstillinga. Det er alltid eit gap mellom forventningar og kva som kan stillast til rådigheit for kommunesektoren. Eg trur aldri me kjem til å koma i ein situasjon der norske ordførarar og norske rådmenn seier at no har me fått nok, no held det. Dei vil alltid ha høgare ambisjonar på vegner av lokalsamfunnet sitt enn det er mogleg å stilla midlar til rådigheit til. Det betyr at lokalpolitikken handlar om å prioritera, det handlar om å definera kva ein ønskjer å satsa mest på, og sånn er det lokalpolitikken skal vera, og sånn vil det òg vera i år. Debatten her i salen vil garantert òg i år handla om at opposisjonen seier at dette var litt for lite. Dei kallar det kanskje magert i år òg og skaper eit inntrykk av at hadde berre dei styrt, hadde kommunane fått veldig mykje meir pengar. Viss me ser heile fireårsbolken under eitt, er det litt ironisk at me kvart einaste år legg meir pengar på bordet enn det me gjorde i fjor. I vårt fyrste budsjett la me meir pengar på bordet enn det dei raud-grøne gjorde i sitt siste budsjett i 2013. Me auka løyvingane til norske kommunar, og det har me gjort kvart år. I fire år på rad har me lagt meir pengar på bordet enn me brukte året før. Hadde ein i andre europeiske land fått omsett denne debatten og sett at me diskuterte kor mykje meir pengar me skal bruke på kommunane, og så kallar det magert, trur eg dei hadde sagt at i Noreg har dei det bra viss det kan vera ein diskusjon mellom posisjon og opposisjon om kor mykje meir ein skal auka med. Men me gjer det som sagt òg i år. Me legg meir pengar enn me har brukt i år, til kommunane, sånn at det i 2017 er ytterlegare rom for at lokaldemokratiet kan prioritera satsingane sine, i tillegg til at me har ei forventning om at ein fortset å satsa på det som har vore grunnlaget for at me har auka løyvingane til kommunesektoren. Veldig mange av aukingane er grunngjevne i spesielle behov. Kunnskap er viktig for denne regjeringa, og tidleg innsats er vår største prioritering innanfor kunnskapsfeltet. Heldigvis deler samarbeidspartia Kristeleg Folkeparti og Venstre dette engasjementet, sånn at dei har funne rom i budsjettforliket til å auka innsatsen ytterlegare. Etter budsjettavtalen legg me totalt 1,3 mrd. kr på bordet for å få fleire lærarar på fyrste til fjerde trinn. Det vil vera eit veldig viktig tiltak for å koma i inngrep med den tidlege innsatsen. Me fortset òg opptrapping på rus. Det er eit signal som er vorte gjeve til Kommune-Noreg ved mange anledningar. Det fortset me med og grunngjev ein del av aukinga med vidare opptrapping på rus. Sameleis gjer me med helsestasjonar og skulehelseteneste. Me styrkjer igjen som me gjorde i 2015 og 2014, sånn at kommunane kan leggja til rette for endå betre skulehelseteneste og helsestasjonar. Eldreomsorg er alltid eit satsingsområde for ei regjering Framstegspartiet sit i. Me har fått på plass eit statleg finansieringsforsøk, og me er veldig glade for at seks kommunar er med og testar ut den modellen, slik at me kan få ei samanlikning mellom den tradisjonelle modellen og den modellen Framstegspartiet ønskjer å testa. I tillegg har me forbetra og styrkt tilskotsordninga til bygging av sjukeheimsplassar og omsorgsbustader, og me håper at kommunane nyttar seg av dei gode tilskotsordningane som er, sånn at ein får bygd nok plassar, som vil vera viktige bidrag til å levera ei god eldreomsorg òg i framtida. Det er veldig spennande å vera kommunepolitikar. Ein har mange oppgåver ein skal løysa, og det ser me når me reiser med komiteen rundt i Noreg, at kommunesektoren er prega av mange dyktige medarbeidarar og engasjerte lokalpolitikarar. Så det er veldig gjevande å reisa. Men me får òg høyra om utfordringar. Demografien endrar seg, og krava som blir stilte til å vera ein kommune, endrar seg. Difor er