Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2015-04-14:
I Aftenposten 11. mars 2015 kunne vi lesa om ein 73 år gammal mann med hoftebrot: Han har vore innlagt på sjukehus i 15 dagar og ikkje fått i seg næring. Han har aukande problem med å svelgja. Kona gir han litt yoghurt og cola kvar dag, for ho ser at sjukehusmaten står urørt. Mannens familie masar på sjukehuset, men får uklare svar. Når alarmen endeleg går og det vert starta sondebehandling, er det for seint. Han har gått ned 21 kilo og er underernært. Han vert skriven ut til kommunen, men døyr 1,5 månadar seinare. Fylkeslegen uttaler at mannen døydde som følgje av systemsvikt over lang tid og har kome til at sjukehuset har brote sitt forsvarlegheitskrav. Norsk pasientskadeerstatning har erkjent ansvar i saka, og sjukehuset sjølv beklagar no hendinga djupt og har, ifølgje avisa, sett i gang tiltak for å hindra liknande hendingar. Norsk pasientskadeerstatning sin sakkunnige lege konkluderer med at sjukehuset ikkje gjennomførte nødvendige tiltak og bevisst unnlét å sikra pasienten, med den følgje at han døydde. No vert hendinga etterforska av Romerike politidistrikt fordi pårørande via sin advokat har bedt om det. Dette er ei veldig sterk og trist sak. Grunnen til at eg tar det opp, er at tilfellet ikkje er eineståande. Leiaren for Norsk selskap for Klinisk Ernæring, Øivind Irtun, uttaler i Aftenpostens artikkel at fleire undersøkingar viser at 30–50 pst. av eldre menneske over 70 år er underernærte når dei vert lagde inn på sjukehus. 70 pst. av desse igjen har enda lågare vekt når dei vert skrivne ut. Ei stor skandinavisk undersøking viser at sjukehustilsette har fått større kunnskap om ernæring dei siste ti åra, men framleis viser det seg at det gjennomgåande er stor mangel på interesse og prioriteringar rundt dette i helsevesenet. Underernæring blant eldre sjuke aukar risikoen for komplikasjonar og gir auka dødelegheit. Det reduserer også motstanden mot infeksjonar, forverrar fysisk og mental funksjon, gir redusert livskvalitet og forsinkar rekonvalesensen. Ein underernært person har opptil tre gonger så lang liggetid i institusjon som ein velernært pasient, avhengig av grad av ernæring. Sjukdom er den viktigaste årsaka til underernæring, men manglande kunnskap, interesse og merksemd blant helsepersonell om ernæringsstatus og behov er ein betydeleg medverkande faktor til at ernæringsstatus vert ytterlegare forverra under eit sjukehusopphald. Vi veit at ernæringsbehandling i helsetenesta ofte er tilfeldig, ustrukturert og mangelfull. Det er gjerne manglande engasjement frå institusjonsleiinga si side, manglande påverknad frå pasientar, manglande kunnskap om ernæring hos alle yrkesgrupper og uklare ansvarsforhold og samarbeid mellom ulike faggrupper, som vi ser. Stortinget har nyleg behandla årleg melding om kvalitet og pasientsikkerheit i helsetenesta. Ernæring handlar nettopp om kvalitet og pasientsikkerheit. Vi har eit helsevesen som tilbyr dei mest avanserte behandlingane, og nye teknikkar vert utvikla heile tida. Men så sviktar vi på det mest banale: Helsetenesta oppdagar ikkje at pasienten ikkje tar til seg mat. Eg ønskjer statsrådens svar på om tilsvarande svikt som er avdekt ved Ahus, også kan skje ved andre sjukehus eller på sjukeheimar og kva regjeringa gjer for å hindra dette. I 2009 kom Helsedirektoratet med Nasjonale faglige retningslinjer for førebygging og behandling av underernæring. Retningslinjene gir anbefalingar og råd som byggjer på oppdatert kunnskap. Retningslinjene er meint som eit hjelpemiddel, og målgruppa er personell og leiarar i både spesialist- og primærhelsetenesta. Ved å implementera fire enkle tiltak vil, ifølgje Helsedirektoratets retningslinjer, mykje vera vunne: Å vurdera ernæringsmessig risiko Å gi pasientar i ernæringsmessig risiko målretta ernæringsbehandling Å dokumentera ernæringsstatus og tiltak i pasientens journal og epikrise Å formidla dokumentasjon om dette til neste omsorgsnivå Det er no seks år sidan desse