Lodve Solholm (Fremskrittspartiet), 2000-06-15:
Først har eg lyst til å seie til representanten Odd Eriksen at han er eit godt eksempel på at nordlendingane er flinke til å fortelje røvarhistorier når han prøver å framstille vårt partiprogram på den måten han gjer. Kommunesektoren skal konsentrere all si verksemd rundt nærare definerte og lovpålagde primæroppgåver. Etter Framstegspartiet si meining skal staten sikre eit godt tenestetilbod innafor basistenester som helsevesen, eldreomsorg og skule og at kommunane blir gitt fridom til utvikling av lokalt tilpassa tenester utover dette. Det kommunale sjølvstyret må styrkjast. Men innbyggjarane må òg sikrast velferdsgode som helse, omsorg og utdanning utan omsyn til kvar dei bur og utan omsyn til kommunal økonomi og prioritering. Dette kan best gjerast ved at desse tenestene blir stykkprisfinansierte av staten. Ved å frigjere kommunane frå det økonomiske ansvaret for desse basistenestene vil kommunane få tilstrekkeleg fridom til å kunne styre sine andre inntekter og utgifter. Dette ville òg føre til at Stortinget, når det vedtek nye store reformer, må sikre det finansielle grunnlaget. Slik systemet fungerer i dag, blir ansvarlege kommunar med god økonomistyring straffa ved at staten tek pengane frå desse og gir dei til dårleg styrte kommunar. Vi ønskjer eit nytt system, der alle får dei same grunnleggande rettane. Ulike kommunale prioriteringar vil dermed ikkje lenger kunne svekke basistenestene overfor folket. Ved innføring av målstyring, stykkprisfinansiering, rasjonalisering og effektivisering er det mogleg å føreta innsparingar utan å redusere tilbodet. Framstegspartiet si grunnleggande målsetting er å auke enkeltmennesket sin handlefridom. Tryggleik og livsglede er ein føresetnad for at den enkelte kan kjenne at ein har innverknad over sitt eige liv. Framstegspartiet har derfor som sitt mål eit samfunn der dei fleste vedtak blir tekne direkte av innbyggarane sjølve. Kommunane skal vere levande lokalsamfunn der menneska kjenner seg heime og kan påverke sin kvardag. Vi som politikarar må stadig spørje oss sjølve: Kva ytingar ønskjer innbyggarane? Svaret kan vi få gjennom meir kontakt med grunnplanet, gjennom folkerøystingar, spørjeskjema eller folkemøte. God økonomi er viktig for tenestetilbodet. Men lokaldemokratiet har vist seg å vere vel så vitalt når økonomien er dårleg. Kommunesektoren sett under eitt legg beslag på store ressursar, og mykje kunne vore spart ved konkurransestimulering av kommunale tenester. Kommunen bør samle sine forvaltningsetatar i eitt servicekontor, slik at kundane ikkje er nøydde til å springe frå det eine kontoret til det andre for å få ordna den same saka. Kommunale styresmakter skal vere serviceorgan som har til primæroppgåve å hjelpe innbyggarane. Politikarar og byråkratar skal derfor ikkje legge unødige hindringar og forbod i vegen for enkeltmenneske, næringsdrivande, lag og organisasjonar. Produksjonen av tenester kan òg gjerast av andre enn det offentlege. Det offentlege finansierer og ivaretek kontrollen. Ettersom det handlar om å sikre den enkelte fridom og tryggleik uavhengig av kvar i landet ein bur, er det naturleg at staten tek ansvaret for dette, ikkje kommunane. Kommunesektoren har store innsparingspotensial. Dersom ein konkurransestimulerer kommunale tenester, ikkje berre dei teknisk enkle, men også dei tunge innafor helse og omsorg, er innsparingspotensialet særs stort. Dette vil føre til ein betre kommunal økonomi. Staten si økonomiske utjamning mellom kommunane skal reduserast og baserast på objektive kriterium. Eg konstaterer at trass i at ein ved fleire høve har erfart at sal av kommunale eigedomar, som t.d. aksjar i kraftselskap, og konkurransestimulering har betra den kommunale økonomien, er det mange kommunar som ikkje har prøvd dette, mest grunna politiske prinsipp. Utgreiingsavdelinga her i huset har på førespurnad frå oss stipulert verdien av kraftaksjane til kommunane til over 200 milliardar kr, med ei årleg avkasting på 8 pst. Dersom ein sel dei, noko som ikkje skulle vere noko problem, vil det gje om lag 16 milliardar kr. Det er faktisk 5 milliardar kr meir enn det samla underskotet i kommunane. Dette er sjølvsagt makroøkonomi, men det viser likevel at det er ei