Hallgeir H. Langeland (Sosialistisk Venstreparti), 2005-02-18:
Eg tek opp SV sine forslag, forslag som betyr at det ville ha blitt vern av 70 fleire unike vassdrag i Noreg. Dei ville vorte verna for framtidas generasjonar. Dessutan ville ein òg fått verna den siste store elva, altså Vefsna, om SV hadde fått viljen sin. Tidlegare statsminister Stoltenberg sa i TV-ruta i ein nyttårstale at epoken med store vasskraftutbyggingar er over. Bondevik II seier i Sem-erklæringa omtrent det same: «Hensynet til kommende generasjoners naturopplevelser tilsier en restriktiv holdning til videre vassdragsutbygging, og at vi lar de aller fleste vassdrag som står igjen forbli urørt.» Dette har mange jubla for, men bismaken har vore der, først med ei kraftsosialistisk utbygging i Sauda, der bl.a. Lingvangsfossen og Maldalsfossen blei lagde i rør ved hjelp av Arbeidarpartiet, Venstre og Kristeleg Folkeparti. I dag har ein altså moglegheita til å visa at det Stoltenberg og Sem-erklæringa seier i forhold til epoken om at store vassdragsutbyggingar er over, gjeld. Det vel ein heller ikkje å gjera, så bismaken blir verande. SV blir i dag aleine på miljørørsla si side om å verna Vefsna, det siste store vassdraget. Det beklagar me, og me er i dag litt usikre på skjebnen til denne flotte elva i framtida. Det har vore ein litt merkeleg prosess i forhold til behandlinga i Stortinget. SV har ønskt å forbetra verneplanen ved å ta inn fleire elvar, men også for å sikra Regjeringa fleirtal for det dei har lagt fram. Likevel har altså Regjeringa med Venstre og Kristeleg Folkeparti i porteføljen gått til eit parti som ønskjer å ta ut fleire vassdrag – altså i ei negativ retning i forhold til vern, i staden for ei positiv. Dette synest SV er rart, men me er i dag likevel fornøgde med å ha blitt brukt til å pressa Arbeidarpartiet på plass, sånn at ein får ein verneplan – for i dag får me ein verneplan vedteken, sjølv om ambisjonsnivået er for lite i forhold til at SV ønskjer å verna 70 vassdrag meir. For nokre dagar sia hadde me besøk av ein delegasjon frå Naustdal – rett nok minus SV, for dei var ikkje inviterte. Dei var her for å få driva fram ei utbygging av Nausta. Noko av grunnlaget for at ein får dette presset frå mange kommunar, er kommuneøkonomien. Kommunane slit og er lutfattige. Høgre-regjeringa gjev dei lite pengar. Dei må finna seg måtar å skaffa seg pengar på, og då blir kraftutbygging, sal av kraftverk, alternativ for å skaffa seg inntekter. På den måten kan ein seia at SV sånn sett tek ein del av dei politiske motstandarane i kommunane på alvor, og tek dei litt i forsvar òg faktisk, fordi dei blir i ein tvangssituasjon på grunn av eit vanstyre når det gjeld kommuneøkonomien. Me forstår jo at dei lokale politikarane tenkjer som så at dei må sikra velferda, må sikra skuletilbodet, må sikra servicetilbodet for innbyggjarane, og då treng dei meir pengar. Så sånn sett er det ei forståing for dette frå SV si side – men sjølvsagt er SV svært glad for at Nausta i dag blir verna. Det er verkeleg ei flott elv. Og no må ordføraren og lokalpolitikarane i dei samfunna som no får vern, gjera vernet til ein suksessfaktor. Her ligg no utfordringa, her ligg òg utfordringa for dette stortinget, å sørgja for å bidra til det. National Geographic har altså kåra norske fjordar, norske elvar og norsk natur til verdas flottaste reisemål. Reiselivsbedriftene seier at her ligg det eit ekstremt godt potensial dersom ein satsar på å utvikla dette, og det er her me no må ta ansvar i denne salen. Det er faktisk sånn at