Magnhild Meltveit Kleppa (Senterpartiet), 1999-12-14:
I Voksenåserklæringa slo Regjeringa fast at vi vil arbeida for å styrkja funksjonshemma sine kår og rettar, og for at alle ut frå eigne føresetnader må få høve til å delta i aktivitetar i samfunnet. Brukarmedverknad og brukarstyring er viktige element for å nå målet om full deltaking og likestilling for funksjonshemma. Å setja den einskilde i stand til å ta styring over eige liv betyr mykje for auka livskvalitet. Vi ynskjer det myndige mennesket – som tek ansvar for seg og sin eigen situasjon. Dei funksjonshemma har sjølv lenge, både i Noreg og internasjonalt, teke til orde for ordningar som kan hjelpa dei til i størst mogleg grad å styra sitt eige liv. Ein viktig del har vore å få til ordningar med brukarstyrt personleg assistent, altså ein eller fleire personlege hjelparar som m.a. gjer det mogleg å redusera talet på kommunale hjelparar. I dag kan det vera så mange som 20-30 personar som skiftar på å yta hjelp til ein enkelt person i løpet av ei veke, alt etter dei turnus- og tenesteplanane som gjeld i kommunen. Desse tenesteytarane kjem oftast inn i heimen til den funksjonshemma og grip såleis inn i privatlivet. Brukarstyrt personleg assistanse er ei alternativ organisering av praktisk og personleg hjelp for sterkt funksjonshemma som har behov for assistanse i dagleglivet, både i og utanfor heimen. Ordninga skal vera ei meir fleksibel omsorgsteneste, der brukaren sjølv har rolla som arbeidsleiar. Han eller ho tek slik på seg eit større ansvar for organisering og innhald i forhold til sine reelle behov. Brukaren kan ha med færre personar å gjera utan at det totale tenestetilbodet vert redusert. Det er viktig å understreka at tenesta ikkje skal bli ei særordning for bestemte brukar- eller diagnosegrupper. Før tilbodet vert gitt, skal det liggja føre eit enkeltvedtak etter sosialtenestelova om praktisk assistanse. Men innan dei timerammer som kommunen sitt vedtak set for praktisk bistand, kan brukarane sjølve styra kven han eller ho vil ha som hjelpar eller hjelparar, kva assistenten eller assistentane skal gjera, kvar og til kva tider hjelpa skal gjevast. Brukarstyring vil følgjeleg kunna medverka til betre ressursutnytting og kvalitetssikring. Tenesta skal vera ein del av dei samla kommunale omsorgstenestene og knytast til personen, ikkje til bustaden. Evalueringar frå Østlandsforskning og Ressurssenteret for Omsorgstjenester viser svært positive tilbakemeldingar både frå brukarar, assistentar og kommunar. Brukarane er svært tilfredse med at ordninga er føreseieleg, gjer ein mindre avhengig av pårørande og gjev meir fleksibilitet og høve til å leva eit sjølvstendig liv. Av omsyn til vørdnad for brukaren og trong for mest mogleg fleksibilitet har det vore eit sentralt poeng at tenestemottakaren sjølv skulle styra mest mogleg av hjelpa. Eg er samd i det. Det er hovudgrunnen til at vi konsekvent har nytta nemninga «brukarstyrt personleg assistanse» om den ordninga vi no gjer framlegg om. Ordninga med brukarstyrt personleg assistanse har vore prøvt ut både som eit forsøksprosjekt i regi av Norges Handikapforbund og som eit satsingsområde i Regjeringa sin handlingsplan for funksjonshemma. Opplegget er blitt, som sagt, gjennomgåande godt motteke. Vi ynskjer å føra denne ordninga vidare, og dermed knyta ho til det sosialrettslege systemet vi alt har. Det er difor vi gjer framlegg om at brukarstyrt personleg assistanse skal organiserast saman med den praktiske hjelpa som finst heimla i sosialtenestelova § 4-2 a), som ein måte å organisera denne hjelpa på. Eg er glad for at denne løysinga har fått støtte frå alle partia, òg frå Framstegspartiet, sjølv om dei helst ville hatt ei anna løysing. Dei punkta det er usemje om, er i fyrste rekkje i forhold til dei avgrensingane som er gjorde. Det er etter mitt skjøn viktig å ha slike avgrensingar, òg om dei ikkje kan – eller bør – gjerast heilt absolutte. Det er brukarstyring vi fyrst og fremst vil oppmuntra til, ikkje berre ei endring i det kommunale tenestemønstret i retning av færre tenesteytarar. Mindretalet tek etter mitt skjøn for lite omsyn til nettopp brukarstyringa når dei m.a. vil sløyfa kravet om at brukaren som hovudregel bør vera 18 år, og opnar for full bruk av andre som arbeidsleiarar. Dette er noko vi eventuelt får koma attende til når vi ser korleis ordninga utviklar seg. Eg viser òg til at når det gjeld nærståande, er det i proposisjonen opna for at dei, i enkelttilfelle, kan tilsetjast som assistentar. Nokre spørsmål må avklarast nærare før ordninga kan setjast i verk, slik det ofte er med nye tiltak. I proposisjonen har vi m.a. nemnt at det må eit samarbeid til med Kommunal- og regionaldepartementet om nokre av dei arbeidsrettslege sidene. Det arbeidet set vi i gang med straks. Lat meg til slutt seia meg glad for at vi no har fått til ei lovfesting av brukarstyrt personleg assistent. Eg er trygg på at det vil føra til eit betre liv for mange funksjonshemma. I 1999 er det løyvt 35 mill. kr, og 504 brukarar er omfatta av ordninga. I budsjettet for år 2000 er løyvinga auka med 10 mill. kr. Dette vil gje rom for 200 nye brukarar. Eg ser fram til oppteljinga etter år 2000. Eg trur vi då er nærare målet om at alle – òg dei funksjonshemma – skal få betre «mulighet til å leve og bo selvstendig og til å ha en aktiv og meningsfylt tilværelse i fellesskap med andre», slik det heiter i formålsparagrafen i sosialtenestelova. Nettopp dette vil ei lovfesting av brukarstyrt personleg assistanse medverka til.