Ingebrigt S. Sørfonn (Kristelig Folkeparti), 2008-09-22:
Etter dommen i EFTA-domstolen i juni 2007 har det vore klårt at Noreg må gjera endringar i konsesjonsreglane. Valet står mellom å oppheva heimfallsreglane, innføra heimfall for alle konsesjonærar, også for dei offentlege, eller å konsolidera gjeldande ordning og gjera ho meir konsistent. Regjeringa har valt konsolideringsmodellen. Kristeleg Folkeparti støttar formålet om å tryggja den offentlege eigarskapen til vasskraftressursane. Produksjon og distribusjon av energi frå vasskraft skal etter vår meining i størst mogleg grad vera offentleg eigd. I motsetnad til Høgre og Framstegspartiet, som primært ønskjer å fjerna heimfall og jamstilla private og offentlege eigarar, stiller Kristeleg Folkeparti seg bak hovudtrekka i Regjeringa sitt lovforslag. Konsolideringsmodellen følgjer på ein god måte opp det som har vore Noregs politikk på dette området i ca. hundre år. Usemja i denne saka gjeld eit felles forslag frå opposisjonspartia om å justera Regjeringa sitt lovforslag. Justeringa rokkar ikkje ved føremålet om offentleg eigarskap, men inneber at heimfall skal skje samtidig for alle noverande privateigde kraftverk. I konsolideringsmodellen vert dei private eigarane fråtekne tilgangen til å føregripa heimfall, moglegheita til å byggja ut nye vassfall og moglegheita til å kjøpa kraftverk eller kraftselskap. Direkte eigarskap til kraftverk er, og har lenge vore, ein viktig føresetnad for investeringar i kraftkrevjande industri i Noreg. Industrien har difor behov for ein overgangsperiode for å omstilla seg til ein situasjon der han ikkje lenger eig kraftproduksjon. Fleire av dei privateigde kraftverka har relativt kort tid att før heimfall etter noverande konsesjon. Enkelte konsesjonar går ut allereie rundt 2020, medan andre går ut først rundt 2060. Dei eigarane som har kortast tid att før heimfall, vil fort koma i ein vanskeleg forhandlingsposisjon i høve til offentlege kjøparar. Dei aktuelle selskapa vil bli tvungne til å selja kraftverka lenge før heimfallstidspunktet for å sikra at det skjer til ein pris som reflekterer reell konkurranse mellom dei offentlege aktørane. Det er også ei kjensgjerning at m.a. Norsk Hydro i desse dagar står overfor viktige avgjerder om framtidige investeringar i Noreg. Hydro har planar om å investera opp mot 8 milliardar kr i nye smelteomnar ved aluminiumsverket på Karmøy. 600 arbeidsplassar står på spel. Eit sentralt element i Hydro si avgjerd er vurderingar nettopp knytte til sikker tilgang på kraft i åra som kjem. Fortsett kraft frå Hydro sitt eige kraftverk, Røldal-Suldal, er ein føresetnad for ei eventuell investering på Karmøy, vert det opplyst. Opposisjonen sin justerte modell legg opp til at det vert etablert ei overgangsordning for utfasing av privat eigarskap. Siste frist for industrien til å overdra kraftverka til det offentlege skal vera etter siste opphavleg fastsette heimfallstidspunkt, dvs. i 2069. Heimfall vil då skje til same tid for alle dei aktuelle kraftverka, og det vert ei reell likebehandling av eksisterande private eigarar. Dette vil gje ein overgangsperiode på 60 år, fram til full offentleg eigarskap er gjennomført. I dette sentrale spørsmålet har Regjeringa avvist alle forsøk på dialog med, og ei løysing i samspel med, opposisjonen. Statsråd Riis-Johansen har i brev til komiteen slege fast at forslaget til justert konsolideringsmodell ikkje kan sameinast med EØS-retten. Under den opne høyringa i komiteen 2. september i år vart det godtgjort at det er rom for politisk handling, og at ein modell med samordna heimfall òg vil vera konsistent i forhold til EØS-retten. Ekspertar innan EØS-rett sa under høyringa at samordna heimfall ikkje ville innebera nokon auka risiko i forhold til EØS-retten. Statsråden sin kommentar til desse opplysningane var at dette er ein sjanse dei ikkje er villige til å ta. Statsråden sin skepsis er med andre ord utelukkande politisk og ikkje juridisk motivert. Som representant for eit opposisjonsparti på Stortinget reagerer eg òg på at statsråden har avvist å hjelpa komiteen med utarbeiding av ny lovtekst til forslaget om samordna heimfall. Statsråden si grunngjeving for avvisinga, nemleg at forslaget ikkje kan sameinast med EØS-retten, er juridisk omstridd og langt på veg tilbakevist, noko som skulle tilseia ei meir romsleg haldning frå statsråden si side. Eg har i det heile vanskeleg for å forstå Regjeringa si handtering av spørsmålet om samordna heimfall. Kva er det som ligg bak denne sterke motstanden mot den pragmatiske løysinga som opposisjonen føreslår? Er det frykta for EU som er så stor? Og kor er det i så fall vorte av EU-motstanden i SV og i Senterpartiet? Eller er saka i realiteten den at Regjeringa ønskjer å trappa ned kraftkrevjande industri? I så fall står me overfor eit løftebrot frå dei raud-grøne, for i valkampen i 2005, som få av oss gløymer, lova nettopp dei raud-grøne at kraftkrevjande industri i Noreg skulle få kjøpa kraft til under marknadspris. Eit nytt industrikraftregime skulle innførast, med ein spesialpris til industrien og ein marknadspris for vanlege hushald. Det har lenge vore klart at Regjeringa ikkje vil innfri løftet om industrikraftkontraktar. I dag konstaterer me at Regjeringa òg vil fjerna moglegheitene for industrien sjølv til å sikra seg mot framtidig prisauke gjennom eigen kraftproduksjon. Sidan eg har litt tid igjen, vil eg òg nemna ei anna problemstilling der Kristeleg Folkeparti meiner det er behov for endringar i Regjeringa sitt lovforslag. Det gjeld MuskenSenter, som saman med samiske interesser i Sverige har planar om ei rekkje vasskraftprosjekt i Tysfjord og Fauske kommunar i Nordland. Utbyggingsprosjekta er baserte på delvis norske og delvis svenske vassressursar. Det er snakk om Musken og Grunnfjordbotn kraftverk i Tysfjord kommune og om Sulis og Sjønstå kraftverk i Fauske. Desse prosjekta kan med Regjeringa sitt lovforslag ikkje realiserast. Lovforslaget gjer det ulovleg å byggja ut svenske vassressursar med fall mot Noreg på norsk side av grensa, i regi av svenske private og samiske føretak i Noreg. Vidare hindrar lovforslaget planlagd norsk-svensk samisk elektrisitetsproduksjon i Noreg basert på norske vasskraftressursar. Saman med dei andre opposisjonspartia føreslår Kristeleg Folkeparti at det skal opnast for eit unntak i lova frå kravet om offentleg eigarskap over vassfall, under tilvising til Grunnlova § 110 a, folkerettslege forpliktingar og forholdet til våre naboland.