Liv Signe Navarsete (Senterpartiet), 2017-05-16:
I det norske kulturlandskapet veks det fram nye internasjonalt inspirerte parkmodellar for samarbeid, ivaretaking og brei verdiskaping. Dette skjer i dei norske regionalparkane og i andre dynamiske parkkonsept, som geoparkar og biosfæreområde. Desse er ofte konsentrerte i næringssvake område med høge natur- og kulturverdiar av nasjonal tyding. Denne typen parkar representerer ein ny utviklingsmodell for brei verdiskaping – sosialt, økonomisk og miljøretta – som kan utgjere modellområde for gjennomføring av det grøne skiftet. I Noreg finst det etablerte regionalparkar og parkar under utvikling. Talet på parkar veks stadig, og om få år vil det eksistere omkring 9 regionalparkar som kan omfatte om lag 30 kommunar. Dette gjer det aktuelt med ei statleg forankring og eit nasjonalt system av regionalparkar. Difor etablerte den raud-grøne regjeringa i 2012 eit verdiskapingsprogram for lokale og regionale natur- og kulturparkar og løyvde 10 mill. kr årleg. Målet med verdiskapingsprogrammet var auka verdiskaping og næringsutvikling i landskaps- og identitetsområde med særskilde natur- og kulturverdiar. Det handla om sosial, kulturell og miljøretta verdiskaping så vel som økonomisk. Det treårige prosjektet som i utgangspunktet skulle danne veg for eit langsiktig statleg engasjement, er avvikla. Trass i manglande entusiasme frå regjeringa si side arbeider parknettverket og dei enkelte parkane vidare for å skape utvikling og arbeidsplassar i sine nærområde. Etter internasjonal modell skal parkane fremje ei heilskapleg stad- og næringsutvikling og levande lokalsamfunn i bygde- og bynære område med slike verdiar. Dette skal gjerast ved berekraftig bruk av natur- og kulturverdiar som ressurs. Dei etablerte regionalparkane er Valdres Natur- og Kulturpark, Nærøyfjorden verdsarvpark, Finnskogen Natur & kulturpark, Regionalpark Haldenkanalen og Telemarkskanalen regionalpark. I vår, altså våren 2017, er følgjande regionalparkar under etablering: Vefsna regionalpark, Sognefjorden Kystpark, Okstindan / Hemnes kommune og Varanger. Desse nye dynamiske parkane fokuserer på langsiktig varetaking av landskaps- og kulturverdiar. Dei bidreg òg til lokal verdiskaping basert på natur- og kulturverdiar gjennom å byggje stadlege merkevarer for besøkjande og fastbuande og utvikle lokale produkt og opplevingar. Dei norske regionalparkane utløyser frivilligheit og sosial verdiskaping gjennom langsiktig partnarskap og medverknad basert på eigne visjonar og verdiar. Dei jobbar integrert og i mellomrommet der sektorstyresmaktene ofte kjem til kort. I 2014 la Distriktssenteret fram ei utgreiing som vart laga på oppdrag frå Kommunal- og moderniseringsdepartementet. Funna deira viser at regionalparkar representerer eit auka samarbeid på tvers av kommunegrenser, mellom offentlege sektorar og på tvers av offentleg, privat og frivillig sektor. Engasjement og deltaking frå næringsliv og frivillig sektor varierer likevel mellom parkane. Ein ser at regionalparkarbeidet har bidrege til meir heilskapleg tverrsektorielt utviklingsarbeid òg sett ut frå eit regionalt perspektiv. Det har oppstått auka tillit mellom utviklingsaktørar og mellom ulike interesser. Dette kjem ikkje av seg sjølv. Det tek lang tid å etablere ein slik park. Det tek lang tid å byggje tillit, gjensidigheit og det å innsjå at å arbeide i lag gir meir enn å arbeide kvar for seg. Som ein relativt ny formalisert samarbeidsarena i regionen har dei nye parkane opparbeidd høg legitimitet etter ganske kort tid, og det bidreg til nye måtar å samhandle på, òg inn mot statlege styresmakter. Frå eit styringsperspektiv gir regionalparkane både moglegheiter og utfordringar, men det er viktig fyrst og fremst å fokusere på moglegheitene – moglegheitene til å skape lokalt, moglegheitene til å utvikle område som elles vil slite. Det byggjer eigentleg på klyngjeteorien, som elles er vel akta og gir gode resultat i næringslivet. Å byggje klyngjer, der ein samhandlar på tvers av ulike partnarar, har me jo sett i alt frå den maritime næringa til teknologinæringa og til reiseliv. Får ein ein kritisk masse som samarbeider, gir det tydelege resultat. Og regionalparkarbeidet, i form av den samordna arbeidsinnsatsen frå alt frå reiselivslag og lokale bygdelag av ulike slag til det offentlege og næringslivet, har gitt meirverdi, altså synergieffektar. Det utløyser finansiering, sjølv om den største utfordringa per i dag kanskje er å greie å få ei finansiering både til den enkelte parken og til å drifte eit nettverk som kan bidra med synergiar mellom parkane. Det er ikkje slik at alle må finne opp hjulet på nytt. Dei som har etablert seg, kan overføre stor kunnskap og kompetanse til dei som vil etablere seg, og då krevst det at ein har eit nav som kan vere med og gjere den jobben. Det var litt av tankegangen bak den løyvinga på 10 mill. kr som den raud-grøne regjeringa la inn, nemleg at dei midlane òg kunne vere med og drifte eit slikt nettverk av parkar, der ein kan hente kunnskap i å forandre og slik løfte kvarandre framover. Langsiktigheit i arbeidet er viktig. Som det vart slått fast i rapporten frå Distriktssenteret, er det for det fyrste eit langt forarbeid før parkane vert etablerte, og ein ser resultata tydeleg fyrst etter lengre tid, sjølv om kortare prosjekt og aktivitetar kan ha ein viktig funksjon for å gi legitimitet og motivere samarbeidspartnarane til å arbeide vidare i noko som for mange er ein ganske komplisert prosess. Så er det ulike parkar. I Nærøyfjorden, som eg kanskje kjenner best, har ein verdsarvparken, som vert det naturlege utgangspunktet for parksatsinga. Det er òg andre organiseringsmodellar ein har valt, men ofte rundt eit lokalt konsept, som ved Telemarkskanalen, Halden, Finnskogen og Valdres. Sameleis vil det verte i Vefsna, når dei får etablert sin park. Me har lært mykje av andre land i Europa. Eg var sjølv, som kommunal- og regionalminister, i Sveits for å sjå på korleis dei arbeider med dette. Det er 900 parkar rundt om i Europa, og dei fleste får støtte frå sine statlege styresmakter. Dei fleste har òg oppnådd å få statlege styresmakter med på å utarbeide ein slags køyrereglar eller regelverk. I motsetning til nasjonalparkane manglar regionalparkane ei nasjonal lovforankring. Dei manglar òg ei nasjonal regelstyring, og det har mangla statleg medfinansiering, noko stort sett alle land i Europa har innført med stor suksess. Det er difor behov for å opprette ei politisk leia interdepartemental arbeidsgruppe som med bakgrunn i norsk praksis og europeiske erfaringar får mandat og ressursar til å utgreie europeisk politikk og forvaltning av regionalparkar og nasjonale parksystem. Då bør ein spesielt sjå på land som Sveits, Frankrike, Storbritannia og Skottland. Vidare bør ein utgreie grunnlaget for ei lovreform og eit nasjonalt system av regionalparkar og korleis ein skal finansiere dei, avklare rollene til nasjonalparkar og regionalparkar for å avdekkje dei dynamiske relasjonane og synergiane som eksisterer. Sist, men ikkje minst må eit slikt utval skildre ein nasjonal etableringsprosess og strategi for ein heilskapleg parkpolitikk. Dette kan synast som ei mindre sak blant mange for statsråden, men for dei som arbeider med det, og for dei mange tusen som er engasjerte i dette, er det ei ganske stor sak, og eg håper at statsråden i dag kan bidra med ei positiv haldning til korleis ein skal utvikle dette arbeidet vidare i eit godt samspel mellom statlege styresmakter, regionale styresmakter og den einskilde parken.