Torgeir Knag Fylkesnes (Sosialistisk Venstreparti), 2015-06-15:
Oppdrettsnæringa er ei stor og viktig næring for Noreg og for kystfolket. Mange lokalsamfunn langs kysten hadde i dag vore avfolka hadde det ikkje vore for denne næringas framvekst. Historia om oppdrettsnæringa har vore ein slags parallell til oljenæringas framvekst. Begge oppstod for alvor på 1970-talet. Begge har blitt store og viktige næringar langs kysten, og begge er omstridde i møte med andre kystnæringar og miljøinteresser. Samtidig er det ein avgjerande forskjell på desse to næringane sett frå mitt perspektiv. Oljenæringa vil i eit langsiktig industrielt perspektiv vere ei avslutta næring, iallfall i løpet av dette hundreåret. Oppdrettsnæringa, derimot, dersom ho blir gjord berekraftig, kan vere forløparen til ein avgjerande modell for akvakulturell matproduksjon globalt. På mange måtar er oppdrettsnæringa framtida og oljenæringa fortida. Men det må gjerast riktig. Vi blir fleire menneske på denne jorda, og det krev meir mat. Landjorda er allereie meir enn utfordra. Ferskvatn er ei stadig større mangelvare. FN meiner at så mykje som 70 pst. av framtidig matproduksjon må kome frå havet. Mange pilar peiker difor på nettopp oppdrett og akvakultur generelt. Men skal vi kome dit, må mykje skje. Næringa må bli reelt berekraftig. Vegen til berekraft følgjer to spor: 1. Tøffe krav. 2. Offensiv satsing på forsking og utvikling. Lat meg ta tøffe krav og berekraft først. Her vil eg gje fiskeriminister Aspaker ros. Systemet med trafikklys, som byggjer på berekraftskriterium kombinert med soner, er eit veldig godt system. Her trur eg vi er på veg mot eit system, ei innramming av akvakulturnæringa, som opnar opp for ei kunnskapsbasert forvalting av kysten vår. Eg trur også dette vil dimensjonere og definere dei politiske debattane vi har i dette rommet. Samtidig opnar regjeringa for meir vekst i ei næring som enno ikkje er berekraftig: moderat risikoprofil, 6 pst. vekst, eventuelt 6 pst. nedgang dersom ein ikkje tilfredsstiller krava. Og som ein digresjon kan vi nemne at vekst også skal danne utgangspunkt for kva kommunane skal sitje igjen med. Veksten skal rett og slett dimensjonere heile næringa. Eg er ikkje ueinig i lysa – om det er raudt eller grønt eller oransje lys – men eg er ueinig i kva som utløyser dei. Det som utløyser dei, er kriteria, og det er med utgangspunkt i det som regjeringa sjølv vurderer som mangelfulle berekraftskriterium. Alle er einige i at lakselus er eit viktig kriterium, men det er ikkje eit nøkkelkriterium. Det er ikkje eit kriterium som fortel alt. Det er mange andre forhold. Når regjeringa og eit fleirtal i komiteen vurderer det sånn at vi treng å utvikle fleire kriterium for berekraft, kan det ikkje bli forstått på nokon annan måte enn at det føreslåtte systemet ikkje er ferdig utvikla, ikkje gjev eit fullstendig bilde av økologisk avtrykk frå næringa, ikkje dannar godt nok kunnskapsbasert grunnlag for å gjere vedtak. Å forstå noko anna vil vere heilt ulogisk. Det er overraskande at ein samrøystes komité opnar for vekst med utgangspunkt i så mangelfulle kriterium. Da er vi tilbake til føre-var-prinsippet: Er du i rimeleg tvil, bør du ikkje gasse på. Vi bør vere meir opptatt av berekraft og langsiktig nytte enn av vekst og kortsiktig nytte «i nuet». Dette er bakgrunnen for at SV i dag føreslår ingen vekst i oppdrettsnæringa før vi har skapt eit fullverdig berekraftsregime med fleire indikatorar på både produksjonsområde og konsesjonsnivå. Det er ikkje berre for å dimensjonere veksten som skal skje, men for å regulere heile næringa. På same måte føreslår vi ei skikkeleg arealavgift, som ikkje er vekstavhengig – som det jo faktisk er fleirtal for i denne salen, men som har blitt forhandla bort for kven veit kva. Dessutan verkar det som om utfordringane knytte til villaks har blitt tilbørleg behandla. Men som fleire har påpeikt, også ulike fagmiljø, er det ein del andre marine artar i nærleiken av oppdrettsnæringa også som ikkje har