Modulf Aukan (Kristelig Folkeparti), 2003-06-04:
Dei mest omstridde delane av valordninga vart som kjent avgjorde gjennom grunnlovsendringane vi behandla i førre veke. Det som står att av diskusjonar no, er spørsmålet om veljarinnverknad på personvalet – altså om rekkjefølgja på lista. For om lag eit år sidan innførte vi dette for fylkestingsvalet, og frå Kristeleg Folkeparti si side er vi også innstilte på å innføra dette ved stortingsvalet, også når det kjem til å gjelda oss sjølve. Heile komiteen ser både fordelar og ulemper ved å innføra ei slik ordning, og viser til at det er usikkert korleis ei slik ordning vil slå ut. Føresetnaden for at ei utviding av retten veljarane har til å påverka personvalet, skal ha reelle konsekvensar, er at mange veljarar nyttar seg av retten til å kumulera. Vert ordninga berre brukt av eit lite, men bevisst mindretal, vil dette mindretalet i realiteten få ein uforholdsmessig og lite demokratisk innverknad på kven som vert vald. Då vert det svært viktig at valstyresmaktene informerer grundig om den nye ordninga, slik at ho vert nytta av mange. Komitemedlemene frå Høgre og Kristeleg Folkeparti har vist til at forslaget om å opna for personval også ved stortingsval har bakgrunn i at dette er ei vel innarbeidd ordning når det gjeld kommuneval. Veljarane ser på denne ordninga som ein demokratisk, sjølvsagd rett. Omsynet til å få til like ordningar gjorde at Stortinget i 2002 vedtok at det skulle innførast personval også ved fylkestingsval. Kristeleg Folkeparti finn på bakgrunn av dette at det er naturleg at ein gjev veljarane tilsvarande auka innverknad også ved stortingsval. Eg reknar med at det for veljarane vil verka forvirrande – iallfall noko underleg –dersom ein ikkje gjev tilsvarande moglegheit til å påverka personvalet ved stortingsval som ved andre val. Kristeleg Folkeparti meiner vidare at ei sperregrense på 8 pst. for å påverka personvalet er ein relativt høg terskel. Det kan stillast spørsmål ved i kva grad dei politiske partia sine nominasjonsprosessar kan reknast som meir demokratiske enn at over 8 pst. av veljarane til eit parti ønskjer ei anna rekkjefølgje enn nominasjonsmøtet gjer. Vi sluttar oss derfor til Regjeringa sitt forslag når det gjeld veljarane sin påverknad på personvalet. Frå Kristeleg Folkeparti si side har vi også vurdert modellane der talet på personrøyster skulle få ei grense, t.d. maksimalt tre personrøyster pr. veljar – eller maksimalt ei personrøyst pr. veljar, som i Sverige. Ei slik grense ville ha gjort dei moglege negative sidene ved personvalordninga mindre. Men sidan slike forslag ikkje har vunne særleg oppslutnad hos dei andre partia, har vi valt å stå ved det opphavlege forslaget, slik som det kom frå Regjeringa. Subsidiært vil Kristeleg Folkeparti røysta for forslag nr. 3, om at det er mogleg å gje ei personrøyst. Vi vil sjølvsagt også røysta subsidiært for fleirtalsforslaget om å be Regjeringa gå igjennom og evaluera verknadene av personval ved fylkestingsvalet. Då legg vi til grunn at Regjeringa vil koma tilbake med reviderte forslag til ei personvalordning ved stortingsvalet, etter at valet i 2003 er evaluert. Dersom Regjeringa arbeider raskt med evalueringa, er det enno ikkje for seint å få til endringar som kan gjelda frå valet i 2005. Eg må nok seia at eg er forundra over den veljarfrykta som ser ut til å liggja bak fleirtalet si haldning i denne saka. Spesielt undrar eg meg over Framstegspartiet, som elles talar for mest mogleg veljarinnverknad og t.d. bindande folkerøystingar. Nokre av dei same tankane har eg gjort meg om SV. Arbeidarpartiet og SV har signalisert at dei vil ha ei nærare utgreiing om bindande folkerøystingar. Det ser vi i dag ikkje behovet for. I Kristeleg Folkeparti meiner vi at på det området veit vi nok til å ta prinsipiell stilling til dette spørsmålet. Lat meg nemna eit par døme frå min eigen heimkommune, Tustna. Der har vi hatt éi folkerøysting – og skal no ha den andre. Vi hadde folkerøysting om petrokjemisk industri i 1977. Dei i fylkeskommunen peikte ut eit område i kommunen vår, og om det hadde vi folkerøysting. 60 pst. svara ja, men det var andre ting som gjorde at tilrådinga ikkje vart gjennomført. I desse dagar forhandlar kommunen med nabokommunen Aure om kommunesamanslåing. Etter initiativ frå dei to kommunane skal det gjennomførast folkerøysting i samband med kommune- og fylkestingsvalet til hausten. Slik ser vi at lokale folkerøystingar faktisk kan fungera godt. Sjølv om ei slik folkerøysting formelt sett ikkje er bindande, skal det noko til at ein først går ut og spør etter folket sitt råd, og deretter ikkje følgjer det rådet. Saker er nesten alltid ein del av eit større bilete, ofte med økonomiske prioriteringar. Heilskapen må politikarane likevel ta ansvaret for, også når folkerøystinga resulterer i økonomisk kostbare løysingar. Politikk er å prioritera og setja noko føre noko anna. Det skal vi velja politikarane til å gjera. Folkerøystinga må vera rådgjevande. Vi er positive til Regjeringa sitt forslag om å ta inn avgjerder om innbyggjarinitiativ i kommunelova. Dette kan vera eit positivt tiltak for å auka det politiske engasjementet på lokalt plan, der innbyggjarane kan få sett saker som dei er opptekne av, på dagsordenen. Vi politikarar bør ikkje – heller ikkje lokalt – ha høve til å lata vera å ta opp ei sak dersom ein stor del av innbyggjarane vil at ho skal takast opp. Innan ein frist på seks månader bør det vera mogleg å få ei sak behandla. Eg ser fram til at Regjeringa kjem tilbake til Stortinget med lovheimlar for å få til dette.