May Britt Vihovde (Venstre), 2001-02-15:
Det er ein omfattande prosess me legg bak oss i dag, som det har vore stor interesse rundt. Etter å ha besøkt alle fylke for å få inntrykk av korleis behovet for infrastruktur er, følest det nesten som å gå opp til eksamen. I samband med handsaminga av Nasjonal transportplan er me inviterte til å ta stilling til mange prinsipielle spørsmål som er viktige for den framtidige utviklinga av infrastruktur og samferdsel i Noreg. For Venstre har det vore to hovudmål: sterk kollektivsatsing i byområda og gul stripe på vegane i Distrikts-Noreg. Dette vil betra og tryggja framkomsttilhøva. Venstre er nøgd med at me har fått ein samla transportplan, men ser tydeleg at mangel på analyseverktøy som kan dokumentera om investeringane i transportsektoren vil realisera dei måla som blir sette, svekkjer planen. Har me fått ein plan som tar høgd for dei endringane som kjem til å skje i dei neste ti åra, som tar høgd for at ny teknologi kan endra våre reisevanar – eller behov for å reisa? Tar forslaga i Nasjonal transportplan høgd for å møta den utviklinga som skjer innan norsk næringsliv? Kyst-Noreg treng t.d. ein offensiv og nytenkjande samferdselspolitikk, ikkje minst med tanke på verdiskapinga knytt til havbruk og marine næringar. Venstre ser det som uheldig at ansvaret for transportsektoren er delt på fleire departement. Det er vanskeleg å få eit effektivt transportsystem og god samordning mellom innsatsen for ulike transportformer og transportmiddel. Samstundes meiner me at ansvaret for driftsmidlar til kollektivtransporten bør liggja i same departement som har ansvaret for infrastrukturen. Då vil ein kunna få betre fokusering på reell prioritering mellom midlar til drift og utbygging. Me ser det difor som ønskjeleg å få vurdert om ansvaret for alle transportsektorane bør plasserast i same departement, slik at midlane som i dag blir løyvde over Kommunal- og regionaldepartementet si ramme, blir flytta over til det departementet. Venstre ønskjer ei klårare rolle- og ansvarsfordeling innan samferdselssektoren. Det offentlege brukar store ressursar på samferdsel, og det er vesentleg at me brukar desse best mogleg. Dei ulike sektorane må organiserast slik at me får effektiv drift og konkurranse. Venstre går difor inn for at produksjonsavdelingane i Statens vegvesen, Jernbaneverket, Luftfartsverket og NSB BA blir organiserte som aksjeselskap. Ved konsekvent å ta i bruk anbod ved vedlikehald og utbygging vil ein ha moglegheiter for å auka innsatsen til bygging og drift av nødvendig infrastruktur og det som gjeld kollektivsatsinga. Venstre meiner ein må skilja mellom tingar-, utførar- og tilsynsrollene innan alle sektorar. Difor er me medforslagsstillar til eit forslag om å leggja Jernbanetilsynet og Luftfartstilsynet inn under eit anna departement enn der det ligg i dag. Skal me oppnå nullvisjonen – ingen skadde eller drepne innan samferdselssektoren – må me vera villige til å ta i bruk verkemiddel som kan gripa sterkt inn i det einskilde mennesket sin sjølvråderett. Venstre er medforslagsstillar til eit forslag om å oppretta ein felles ulykkeskommisjon. Det er viktig å bruka den kompetansen og erfaringa som finst i dei ulike transportsektorane både i høve til å fastslå ulykkesårsak, identifisera risikofaktorar og førebyggja ulykker. Investeringar i samferdsel har stor samfunnsøkonomisk nytte, og dei kan leggja til rette for store strukturendringar både i privat og offentleg sektor. Den eksisterande budsjettordninga gjer det vanskeleg å sjå denne samanhengen i dei statlege budsjetta. Venstre er med på ein fleirtalsmerknad som peiker på at både den økonomiske gevinsten ved t.d. kommunesamanslåing, tettare samarbeid mellom offentlege etatar og endring av soneinndelinga for arbeidsgjevaravgift bør vurderast brukt til finansiering av vegprosjekt. Men Venstre vil gå endå lenger enn komiteen sitt fleirtal, og vil slå fast at ferjetilskot skal kunna nyttast til finansiering. Dette blir problemstillingar som Stortinget vil få høve til å ta stilling til i samband med statsbudsjettet for 2002. Venstre meiner at den ramma som Regjeringa har foreslått til bygging og drift av vår infrastruktur dei neste ti åra, er for låg. Me går difor inn for å auka ramma med 9 milliardar kr i perioden 2002-2011. I tillegg vil ein ved å opna for meir effektiv drift og større konkurranse ha meir midlar til bruk ved bygging av infrastruktur og auka innsats når det gjeld drift, vedlikehald og kollektivsatsing. Ved t.d. å ta i bruk Offentleg Privat Samarbeid, som er ei ny form for organisering av vegbygging, vil ein kunna få realisert fleire viktige samferdselsprosjekt tidlegare enn det som fleirtalet nå går inn for. Venstre er skuffa over at fleirtalet ikkje ønskjer å prøva ut meir enn tre prosjekt, tre prosjekt som er ganske like. Når ein ser den manglande prioriteringa når det gjeld satsing på kollektivutbygging, er det svært skuffande at det ikkje er vilje til å få forsert utbygginga av t.d. ein bybane i Bergen ved slik organisering. Prosjekt som heller ikkje treng statleg finansiering, som Atlanterhavstunnelen, kunne også vore prøvd ut som OPS-prosjekt. Ved ein inkurie er Venstre teke med i ein merknad frå Høgre og Framstegspartiet på side 84 i