Torgeir Knag Fylkesnes (Sosialistisk Venstreparti), 2015-01-06:
Ein skikkeleg fagarbeidar i aksjon anten ved dreiebenken eller i stell og omsorg for ein gamal eller med full kontroll over sveisesaumen formidlar ei viss form for stoltheit og autoritet som iallfall eg får respekt og beundring for. Vi har i dag inga oversikt over kor mange i Noreg som har fagbrev, men ca. halvparten på vidaregåande opplæring tar det, så det betyr at det antakeleg er hundretusenvis tilsette som kvar dag er i full sving på verkstadar, sjukeheimar, byggjeplassar eller produksjonshallar. Desse yrka er heilt avgjerande for Noreg i framtida, og som mange har sagt før, må vi i ord og handling vise kor mykje dyktige fagarbeidarar er verde for Noreg. Vi må ha eit statusløft for yrkesfaga. Vi må vise fram yrkesstoltheit, karrierevegar og valmoglegheiter. Lat meg først slå fast at statsbudsjettet for i år ikkje var eit yrkesfagløft. Den einaste store satsinga var etter- og vidareutdanning for lærarar. Mange av dei stortingsvedtatte tiltaka har ikkje blitt noko av. Det er mange ting som er avgjerande for kor mange som vel å ta og greier å gjennomføre fagutdanninga. Sjølv om fråfallet er stort på vidaregåande, startar problema ofte før. Problema i vidaregåande må sjåast i samanheng med resten av skuleløpet. Vi treng ei utvikling frå ein instrumentelt orientert skule der testing, pugging og flinke jenter og gutar blir premierte, slik at nettopp dei som ikkje likar å lese heile bruksrettleiinga, kjem til sin rett. Auka fokus på testing, samanlikning mellom skular, rektorar, lærarar og elevar, bidrar til å snevre inn skulen, og det er nettopp i ein slik skule at mange fell frå. Vi treng ei utvikling til ein barneskule og ein ungdomsskule der heile mennesket blir utfordra, der målet ikkje er instrumentelt å mate elevane med informasjon, men der ein appellerer til det kreative og skapande mennesket, både teoretisk, praktisk og estetisk. I eit sånt perspektiv er innføring av valfag viktig. Vi kjenner enno ikkje til kva for effekt dette vil ha for yrkesfag, men eg er viss på at det kan verke positivt, og at det kan stake ut kursen vidare for tidleg innsats. Vi veit også at yrkesfaglærarutdanninga er viktig, både innhald og lønnsvilkår. Antakeleg kjem vi ikkje langt dersom vi ikkje er villige til å løfte begge delar. Innhaldet i sjølve utdanninga må gjerast meir praksisnært. Vi veit at den teoretiske delen av yrkesfagutdanninga er den viktigaste enkeltårsaka til fråfall. Vi veit også at arbeidet som skjer i fylka, er viktig. Interpellanten viste til Rogaland sitt arbeid. Å lære av kvarandre er viktig, å lære å jobbe i nettverk, ikkje nødvendigvis lage nye nasjonale standardar som bremsar vidare utvikling. Erfaringa frå Rogaland viser også, som vi alle veit, at eit godt samarbeid mellom utdanning og arbeidsliv, offentleg og privat, er viktig. Det er kanskje nettopp det siste eg ønskjer å ta opp til slutt. Det er den generelle utviklinga av arbeidslivet som i altfor liten grad blir tatt opp i diskusjonar som dette. Dei unge er ikkje idiotar. Dei følgjer med. I det arbeidslivet elles ser vi to sterke tendensar. Vi ser auka innleige av utanlandsk arbeidskraft og bedrifter som tenkjer kortsiktig, og dermed lèt det gå utover satsinga på lærlingar og kompetansebygging. Særlig gjeld dette bygg- og anleggsnæringa. Ingen bemanningsselskap har lærlingar. I EU veit vi at det er mange millionar som står utanfor jobb og utdanning. Denne arbeidskrafta som kjem til Noreg, er konjunkturstyrt og ustabil. Dette er folk som antakeleg vil vende snuten heimover når tidene endrar seg og det lysnar i økonomien. Tilbake kan rådmenn, bedrifter, direktørar, investorar og byggmeistrar stå igjen med uløyste oppgåver. Kanskje oppfattar dei unge desse jobbane som mindre attraktive, og at dei ikkje gjev særleg høg status. Dette vil også bli forsterka av den andre sterke tendensen i arbeidslivet, som er regjeringas eigne tiltak, som møtte sterk motstand frå ein samla fagbevegelse. Utholinga av arbeidsmiljølova, opninga for meir bruk av mellombelse stillingar, meir deltid, meir overtid og angrepa på arbeidstid vil spesielt kunne gå ut over dei jobbane der nettopp fagarbeidarar er tilsette. Vi har ein stor jobb framfor oss før vi kan slå oss på brystet, men vi må også sjå dette i samanheng med den generelle utviklinga av arbeidslivet.