Rita Tveiten (Arbeiderpartiet), 2004-11-30:
Gjennom sakshandsaminga av St.meld. nr. 39 for 2003–2004, Samfunnssikkerhet og sivilt-militært samarbeid, har det vore mange referansar til Innst. S. nr. 9 for 2002–2003, som var den felles innstillinga frå forsvars- og justiskomiteen då St.meld. nr. 17 for 2001–2002, Samfunnssikkerhet, vart handsama av Stortinget den 5. november 2002. På mange måtar var den innstillinga ein milepæl i arbeidet med samfunnstryggleik. Men kva vart avgjort den gongen? Og har me greidd å gå vidare når me no handsamar St.meld nr. 39? Det moderne, teknologiske samfunnet er svært sårbart, og hendingar internasjonalt har vist at ulike aktørar og utfordringar kan truga samfunnets kollektive tryggleik. Det som gjev oss mindre tryggleik og dessverre ei meir utrygg samtid, er nettopp dette. Visjonen må likevel framleis vera eit trygt og robust samfunn som forsvarar vår styreform, vår uavhengigheit og våre verdiar. Derfor må alle tilgjengelege ressursar setjast inn i forkant for å avverja trugsmål og i etterkant for å overvinna kriser på ein rask og effektiv måte. Dette arbeidet krev ressursar, og det krev klare kommandolinjer, og det krev klart definerte ansvarsområde. Dette er ikkje minst viktig i kampen mot terrorisme, der det òg er nødvendig med tilstrekkelege ressursar til etterretning, som er eit viktig førebyggjande tiltak mot terror. Det er viktig at norske tryggleikstenester arbeider tett saman, fordi internasjonal terrorisme berre kan kjempast mot med fleire verkemiddel, som til saman må brukast i si fulle breidd for å nå målet. NATO sitt strategiske konsept frå 1999 definerte dei nye trugsmåla som terroristnettverk, internasjonal kriminalitet, spreiing av masseøydeleggingsvåpen og atomvåpenkompetanse. Den 11. september 2001 stadfesta spådommane frå NATO. Arbeidarpartiet meiner derfor at storting og regjering må kjenna ansvaret sitt. Det ansvaret dei sentrale styresmaktene har og nødvendigvis må ta på seg ved større kriser, er stort. For å få koordinert dette ansvaret og få til koordinerte og samanhengande ansvarslinjer foreslo Sårbarheitsutvalet eitt overordna departement, eit innanriksdepartement. Det kan me ta ad notam her frå vår side, men Regjeringa lagar sjølv sin eigen departementsstruktur. Arbeidarpartiet vil likevel streka under det ansvaret og det behovet som finst for ei klar fordeling av ansvar på sentralt hald. Eg er derfor glad for at ein samla komite kunne slutta seg til at Regjeringa skal greia ut forhold omkring den sentrale krisehandteringseininga. Dette er eit organisatorisk grep som Arbeidarpartiet trur er eit viktig skritt i riktig retning. Det er i saker som dette viktig at politikarar av alle kategoriar gjer det dei kan for at den kollektive tryggleiken skal vera så god og så sikker som mogleg. Det har den meinige mann og kvinne krav på. Det er av den grunnen me sit i denne salen. Nokre vil seia at det er øving som skal til, men det er ikkje berre det. Dersom kommandolinjene er feil, og dersom ei øving kvar gong medfører krangel om ansvar, vil øvingane ikkje ha vesentleg effekt. Så øving er bra, men åleine ikkje nok. Klare ansvars- og kommandolinjer er minst like viktige. Arbeidarpartiet er glad for at ein samla forsvarskomite støttar at ein skal gjennomgå beredskapslovgjevinga på nytt, også det i tråd med Innst. S. nr. 9, for å retta søkjelyset mot klare kommandolinjer og dei gråsonene som finst mellom krig, krise og fred. Personleg er eg svært oppteken av hav og kyst. Noreg har jurisdiksjon over eit havområde som er sju gonger større enn landterritoriet vårt. Dessutan er dette mellom dei mest produktive og ressursrike havområda i verda. Både Forsvaret og Kystverket spelar ei viktig rolle når det gjeld maritim overvaking og trafikkontroll, og etter Innst. S. nr. 9 er eg glad for den krisestyringskommandoen som vart oppretta på Reitan. Eg