Jorunn Ringstad (Senterpartiet), 2000-12-13:
For andre året på rad er det i haust eit budsjettsamarbeid mellom Arbeidarpartiet og sentrumspartia. Budsjettet i fjor med dei endringane som skjedde ved forliket, vart støtta av Arbeidarpartiet utan at Arbeidarpartiet la fram noko alternativt budsjett. I år er det ein liknande situasjon, skilnaden er at no er Arbeidarpartiet regjeringsparti. Senterpartiet eller sentrum har ikkje lagt fram noko alternativt budsjett i samferdselsinnstillinga. Når eit parti ikkje legg fram sitt alternative budsjett, misser ein sjansen til å briljere med sine primære standpunkt, men samtidig er det både ryddig og ansvarleg å stå bak budsjettet med dei framforhandla endringane. For å sjå litt på samanhengar og trekkje trådar tilbake, kikka eg igjennom fjorårets samferdselsdebatt. Det som er påfallande når ein les innlegget til dåverande samferdselspolitiske talsmann for Arbeidarpartiet, Karl Eirik Schjøtt-Pedersen, er at det ikkje er så lett å forstå at det er sentrumspartia sin budsjettsamarbeidspartnar som snakkar. Eg har ikkje, korkje i form eller innhald, tenkt å følgje opp det innlegget som Arbeidarpartiet sin samferdselspolitiske talsmann la opp til i fjor. Ved eit forlik mellom fire parti vil det nødvendigvis vere område som ikkje alle er like godt nøgde med. Senterpartiet meiner at vi i 2001 kunne brukt meir midlar til samferdsel. Som eg har nemnt i debattar i år, og også tidlegare år, er det mange uløyste oppgåver på samferdselssektoren. Mange av anlegga som er i gang, blir ikkje drivne effektivt, og etterslepet på vedlikehaldet på alle område aukar kvart år. I år har vi i tillegg den situasjonen at det er ledig kapasitet i anleggssektoren. Berre den siste tida har det kome signal frå mange verksemder i anleggssektoren om at nye oppdrag uteblir, og permisjonar og oppseiingar har alt vorte ein realitet for mange, og vil bli det for fleire. Den ledige kapasiteten i anleggssektoren burde vore nytta til å løyse viktige samferdselsprosjekt. Sjølv om eg, som sagt, skulle ynskt større løyvingar til samferdselssektoren, er eg trass i alt glad for at budsjettforliket gav som resultat ei påplussing på dette området. 80 mill. kr til ferjer har m.a. gitt rom for å fryse billettprisane for 2001 og gjere rabattordningane betre. Utgiftene til ferjer er ein ekstra kostnad, spesielt for næringsliv og fastbuande som brukar ferjene ofte. Riksvegferjene burde vere ein naturleg del av vegen som det ikkje burde koste meir å passere enn det det ville koste å køyre tilsvarande strekning. Ferjene er i seg sjølve ei hindring for effektivitet og fleksibilitet. Ferjene går til faste tider, og reisa må leggjast opp etter dette. Det blir ein ekstra kostnad både i tid og pengar. Dei ekstra kostnadene næringslivet og fastbuande blir påførde, har i fleire tilfelle vore medverkande faktorar når verksemder skal velje lokaliseringsstad, og også for folk sitt val av bustadområde. For Senterpartiet har billigare ferjer vore ei viktig sak i mange år. På sikt må gratis riksvegferjer vere ei målsetjing. Sjølv om stadig fleire ferjestrekningar blir avløyste av bruer eller tunnelar, vil ferjer framleis vere eit viktig innslag i samferdsla i landet. Gjennomsnittsalderen for ferjene er høg, og det er difor sterk trong for fornying. Det er viktig å utvikle ferjene slik at det blir forbetringar når det gjeld overfartstid, miljøgevinst, forbruk av drivstoff og effektivitet. Komiteen er difor positiv til at det nye konseptet for hurtigferjer, kalla FerryCat, blir vidareført. Denne ferjetypen bør prøvast ut på eigna ferjestrekningar, t.d., som komiteen har nemnt, Tau – Stavanger. Eg går sjølvsagt ut frå at denne ferjetypen tilfredsstiller dei krava til tryggleik som riksvegferjene høyrer inn under. Budsjettforliket gav også større løyvingar til kollektivsatsing. Skal