fått den same kunnskapsbaserte behandlinga. Her meiner eg det ligg ei utfordring i kunnskapsgrunnlaget frå Havforskingsinstituttet, som meldinga i stor grad byggjer kriteria på. Det tar i liten grad inn over seg betydninga næringa har for andre marine artar og andre kystnæringar. Difor føreslår vi ei kunnskapsinnhenting om akkurat det. Så meiner vi at tida er moden for forbod mot kitinhemmarar og ein sterk reduksjon i bruken av hydrogenperoksid. Kitinhemmarar har vore ulovlege i bruk, men blir brukte stadig meir. Det har dokumentert effekt på skal- og krepsdyr og kanskje andre marine artar, og dermed andre kystnæringar. Hydrogenperoksid er eit fantastisk og naturleg middel, men brukt i for stor grad, slik som vi ser i dag, blir det plutseleg til skade både i merdar og for fisk. Dette er ikkje ein diskusjon for eller imot oppdrettsnæringa. Eg har djup tru på oppdrettsnæringa som konsept og som leveveg i framtida. Men som ein god ven av oppdrettsnæringa tillèt eg meg også å vere djupt kritisk til den tilstanden ho er i i dag. Skal vi verkeleg klare å bli fleire menneske på denne jorda og samtidig ta vare på naturen, er ei berekraftig og effektiv akvakulturnæring ein av nøklane. Vi er ikkje der enno. Ifølgje tal frå Statistisk sentralbyrå bruker oppdrettsnæringa i dag berre like under 1 pst. av omsetninga på forsking og utvikling – dette i ei næring med svært store overskot. Samanlikna med andre næringar er oppdrettsnæringa definert som ei «low tech»-næring. Skal vi verkeleg ta næringa inn i ein ny divisjon, berekraftig og effektiv, der framtidas merdar både ligg nær kysten og langt til havs, både djupt og grunt, alltid sikker, alltid topp kvalitet – gladlaks – alltid berekraft, kjem vi ikkje utanom at både vi som offentleg myndigheit og næringa sjølv må bruke atskilleg meir på forsking, utvikling og teknologi enn vi gjer i dag. Ikkje å auke satsinga betrakteleg meiner eg både Noreg som nasjon, norsk natur og oppdrettsnæringa sjølv taper på. Sjølv om det har skjedd ein del teknologiske nyvinningar innan oppdrett, er grunnteknologiane dei same som da næringa starta på Hitra på slutten av 1960-talet. Som ein illustrasjon er det framleis open not som rammar fisken inn, og nøter som ofte må bytast ut, og som er sårbare for stadig meir usikkert vêr. Grunnteknologien er framleis den same. Kva om vi bringa saman dei verdsleiande teknologimiljøa innanfor oljenæringa for å bidra til å utvikle framtidas oppdrettsteknologiar? Kompetanse- og teknologioverføring frå f.eks. offshore er veldig spennande, og i mars tok Norsk Industri, Norsk Olje og Gass, Abelia og Tekna initiativ til Transferit, som nettopp handlar om det. SV er det einaste partiet, ser eg no, som har føreslått det i samband med revidert budsjett, som har følgt opp dette initiativet. Det hadde vore spennande, det hadde verkeleg vore ei omstilling av Noreg. Av andre område som vil kunne bringe oss framover, kan nemnast Finnfjord smelteverk og deira prosjekt på utvikling av algar for å utvikle fôr. Kva om vi var sjølvforsynte med fôr til oppdrettsnæringa i Noreg basert på utnytting av CO2 frå f.eks. smelteverk og bruk av algar frå Barentshavet? Det ville vore ein vakker visjon, som eg tippar Senterpartiet, som er så oppteke av matvaresikkerheit, ville vore einig i. Til slutt berre nokre få ord om lokalt eigarskap og gevinst. Eg synest det er problematisk at komiteen har landa på å ha ei arealavgift – om vi kan kalle det det – som berre knyter seg til vekst. Det var eit fleirtal for ei arealavgift i denne sal. Den teknologiske utviklinga gjer at det blir færre arbeidsplassar i oppdrett. Vi ser også at det blir færre aktørar. Meir av verdiane blir faktisk henta ut av lokalsamfunna langs kysten. Da er det berre rett og rimeleg at ein del av omsetninga som skjer der, går til kommunane. Eg håpar iallfall vi vil kome tilbake igjen til forslaget om arealavgift ved seinare behandlingar, og at det framleis eksisterer eit fleirtal i denne sal som er villig til å gå vidare med det.