Lars Gunnar Lie (Kristelig Folkeparti), 1999-05-06:
Først vil eg gje honnør til Smith-kommisjonen som har gjort eit omfattande, grundig og godt arbeid, eit arbeid som saman med Munthe-utvalets utgreiing i 1992 gjev oss eit godt grunnlag for å få oversikt over årsaka til, omfanget av og konsekvensane av bankkrisa. Kriser i finansinstitusjonar kostar samfunnet mykje. Derfor er det viktig at vi forstår best mogleg korleis slike kriser oppstår, kva ein kan gjera for å hindra det og å redusera skadane for samfunnet. Problema med teoretisering av desse spørsmåla i tilknyting til denne krisa, altså kva ein kunne ha gjort og kva som burde ha vore gjort, er at ein ikkje får etterprøvt det i praksis. Etterpåklokskap i slike samanhengar kan ikkje og vil ikkje vera mogleg å etterprøva, og det vert ikkje noko anna enn etterpåklokskap. Derfor er det viktig at vi prøver å ta lærdom av dei grepa som er gjorde i tilknyting til bankkrisa, og som råka landet vårt. I internasjonal samanheng er ein mykje oppteken av korleis ein kan redusera konsekvensane av bankkriser i finansinstitusjonar. Den tenkinga som ser ut til å vinna oppslutnad i internasjonal samanheng, går ut på at det er svært viktig å leggja vekt på å ha eit godt regelverk og eit kredittilsyn som fungerer godt. Når eg seier at vi må ha eit godt regelverk, meiner eg sjølvsagt også eit lovverk som fungerer. Krav til eigenkapital og klare krav når det gjeld tapsavsetjingar, må vera til stades. I tillegg til dette meiner eg at ope tilgjenge til kunnskap om landas finansar og om den enkelte finansinstitusjon, bankane sin situasjon, er svært viktig. Det er også i ein del samanhengar understreka at konsekvensane av underskot og tap synest å ha vore undervurderte. Eg meiner det no er viktig for oss å fokusera på framtida og sjå kva som kan gjerast for å unngå at tilsvarande kriser oppstår. I så måte finn eg dei vurderingane som er gjorde av kommisjonen, svært interessante. Dei er også i tråd med dei inntrykka eg har av måten ein internasjonalt tenkjer på i høve til å forebyggja kriser. Kanskje den viktigaste enkeltobservasjonen som dei peikar på, er god kapitaldekning, som er avgjerande for stabiliteten i banksystemet. Reglane for praksis med omsyn til tapsavsetjingar må vera klåre og slik at tap tydeleg kjem på bordet. Eg meiner også det er interessant at kommisjonen peikar på at det bør rettast merksemd mot den aktive eigarskapen, og at kommisjonen ser forklaringa på svak eigarstyring i samanheng med den måten som styra i mange bankar har vore samansette på. Dette er spørsmål som ein gjer klokt i å ta opp til debatt, utan at ein på førehand dreg konklusjonar. Eg har også merka meg at kommisjonen understrekar at det er viktig å skapa og å ta vare på ansvarsdeling både rettsleg og politisk i høve til departementet, Kredittilsynet og Noregs Bank, m.a. Noregs Bank si rolle i høve til departement og storting. Til slutt i Dokument nr. 17 for 1997-98 seier kommisjonen at det er svært viktig at staten i god tid syter for tilfredsstillande reglar om kriseløysing. Eg meiner det er rett at vi no, når vi ikkje er oppe i slike vanskar som først på 1990-talet, nyttar tida til å arbeida med ein del av dei spørsmåla som kommisjonen har teke opp. Finansministeren gav i sitt innlegg inntrykk av at dette vil Regjeringa følgja opp, og det føler eg meg trygg på vil verta gjort. Ikkje minst er dette naudsynt når det gjeld reglar om framgangsmåten med nedskriving av bankaksjar og klarare reglar for ansvarsdeling mellom offentlege organ som tek del i arbeidet. Sjølvsagt er det viktig, som også fleirtalet i komiteen seier, at bankane sjølve har eit stort ansvar når det gjeld å førebyggja framtidige kriser av denne typen. Eg deler også komiteen og kommisjonen sitt syn om at det å bevara tilliten til det finansielle systemet er viktigare enn omsynet til aksjonærane. Det er også vel verdt å merka seg at det er ein nær samla komite, eit stort fleirtal i kontroll- og konstitusjonskomiteen, som sluttar seg til mange av dei synspunkta kommisjonen målber. Og det vert i innstillinga teke til ordet for at mange av dei synspunkta som er tekne opp av kommisjonen, vert vurderte i tida som kjem, med tanke på å få til eit system som kan minimalisera, for eventuelt å unngå, tilsvarande krise i framtida.