Tore Storehaug (Kristelig Folkeparti), 2019-05-28:
Lat meg begynne med å takke saksordføraren og komiteen for eit godt samarbeid og ei god innstilling, som viser dei områda der det er stor usemje og som òg viser at det er mykje i denne debatten som går på tvers av dei ulike partia i stortingssalen. Det er òg noko som er viktig å ta med seg inn i dette, som òg blir ein viktig debatt. Små forskjellar er ein av dei kvalitetane som fleire av oss trekkjer fram som ein viktig verdi, anten det er som for nokre veker sidan då fleire av oss heldt 17. mai-talar, eller når vi skal skrive og lage politiske løysingar som tek vare på og fornyar den verdien inn i vår tid. At dette er ein verdi som fleire i denne salen er opptekne av, er òg bakgrunnen for at Stortinget bad regjeringa om ei stortingsmelding som omhandlar skilnader i rikdom og makt. Denne meldinga slår òg fast og viser korleis Noreg er eit av landa med dei lågaste inntektsskilnadene i verda, men at desse skilnadene har auka over tid, samstundes som skilnadene mellom land har minka. Noreg er blant dei landa i verda med høgast levestandard, høgast livskvalitet og minst forskjell på folk. Dette kjem av at vi har eit samfunn med tillit mellom folk, velfungerande marknader, familiar som gjev ungar ein trygg oppvekst, gode velferdsordningar og eit tillitsfullt samarbeid mellom partane i arbeidslivet. Både trenden med små inntektsskilnader – som no er aukande – og tiltaka som ligg bak dette, har brei støtte i det politiske landskapet i Noreg. Ser ein samfunnet vårt i ein global samanheng, er det trendar som viser kvifor forskjellane i vårt land aukar. Globalisering og ny teknologi er ein trend som òg gjeld i Noreg. Det er sterke krefter både på godt og vondt. Det gode er at forskjellane mellom fattige og rike land har blitt mykje mindre sidan 1980-talet. Men der fattige land har blitt rikare takk vere bistandsarbeid og friare verdshandel – millionar av arbeidarar i fattige land har òg blitt løfta ut av fattigdom – ser ein òg at globaliseringa skapar større skilnader i dei rike landa. Arbeidarar i rike land opplever at konkurransen om jobbane blir hardare, og lønningane stagnerer særleg for dei ufaglærte. Ifølgje OECD er lønningane i dei rike landa i snitt falne frå 66 pst. av nasjonalinntekta på 1990-talet til 62 pst. på 2000-talet. Gevinsten ved globalisering og auka verdshandel må bli fordelt til breie lag i samfunnet. Dette er òg ein debatt der vi ser på korleis vi gjer det i Noreg i dag. Det er her dei politiske måla og dei politiske løysingane kjem inn. Sidan Stortinget bestilte denne meldinga, har Kristeleg Folkeparti blitt ein del av regjeringa. Vi har stilt oss bak ei regjeringserklæring, som slår fast at Noreg skal vere eit land med små forskjellar, og at regjeringa skal jobbe målretta med å kjempe mot fattigdom og sosial nød, spesielt i barnefamiliar. Arbeid er ein nøkkelfaktor og eit av dei viktigaste verkemidla, og det vil vere ein integreringsdugnad for å få flest mogleg i arbeid og eit løft for psykisk helse og rusomsorg. Det er gode formuleringar som skal fyllast med innhald. Tidlegare då vi diskuterte aukande forskjellar og kven som blei hengande etter i samfunnet vårt, var den debatten dominert av alderspensjonistar og minstepensjonistar, og dei var ei naturleg gruppe som blei løfta i debattar som dette. Slik er det heldigvis ikkje lenger. Dei momenta i debatten som har kome fram om minstepensjonistane til no, peiker på korleis det nye stortingsfleirtalet etter 2013 har løfta minstepensjonistane med til saman 12 000 kr i dei forskjellige statsbudsjetta. Men dei gruppene som ein no ser dominerer debatten om kven som heng etter i samfunnet vårt, handlar om einslege forsørgjarar, om nykomne nordmenn, og det handlar om familiar med vedvarande låg inntekt. Det er ein god grunn til at vi skal snakke meir om dei gruppene og klare å løfte dei ytterlegare. For at vi skal skape eit samfunn der det kan vere små forskjellar, treng vi eit samfunn der vi tek vare på den viktigaste ressursen i samfunnsøkonomisk forstand i landet vårt, og det er arbeidskrafta. Noverdien av framtidig arbeidsinnsats til nordmenn står for 75 pst. av Noregs nasjonalformue. Den beste måten å