Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2013-05-27:
Regjeringa har lagt fram forslag om endring i bioteknologilova som opnar for assistert befruktning av fertile par med seksuelt overførbare sjukdomar, og endringar i lovas straffeføresegn. Senterpartiet har på same måte som Bioteknologinemnda vore skeptisk til å innføra tilbod om assistert befruktning der kvinna er hiv-positiv, ut frå at det då er ein ikkje ubetydeleg smitterisiko for barnet. Den same utfordringa gjeld ikkje dersom mannen er hiv-positiv. Når Senterpartiet no sluttar seg til forslaget om å gjera tilbodet kjønnsnøytralt, vil vi understreka det som departementet skriv i saka, at det skal gjerast ei konkret vurdering av om det er fagleg forsvarleg å gi assistert befruktning i det enkelte tilfellet, og at infeksjonsmedisinarar må vera med på denne vurderinga. Å avgrensa smitterisikoen til barnet må vera det overordna. Regjeringa har òg lagt fram forslag om å endra straffeføresegna i bioteknologilova, slik at ho ikkje skal gjelda for privatpersoner som søkjer eller nyttar tilbod som er i strid med lova, den som donerer egg, sæd eller befrukta egg, eller forskingsdeltakarar. Bakgrunnen for endringa er at det har vore reist spørsmål om rekkjevidda av straffeføresegna og særleg om straffeføresegna gjeld privatpersonar. Senterpartiet har som kjent ei restriktiv linje på bioteknologifeltet. Vi meiner at bio- og genteknologi opnar for viktige spørsmål som må verta sett i ein etisk og verdimessig samanheng. Bioteknologilova omhandlar felt der vi vert utfordra på vårt verdigrunnlag, og der vi bl.a. må stå til ansvar for om ordningar som er tillatt, er til barns beste, og om barn sine rettar vert varetatt. Surrogati er eit felt som er særleg problematisk. Senterpartiet meiner at surrogati ikkje er etisk, medisinsk eller ressursmessig akseptabelt. Landsmøtet til Senterpartiet har vedtatt at vi vil innskrenka moglegheita til å nytta surrogatitenester i utlandet og oppretthalda det nasjonale forbodet mot surrogati. Endringa i bioteknologilova gjeld ikkje forbodet mot surrogati, men endringar i straffeføresegna. Det skal framleis vera straffbart å overtre forsettleg eller medverka til å overtre bioteknologilova eller forskrifter gitt i medhald av lova. Men regjeringa og fleirtalet meiner at det ikkje har vore meininga å straffa privatpersonar som nyttar behandlingstilbod som er i strid med bioteknologilova, og vil gi desse fritak frå straffeføresegna. Senterpartiets stortingsgruppe vil i dag gi tilslutning til dette synet. Men for meg framstår denne saka annleis. For meg er dette ei grunnleggjande viktig verdisak. Eg har i merknad i innstillinga forklart kvifor eg ikkje vil eller kan støtta regjeringas forslag til endringar i straffeføresegna. Eg vil òg stemma mot forslaget i salen i dag. Fem høyringsintansar går mot forslaget frå regjeringa. Barne-, ungdoms- og familiedirektoratet meiner at assistert befruktning som ikkje er tillatt i Noreg, og all form for medverknad til slik assistert befrukting, må vera straffbart for alle, også for privatpersonar. Bufdir peikar på at omsynet til samanheng i regelverket, at forboda må vera reelle, og omsynet til moglege alvorlege konsekvensar for barn taler for at privatpersonar bør straffast. Tunsberg biskop og Kyrkjerådet peikar i sine høyringsfråsegner på at handlingar i strid med bioteknologilova bør vera ulovlege og gi straff, men at normalreaksjonen overfor privatpersonar bør vera påtaleunnlating. På den måten meiner dei at ein vernar om respekten for lova. Eg meiner det er diskutabelt om det som regjeringa foreslår, og som Stortinget vedtar i dag, er vidareføring av gjeldande rett. Forståinga av straffeføresegna er lagd fram for Lovavdelinga i Justis- og beredskapsdepartementet. Dei svarar at mange av forbodsføresegnene i bioteknologilova, inkludert surrogatiforbodet i § 2-15, er av ein slik karakter i utforming og verdigrunnlag at det synest rimeleg å halda fast ved utgangspunktet om at medverknad frå norsk territorium til slike handlingar i utlandet vert ramma av den generelle straffestrusselen i § 7-5. Lovavdelinga legg altså til grunn at medverknadsansvaret etter bioteknologilova ikkje berre gjeld helsepersonell. Eg støttar dette. Det er eit faktum at ein paragraf med straffeføresegner har ein haldningsskapande effekt. Denne forsvinn når Stortinget i dag fjernar straffeføresegna for privatpersonar. Når ein så eksplisitt slår fast at det ikkje vil få nokon konsekvensar for privatpersonar om ein planlegg og reiser til India for å kjøpa seg eit surrogatbarn, er det mi overtyding at dette er med på å legitimera slike handlingar og gjera det enklare å nytta surrogati. Det er eg sterkt imot.