Torstein Rudihagen (Arbeiderpartiet), 2000-11-27:
Mange opplever statsbudsjettet mest som tal og lite politikk. Men dei ulike statsbudsjettalternativa som nå ligg føre, synleggjer og konkretiserer så visst òg dei ulike partia sin politikk, sine verdiar og mål. Klarare enn på lenge ser vi skiljelinene i norsk politikk. Det er bra for vitaliseringa av den politiske debatten, og det er bra for folk som skal gi si tilslutning til den eine eller andre retninga. Venstresida i norsk politikk, med oppslutning frå sentrum, vil fordele og auke offentleg velferd basert på felleskapsløysingar. Vi vil styrkje offentleg sektor gjennom omstilling og økonomisk vekst som eit verkemiddel for å få dette til. Høgresida, særleg Framstegspartiet, vil bygge ned offentleg sektor og i aukande grad gjere velferdstenester til kjøp og sal. Ja, i Framstegspartiet sitt budsjettforslag vil dei også bygge ned distriktspolitiske verkemiddel og svekke kommuneøkonomien. Landbruket i distrikta skulle det bli att passe mykje av om dei fekk rå, og kva ville det bli att av tiltak for arbeidsledige, skulefritidstilbod og arbeidstakarane sine rettar til m.a. sjukeløn, for å nemne noko? Regjeringa sitt budsjettforslag hadde nokre klare mål: Vi skulle satse på meir rettferdig fordeling ved at dei som har mest frå før, må yte meir til fellesskapet. Utjamningsmeldinga som blei lagd fram av regjeringa Bondevik, viste klart at inntektsforskjellane blei større på 1990-talet. Dette skuldast ikkje auka forskjellar i løn for arbeid, her har solidaritetsalternativet gjort jobben sin, men det skuldast auka forskjellar i kapitalinntekt. Frå 1990 til 1997 har utbetalt aksjeutbytte til personlege skattytarar auka frå 1,5 milliardar kr til 17,7 milliardar kr. I dag er det slik at dei 5 pst. rikaste tek imot 90 pst. av alt aksjeutbytte. Solidaritetsalternativet baserer seg på tre pilarar: Budsjettpolitikken skal sikre sysselsettinga, pengepolitikken skal sikre stabil krone over tid, og inntektspolitikken skal ta ansvaret for ei moderat lønsutvikling. Skal vi vidareføre solidaritetsalternativet, noko som krev forståing for og tilslutning til moderate lønsoppgjer, må dei som har gjort seg rike på kapitalinntekter, yte meir til fellesskapet. Vi vil vidare betre sjukehustenestene og andre helsetenester, psykiatritilbod, eldreomsorg, utdanning, forsk-ing, barnehagetilbod, kommunesektoren – ja, i det heile auke satsinga på fellesgodene. Trass i ein enorm auke i sjukeløn og uføretrygd vil ein slå ring om dei opparbeidde rettane. Denne auken i trygdeutbetalingane må vi etter mi meining møte med tiltak som gir større moglegheit til å delta i arbeidslivet, òg for dei som har nedsett arbeidsevne. Større fleksibilitet i arbeidslivet og tiltak overfor næringslivet og det offentlege for å tilsette dei som ikkje kan yte full innsats, må til. Det vil gi desse gruppene eit meir meiningsfullt liv, men det er òg nødvendig for verdiskapinga i ei tid med mangel på arbeidskraft, og det er nødvendig om ikkje utgiftene til folketrygda skal halde fram med å auke i det omfanget ein nå ser. Vi vil òg i vår rikdom styrkje den internasjonale solidariteten og auke bistandsmidlane. Det kan vere at ikkje alle bistandsmidlane alltid har vore rett og effektivt brukte. Men mange her har fått høve til å reise og har sett korleis desse midlane har nådd fram og verkeleg gitt hjelp til dei fattigaste av dei fattige og ofte vore det einaste som har gitt dei overlevingsmoglegheiter. Det avslører Framstegspartiet sitt verdisyn og deira vilje til å hjelpe dei svakaste når dei føreslår eit kutt på nær 7 milliardar kr i forhold til Regjeringa sitt framlegg. Budsjettet skulle medverke til å gi alle like moglegheiter til arbeid, utdanning og velferdstenester, uavhengig av geografiske, sosiale eller andre føresetnader. Målet er ei betre fordeling til alle av det vi i fellesskap skaper. Vi veit at vi har eit godt velferdssamfunn, men det er ikkje godt