Bård Vegar Solhjell (Sosialistisk Venstreparti), 2007-12-13:
Det er ein myte som er seigliva i Noreg, og det er at grunnen til at vi er rike, er at vi har store naturressursar, særleg olje og gass. Det er feil. Kvar haust, midt i bokhausten, kjem det ut ei utmerkt bok, nemleg nasjonalbudsjettet, og i nasjonalbudsjettet for 2007 kan ein undersøkje kva Noregs nasjonalformue består av for ein gjennomsnittleg norsk person. 4 pst. av den nasjonalformuen for ein person er den samla verdien av all olje og gass vi har på havbotnen i Noreg, som vi kjenner til. 3 pst. er summen av alle pengar, offentlege og private, som vi har på bok, og då er sjølvsagt petroleumsfondet ein betydeleg del av det, mens humankapitalen, altså verdien av vår framtidige og noverande arbeidsinnsats i det vi har i hovuda og hendene våre, er 85 pst. Eg er for dei pengane vi har på bok, og eg er for den oljen og gassen vi har, som ligg på havbotnen, men det betyr altså at dei investeringane vi gjer i skolen og i utdanningsløpet elles, er grunnleggjande for framtida vår. Nettopp derfor er resultata frå PISA- og PIRLS-undersøkingane så alvorlege, for vi har eit svært høgt utdanningsnivå i Noreg, mange med høgare utdanning, mange dyktige og kompetente menneske, som er ei vesentleg årsak til vår velstand i dag. Då må vi sørgje for at den barnehagen og skolen vi har no, som er ryggrada i framtidas kunnskapssamfunn, er god. Mykje er godt i norsk skole, og mange elevar gjer det godt på grunn av dyktige og engasjerte lærarar, men det som er svært alvorleg – det mest alvorlege – er at så mange som 22 pst. av norske skolebarn les så dårleg at dei har vanskeleg for å bruke informasjonen. Det er ein klar auke frå år 2000. Lesing er viktig fordi lesing og skriving, dei grunnleggjande tinga, er viktig i alle fag. Det er òg viktig når ein skal ta fag- og yrkesopplæring seinare. Eg møter arbeidsgjevarar som er skeptiske til å ta inn lærlingar f.eks. som kan norsk eller engelsk for dårleg. Det er viktig i arbeidslivet og i samfunnet seinare. Det er òg eit viktig sosialt spørsmål. Vi veit at det er ein veldig sterk samanheng mellom ferdigheiter i lesing og rekning og trygding seinare i livet. Kva gjer vi så? Heldigvis har vi i dette budsjettet mange tiltak som peikar i riktig retning. For det første er det eit grunnlag å bevare fellesskolen. Det er eit viktig grunnlag vi har i Noreg, at alle i hovudsak går i den same skolen, at det er der vi skal setje inn ressursane og tiltaka. Så er fleire timar viktig. Den førre regjeringa, med Kristelig Folkeparti, Venstre og Høgre, gjorde viktige ting med å utvide timetalet. No utvidar vi timetalet med fem timar, to til norsk, som vi skal sørgje for i stor grad vert brukte til lesing, men dei andre timane vil også verte brukte til lesing, fordi lesing er viktig i alle fag. Derfor er det eit viktig tiltak. Vi må sjølvsagt òg sørgje for at dei obligatoriske kartleggingsprøvene i rekning og lesing som no er på andre trinnet, vert brukte til å følgje opp den enkelte elev og betre undervisninga mot dei. Så gjer vi viktige tiltak i lærarutdanninga, for vi har i for mange år visst at der er det ei betydeleg utfordring, og vi følgjer opp med ei betydeleg satsing som ligg i Kunnskapslyftet, til etter- og vidareutdanning. Så vil eg nemne at når vi snakkar om tidleg læring, kan vi ikkje tenkje at det begynner ved fem-seks årsalderen. Det begynner før. Derfor er låg pris i barnehagane veldig viktig. Det som er overraskande, er å sjå at på desse områda klarer rett og slett ikkje opposisjonen å samle seg om ei retning. Det er ikkje retning når det gjeld fellesskolen. Det er ikkje ei klar retning mot at vi skal ha fleire timar – det er ulike syn på det. Det er ikkje ei klar retning når det gjeld barnehage og kontantstøtte, tvert imot. Det er feil retning når det gjeld å sørgje for at prisen på barnehagar går ned, slik at fleire får det viktige tilbodet det er, som har betyding for grunnleggjande ferdigheiter etterpå. Ei av dei undersøkingane som har kome, viser at det er ein klar samanheng mellom talet på år i barnehage og ferdigheiter i lesing seinare. Det er eit godt budsjett som vert lagt fram, som vil ta oss i riktig retning, men vi har store utfordringar framfor oss i åra som kjem, med systematisk satsing innanfor skulen. Den utfordringa har den raud-grøne regjeringa begynt å ta fatt på no. Vi må altså jobbe systematisk med lærarutdanninga, med å auke timetalet så vi får ein heildagsskule, og med mange andre viktige tiltak i åra som kjem.