Gunvor Eldegard (Arbeiderpartiet), 2015-06-04:
Då kan eg jo takka saksordføraren for jobben òg! Riksrevisjonen har undersøkt låneopptaka til kommunane og gjeldsbelastninga. Som saksordføraren sa, er komiteen for det meste einig i merknadene – me har nokre små ueinigheiter. Kommunane låner pengar når dei skal investera t.d. i nye skular, i nye sjukeheimar, i eldrebustadar osv. Når kommunen går ut og låner pengar, er det for å vareta velferdstenestene som kommunen er pålagd. Kommunar må ha skular der det er plass til alle elevane, og kommunar må ha sjukeheimar, slik at me er i stand til å ta vare på våre eldre når dei treng det. Og kommunane må byggja bustadar for folk med særskilde behov, t.d. personar med dobbeldiagnose innan rus og psykiatri. Så det er som oftast gode årsaker til at kommunen tek opp gjeld. Likevel er det urovekkjande at kvar sjette kommune i 2013 hadde ein kombinasjon av høg gjeld og lite økonomisk handlingsrom. I tillegg er det risiko for at talet på kommunar med ei lite berekraftig gjeldsbelastning vil auka. Kommunestyra i dei kommunane som har høgast gjeldsnivå, får òg lite informasjon om gjeldsbelastninga i dei sentrale styringsdokumenta. Det er sjølvsagt kommunestyra sitt ansvar å be om skikkeleg informasjon, slik at dei gjer riktige vedtak, men dei er avhengige av god informasjon frå rådmannen. Dei fleste vil stola på dokumenta som dei får utdelt. Det er mogleg at dette burde vera ein del av folkevaldopplæringa som KS køyrer – korleis ein skal sjå etter rett informasjon, og kva ein skal spørja etter. Dei fleste folkevalde er ikkje økonomar, og dei skal heller ikkje vera det. Difor er det så viktig at det som kjem frå administrasjonen, skal vera mogleg å forstå for alle. Så står det òg i rapporten frå Riksrevisjonen at Fylkesmannens rettleiing og kontroll bidreg i liten grad til at kommunane si gjeldsbelastning vert økonomisk berekraftig. Til det må eg seia at dei fleste kommunestyra vil tenkja at når Fylkesmannen har godkjent budsjettet – ja då er det i orden. Riksrevisjonen har vidare påpeikt at verkemiddelbruken til Kommunaldepartementet i liten grad er innretta mot å følgja opp kommunar som kan utvikla ei lite berekraftig gjeldsbelastning. Det syner seg at Kommunal- og moderniseringsdepartementet ikkje har innhenta tilstrekkeleg informasjon om korleis dei kommunale styringsdokumenta fungerer. Utan tilstrekkeleg kjennskap kan ikkje departementet vareta ansvaret sitt for at styringsdokumenta fungerer etter intensjonane. Mange kommunar med høgt gjeldsnivå får lite informasjon om gjeldsbelastningane gjennom dei lovpålagde styringsdokumenta økonomiplan, årsbudsjett og årsrapport. Riksrevisjonen meiner at det er behov for statlege initiativ for å sikra tilstrekkeleg kvalitet i dei sentrale kommunale styringsdokumenta. Kommunalministeren skriv at han har sett ned eit utval for å gjennomgå kommunelova, medrekna økonomireglane, og han vil venta på innstillinga frå utvalet. I den samanhengen er det viktig å påpeika at heile komiteen i merknadene understrekar at utvalet bør verta kjent med Riksrevisjonen sine anbefalingar før arbeidet vert sluttført. Me har òg ein merknad om den skjulte gjelda som er i delar av Kommune-Noreg. Det finst en del såkalla OPS-prosjekt, offentleg–privat samarbeid, og løysingar der t.d. eigedommar kan vera overførte til selskap eller stiftelsar, men der kommunen likevel er økonomisk ansvarleg. Som eg sa innleiingsvis, er det urovekkjande at gjeldsbelastninga i ein del kommunar er for høg. Det kan føra til dårlegare tenester for innbyggjarane. Men situasjonen vert ikkje betre om ein endrar rekneskapsprinsippa. Løysinga totalt sett er ein betre kommuneøkonomi. Det er det det faktisk handlar om.