Knut Arild Hareide (Kristelig Folkeparti), 2018-10-03:
Noreg er eit svært godt land å bu i for dei aller fleste. Målt ut frå forventa levealder, levestandard og utdanningsnivå er Noreg verdas beste land å bu i. Dei fleste har eit økonomisk trygt tilvære, og oljerikdomen har gitt oss ei moglegheit til å byggje eit velferdstilbod som er unikt i verdssamanheng. Auka levestandard har gitt folk betra livskvalitet. Men mennesket har behov som strekkjer seg utover det materielle. Blant folk flest er det ein lengsel etter noko meir enn auka levestandard. Den lengselen må òg politikken svare på. Han må anerkjenne verdien av fellesskap, tid med familie og vener, kultur, frivillig arbeid og fellesskap basert på tru. Me treng eit heilskapleg menneskesyn. Meir pengar og materiell velstand er ikkje svar på alle menneskelege behov. Norske barn er Europas rikaste, men kjem langt ned på lista over kva for europeiske barn som er dei lykkelegaste. SSBs levekårsundersøking blant personar med innvandrarbakgrunn, frå 2017, viste f.eks. at somaliske innvandrarar er meir tilfredse enn andre innvandrarar, trass i låg tilknyting til arbeidslivet, dårlegast økonomi og at dei bur trongast. Faktisk var dei lykkelegare enn gjennomsnittet i Noreg. I verdas rikaste land opplever barnevernet auka tilstrøyming og at køane i psykiatrien veks. 180 000 menneske i krise ringjer Kyrkjas SOS kvart einaste år. Misbruket av alkohol er høgt, og forbruket har auka med 50 pst. berre dei siste 20 åra. Oslo har blitt kåra til verdas overdosehovudstad av The New York Times, og overgrepstala for barn stig. For meg viser dette at dei fellesverdiane det norske samfunnet er bygt på, er under press. Noko er i ferd med å gleppe på vegen mot overflodssamfunnet. Eg vil peike på eitt område der politisk handling har ført til svært gode resultat. Da røykjeloven i si tid blei innført – under Dagfinn Høybråten – var det ein av tre som røykte dagleg. I dag er talet 11 pst. Da røykjeloven blei innført, var talet på unge mellom 16 og 24 år som røykte dagleg, 22 pst. I dag er talet 4 pst. Dei siste tala peiker mot ein røykfri generasjon. Eg trur me treng fleire «røykjelovar» eller politiske løysingar som verkeleg løyser dei utfordringane me står overfor i overflodssamfunnet vårt – løysingar som sikrar at overgrep mot barn blir avdekte og talet redusert, løysingar for unge som slit med psykiske utfordringar, løysingar på korleis me målrettar fattigdomssatsinga vår både heime og ute, løysingar for korleis me hjelper dei elevane som ikkje får tatt ut potensialet sitt i den norske skulen. Eg kunne nemnt mange – og vil bruke denne debatten til å peike på Kristeleg Folkepartis løysingar for samfunnet vårt. Men før eg gjer det, vil eg peike på nokre saker Kristeleg Folkeparti har vore med på å sikre nettopp det siste året, som har ført Noreg i riktig retning: ei lærarnorm som sikrar fleire lærarressursar til den enkelte eleven. Dette vil gjere den norske skulen endå betre og ikkje minst bety mest for dei elevane som treng det mest. Dette er det både lærarane sjølve, foreldre og elevar har sagt er det viktigaste for den norske skulen no. ei forbetra pleiepengeordning. Nokre sjuke barn treng kontinuerleg pleie, og Kristeleg Folkeparti meiner det er bra at foreldre kan ha moglegheit til å gi barna omsorg sjølve, dersom dei ønskjer det. Pleiepengane erstattar den inntekta som foreldra mister når dei må gå ned i stilling for å ta vare på barna. auka pensjonen til dei einslege minstepensjonistane. Det har Kristeleg Folkeparti gjort fordi me veit at dei som treng det aller mest, er nettopp den gruppa blant pensjonistane. Kristeleg Folkeparti ønskjer ei barnereform. Eit varmare samfunn set barna og familien først. Det skal vere tid til kvarandre, anten det er barna i familien, den enkelte eleven i skulen eller omsorg for dei eldre og dei som treng det mest – tid til det viktigaste. Kristeleg Folkeparti vil føreslå ei barnereform. Får me gjennomført ho, vil det gi ein betre kvardag