Laila Reiertsen (Fremskrittspartiet), 2013-05-21:
Først og fremst er det svært gledeleg at sjukefråværet totalt sett har gått ned. Vi sparer mange pengar, som kan brukast til andre velferdsutfordringar, det er gledeleg for den enkelte arbeidstakar som held seg meir frisk, og er ein stor verdi for arbeidsgivar som har stort fokus på sjukefråvær opp mot nærvær og godt arbeidsmiljø. Dette viser seg å lønna seg, som ein ser. Så kan ein spørja: Kvifor denne interpellasjonen om sjukefråværet er på rett veg, nemleg nedover? Svaret er enkelt, og det er svært viktig: Kvinner har eit stabilt høgt sjukefråvær, og då spesielt i kommunal sektor. Det er dette vi no må ha fokus på. Kva er det ein gjer eller ikkje gjer i kommunal sektor samanlikna med dei private og delar av det offentlege? For å nå målet i IA-avtalen om 20 pst. reduksjon i sjukefråværet i forhold til nivået i 2001 må sjukefråværet i kommunesektoren ned til 6,7 pst. i 2013. Pleie- og omsorgssektoren og barnehagane har det høgaste sjukefråværet, respektive 10 og 11 pst. Det er også der kvinnedelen er høgast. Kvinner har 60 pst. høgare sjukefråvær enn menn uavhengig av sektor, utdanningsnivå, inntekt og talet på barn. Partane i arbeidslivet, forskarar og myndigheiter har sett kvinners sjukefråvær på dagsordenen, utan at ein har kome til noka eintydig forklaring på det høge fråværet. Samanlikna med andre sektorar har kommunesektoren også eit høgt tal på tilsette med redusert funksjonsevne, og gjennomsnittsalderen til dei tilsette er høg. Kostøl og Telle i SSB har utarbeidd ein rapport som viser utviklinga i sjukefråværet heilt sidan 1979, ja nærmast ein generasjon. Dei konkluderer med at meir kunnskap om kvinnenes sjukefråvær kan vera nøkkelen til å redusera fråværet i Noreg. Blant fleire årsaker meiner forskarar at ein mogleg årsak er det store ansvaret mange kvinner tar i heimen. Forskarane konkluderer dermed med at det først og fremst er kvinnene ein må fokusera på i arbeidet med å redusera sjukefråværet enda meir. Spesielt anbefaler dei å sjå nærmare på samansetnadseffektar – graviditet og haldningar, preferansar samt den doble byrda – som forklaring på den aukande forskjellen. Ein veit om nokre av forklaringane – samtidig går tala feil veg. Kva gjer eller gjer ikkje dei som styrer? Når ein også ser på dei siste tala, viser dei at kvinner i aukande grad er meir sjukmelde på grunn av ein symptomdiagnose enn på grunn av ein sjukdomsdiagnose. Begge varar faktisk like lenge. Noko er gale. Korleis skal ein forklara dette? Er det vanskelegare for ein lege å seia nei til å sjukmelda ei kvinne og seia at ho kanskje kan jobba litt til? Er kvinner oftare trøyttare og slappare? Er terskelen for å få sjukmelding på desse kriteria lågare? Er det for tette band til fastlegen? Kvinner går trass alt oftare til legen enn menn, og dei har dermed eit anna kontaktforhold. Kva med arbeidsmiljøet – leiaren og sjukefråværskulturen på den enkelte arbeidsplassen der kvinner jobbar? Spørsmåla er mange, og det blir ikkje færre så lenge sjukefråværet blant kvinner – spesielt i kommunal sektor – står nærmast på staden kvil og er svakt aukande. Noko må gjerast, elles signaliserer vi faktisk at det er heilt greitt – vi kan berre fortsetta slik. Regjeringa og partane i arbeidslivet skal snart starta ein ny runde med IA-avtalen. Det er da viktig å setja kvinnesjukefråværet på dagsordenen. Ein bør også da ta med seg kvifor bedrifter som ikkje har IA-avtale, scorar høgt på lågt sjukefråvær. Ein må også ha med seg at kvinnesjukefråværet er lågt i det private, målt opp mot samanliknbare kommunale einingar. Kva blir gjort, og kva blir ikkje gjort? Eg snakka med Gro. Ho er i starten av trettiåra og har jobba i både privat og kommunal omsorgsteneste. Ho er for tida heime med barn og er altså nettopp innanfor den gruppa som har eit forhøgd sjukefråvær. Ho har to barn. Det første svangerskapet bestod av sjukefråvær nesten frå dag