Hallgeir H. Langeland (Sosialistisk Venstreparti), 2010-05-27:
Ting tek tid. Eg tek opp forslaget, så eg ikkje gløymer det! Reinsinga av Mongstad ser ut til å ta si tid. Det tek si tid å få innført republikk. Me har foreslått dette no sidan 1968 – i 42 år. Me trur at ein gong kjem fornufta til parlamentet òg når det gjeld det prinsipielle utgangspunktet som dette forslaget har. Eg må berre få dvela litt meir ved det med tid. På 1970-talet då SV foreslo barnehagereform og barnehage til alle, blei me latterleggjorde. Me blir ikkje latterleggjorde i dag i den saka, og me blir for så vidt heller ikkje latterleggjorde i monarkispørsmålet. Problemstillinga til fleirtalet her er at dei vel å vika unna det prinsipielle. Dei vel å vika unna at ein har posisjonar med makt i demokratiet vårt der ein blir fødd til dette. Kva slags prinsipp er det? Kvifor er det då ikkje slik i dei andre partia her på Stortinget at den som er partileiar, er sjefen, og neste generasjon partileiar kjem frå den same familien? Det er det som er det prinsipielle. Ein vel i staden å stilla seg slik til dette: Me har sympati for forslaget. Det er veldig mange stortingsrepresentantar som kjem til meg og seier at dei er heilt einige i forslaget. Dei meiner det er prinsipielt feil at ein skal arva ei stilling inn i eit demokratisk system i Noreg. Det har ikkje noko med demokrati å gjera. Eg synest fleirtalet i denne salen har eit problem når dei seier at ja, i prinsippet er dei for at ein ikkje skal arva stillingar i demokratiet, men så stemmer dei ned eit forslag som forsøker å ivareta det prinsipielle spørsmålet her. Så kan ein sjå det frå familien til kongen si side. Blir ein fødd i ein kongefamilie, er det ikkje i utgangspunktet slik at Haakon kan gå til Harald og Sonja og seia: Du, eg vil gjerne bli jernbanedirektør i staden. Nei, du skal bli konge, du! Du har ikkje noko val. Prinsippet om fridom for folk flest gjeld ikkje for den som blir fødd i eit kongehus. Han blir tvinga inn i ein posisjon som er særs krevjande, heilt sikkert – ikkje minst med dagens mediestress. Så må eg støtta dei. I 17. mai-tala mi på Sand i Ryfylke takka eg kongen, eg. Kongen er ein hyggeleg fyr – ålreit, vil eg seia! Han berga meg ein gong, på den første kongemiddagen eg var på, då eg gjekk ut og røykte to gonger. Eg trudde det var lov. Så viste det seg at presidenten var av ei anna oppfatning. Presidenten kom og kjefta på meg og sa at det var ingen som hadde reist seg før kongen på 100 år. Den kjeften! Eg har aldri fått så mykje kjeft før – og mykje kjeft har eg fått! Men då kom Harald og Sonja bort til meg etterpå – Harald røykte riktignok på dette tidspunktet – og sa: Langeland, vi trudde du var sjuk, men du var berre røykjesjuk! Dermed hadde han teke noko av luven frå stortingspresidentens kjefting på meg. Men om kongen er ein ålreit fyr, betyr ikkje det at ein ikkje skal halda seg til det prinsipielle i dette, nemleg at den stillinga i det norske demokratiet skal ein kunne arva seg til. Historia som Kolberg beskriv om kongens betydning, er heilt rett. Men når me beveger oss ned på det prinsipielle, har fleirtalspartia her eit problem. Dei bør i klarare ordelag forklara kvifor dei framleis meiner at arv er eit bra prinsipp i det norske demokratiet. «Frihet, likhet og brorskap» heitte det i 1789 i den franske revolusjonen. Eg synest me skal tenkja litt på dei orda når det gjeld den modellen me har i vårt demokrati – «frihet, likhet og brorskap» – både for kongefamilien sin del og for det norske demokratiet sin del. Så til slutt: For 105 år sidan sa det norske folket ja til kongedømmet. Me meiner det derfor ville vore naturleg, dersom det hadde blitt fleirtal for å vedta å innføra republikk her i dag, at det norske folket fekk seia si meining. Eg er ikkje overbevist om at stemninga er slik at me ville fått fleirtal for vårt forslag, men då hadde ein fått ei demokratisk prøving av den styreforma ein har i dag, som går i arv. Eg meiner det er lurt av Noreg å modernisera Grunnlova frå 1814 i 2014. Eg ser gjerne at eg får fleirtalet med meg på innføra republikk når Grunnlova har 200-årsjubileum i 2014.