Fredric Holen Bjørdal (Arbeiderpartiet), 2015-03-24:
Debatten vi har i dag, viser at det er store skilnader mellom høgre- og venstresida i norsk politikk om kva slags arbeidsliv vi vil ha, og kva vi vil gjere for å inkludere fleire i arbeidslivet. Debatten fortel tydeleg at arbeidsmiljølova ikkje er hogd i stein, men skriven på papir, noko som betyr at meir enn hundre år med politisk kamp for arbeidstakarrettar, kan svekkjast med eit pennestrøk. Dagens debatt er delt i to. Vi har Prop. 48 L om korleis vi skal skvise meir saft ut av sitronen for dei som allereie er i jobb, og så har vi Prop. 39 L, der mellombelse tilsetjingar er kamuflerte som eit arbeidsmarknadstiltak. Eg rekk ikkje kommentere alt på ti minutt. Stridstemaet mellombelse tilsetjingar vil Arbeidarpartiet difor kome tilbake til i andre innlegg, og noko av det har vi allereie teke opp. Eg vil først og fremst bruke tida mi på det som har gått svært mange hus forbi, at Prop. 39 L inneheld også 75 sider med regjeringa sin arbeidsmarknadspolitikk. Det er temmeleg tannlaust å gøyme han bort på denne måten, og det er kanskje noko respektlaust overfor alle dei som er opptekne av arbeidsmarknadspolitikken, særleg når vi hugsar at noko av det første Robert Eriksson gjorde som statsråd, var å trekkje tilbake vår stortingsmelding om fleire i arbeid. Grunngjevinga for det skulle vere at regjeringa innan kort tid skulle levere ei tilsvarande melding, berre meir ambisiøs og med fleire konkrete tiltak. Det har teke meir enn eitt år for regjeringa å levere ei melding om arbeidsmarknadspolitikken, og eg må seie at vi er ikkje vidare imponerte over ambisjonsnivået i det som blir lagt fram. Det kan heller ikkje regjeringa vere. Sidan ho er slått saman med den kanskje mest omtalte og betydningsfulle arbeidslivssaka i 2015, endringane i arbeidsmiljølova, er det mykje som tyder på at statsråden kanskje helst skulle ønskje at dette vart forbigått i stillheit, også i Stortinget. Sjeldan har vel uttrykket «opp som ei løve og ned som ein skinnfell» passa betre. Arbeidarpartiet meiner det er uheldig og kritikkverdig at arbeidsmarknadspolitikken ikkje får ein brei og sjølvstendig gjennomgang, og då hjelper det heller ikkje at kommunikasjonen mellom regjeringa og gruppene som treng arbeidsmarknadspolitikken mest og deira organisasjonar, har vore for dårleg i denne prosessen. Representantane frå regjeringspartia er veldig opptekne av kor mange som er utanfor og innanfor arbeidslivet. Det er i og for seg prisverdig, men i årevis har dei vore ute med påstanden om eit såkalla utanforskap, og at Noreg visstnok er ramma av ein uføreeksplosjon. Dei prøver å skape eit bilete av at talet på uføre stig i ukontrollerte former, og at fleire og fleire ikkje deltek i den dugnaden velferdsstaten er. Torbjørn Røe Isaksen, arbeidslivstalspersonen for Høgre i førre periode, likte å snakke om at det har gått av ei bombe under velferdsstaten. Robert Eriksson meinte at vår regjering transporterte folk vekk frå arbeid og til trygd, og at vi kamuflerte arbeidsløysa. Argumenta har no gått i arv til representantane Heggelund, Wiborg og Rotevatn, som kvar for seg høyrest mest ut som vandrande Civita-føredrag. Men problemet deira er at heile omgrepet «utanforskap» er sterkt misvisande, for det er berre ei samansausing av alle menneske som på eit gjeve tidspunkt mottek anten sjukepengar, sosialhjelp, arbeidsavklaringspengar og uføretrygd eller er arbeidsledige. Omgrepet er ideologisk konstruert, og det skapar eit feilaktig og forvirrande inntrykk av kor det er viktig å setje inn den auka inkluderingsinnsatsen. Statistikken viser at verda på mange måtar er stikk motsett av det høgrepartia hevdar. Viss vi samanliknar talet på uføretrygda med talet på sysselsette, er forholdstalet heilt stabilt dei siste ti åra. Talet på uføre aukar ikkje, sjukefråveret er no på det lågaste nivået sidan den første IA-avtala vart signert i 2001. Ja, vi har store utfordringar på arbeidsmarknaden. Ja, det er for mange med restarbeidsevne eller funksjonsnedsettingar som vi ikkje greier å inkludere i dag. Og for mange som kunne ha jobba fullt, jobbar berre deltid. Men den skildringa av eit påstått utanforskap som høgrepartia kjem med, er ikkje anna enn grovt misvisande. Og det er noko spesielt å skulle prøve å framstille den største suksessen til velferdsstaten som det største problemet. Det at folk har tryggleik også dersom dei fell utanfor arbeidsmarknaden, er grunnleggjande positivt. Det ser vi også på sysselsetjinga og yrkesdeltakinga, som i Noreg er blant dei høgaste i verda. Men det er også sånn at veldig mange ønskjer arbeid utan å få det. Det kan ha samanheng med forhold knytte til den enkelte, som manglande kvalifikasjonar eller behov for tilrettelegging som følgje av helsemessige eller sosiale problem. Vi er også avhengige av eit arbeidsliv som er villig til å tilsetje personar