Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2012-10-05:
Familieomsorg blir gjerne kalla den usynlege omsorga. Arbeidsinnsatsen blir knapt registrert i sakshandsaming, statistikkar, nasjonalrekneskap eller offentlege utgreiingar. Ho har kome i skuggen av det nødvendige fokuset på det offentlege velferdsansvaret. Familieomsorga blir sjeldan omtala i det offentlege ordskiftet og knapt nemnd i debattar som denne. Det skjer trass i at ho har ein årsverkinnsats med ein storleik som den offentlege. 100 000 omsorgsårsverk blir gjorde av familie og andre frivillige. Det er ein realitet at velferdssamfunnet ikkje ville gått rundt utan den frivillige, og i hovudsak familiebaserte, omsorga. Senterpartiet vil vera ein pådrivar for ein meir tydeleg pårørandepolitikk – i tråd med Hagen-utvalet sine tilrådingar. Familieomsorga må bli synleggjord. Det må rettast eit systematisk politisk fokus på dei pårørande og dei frivillige sin innsats gjennom utforming av ein ny, nasjonal politikk på området. Pårørande og frivillige sin innsats og deira behov må synleggjerast i alle kommunale omsorgsplanar. Ny pårørandepolitikk må byggja på likestilling mellom kvinner og menn. Utgangspunktet er godt. Statistikken viser at det no er nesten like mange søner som døtrer som gir regelmessig hjelp eller tilsyn med sine gamle foreldre. Ny pårørandepolitikk må sikra fleksibiliteten. Ei omsorgsløn å kunna leva av og gode permisjonsordningar på heiltid eller deltid står sentralt. Vi må gjera det lettare å kombinera arbeid og omsorgsarbeid. Mykje har allereie skjedd. For eksempel har utviding av pleiepengar til nære pårørande ved livets slutt blitt utvida. Det skal ikkje vera slik at dei som sparar samfunnet for store utgifter, f.eks. i form av ein sjukeheimsplass, sjølve blir økonomisk skadelidande. Pårørande må sikrast rettleiing. Dei med behov må få rett til opplæring i den sjukdomen eller det funksjonstapet som brukaren har. Kompetente pårørande med fagleg innsikt vil vera eit uvurderleg viktig bidrag i eldreomsorga i åra framover. Pårørande har rett til avlasting. Frå studiar av pårørande til menneske med demens veit vi at opp mot 50 pst. sjølv utviklar helseproblem. Ein ny pårørandepolitikk må sikra avlastningsordningar, slik at pårørande ikkje brenn seg ut og sjølve blir pasientar. Pårørande sin innsats må bli sett og verdsett. Dei individuelle planane for brukar/pasient må kartleggja kva miljøet rundt brukaren kan og vil bidra med. Ny pårørandepolitikk må vera kunnskapsbasert. Ved å ta i bruk ny velferdsteknologi og betre tilrettelagde bustader er potensialet for meir familiebasert omsorg stort. Å leggja til rette for familiebasert omsorg betyr ikkje å nedprioritera den offentlege eldresatsinga – heller tvert om. Det er svært viktig å sikra kapasitetsvekst, med fleire hender, kompetanselyft, fleire tilrettelagde bustader og heildøgns omsorg i den offentlege eldeomsorga. Men vi skal ikkje einsidig fokusera på talet på nye bustader og sengeplassar, men òg på dei nær 90 000 eksisterande institusjonsplassane og bustadene som snart er modne for utskifting og ombygging. I framtida vil institusjonane i enda større grad enn i dag måtta vera tilpassa demente. Det er eit kinesisk ordtak som lyder: Først formar vi husa. Så formar husa oss. For demente er det dokumentasjon på at små, tilrettelagde einingar, gjerne med maksimalt seks–åtte bebuarar, er det som er mest gunstig. Smått er godt. Fire av fem bebuarar av dei som bur på sjukeheim i dag, vil ha best utbytte av små einingar. Dette bør då bli regelen, ikkje unntaket. Dei store institusjonanes tid må vera forbi. Vi brukar i dag mykje offentlege pengar på eldreomsorg, med stor oppbygging av nye årsverk og bustader. Det er positivt. Vår største utfordring no er det mange undersøkingar som peikar på, nemleg at daglegliv, måltid, aktivitet, sosiale og kulturelle forhold er dei største svakheitene ved omsorgstilbodet i dag. Det positive er at vi ikkje treng ny teknologi for å få dette til. Vi treng ikkje finna opp ei ny eldreomsorg. Eg vil seia at vi treng å nedfinna henne, ikkje oppfinna henne. Dei som arbeider på institusjon og i heimesjukepleia, må finna tid til det viktigaste, nemleg møtet med pasient og brukar. Vi må få opp kvaliteten på dei basale tinga, som det at pasienten får i seg mat, har ein aktivitet kvar dag, har nokon å prata med og har ein meiningsfull kvardag. Papiromsorga må ikkje få overta i eldreomsorga. 10 000 årsverk til rapportering og papirarbeid, som Aftenposten rapporterte om denne veka, er for mykje. Noko rapportering er nødvendig for kvalitetssikring, men tidsbruken må effektiviserast. Helsefagarbeidarane, sjukepleiarane og legane må få tid til å gjera det dei er utdanna til – å møta pasientane og yta kvalifisert og profesjonell omsorg.