innstillinga om å ta opp til godkjenning bompengeprosjekt som ikkje treng statleg løyving. By og land er gjensidig avhengige av kvarandre. Det skal vera godt å bu både i grisgrendte og tettbygde strøk. Det krev ulike politiske løysingar, spesielt når det gjeld samferdsel. Etter Venstre sitt syn må grunnpilarane i samferdsel vera tryggleik og miljøomsyn. Me skal sikra trygge og effektive transportkorridorar for folk og bedrifter. Dei spesielle miljø- og helseproblema i tettbygde strøk krev målretta tiltak. Veginvesteringane må rettast mot å gi betre tryggleik og miljø i byane og betring av vegstandard, vedlikehald, rassikring og andre tryggingstiltak i distrikta. Venstre ønskjer at fleire skal velja sykkel som framkomstmiddel, og at det vert utarbeidd ein nasjonal sykkelstrategi med dette som mål. For å nå målet om at meir gods blir ført over frå veg til sjø, må investeringar i og oppdatering av farleier, merke og fyr vera ei høgt prioritert oppgåve. Satsing på elektronisk kartverk og ny teknologi som kan bidra til å auka tryggleiken, er viktig. Me kan ikkje byggja oss bort frå avstandane Noreg har til eksportmarknadene, men me bør sikra at transporten kan gjennomførast utan vesentlege hinder. Venstre ønskjer å auka løyvingane til veginvesteringar med 650 mill. kr pr. år i perioden. Me har prioritert stamvegar med dårleg standard, som E16 gjennom Sogn og Fjordane og Oppland samt E6 gjennom Nordland. I tråd med ei utsegn frå eit samla storting om behovet for å satsa på vegar som ikkje fører trafikken gjennom Oslo, har me òg prioritert utbetring av flaskehalsar og ulykkeslasta strekningar på E39. I tillegg vil me, som eit stort fleirtal, ha forsert oppstart av Lofoten sitt fastlandssamband. Me overlet til fylka å prioritera innanfor ramma til riksvegane, og ønskjer å auka rammene til fylke med dårleg vegstandard, fylke med store rassikringsprosjekt og fylke som har hatt ei låg ramme som utgangspunkt. I tillegg ønskjer me ein eigen rassikringspost. Venstre ser på utbygging av jernbanenettet rundt byane våre som ei viktig satsing for å få fleire til å reisa kollektivt, og me vil difor auka løyvingane til dette med 500 mill. kr pr. år dei neste ti åra. Eg er glad for at det er fleirtal for å starta opp bygginga av dobbeltspor mellom Sandnes og Stavanger. Men me i Venstre seier oss leie for at det ikkje er fleirtal for å satsa på kollektivutbygging i Bergen – verken dobbeltspor gjennom Ulriken, som ville auka kapasiteten på Bergensbanen, eller bygging av ein bybane ved å bruka OPS-finansiering eller direkte løyving. Forsert utbygging av tunnel gjennom Gevingåsen ville vore eit stort bidrag for å auka kapasiteten på Trønderbanen. Og flaskehals nr. 1 på dagens jernbanespor – mangel på dobbeltspor mellom Skøyen og Asker – ville òg koma raskare med Venstre si satsing. I tillegg vil Venstre stå på sine lovnader når det gjeld handsaminga av Østfoldpakka, ved å prioritera jernbanesatsing i fyrste del av planperioden. Med Venstre si ramme ville me hatt ferdig utbygd både strekninga Oslo–Ski og Vestfoldbanen vesentleg fortare. I tillegg ville det vore rom for løyvingar til fornying av T-banen i Oslo samt styrking av generelt vedlikehald. Ein samla komite er einig i at det er viktig med regionalt samordna ruteplanlegging over fylkesgrensene. Det blir difor litt underleg at ein ikkje støttar Venstre sitt forslag om å oppretta eit samarbeidsråd for kollektivtransport i Oslo-regionen. Eg vil fremja dette forslaget. Venstre ønskjer resultatstyrt finansiering av kollektivtransporten, og me er veldig glade for at Høgre nå har ønskt å prioritera kollektivsatsing og løyva pengar til dette. Men om me nyttar dei ressursane me har innanfor transportsektoren i dag, så vil ein òg ut frå Venstre sitt syn ha høve til å finansiera dette. Venstre går inn for ei effektivisering innanfor konkurranseutsetjing, og me vil bruka dei midlane me får ut av det, til å prioritera kollektivtransporten. Me ser òg fram til at Regjeringa i samband med revidert nasjonalbudsjett kjem tilbake til Stortinget med ei sak om ungdomskort. Venstre er opptatt av å løysa miljø- og trafikkproblema i storbyområda våre. Det er difor naudsynt å prioritera, og Venstre er glad for at Kristeleg Folkeparti, Senterpartiet og Sosialistisk Venstreparti er einige med oss i at det er i storbyområda ein i første rekkje bør satsa på kollektive transportløysingar. Det vonar eg vil koma til uttrykk seinare ved handsaming av saker i Stortinget. Me har i dag mangel på utbygde kollektivfelt langs vegane. Det gjer oss difor vondt å konstatera at eit stort fleirtal i denne sal ønskjer å opna for prøveordningar der ein slepp privatbilane inn på køyrebanar som burde vore prioriterte for kollektivtrafikken. Dette vil få store konsekvensar både for tryggleiken til passasjerar på kollektive transportmiddel og for moglegheitene for å koma fram til den tid ein hadde planlagt å koma fram. Nasjonal transportplan skal vera planen for framtidig satsing på bygging og drift av den infrastrukturen me treng. Likevel vil det vera ved den årlege handsaminga av statsbudsjettet at Stortinget legg ramma for løyvingar. Venstre vil arbeida for at løyvingane i statsbudsjetta samsvarer med dei prioriteringane som Venstre har i Nasjonal transportplan.