kommunereforma eit viktig tema som er sett på dagsordenen av stortingsfleirtalet i denne perioden. Det er veldig gøy å følgja kommunestyremøte. Me kan jo følgja mange på web-TV, og eg må innrømma at eg gjer det av og til. I går sa Nedre Eiker ja til Drammen, f.eks. Det viser at det sjølv om me nærmar oss jul, er bevegelse i kommunereforma. Nesten kvar einaste veke er det ein ny kommune som seier: No har me tenkt oss om og kome litt nærmare ein prat med naboen. Det gjer at med kommunereforma – sjølv om enkelte prøver å framstilla det som at ingenting skjer, så skjer det utruleg masse når me summerer opp kva som har skjedd så langt sidan 2014. Det er 87 kommunar som har sagt gjensidig ja til kvarandre, og dei dannar 35 nye kommunar. Det er så mange som 1,3 millionar nordmenn som bur i ein kommune som frå 2020 blir ny. Berre med det me veit per i dag, går me frå 428 kommunar til 376, og det er gjort heilt frivillig og gjennom lokalt leiarskap. Så me må takka dei lokale leiarane som har gått i front og funne ut at dei kan skapa endå betre tenester til innbyggjarane sine gjennom kommunesamanslåingar. Eg skulle gjerne ønskt at òg det største partiet i denne salen, Arbeidarpartiet, hadde vore meir konstruktivt med i kommunereformdebatten, spesielt når dei hadde programformuleringar i denne perioden som var veldig tydelege på at me hadde behov for ei kommunereform. Men det er framleis ikkje for seint å sørgja for at ein er med på kommunereforma. I alle fall merkar me det – det er mange Arbeidarparti-ordførarar som kjem til oss og seier: Stå på! Og: Me skulle gjerne håpt at vårt eige parti hadde vore med på dei viktige avgjerslene. Eg er veldig glad for at komiteen i denne innstillinga legg 50 mill. kr ekstra på bordet til kommunar som slår seg saman, og som ønskjer å utgreia eller toppfinansiera infrastrukturtiltak for å knyta to eller fleire kommunar saman. Her er det store moglegheiter for dei kommunane som har gått i front, om å søkja og få tilskot til viktige samferdsels- og infrastrukturprosjekt. Eg er òg glad for at me har fått til ei overgangsordning som betyr at dei som har slått seg saman, ikkje skal gå ned i basistilskot og småkommunetilskot frå 2017 fram til den nye kommunen ser dagens lys i 2020. Så ligg det òg inne ein merknad om at regionsentertilskotet skal aukast. Me tenkjer då at sidan det kjem fleire samanslåingar enn dei som var kjende då den ordninga vart lansert, kan me gjerne fram mot revidert jobba for å auka den tilskotsposten, sånn at dei kommunane som har fått førespegla eit beløp, vil få tilnærma det beløpet, og at dei nye kommunane får nyta godt av at me vurderer å styrkja ordninga i revidert. Òg fylkeskommunane har spennande dagar no med fylkesting som skal summera opp nabopratane. Eg vil gratulera Agder-fylka som har gjort eit offensivt vedtak som gjer at Sørlandet er nummer to bak Trøndelags-fylka med å finna saman til ein sterkare region i framtida. Stortingsfleirtalet har jo sagt at ein ønskjer om lag ti – Framstegspartiet ønskte eigentleg null, men me har samarbeidd med Kristeleg Folkeparti og Venstre, og me meiner at det er betre med ti enn med nitten, og at fylka på den måten kan ta ut effektiviseringsgevinstar gjennom byråkrati og politikarløningar og på den måten òg styrkja tenestetilbodet til innbyggjarane som bur i fylka. Oppgåvene har vore diskutert masse, har eg registrert, i fylkestinga. Eg vil anbefala alle som diskuterer oppgåver, å lesa oppgåvemeldinga og behandlinga av ho, så ser ein at Stortinget har peika på ei rekkje oppgåver som skal utgreiast med sikte på å flytta. I tillegg har ein varsla at ein skal setja ned eit ekspertutval som skal sjå på ytterlegare oppgåveflytting. Så det ligg ei klar forventning i denne salen om at ein skal flytta oppgåver ned til nye folkevalde