Lene Vågslid (Arbeiderpartiet), 2016-01-12:
Me har fått ein gjengangar av eit omgrep i Noreg som begynner å bli litt slite, som for dei fleste på bygda eller i dei mindre byane betyr nedlegging eller samanslåing. Ordet «robust» har blitt eit slite ord, og det er nok fordi det blir bruka litt for ofte om for mykje og som eit svar i seg sjølv på for mange vanskelege og viktige spørsmål om endringar i samfunnet vårt, spesielt i dei mindre samfunna våre. Årsaka til at ein spesielt dei siste åra har snakka meir og føreslått ytterlegare tiltak for å styrkje denne robustheita, er kanskje at enkelte tenester og tilbod i landet ikkje er gode nok. Men er det berre difor? Samanslåing av enkelte tenester kan vere eit verkemiddel for betre tenester, men absolutt ikkje alltid. Med dagens regjering får eg eit inntrykk av at samanslåing oftare er målet enn verkemiddelet. Eg er redd for at me alle trur litt for ofte at me flyttar på ansiktslause byråkratar når tenester eller funksjonar blir slått saman eller sentraliserte. For all del – Arbeidarpartiet er ikkje imot alle endringar, men me meiner at sentraliseringsiveren til regjeringa, slik han er no, er vel sterk. Kanskje har me andre også eit og anna å erkjenne i etterpåklokskapen. Eg trur ikkje at alle sentraliserande grep, som er gjorde med våre stemmer opp gjennom åra, nødvendigvis alltid har ført til betre tenester. Me kan heilt klart gjere forbetringar. For eksempel meiner eg at Helse Sør-Øst som føretak har blitt for stort, og eg er bekymra over storleiken på fleire direktorat. For mindre lokalsamfunn, som f.eks. min heimkommune Tokke, er nedlegging av arbeidsplassar svært alvorleg. Me har dei siste månadene stått i ei vanskeleg og bekymringsfull sak der Statkraft i regionane aust og vest skal slå seg saman, og ein vurderer å slå saman driftssentralane. Det vil kunne bety at min heimplass, Dalen, vil kunne miste mange arbeidsplassar ved at desse blir flytta ut. Dette blir ikkje avgjort politisk, men eg er redd for at dette dessverre er eit teikn i tida, eller ein konsekvens av ein trend som blir velsigna av dagens regjering. Alt skal vere større, og det skal vere robust. For Notodden i Telemark, ein gjennomsnittleg by i innbyggjartal, ville det vore alvorleg dersom ein miste tingretten, slik Justisdepartementet eigentleg ville. Det ville betydd at me miste kompetansearbeidsplassar. Det ville bli ein mindre tilgjengeleg rettsinstans for brukarane, og Notodden ville heilt klart bli ein mindre attraktiv by og region for juristar og andre relevante yrkesgrupper. Eg er glad me stoppa dette. Eg er glad for at Høgre og Framstegspartiet snudde i den saka. Når ein fjernar ein arbeidsplass eller ein funksjon frå ein stad, får det ein konsekvens. Sjølvsagt er det ikkje alltid negativt. Eg meiner f.eks. at me har mykje att for tettare samarbeid mellom kommunane når det gjeld polititenester, så lenge publikum opplever eit betre tilbod, og dersom ein kan organisere seg på ein betre måte, slik at midlane blir bruka betre og tenestene blir betre, er me positive til det. Men det er for mykje føleri og synsing i mange av dei såkalla sentraliseringsdebattane. Dei er for lite kunnskapsbaserte, på begge sider ofte, for å seie det slik. Seinast i debatten om tingrettsstruktur, som var i justiskomiteen, blei det hevda frå dei største tingrettane at dei kvalitativt var betre enn dei små, utan at det kan dokumenterast, utan at me har kunnskapsbasert dokumentasjon på at det er tilfellet. Frå andre hald kan det i debattar kome påstandar om at lokalkunnskap alltid er avgjerande. Det er sjølvsagt ikkje slik heller. Kvalitet i tenestene er det viktigaste, men kva er kvalitet? Eg har eit inntrykk av at nasjonalpolitisk tek ein seg ofte ikkje tid til å gjere gode nok utgreiingar eller kartleggingar før ein gjennomfører enkelte endringar. Handlekraftiveren blir kanskje større enn viljen til å gjere ting grundig. Eg synest at ofte blir debattane for mykje baserte på synsing. Eg meiner at alle, frå alle politiske parti, må trekkje pusten litt, ta ein tur opp i ein