forbetre arbeidsstyrken på er å investere i utviklinga til arbeidsstyrken vår òg når dei er små. Familiepartiet Kristeleg Folkeparti har over tid prøvd å løfte fram at ein god barndom varar livet ut, og den ambisjonen høyrer òg heime i ein debatt om korleis forskjellane i landet vårt utviklar seg. Nyare forsking slår fast at det er dei fyrste leveåra som er avgjerande for korleis eit menneske utviklar seg. Det er i dei fyrste leveåra at det blir meir enn ein million nye nervesamband i hjernen som blir skapte kvart einaste sekund. Desse sambanda er dei som formar utviklinga i sjølve arkitekturen i hjernen, og som skapar grunnlaget for framtidig læring, framtidig åtferd og framtidig helse. Skal vi ta vare på det, treng vi omsorgsfulle relasjonar og trygge deltakande vaksne for å sørgje for ei sunn utvikling av hjernen til ungane. I dei aller fleste tilfella er det foreldra som er dei fyrste og viktigaste og tryggaste omsorgspersonane til barna, og seinare er det barnehagetilsette og andre vaksne som er avgjerande i desse åra. Uheldige faktorar som vedvarande høgt stress og usikkerheit i oppveksten gjev irreversible negative konsekvensar for den mentale utviklinga til barn. Forsking viser at allereie når barn er seks år, kan ein gå ut frå skilnader i skuleresultat ti år seinare. Med andre ord – det som skjer i familiane og barnehagen dei fyrste leveåra, er minst like viktig som det som skjer gjennom tolv år med skulegang. Allereie under svangerskapet kan utviklinga til barn og evna til læring seinare i livet bli påverka negativt, t.d. om mor opplever sterkt vedvarande stress frå ein valdeleg partnar. Harvard-professor Robert Putnam vektlegg i boka si om skilnader i USA nettopp at familiepolitikk òg betyr noko når det gjeld forskjellar mellom folk. Han understrekar at ungar som opplever noko så enkelt som at foreldra jamleg et middag med dei, eller les for dei, gjer det langt betre på skulen. Alt dette stadfester at politikk som støttar opp om samlivet til foreldre og foreldreskap, gjev eit rom for at foreldre skal ha tid til ungane sine, og det er eit stort gode for samfunnet. Det er eit behov for høg vaksentettleik og nok kvalifisert personell i barnehagane, og barnehagane er særleg viktig for familiar med låg eller vanleg inntekt for kjøp av mat, klede og ustyr, og helsestasjonane treng meir ressursar ikkje minst for å kunne hjelpe familiar som er i faresona for vald og overgrep eller andre faktorar som er skadelege for ungane. Får vi t.d. til eit samfunn som berre blir lagt opp på premissa til arbeidslivet, på kostnad av familiane, tapar vi alle, fordi vi då risikerer at ungane mistar viktig kontakt med dei næraste omsorgspersonane sine. Familievernet treng tilstrekkelege ressursar for å bidra til at ein unngår fleire samlivskonfliktar og -brot, noko som kan føre til store positive konsekvensar for barn og storsamfunnet. Med ei betre foreldrepengeordning for foreldre som har vore lite i jobb, slik det nye fleirtalet på Stortinget har levert, kan òg ungar i låginntektsfamiliar i dei første viktige leveåra vekse opp med trygge og meir stabile økonomiske rammer – med små negative effektar for arbeidstilbodet til mødrene, ifølgje fleire offentlege utval. Mange overser òg at kontantstøtta gjev eittåringar ein positiv moglegheit til å vere meir saman med dei viktigaste omsorgspersonane. Alt dette er investeringar i framtida vår, og det er noko Kristeleg Folkeparti har prioritert høgt etter at vi har fått vere med på å lage statsbudsjett og å leggje føringar for korleis landet og samfunnet vårt skal utvikle seg. Det handlar òg om at vi skal lage eit samfunn der vi investerer i den viktigaste ressursen for framtida, som er ungane våre. Og skal vi lage eit samfunn med små forskjellar, skal ein òg løfte det perspektivet vidare framover. Vi ser at fødselstala er rekordlåge. Det er ein samanheng mellom kva politikk samfunnet fører som heilskap, og fødselstala. Vi er nøydde til å prioritere det for å tryggje velferda framover og for å lage eit samfunn der vi kan bruke ressursane til å ta vare på den velferdsstaten som det er brei støtte til i salen, som sørgjer for at det er små forskjellar, og at det er moglegheiter for alle.