Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2012-05-07:
Takk til interpellanten. Eg er heilt einig med føregåande talar: Dette er ein av dei aller viktigaste debattane vi har, både innan helse og for heile Stortinget. I dag har vi ei befolkning som har sviktande helse – vi har ei stor folkehelseutfordring i Noreg. Vårt gode liv er på mange måtar blitt dette samfunnets største utfordring. Vi har levevanar i dag som gir uhelse, og vi får ein eksplosjon i sjukdommar som diabetes og overvekt, som gjer at vi får ei befolkning som ikkje kan stå så lenge i arbeid. Kosthald og fysisk aktivitet er to sentrale faktorar i folkehelsearbeidet. Begge desse to er i ferd med å bli eit klassespørsmål. Slik kan vi ikkje tillata at det utviklar seg. Dette storting burde vera veldig bekymra over dei sosiale helseskilnadene som vi har i Noreg i dag. Vi har ei utbreiing av livsstilssjukdommar som har sterk samanheng med m.a utdanningsnivå og inntektsnivå. Eg synest denne interpellasjonen ikkje fortener å bli harselert med – som vi har høyrt i dag – og eg synest at dette storting burde ta spørsmålet mykje meir på alvor. Vi har eit stort politisk ansvar for å demma opp for den utviklinga som skjer. Vi kan fremma sunne levevanar viss vi ønskjer det, og vi kan gjera dei sunne vala enklare viss vi har mot til å gjera det. Helsedirektoratet er heilt klar i si anbefaling: Vi kan gjera mange ting, men det som er viktig – det er akkurat slik som på alkoholfeltet, vi må ta i bruk det som blir kalla strukturelle verkemiddel – er prispolitikk. I Noreg har vi gode tradisjonar for å bruka avgiftssystemet på tobakk- og alkoholfeltet, og det verkar. Men vi er mykje mindre flinke og mindre umodne i det å ta i bruk slike typar verkemiddel på kosthaldsfeltet. Det er noko som vi no må gjera. Eg opplever at det er spenningsliner i politikken på dette området: kven som ønskjer å ta i bruk generelle tiltak inn mot kosthald- og fysisk aktivitet, og kven som meiner dette i hovudsak er individet sitt ansvar. Eg meiner at erfaringar viser at foreldreansvar er bra, men når vi får aukande sosiale helseskilnader, må vi inn politisk og gjera slik at utviklinga blir stoppa opp. Eg tenkjer på det politiske spelet vi såg då denne regjeringa innførte gratis frukt og grønt på ungdomsskulen. Mange politikarar og politiske parti brukte denne helsesatsinga som eit eksempel på ei dårleg feilprioritering i skulen. Det viser at det er ein heilt annan tenkjemåte vi må få etablert her, for å skjøna at vi snakkar om førebygging, og at vi snakkar om folkehelse. Det er òg andre ting, slik som merkeordningar, nøkkelholsmerke, reklameforbod eller regulering av marknadsføring retta mot born og unge når det gjeld usunne matvarer. Det er òg andre tiltak som ein kan gjera, men å bruka prispolitikken er noko som vi no må tora gjera. Å bruke særavgift – slik som sukkeravgift, som er nedfelt i Soria Moria-erklæringa – er det opplagt at vi må få til. Senterpartiet har gått til val på og er klar på at vi meiner at momssystemet kan brukast. Det blir sagt at det ikkje er treffsikkert, men eg har heller ikkje høyrt andre som kan koma med ei anna ordning som er betre når det gjeld å skilja. Heilt til slutt vil eg minna om kor flinke vi var etter krigen, då vi i stor grad hadde det motsette problemet, med underernæring og feilernæring av ungar og den oppveksande generasjonen. Då sette vi inn ei storsatsing i skulen med skulemåltid over heile lina – eit generelt tiltak – nettopp fordi vi var så flinke til å tenkja førebygging, og at vi då måtte ha tiltak som galdt alle, og at skulen var ein bra plass å begynna.