Reidar Sandal (Arbeiderpartiet), 2007-06-15:
For regjeringspartia er det aller viktigaste i den økonomiske politikken å kjempe mot arbeidsløyse og å sikre rettferdig fordeling i samfunnet. På begge desse områda leverer Regjeringa flotte resultat. Arbeidsløysa er lågare enn nokon gong på 20 år. Sysselsetjinga held fram med å vekse. Fleire tilsette går over frå deltids- til heiltidsstillingar. Innvandrarar slepp lettare inn på arbeidsmarknaden. Fleire eldre arbeidstakarar blir i større grad enn før inkluderte i arbeidslivet. Budsjettpolitikken skal medverke til ei stabil økonomisk utvikling. Trygg økonomi for hushalda er sentralt i den samanhengen, særleg for familiar med store bustadlån. Mange av desse yngre familiane vil vere spesielt sårbare dersom renta aukar raskare og meir enn den endringa som Noregs Bank har varsla. Vi opplever no kapasitetsproblem og mangel på arbeidskraft i enkelte næringar. Slik er biletet sjølv om vi har hatt auka arbeidsinnvandring. Lønsveksten er òg på veg oppover. Dersom kostnadene for konkurranseutsett næringsliv veks for mykje, kan det true arbeidsplassar over heile landet, ikkje minst i distrikta. For regjeringspartia er det derfor avgjerande at det blir ført ein økonomisk politikk som ikkje medfører sterkt auka rentenivå, høgare kronekurs og eit aukande løns- og prispress. Ein annan politisk kurs vil setje arbeidsplassar i stor fare. Regjeringspartia er opptekne av å byggje ut gode velferdstilbod. Men vi må ikkje bruke så mykje av inntektene frå olje- og gassverksemda at vi set økonomien over styr. Det er ikkje ein solidarisk politikk. Regjeringa tek eit nytt, viktig og nødvendig grep i den økonomiske politikken. Bruken av oljepengar blir redusert frå 4 pst. til 3,8 pst. av realavkastninga av pensjonsfondet. Dermed blir det strukturelle, oljekorrigerte underskotet i budsjettet redusert med 3,2 milliardar kr. Ei slik ordning er i samsvar med intensjonen i handlingsregelen. Det er eit nødvendig grep for å motverke for sterkt press i norsk økonomi. Framstegspartiet og Høgre tumlar med tanken om å gå saman i eit nytt regjeringsprosjekt. Haldningane dei imellom er svært forskjellige f.eks. i pengebruken. Det som sameinar dei, er åtak på regjeringspartia. Høgre vil kutte i budsjettet med 722 mill. kr. Framstegspartiet derimot er på ein heilt annan kurs og vil auke pengebruken med ca. 3,5 milliardar kr. Det politiske spriket er stort og synleg. Innanfor forsvarlege økonomiske rammer har Regjeringa funne rom for å satse på fleire viktige område, spesielt barn, unge og opplæring, sterkare miljøinnsats og tiltak i distrikta. Det er svært viktig for oss å trekkje folk inn i arbeidsmarknaden. Derfor går Regjeringa inn for å halde tiltaka for ordinære og yrkeshemma arbeidssøkjarar på same nivå som i saldert budsjett for 2007, sjølv om arbeidsløysa har falle sterkt. Eit anna tiltak som også skal inspirere folk til å komme i arbeid, er satsinga på barnehagar. Ein tilleggseffekt av det er at småbarnsforeldre kan vere yrkesaktive. Ja, denne gruppa får betre vilkår enn dei nokosinne har hatt. I budsjettforslaget blir midlane til barnehagar auka med 370 mill. kr for resten av inneverande år. Det er endå eit steg nærmare full barnehagedekning. Det blir lagt til grunn ein vekst i kapasiteten for 2006 og 2007 på 38 800 heildagsplassar, av desse 22 700 i år. Samla utgjer dette for dei to siste åra ca. 6 000 fleire plassar enn det som blei rekna med i saldert budsjett. Forskjellane er tydelege mellom oss og dei andre partia i barnehagepolitikken. Høgre vil auke barnehageprisen og påføre foreldra meirutgifter på 325 mill. kr. Venstre fremmar forslag i same retning, men med eit lågare beløp. Ingen av desse forslaga motiverer småbarnsforeldre til å gå ut i arbeid. Barn som treng omsorg frå barnevernet, er ei svært utsett gruppe. Vi ser at det dessverre