Anita Apelthun Sæle (Kristelig Folkeparti), 2004-03-22:
Utvidinga av EU mot aust er ei utfordring, ikkje i første rekkje for Noreg, men for EU, m.a. for Tyskland og Austerrike. Vi har faktisk liten grunn til å tru at Noreg er destinasjon nr. 1 for hordar av menneske frå Polen og dei baltiske landa. Mange EU-land ligg nærare, er større og meir attraktive for dei som søkjer arbeid utanfor heimlandet. Men nokre kjem nok til Noreg. Lat det vera heilt klart: Noreg og Vest-Europa står overfor store utfordringar når ein no opnar arbeidsmarknaden for 75 millionar velutdanna arbeidstakarar frå lågkostland. Lat oss ikkje gløyma føresetnadene: Dei må klara seg sjølve til dei får jobb, og jobb må dei skaffa seg innan seks månader. Finn dei ikkje arbeid, må dei dra frå landet. Eg trur at mange som kjem hit på lukke og fromme, anten er svært dyktige eller har ei attraktiv utdanning som gjer at dei raskt får arbeid. Slike vil vera ein vinst for landet vårt. Dei vil vera folk som vi treng, folk som aukar produktiviteten vår – sjølv om han er høg, slik òg Heikki Holmås peikte på – folk som vil vera eit pluss, folk som betyr eit framsteg. Vi treng jo ikkje noko vern mot dei. No kan sjølvsagt menneske som kjem frå ein annan kultur, med eit lønsnivå som er ein tidel av vårt, i ein overgangsperiode koma til å akseptera lågare løn. Dei kan til og med hentast til ledige jobbar, og slik kan norsk arbeidskraft verta sterkt utfordra. Apropos kjeltringoppførsel, som representanten Heikki Holmås nemnde: Slikt må ein òg rydda opp i før 1. mai. Verda er ikkje berre ein vakker stad, og det er eit problem, EU-utviding eller ikkje. Sjølv om det norske kostnadsnivået vil jamna ut slike startkomplikasjonar, vil ikkje Regjeringa ta sjansen på at vi vert utkonkurrerte. Derfor gjer vi det som dei fleste EU-landa òg har bestemt seg for, og innfører overgangsordningar. Det gler meg at så mange har sagt at dei er glade for det. Vi kan vera glade for noko saman. Vi vil at alle som jobbar og bur i Noreg, skal ha norske løns- og arbeidsvilkår. Det skulle berre mangla. Dei har jo norsk bu- og kostnadsnivå. Lat det vera klart for alle: Regjeringa skal gjera det som er nødvendig, for å hindra sosial dumping og velferdsturisme. Det kan verta tøft, men det vert i så tilfelle tøft saman med Sverige, Finland, Danmark, Tyskland osb. Eg kan ikkje førestella meg at arbeidsinnvandringa frå Aust-Europa vil knusa velferdsordningane og arbeidsrettane i desse landa, utan at ein får ein politikk og ei rettsutvikling på desse områda. Inntil då har Regjeringa i lovproposisjonen som kom før helga, Ot.prp. nr. 44, opna for såkalla mellombels vern, der tredjelandsregelverket kan takast i bruk ved ekstrem ubalanse. Det betyr at tilnærmingsvis dagens regelverk eventuelt kan gjeninnførast. Så forventar vi, som dei gjer i dei nye EU-landa, at økonomien der skal profittera på medlemskapen, og at løns- og kostnadsnivået skal jamna seg ut på sikt. Det er jo bra – for dei og for oss. Eg nemnde at det ikkje er så mange som har som draum nr. 1 å koma til Noreg, og neppe frå dei nye EU-landa heller. Det viser også det faktum at den noverande frie arbeidsmarknaden på 375 millionar menneske berre har gitt ei tilstrøyming på ca. 4 000 i året, sjølv om vi er eit olje- og gassland, eit fiskeri- og oppdrettsland, ein kraftnasjon osb. Problemet for kort tid sidan var at det var nærast umogleg i Austevoll å få tak i nok svenskar, danskar eller finlendarar til å koma og ta eit tak. Dei jobba hardt for å få til det. Eg seier ikkje at estlendingane ikkje kan ha andre preferansar enn det svenskane og finlendarane hadde. Men dei går ikkje først og fremst mot Noreg. Dei må òg få ein jobb og forsørgja seg sjølve for å kunna slå seg til her. Så vil naturlegvis næringslivet vårt få større