Olav Akselsen (Arbeiderpartiet), 2001-05-30:
Utnytting av vasskrafta har vore avgjerande for utvikling av industri, sysselsetjing og velferd i Noreg. Vasskrafta er rein energi. Vår energiforsyning er svært miljøvennleg samanlikna med alle andre land. Men vassdraga våre er òg av stor verdi for friluftsliv og biologisk mangfald. Det er dessverre ikkje til å unngå at utbygging av vasskraft medfører fysiske inngrep i naturen, og urørt natur har som kjent ein verdi i seg sjølv. Me har i Noreg no bygd ut 65 pst. av det totale vasskraftpotensialet vårt. Omtrent 20 pst. er verna. Dei vassdraga som står igjen, er anten svært lite lønsame å byggja ut eller særdeles konfliktfylte. Derfor er det grunn til å seia at tida for dei store vasskraftutbyggingane i Noreg er over. Regjeringa vil leggja auka vekt på omsynet til urørt natur ved behandling av framtidige vasskraftsaker. Eg er glad for at Stortinget gjev si tilslutning til Regjeringa sitt syn på dette punktet. Regjeringa har gått inn for å stoppa dei planlagde kraftutbyggingsprosjekta til Statkraft i Saltfjellet–Svartisen-området, Beiarn, Bjøllåga og Melfjord, av omsyn til miljøet. Denne avgjerda blei tatt etter ei lang og omfattande behandling. Beiarn-utbygginga fikk konsesjon i 1989. Ei planendring for utbygging blei send over i februar 1998. Denne saka hadde med andre ord lege i to år i departementet utan å bli behandla den dagen eg overtok ansvaret. Regjeringa har etter grundig vurdering funne at nytten av desse tre utbyggingane ikkje er stor nok til at ein kan forsvara dei inngrepa som vil bli gjorde i naturen. Når Stortinget no gjev si tilslutning til dette, vil eg gje Statkraft den endelege instruksjonen om å skrinleggja dei tre utbyggingsprosjekta. Men det er viktig å presisera at allereie utbygd vasskraft har ein særleg stor verdi, som me må ta vare på. Det er viktig at dei verdiane som finst i dei eksisterande anlegga, blir vidareutvikla. Me bør ikkje svekkja ressursgrunnlaget for produksjon ved behandling av revisjon og fornying av reguleringskonsesjonar. Me ønskjer opprusting og skånsam utviding av eksisterande vasskraftanlegg som ikkje skadar urørt natur. Me går no i gang med å forenkla regelverket, og me startar arbeidet med å revidera Samla Plan og supplera verneplanane. Me kan i framtida ikkje rekna med særleg ny produksjonskapasitet frå vasskrafta. Me må derfor snu oss mot andre energiberarar for å dekkja framtida sitt behov. I stortingsmeldinga åtvarar eg mot ei utvikling der tryggleiken i energiforsyninga blir gradvis dårlegare. Veksten i bruken av elektrisitet held fram. Samtidig blir det nesten ikkje bygt ut ny produksjonskapasitet i Noreg. På 1990-talet auka bruken av elektrisitet med omtrent 18 TWh, mens veksten i produksjonskapasiteten berre var nær 4 TWh. Det skal ikkje mykje kunnskap eller fantasi til for å sjå at denne utviklinga ikkje kan halda fram. Me må få betre balanse mellom forbruk og produksjon. Det er eit faktum at me under 1990-talet gjekk frå å vera i ein overskotsposisjon til å bli eit land som er avhengig av import i eit år med gjennomsnittleg nedbør. Dersom utviklinga held fram, vil underskotet veksa i åra framover. Det overraskar meg at ikkje alle vil ta denne verkelegheita innover seg. Den norske energiforsyninga er heilt unik. Vasskrafta står for nær all elektrisitetsproduksjon her i landet. Nedbørsmengda varierer kraftig frå år til år. Produksjonen av elektrisitet varierer derfor òg frå år til år, faktisk så mykje som pluss/minus 20 pst. av normalen. I 2000 regna det mykje. Me sette ny produksjonsrekord, og eksporterte straum til utlandet. Men me skal likevel ikkje lenger tilbake i tid enn til 1996 før me finn eit svært tørt år, med påfølgjande liten straumproduksjon og stor import. Me veit at slike tørrår vil koma igjen med jamne mellomrom. Noreg er i dag dårlegare rusta til å handtera eit slikt tørrår, rett og slett fordi ubalansen mellom produksjon og forbruk har vakse dei siste åra. Dersom me får eit nytt år no med nedbør tilsvarande den i 1996, har me ikkje produksjons- og importkapasitet til å dekkja vårt eige forbruk. Alle prognosar tyder på at veksten i elektrisitetsbruken vil halda fram, trass i ei sterk satsing på tiltak som energiøkonomisering. Situasjonen blir i tillegg forverra av at dei andre nordiske landa òg har ein svak vekst i produksjonen i forhold til veksten i bruk av elektrisitet i desse landa. Eg registrerer at fleirtalet i Stortinget meiner at meldinga gjev eit realistisk bilete av situasjonen knytt til utfordringane med auka forbruk og ein altfor einsidig bruk av elektrisk kraft. Det er eit breitt fleirtal i Stortinget som støttar satsinga på å avgrensa energibruken og byggja ut vindkraft og vassboren varme. Stortinget sitt ønske om at Regjeringa skal utarbeida ein handlingsplan for utbygging av vassboren varme, vil eg sjølvsagt følgja opp. Eg står fast på dei måla som Arbeidarpartiet og sentrum var einige om i samband med behandlinga av energimeldinga i fjor vår. Men, som me sa for eit år sidan, dette er ikkje nok. For å sikra ei trygg kraftforsyning og redusera dei uheldige verknadene av tørrår er det nødvendig å leggja til rette for ny kraftproduksjon i Noreg. Ein strammare energibalanse gjer det endå viktigare med tiltak for å betra effektbalansen. Statnett har inngått avtalar i marknaden om å reservera effekt både frå produksjon og frå større brukarar. Dette er noko nytt. Det kan byggjast vidare ut, både hos storbrukarar og hos mindre forbrukarar, etter kvart som meir moderne og rimelegare teknologi blir utvikla. For å betra tryggleiken i elektrisitetsforsyninga legg Regjeringa opp til ei offensiv og brei satsing. Me ønskjer at ein større del av gassressursane våre skal bli tatt i bruk innanlands, ikkje berre til å produsera elektrisitet, men òg direkte. Bruk av gass innanlands vil spela ei viktig rolle i ein framtidsretta og miljøvenleg energipolitikk. Samtidig skal me styrkja arbeidet med omlegginga av energibruk og -produksjon og sikra at kraftmarknaden fungerer godt. Sentrumsregjeringa sin energipolitikk ville gjort underskotet på kraftbalansen større. Sjølv med ei ambisiøs satsing på enøk og fornybar energi viste deira eigne tal og utrekningar at behovet for import av straum ville auka. Med deira politikk ville me fått ei meir sårbar energiforsyning i framtida, og me ville medverke til å halda oppe kolkraftproduksjonen i Europa. Det overraskar meg at ein slik politikk kan framstillast som miljøvenleg.