Bjørn Jacobsen (Sosialistisk Venstreparti), 2002-02-28:
Eg er veldig glad for at utanriksministeren i si utgreiing la vekt på at det er mange dilemma i forhold til situasjonen i Afghanistan. Han reidde på ein måte ein god botn for eit godt ordskifte. Utgreiinga speglar eigentleg ikkje kor alvorleg situasjonen er i Afghanistan, spesielt gjeld dette situasjonen for barn og unge, som blir dei største taparane i alle krigar. Organisasjonen Leger uten grenser melder om at stadig fleire barn i Afghanistan er underernærte. Barnedøyingsfrekvensen er blitt dobla sidan august i fjor, og det er fleire barn i enkelte flyktningleirar no enn før. Leger uten grenser seier det rett ut: Afghanske barn døyr. Dette må vi som leiarnasjon i gjevarlandsgruppa ta alvorleg. Eg har ingen grunn til å tru at vi ikkje gjer det, men desse mest utsette ofra for krigen skal aldri få stå unemnde. Noreg må prøve å leggje vekt på den prekære humanitære situasjonen som er i Afghanistan. Dette innber sjølvsagt også sikkerheitssituasjonen, for det er jo den som i så stor grad er årsaka til den humanitære krisa som har oppstått. Visst nok skal det vere mat nok i Kabul, men den er umogleg å få transportert ut, og då spesielt til områda i Nord-Afghanistan under dei rådande sikkerheitsforholda. Denne situasjonen er sjølvsagt prega av at Afghanistan blei gløymt etter at Sovjetunionen trekte seg ut i 1989. Taliban-regimet bygde seg etter kvart opp, landet har hatt vedvarande tørke, og dei har også hatt internasjonale sanksjonar. Kva vi enn gjer no, må vi ikkje overlate Afghanistan til seg sjølv ein gong til, utan internasjonal hjelp. Vi må i alle fall ta lærdom av det som har skjedd i Afghanistan dei siste 20–30 åra. Vi veit at krigen kostar om lag 20–28 milliardar kr i månaden. Det vil vere billig å drive både naudhjelp og utviklingssamarbeid, samanlikna med ein slik sum. Det store spørsmålet er om vi klarer å løyse det alltid tilbakevendande problemet når det gjeld bistand: Kan vi få demokrati for økonomisk støtte? Truleg kan vi ikkje det, men vi kan i alle fall vere med og setje i gang noko i Afghanistan som på sikt kan gjere at både afghanarane og verda elles kan vere stolte av det landet. Vi veit også at dersom vi bytter økonomien med demokratiet, er vi inne på ein farefull veg ved å krevje for mykje. Kanskje påverkar vi for mykje, medan det Afghanistan treng, er ro til å utvikle politikken. Rundt rekna må det vere ein styrke på 30 000–40 000 mann for å sikre landet, i den forstand at det er trygt å ferdast, og for å oppnå eit minimum av stabilitet i den politiske utviklinga. Det er om lag det same talet som FN totalt har ute i fredsbevarande operasjonar. Dette viser omfanget av den krisa som er i Afghanistan. UNDP, FNs utviklingsprogram, har ansvaret for bistandsbiten på det operative og multilaterale planet, medan FNs spesialutsending, Brahimi, skal prøve å få dette inn i det politiske Afghanistan. Desse problema trur eg utanriksministeren er klar over, og han har sikkert god vilje til å gjere noko med det. Men der trur eg at vi kan kome til å møte veggen, for no når CNN og andre media taper interessa for landet, er eg redd for at den sakte krigen kjem tilbake, den sakte krigen som på ein måte er usynleg, som ikkje er i spørjetimen, som ikkje er i media. Og vi må tillate oss å spørje: Er krigen over i Afghanistan? Her vil eg sitere frå FN-sambandet sine nettsider: «Hvordan er den afghanske virkeligheta nå? Media gir oss to bilder. Det første alternativet er at Afghanistan starter gjenoppbygginga. Den nye regjeringa i Kabul, under ledelse av Karzai, og med militær, økonomisk og politisk støtte fra det internasjonale samfunnet, er klar til å gå i gang med å bygge opp igjen det ødelagte landet. Det andre alternativet» – som kan vere like realistisk – «er at Afghanistan er tilbake der landet var før Taliban: krigsherrene kontrollerer hver sin region, de slåss innbyrdes, støtta av sine respektive utenlandske sponsorer. Mens sivilbefolkninga lever i voksende utrygghet, sulten fortsetter, flyktningene venter i leirene sine, narkotrafikken tar seg opp igjen, og bombene fortsatt faller i deler av landet.» Kan krigen vere på veg inn i ein ny fase? Det blir dokumentert frå enkelte hald at Taliban