Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2013-02-12:
Kols har i løpet av dei siste ti åra utvikla seg til ein folkesjukdom. I 2006 fekk vi Nasjonal KOLS-strategi med nasjonale målsettingar og tiltak innanfor førebygging, diagnostisering, behandling, utdanning av helsepersonell og forsking. Det er ei alvorleg helseutfordring i samfunnet når så mange som ein av åtte av den vaksne befolkninga har kols. Det er ein kronisk sjukdom som ein ikkje blir kvitt, og som fører til uføre og tidleg død. Både FN og Verdas helseorganisasjon har retta merksemda nettopp mot dei ikkje-smittsame sjukdommane og tiltak for å avgrensa desse. Verdas helseforsamling vedtok i mai 2012 eit mål om å redusera for tidleg død av ikkje-smittsame sjukdommar med 25 pst. innan 2025. Noreg har gitt si tilslutning til denne globale målsettinga. Verdas helseorganisasjon har definert ikkje-smittsame sjukdommar i denne samanhengen som hjarte- og karsjukdommar, kreft, kroniske lungesjukdommar og diabetes. Helsedirektoratet i Noreg har sett ned eit ekspertutval til å sjå på dette, som nyleg la fram si anbefaling til myndigheitene om tiltak som kan bidra. Mange av dei tiltaka som dei føreslo, er tiltak som vil kunna førebyggja kols. Eg er einig i det som helse- og omsorgsministeren skriv i brevet til komiteen, at førebygging og behandling av kols heng nøye saman med kor godt folkehelsearbeidet fungerer, og kor godt vi lykkast med Samhandlingsreforma. Med den nye folkehelselova har kommunane fått større formelt ansvar for folkehelsearbeidet. Både mindre luftforureining frå biltrafikk, auka fysisk aktivitet t.d. i skulen, tiltak for røykeslutt og å få ungdom til å la vera å begynna å røyka er viktige kolsførebyggjande tiltak. Forslagsstillarane ber regjeringa leggja fram ein ny kolsstrategi som ei oppdatering av Nasjonal strategi for KOLS-området 2006–2011. Senterpartiet deler forslagsstillarane sin ambisjon om å kjempa og behandla kolsepidemien, men eg trur helseministeren har rett i at det viktige som no må skje, er at det som er utvikla og føreslått i strategiperioden, må implementerast i den ordinære helsetenesta, m.a. gjennom Samhandlingsreforma si satsing på kommunane og på fastlegane for å styrkja arbeidet med tidleg diagnostisering. Det viktige folkehelsearbeidet som skjer med ny tobakkslov, må eg òg få lov til å nemna. Det er ei sak som Stortinget har til behandling. Der blir det føreslått fleire tiltak som nettopp kolsstrategien omtalar. Eit eksempel er å innføra røykfri skuletid. Røyking er som kjent den viktigaste årsaka til kols. Samhandlingsreforma har som viktig mål å endra innsatsen i helsetenesta, slik at kommunehelsetenesta blir prioritert for å få meir fokus på dei store pasientgruppene, altså på kronikarane. Eit viktig forsøk som kom i gang i samband med Samhandlingsreforma, er Kols-kofferten-prosjektet som er etablert som ein del av samhandlings- og utviklingsprosjektet ved Dalane DMS. Målet med prosjektet var å få auka fokus nettopp på kolsgruppa og laga ei solid behandlingskjede rundt akkurat den gruppa, slik at pasientane kunne få fleire gode dagar heime, hindra innlegging og reinnlegging med auka tryggleik og meistringsevne. I dag dekkjer prosjektet 18 kommunar og 330 000 innbyggjarar. Eg er opptatt av at vi må sikra drift av dette vidare og helst utvida liknande tilbod i heile landet. Det viktigaste med å avgrensa kolsepidemien er å ha vilje til å driva førebygging og ha ein aktiv folkehelsepolitikk, og at vi styrkjer kommunehelsetenestene og gjer fastlegane flinkare til å behandla og få kontakt med denne pasientgruppa. Det er ikkje slik at målet er å få ein strategi – når ein hører debatten her i dag, kan ein tru at det er strategien som er målet, men strategien er jo berre eit tiltak for å nå målet. Eg er sikker på at vi kan nå det ved å satsa på det som ligg i Samhandlingsreforma, og ved å styrkja kommunehelsetenesta.