berre i forhold til Vefsna er det eit potensial på 50 mill. kr i året om ein gjer noko skikkeleg ut av reiselivet, friluftslivet og laksefisket i området. Her må me ta ansvar. Me må ha meir straum til industrien, me må ha forureinande gasskraft, me må leggja elvar i rør eller tunnelar, det er fleirtalet sitt krav i denne salen. SV har ei pakke som kan ordna med kraftbalansen, på 20 TWh, som ikkje forureinar, som skaper arbeidsplassar og gjer at me bruker energien meir effektivt. Hadde me klart å få meir fokus på det, hadde ein òg hatt større moglegheit for å verna meir. Me konstaterer at interessa er til stades – og eg hører at Arbeidarpartiet signaliserer positiv interesse i september, så i alle fall då er det håp, forstår eg. Stortingsfleirtalet gjer ein stor tabbe i dag. Ein legg til rette for ei enorm lobbyverksemd i tida framover. Ein skal forsøkja å gjera alle til lags, og det er, som sagt, vanskeleg, det kan ingen, ifølgje ordtaket. Det ein gjer, er altså å gje Kristeleg Folkeparti ein avlat når det gjeld Bjerkreimsvassdraget, ved å seia at normalt skal ein opna for konsesjonsbehandling med effekt opp til 1 MW i alle verna vassdrag, men det er altså eit unntak for Bjerkreimsvassdraget, der det skal vera moglegheit for 3 MW – og desto større inngrep. Dette er forskjellsbehandling. Det er ikkje den likebehandlinga som SV ønskjer det skal vera i forhold til dei andre vassdraga som er verna. Småkraftforeningen har allereie sagt på høringa, som alle i energi- og miljøkomiteen hørte, at dersom ein tillèt 3 MW for Bjerkreimsvassdraget, vil det jo sjølvsagt bli pressa på for å få det i alle andre verna vassdrag òg. Så her ligg det ei betydeleg utfordring i samband med det fleirtalet gjer i dag. Me er skuffa over at Arbeidarpartiet gjekk tilbake på sitt primære standpunkt om 1 MW og stilte seg bak forslaget om 3 MW for Bjerkreimsvassdraget, med dei konsekvensane som vil vera av dette. Det er så mange planar for småkraftverk i det ganske land – enkelte kommunar i Rogaland har opptil 40 planar om dette – at no må ein etter kvart finna måtar å avgrensa utbygginga av slike på. 1 MW i verna vassdrag kunna ha bidrege til det. SV meiner sjølvsagt at me har ei moralsk forplikting til å ta vare på vassdraga for framtidas generasjonar. Og når, som miljøvernarar og SV i årevis har påpeikt, det er mogleg å gjera verneargumentet til eit salsargument, at me faktisk kan sørgja for at norsk natur blir endå meir attraktiv gjennom eit vern, er det det me må fokusera på når det gjeld arbeidsplassar innanfor reiseliv, kulturlandskap og verdiane ved fiske og turisme. Dette er potensialet. Uregulert natur er ei mangelvare, som vil stiga i verdi kvar einaste dag dersom ein gjer dei rette tinga. Folk reiser ikkje, som Framstegspartiet var inne på, for å sjå på tørrlagde elveleie eller for å fiska i tomme vassdrag. Dei reiser for å sjå og bruka urørt natur, og det er det me må gripa fatt i på ein heilt annan måte enn me gjer i dag, ved både å stimulera kommunane gjennom betre økonomi på dette området og å sørgja for å praktisera det potensialet lokalt og sentralt. SV er fornøgd med at fleire vassdrag i dag blir verna. Men når SV blir aleine om å verna Vefsna og 70 andre vassdrag som representerer ein unik norsk natur, vil me likevel ikkje gjera som Venstre-folk gjer i dag, eta blautkake og drikka champagne. Det ventar me med til me har fått eit skikkeleg vern i Noreg. Det skal SV stå på for i fortsetjinga. Eg trur at eg tok opp forslaga i stad, men eg kan gjera det ein gong til, for å vera sikker.