Gjermund Hagesæter (Fremskrittspartiet), 2011-12-09:
Den norske staten er ein ekstremt rik stat. Vi har meir enn 3 000 mrd. kr på bok i oljefondet, og dersom vi hadde delt det på alle innbyggjarane i Noreg – frå dei yngste til dei eldste – ville det utgjort ca. 650 000 kr per innbyggjar. Det statsbudsjettet som skal gjelde neste år, er budsjettert med eit overskot på 345,7 mrd. kr. Det betyr at vi har eit overskot på ca. 1 mrd. kr i døgnet, eller 40 mill. kr i timen. Det betyr at i løpet av dei 10 minutta eg har taletid, blir det overført 7 mill. kr til oljefondet. På mange måtar kan vi seie at Noreg har vunne i Lotto. Vi har oppdaga enorme rikdomar som våre forfedrar ikkje var i nærleiken av å drøyme om at vi skulle finne. Det betyr at Noreg har heilt andre moglegheiter og eit heilt anna utgangspunkt enn nesten alle andre land i verda. Når vi har så mykje pengar, og når vi på mange måtar har vunne i Lotto, må vi stille spørsmålet: Har vi løyst alle problema i Noreg? Har vi greidd å fjerne alle køar? Og rundt omkring i kommunane kan vi stille spørsmål til dei folkevalde: Er alt i orden i kommunane? Får alle innbyggjarane dei tenestene dei har krav på? Og: Har ein pengar, slik at ein greier å yte dei tenestene som innbyggjarane har krav på? Då får ein eit nei tilbake. Lokale ordførarar, rådmenn og lokalpolitikarar slit med å få endane til å møtast. Det er klart at krava frå innbyggjarane ikkje blir noko mindre når dei ser kor rik staten er, og når dei ser korleis oljefondet veks. Trass i at investeringane ikkje har vore like bra, tilfører ein så mykje pengar til oljefondet at det heile tida har vakse sakte, men sikkert. KS åtvarar og seier at dette statsbudsjettet manglar 800 mill. kr for å oppretthalde dagens tenestetilbod. Det tenestetilbodet som innbyggjarane får i Kommune-Noreg i dag, manglar 800 mill. kr for å kunne bli vidareført til neste år. Det er ganske ille, og no innrømmer heldigvis Arbeidarpartiet at budsjettet er strammare enn det har vore tidlegare – dette er mindre pengar, og kommunane må altså redusere tenestetilbodet til innbyggjarane. Men eg må jo seie at eg høyrde ingen raud-grøne politikarar springe rundt i valkampen og snakke om nedbygging av tenestetilbodet. Tvert imot – då skapte ein eit inntrykk av at tenestetilbodet til innbyggjarane i Kommune-Noreg skulle styrkjast og ikkje byggjast ned i åra framover. Men Framstegspartiet tek til etterretning at kommunane får for lite pengar. Derfor har vi plussa på 3 mrd. kr til eldreomsorg, til grunnskule, til kommunalt barnevern, kommunal rusomsorg og psykiatri, inkludert 250 mill. kr til ein auke i lærlingtilskotet. I tillegg har vi plussa på 4 mrd. kr i rentefrie lån til kommunane og også 800 mill. kr til ressurskrevjande tenester ut over det regjeringspartia har foreslått. Det medfører at vi kan senke innslagspunktet og også auke kompensasjonsgraden til 85 pst. Det er sjølvsagt eit forslag som allereie er nedstemt og blir vidare nedstemt. Det må vi berre ta til etterretning. Uansett er det ikkje berre pengar som trengst for å få bukt med køane i Kommune-Noreg. Vi må også få til ei systemendring. Vi må få til eit system der kundane – brukarane – blir ei inntekt for dei som yter desse tenestene, og ikkje ei utgift, slik det er i dag. Det betyr at vi må ta i bruk marknadsmekanismane. Marknaden har gjort at vi ikkje har kø nokon andre plassar i samfunnet. Skal ein kjøpe ein bil, skal ein kjøpe ein vaskemaskin, så får ein det på dagen. Det er marknaden som regulerer det. Det er ingen politikarar som går inn og seier kor mange vaskemaskinar som skal seljast, og kor mange bilar som skal