Helge André Njåstad (Fremskrittspartiet), 2021-12-16:
Eg vil òg starta med å takka komiteen for godt samarbeid. Me fekk budsjettforliket veldig seint, så komiteen har jobba godt med dårleg tid. Takk vera ein solid innsats frå Stortingets administrasjon, komitésekretær Marianne Brænden spesielt, har me rokke å få innstillingane både korrekturlesne og på plass til behandlinga i dag. Det er jo litt gøy å følgja denne debatten i ei ny rolle for oss blå, som har hatt fleirtal i åtte år. Me har i åtte år høyrt på kor ille og magert det har vore i Kommune-Noreg, på inn- og utpust, og no har det ikkje gått meir enn åtte veker før dei same representantane snakkar om kor flott og fantastisk alt er vorte. Betydinga kommunesektoren har for økonomien i Noreg, er ganske stor – ca. 19 pst. av BNP for Innlands-Noreg. Ein av fem som jobbar i Noreg, jobbar i kommunesektoren, så det er ein ganske betydeleg, stor aktør. Då skulle ein tru at forskjellen mellom elende og solide rammer skulle vera noko meir enn 2,5 mrd. kr. Men då veit me altså at forskjellen på at noko er magert og at det er ei kjempesatsing, er 2,5 mrd. kr. Eg trur faktisk ikkje at Kommune-Noreg ser på det på same måten. Eg trur Kommune-Noreg ser at ein må prioritera uansett kva rammer ein får, og at ønska Kommune-Noreg har, alltid vil vera større enn tilgjengelege midlar. Det har Framstegspartiet sagt då me var i posisjon, då me var i regjering, og då me støtta ei regjering, og no, når me er i opposisjon, er me ærlege på at kommunepolitikarar må prioritera, og at det alltid er større ønske og behov enn det me har av tilgjengelege midlar. Men viss me ser det store bildet, har me no åtte år bak oss der kommunesektoren har vorte styrkt som sektor. Kommunesektoren er relevant, men ein har framleis utfordringar, sjølv om me har fått sterkare kommunar. Ser ein på tala, har me færre kommunar på ROBEK. Kommunesektoren har dobbelt så mykje pengar på bok. Dei har fått større ansvar, men dei blir framleis etter vårt syn for mykje overstyrte av staten, og spesielt av statsforvaltarane. Haldninga til Framstegspartiet er at me ønskjer å gje kommunane mest mogleg lokalt sjølvstyre, med mindre det går ut over enkeltinnbyggjarar. Då heiar me alltid på at me skal gje enkeltinnbyggjarar valfridom, at me skal gje enkeltinnbyggjarar minst mogleg eigedomsskatt – helst null – og at me skal gje enkeltinnbyggjarar gode tenester, som er av ein kvalitet som dei fortener. Så til våre viktige prioriteringar i dette budsjettet. Eg skal starta me kva me ikkje prioriterer. Framstegspartiet prioriterer ikkje eit rådyrt regjeringskvartal i Oslo. Me vil nedskalera det. Me prioriterer heller ikkje statsforvaltarar som skal overstyra lokaldemokratiet, og ønskjer å fasa ut den ordninga. Me vil heller styrkja kommuneøkonomien. Og kvifor vil me det? For eksempel fordi eldreomsorg er viktig for oss. I dette budsjettet vart det både frå den tidlegare regjeringa, Solberg-regjeringa, og den nye regjeringa eit ganske alvorleg tillitsbrot mellom kommunesektoren og staten då dei endra forsøksprosjektet for statleg finansiert eldreomsorg frå eit år til eit anna. På kort varsel reduserte ein prosjektet med eitt år. Slik bør ikkje staten opptre når ein inviterer til samarbeid. Anten det er eit samarbeid og eit forsøksprosjekt ein heiar på, eller ikkje, bør ein halda seg til inngåtte avtaler. Eg synest det er litt spesielt når tidlegare statsminister i eit replikkordskifte seier at Noreg blir oppfatta som useriøs når ein endrar bistandsmidlar. Då blir ein altså oppfatta som useriøs ute i den store verda, men samtidig har ein akkurat same haldning internt i landet til eigne kommunar. Framstegspartiet synest det er uklokt. Og me synest det er synd at elleve kommunar no skal oppleva budsjettkrise etter åtte veker med Senterpartiet i regjering, som har lovt at alt skal bli betre. Det er iallfall elleve kommunar som i desse dagar skal laga kommunebudsjett som blir veldig krevjande fordi ein fasar ut statleg finansiert eldreomsorg – eit prosjekt som fungerer veldig bra, og som verkar veldig fint, og som gjev betre eldreomsorg til dei som fortener det. Barnehagar var eg inne på i eit replikkordskifte. Det er veldig merkeleg at ein vel eitt element, som pensjon, og så ser ein ikkje heile bildet. Private barnehagar har ei stor utfordring med at dei får etterskotsbetalt tilskotet sitt. