Valgerd Svarstad Haugland (Kristelig Folkeparti), 2005-06-04:
Eg har aldri opplevd ein representant som ror så desperat bort frå ei innstilling som representanten Giske har gjort i dag. Men eg skjønnar at representanten ror på grunn av det presset, eller dei reaksjonane, han har fått frå kulturlivet på det han har vore med på dei siste dagane. Då veit vi at det heiter at angrep er det beste forsvaret. Sjølv om komiteen sluttar seg til mange av forslaga i Regjeringa sin proposisjon, er det ikkje glede over dette eg er mest oppteken av i dag. Komitefleirtalet foreslår på avgjerande område endringar som er i openberr strid med rettshavarane sine interesser, samtidig som endringane til dels òg er i strid med opphavsrettsdirektivet og andre internasjonale plikter Noreg har på dette området. Difor er denne dagen ingen god dag for norsk kultur. Eg hadde eigentleg tenkt å begynna med ei kort utgreiing om denne lovgivinga, men slik vart det ikkje. Måndag ettermiddag, då eg skjønte kor det bar, vurderte eg seriøst om eg skulle trekkja heile saka, for her har dei såkalla kulturpartia Arbeidarpartiet, SV og Senterpartiet, saman med Framstegspartiet, danna ein ny antikulturallianse. Fleirtalet uttaler på side 32 «at åndsverk, herunder utskrifter fra Internett i rimelig utstrekning, bør kunne benyttes i ikke-kommersiell virksomhet, som kommuner og fylkeskommuner, uten at det gjøres avhengig av samtykke og/eller betaling. Bruk av beskyttet materiale avgjøres i forhandlinger». Det er ikkje heilt lett å få tak i kva dette betyr, men det er ikkje til å komma ifrå at det ser ut som om ikkje-kommersiell offentleg verksemd skal ha krav på å kunna bruka åndsverk gratis der andre må betala. Det er sjølvsagt uakseptabelt at det offentlege favoriserer seg sjølv på kostnad av enkelte yrkesutøvarar. Der det offentlege har bruk for åndsverk, skal dei på lik linje med andre ha samtykke til slik bruk frå opphavsmenn, og på linje med andre betala for bruken. Eg konstaterer at utsegnene i innstillinga på dette punktet ikkje berre gjeld åndsverk på Internett, men bruk av åndsverk generelt. No har representanten Giske både her i dag og i media uttalt at dei ikkje meiner dette slik det står. For å få klargjort dette bør kvart av fleirtalspartia ta ordet og stadfesta at denne merknaden ikkje betyr det som står, og at rettshavarane her ikkje på nokon måte skal få reduserte rettar i høve til dagens lovgiving. Utan ei klar utsegn frå kvart og eitt av fleirtalspartia vil innstillinga sin ordlyd kunna bli lagd til grunn, med alvorlege konsekvensar for dei som lever av å skapa åndsverk. Litt hulter til bulter kjem fleirtalet med utsegner som ikkje er grunna i røynda, men som i staden er fri fantasi i høve til den lovgivinga som i dag gjeld i Noreg og andre, samanliknbare land. Eg siterer igjen: «Flertallet viser til at dette har vært innarbeidet praksis og lovtolkning både i Norge og utlandet at verk som er lovlig lagt ut uten begrensninger i bruk, kan benyttes av brukere også utover de begrensninger åndsverkloven fastsetter. Flertallet er av den oppfatning at når verk er lovlig lagt ut på Internett, er det gitt et stilltiende samtykke fra rettighetshaverne om andres ikke-kommersielle bruk.» Kva er dette for slags påstandar? Dersom fleirtalet kjenner til at det eksisterer miljø med ein slik praksis i dag, er dette miljø som har etablert ein praksis som er i strid med gjeldande norsk lov. Når så fleirtalet òg refererer til «innarbeidet lovtolkning», må denne tolkinga ha blitt til innafor dei same miljøa. Det at ein bryt ei lov fleire gonger, gjer, som kjent, ikkje handlinga meir lovleg. Ein kan såleis ikkje etablera ein lovleg praksis ved gjentekne lovbrot. Også her prøver representanten Giske å bortforklara i etterkant. Problemet er at i motsetnad til det han har sagt, er det i innstillinga ingen reservasjonar i tilknyting til sitatet. Men igjen: Dersom det er slik at fleirtalet her ikkje meiner det dei har skrive i innstillinga, ber eg om at heile fleirtalet seier tydeleg frå om det. For eksempel kan dei frå denne talarstolen seia: Det som står om bruk av verk i undervisning på side 33 i innstillinga, tyder ikkje at rettshavarane – ved å leggja sine åndsverk ut på Internett – mister nokon av sine rettar etter åndsverklova. Dersom dei vil, kan dei få teksten av meg etterpå. Det som fleirtalet påstår, er at det gjeld andre reglar for åndsverk på Internett enn for åndsverk publisert på