kollektivsatsinga gi resultat, må det byggjast opp eit attraktivt kollektivtilbod. Vi må innsjå at vi ikkje kan byggje oss ut av trafikkpresset i folkerike område berre ved å byggje vegar med stadig fleire køyrefelt. Kollektivtrafikken må fange opp større del av trafikkmengda. Privatbilismen aukar, og presset på vegnettet aukar. Eg er difor glad for at vi har kunna leggje inn midlar til dei store byområda for at kollektivtilbodet kan aukast. Vi har sagt i innstillinga at innretninga skal vere slik at midlane blir brukte slik at dei stimulerer til meir bruk at kollektivtilbodet. I distrikta er ekspressbussane mange stader ryggraden i kollektivtilbodet. Mange lokale, små ruter er knytte opp til ekspressbussane. Eg er difor glad for at fleirtalet fekk lagt inn igjen 50 mill. kr på posten for kompensasjon til ekspressbussane. Dette er av stor verdi for kollektivtilbodet også utanfor dei folkerike områda. For kystområda er mange stader båten eit viktig kollektivmiddel. Ekspressbåtane er eit godt alternativ til privatbilen. Men for at ekspressbåtar med stor fart skal vere eit trygt alternativ, er god merking av leia ein føresetnad. Dette er m.a. Sleipner-ulukka ei sterk påminning om. Trygg ferdsel på sjøen både for passasjerbåtar og lastebåtar føreset ikkje berre at hurtigbåtleia er godt merka. Det er avgjerande at fyr og merke langs heile kysten er i god stand. Andre viktige tiltak ved tryggleiken på sjøen er lostenesta og trafikksentralane. Stad skipstunnel er eit konkret tiltak som vil kunne gi mindre fartøy ein tryggare passasje over eit av dei tøffaste havstykka på kysten. For små båtar i dårleg vêr er det ofte knytt stor risiko til å krysse Stadhavet. Mange har lenge håpa og venta på at tunnelen gjennom Stadlandet skal bli realisert. Når det no går føre seg eit utgreiingsarbeid som skal vurdere kostnad og tekniske spørsmål, meiner eg det er naturleg å vente til dette forprosjektet er ferdig før det endelege standpunktet i saka blir teke. Trass i mange tiltak for å tryggje ferdsla på sjøen, er det ikkje mogeleg å utelukke ulukker. Jobben som Redningsselskapet gjer når ulukka er ute, er uvurderleg. Både fiskebåtar, fritidsbåtar og fraktebåtar har opp gjennom åra fått hjelp av Redningsselskapet. Eg er difor glad for at Redningsselskapet har fått tilført 10 mill. kr ved budsjettforliket. I samferdselsdebatten i år er det uråd å la vere å nemne jernbana. Mange hendingar gjennom det siste året har gjort det meir og meir klart at det er mykje som det kan stillast spørsmål ved når det gjeld jernbana i landet. Ulukker og uhell, tog som ikkje er i rute, mangel på lokførarar og ferieavvikling som vart reint kaos, er noko av det som har prega mediebiletet av jernbanedrifta siste året. Det kan ikkje vere overraskande for nokon at dette har sett jernbana i eit merkeleg lys. I tida framover vil det vere ein viktig jobb å få dei som brukar toget, og også alle andre, til å få tilbake trua på toget som eit godt og sikkert framkomstmiddel. Både NSB BA og Jernbaneverket må leggje eit grundig arbeid i å rette på ting som ikkje fungerer. Brukarane har krav på at toga er i rute, at servicen er god og ikkje minst at det skal vere trygt å reise med tog. Tryggleik må vere det som først og fremst står i fokus. Tryggleik kan ikkje og skal ikkje gamblast med. Det kan ikkje aksepterast at viktige tryggingstiltak ikkje blir gripe tak i og gjennomførde innan rimeleg tid. Driftsbudsjettet for Jernbaneverket for 2001 blir om lag det same som i år. Senterpartiet er med i eit fleirtal som er samd i at satsinga på vedlikehald må styrkjast. Det må difor aksepterast at det blir nødvendig å redusere investeringsbudsjettet samanlikna med i år. Ei klar forventning er at Jernbaneverket innanfor tildelt budsjett evnar å prioritere slik at viktige tryggleikstiltak står først på gjennomføringslista.