Valgerd Svarstad Haugland (Kristelig Folkeparti), 2005-02-03:
Noreg er inga frihamn for pyramidespel. Norsk regelverk mot slike spel er lik det dei fleste andre land har, inklusiv våre nordiske naboar. Representanten Lysbakken prøvde å forkludra dette i sitt innlegg. Representanten kastar ikkje lys over denne saka gjennom sine innspel. Han har ikkje sett seg godt nok inn i realitetane i saka og tek difor feil når han meiner Regjeringa ikkje har teke feltet på alvor. Ein kan lesa i Dagbladet at han påstår at Kristeleg Folkeparti legg seg flat i denne saka på grunn av kristenfolk og folk i Kristeleg Folkeparti. Når vi les i Dagbladet, kan vi venta kva som helst, men at han òg viser til det frå Stortingets talarstol, er nesten injurierande, slik som eg tolkar det. Regjeringas arbeid på feltet har gått føre seg kontinuerleg det siste året med sikte på å medverka til eit best mogleg vern mot slike spel innafor heile EØS-feltet. Reine pyramidespel, også kalla lukkespel eller kjedeforretningar der det ikkje skjer omsetning av varer og tenester bortsett frå retten til å verva nye deltakarar, har lenge vore forbode etter norsk lov. Lotterilova § 16 har såleis eit forbod mot «å opprette eller delta i pyramidespill, lykkekjeder, kjedeforretninger eller liknende tiltak hvor penger eller andre verdier omsettes etter hvert innen en ubestemt krets av personer». Det som kjenneteiknar slike ulovlege pyramidespelorganisasjonar, er at deltakarane betalar pengar inn i organisasjonen utan å få ei tilsvarande verdifull vare eller teneste i retur. Målet med innbetalinga er å få meir pengar ut av organisasjonen seinare. Målet for dei som startar organisasjonen, er at dei pengane som kjem inn, blir flytta oppover i eit pyramideforma nettverk av deltakarar, slik at dei som er på toppen av pyramiden, tek imot store beløp, sjølv om innskottet frå den enkelte deltakaren kan vera relativt lågt. Når det ikkje er fleire som vil delta i pyramiden, stoppar straumen av innskott. Då vil dei som er på toppen av pyramiden, sitja att med ein stor del av pengeomsetninga, og dei som kjem sist inn i pyramiden, tapar pengar fordi dei ikkje har fått verken ei vare eller ei teneste eller anna utbytte som gjer innbetalinga lønnsam. Problemet med selskap som t.d. The 5 Percent Community og Alpha Club er at dei ligg på grensa mellom lovlege pyramideforma salsnettverk og ulovlege pyramidespel. Deltakarane betalar pengar inn i pyramiden, men får også noko tilbake i form av ei vare eller teneste, salskurs, såpeprodukt eller liknande. Problemet med desse grensetilfella er å slå fast om målet for organisasjonane og deltakarane er å utvikla ei sunn næringsverksemd med reell omsetning av varer og tenester, eller om målet er å lokka til seg deltakarar som betalar inn sine pengar med håp om sjølve å få ein storgevinst frå framtidige deltakarar i botnen av pyramiden. Sjølv om pyramidespela har gripe om seg frå midten av 1990-talet, har Multi-level Marketing som distribusjonsform fått auka utbreiing dei siste to tiåra. Multi-level Marketing, MLM, er òg basert på pyramidestruktur, men skil seg bl.a. frå pyramidespela ved at denne verksemda òg har omsetning av varer eller tenester. Når det er omsetning av varer eller tenester og ikkje pengeinnskott frå nye deltakarar som genererer gevinst, er systemet ikkje dømt til kollaps sjølv om veksten av nye deltakarar minkar. Slik verksemd kan difor vera seriøs kommersiell verksemd som bør vera lovleg, men kan også vera forsøk på å skjula aktivitet som bør vera forboden. Det har i alle land vist seg å vera vanskeleg å handheva eit forbod der ein må vurdera kva som er det primære i ei pyramideordning: verving eller sal av produkt. Det må gjerast ei heilskapleg vurdering, noko som har vist seg å by på fleire problem. Regjeringa sette i 2003 ned ei arbeidsgruppe med representantar frå Barne- og familiedepartementet, Justisdepartementet, Nærings- og handelsdepartementet og Kultur- og kyrkjedepartementet som skulle greia ut klarare grenser mellom lovleg nettverksspel, MLM, og ulovleg pyramidespel. Mens gruppa jobba, vart det i Brussel fremma eit EU-direktiv med forbod mot urimeleg handelspraksis overfor forbrukarar. Her er det foreslått å svartelista, å forby dei pyramideordningane der verving er det sentrale. Direktivforslaget byggjer på totalharmonisering, dvs. at det enkelte land ikkje kan vedta reglar med anna innhald enn det som følgjer av direktivet. Eg må òg leggja til at det er feil det som interpellanten seier, at vi ikkje har hatt noko kontakt med EU. Vi har sjølvsagt, via