Jon Lilletun (Kristelig Folkeparti), 2003-04-11:
Eg tillèt meg fyrst å halde fram litt med resonnementa rundt det som replikkordskiftet dreidde seg om. Det er heilt rett det representanten Jacobsen seier, at «vi må forhalde oss til Russland». Det er viktig. Det gjer òg NATO. Eg vil seie at dei som i dag faktisk nesten jobbar mest i forhold til demokratiutviklinga i Russland, er NATO, med dei nye fellesorgana som har kome, og det som ein legg inn i det. Det er ingen andre strukturar som på tilsvarande måte er inne i forhold til Russland, som NATO er akkurat i dag. Men skulle ein følgt den linja som representanten Jacobsen på vegner av SV forfektar, for langt – det var ein del europeiske statar som åtvara f.eks. mot baltisk medlemskap i NATO ut frå same grunngjeving – om at ein ikkje skulle uroe bjørnen, ville faktisk dei landa som desperat ynskte medlemskap som tryggleik, ikkje fått oppslutning i alliansen til den tryggleiken som dei føler medlemskap gjev. Eg er så privilegert at eg er med i NATOs parlamentariske forsamling og har fått lov å besøkje dei fleste av desse landa. Eg må seie at det å treffe representantar for styresmaktene og folkelege organisasjonar i desse landa og sjå kva NATO-medlemskap betyr for dei, gjer at ein iallfall ikkje frå mi og Kristeleg Folkepartis side kan gå for langt på ein veg der Russland på ein måte skal leggje premissane. Då ville vi oversjå dei viktige demokratiske behova som desse statane har, og som vi ser at dei har. Vi bur og lever i ei stadig meir globalisert og integrert verd. Det gjer det mogleg med større samhandling og deling av globale gode. Samstundes er dei største utfordringane vi står overfor, grenseoverskridande av natur. Det ser ein på fattigdomen, spreiinga av sjukdomar og flyktningproblemet. Vi er meir avhengige av kvarandre no enn før, noko som gjer oss meir sårbare. Fysiske grenser og geografiske avstandar vil ikkje gje oss vern i ei globalisert verd når trugslane gjeld terror og internasjonal kriminalitet. Løysingar må verte funne ved internasjonalt samarbeid. Den globale situasjonen er usikker, men forholdet til våre eigne nærområde har vel neppe vore betre nokon gong. Slutten på den kalde krigen førte til ei nyorientering og eit nytt fokus frå NATO. Dette er særleg merkbart etter terroråtaket mot USA. I dag er NATO i fyrste rekkje oppteke av å kjempe mot internasjonal terrorisme og spreiing av masseøydeleggingsvåpen. Tidlegare var oppgåva fyrst og fremst å forsvare medlemslanda mot ein sovjetisk trugsel. I meir enn femti år stod vi overfor trugselen frå den kommunistiske blokka og deira militære styrke. Det var ein trugsel vestlege land delte, sjølv om einskilde følte seg meir sårbare enn andre. Denne trugselen er ikkje lenger til stades, iallfall ikkje i same mon, med eit demokratisk Russland. I dag har vi eit demokratisk Russland som nabo, eit land som satsar si framtid på eit nært samarbeid med vestlege land. Dette nære samarbeidet er forankra i det nye NATO-Russland-rådet. NATOs nye fokus har ført til at sju nye land no vert inviterte til å auke samarbeidet og verte medlemer. Dei fleste av desse landa er frå Sentral- og Aust-Europa. Det inneber at majoriteten av dei europeiske statane no blir medlemer av NATO. Kristeleg Folkeparti ser positivt på utvidinga av NATO, og meiner det er eit viktig bidrag til å styrkje den europeiske stabiliteten og samarbeidet. NATO har vore gjennom ei sterk omlegging militært og strategisk. Sjølv om kjerneoppgåvene med kollektivt forsvar av medlemslanda består, legg alliansen meir vekt på å handtere kriser, delta i internasjonale operasjonar og samarbeide med ulike partnarar. Nokre har meint at utvidinga vil føre til at alliansen vil miste sin effektivitet og si handlekraft. Det er eg ueinig i. Ei så stor utviding kan sjølvsagt skape ulemper og problem i overgangen, men eg er overtydd om at fordelane vil