Liv Signe Navarsete (Senterpartiet), 2016-04-26:
Eg vil takke saksordføraren for godt arbeid i ei viktig sak. Den fremste oppgåva for alle folkevalde er å tryggje borgarane. Det kan ikkje gjentakast for ofte. Meldinga om globale sikkerheitsutfordringar kjem i ei tid med mange konfliktar i det globale samfunnet, og Senterpartiet står saman med ein samla komité bak dei fleste vurderingar og forslag som ligg føre. Dei treng ikkje attgivast frå fleire i dagens debatt. Eg vil difor bruke litt tid på det eg ser på som eit stort paradoks. I ein samla komitémerknad står det følgjande: «Komiteen merker seg at flere av sikkerhetsutfordringene vi står overfor omhandler forflytning av trusselindivider over landegrenser. Dette er mennesker som kan ha ulike roller basert på hvor de er i verden, men som uansett er medvirkende til trusler mot nasjonal sikkerhet.» Dette er klar tale frå ein samla komité. Men kva står vidare? Finn me ei drøfting av årsakene til kvifor desse individa er eit trugsmål mot norske borgarar ved at dei har tilgjenge til norsk territorium? Nei, det er det dessverre ikkje. Norsk grensekontroll og fråværet av debatt kring dette temaet er elefanten i rommet. I dag veit me ikkje kven som oppheld seg på norsk territorium. Alle forstår at det utgjer eit sikkerheitstrugsmål mot Noreg. Ansvarlege styresmakter veit rett og slett ikkje kven som er i landet vårt i dag, eller kva motiv dei har for å vere her. No har terroralarmen gått i nabolandet vårt. Heller ikkje i Sverige har ein oversyn over kven som er komne over landegrensene i ei turbulent tid. Eg vil minne om at då Noreg avskaffa grensekontrollen, vart dette gjort under føresetnad av at Schengens yttergrenser skulle verte kontrollerte. Kontrollen langs ein del av Schengens yttergrenser har ikkje fungert den siste tida. Regjeringa har sjølv uttala at når ein ikkje har kontroll på yttergrensene og ikkje registrerer dei som kjem, er Schengen-systemet brote saman. Til og med Schengen-forkjemparar har store problem med å forsvare dagens system. Med den teknologiske utviklinga som har vore dei siste åra, vil innføring av personkontroll på grensa også mellom Schengen-land kunne gjennomførast på praktisk og effektivt vis. Mellom anna kan bruk av biometriske pass gjere grensekontrollen både sikrare og meir effektiv. Slik kontroll vil lettare fange opp ettersøkte kriminelle, og folk med falske pass vil verte oppdaga. Stikkprøver er ikkje nok for at Noreg med tilfredsstillande sannsyn skal evne å stanse personar som det ikkje er ynskjeleg å gi tilgjenge til norsk territorium. Stortinget handsama norsk tilknyting til Schengen-avtalen to gonger, i 1997 og i 1999. Senterpartiet røysta nei då avtalen vart inngått, og me er framleis mot han. Eg har, saman med representantane Jenny Klinge og Per Olaf Lundteigen, fremja eit representantforslag der me ber om at Noreg no trer ut av Schengen-samarbeidet. Det er eit steg i rett retning at komiteen gjennom denne innstillinga ærleg uttalar at ukontrollert flytting over landegrenser utgjer ei sikkerheitsutfordring for Noreg. Eg ser fram til å diskutere korleis me kan møte desse utfordringane på mest mogleg effektivt vis. Senterpartiet sluttar seg til at me må arbeide langsiktig med ei rekkje verkemiddel for å kjempe mot dei globale trugsmåla med utanrikspolitiske konsekvensar for Noreg. Det betyr at utviklingshjelp må spele på lag med diplomatiske, justispolitiske og militære verkemiddel. Senterpartiet støttar opprettinga av to bistandsprogram på dette området, men vil sterkt åtvare mot ei utvisking av skiljet mellom utviklingspolitiske, justispolitiske og militære verkemiddel. Me må også sikre at utviklingspolitikken vert sett i ein heilskap og ikkje plukka frå kvarandre til ulike gode føremål. Det er difor særs viktig at dei to programma vert følgde nøye, og at effekten av dei vert evaluert. Vidare ser me fram til ein heilskapleg debatt om utviklingspolitikken ved eit seinare høve. Eit anna viktig område i denne innstillinga er arbeidet mot spreiing av kjernevåpen. Sjølv om regjeringa kanskje ikkje hadde planlagt det slik, handlar mykje av drøftingane og meldinga nettopp om dette temaet. Det er særs positivt at ein samla komité understrekar viktigheita av at regjeringa byggjer vidare på det breie engasjementet skapt under Oslo- konferansen om dei humanitære konsekvensane av kjernevåpen. Ein samla komité er samd om at det er eit klart mål å skape ei verd fri for atomvåpen. Komiteen viser også til at regjeringa seint om senn kom til at ein vil arbeide systematisk for å nå målet om ei verd fri for atomvåpen, og at ein i tida som kjem, vil leggje vekt på praktiske og effektive tiltak for nedrusting. Det ligg no eit stort ansvar på regjeringa for å følgje opp dette i konkret handling. Fem minuttar går fort, eg vil difor melde meg til eit nytt innlegg for å kommentere vidare innstillinga på området kjernevåpen og ikkjespreiingsarbeid.