for barnefamiliane. Me vil styrkje barnetrygda, og foreldrepengeordninga vil me både styrkje og gjere meir rettferdig. Det er ikkje rettferdig at nokre får over ein halv million og nokre får 63 140 kr. Meir barnetrygd for alle vil gi eit løft mot barnefattigdom. Dette er det viktigaste strukturtiltaket for å gjere noko med barnefattigdomen i vårt eige land. Siste punkt i barnereforma vår for å gi ein betre kvardag for barnefamiliane er å gi gratis barnehage for tredje barn og oppover. Svært mange vel å la det bli med to barn. Ein slik bonus vil bety mest for familiar med låge eller vanlege inntekter som ikkje nyt godt av gratis kjernetid i dag, og vil vere positivt for integreringa og fødselstala. Eit varmare samfunn skal ha plass til alle og ha bruk for alle – eit inkluderande samfunn der alle får bidra og bruke evnene sine, uavhengig av kven me er, og korleis me kan bidra i fellesskapet. Kristeleg Folkeparti har jobba fram ei likeverdsreform. Det er kamp for menneskeverdet og mot sorteringssamfunnet i praksis. Me vil at ordninga med brukarstyrt personleg assistent skal styrkjast, og at ho må bli gitt ein nasjonal standard. Me vil at alle kommunar skal innføre ein koordinatorgaranti, slik at alle familiar med funksjonshemma barn får rettane sine oppfylte, og får den hjelpa dei treng. Me vil ha ei betra pleiepengeordning for foreldre med sjuke barn – endra frå tidskonto til ei yting som varer så lenge familien treng det. Me vil ha sterkare og betre tiltak for inkluderande arbeidsliv, med fleire tiltaksplassar for personar med nedsett funksjonsevne. Me vil sikre attføringsbedrifter og seie nei til konkurranseutsetjing av desse. Me vil forenkle hjelpestønadsordningar og dokumentasjonskrav. No må det bli slutt på at familien må bekrefte kvart år at barnet har Downs syndrom. Eit varmare samfunn set menneske føre systemet. Eit varmare samfunn inkluderer menneske frå livets start til livets slutt. I fjor haust kunne me alle følgje mange søskenpar i serien «Søsken» på TV 2. Den viser oss at eit mangfaldig samfunn gjer oss rikare, og at det er gjennom å vise sårbarheit og ved å bry oss me får moglegheita til å skape eit meir ekte, varmare og rausare samfunn. Me møtte her Elina og broren Pablo, som sit i rullestol. Elina blir spurd: Korleis er det å ha ein bror som sit i rullestol? Da bryt broren raskt inn og seier: Om de lurer på korleis det er å ha ei veslesyster som kan gå, så kan det vere ganske morosamt – og litt irriterande. Dette viser kva verdiar me treng i samfunnet vårt. Kristeleg Folkeparti vil ha eit verdiforankra Noreg. Derfor slår me ring om det som verkeleg betyr noko for samfunnet: dei felles verdiane våre og verdiforankringa vår, dei kristne røtene. Engasjementet vårt skal ikkje stoppe ved landegrensene våre. Me ser veksande globale utfordringar. Da kan me ikkje vere oss sjølve nok. Populismebølgja skyl over oss frå både venstre og høgre. Menneskerettane blir utfordra i land ein før trudde var stabile demokrati. Svaret ser ikkje lenger ut til å vere felles løysingar på felles problem, men at kvar og ein må sørgje for seg sjølv. Når eigeninteressa blir styrande for alle nasjonar, taper alle. Og dei som taper mest – er dei som treng det mest. Noregs stemme må vere på dei fattige si side og på klimaet si side. Skal denne stemma vere truverdig, må Noreg òg bidra sjølv. Det betyr at me må ta vår del av ansvaret for å nå 1,5-gradersmålet gjennom ein offensiv klimapolitikk. Det krev politisk leiarskap. Eg avslutta innlegget mitt i debatten om regjeringserklæringa i vinter med følgjande ord – og eg gjentar dei gjerne no: Det sosiale engasjementet har gått som ein gul tråd gjennom Kristeleg Folkepartis historie. Lat det ikkje vere tvil: Kristendemokratisk ideologi er radikal. Derfor er mykje av Kristeleg Folkepartis politikk òg radikal. Han er radikal i kampen mot klimaendringane, radikal i kampen for å jamne ut forskjellar, radikal i kampen mot global fattigdom, radikal i solidaritet med menneske på flukt.