regionar. Til slutt skal me òg snakka litt om inntektene til fylkeskommunane. Der har det jo vore ein klar profil frå denne regjeringa si side at ein ønskjer å styrkja fylkesvegnettet. Når me er ute og snakkar med bedrifter, er det éin ting dei seier, det er at dei vil ha betre samferdsel. Det er veldig få som etterlyser fleire regionale utviklingsmidlar. Men me har funne ein god balanse der, der me saman med Kristeleg Folkeparti og Venstre legg inn meir i budsjettforliket til regional utvikling enn opphavleg, samtidig som me i heile fireårsperioden har styrkt fylkesvegnettet med 1,3 mrd. kr, som er eit betydeleg beløp som blir gjeve til norske fylkeskommunar for å ta vare på den gåva dei fekk frå dei raud-grøne med eit fylkesvegnett som ikkje var vedlikehalde, og som har skapt store utfordringar for fylkestingspolitikarar. Når det gjeld fylkeskommuneøkonomien, er det spesielt eitt kriterium som alltid får litt debatt. Det er båt- og ferjekriteriet. Der hadde delar av komiteen i går eit møte med Finnmark fylkeskommune, der dei var opptekne av dette. Me veit at fylkeskommunane har utfordringar med lange kontraktar dei har inngått eller er i ferd med å inngå. Dei treng føreseielegheit for at dei vil få finansiering som gjer at det er grunnlag for å driva båt- og ferjetilbod, men utfordringa har vore både for denne regjeringa og for den førre å finna ein modell for båt- og ferjekriteriet som er rettferdig og godt, og som står seg. Difor blir det veldig spennande når Møreforsking på nyåret leverer til departementet ei vurdering av kriteriet, og eg trur det er viktig at me drøftar ho godt, tverrpolitisk og òg i samråd med ferjefylka, sånn at me får på plass ei ordning som kan stå seg, som blir opplevd å vera rettferdig, og som sikrar at fylkeskommunane kan levera gode båt- og ferjeruter, men òg at ein har evne til å ta miljøomsyn, og at ein kan ha samfunnsøkonomisk gode løysingar for å levera eit godt tilbod. Eg vil i forbindelse med det rosa min eigen fylkeskommune Hordaland som verkeleg har gått føre når det gjeld miljø. Dei har stilt krav i dei nye anbodspakkane sine og har fått eit anbod som gjer at dei kan redusera energibruken med 60 pst. og CO 2 -utsleppa med 87 pst. i forhold til i dag. Det er ganske imponerande av ein fylkeskommune å ta eit sånt miljøansvar som Hordaland har gjort. Det har dei gjort i godt samarbeid med staten. Dei har fått løyvingar frå Enova. Det veit me at òg Møre og Romsdal og Sør-Trøndelag har fått. På den måten kan staten bidra til å gjennomføra god miljøpolitikk samtidig som ein fornyar ferjeflåten og gjev eit betre tilbod til folk som bur langs kysten. Så eg trur og håper at me skal få masse gode diskusjonar om båt- og ferjekriteriet i løpet av neste år og landa det på ein god måte. Heilt til slutt har me jo òg ansvaret for store delar av statsforvaltninga i denne komiteen. Eg starta med kommunane og fylkeskommunane, for der er dei største løyvingane, men me har òg eit stort ansvar for det som ligg i staten. Denne regjeringa har jo hatt som motto denne perioden at me skal forenkla, fornya og forbetra. I 2017-budsjettet satsar me vidare på å avbyråkratisera og leggja til rette for å fjerna særnorske forbod og påbod. Me synest det er viktig å effektivisera offentleg sektor òg, så det er lagt inn eit effektiviseringskrav som gjer at offentleg sektor må driva smartare, ha mindre dobbeltarbeid og gjera det enklare for folk. Der har denne regjeringa gått i front med å stilla effektiviseringskrav som gjer at me ikkje skal byggja opp eit statleg byråkrati, men heller trimma det og sørgja for at det er effektivt. Med det takkar eg for ordet og ser fram til ein god debatt innanfor denne delen av komiteen sitt ansvarsområde. Me legg fram eit godt og offensivt budsjett for kommunesektoren i Noreg.