Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2013-03-19:
I denne saka blir det fremja ei rekkje forslag til vedtak med formål å hindra barn sin tilgang til tobakksvarer, gjera fleire arenaer røykfrie og styrkja vernet mot passiv røyking. Forslaga som blir fremja, er bl.a. baserte på tobakkskonvensjonen, Barnekonvensjonen, ny kunnskap om helseskader knytte til passiv røyking, erfaring frå praktisering av tobakklovgivinga og erfaringar frå andre land. Lovforslaga er viktige element i ei større pakke tiltak som har som formål å redusera og førebyggja skadeverknadene av tobakksbruk. Det blir understreka at sjølv om røykfri tobakk, og då særleg snus, ikkje er like helseskadeleg som røyketobakk, vil også bruk av slik tobakk innebera risiko for alvorleg helseskade. Forslaga som blir omtalte i proposisjonen, omfattar derfor tobakksvarer generelt. Verdas helseorganisasjon har fastslått at røyking er den viktigaste risikofaktoren for både tidleg død og tap av friske leveår i høginntektsland som Noreg. Røyking er den enkeltfaktoren som har størst betydning for folkehelsa, og er den livsstilsfaktoren der dei sosiale forskjellane er tydelegast. Nasjonalt folkehelseinstitutt sine berekningar frå 2012 viser at det kvart år døyr rundt 5 100 personar grunna røyking. Det tilsvarar 13 pst. av alle dødsfall i Noreg. Daglegrøykarar i Noreg er nesten blitt halvert dei sist 15 åra, men framleis er delen daglegrøykarar for høg. I 2011 røykte om lag 17 pst. av befolkninga dagleg. Det har òg vore ein stor auke i snusbruk dei siste åra. I 2011 snuste 41 pst. av unge menn mellom 16 og 24 år dagleg eller av og til. Det første fokusområdet i denne saka omhandlar tiltak for å avgrensa ungdom sin tilgang til tobakk. Komiteens fleirtal vil innføra kommunal bevillingsordning for sal av tobakk. I dag er det forbod mot å selja tobakksvarer til personar under 18 år. Men undersøkingar viser at aldersgrensa i altfor liten grad blir handheva, og det er i dag ingen som har ansvar for å føra tilsyn med at utsalsplassane praktiserer aldersgrensa. Kommunal bevillingsordning vil kunna sikra ei effektiv kontrollordning og hindra tobakkssal til mindreårige. Komiteen har opna for at det også kan gis mellombels bevilling for sal av tobakksvarer ved enkeltanledningar, og at departementet kan fastsetja kriterium for dette i forskrift for å sikra at tobakkspolitiske omsyn blir varetekne. Komiteens fleirtal vil foreslå å innføra forbod mot sal av mindre tobakkspakningar, slik både tobakkskonvensjonen og EU har tilrådd. Dette er allereie innført i 18 EU-land, bl.a. i Sverige, Danmark og Finland. For å avgrensa ungdom sin tilgang til tobakksvarer vil òg komiteens fleirtal ha eit generelt forbod mot sjølvbetening av tobakksvarer. Verdas helseorganisasjon si evaluering av tobakksarbeidet i Noreg har anbefalt oss å innføra heilt røykfrie arbeidslokale. Derfor blir det no foreslått av fleirtalet å oppheva bestemminga om høve til å opprette særskilte røykerom. Hovudregelen skal no vera at alle arbeidslokale, møterom, andre lokale og transportmiddel der allmenta har tilgang, blir totalt røykfrie. Eit unntak som blir vidareført, gjeld bebuarrom i institusjon. Det blir òg foreslått å utarbeide nasjonale retningslinjer for uteservering med tanke på kva som er akseptable innebygde areal. Barn og unge skal sikrast tobakksfri oppvekst. Komiteens fleirtal sluttar seg til forslaget om å innføra eit påbod om tobakksfri skuletid for alle elevar til og med vidaregåande skule. I tillegg blir det foreslått å forby tobakksbruk på skulens område, slik at heller ikkje tilsette eller gjestar på skulen kan bruka tobakk der. Det tredje fokusområdet i denne saka om endringar i tobakksskadelova er å gi betre vern mot passiv røyking. Komitéfleirtalet går inn for ei generell bestemming som pålegg alle som har ansvar for barn, å sjå til at dei ikkje blir utsette for passiv røyking. Bestemminga er normgivande, og brot på bestemminga skal ikkje vera underlagt sanksjonar. Fleirtalet, òg inkudert Høgre, vil lovfesta røykfrie inngangsparti til helseinstitusjonar og offentlege institusjonar. I tillegg vil eit fleirtal ha mindre endringar i lova, bl.a. blir forbod mot tobakkssponsing og forbod mot testing av tobakksvarer presisert i denne saka. I innstillinga viser det seg at Arbeidarpartiet, SV, Senterpartiet og Kristeleg Folkeparti står saman om endringsforslaga, mens Høgre og Framstegspartiet i hovudsak går imot. Det er altså eit smalare politisk fleirtal for endringane som skjer i dag, enn det var då røykelova blei innført. Eg synest avslutningsvis det er beklageleg at Høgre bevegar seg vekk frå den ansvarlege folkehelselinja som partiet tidlegare førte, og i dag ikkje sikrar eit breitt, politisk fleirtal for viktige tiltak i det tobakksførebyggjande arbeidet i Noreg.