Bård Vegar Solhjell (Sosialistisk Venstreparti), 2009-01-09:
Dei samla inntektene for kommunesektoren vil passere 300 milliardar kr i 2009. Den samla reelle inntektsveksten for kommunesektoren frå og med 2006 til og med 2009 er stipulert til 28,6 milliardar kr. Til samanlikning var veksten i dei frie inntektene i den førre regjeringsperioden, der Framstegspartiet stemte for tre av fire statsbudsjett, på om lag 19 milliardar kr. Eg har forståing for at mange er urolege for kva konsekvensar finanskrisa kan få for skulen, og sjølvsagt for den situasjonen ein opplever i sitt eige lokalsamfunn, for vi veit at det mange stader er stramme budsjett og ein kamp om pengane òg for skulen. Før eg går nærare inn i problemstillinga, vil eg nemne at vi jobbar med nye finanspolitiske tiltak som vert lagde fram for Stortinget i månadsskiftet januar/februar, og sjølvsagt er ulike tiltak for kommunesektoren ein del av vurderingane der. Ansvaret for dei sentrale velferdstenestene som skule og barnehage er lagt til kommunane. Men kommunane er veldig ulike, og det er behov for lokal tilpassing. Lokale folkevalde har god kunnskap om og nærleik til dei oppgåvene som skal løysast. Det er heldigvis brei einigheit i Stortinget om at prioriteringane av dei sentrale velferdstenestene skal gjerast av veljarane og lokalpolitikarane lokalt, òg når det gjeld skule, og om ikkje lenge på barnehageområdet, i tillegg til f.eks. helse og omsorg. Rammefinansiering gir handlefridom og rom for prioriteringar. Det gir både betre demokrati at ein kan bestemme det lokalt, og det er òg meir kostnadseffektivt, fordi kommunepolitikarane sjølve er ansvarlege for dei prioriteringane dei gjer, og pila peikar tilbake, akkurat som vi på statleg nivå er ansvarlege for dei prioriteringane vi gjer, og pila peikar mot oss. Øyremerking kan sjølvsagt vere aktuelt i nokre tilfelle, som representanten tok opp, f.eks. når ei stor nasjonal, prioritert teneste er i ein oppbyggingsfase. Løyvingane til barnehagar dei siste åra er òg eit døme på det. Når målet om full barnehagedekning er nådd, tek vi sikte på ei overføring av dei midlane til kommuneramma, slik at dei kan gå inn i dei lokale prioriteringane til lokalpolitikarane i Noreg. Vi har store ambisjonar for kva elevane skal lære i den norske skulen. Utviklinga når det gjeld tilpassa opplæring dei siste åra og læringsutbyttet i skulen, har vore veldig urovekkjande, og det har vore brei einigheit om at vi må gjere noko med det. Vi veit no – og før jul fekk vi for første gong resultat som viser det – at vi er på rett veg, at norske elevar har framgang når det gjeld læringsresultat. Det er positivt. Men det må for alt i verda ikkje få oss til å kvile. Derfor skal vi møte både det elevane lærer, og den budsjettsituasjonen som er innanfor skulen, med djup bekymring. Når det gjeld utviklinga i gruppestorleik og i økonomien dei siste åra, er biletet følgjande: Under den førre regjeringa hadde vi ein klår nedgang i lærartettleiken. Dei tre siste åra har det vore ei stabil utvikling. Det er noko nedgang i gruppestorleiken dersom ein inkluderer spesialundervisning, og noko oppgang dersom ein ser på gruppestorleiken utan spesialundervisning, men begge utviklingstrekka er små. I sum er det nokså stabilt. Det er likevel grunn til bekymring, og det er særleg to ting som gir grunn til bekymring. Det eine gjeld det talet som representanten nemnde, nemleg at i år er det etter GSI ein ganske klår oppgang i gruppestorleiken på 1. trinn, i motsetnad til i fjor, der vi såg ei klår utvikling den andre vegen på 1. trinn. Det er alvorleg, for det er stikk motsett retning av det som vi har føresett skal skje. Men vi har eit stort tiltak som eg veit at ein vert einige om i Stortinget neste år, som gjer at det vil peike i motsett retning. Vi har innanfor kommuneramma sett av 1 milliard kr i fullårseffekt frå hausten 2009 til fleire lærarar i norsk og matematikk på 1.