luftballong og sjå ut over landet vårt og tenkje litt over korleis me vil at Noreg skal sjå ut om 10, 20, 50 eller 100 år. Me er privilegerte som sit her på tillit frå dei ulike fylka våre og får ta del i samfunnsplanlegginga. Eg vil gjerne at det framleis skal bu folk i bygdene, tettstadene, småbyane og storbyane. Urbaniseringa skjer, og me kan ikkje binde folk med tau til bygdene, men eg trur ikkje me treng det dersom me klarer å gjere noko anna politisk enn berre å oppretthalde. Me må også skape vekst. Me som representerer delar av Distrikts-Noreg, veit at me stort sett står i ein kamp om å oppretthalde. Me må utvikle fleire sentrum av landet og unngå at enkelte byar blir supermakter, og at alt skal dit. Ei betre og jamnare fordeling av statlege arbeidsplassar vil påverke busetjingsmønsteret. Eg trur at me alle, i audmjukskap, må bli betre og flinkare til å sjå ting i ein faktisk samanheng. Kva betyr det for eit fylke eller ein region at ein slår saman mange tenester, at enkelte bedrifter legg ned, at det i tillegg ikkje er vekst i talet på arbeidsplassar i det private næringslivet eller ein ikkje får tilført nye statlege oppgåver? Det er klart det er svært krevjande og negativt for eit fylke eller ein region. Eit kompetansemiljø, eit kvalitativt godt kompetansemiljø – kva er det? Ofte i debattane om både samlokalisering og sentralisering blir det sagt at det er viktig å få til eit betre og meir robust(!) fag- og kompetansemiljø. Eg trur det er fleire tenester der ein kan bli betre om ein arbeider med andre. Eg trur også at det har noko å seie om ein tek imot 40 fødslar i året, eller om ein tek imot 300 fødslar i året. Eg trur det har noko å seie at ein har andre å drøfte problemstillingar med. Men det siste er kanskje ikkje så krevjande i 2016. Som ein tingrettsdommar frå Vestlandet sa i haust då me diskuterte domstolsstrukturen i justiskomiteen: Ho hadde både telefon, e-post og Skype. Me har vel aldri vore meir teknologisk dyktige enn no, og moglegheitene for desentralisering av mange fleire, både statlege funksjonar og tenester, har kanskje slik sett aldri vore betre. (!) Me er alle for smartare, meir effektive og kvalitativt gode løysingar. Eg vil tru me alle meiner det er lurt at me ikkje alle brukar tid på å lage dei same tinga. På same måten er det viktig at når nokon finn ei god løysing, blir det spreidd til andre einingar. Der har me framleis mykje å hente. Me ser det i politiet. Me ser det i Nav, og me ser det i eit breitt spekter av andre etatar og selskap. Men løysinga er ikkje å flytte all utvikling inn i eit direktorat i Oslo, for å setje det på spissen. I staden bør ein ta utgangspunkt i dei plassane som alt er gode, og byggje opp nasjonal kompetanse for så å spreie det rundt. Det vil kunne gje god kvalitet, gode synergieffektar, og det gjev arbeidsplassar rundt om i landet. Me har gode eksempel på dette dersom ein ser f.eks. på barnehuset i Tromsø eller Arena Bioenergi Innlandet. Regjeringa har sjølv eit mål som lyder slik: Regjeringa vil sikre at det framover blir ei fordeling av statlege arbeidsplassar som bidreg til å utvikle robuste arbeidsmarknader i alle delar av landet. Formåla lyder slik: «Den statlege lokaliseringspolitikken skal, ved oppfølginga av desse retningslinjene, medverke til – ei fordeling av statlege arbeidsplassar som bidreg til å utvikle robuste arbeidsmarknader i alle delar av landet – lokalisering av statleg tenesteproduksjon som i størst mogleg grad sikrar befolkninga i alle delar av landet god tilgang til statlege tenester – at nye og omlokaliserte statlege verksemder i hovudsak blir lokaliserte utanfor Oslo – at kostnadseffektivitet og effektiv oppgåveløysing vert inkludert i vurderinga av lokaliseringsalternativ» Då er mitt poeng og intensjon med interpellasjonen både å spørje statsråden og få ein debatt om kva statsråden legg i dette. Kva legg han «i robuste arbeidsmarknader i alle delar av landet», og kva konkret plan har statsråden og regjeringa for å sikre denne fordelinga og gjerne på ein betre måte enn det som er tilfellet i dag?