Gunvor Eldegard (Arbeiderpartiet), 2016-05-24:
Fleirtalet i komiteen støttar grunnlovsforslaget om matjord, dvs. å endra Grunnlova § 112 første ledd andre punktum. I dag lyder den: «Naturressursane skal disponerast ut frå ein langsiktig og allsidig synsmåte som tryggjer denne retten òg for kommande slekter.» I forslaget er det berre ei styrking av denne setninga ved at ein tilføyer «medrekna matjordressursane», eller på bokmål: «herunder matjordressurser». Då kjem paragrafen til å verta sånn: «Naturressursane, medrekna matjordressursane, skal disponerast ut frå ein langsiktig og allsidig synsmåte som tryggjer denne retten òg for kommande slekter.» Det er slik at det i Noreg i dag berre er 3 pst. av landarealet som er dyrka mark, og det er langt mindre enn i land som det er naturleg å samanlikna seg med. I løpet av dei siste 50 åra har over 1 million dekar dyrka og dyrkbar mark vorte omdisponerte i Noreg. I den siste femårsperioden har nærare 15 000 dekar vorte omdisponerte kvart einaste år. Områda rundt dei største byane og tettstadene har den mest produktive matjorda, og det er òg her nedbyggingspresset er størst. Innan 2030 må verda produsera 50 pst. meir mat enn i dag. Då må Noreg ta vare på den matjorda som me allereie har. Det å ta vare på matjorda er å ta vare på den viktigaste ressursen for å sikra komande slekter mat. Difor støttar fleirtalet i komiteen forslaget om å styrkja vernet av matjordressursar i Grunnlova § 112. Eg ser at Venstre skriv i sin merknad at dei er veldig for matjord, og ein refererer til eit Dokument 8-forslag som dei har fått fleirtal for. Det synest eg er bra, men eg synest, når dei er så opptekne av matjord, at dei burde støtta dette forslaget òg. No er det sånn at representanten Abid Q. Raja frå Venstre ikkje har anledning til å vera her, og det er han som har skrive denne merknaden. Men han representerer også Akershus, som eg gjer, og det er det fylket som har den beste matjorda og det største presset på å få den nedbygd. Men likevel: Dersom ein jobbar litt med det, går det fint an å dobla f.eks. befolkningtalet i Ski utan å ta av verken matjord eller markagrensa. Så det er ei moglegheit. Eg tenkjer at dei lokalpolitikarane som står i dette presset, ville få glede av denne styrkinga av Grunnlova. No ser det ikkje ut til at det vert grunnlovsmessig fleirtal for denne, men likevel meiner eg at det er eit sterkt signal når fleirtalet går inn for forslaget. Høgre og Framstegspartiet har sine eigne merknader og går imot forslaget. Det reknar eg med at dei vil gjera greie for sjølve. Men eg har lyst til å tilføya: Tidlegare statsminister Willoch frå Høgre har uttalt at me må ta betre vare på matjorda. Han meiner at «utbyggingsinteresser ofte er mer kortsiktige i tankegangen enn samfunnet som helhet har lov å være, og at vern av dyrkbar jord henger sammen med befolkningsveksten, økt behov for mat og klimaendringer som vil forandre verdens matproduksjon». Vidare meiner han at det på generelt grunnlag «er uheldig å foreta unødvendig nedbygging av matjord og mener det må rikspolitiske retningslinjer til fordi dette ikke kan overlates til kommunene». Eg er einig med tidlegare Høgre-statsminister. Difor har eg lyst til å seia til Høgre – det er nokre timer til me skal stemma over dette, og det er ikkje ei ny setning i Grunnloven, det er ei bitte lita endring av eksisterande grunnlov – at det hadde vore fint dersom me kunne få til eit skikkeleg fleirtal på dette og saman vera med og verna matjorda for framtida.