Barne- og familiedepartementet, levert inn våre forslag til det direktivet, og har hatt kontakt med dei. Eg vil streka under at den norske arbeidsgruppa gjekk inn for å påverka direktivforslaget for å få på plass klare og effektive felleseuropeiske reglar. Barne- og familiedepartementet, som er hovudansvarleg for direktivforslaget, utarbeidde skriftlege merknader til forslaget på bakgrunn av arbeidet i arbeidsgruppa. EFTA gav på grunnlag av dette ei felles fråsegn i mars 2004. Direktivforslaget ligg no til behandling i Parlamentet, og alt tyder på at det vil bli vedteke i mars 2005. Med ein slik europeisk fellesregel vil nordmenn ha eit sams vern mot slike pyramidar frå alle EØS-land. Ein slik harmoniseringsregel vil også gjera at nye særnorske reglar må byggja på innhaldet i EU-direktivet. Regjeringa meiner at felles reglar på dette feltet er rett veg å gå. Selskap som The 5 Percent Community er internasjonale og driv i ei gråsone ikkje berre i forhold til lotterilova, men også i forhold til marknadsføringslova og økonomisk straffelovgiving. Slike pyramidesystem er ofte konstruerte på ein måte som gjer det svært ressurskrevjande å etterforska om dei er lovlege. Dette er eit problem ikkje berre i Noreg, men òg i mange andre europeiske land. Ingen land synest til no å ha funne eit effektivt vern mot slike system. Dei andre nordiske landa har ikkje strengare reglar enn oss. Det går fram av ein rapport som vart offentleggjord i august 2000, frå Nordisk Ministerråd, at dei nordiske landa stort sett regulerer dette likt og slit med dei same problemstillingane. Inntrykket er òg stadfesta ved seinare undersøkingar. Påstanden om at «Norge har blitt en frihavn for pyramidespill» er difor ikkje rett. Noreg er på ingen måte ei sinke i pyramidekampen, og Regjeringa har ikkje ignorert åtvaringane som har komme, om at Noreg har blitt ei frihamn for pyramidespel. Noreg har derimot gått aktivt inn for å påverka direktivforslaget for å få på plass så klare og så strenge effektive felleseuropeiske reglar som mogleg. Med det arbeidet som no er i gang, vil Noreg òg vera ein av dei fyrste til å implementera det nye regelverket fordi vi jobbar på spreng for å leggja alt til rette for at det skal gå raskt med implementeringa når EU kjem. Regjeringa kan ikkje ta på seg ansvaret for at 70 000 nordmenn har tapt pengar på selskapet The 5 Percent Community. At denne typen verksemd synest særleg utbreidd i Noreg, må kanskje også sjåast i samanheng med at mange i Noreg dei siste åra har fått ein svært god privatøkonomi med rom for nye typar investeringar. Det er uaktuelt å innføra generelt lovforbod mot pyramideforma nettverkssal av varer og tenester. Slike nettverkssal kan ofte vera ein tenleg måte å omsetja produkt på. Utfordringa for lovgivar er å ha reguleringsføresegner som tillét nettverkssal, og som samtidig hindrar framvekst av pyramidespelliknande organisasjonar der bakmenn kan sikra seg store gevinstar på ein slik måte at mange andre blir skadelidande. Men uansett regelverk må òg kvar enkelt deltakar i pyramideliknande selskap ha eit sjølvstendig ansvar for å vurdera seriøsiteten i dei selskapa han eller ho vel å investera pengane sine i. Det er sett i gang arbeid i dei to mest aktuelle departementa med sikte på å utarbeida klarare reglar når det gjeld pyramidespel i Noreg. Det er teke sikte på å implementera dei nye EU-reglane på dette feltet umiddelbart i etterkant av vedtaket i EU-parlamentet. Førebuande lovarbeid er sett i gang, og eg håpar at saka kan leggjast fram for Stortinget i vårsesjonen med sikte på at eit lovverk kan liggja føre før sommaren. Om EU-direktivet på området vil gi oss eit betre og strengare regelverk, kan eg ikkje svara på i dag, men eg kan lova at Regjeringa sitt forslag om eit nasjonalt regelverk vil vera så strengt som det totalharmoniserande EU-direktivet tillèt oss. Det vil uansett vera ein stor fordel å få felles regelverk for alle dei europeiske landa. Eg har tidlegare sagt at folk flest burde utvisa skepsis til dei mange spekulative nettverksselskapa som i dag finst i marknaden. Basert på utviklinga den seinare tida har eg òg innskjerpa det ansvaret vårt forvaltningsorgan, Lotteritilsynet, har for å sjå til at det noverande forbodet mot pyramidespel blir etterlevt, og at klare mistankar om brot blir melde til politiet. Dette er ei sak der det faktisk er stor einigheit mellom interpellanten og Regjeringa, og meg sjølv som statsråd, og då undrar eg meg over den språkforma som interpellanten brukar i ei sak der vi faktisk har ei felles målsetjing.