Jon Lilletun (Kristelig Folkeparti), 1999-06-11:
Som alltid er det spennande å høyre interpellanten utvikle tankar om eit tema, slik òg om det temaet som denne interpellasjonen dreier seg om. Men eg håpar jo at interpellanten og eg kan vere samde om – han seier at vi har to norske skriftspråk og beskriv det fyrst og fremst som eit problem – at det er ein rikdom å ha desse to norske skriftspråka, og at det har vore ein vesentleg rikdom i norsk kulturliv og for utviklinga av heile nasjonen vår. Så til interpellasjonen. Eg forstår representanten Lønning slik at han meiner at elevane skal få velje om dei skal lære skriftleg sidemål, og at denne valfridomen vil styrkje vår nasjonale skriftkultur. – Det var vel slik det utvikla seg gjennom utdjupinga av interpellasjonen. Eg er einig med representanten Lønning i at det er viktig å styrkje den nasjonale skriftkulturen og gje rom for arbeid med vår felles nasjonallitteratur. Eg er òg einig i at norsk språk er utsett for eit press, særleg frå engelsk og amerikansk. Såleis trur eg at representanten Lønning og eg har ein felles ståstad i vår haldning til det å ta vare på og utvikle både den norske skriftkulturen og nasjonallitteraturen. Når det gjeld forsking, viser representanten Lønning til at det både frå forskingsmiljø og skulens folk har vorte ytra tvil om den obligatoriske opplæringa i skriftleg sidemål er eit framtidsretta bidrag til å styrkje den norske skriftkulturen. Tvilen, som Lønning sikta til, er truleg basert på forskinga om bruk av fellesspråklege lærebøker i samfunnslære i den vidaregåande opplæringa, og presentasjonen av haldninga til skriftleg sidemålsopplæring blant elevar som har hatt skriftleg sidemålsopplæring anten i nynorsk eller bokmål, presentert i Skolefokus nr. 4 1999. Denne forskinga viser m.a. at svært mange elevar, 73 pst., ikkje ynskjer å lære nynorsk, og at 95 pst. av elevane gjerne vil lære bokmål. Resultata frå denne forskinga viser at svært mange elevar har ei negative haldning til nynorsk, men endå tydelegare viser forskinga at måten tekstane i lærebøkene er bygde opp og utforma på, er langt viktigare for forståinga til elevane enn om boka er på nynorsk eller bokmål. Denne forskinga seier derimot ikkje noko om dei faglege konsekvensane av at elevane får opplæring i både nynorsk og bokmål som sidemål. Når det gjeld forsking om dei faglege konsekvensane av at elevane må lære to skriftlege målformer, er det ikkje – så langt departementet kjenner til – noka forsking som viser at elevane vert dårlegare i den eine eller begge målformene på grunn av at dei får opplæring i begge. Sidan ein ikkje kan vise til slik forsking, og sidan røynslene med skriftleg sidemålsopplæring i både grunnskulen og vidaregåande opplæring slett ikkje er prega av berre negative haldningar, må ein sjå på korleis undervisninga og opplæringa skjer. Dersom nynorskopplæringa framleis er dominert av grammatikk, pugg og straff, slik ein forskar hevdar, er dette eit kraftig varsku til lærarane om at noko må gjerast. Dersom lærarane nyttar andre metodar i nynorskopplæringa enn i bokmålsopplæringa, metodar som verkar meir demotiverande enn motiverande, fortel dette oss at spørsmålet om god sidemålsopplæring, nynorskopplæring, i stor grad er eit spørsmål om metodikk og haldningar frå lærarane si side. Lærarar som har ei positiv haldning til sidemålsopplæringa, oppnår, ut frå erfaringane med fellesspråklege lærebøker, den beste læringseffekten. Her tillèt eg meg å sitere ein leiar i Bergens Tidende om utfordringar til læraren, som omtalar temaet interpellanten tek opp i dag, som eg synest Bergens Tidende i sin leiarartikkel på ein god måte beskriv: «Frivillig nynorskopplæring – utan skriftleg eksamen – vil gjera norskfaget fattigare og norske elevar meir kunnskapslause. Særleg skal ein passa seg for dei som – av omsut for nynorsken – vil gjera faget mindre viktig. Det er ei falsk omsut, som nynorsken godt kan klara seg utan. Men for lærarstanden må det vera ei utfordring å gjera nynorskopplæringa meir spennande. Det vil vera meir konstruktivt enn å slutta seg til hylekoret i Unge Høgre.» Det synest eg står for seg sjølv, og eg skal ikkje kommentere det meir. Når forskinga, som eg snakka om, i tillegg klart viser til kor viktig det er at dei tekstane elevane skal lese, er skrivne slik at både lese- og skrivesvake elevar og framandspråklege elevar kan forstå dei, er dette eit kraftig signal til både lærebokforfattarar og forlag om kor viktig oppbygginga av tekstane er. Truleg er dette viktigare enn om teksten er på bokmål eller nynorsk. Ut frå ovanståande vil eg ikkje opne for valfridom innanfor norskfaget med det for auge å redusere den skriftlege sidemålsopplæringa. Det vil etter mitt syn svekkje stillinga til både den nasjonale skriftkulturen og vår nasjonale litteratur. Elevane må utvikle evna til språkleg toleranse og lære om den særeigne norske språksituasjonen. Fordi vi har to likestilte skriftlege målformer i Noreg, i tillegg til samisk, vil mange kome i den situasjonen at dei må bruke både bokmål og nynorsk i arbeidet sitt. Det er derfor viktig at norske elevar får høve til å utvikle ein kompetanse som gjer dei til aktive brukarar av norsk skriftkultur, samstundes som dei skal lære seg å kunne forstå og bruke andre språk. Eg trur at dette best skjer ved at dei får kunnskapar og trening i å bruke bokmål og nynorsk og såleis får utvikle både haldningar og ferdigheiter. I staden for å redusere denne opplæringa vil eg satse på ein meir offensiv framgangsmåte og arbeide for ei betre opplæring i sidemålet både i lærarutdanningsinstitusjonane, i grunnskulen og i den vidaregåande opplæringa. Eg viser ellers til det svaret eg 26. mai i år gav på spørsmål frå representanten Rita Tveiten. Der sa eg at eg ville informere lærarutdanningsinstituasjonane om forskingsarbeidet og konklusjonane i rapportane om erfaringane med fellesspråklege lærebøker, og be dei fylgje opp dette i lærarutdanninga. Departementet arbeider no med denne oppfylginga. Det kan sikkert, slik representanten Lønning seier, lagast betre strategiar for ein heilskapleg tenking rundt språkutvikling, utvikling av det norske språket, like eins med betre måtar å behandle vår litteratur og åndsarv på. Når det gjeld det konkrete spørsmålet som interpellanten har om forsking, vil eg seie at det er behov for meir forsking rundt dette temaet. For, som eg har prøvd å påvise, det er stort sett meiningsytringar i artiklar som ofte er bygde på eit tilfeldig grunnlag. Derfor er eg open for å definere metodar for å oppnå det målet som eg oppfattar at vi er einige om, betre tileigning av kulturarven og betre språkutvikling, og eg vil klart setje desse forsøka inn for å få definert betre korfor vi har dei konsekvensane som ein del av denne forskinga viser. Eg kjem ikkje til å gje ei generell opning for valfridom, men er altså open for å sjå på forsøk.