Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2014-02-13:
Først takk til interpellanten Bollestad for ein interessant, men alvorleg interpellasjon. Korleis skal vi førebyggja at alvorleg sjuke menneske, som har behov for helse-, omsorg- og sosialtenester, ikkje utgjer ein fare for seg sjølv og andre? Korleis skal vi førebyggja at det skjer alvorlege hendingar som drap, overgrep og grov vald, utført av utilreknelege mot hjelpetrengande eller mindreårige? Korleis kan vi sikra at tilsette og pårørande er trygge på arbeidsplassen sin og vert tatt alvorleg? Helseministeren har eit stort og vanskeleg ansvar på dette området, og innsatsen må skje på fleire felt. Stavanger Aftenblad refererte den 17. desember til fleire alvorlege hendingar i kommunar. Det mest alvorlege var kanskje å lesa at mange kommunar ikkje hadde ei systematisk evaluering av dei alvorlege hendingane. Eg er glad for at helseministeren presiserer at det må skje – det er ikkje nok å diskutera det på lunsjrommet etterpå. Her er det rom for forbetringar. NRK hadde i januar ein reportasjeserie om drap som er utførte i Noreg dei siste ti åra. Halvparten vart drepne av ein alvorleg psykisk sjuk person. Det har kome kritikk mot måten dette vart lagt fram på, sett opp mot at vi ikkje skal stigmatisera psykisk sjuke personar. Det er ikkje diagnosen som drep. Likevel er det viktig med denne debatten om kva vi kan gjera for å førebyggja betre. Vi kan verta betre på å førebyggja valdshandlingar. Vi kan ta større ansvar for at alvorleg psykisk sjuke personar får eit ansvarleg tilbod. Vi kan lytta til fagfolk når dei seier at dei er bekymra for at psykiatrien har bygd institusjonsplassane for kraftig ned. Vi kan lytta til dei når dei seier vi må sjå på døgninstitusjonar i skjeringspunktet mellom kort- og langtidsbehandling. Vi har for mykje svingdørsbehandling. Vi veit at det er sjuke som vert skrivne ut for tidleg. Det er for mange poliklinisk tilbod til dei som er alvorleg psykisk sjuke, og som har behov for eit institusjonsopphald. Så er det òg slik at nokre psykisk sjuke dukkar stadig opp som politioppgåver. Slik skal det ikkje vera. Det som er viktig, er at vi må utvikla eit omfattande lågterskeltilbod. Det skal ikkje vera vanskeleg å søka om hjelp når noko er gale. Regjeringa har innført den gylne regel med at rus- og psykiatriinnsatsen skal auka meir kvar for seg enn somatikken i sjukehusa. Det er velmeint. Eg meiner det er å begynna i feil ende. Eg meiner at vi i staden skulle ha begynt med ein kommunal opptrappingsplan, fordi det er her proppen i systemet er. Vi veit det ligg opp mot 7 pst. utskrivingsklare pasientar i sjukehusa til stadigheit, og at det er i kommunane det spesielt er eit stort behov for bustader. Vi må få ein kommunal opptrappingsplan, gjerne med øyremerkte midlar. Det er det behov for – det viser utviklinga etter at den førre opptrappingsplanen vart avslutta. Det er ein fare for, som eg sa, at når vi fokuserer på drap og valdshandlingar opp mot psykiske diagnosar, får vi eit inntrykk ute av at psykisk sjuke er farlege. Det er veldig viktig å motarbeida det. Det statlege Olsen-utvalet undersøkte akkurat dette for nokre år sidan, og dei viste at det er kompliserte årsaksforhold bak kvart drapstilfelle. Heilt uavhengig av diagnose, er rus, spesielt alkohol, ein medverkande faktor i fleirtalet av alle drap som skjer i Noreg. Eg har òg lyst til å minna om at vi snakkar om alvorlege hendingar og drap. Men det er sjølvmord som utgjer flesteparten av drapa og dødsfalla som vert utførte av folk med psykiske lidingar. Dette er eit veldig vanskeleg område å snakka om. Det er ei krevjande politisk oppgåve å sørgja for å redusera valdshandlingar, og å redusera alvorlege hendingar som skjer. Men det er potensial for å fokusera meir på førebygging konkret opp mot dei mest alvorleg psykisk sjuke, og eg vil gjerne bidra til det i denne saka.