meiner framleis at Reitan har ei viktig rolle å spela som senter for beredskap og overvaking i Norskehavet, ikkje minst på grunn av den rolla havet har som matfat for store delar av verda. Oljetransport frå Russland er eit trugsmål i så måte. Det er derfor gledeleg at ein samla komite har teke innover seg at Noreg har ansvar for desse store ressursrike havområda og i tråd med dette eit behov for omfattande kystovervaking. Her må det til eit samarbeid mellom sivile og militære myndigheiter. Komiteen har òg merka seg at detaljprosjektering av trafikksentralen i Vardø har starta, og at fram til sentralen er operativ vil skipstrafikken i Nord-Noreg verta teken vare på av Kystverkets trafikksentral på Fedje samt gjennom samarbeid med Forsvaret. Dette samarbeidet er viktig, for vår oljevernberedskap er òg avhengig av at dette fungerer. Eventuelle framtidige klimaendringar vil òg kunna påverka korleis vêrfenomen kan slå inn på norske forhold. I ei stadig meir globalisert verd kan utfordringane andre stader påverka det norske samfunnet direkte, men òg indirekte. Endringar i Golfstraumen sitt løp og konsekvensane av det kan tena som døme. For å løysa desse utfordringane som me står overfor, er det viktig at samfunnet sine totale ressursar vert kopla saman. Det er både riktig og viktig. Samarbeidet mellom sivile og militære institusjonar må fungera om eit lite samfunn som vårt skal kunna hanskast med dei verste framtidsutsiktene. Innafor ramma av eit totalkonsept for samfunnstryggleik og sårbarheit kan desse institusjonane verta pålagde å løysa felles oppgåver. I det moderne sårbare samfunnet er Forsvaret sin stønad til det sivile samfunnet ein viktig del av totalforsvaret, ein ressurs som vil måtta brukast ved større katastrofar. Til slutt nokre ord om samfunnstryggleik og privatisering: Samfunnet er ikkje ei privat bedrift. Ikkje alt som skjer, kan målast i kroner og øre. Andre tankar må òg takast med. Det er dei som hevdar at det er for mange økonomar, men dei gjer jobben sin så godt dei kan. Men jobben deira er ikkje primært å tenkja tryggleik. Jobben deira er å auka effektiviteten. Det er mogleg at ein kan dokumentera at privatisering av støttefunksjonar gjev ein kortsiktig gevinst, men kva med dei beredskapsmessige vurderingane? Arbeidarpartiet vil peika på at det i svært liten grad er utgreidd kva for konsekvensar auka bruk og kjøp av private tenester frå sivile, private aktørar faktisk har for samfunnet som heilskap. I arbeidet for eit sikrare samfunn trur eg me nok ein gong må streka under at økonomiske vurderingar ikkje er nok. Arbeidet med samfunnstryggleik skil seg på så mange område frå anna verksemd at ein skal vakta seg nøye før ein tek oppgåver ut frå offentleg regi. Desse oppgåvene let seg nemleg vanskeleg føra tilbake til det offentlege. Ein skal ikkje undervurdera den kunnskapen som kan gå tapt ved overføring av oppgåver som i dag vert utførte av offentlege tenestemenn. Dette vert streka under av at det er kompetanse knytt til utføring av offentlege etatar, t.d. Forsvaret, som ikkje nødvendigvis kan overførast til sivil sektor. Dette kan få nokon til å tenkja seg om fleire gonger, håpar eg. Regjeringa bør derfor bruka meir tid på konsekvensar som også tek opp i seg andre forhold enn dei reint økonomiske. Til slutt vil eg nemna at det i kgl. resolusjon av 29. oktober vart nedsett eit utval som skal vurdera korleis omsynet til rikets tryggleik og vitale nasjonale interesser best mogleg kan takast i vare i verksemder som ikkje er offentlege. Utvalet skal i tillegg kartleggja dei verkemidla som vert brukte for å sikra vitale nasjonale interesser når offentlege interesser vert privatiserte. Arbeidarpartiet støttar nedsetjinga av dette utvalet, men ein kan jo lura på kvifor det skjer først no. Privatisering av offentlege verksemder er jo ikkje akkurat noko nytt for denne regjeringa.