kan vere sterkt nok til å setje i gang ein ny krig i delar av landet. Det blir også meldt at USA har begynt å bombe afghanske styrkar som ikkje er Taliban-tilhengjarar, men som er ein del av det gamle krigsherresystemet i Afghanistan. General Richard Myers, stabssjef for amerikanarane i regionen, seier at krigen så vidt har starta. Han seier det til ei indisk avis. Dette viser oss at vi på langt nær har sett slutten av denne konflikten. Eg har stor tillit til at utanriksministeren og Regjeringa vil setje desse tinga på dagsordenen, men eg trur òg vi må tore å gå utover det vi vanlegvis gjer. Vi må tore å seie frå hardare i internasjonale fora om at dette er viktig. Som utanriksministeren presiserer i utgreiinga si, er vi alle forplikta til å bidra til internasjonal rettsorden. Og som eg tolkar det, er vegen å gå FN. No er det ikkje til å kome forbi at det i mange konfliktar blir vist lita interesse og liten vilje frå dei ulike partane til faktisk å skape fred. Eit døme på det er f.eks. Great Lakes-konflikten i det sentrale Afrika. Vi var ein delegasjon på fire frå Stortingets utanrikskomite som hadde moglegheit til å vere i Rwanda i ei vekes tid. Der fekk vi sjå og møte mange politikarar som hadde mange meiningar, men heile tida var det ingen som viste nokon vilje til reelt sett å setje seg ned ved forhandlingsbordet og finne fram til løysingar. Så forlanger ein kanskje at FN skal inn med styrkar osv., medan ein eigentleg kjører business as usual: Ein driv med mineralutvinning, ein driv med alt anna enn det å utvikle politiske strukturar for fred. Vi såg også i Rwanda at ein langt på veg kanskje klarer å få til eit rettsoppgjer frå det folkemordet som var der i 1994. Ein har utdanna ca. 11 000 lekdommarar, som skal forhalde seg til og kanskje klare å dømme ca. 100 000 som truleg er skuldige i folkemord. Det viser litt av den dimensjonen dei har å stri med, og som vi på alle måtar må vere med og støtte opp om. Og så går vi over til arbeidet i Tryggingsrådet: Det var med glede eg høyrde på nyheitene denne veka at FN-ambassadøren vår tok eit oppgjer med israelsk rasering av palestinsk eigedom og sa at dette var uforeinleg med det å skulle få til ein fredsprosess. Eg går ut frå at den gode ambassadør Kolby har fått instruksar frå sine politiske leiarar og har teke skeia i ei anna hand, for når vi ser på kva Noreg har gjort i Tryggingsrådet, har vi etter SVs syn opptredd litt passivt og teke for mykje omsyn til USA og også til Israel i forhold til Midtøsten-konflikten. Vi har gjort ein innsats for å heise konfliktane i Afrika på dagsordenen. Noreg bidrog heilt konkret til å hindre ei for tidleg oppheving av våpenembargoen både mot Etiopia og Eritrea for eit år sidan. Vi var der med komiteen på besøk, og såg heilt klart at embetsverket har jobba for fullt framfor den formannskapsperioden som vi skal ha i Tryggingsrådet. Det verkar no som om det er sendt signal om at det skal vere enda sterkare trykk, og at vi skal bruke det politiske innhaldet meir. På eit område ser det ut til at vi har fått noko godt ut av det forferdelege som hende den 11. september i fjor, og det gjeld arbeidet med å få gjort noko med finansiering av terrorisme, kvitvasking, skatteparadis og innsyn i bankkonti. Noreg og andre land har i lengre tid hatt rettslege instrument mot kvitvasking av inntekter frå straffbare handlingar, særleg i samband med narkotikaomsetning. Organisasjonen Financial Action Task Force har ei leiarrolle i arbeidet med at kvart enkelt land skal kunne ta dei nødvendige forholdsreglane. Med terrorhandlingane i USA har behovet for innsikt i finansielle transaksjonar fått ein ny og meir presserande dimensjon, og det internasjonale samarbeidet på området er vitalisert. Både Noreg, EU og USA har innført heimlar for rask frysing av konti og tiltak for større gjennomskinlegheit ved transaksjonar som ein mistenkjer kan vere knytte til terrorverksemd. Skatteparadisa kan ha ei nøkkelrolle i finansieringa av terrorisme, og det er framdrift i det internasjonale samarbeidet mot slike i OECD-regi. Men i USA og også i andre miljø blir antiterrorismeperspektivet brynt sterkt mot konservative finansinteresser, som er utprega antiskatt og antiinnsyn i internasjonale transaksjonar.