Bård Vegar Solhjell (Sosialistisk Venstreparti), 2017-06-20:
Lat meg først få takke saksordføraren og komitémedlemane for arbeidet med denne saka, som har vore svært omfattande for kontroll- og konstitusjonskomiteen, og slutte meg til dei innleiande merknadene frå saksordføraren til saka. Riksrevisjonens rapport var svært grundig. Dei kjem med ein alvorleg og etter mi oppfatning godt grunngjeven rapport, og eg sluttar meg til at det er sterkt kritikkverdig at regjeringa ikkje tilstrekkeleg har evna å følgje opp Stortingets vedtak om objektsikring. Her i dag vil eg bruke tida mi på å prøve å teikne det eg oppfattar som det store biletet. I går, i det lukka møtet, gjekk eg gjennom ein del av dei viktigaste konkrete kritikkpunkta frå hovudrapporten som er halden tilbake frå offentlegheita. Det har eg naturlegvis ikkje anledning til å gjere i dette møtet. Her ligg òg litt av kjerneproblemet, synest eg, ved at samandraget vart halde hemmeleg og ikkje gjort offentleg. For det gjev forklaringar på og grunngjevingar for den sterke kritikken som eg trur ville ha vore enklare å forstå i offentlegheita, dersom ein hadde hatt tilgang til samandraget. Det er òg slik, som vi no veit, at det gjev hovudanbefalingar som det er vanskeleg å forstå kvifor ikkje skulle kunne vere offentlege og verte diskuterte på ein ordentleg måte. Lat meg minne om bakteppet. Stortingets særskilte komité og kontrollkomiteen la i den førre stortingsperioden sterke føringar for oppfølginga av arbeidet med å sikre nøkkelobjekt spesielt og beredskap generelt. Objektsikring er langt frå alt i beredskapen, men det er ein relativt viktig del av han. Oppå det Stortinget i all hovudsak gjorde samrøystes vedtak om, la partiet Høgre særleg store forventingar på seg sjølv for perioden 2013–2017. Den noverande statsministeren la vekt på at ho personleg ville ta sterkare styring med beredskapen, og Høgre hadde eit eige beredskapsutval som la vekt på det same. I samband med framlegginga av dette vart Solberg og Werp intervjua av VG. Då sa statsministeren: «Erfaringen fra 22. juli-kommisjonens arbeid viser at dette trengs. Man trenger en statsminister som har styringen i disse sakene.» Det sa partileiaren Erna Solberg til VG den 9. mars. Representanten Werp følgde opp: «Statsministeren må ta ansvaret. Denne nye funksjonen» – altså den nye funksjonen på SMK – «vil gi statsministeren en mye bedre oversikt, og dermed blir statsministerens overordnede lederrolle mye tydeligere.» I valkampen eit halvt år seinare, den 17. august, følgde justispolitisk talsmann Oktay Dahl opp med å seie: «Hvis Solberg hadde vært statsminister, så er jeg overbevist om at hun hadde vært mer «hands on» på spørsmål som handler om trygghet.» Han viste då til situasjonen rundt 22. juli og terrorangrepet. Regjeringa løfta òg fram beredskap som spesielt viktig då ho gjekk på i 2013, og skriv bl.a. i regjeringsplattforma: «Regjeringen vil sørge for at landet er rustet til å håndtere fremtidige kriser. Gjørv-kommisjonens rapport og politistudien har påvist alvorlige mangler. Regjeringen vil derfor øke innsatsen for å styrke sikkerhet og beredskap. Gjennomføringskraften må gjenreises.» Eg seier dette fordi det er det som er bakteppet for kva ein skal verte målt mot. Riksrevisjonens rapport er sakleg sett ein ganske hard dom over regjeringas arbeid med objektsikring fram til 2015, men det er ein brutal dom som står i grell kontrast til det dei sjølve sa før valet i 2013. Viktige objekt var ikkje sikra, det var mangel på planar og på kapasitet, det var altfor lite samarbeid og trening, ein følgde ikkje fristane frå Stortinget og orienterte heller ikkje Stortinget om at ein ikkje var i rute. Derimot rapporterte bl.a. dåverande justisminister til Stortinget om at alt sto ganske bra til med objektsikringa, noko som viste seg ikkje å stemme. Riksrevisjonen summerer det opp på følgjande måte i den ugraderte rapporten: «Etter Riksrevisjonens mening er det sannsynlighet for at verken politiet eller Forsvaret, sammen eller hver for seg, vil være i stand til å utøve tilstrekkelig beskyttelse av viktige objekter