Petter Løvik (Høyre), 2000-05-30:
I «Tankar og utsyn» i 1878 sa Arne Garborg følgjande: «Det hjelper korkje timeplanar elder instruksar elder nokon ting; det som gjer skulen til det han er, det er læraren.» 120 år etterpå viser omfattande forsking omtrent det same, vi er komne til same konklusjon, at lærarane er den einaste enkeltfaktoren som eintydig og klart påverkar kvaliteten på undervisninga og resultatet av denne. Denne samanhengen er vist fleire plassar og er grundig dokumentert. I ei gransking som blei utført ved Høgskulen i Buskerud og gjengjeven i Aftenposten 26. september 1999, er m.a. to funn heilt klare: 30 pst. av forskjellen i karakterar mellom dei beste og dei dårlegaste videregåande skulane kan forklarast med kor god utdanning lærarane har. Det er påvist ein klar og positiv samanheng mellom lærarane sitt kompetansenivå og elevane sine prestasjonar. Den same granskinga viser også at det er svært store forskjellar på utdanningsnivået hjå lærarane i norsk vidaregåande skule. Når det gjeld den delen som har lektorkompetanse, varierer denne mellom 15 og 77 pst. – ein ganske stor variasjon. Dessutan har Lærarforbundet sett nøye på alderssamansetning og rekruttering av lektorar, og godt over halvparten av dei heiltidstilsette lektorane i vidaregåande skule er over 50 år. Eg vil ikkje seie noko gale om den aldersgruppa som eg sjølv tilhøyrer, men det er vel veldig lite å satse, iallfall fullt og heilt, framtida på. Rekruttering er altså eit problem. Spesielt ille er det på ein del fagområde, aller verst i nokre av realfaga. Tala for realistar med hovudfag som takka ja til praktisk-pedagogisk utdanning ved dei fire universiteta våre i 1999, var i biologi tolv, i kjemi fire, i matematikk tre, i fysikk tre og i informatikk null. Dette dekker langt frå behovet for nye lektorar til å oppretthalde dagens situasjon, og vi bør vel ikkje berre ha som ambisjon å oppretthalde det nivået vi har i dag, men også å få ein auke i talet på lektorar i åra framover. Det kjem altså fram eit klart bilete av ein vidaregåande skule med for få lektorar i dag, høg alder på dei vi har, og svært dårleg rekruttering av nye, spesielt i realfag. Og dessutan burde vi vel hatt eit sterkare innslag av lektorar også i grunnskulen, der vi i dag har berre ca. 1 700 som har lektorkompetanse, ein stor del av desse i ungdomsskulen, men dei utgjer ein veldig liten del av den totale lærarmassen. Når vi koplar saman dei to funna eg skisserte ovanfor, at talet på lektorar betyr veldig mykje for læringa, og at vi ser ein svikt i rekrutteringa til læraryrket, er det grunn til uro, ikkje fordi at andre grupper ikkje kan gjere ein veldig god jobb, men såpass klare utslag når det gjeld samanhengen mellom kunnskapsnivå, formell kompetanse hos lærarane og dei resultata som undervisninga gir, burde vere ein alvorleg tankevekkjar som vi som storting ikkje kan oversjå. I Dokument nr. 8:8 for 1999-2000 tok Høgre opp desse problemstillingane, og vi oppmoda Stortinget til å stimulere rekrutteringa av lektorar gjennom å forbetre studiefinansieringa for praktisk-pedagogisk utdanning. I brev til kyrkje-, utdannings- og forskingskomiteen datert den 23. februar i år viser statsråd Lilletun til at Regjeringa har forplikta seg til å sjå på kva som kan gjerast spesielt på fagområda matematikk og fysikk. Han såg ikkje bort frå at ein i den samanhengen også ville kunne vurdere forbetringar i studiefinansieringsordninga som eit verkemiddel. I den interpellasjonen eg reiser i dag, har eg valt å ikkje fokusere spesielt på studiefinansieringa, sidan det var debattema ganske nyleg, men eg vil stille spørsmålet litt meir ope. Det er fleire tankar ein kan gjere seg, fleire mulege alternativ. Kan det t.d. tenkjast at ein kan gå tilbake til ei praktisk-pedagogisk utdanning på eit halvt år i staden for eitt år? Kan det leggast betre til rette for at fleire kan nytte tilbodet om å ta praktisk-pedagogisk utdanning ved sida av vanleg arbeid? Og har statsråden andre tankar om rekruttering av lektorar til norsk skule i åra framover? Eg håpar at statsråden deler mitt og Høgre sitt syn på at dette er ei viktig sak. Dersom Høgre sitt syn ikkje gjer inntrykk på statsråden, som eg kanskje av og til kan ha ein mistanke om, vil eg minne om at partileiar Thorbjørn Jagland uttala til Skolefokus nr. 13 i 1999 at det heilt klart må vere eit mål at det skal løne seg å bli lektor i skulen, slik at folk med hovudfag ikkje vel andre karrierevegar enn skulen. Kanskje går Jagland litt langt. Det er klart at folk med hovudfag også må kunne få velje andre yrke, men akkurat på dette punktet er eg heilt einig med Jagland: Vi må få fleire av dei som sit med eit høgt kunnskapsnivå fagleg, til å ta ei pedagogisk utdanning, slik at vi kan få nytte av dei i norsk skule, både den enkelte elev og heile samfunnet. Eg er veldig spent på å høyre statsråden sitt syn på om han er einig med oss i at det er spesielt viktig å rekruttere lærarar med hovudfag til skulen framover. Og om svaret er ja, er eg vel så spent på korleis han vil medverke til at vi kan oppnå dette.