retningslinjene kom. Spørsmålet er om sjukehus og sjukeheimar faktisk har implementert desse faglege retningslinjene for ernæring. Det hjelper lite å bruka helseressursar på å utvikla nye rundskriv og retningslinjer dersom helsevesenet ikkje har eit system som maktar å ta faglege retningslinjer i bruk. Ifølgje retningslinjene skal alle pasientar i sjukehus verta vurderte for ernæringsmessig risiko ved innlegging og deretter kvar veke, eller etter eit anna, fagleg grunngitt individuelt opplegg. Alle bebuarar i sjukeheim/institusjon og personar innskrivne i heimesjukepleia skal vurderast for ernæringsmessig risiko ved innlegging/vedtak og deretter kvar månad, eller etter eit anna, fagleg grunngitt individuelt opplegg. Personar i ernæringsmessig risiko skal ha ein individuell ernæringsplan med dokumentasjon om ernæringsstatus, behov, inntak og tiltak. Ernæring i livets sluttfase er eit eige område, som òg er omtalt i retningslinjene. Er forventa levetid under 23 månader, er sondeernæring eller intravenøs ernæring vanlegvis ikkje indisert. Etter mi erfaring er det hos den vanlege innlagde sjukehuspasient og den vanlige sjukeheimsbebuar at helsevesenet sviktar mest når det gjeld ernæring. Det er i dag mangelfull tilgang på spesialkompetanse innan klinisk ernæring i spesialisthelsetenesta, og i primærhelsetenesta er denne ofte fråverande. Det er eit stort behov for fleire stillingar for kliniske ernæringsfysiologar i begge sektorane. Det er eit betydeleg behov for å auka undervisningsdelen i ernæring, og spesielt klinisk ernæring, i grunn-, vidare- og etterutdanning av legar og anna helsepersonell. Det er grunnleggjande at helseføretak og kommunar no må sikra at ernæring vert ein integrert del av behandlingstilbodet i helse- og omsorgstenestene. Eg seier at vi har ein tendens til å behandla diagnosen, ikkje pasienten. Oppfølging av ernæringsstatus må vera ein del av behandlaransvaret. Leiingsforankring og ei definert ansvarsfordeling er ein føresetnad for å kunna sikra kvalitet og kontinuitet i ernæringsbehandlinga. Dokumentasjon om ernæringsstatus og behandling må overførast når pasienten vert overført til eit anna omsorgsledd. Helseføretaka og kommunane må ta ansvar for at helsepersonell i teneste får tilstrekkeleg opplæring innan ernæring. At ernæring er fag, er udiskutabelt. Likevel nyttar det lite om ein riktig samansett kost vert servert, dersom pasienten ikkje får hjelp til å få i seg maten. Som pårørande har eg sjølv sett at her sviktar systemet. Det er i dei siste 20 cm det sviktar mest, altså frå tallerken og glas på bordet til munn og magesekk. Kven hjelper pasienten med å eta? Kven sitt ansvar er det å hjelpa pasienten eller sjukeheimsbebuaren med å få vatnet til munnen eller maten på gaffelen? Eller som den pårørande sa det i Aftenposten: Dei begynte sjølve å gi pasienten cola og yoghurt fordi dei såg at maten stod urørt. At helsefagarbeidarane mange stader er skviste ut av norske sjukehus, er etter mitt syn ein trend som må snu. Det handlar om å forsterka bemanninga som er rundt pasienten der og då. Dei pårørande etter mannen som er omtalt i Aftenposten, og som døydde, ønskjer sterkt at ein må fokusera på dette problemet i det norske helsevesenet. Dei har reagert på at tilsyn frå fylkeslegen ikkje har ført til noka føretaksstraff. Dei reagerer på at tilsynsmyndigheitene i saka argumenter mot politietterforsking med at området ernæring hos eldre pasientar i sjukeheimar og sjukehus er eit område der anbefalte retningslinjer ikkje sjeldan er utilstrekkeleg implementerte, og at avvik frå forsvarleg praksis derfor ikkje vert vurdert som eit markant avvik. Eg synest dette er ganske sterkt å lesa. Eg forstår at statsråden og partiet i denne debatten ikkje kan gå inn i ei enkelt sak, men eg synest det er viktig at Stortinget er opptatt av ernæring i helsetenesta, og spørsmålet mitt er kva regjeringa vil gjera for å sikra at nasjonale faglege retningslinjer vert følgde i helsetenesta, og om tilsynet i dag fungerer godt nok.