annan måte. Det er feil. Påstanden saknar juridisk grunnlag i lov, praksis eller kva som helst anna rettskjelde. Då vil eg minna om at advokatar som argumenterer for sine klientar, ikkje er ei rettskjelde i Noreg. Giske sitt forsøk på oppklaring her i dag er dessverre heller ikkje tilfredsstillande korkje som rettskjelde eller som avklaring. Det er slik at åndsverklova er vår viktigaste kulturlov. Ho fastset rettar for dei som skaper åndsverk, og for utøvande kunstnarar som framfører åndsverk. På den andre sida fastset ho òg at rettshavarane sine interesser i visse høve må vika for andre interesser, f.eks. er det høve til å kopiera til privat bruk. Det må vera ein balanse mellom desse interessene. Dette følgjer òg av våre internasjonale forpliktingar, f.eks. Bernkonvensjonen og direktivet som Stortinget nett har vedteke som ein del av EØS-avtalen. Skal medlemslanda avgrensa rettshavaren sine rettar, må det etter desse reglane skje i samsvar med den såkalla tretrinnstesten. Avgrensinga skal berre skje i(1) spesielle høve, som(2) ikkje skader den normale utnyttinga av eit åndsverk, og som(3) heller ikkje fører til urimeleg skade for rettshavaren sine legitime interesser. (1) (2) (3) Fleirtalet bryt denne testen på alle trinn ved heilt generelt å seia at rettshavarane må tola ein vidare bruk av åndsverka sine enn det som følgjer av reglane i åndsverklova. På denne måten bryt dei òg våre internasjonale forpliktingar. Dette er forpliktingar som vi må kunna svara for, f.eks. i EFTA-domstolen. Når det gjeld biblioteka, påstår fleirtalet at Regjeringa i proposisjonen legg opp til å forby noko som i dag er lov etter åndsverklova § 16. Sanninga er tvert om at Regjeringa legg opp til at føresegnene etter § 16 skal tillata meir enn i dag, m.a. digitalisering av åndsverk og tilgjengeleggjering på dataterminalar i biblioteka sine lokale. Det er likevel slik at det i proposisjonen er lagt til grunn at direktivet ikkje opnar for at brukarane av dei nemnde terminalane sjølve skal kunna ta utskrift. Dette synest fleirtalet ikkje å ta omsyn til, då dei tvert om seier at slik utskrift skal vera lov. Sidan det har vore hevda at Regjeringa sitt forslag har verknad for gratisprinsippet i biblioteka, vil eg streka under så sterkt eg kan, at det ikkje er slik. Gratisprinsippet gjeld utan endring. Eg er glad for at komiteen på side 36 i innstillinga er einig i dette. Så kjem eg til det som det har blitt fokusert mest på i samanheng med denne lovproposisjonen, nemleg MP3. Eg skal i denne samanhengen berre konstatera at Regjeringa sitt forslag ikkje har fått tilslutning, at regjeringspartia i komiteen har utforma eit kompromissforslag som vil gjera det lov å bryta kopisperra for å kopiera frå CD til MP3, men at fleirtalet i komiteen vil ha ei mykje vidare ordning, som tillèt kopiering frå og til alle format så lenge den enkelte brukaren går ut frå at det ho eller han kopierer til, i regelen er å rekna som relevant avspelingsutstyr. Kva som då står att som verna, er ikkje lett å sjå. Også på dette punktet har bortforklaringane komme i media. Representantane Giske og Lund Bergo seier at dei meiner at det berre skal vera lov å bryta sperra for å kopiera frå CD til MP3, medan saksordføraren, Knudsen, seier at det òg skal vera lov å kopiera DVD, digitale bøker m.m. Dersom Giske og Lund Bergo her meiner det dei seier, kan dei stemma for regjeringspartia sitt forslag. Det dekkjer nettopp kopiering frå CD til MP3. Dersom dei ikkje gjer det, må dei ta ansvaret for at det blir vedteke ein lovtekst som omfattar mykje meir. Til slutt vil eg beklaga den situasjonen vi no har fått på dette viktige området. Det blir ikkje lett å følgja opp, særleg fordi dei som står bak fleirtalet, bortforklarer konsekvensane som merknadene og lovteksten deira inneber. Den evalueringa fleirtalet ber om i det forslaget som ligg på bordet, er gjord i den proposisjonen vi handsamar i dag, og vil sjølvsagt òg bli gjord vidare. Eg vil så snart som praktisk mogleg komma tilbake, slik at Stortinget får ein sjanse til å avklara den uklare situasjonen som Trond Giske & Co. har skapt gjennom fleirtalsinnstillinga, og som representanten Giske ved forslaget sitt tilsynelatande gjer eit forsøk på å reparera. Dette forslaget reparerer likevel ikkje den uklare situasjonen som fleirtalet har skapt, og som dei kunne ha reparert i dag ved å gå bort frå dei delane av innstillinga som gir grunnlag for alt det uavklarte.