Ivar Odnes (Senterpartiet), 2017-02-21:
I interpellasjonsdebatten førre veka om godkjenning av utanlandsk utdanning vart det peikt på at internasjonalisering av utdanning og forsking og utveksling av kompetanse i arbeidslivet har mange positive sider, både for den enkelte arbeidstakar og for institusjonar og bedrifter som får tilgang til kompetanse som ikkje er tilgjengeleg i den innanlandske arbeidsmarknaden. Når det er sagt, overraskar det meg at både regjeringspartia og fleirtalet i opposisjonen ikkje synest å ha nokre reservasjonar til dette lovforslaget. Når ein les proposisjonen, kan ein få inntrykk av at dette berre er snakk om hensiktsmessig lovforankring av eit direktiv som ikkje vil ha nokon avgrensande verknad på våre eigne regelverk og vår eiga lovgjeving, men slik er det sjølvsagt ikkje. Sidan lovforslaget gjennomfører Noregs forpliktingar i samsvar med yrkeskvalifikasjonsdirektivet, betyr dette at lovteksten må tolkast innanfor den ramma. Det generelle utgangspunktet når det gjeld EU-direktiv, er at dersom direktivet og lova vert vedtekne, er det overvåkingsorganet ESA, EU-kommisjonen og domstolane i EFTA og EU som avgjer korleis yrkeskvalifikasjonsdirektivet, slik det er gjennomført i lova, skal tolkast, anvendast og handhevast i Noreg. Dette grunnleggjande faktum gjeld òg for alle EU-relaterte norske lover og forskrifter, medrekna òg korleis denne lova skal tolkast. Det er fleire forhold som gjer at Senterpartiet er imot å vedta ei generell lov, slik ho er utforma i denne proposisjonen. Ei føresegn som gjer oss særleg urolege, er det faktum at endringsdirektivet medfører ei utviding i forhold til 2005-direktivet når det gjeld midlertidig utøving av eit yrke i eit anna land. Som det er referert i proposisjonen: «I formålsbestemmelsen er det lagt til at direktivet fastsetter regler for delvis adgang til et yrke og anerkjennelse av praktikantopphold i andre stater. Dette er en utvidelse av formålsbestemmelsen ved at det tidlegere var et krav om at yrkesutøveren skulle være fullt ut kvalifisert for å omfattes av direktivet.» Denne utvidinga betyr for det første at direktivet – og derved òg lova – må tolkast slik at det ikkje faktisk verkar mobilitetshindrande. Eller sagt med andre ord: Norske ordningar i lov og forskrifter må praktiserast slik at det ikkje er til hinder for fri flyt av arbeidskraft. Kvalifikasjonskrava kan altså ikkje tolkast slik at dei verkar hindrande for den frie flyten. For det andre: Sidan direktivet har verknad for yrkesutøvarar, kan følgjeleg yrkesutøvarar forfølgja det som ein oppfattar som brot på sine rettar, og i siste instans bringa dette direkte inn for ESA og EFTA-domstolen. På side 19 i proposisjonen står det at Noregs forpliktingar etter direktivet vil «være gjenstand for håndheving av ESA. Det er derfor ikke nødvendig med egne regler i lovforslaget om håndheving og sanksjoner knyttet til disse rettighetene.» Senterpartiet er som nemnt kritisk til fleire delar av lovforslaget, f.eks. § 8, som slår fast at ein yrkesutøvar som har kompetansebevis eller kvalifikasjonsbevis frå ein annan EØS-stat, har rett til å utøva eit lovregulert yrke i Noreg på lik linje med personar som har erverva sine yrkeskvalifikasjonar i Noreg. Men kva om krava for å oppnå kvalifikasjonsbevis i Noreg er høgare, slik at dei to utdanningane ikkje er likeverdige? Då vil det i praksis bety ei devaluering av dei norske kvalifikasjonskrava, og at yrkesutøvarar med lågare kompetanse vil få innpass på den norske arbeidsmarknaden. Vi meiner det burde vera krav til «bestått» i alle delar av lova der ein krev prøver. Eg viser elles til Senterpartiets merknader i innstillinga. Sjølv om det er svært mange positive sider ved utveksling av arbeidskraft mellom land, skal ein heller ikkje underslå at det òg byr på utfordringar. Difor er det viktig for Senterpartiet at vi er ryddige i debatten når vi diskuterer desse spørsmåla. Eit grunnleggjande moment er nødvendigheita av at godkjenning av utanlandsk kompetanse og utdanning skjer på ein trygg måte, der omsynet til norske standardar er sikra og verken går ut over arbeidsforhold eller fører til sosial dumping. Dessverre ser vi negative eksempel på at dette skjer i fleire bransjar, og at utfordringa er veksande. Direktivet er allereie delvis gjennomført i norsk rett gjennom enkelte særlover og forskrifter, slik det er referert til i proposisjonen. Såleis har Noreg inkorporert delar av direktivet som er rekna for å vera i Noregs interesse. Dette viser at vi fritt kan gjennomføra dei delane av yrkeskvalifikasjonsdirektivet som vi finn at er i Noregs interesse, utan å vedta ei generell lov om prosedyrar og saksbehandlingsreglar der vi risikerer å undergrava norske kvalifikasjonskrav. Senterpartiet støttar difor ikkje dette.