Jon Lilletun (Kristelig Folkeparti), 2006-05-23:
Stemma mi er ikkje heilt kva ho plar vere i dag, men det kan vel kanskje vere ein fordel for forsamlinga. Eg håper det går bra. Eg vil i utgangspunktet ta fram det som utviklingsministeren sa i høve til at vi som fyrste generasjon faktisk har moglegheit til å utrydde fattigdomen i verda, dersom vi vil nok. Eg synest det set heile situasjonen i relieff, og det er det som må vere utgangspunktet for vårt arbeid. Det stiller store krav til oss, men det gjev oss òg store moglegheiter, med den situasjonen som Noreg er i. Så det er eit fantastisk godt bakteppe som utviklingsministeren teikna i forhold til at vi med eit tragisk bakteppe faktisk har moglegheit til å endre det til å verte noko positivt. Men da må vi vilje nok. For Kristeleg Folkeparti er utviklingspolitikken ei hjartesak, ein berebjelke i vår kamp for menneskeverd og internasjonal rettferd. Difor vart utviklingspolitikken reformert og styrkt under Bondevik-regjeringane. Noreg må ikkje berre forsvare tetplassen i utviklingsbistand, vi må framleis vere ein pådrivar for auka stønad, betre kvalitet, t.d. i kampen mot fattigdom, og ein meir heilskapleg u-landspolitikk. I det store og heile stadfesta utviklingsminister Solheim hovudpilarane i utviklingspolitikken. Han har sagt det slik: «Bondevik-regjeringa gjorde en god innsats. Dette vil vi bygge videre på.» Eg trur det vil vere viktig å byggje vidare på dei berande hovudlinjene i den breie alliansen som vi har skapt for utviklingspolitikken. Desse to pilarane er naudsynte for å sikre kontinuiteten i eit så langsiktig prosjekt som utviklingssamarbeidet er. Samstundes ser eg med forventning på dei signala utviklingsministeren gjev om vidareutvikling og fornying. Eg er i hovudsak positiv til desse signala. Fleire av dei inneber òg oppfølging av initiativ som Kristeleg Folkeparti tidlegare har stått bak. Lat meg framheve eit par av desse initiativa. Det eine gjeld ein meir heilskapleg u-landspolitikk. Det andre gjeld spesifikt sletting av u-landsgjeld. Eg vil helse velkomen framlegget om eit offentleg utval til å sjå på konsekvensar for utviklingslanda av norsk politikk si fulle breidd – inkludert handel, samferdsle, energi, landbruk og kultur. Kristeleg Folkeparti har lenge arbeidd for å skape ein meir heilskapleg norsk utviklingspolitikk. Det er ikkje bistanden åleine som påverkar u-landa si utvikling. Det er viktig med samanheng i politikken. Det var òg noko av kjernen i den utviklingsmeldinga som Hilde Frafjord Johnson la fram for eit par år sidan. Våre tiltak for auka handel, for ettergjeving av gjeld og for å sjå utviklingssamarbeidet i samband med menneskerettsarbeidet er uttrykk for denne erkjenninga. Det som kan verte problemet med ei samordning av politikken på ulike sektorar, er at våre heimlege interesser og sektorar veg svært tungt i høve til u-landsinteressene, og særleg interessene til dei aller fattigaste. Tidlegare freistnader på samordning har til dels resultert i at utviklingspolitikken har vorte tilpassa våre eigeninteresser og ikkje utforma ut frå u-landa sine premissar. Dette hugsar vi m.a. frå den famøse skipseksportkampanjen i slutten av 1970-åra. Etterdønningane etter den slit vi framleis med. Eg vil gje ros til statsråden for svaret han gav til meg i spørjetimen for ei stund sidan om dette. Eg registrerer det han har sagt offentleg òg i etterkant. Eg ser han seier at han vil kome tilbake til om det skal få nemninga «illegitim gjeld» eller ikkje. Eg vil utfordre statsråden til faktisk å gje det namnet «illegitim gjeld». Det vil vere ei svært viktig sak for veldig mange u-land i høve til den kampen dei står i akkurat når det gjeld det. Eg forstår at det kan vere grunn til å seie at vi fyrst må ha dei definisjonane som vi har bede om, men eg vil likevel seie: Lat oss no i denne saka fyrst feie for eiga dør. Eg synest statsråden har byrja godt, eg håper han held fram like godt. Den andre fallgruva samordning kan føre til, er at samarbeidet vert dreidd bort frå det dei