–4. årstrinn. Vi har òg på høyring eit lovforslag om plikt til forsterka opplæring i kommunane. Det er eit anna utviklingstrekk som òg gir grunn til bekymring. Når vi ser på fordelinga av dei store ekstra overføringane til kommunane – ein kan jo ikkje seie at skulen er ein tapar, for det har vore ei positiv utvikling – er det to felt der ein endå tydelegare kan sjå at auken er stor. Men særleg stor er han på barnehagefeltet, noko som har vore veldig positivt og veldig nødvendig. Det andre feltet der vi har hatt ei stor og positiv utvikling, er helse og omsorg. Eg trur ikkje noko parti her er ueinig i at det er nødvendig med ei stor prioritering av barnehage eller helse og omsorg. Så vi treng neppe å ha ein debatt om vi burde ha ei anna prioritering. Men det eg har gitt uttrykk for før, og det gjer eg gjerne igjen, er at i åra framover må vi i tillegg få til ein liknande ekstra auke i den delen av kommunebudsjetta som går til skule, i tillegg til nødvendige prioriteringar til barnehage og helse og omsorg, for å nemne nokre felt. Så må det seiast at i det gjennomsnittsbiletet som altså viser ei stabil utvikling innan skule, er det store skilnader. I mange kommunar har det vore ei stor satsing på skule – store forbetringar, investeringar i bygg og materiell, fleire lærarar, fleire timar og etter- og vidareutdanning av lærarar. Det er sjølvsagt òg eksempel på kommunar som ligg under snittet – der det har vore kutt, og der skulen heilt klårt har kome dårleg ut. Men det ligg i det valet vi har gjort, ved at det skal vere lokale prioriteringar. Uansett sektor, uansett feltet ein ser på, vil ein finne kommunar i Noreg der det har vore veldig sterk prioritering av eit felt, og felt der det har vore veldig svak prioritering. Det kan ha ulike grunnar, vere politiske prioriteringar, men det er sjølvsagt utgangspunktet i dei ulike kommunane. Representanten Anundsen spør i interpellasjonen om kva tiltak vi vil setje i verk for å hindre at elevane sin rett til tilpassa opplæring ikkje vert svekt ytterlegare. Eg har nemnd nokre tiltak. Eg har allereie sagt at øyremerking, altså å øyremerke heile ramma til f.eks. skulen, ikkje er aktuelt. For å gå litt vidare: Tidleg innsats er som sagt ikkje berre eit slagord, det er ein realitet som vi no gjennomfører. Vi gjennomfører det ved den enorme barnehagesatsinga, men òg ved fleire timar på barnetrinnet, ved forsterka opplæring, ved pengar til fleire lærarar i kommuneramma, ved sterkare tilsyn innanfor skulepolitikken, og auka satsing på det i budsjettet for i år, ved sterkare vekt på kartlegging og oppfølging av elevane sine resultat dei første skuleåra, for å nemne noko. Så veit vi at det som betyr aller mest for kva elevane lærer, og korleis dei har det på skulen, er læraren. Det trur eg dei fleste av oss kan kjenne oss igjen i frå vår eigen oppvekst – ingenting hugsar vi så godt frå skuletida som ein verkeleg god lærar. Vi veit at læraranes kompetanse spelar ei veldig stor rolle. Eg vil heilt til slutt seie at vi arbeider med ei ny lærarutdanning som skal gi rom for at lærarane både kan fordjupe seg meir fagleg og verte flinkare til å formidle dei faglege kunnskapane. Vi har i år for første gong introdusert eit nytt og varig system for etter- og vidareutdanning av lærarar, noko som vil vere starten på eit ekstremt viktig skritt for å gi den oppfølginga som ein treng. Vi brukar det på ei rekkje ulike måtar, frå etterutdanning i norsk og matematikk via vidaregåande og yrkesfag til at ein begynner på dei varig kompetansegivande vidareutdanningane. For første gong kjem det òg frå hausten av eit tilbod om ei skuleleiarutdanning til alle nye skuleleiarar og til ein del av dei som ikkje allereie har den kompetansen. Så vi set i gang ei rekkje tiltak frå nasjonale myndigheiter si side. Vi gjennomdrøftar det i kvalitetsmeldinga, som kom ut i sommar, for å sørgje for at tilpassa opplæring vert ein realitet. I tillegg til det er det òg behov for å gå endå vidare – halde fram med utvidinga av skuledagen, halde fram med kampen for å arbeide med å sikre at meir ressursar vert sette inn med omsyn til tidleg innsats, spesialundervisning og tilpassa opplæring. I så måte er det rommet som ligg der, viktig. Og Midtlyng-utvalet, som skal levere innstillinga si om nokre månader, ser nettopp på korleis vi kan forbetre spesialundervisninga og gjere heilheita i skulen slik at færre treng spesialundervisning, og at fleire av dei kan fangast opp i den alminnelege skulekvardagen. Vi er på rett veg, som òg den siste internasjonale undersøkinga viser, men vi må ikkje kvile; vi må tvert imot forsterke innsatsen i åra framover.