moglegheit. Dersom kommunane endrar haldninga til desse prinsippa, er innsparingspotensialet stort. Så litt om lønsoppgjeret: Eg vil vise til vårt alternative statsbudsjett, som etter Statistisk sentralbyrå sine utrekningar ville betre kommunanes situasjon tilsvarande ein auke i overføringane på 2,4 milliardar kr – og då kan representanten Eriksen snakke om at dei ikkje vil ha fem flate øre igjen – gjennom monalege skatte- og avgiftslettar, lågare inflasjon og reduserte lønskrav. Dette er eit verkemiddel som Regjeringa kunne ha brukt før årets lønsoppgjer, utan å blande seg inn i sjølve oppgjeret, noko som ville kunne gitt eit rimelegare oppgjer for kommunane. Regjeringas passivitet var med på å gi kommunane eit oppgjer som blei vesentleg dyrare enn det ein gjekk ut frå i nasjonalbudsjettet, og kommunane bør derfor etter vår meining få desse meirutgiftene kompenserte både for inneverande år og for år 2001. Vi i Framstegspartiet ser positivt på at kommunar frivillig slår seg saman, og at det blir lagt til rette for det. Eit likt basistilskot til alle kommunar verkar som ei sperre mot samanslåing av kommunar, for ei samanslåing fører til at ein etter ei tid misser eit basistilskot. Det naturlege vil vere å avvikle ordninga med basistilskotet, slik at det blir dei kommunane som sjølve gjer det valet å ikkje slå seg saman, som må bere kostnadene ved sitt val, og slik at dei kommunane som gjer eit val om samanslåing, får halde på dei fordelane dette fører med seg. Her skulle det også vere høveleg å snakke om fylkeskommunen. Statsminister Stoltenberg har sagt at det kostar 3 milliardar kr å administrere fylkeskommunen politisk, og då er det ikkje uproblematisk, synest eg – det burde det ikkje vere for Arbeidarpartiet heller – å vere med på eit forslag om å legge ned fylkeskommunen og bruke dei 3 milliardar kr til å styrkje den kommunale sektorens frie inntekter via objektive kriterium. Det er interessant å merke seg at også leiaren i Venstre no har begynt å snakke om å legge ned fylkeskommunen. Skjønsposten må gradvis fjernast og ikkje aukast. Det viktige er at ein brukar objektive kriterium. Kommunane må få større økonomisk ansvar ved at ein reduserer den statlege økonomiske overføringa mellom kommunane og baserer den på objektive kriterium, slik det ligg til rette for i Rattsø I og II gjennom innbyggjartilskotet. Det må lagast eit system som premierer kommunar som sjølve tek tak i utfordringane og set i verk tiltak som aukar inntektsgrunnlaget. Det er ikkje rettvist at slike kommunar blir straffa, slik systemet er i dag, jf. bortfallet av selskapsskatten, med at ein innfører ei inntektsutjamning som blir til fordel for dei kommunane som gjer lite eller ingenting for å betre sin eigen situasjon. Vi i Framstegspartiet meiner òg at øyremerkte tilskot må reduserast og på sikt fjernast. Men dette gjeld berre øyremerkte tilskot som er av generell karakter, og som blei laga for å påverke prioriteringar mellom ulike oppgåver. Øyremerkte tilskot, som i praksis er stykkprisfinansiering av tenester, er ikkje av den typen tilskot som må reduserast eller fjernast, då dette er øyremerkte tilskot som har ein effektivitetsfremjande verknad. Nokre få ord om tunge brukarordningar som ikkje fungerer slik dei er i dag. Dei kan ikkje fungere før dei får ei stykkprisfinansiering som den som SV og Framstegspartiet vil føreslå i denne debatten. Eg vil også hevde at dei tunge brukarane med dei største skadane kanskje bør vurdere å bruke institusjonstilbodet, gjennom eit samarbeid på tvers av kommunegrensene. Eg vil også vise til brev av 19. mai 2000 frå Sosialdepartementet til fylkesmennene. Det er ufatteleg for meg at sosialstatsråden svara representanten Nesvik 7. juni, midt under behandlinga av kommuneøkonomiproposisjonen, at ho ikkje akta å trekke tilbake brevet, vel vitande om at det i komiteen var ein diskusjon om det, og at det alt var eit fleirtal som faktisk bad om at brevet blei trekt tilbake, noko som også merknadene no viser. No krev vi at brevet blir trekt tilbake, og at ingenting blir gjort før behandlinga av stortingsmeldinga til hausten. Heilt til slutt vil eg ta opp dei forslaga som Framstegspartiet står bak, åleine eller saman med andre. Dei er inntekne i innstillinga på sidene 61 og 62.