Helge André Njåstad (Fremskrittspartiet), 2016-03-29:
Eg vil starta med å takka saksordføraren, André N. Skjelstad, for ein gjennomgang av saka. Representanten er vel kanskje den som har mest kjennskap til og engasjement for denne avviklinga og denne saka, då begge dei to eksempla på samkommunar som har teke denne paragrafen i bruk, er frå hans heimfylke, Nord-Trøndelag. Komiteen hadde gleda av å besøkja Nord-Trøndelag for ei tid sidan og fekk då orientering om samkommunemodellen. Eg må for min del seia at eg vart ikkje vidare imponert med omsyn til at dette var ein god modell for korleis ein skal løysa oppgåvene for kommunesektoren. At det er berre to kommunar i Noreg som har teke denne ordninga i bruk, tyder jo òg på at det er veldig få som syntest at det var ein god idé i utgangspunktet. Eg hadde gleda av – då eg førebudde meg til denne debatten – å følgja debatten frå 2011, då ein innførte denne ordninga i kommuneloven, basert først på ei prøveordning. Eg må seia at den debatten var litt rar. Arbeidarpartiet var meir tvilande til samkommunemodellen den gongen enn dei er i dag – iallfall ut frå det inntrykket eg fekk av innlegget frå Lauvås, var dei langt meir tvilande den gongen. Når me ser i innstillinga i dag at òg Arbeidarpartiet er einig i avvikling, og me har lese deira tvilande innlegg i 2011, kan ein nesten anta at dette var eit hjartebarn hos Senterpartiet, som dei fekk i det regjeringssamarbeidet, for veldig få andre var tilhengarar av samkommunemodellen. KS sitt hovudstyre var samrøystes imot i 2011 – det var ikkje noko rop frå Kommune-Noreg om å få denne ordninga. Likevel valde Kommunal- og moderniseringsdepartementet – det heitte vel Kommunal- og regionaldepartementet den gongen – å bruka mykje tid og energi på å utgreia og leggja fram ein proposisjon som ingen hadde bedt om, og som Framstegspartiet den gongen åtvara mot, at dette var noko som kommunane ikkje ville ta i bruk. Me fekk rett. Difor er det hyggeleg at me i dag kan avvikla noko som me den gongen sa ikkje ville bli ein suksess, og som me har sett ikkje er nokon suksess. Hovudgrunnen til at me var imot i 2011, og at me framleis er imot i 2016, er at ombodsrolla er viktig for Framstegspartiet, at det skal vera ei kopling mellom veljarane og dei som sit i kommunestyret som er direkte, og som på ein måte ikkje blir indirekte gjennom at det er andre som vel dei som skal ta avgjerder. Me ser jo at mange former for interkommunalt samarbeid svekkjer den direkte koplinga mellom veljar og kommunestyre. Samkommunemodellen føyer seg inn i rekkja av slike typar samarbeid som gjer at veljarane ikkje kan treffa ombodsmennene sine, som tek avgjerder direkte. Dette er hovudgrunnen til at me synest at kommunesamanslåing er ei mykje betre ordning, for då er det veljarane som vel kommunestyret, som utfører oppgåvene for veljarane sine. Slik som samkommunemodellen og mange andre interkommunale samarbeid fungerer, er det kommunestyra som indirekte vel dei som tek avgjerder på vegner av innbyggjarane. Det er ein langt dårlegare modell for demokratiet enn den direkte folkevalde styringa, som me hegnar om, og som er viktig for oss. Difor er den klare anbefalinga vår – når me har lagt mange gulrøter til rette for kommunesamanslåinga – at har ein behov for å samarbeida så mykje som samkommunane og mange andre interkommunale samarbeid gjer, bør ein heller bruka den moglegheita ein no har med kommunereforma, til å sørgja for å få den riktige inndelinga, som kan gje gode tenester for innbyggjarane i framtida. Difor gler me oss i dag over at me forenklar kommuneloven ved å ta vekk den modellen som ingen har bedt om. Og det er ei glede at me med eit bra fleirtal òg kan inkludera Arbeidarpartiet i å seia at dette var ein dårleg idé, og at me kan ta vekk denne modellen. Ueinigheita går på kva tid me skal ta han vekk. Me har landa på at me ikkje ønskjer at fleire skal ta det i bruk, og at dei som er inne i ordninga, skal få ei rimeleg overgangsordning fram til 2020, som er same tida som me ser for oss at ei ny kommunereform skal sørgja for at nye grenser er på plass. Då har ein god tid til å tilpassa seg. Så trur eg heller ikkje me skal snakka om nokon store kostnader – og gjere det til eit stort problem. Å avvikla samkommunemodellen vil vera småpengar samanlikna med kva gulrøter ein får viss ein heller vel kommunesamanslåing, som er anbefalinga vår.