Oddbjørg Ausdal Starrfelt (Arbeiderpartiet), 2001-05-14:
Dei som til no har påstått at fornyingsarbeidet går seint, og at statsråd Kosmo og regjeringa Stoltenberg ikkje held det dei har lova, kan korkje ha lese «Skritt på veien» eller høyrt på statsråden si utgreiing på fredag. Her skjer mykje på mange felt. Eg kjem ikkje til å gjenta det som vart sagt fredag, men heller snakka litt om at omstilling og fornying krev både idear og evne til å gjennomføra dei. Det betyr nok at me må tola noko press frå dei som vert omfatta av omstillingane. Eg har aldri vore med på større endringar utan at det har ført til protestar i utgangspunktet. Etterpå er dei fleste nøgde. Eg hadde ein gong ein sjef som sa at det er lov å bruka vit. Med det meinte han at me aldri måtte slutta å tenkja sjølve som sakshandsamarar og tenesteytarar i offentleg sektor. Dei fleste sette stor pris på å få det handlingsrommet og den tilliten som låg i den utsegna. Det kan til tider verka som om dette er gløymt både i offentleg og privat sektor, ikkje fordi vitet ikkje er til stades, men fordi dei tilsette ikkje føler dei har fullmakt til å gjera anna enn det dei les ut av regelverket. Dette vil Arbeidarpartiet prøva å gjera noko med, både ved å redusera søknads- og rapporteringskrav, redusera kontrolltiltak og desentralisera makt og ansvar. Me har her i landet hatt ei usvikeleg tru på at bare me lagar mange nok reglar og gode nok rutinar for det meste, fører dette til likskap mellom innbyggjarane og mellom kommunane. Eg trur ikkje det. Eg har sjølv opplevd uendeleg mange gonger at regelverket vert handsama ulikt mellom kontor, mellom sakshandsamarar og for klientar i like situasjonar. I tillegg til at det i avgrensa grad fører til resultatlikskap, tek det mykje tid både å utforma reglane og å prøva å følgja dei. Eg er viss på at resultatet vert betre med større fullmakter for den einskilde. Arbeidet vert meir interessant. I tillegg tek det mindre tid, og det vil frigjera tid til tenesteproduksjon, t.d. å undervisa barn og stella sjuke og gamle. Dette er ei endring mange tykkjest å vera samde om, i alle fall i prinsippet. Når det gjeld framlegget om å desentralisera meir makt og leggja fleire avgjerder til kommunale og fylkeskommunale ledd, er dei fleste samde i prinsippet. Men – når det kjem til konkrete framlegg om t.d. å leggja øyremerkte tilskot inn i rammeoverføringane, tykkjest det som om unntaket gjeld akkurat det området som til ei kvar tid vert diskutert. Eg var nett på ein konferanse om kulturskular. Deltakarane var svært redde for at tilskot skulle gå inn i rammeløyvingane, for tida var ikkje mogen for det. Dei fleste politikarane kvitterte ut at det var dei samde i, dette sjølv om kulturskulane har vakse og utvikla seg enormt på 1990-talet, medan dei nominelle statlege løyvingane pr. time har stått stille. Her har altså kommunepolitikarane prioritert auka løyvingar til ein sektor som staten på mange måtar har forsømt. Forstå det den som kan. Poenget mitt er at me som politikarar ofte gjev etter når det kjem protestar mot endringar, og det gjer det ofte. Det vert ikkje noka fornying av offentleg sektor på den måten. Dersom alle som ynskjer det, skal behalda politimeisteren sin, vert det ikkje fleire politifolk i gatene til å førebyggja og ta tak i kriminaliteten. Dersom alle som ynskjer det, skal få behalda dommarembetet sitt, vert ikkje einingane fagleg sterkare. Og dersom endringane i Forsvaret ikkje skal gå ut over ein arbeidsplass, får me ikkje eit forsvar tilpassa ei ny tid – osb., osb. Det viktigaste er at tenestene fungerer i det yttarste leddet, og at me ikkje lagar administrative system og tilsynssystem som motverkar det. Bibliotekvesenet er eit godt døme på det, der strukturane hindrar det saumlause biblioteket som brukaren treng. Får me ikkje til endringar, får me ikkje til ein offentleg sektor tilpassa ei ny tid, men heller meir av det same, dvs. litt ekstra ressursar til alle gode føremål ut frå slik det er organisert no. Alle veit, trur eg, at på sikt er dette alternativet eit sprekkalternativ, eit alternativ som vert både for dyrt og for dårleg, og som ikkje frigjev pengar og personar til nye oppgåver i helse- og skulesektoren. Me må streva hardt for å koma fram til fornuftige løysingar. Reduksjon av skjemaveldet er eit for snevert perspektiv. Eg har sjølv arbeidd det meste av mitt vaksne liv i offentleg sektor. Eg veit at det vert gjort mykje og godt arbeid. Men eg veit òg at mange tykkjer dei må retta seg etter mange system som tek mykje tid, og som tek tida bort frå arbeidet med brukarar og pasientar. Eg er glad for at statsråden har lagt opp til eit nært samarbeid med dei tilsette sine organisasjonar, og eg vonar at dei har god kontakt med fotfolka sine, som kan koma med konkrete framlegg til endringar. I tillegg treng me meir aktiv oppbacking frå denne salen. Arbeidarpartiet har tru på ein sterk offentleg sektor som sikrar god tilgang på tenester uavhengig av kor ein bur, og kor tjukk lommebok ein har. Men offentleg sektor kan bare vera sterk dersom han har evne til fleksibilitet, er effektiv og gjev handlingsrom for den einskilde utøvaren. Difor må me gjera mange grep på ulike nivå samstundes. Alternativet med å la alt vera som no, eventuelt løyva endå meir pengar til det same, er eit sprekkalternativ. Alternativet med å privatisera vil ikkje kunna sikra ein god fordelingspolitikk, slik me er opptekne av. Då står det bare eitt alternativ att, nemleg å utvikla, omstilla og effektivisera offentleg sektor.