er blitt fleire barn under omsorg. Som følgje av det aukar utgiftene til barnevernstiltak. Dette gjer det nødvendig å styrkje løyvinga til barnevernet med 220 mill. kr. Regjeringa foreslår dette fordi ho er oppteken av at barn skal få gode tilbod. På dette punktet er det ingen divergens i finanskomiteen. Barn og unge bør ha gode kosthaldsvanar. Det vil vere med på å gi eit betre læringsutbytte i skulen. Som eit nytt og konstruktivt tiltak foreslår Regjeringa at det blir innført gratis frukt og grønt for alle elevar i ungdomsskular og på kombinerte barne- og ungdomsskular. Ordninga skal gjelde frå august i år. Det er skuleeigaren, som i dei aller fleste tilfella er kommunen, som skal ha ansvaret for å gjennomføre det nye tiltaket. For regjeringspartia er det eit mål å styrkje opplæringa med fleire timar pr. veke i grunnskulen. Vi meiner at utbyttet av opplæringa kan bli større ved ei slik ordning. Dessutan er det all grunn til å tru at eit slikt tiltak vil vere med på å jamne ut forskjellar i læringsutbytte som er sosialt motivert. I forslaget til revidert budsjett blir det sett av midlar til forsøk med utvida skuledag kommande skuleår. Forsøket vil inkludere auke i timetalet på 1.–4. trinn, leksehjelp, fysisk aktivitet og forsøk med skulemat. Erfaringane frå forsøket vil vere viktige i arbeidet med å setje i verk tiltak i full skala landet over. Dei siste åra har vi dessverre sett at altfor mange ungdommar ikkje gjennomfører vidaregåande opplæring. Dette er særleg uheldig for dei unge det gjeld, men den samfunnsøkonomiske effekten er òg negativ. Regjeringspartia vil styrkje rådgivinga i vidaregåande opplæring nettopp for å motivere ungdommar til rette utdanningsval. Regjeringa vil styrkje miljøvernet. Det skjer på fleire område. Kollektivtrafikken i byane og i distrikta får auka løyving. Det blir vidare foreslått midlar til nye gang- og sykkelvegar og til investeringar i jernbanen. På Miljøverndepartementet sitt område blir det fremma fleire forslag, f.eks. om midlar til arbeid mot lakseparasitten Gyrodactylus salaris. I regjeringserklæringa blir det uttalt at alle skal ha sjanse til å knyte seg til breiband innan utgangen av 2007. Det er eit ambisiøst mål. Men med ein samla auke på 255 mill. kr i revidert budsjett er det mykje som taler for at målet no faktisk blir innfridd. Vi nøyer oss ikkje med å stimulere etterspurnaden etter breiband. Infrastrukturen blir no bygd ut. Det er udelt positivt. Breiband er ein føresetnad for spreidd busetjing, distriktsbasert næringsliv og fornying av offentleg sektor. Det er gledeleg at utgiftene til folketrygda kan reduserast med 2,1 milliardar kr i revidert budsjett. Utgiftsanslaga har endra seg i positiv retning. Utgifter til sjukefråvær går ned. Det same er tilfellet med utgifter til attføring, rehabilitering og uførestønader. På andre utgiftskapittel til helseføremål er utgiftene stigande. I revidert nasjonalbudsjett blir løyvingane auka til nødvendige formål. Samtidig blir bruken av inntektene frå olje- og gassverksemda skoren vesentleg ned. Det er eit effektivt bidrag for ikkje å auke temperaturen i norsk økonomi. Høgre påstår at budsjettforslaget vårt er for ekspansivt. Det er eg ueinig i. Renta går opp når veksten er god. I ein økonomi med sterk vekst er det ingen grunn til at sentralbanksjefen skal drive aktiv pengepolitikk for å stimulere veksten ytterlegare med låg rente. Eg viser til at sentralbanksjefen nyleg uttalte følgjande: «Det viktigste som nå ligger bak at vi nå har renteøkninger, er at renten var så lav – den var så lav i Norge, og den var så lav ute.(…) Så det er egendynamikken i rentesettingen som er den viktigste drivkraften både ute og hjemme bak de renteøkningene vi har. Det er vår hovedanalyse.» (…) Eg tek opp forslag nr. 104 frå finanskomiteen og tilrår så gjerne innstillinga frå komiteen.