bli langt større. At fleire land kjem til, inneber ikkje at alliansen stansar sin endringsprosess og si fornying. Utviding og fornying kan og må skje på same tid. Difor har òg opptaket av dei nye medlemslanda vore grundig vurdert og planlagt i NATO. Det er gjort ei rekkje vurderingar og konsekvensanalysar for å tilpasse dei nye landa i høve til NATOs militære struktur, planleggingsprosessane for forsvaret og konsekvensane for dei fellesfinansierte programma. Sidan landa vart inviterte til å bli med i desember i fjor og fram til mars i år, har det vore ei rekkje møte mellom NATO og dei særskilde landa for å diskutere og formelt stadfeste deira interesse, kor villige dei er, og om det er mogleg for dei å møte dei politiske, legale og militære forpliktingane som ein NATO-medlemskap inneber. Noreg er med på å stille krav til at NATO som organisasjon må verte meir fleksibel, relevant og betre tilpassa dagens trugslar. Difor må me òg stille krav til dei nye medlemslanda. Eg er overtydd om at alliansens nye medlemsland ynskjer eit sterkt og effektivt NATO, og at dei difor vil bidra til det. I utvidingsprosessen måtte medlemslanda gå gjennom ein handlingsplan. Denne skulle gje dei råd, hjelp og praktisk støtte for å nå alle krava ved ein NATO-medlemskap. Det vart forventa at søkjarlanda skulle oppnå mål på fleire felt, ikkje berre det militære. Søkjarlanda skulle òg oppnå mål når det gjaldt det politiske og det økonomiske feltet. Det inkluderte å løyse kvar internasjonal, etnisk eller ekstern territorial krangel med fredelege middel. Dei skulle vise at dei forplikta seg til å styre etter lov og orden, og at dei ville arbeide for å vareta menneskerettane. Dei skulle etablere demokratisk kontroll over dei væpna styrkane og fremje stabilitet og velvære gjennom økonomisk fridom, sosial rettferd og eit miljøansvar. Eg må seie, etter igjen å ha besøkt desse landa, at eg er imponert over det dei har ofra for faktisk å oppnå desse måla. Det er vanskeleg å finne plass i budsjettet for ting, med dei budsjetta dei har, men når ein kan sjå korleis dei likevel har prioritert, trur eg til dei grader på viljen desse landa har til å verte ansvarlege medlemer. Kristeleg Folkeparti ser desse prosessane som svært verdifulle i seg sjølve. Ein søknad om NATO-medlemskap har hatt positiv innverknad på dei demokratiske prosessane i landa. Det gjer dei til meir stabile demokrati. Desse prosessane har difor ført til at ein NATO-medlemskap vil utvikle politiske og økonomiske reformer i desse landa, samstundes som NATO sjølv vil verte styrkt, både politisk og militært. At Ukraina no skal gå gjennom ein slik handlingsplan for ein eventuell søknad, gjev oss òg eit lite håp om demokratisk endring i dette landet. Vi ser at Ukraina – eit stort land i Europa, med 50 millionar innbyggjarar – har ein ganske vanskeleg veg fram til eit reelt demokrati, og kanskje ein prosess i forhold til NATO er det einaste som kan få Ukraina til faktisk å gjennomføre dei nødvendige reformene, slik at dei går i ei demokratisk vestleg retning, og ikkje fell tilbake til det gamle regimet som dei hadde i og under Sovjetunionen. NATO er framleis den fremste garantisten for fred og tryggleik i vår del av verda. Utvidinga frå 19 til 26 medlemsland illustrerer NATOs rolle og innverknad. Hadde ikkje NATO vore relevant, ville heller ikkje så mange land ynskt seg medlemskap. Gapet i militær evne mellom USA og Europa er ei utfordring for NATO. Europa må yte meir, slik at amerikanarane får ein europeisk partnar dei respekterer. Det vil krevje stabile europeiske forsvarsbudsjett og eit styrkt samarbeid med auka vekt på fleirnasjonale løysingar. NATO skal danne ramma rundt dette. Internasjonal fred og stabilitet tener på eit sterkt NATO. Kristeleg Folkeparti ynskjer dei nye medlemslanda hjarteleg velkomne og ser fram til å samarbeide med dei som fullverdige NATO-medlemer.