Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2015-06-16:
Helseføretaksmodellen med etablering av helseføretak og statleg eigarskap av sjukehusa vart innført i 2002 og er omtala som den største helsereforma sidan kommunane fekk ansvaret for primærhelsetenesta i 1984. Det er også sagt at ho er den einaste store reforma i Noreg som er vorten vedtatt utan noka føregåande offentleg utgreiing, og ho vart gjennomført i stor hast. Frå ideen vart lansert til lova vart vedtatt tok det to år. Sjukehusreforma i 2002 handla ikkje berre om at staten skulle overta ansvaret for sjukehusa. Det handla om at ein innførte eit heilt nytt driftsprinsipp, bort frå forvaltningsmodell og over til ein forretningsmodell på linje med det private næringslivet. Det var sterk fagleg motstand mot reforma allereie frå starten. Ti framtredande legar laga ei motmelding til helseføretaksreforma, som er interessant å lesa no. Der gav dei sterkt uttrykk for sin skepsis til reforma og konsekvensane. Det var sjølve fristillinga frå demokratisk styring som ein åtvara mest mot, for i eit marknadssystem vil ikkje folk i val eller Stortinget ha nokon reell innflytelse over prioriteringar i helsevesenet. Det vart åtvara mot at byråkratiet ville veksa og dominera fagmiljøet, og det vart åtvara mot at fagutviklinga ville verta hemma på grunn av konkurranse mellom sjukehus, og fordi opplæringa ville verte ulønsam aktivitet. Det vart åtvara mot at over tid ville Noreg få eit todelt helsevesen – eit i offentleg eige og eit i privat eige. Sjukehusa ville verta spesialiserte og akuttberedskapen ville verte sentralisert. Dei friskaste pasientane ville få høgare prioritet framfor dei mest sjuke. Veldig mange av desse bekymringane er dessverre vorte ein realitet. Senterpartiet registrerer at helseministeren skyver sitt valløfte ut i tid og vil ikkje lenger vraka dette styresettet. No skal vi først ha ein nasjonal helse- og sjukehusplan, han skal verte vedtatt, han skal verte implementert, og han skal no verka før ein seier noko meir om styresettet. Senterpartiet etterlyser først og fremst meir demokratisk styring og folkevald innflytelse over sjukehustilbodet. Vi vil ha ei finansiering som byggjer opp under ei god offentleg forvalting og likeverdige tenester. Vi foreslår derfor at regjeringa skal fremma lovforslag der helseføretakslova vert erstatta med ei ny helseforvaltingslov med folkevald styring av sjukehusa under statleg eigarskap. Vi ber regjeringa fremja ein detaljert nasjonal helse- og sjukehusplan som sikrar politiske prioriteringar for kvalitet, rekruttering, utdanning, funksjonsfordeling, lokalisering og organisering av spesialisthelsetenesta. Denne planen må leggja rammene for folkevald styring regionalt og lokalt. Vi ber regjeringa gjennom ei ny helseforvaltingslov oppretta om lag 20 sjukehusstyre, nokolunde tilsvarande dagens 20 helseføretak, der fleirtalet i styret er valt av og blant fylkestinget sine medlemmar. Vi ber regjeringa gjennom ny helseforvaltingslov oppretta statleg leiing ved sjukehus som har både fagleg ansvar og økonomi- og personalansvar. Vi foreslår også at det vert oppretta eigne verksemdstyre ved sjukehusa, der fleirtalet er lokale folkevalde og der det er representantar frå kommunehelsetenesta. Vi foreslår òg at sjukehusa i all hovudsak rammefinansierast. Dette betyr at bestiller- og utførarmodellen vert avvikla. I innstillinga er det vanskeleg å sjå noko kritikk mot helseføretaksmodellen frå regjeringspartia, Kristeleg Folkeparti eller Venstre. No var Kristeleg Folkeparti tydeleg på talarstolen, men elles er det ei herleggjering av styresettet og ingen kritiske merknader til dagens styremåte. Eg har sett på kva dei same partia meinte i 2011, i samband med behandlinga av eit representantforslag frå Kristeleg Folkeparti om å leggja ned dei regionale helseføretaka. Dei skriv følgjande: «Komiteens medlemmer fra Fremskrittspartiet, Høyre og Kristelig Folkeparti» – da satt ikkje Venstre i komiteen – «mener at dagens styringsmodell for helsesektoren ikke er hensiktsmessig, og ønsker at det utarbeides et alternativ. Slik disse medlemmene ser det, er det viktig at det sikres en politisk styring av sykehussektoren. Derfor ønsker disse medlemmene å legge ned de regionale helseforetakene og gi større frihet og mer ansvar til de lokale helseforetakene innenfor rammen av en nasjonal helsepolitikk.» Det er dette Senterpartiet fremmer forslag om i dag. Desse partia fremma eit forslag i 2011: «Stortinget ber regjeringen fremme forslag for Stortinget om å legge ned de regionale helseforetakene.» Eg forstår at ein no er i posisjon – det er rart at det ikkje er ein einaste kritisk merknad i innstillinga, det skuffar meg. Så skal eg til slutt ta opp Senterpartiet sine forslag i saka.