nok for alle. Vi kan ikkje i vårt rike samfunn akseptere at sjuke og eldre ikkje får den behandlinga og omsorga dei har krav på. Vi kan ikkje akseptere at tusenvis av unge ikkje har moglegheit til å ta del i dei tilboda som unge normalt får, på grunn av fattigdom. Skal vi kunne prioritere og gjere noko for desse gruppene, må vi fordele goda som vi har, betre. Men skal vi fordele, må næringslivet vårt vere konkurransedyktig i ein stadig meir internasjonal økonomi. Derfor må vi halde kostnadsnivået under kontroll. Pøser staten ut for mykje av oljepengane, stig etterspørselen etter alle slag varer og tenester, og i ei tid med mangel på arbeidskraft stig da kostnadene. Så må Norges Bank dempe denne etterspørselen med å heve rentene, og dermed taper vi alle. Eg ser at nokon hevdar at både Regjeringa sitt budsjettforslag og forliket mellom Arbeidarpartiet og sentrum er eit næringsfiendtleg opplegg. Til det er å seie at det viktigaste for næringslivet er nettopp å halde kostnadsnivået under kontroll. Det er ikkje berre ein sosialøkonomisk teori, men det burde erfaringane frå førre tiåret ha lært oss. Etter år med stor arbeidsløyse, konkursar i næringslivet og gjeldskrise for mange var det nettopp solidaritetsalternativet som fekk Noreg på fote att. Det var lett å få forståing for å redusere arbeidsgjevaravgifta med 2,6 prosentpoeng i 1993 da næringslivet så absolutt trong det, men det blir reagert sterkt frå dei same gruppene når det kjem forslag om ei konjunkturavgift på 1,5 pst. når det er behov for å dempe presset i privat sektor og samtidig skape rom for styrking av fellesgoda. Skal ein lukkast med å gi meir offentleg velferd og sikre ei meir lik fordeling, må ein gjere nokre grep som hentar inn pengar frå dei aller rikaste, og bremse på veks-ten i privat sektor. Derfor kom m.a. forslaget om skatt på aksjeutbytte og konjunkturavgifta. Vi har fått ei budsjettavtale med sentrum. Det er rett, og det er bra for landet. Budsjettavtala viser at vi står saman om auka satsing på viktige velferdsområde som helse, eldreomsorg, skule og barnehage, meir rettferdig fordeling nasjonalt og internasjonalt, lette i skatten på lågare arbeidsinntekter og auking i bistandsmidlane, og tryggleik for arbeid og personleg økonomi ved ansvarleg bruk av oljeinntektene for ikkje å auke presset mot arbeidsplassane og renta. Skatt på aksjeutbytte er i behald, om enn med noko mindre skatteprosent. Etter mitt syn var Regjeringa sitt forslag om konjunkturavgift eit godt konjunkturdempande verkemiddel som fordelte verknadene på heile næringslivet, ikkje berre konkurranseutsett næringsliv. Men avtala om konjunkturavgift på 10 pst. på næringsbygg og ein reduksjon i avskrivingssatsane har òg mykje av den same verknaden. Partane er òg samde om prinsippet for ei ny skattereform. Meir rettferdig fordeling, nøytralitet mellom ulike investerings- og finansieringsformer og former for verksemd, ei effektiv skattlegging av kapitalinntekter, tilnærming mellom skattlegging av kapital og arbeid slik at delingsmodellen dermed blir avvikla, er prinsipp som er svært riktige og viktige for eit rettferdig skattesystem. Nå er det slik at i eit budsjettkompromiss må ein både gi og få, og derfor er det ikkje alt i ei slik avtale som eg for min del er like godt nøgd med. Vårt forslag hadde ein betre fordelingsprofil, og da er det bra at ein òg innanfor enkelte område går i riktig retning. Budsjettavtala har gått inn i momsreforma, og ein har funne det mogleg å sjå bort frå reiseliv med skiheis og andre opplevingstilbod når det gjeld moms. Det er eg veldig glad for. Mykje av reiselivet ville nok godt kunne levd med ein redusert momssats, men det er den ferie- og fritidsbaserte reiselivsnæringa i distrikta med marginal økonomi som er mest sårbar. Det er samstundes ei næring som har eit vekstpotensial som Distrikts-Noreg sårt treng. Samla sett vil det bli eit godt budsjettopplegg som i morgon blir vedteke.