fattigaste i u-landa treng mest, over til eit profitabelt næringssamarbeid innanfor den moderne sektoren i u-landa. Difor er det to ting eg ber statsråden garantere meg at han held fast på i det nye initiativet. Stikkorda her er fattigdomfokus og heilskapleg politikk. Eg gjev sterk støtte til initiativet. Eg kunne òg ha nemnt mange fordelar ved initiativet, men valde å snakke om nokre fallgruver som ligg her, for det er nødvendig å ha med i det utgreiingsarbeidet som skal i gang. Det er eit aspekt til som eg vil minne om. Utvalet skal sjå på norsk politikk i samanheng. Det skal ha eit nasjonalt sikte. Det er viktig, men ikkje nok åleine. Noko av det eg vonar den nye statsråden kan følgje opp etter tidlegare utviklingsstatsråd Hilde Frafjord Johnson, er evna til å vere på ballen i høve til globale prosessar knytte til handel, gjeld, investeringar – altså dei globale rammevilkåra, dei store systemspørsmåla. Dette perspektivet sakna eg faktisk i statsrådens elles fyldige utgreiing. Eg vil gjerne utfordre statsråden til å seie noko meir om dette. Korleis meiner statsråden at Noreg no konkret kan gjere noko for å hjelpe dei fattigaste u-landa innanfor ramma av dei fastlåste globale handelsforhandlingane i WTO? Det andre initiativet eg vil gje ros til, er løftet om ein eigen stortingsproposisjon om oppfølging av G8-landa sitt gjeldsslettingsinitiativ frå sommaren i fjor. Som kjent har G8-initiativet vorte følgt opp i Det internasjonale pengefondet, Verdsbanken og Afrikabanken. Dette er eit globalt ansvar, og det er på høg tid Regjeringa gjer framlegg om korleis vi for vår del vil følgje opp gjeldsslettingsinitiativet. Statsråden syner til at Noreg har bestilt to studiar av illegitim gjeld. Det er bra at statsråden no medverkar til at desse studiane vert fullførte. Det er interessant å sjå kva Verdsbanken og UNCTAD kan seie om illegitim gjeld. Det er ikkje mindre interessant å sjå kva Regjeringa konkret vil gjere framlegg om. Det har Regjeringa sjølv full styring over. Under sentrumsregjeringa vart det teke eit stort og viktig steg gjennom gjeldsplanen. Han gav heimel for å slette u-landsgjeld for fleire milliardar kroner, utan at bistandsbudsjetta skulle verte belasta. Delar av gjelda frå den gamle skipseksportkampanjen er dekt av denne fyrste gjeldsplanen. No må vi fullføre verket, og resepten er faktisk enkel: Gjelda må verte sletta, og dette må ikkje verte belasta bistandsbudsjettet. Vi er glade for dei positive signala så langt, og eg vil gjerne spørje statsråd Solheim om han kan seie noko meir om når framlegga kjem. Det er mykje vi står saman om. Utgreiinga om utviklingspolitikken har mange lovande verbale signal. Men det er i praksis vi må dømme politikken. Så langt er det eit par område eg har nemnt før, og eg gjentek: I praksis har ein gått feil veg to plassar. Det eine er løyvingane til Afrika, og det andre er løyvingane til friviljuge organisasjonar. Begge fekk kutt i løyvingane, dette vonar eg ikkje blir tilfellet i framtidige budsjett. Vi ser med spenning fram til det fyrste budsjettet som i heilskap er utvikla av statsråd Solheim sjølv. Eg vil nemne eit initiativ eg har teke overfor statsråd Solheim, om at vi når vi ser at vi tener oss endå rikare på oljeprisen, og dei fattigaste blør så kraftig som dei gjer, får oppretta eit eige fond, eit reguleringsfond, som trer i funksjon når oljeprisen kjem over eit spesielt nivå. Så langt har òg statsråden respondert positivt på det, og eg ser med spenning fram til statsbudsjettet og på kva måte statsråden vil ta det vidare. I ei fyldig utgreiing er det nok eit par ting eg saknar. Det eine gjeld tuberkulose, som internasjonalt er ei omtrent like stor utfordring som hiv/aids. Eg kan nemne ein organisasjon som LHL, som er god på det og har mykje kompetanse på området. Han må ikkje gløymast frå vår side. Likeins er barn og ungdom, som er storparten av befolkninga i dei fattige landa, i liten grad nemnde i utgreiinga. Eg forstår at det ikkje er mogeleg å ha med alt, men det er viktig at dei ikkje dett ut.