Liv Signe Navarsete (Senterpartiet), 2019-01-08:
Meld. St. 19 for 2017–2018 gjer greie for omfanget av eksporten av våpen, ammunisjon og anna militært materiell frå Noreg i 2017. Det handlar om kva varer, tenester og teknologi knytte til desse varene som vart eksporterte, til kva mottakarland og verdien av eksporten. Meldinga gjer òg greie for norsk eksportkontrollpolitikk, gjeldande regelverk og Utanriksdepartementets handsaming av søknader om eksport av forsvarsmateriell, teknologi og tenester til militære føremål. Det vert òg informert om det internasjonale arbeidet når det gjeld eksportkontroll og ikkje-spreiing. Stortinget ynskjer å sikre størst mogleg innsyn i eksport av forsvarsmateriell frå Noreg. Auka innsyn og informasjon har medverka til ein opnare sektor og ein breiare samfunnsdebatt om forsvarsmaterielleksporten. Det same gjeld at Noregs rapportering innanfor FNs ramme om handel med våpen og militært materiell, ATT, no er offentleg. Det er viktig å understreke at eksport av forsvarsmateriell berre skal gå til mottakarar og mottakarland som er innanfor Utanriksdepartementets retningsliner for handsaming av lisenssøknader, der hovudprinsippa vart lagde gjennom Stortingets vedtak av 1959 og 1997. Noreg har i dag eit av verdas strengaste regelverk for eksport av forsvarsmateriell. Samstundes gjer me i denne salen kontinuerleg ei vurdering av om regelverket er rett utforma, og om det er trong for strengare reguleringar. Den samla verdien av våpeneksport var om lag 6,3 mrd. kr i 2017. Av dette utgjorde våpen og ammunisjon vel 4,7 mrd. kr, medan anna militært materiell utgjorde om lag 680 mill. kr. Den samla eksporten hadde i 2017 ein vekst på 33 pst. Som tidlegare er våre allierte i NATO dei største mottakarlanda, saman med Sverige og Finland. Det er som regel langsiktige kontraktar, og ulik fordeling av leveransar kan føre til at eksportverdien varierer frå år til år. I 2017 har dette ført til sterk vekst i eksporten til særleg Polen og Oman, medan eksporten til m.a. USA, Canada, Tyskland og Australia er noko redusert. Forsvarsindustrien er viktig for Noreg av fleire årsaker. Han gir beredskap for leveransar til vårt eige forsvar, noko som er svært viktig i høve beredskap. Han gir store eksportinntekter til landet vårt. Men ikkje minst er han ein del av norsk høgteknologisk industriproduksjon, som òg medverkar stort til sivil teknologiutvikling. Mange arbeidsplassar og verdiskaping frå underleverandørar i alle fylke er òg svært viktig å ta med. Ein samla komité ynskjer difor at norsk forsvarsindustri skal kunne drive eksportverksemd på langsiktige og føreseielege vilkår. Komiteen meiner samstundes det er viktig at Noreg praktiserer eit strengt eksportkontrollregelverk, og at regjeringa arbeider aktivt for å fremje høge internasjonale kontrollstandardar. Det er frå eit ekspertpanel i FN uttrykt stor uro over dei humanitære konsekvensane av konflikten i Jemen og over brot på humanitærretten. Regjeringa suspenderte i 2018 eksportlisensar for alt forsvarsmateriell til Dei sameinte arabiske emirata og Saudi-Arabia grunna situasjonen i Jemen. Ser ein attende på situasjonen i Jemen etter mars 2015, er det grunn til å hevde at regjeringa burde ha gjort desse vedtaka langt tidlegare. Noregs nasjonale institusjon for menneskerettar gav 3. november 2018 eit grundig skriftleg innspel der ein reiser ei rekkje alvorlege spørsmål ved det norske kontrollregelverket, sett opp mot Noregs internasjonale forpliktingar. I tolkinga av FNs våpenhandelstraktat, ATT, meiner t.d. regjeringa at Noreg kan eksportere forsvarsmateriell til partar i borgarkrigar som er støtta av dei lovlege styresmaktene, men ATT peikar på alle situasjonar omfatta av internasjonal humanitærrett, med andre ord rettssystem som ikkje tek omsyn til kven som har «rett» i ein væpna konflikt. Senterpartiet forventar at regjeringa i årets stortingsmelding grundig vurderer dei skriftlege innspela frå Noregs nasjonale institusjon for menneskerettar og følgjer opp med eventuelle forslag til endringar av regelverket eller korleis det skal praktiserast. Me forventar òg at regjeringa legg fram stortingsmeldinga i løpet av 2. kvartal, slik Stortinget har bedt om tidlegare. Mykje av det som står i denne meldinga, er ein samd om. Det meste av innstillinga frå komiteen er òg samrøystes, men det er nokre tilleggsforslag. Senterpartiet står saman med Kristeleg Folkeparti og SV bak to av dei – to forslag som òg har vore fremja tidlegare – der me for det fyrste ber regjeringa kome attende til Stortinget med ei sak som sikrar at ATT artiklane 6 og 7 vert inkluderte i lov eller forskrift, og eit forslag der me ber regjeringa greie ut moglegheita for å utvikle kontrollmekanismar som gjer mogleg handheving av sluttbrukarerklæring. Dessverre syner utviklinga av internasjonal karakter at desse forslaga ikkje har vorte mindre aktuelle. Med det tek eg opp dei forslaga som Senterpartiet er medforslagsstillar til.