når en trusselsituasjon tilsier det.» Hovudbodskapet i rapporten frå Riksrevisjonen, deira forklaring, er at arbeidet ikkje har vorte gjeve prioritet verken i Forsvarsdepartementet eller i Justisdepartementet. Det sitatet som tydlegast viser det, har regjeringa valt å halde tilbake frå offentlegheita, slik at det ikkje kan lesast opp herifrå, men det er det gjennomgåande bodskapet. Eg oppfattar det sånn at ingen, verken embetspersonar eller statsrådar, har utfordra funna, altså dei empiriske faktuma som rapporten frå Riksrevisjonen byggjer på. I byrjinga, særleg, var det ein del kritikk av valøren i språkbruk og konklusjonar. Det har heldigvis dempa seg etter kvart. Så sa enkelte at det var eit augeblikksbilete. Mitt inntrykk er at det òg har lagt seg noko etter kvart som det har vorte klart at det var eit ganske naturleg augeblikk, bl.a. fordi forskriftene skulle oppfyllast i løpet av 2014. I den opne høyringa forklarte statsministeren at ein grunn til at denne situasjonen oppstod, var at regjeringa ikkje visste at det stod så dårleg til, og at ein av partane med ansvar, Politidirektoratet, feilaktig hadde rapportert grønt opp til departementet. Det vart tolka frå departementet som at alt var i orden. Etter mi oppfatning er det òg ei problematisk forklaring, då det berre var ei rapportering på delar av ansvaret til eitt av fleire departement som hadde ansvaret, og det er altså Forsvarsdepartementet som eig instruksen. Og forsvarsleiinga rapporterte oppover om situasjonen. Riksrevisjonens rapport fortel oss at det stod dårleg til med objektsikringa under fleire departement, og det er statsministeren som har ei særeigen koordineringsrolle i arbeidet. Det er kort sagt noko regjeringa og Statsministerens kontor burde hatt betre oversikt over før Riksrevisjonens rapport kom. Verken statsministeren eller dei ansvarlege fagstatsrådane hadde prioritert det arbeidet godt nok fram til 2015, slik eg les rapporten frå Riksrevisjonen – dvs. før rapporten kom. For rapporten avdekte store manglar i arbeidet i regjeringa, i politiet og i Forsvaret med å sikre objekt, fram til 2015. Samtidig har høyringane vist – heldigvis – at det på ei rekkje felt står langt betre til i 2017 enn i 2015, gjeve den informasjonen vi har fått gjennom høyringane. Eg vil nok seie det sånn at kraftige forbetringar på så kort tid ganske klart tyder på at ein kunne ha gjennomført ei langt raskare forbetring fram til 2015 enn det som var gjort på det tidspunktet. På sett og vis viser det òg at Riksrevisjonen fungerer. Rapporten gav ein skikkeleg dytt og bidrog til at objektsikringa vart prioritert høgare. Og eg forventar at regjeringa fortset å ta det ansvaret meir på alvor. Men då eg høyrde innlegget til representanten Skutle må eg seie at eg vart betenkt, for han spurde retorisk: Kvifor står det ikkje betre til? Jo, det spørsmålet må rettast til andre enn dagens regjering – underforstått den førre regjeringa og deira manglande tiltak. Eg trur eg vil seie det sånn at viss ein etter fire år i regjering ikkje tek ansvaret sjølv, har ein ikkje skjønt kva ordet ansvar betyr, sjølv om utgangspunktet ikkje var det beste. Lat meg kort summere opp: Rapporten har gjeve ein stor debatt om openheita rundt funna til Riksrevisjonen. For SV har det vore ei viktig føring at vi skal strekkje oss langt for å få openheit om situasjonen. Det vart lagt ein høg standard for openheit i samband med behandlinga av Gjørv-kommisjonen. Eg synest det er svært problematisk og uheldig at ikkje samandraget vart offentleggjort, sånn at vi kunne få ein ryddig og ordentleg debatt om det. Eg forventar at den regjeringa som skal overta, vender tilbake til den standarden for openheit som vi hadde før 2013. Eg synest regjeringa, statsministeren og dei statsrådane det gjeld må bere ansvaret for kritikken som Riksrevisjonen kom med om arbeidet fram til 2015. Dei løfta det sjølve til å verte sentralt. Dei løfta sjølve fram statsministerens rolle. Og arbeidet har ikkje vorte prioritert verken i Forsvarsdepartementet, i Justisdepartementet eller i ei samla regjering på den måten det burde.