Jorunn Ringstad (Senterpartiet), 2000-10-12:
Det er ein stor lovrevisjon Odelstinget skal ta stilling til i dag, og den er eit uttrykk for at det lenge har vore naudsynt å etablere eit tidsmessig lovverk. Til dømes har bruken av vassdraga endra seg over tid. Såleis står vassdraga sin eigenverdi meir i fokus enn tidlegare, både som del av landskapet og som tilhaldsstad for plantar og dyr. Også moderne prinsipp for ressursforvalting, t.d. omsynet til biologisk mangfald og berekraftig utvikling, har krav på å få større gjennomslag i samfunnsutviklinga. Fleire brukarinteresser er komne til, m.a. har omlegginga av energipolitikken på 1990-talet ført til at aktørar innan kraftmarknaden i tillegg til å ivareta tradisjonelle forsyningsoppgåver også har klare kommersielle mål for si verksemd. Ynske om lokal ressursutnytting har fått sterkare forankring i den offentlege næringspolitikken. Behov for å regulere uttak av grunnvatn har meldt seg med auka styrke. Desse eksempla har aktualisert ein gjennomgang av gjeldande føresegner om allmenne omsyn og også behovet for klare avgrensingar i lovverket med omsyn til verkeområde og definisjonar. Den nye vassressurslova vart fremja av regjeringa Bondevik, og energi- og miljøkomiteen har slutta seg til alle forslag til lovformuleringar. Men det er viktig å merke seg at komiteen på enkelte punkt har formulert premissar og kommentarar som vil måtte vege tungt når lova skal praktiserast, og eg vil i mitt innlegg nemne nokre av dei. I tillegg til moment eg har rekna opp tidlegare, avspeglar lovrevisjonen eit ynske om å forenkle lovverket, sjølvsagt eit prisverdig motiv, men noko som i sin tur fører til at forvaltninga får vide fullmakter. Til dømes blir lova sine reglar om konsesjon heretter i stor grad basert på skjøn. Det kan resultere i vilkårlege avgjerder, noko departementet sjølv til ein viss grad åtvarar mot. Difor meiner komiteen det er all grunn til å følgje utviklinga nøye. Eit springande punkt i lovrevisjonen er målsetjinga om å tilpasse lover og reglar til krav og premissar som følgjer av etableringa av ein effektiv kraftmarknad. Omgrepet «effektiv ressursbruk» får no status som allmenn interesse og blir dermed tillagt større vekt enn tidlegare. Spørsmålet er kva perspektiv som skal leggjast til grunn når det blir snakk om å utnytte kraftressursane mest effektivt. Departementet hevdar t.d. i proposisjonen at konsesjonsplikt kan bli utløyst dersom iverksetjing av eit mini- eller mikrokraftverk kan koma i konflikt med ei meir optimal utnytting av vasskrafta. Men ein samla komite synest slett ikkje det er ei opplagd sak. Komiteen hevdar at det vil vere samfunnsøkonomisk, effektivt og i tråd med allmenne interesser å byggje ut næringslivet i lokalsamfunn. Lokal ressurskontroll og energiproduksjon knytt til mikro- og minikraftverk kan såleis i dei fleste tilfelle oppfattast som ein lekk i utvikling av utmarksstrategiar. Kraftbransjen har difor ikkje hevd på tolkinga av omgrepet «effektiv ressursbruk», særleg ikkje når det ligg føre lokale planar om bygging av mikro- og minikraftverk. Det er eit sjølvstendig poeng at slike lokale kraftverk som regel ikkje kjem i konflikt med andre allmenne interesser, t.d. natur og miljø. Ingen kan vere blind for at så vel offentlege som private aktørar ser seg tente med å endre gjeldande eigedomsstrukturar, og at dei nyttar omsynet til optimal ressursutnytting som argument. Kraftproduksjonen er vorten «big business» og dessutan internasjonalisert. Dess viktigare er det at solide fleirtal i komiteen understrekar at «det, ut frå allmenne omsyn, er viktig å sikre lokalsamfunn råderett over eigne ressursar, og dermed eit sterkare inntektsgrunnlag». Bruk av ekspropriasjonsinstituttet må sjølvsagt ikkje utfordre slike premissar. La meg leggje til at den private eigedomsretten står like sterkt etter lovrevisjonen som før. Og så eit viktig poeng til slutt: Fordi vasskraft er ein ressurs med stigande marknadsverdi, vil overgangen til kommersiell utnytting føre til at erstatningsspørsmål kjem i eit nytt lys. Komiteen vil følgje denne utviklinga nøye. Senterpartiet vil ved eit seinare høve vurdere konkrete lovforslag som skal sikre at det i lys av den nye utviklinga skjer ei rimeleg fordeling av verdiane mellom eigarar av fallrettar og utbyggjarar. Dette vil også vere ein viktig lekk i ein lokalpolitisk strategi.