Liv Signe Navarsete (Senterpartiet), 2020-05-12:
Takk til utanriksministeren for ei fyldig utgreiing om EU- og EØS-relevante saker; ho var som vanleg ryddig, men òg som vanleg ein hyllest til EU. Senterpartiet er ikkje samd med utanriksministeren i at EU skal rosast for å ha medverka vesentleg til Noregs handsaming av koronaepidemien. Er det éin ting koronakrisa har synleggjort for oss, er det at EU ikkje hadde ein samordna beredskapsplan som sette dei i stand til samla å takle ein global pandemi. Det har vist seg at nasjonalstaten Noreg var den mest effektive ramma for å rigge effektive verkemiddel i møte med ei global krise – og det sjølv om beredskapen i Noreg var langt under tilfredsstillande nivå. Senterpartiet meiner at Noreg bør lære av denne krisa og innsjå at nasjonale beredskapslager på kritiske område, som mat og medisinar, er lurt – ettersom erfaringa no er at det slett ikkje er lurt å setje all si lit til internasjonal handel. Senterpartiet deler uroa til utanriksministeren kring spreiing av desinformasjon under koronakrisa. At 50 pst. av oss nordmenn har lese såkalla «fake news» i denne tida, er svært urovekkjande. Det digitale rommet vert i aukande grad teke i bruk av statlege aktørar. Me ser at Kina og Russland i stadig større grad prøver å sverte og påverke vestlege land. Senterpartiet tek sjølvsagt avstand frå slik medviten bruk av nettet til å teikne eit negativt bilete av krisehandsaminga til EU. Men det er også viktig at såkalla «fake news» ikkje vert brukt som vern mot debatt og eit kritisk søkjelys på EUs handsaming av krisa, for det er òg ein uynskt konsekvens av desinformasjon. Regjeringa har for vane å smørje godt på når dei snakkar om kor viktig EU og EØS er for Noreg. I utgreiinga for Stortinget 5. mai uttala utanriksministeren at opp mot 80 pst. av norsk eksport og utanlandsinvesteringar går til EU. Det stemmer ikkje heilt med eksporttala. EU utgjorde omkring 77 pst. av norsk eksport i 2018, men halvparten av dette er olje og gass, der mykje av olja går vidare ut på verdsmarknaden via lastebøyer i EU-land. Ut frå 2018-tala er EUs del av Noregs totale eksport på 58 pst., og ser ein bort frå olje og gass, er eksportandelen til EU 54 pst. Litt større edruelegheit er altså på sin plass. Senterpartiet har hatt og har ei kritisk haldning til EUs oppbygging av eit eige forsvarssystem. Det er alt i ferd med å binde opp store ressursar. PESCO har til dømes meir enn 40 ulike prosjekt. Alle skal planleggjast, styrast og gjennomførast, og det er berre ein bit av det store forsvarssamarbeidet som Frankrike er den største pådrivaren for. President Macron har òg uttala at Frankrike er villig til å dele ressursane sine innanfor atomforsvar med andre land i Europa. Senterpartiet er redd EUs parallelle løp innanfor forsvar ikkje vil styrkje tryggleiken i Europa. NATO er den mest suksessfulle forsvarsalliansen i verda, og for Noreg er det ikkje godt nytt dersom NATO vert svekt som fylgje av Frankrikes ynskje om ein allianse der dei sit i førarsetet. Noreg er avhengig av USA og Storbritannia som gode allierte. Vi har eit historisk samarbeid, og ingen av dei vil vere medlemer i EU i nær framtid. Senterpartiet vert ofte skulda for å vere mot internasjonalt samarbeid. Det er feil. Vi er sterkt for internasjonalt samarbeid. Multilaterale organisasjonar har betydd svært mykje for Noregs utvikling. Det me ynskjer mindre av, er overnasjonalt samarbeid. Det er ein vesentleg skilnad. Me meiner at det er viktig at det endelege ordet i avgjerder ligg i dei nasjonale parlamenta. Det er jo dei som er valde av folket, og som må stå direkte til ansvar for sine veljarar i val. Noreg betalar dyrt for EØS-medlemskapen i form av EØS-midlar til likt og ulikt i mange EU-land. Det kan me sikkert ta ein heil diskusjon omkring, men det er altså ikkje slik at det er ein gratis lunsj med EØS-medlemskapen heller.