nr. 1. Da var ho tilsett i kommunal sektor. Ein av grunnane var, sa ho, at ho opplevde at ønsket til arbeidsgivar var sjukmelding – ikkje tilrettelegging. Dette blei ikkje sagt direkte, men dialogen var tystnad frå arbeidsgivar og liten vilje til forståing og til å sjå hennar behov. Dette var noko ho også tok opp med fastlegen sin. Ho orka ikkje denne opplevinga av ikkje å bli inkludert på sine premiss – derfor sjukmelding. I sitt andre svangerskap, mens ho jobba i ei privat bedrift, var det fokus på å leggja til rette frå dag nr. 1. Ho opplevde også at hennar kunnskap og hennar eigen person var viktig for arbeidsplassen. Ho hadde også eit mykje større ansvar – noko som gjorde tilhøyringa til arbeidsplassen sterkare. Ho følte ein eigarskap til arbeidsplassen sin. Og sjølv om ho fekk endra oppgåver, beheldt ho sitt ansvarsområde og la sjølv til rette, slik at ho kunne vareta arbeidet sitt og ikkje minst si eiga helse. Ho var i arbeid heilt til permisjonen starta. Ho seier at her er éi av forklaringane på sjukefråværet innan omsorgsyrka, men det er ikkje forklaringa på alt. Det er viktig med ansvar. Det er viktig å inkludera, og ikkje minst er det viktig med tilrettelegging og tidleg hjelp frå jordmor når det gjeld gravide og svangerskapet deira. Det er viktige ting å få fram, og da er det litt spesielt at trass i at kommunane faktisk har tilgang på jordmor i sitt eige helseområde, så brukar dei dei ikkje meir enn høgst nødvendig. Her burde det vore eit skikkeleg tiltak for å få jordmor på plass med ein gong når ein har behov for det. Dagens arbeidsliv er meir teknologisk og gir rom for meir fleksibilitet. Men i kommunesektoren er ikkje kvardagen like fleksibel. Oppgåvene er meir brukar- og klokkestyrte og prega av innstrammingar på grunn av dårlig økonomi. God leiing er viktig for å få eit godt arbeidsmiljø og motiverte tilsette, og dette skapar nærvær. Fleksible arbeidstidsordningar, tilpassa den enkelte sin livsfase, gjer også at fleire seniorar kan fortsetta i arbeid. Mange kvinner er også pårørande og har ansvar for foreldre, og somme har sjuk ektefelle. Dobbeltarbeidet blir eit faktum, og arbeidsplassen kan fort bli børa som blir for tung å bera, og sjukmeldinga blir medisinen. Fleksibilitet inneber ofte god dialog mellom arbeidsgivar og arbeidstakar. Ein god leiar forstår viktigheita av å fremja nærvær framfor fråvær. Fleksibilitet handlar om meir enn berre arbeidstid. Det handlar om å få tillit, bli sett, bli kommunisert med, bli lytta til og om å ha gjensidig respekt for kvarandre. Lojalitet på ein arbeidsplass går ikkje berre éin veg – den går begge vegar. I Forsvaret lærer soldatar og befal at lojalitet går oppover og nedover i lina. Viss ikkje vil ein ikkje klara dei oppgåvene ein er sett til å gjera. Ein må vita at ein har støtte i ryggen. IA-avtalen er god, og eg og Framstegspartiet har trua på han. Vi støttar IA-avtalen, men eg ser at han ikkje har ført til like gode resultat over det heile som forventa. Vi veit at mange bedrifter har gått ut av avtalen, og at dei har klart å få ned sjukefråværet etter dette. Vi veit også at sjukefråværet er mindre i privat sektor. Dei har klart å nå målet sitt, mens sjukefråværet i det offentlege – spesielt i kommunesektoren – framleis er for høgt. I IA-bedrifter er dei stort sett flinke til å leggja til rette, men har det blitt slik at tilrettelegging til slutt blir ein evig runddans, og at byråkratiet blir for stort? Og kvifor skjerpar ein ofte inn regelverket i staden for å sjå på nye løysingar? Eg viser her spesielt til dialogmøte, som no har blitt tettare og finn stad oftare. Og kvifor klarer bedrifter utanfor IA-avtalen å få ned sjukefråværet? Dette er to viktige spørsmål som bør følgjast opp vidare når IA-avtalen skal reforhandlast. Kva er gjort av tiltak, spesielt retta mot kvinner sitt sjukefråvær i kommunal sektor? Kva vil statsråden gjera for å nå målet om redusert sjukefråvær også her?