tilbydast i marknaden. Dette er det marknaden som regulerer sjølv, og det fungerer. No hadde vi for så vidt kø for å få kjøpe bilar i etterkrigstida også, då politikarane regulerte dette, men då ein overlét dette til marknaden, blei det løyst. Sovjetunionen gjekk vekk frå planøkonomi. Det er fordi marknadsøkonomi fungerer godt og planøkonomi fungerer dårleg. Vi har eksempel i Noreg i dag på at mottakarar av ressurskrevjande tenester må flytte halve landet rundt for å få dei tenestene som dei meiner dei har krav på. Det var ein reportasje for ei stund sidan i TV 2 om ein familie som hadde flytta frå Alta til Vågsøy på grunn av at det i Alta var dårlege tenester, i Vågsøy kommune var det gode tenester. Dermed måtte dei flytte halve landet rundt for å få dei tenestene som dei hadde krav på og behov for. Det paradoksale i dette er at det er den kommunen som yter dårlege tenester – som altså medfører at innbyggjarane flyttar ut av kommunen – som får ein økonomisk gevinst, mens det er den kommunen som yter gode tenester, som medfører at innbyggjarar flyttar inn til kommunen for å ta imot desse tenestene, som taper økonomisk på det. Det er altså heilt motsett av slik det er elles i samfunnet – at dei som yter gode tenester, får ein gevinst og ei inntekt av det, og dei som yter dårlege tenester, går ut av business etter ei stund. Derfor er det vårt forslag, som vi har heile tida, at vi må ha ei statleg, behovsstyrt stykkprisfinansiering av grunnleggjande velferdstenester i kommunane. Først då kan vi få bukt med køane. Då kan kommunane budsjettere med det og vite kor mykje dei har å rutte med når det gjeld å tilby ressurskrevjande tenester som sjukeheimsplassar, eldreomsorg osv. Då får ein altså finansiert dette frå staten, på same måte som ein får finansiert det dersom ein blir arbeidsledig eller sjuk eller får alderspensjon. I tillegg er det viktig at ein avbyråkratiserer og forenklar, og at ein også gir kommunane større sjølvråderett. Derfor har vi foreslått at vi skal utfase fylkesmannsembeta i løpet av fire år. Dei skal erstattast av ein nasjonal forvaltningsdomstol. Vi ønskjer også å utfase fylkeskommunane over fire år, med ei oppgåvefordeling til både stat og kommune, hovudsakleg til kommune. Det vil også vere ei forenkling. Dette må følgjast opp med at kommunane får større sjølvråderett, spesielt i strandsoneproblematikken. For er det noko som det i dag går mykje ressursar vekk på, er det nettopp kranglinga mellom f.eks. kommunane og fylkesmannen, når fylkesmannen kjem med innvendingar mot folkevalde avgjerder i kommunane når det gjeld bygging i den såkalla strandsona. Så her er det ein vinn-vinn-situasjon. Kommunane får større sjølvråderett, ein får enklare reglar, slik at dei kan styre buet sitt – styre kommunane – sjølve, og ein sparer pengar, både i kommunane og ved at ein legg ned fylkesmannsembetet og fylkeskommunen. Det betyr at ein har meir ressursar igjen til å yte tenester til innbyggjarane. Ein får altså meir teneste for kvar krone som kommunane har til disposisjon. I tillegg er det viktig at ein legg til rette for at ein får større og meir robuste kommunar. I dag er poenget at kommunane ikkje har noko incitament til å slå seg saman. Derfor meiner vi at vi må utfase småkommunetilskotet, og vi må fullt ut kompensere i form av ei eingongsutbetaling for noverdien av andre inntektsreduksjonar som ein får ved å slå seg saman, som f.eks. basistilskot. Det vil medføre at ingen taper på å slå seg saman. Då vil eg berre avslutningsvis på nytt fremme dei forslaga i innstillinga som Framstegspartiet står bak, anten åleine eller saman med andre.