konkurranse frå verksemder som tilbyr tenestene sine i den norske marknaden. Det føregår allereie, har det vore snakk om frå denne talarstolen. Her gjeld altså ingen overgangsordningar. Men arbeidarar frå andre land på mellombels oppdrag i Noreg er naturlegvis ikkje rettslause, og dei skal ikkje vera det. Dei er omfatta av dei sentrale reglane om vern i arbeidsmiljølova. Dersom dei ikkje vert det, er det kjeltringstrekar. Dei som har levert slike arbeidsoppgåver, skal til no ha mottatt norsk tariffløn eller tilsvarande, i tillegg til fritt losji. Dei er altså langt på veg introduserte for vårt løns- og kostnadsnivå. Men dei er ikkje omfatta av vertslandet sine trygde- og velferdsordningar, så dei vert ikkje velferdsturistar. Kristeleg Folkeparti er klar over at det kan verta utfordrande. Noreg har alvorlege problem alt no med eit lønsnivå som er 30 pst. over Sveriges og Danmarks, og skyhøgt over landa i våre nærområde, som f.eks. Baltikum. Det vil uansett gje oss utfordringar ved komande lønsforhandlingar, EU-utviding eller ikkje. Det er eit faktum, sjølv om vi ikkje ynskjer lønsreduksjon, for all del. Verda vert mindre og meir oversiktleg for dei fleste, ein kan sjå korleis det er i andre land – sjå korleis det er over grensa. Men fordi vi kan oppleva ein usunn konkurranse, har Regjeringa fremja dei overgangsordningane som no også kjem i Ot.prp. nr. 44. Utgangspunktet for Kristeleg Folkeparti er at det skal stillast krav om fulltidsarbeid og vanlege løns- og arbeidsvilkår. Dersom det viser seg at dette sviktar, vil vi kunna setja inn beskyttelsesmekanismar. SV og Arbeidarpartiet meiner at arbeidsinnvandrarar skal ha rett til bustad frå arbeidsgjevar. Eg finn det urimeleg. Bustad er dyrt, og det er vanskeleg for mange unge nordmenn å skaffa seg tak over hovudet. Det kunne jo koma til å bety at ein ungdom frå Litauen kan ta imot jobb med lågare løn enn ein ungdom frå Vardø som har skaffa seg bustad sjølv. For å sikra at alle har forsvarlege bustadforhold, er det nok med den ordninga som Arbeidstilsynet alt har, med tilsyn av dei innkvarteringsforholda som arbeidsgjevar eventuelt står for. Eit vesentleg poeng for Kristeleg Folkeparti er no å få på plass ein mest mogleg smidig og hurtig prosedyre for å søkja arbeidsløyve. EØS-borgarar – altså EU-borgarar, franskmenn og den slags folk – kan fortelja om vandring frå dør til dør og frå kontor til kontor. Det er uverdig og rimeleg flautt. Vi treng ikkje eit byråkrati der den fremste oppgåva synest å vera å stikka kjeppar i hjula. Krav om hurtig behandling fører ofte også forenkling med seg. På lang sikt er den demografiske verkelegheita slik i Noreg at vi er avhengige av arbeidsinnvandring. Det er både gamle og nye EU-land også, i enda sterkare grad enn vi. Problemet vert kanskje ikkje kampen om arbeid, men kampen om arbeidarar. Fleirtalet i komiteen er oppteke av tiltak mot sosial dumping. Det er Kristeleg Folkeparti og Regjeringa også. I motsetning til det representanten Schjøtt-Pedersen påstår, seier vi igjen og igjen at norske vanlege løns- og arbeidsvilkår skal gjelda. Ot.prp. nr. 44, framlagd på fredag, har visst ført til at Arbeidarpartiet har forstått kva vi meinte. Det er eg glad for. Tiltak mot sosial dumping treng ikkje å vera vedtekne før utvidinga. Dei vil nemleg vera såkalla ikkje-diskriminerande. Vi tek problema på dette området når dei kjem – og vi trur dei kjem – som normalt, i nært samarbeid med partane i arbeidslivet. Tariffnemnda vil sannsynlegvis koma med sitt vedtak i mai/juni. Så vil også velferdsordningane koma under sterkt press. Vi er klart bekymra for at norske velferdsordningar skal kunna eksporterast ut av Noreg til lågkostland. Tiltak vil bli sette i verk for å hindra dette. Det vil vera ei utfordring vi vil dela med våre naboland.