med usikker eller nedsett arbeidsevne. Difor er det bra at regjeringa i denne meldinga vidarefører vår linje med at meir av attføringsarbeidet skal skje i ordinært arbeidsliv. Dette har ofte betre effekt på overgangen til arbeid. Ein annan ting vi kan vere heilt einige om, er at vi har gode erfaringar med bruken av lønstilskot, og Arbeidarpartiet er – rett nok med nokon atterhald – positiv til å utvide den typen ordningar. Samanslåing og anbodsutsetjing av tiltak er vi derimot skeptiske til. Noko av dette er jo allereie gjennomført, og måten regjeringa overkjørte Stortinget på med den forskriftsendringa i fjor, er ikkje eit eksempel til etterfølging. Det er også interessant at då statsråden var i opposisjon, slo han krystallklart fast at dette feltet ikkje passar for anbodsutsetjing, for så, ved første høve etter å ha innteke statsrådsstolen, å konkurranseutsetje viktige arbeidsmarknadstiltak. I denne saka er Arbeidarpartiet einige med stortingsrepresentant Eriksson og ikkje statsråd Eriksson. Utfordringane på arbeidsmarknaden kan ikkje berre løysast gjennom å endre strukturar og samansetjing av tiltak – og iallfall ikkje gjennom endå meir konkurranseutsetjing. Tiltaksnivået må hevast, og vi vil følgje nøye med på budsjetta til regjeringa for å sjå om dei held det dei lovar. Foreløpig er det ikkje all verda å hoppe i taket for, noko som elles er interessant, sidan statsråd Eriksson har overbydd alt og alle på dette feltet gjennom åtte år i opposisjon, og så kjem han i regjering og blir kanskje i særklasse den statsråden som underbyr mest på alle område. Utfordringa elles er at denne meldinga er tynn. Det er mykje tekst, men det er ikkje så mykje innhald. Tiltaka som er skildra her, vil – om nokon – først og fremst gagne dei som har kortast veg for å kome i arbeid. Dei som står lenger unna arbeidslivet, vil i liten grad kunne nyttegjere seg av det som her blir føreslått. Så har eg lyst til å seie litt om aktivitetsplikta for sosialhjelp. Vårt utgangspunkt er at alle skal gjere sin plikt og krevje sin rett, i den rekkjefølgja. Alle skal sjølve bidra med det dei kan for å kome seg i arbeid og aktivitet, men fellesskapet og velferdsstaten skal bidra til at folk i ein vanskeleg og sårbar situasjon får moglegheit til å leve anstendig og ikkje bli kasta svoltne ut på gata. Allereie i dag finst det moglegheiter for å stille vilkår til personar som mottek økonomisk sosialhjelp, når dette er hensiktsmessig. Det er viktig å hugse på at brorparten av stønadsmottakarane har eit heilt mellombels og forbigåande behov for sosialhjelp, og føremålet med å stille vilkår må jo vere å bidra til at folk kjem seg ut av ein vanskeleg livssituasjon og å styrkje moglegheitene til å kome ut i arbeid. Særleg viktig er det for unge, og difor er det dei det oftast blir stilt vilkår til i dag. Vi meiner at dagens lov, med skjønsmessig bruk av aktivitetskrav, fungerer godt og er heilt i tråd med intensjonen med Nav-reforma om at alle menneske og deira situasjonar er ulike, og at løysingane for å kunne kome ut i arbeid og aktivitet difor også er ulike og må tilpassast den enkelte og hans eller hennar historie, utfordringar og kapasitet. Eg vil også trekkje fram at kommunane sjølve meiner dette lovverket er tilstrekkeleg i dag når det gjeld moglegheita til å kunne stille krav. Regjeringa sitt forslag til bruk av aktivitetsplikt i alle tilfelle kan verke mot si hensikt. Det vil vere byråkratiserande, og det vil vere kostbart for kommunane. Vi går difor mot forslaget og meiner regjeringa heller burde ha følgt opp Stoltenberg-regjeringa sitt arbeid med å sjå til at alle kommunane har ressursar og moglegheiter til å bruke aktivitetsplikten der dette er hensiktsmessig. Det vil vere meir fornuftig enn dette forslaget vi behandlar i dag, som kanskje først og fremst ber preg av ei regjering med behov for å vere hard i klypa. Heilt til slutt vil eg kommentere spørsmålet om den nye forma for tilsetjingsavtale, som Arbeidarpartiet, SV og Senterpartiet tek opp i komitéinnstillinga. Såkalla fast tilsetjing utan garantiløn, som bemanningsbransjen opererer med, er ein uskikk i norsk arbeidsliv. Det er ikkje noko anna enn kamuflering av gjentekne mellombelse tilsetjingar, og i realiteten står ikkje ein slik arbeidstakar sterkare enn ein ringevikar. Vi meiner det er behov for innstramming og presisering frå storting og regjering fordi denne praksisen utfordrar føremålsparagrafen i arbeidsmiljølova om trygge tilsetjingsvilkår. Vi synest det er beklageleg at ikkje ein samla komité kan stille seg bak dette utfordringsbiletet. Med det vil eg takke saksordføraren, komiteen og komitésekretæren for at vi har fått ei grundig behandling av desse viktige arbeidslivsspørsmåla, og eg tek opp dei forslaga Arbeidarpartiet er med på i innstillinga. Samtidig vil eg varsle at Arbeidarpartiet vil stemme for forslag nr. 4, frå SV.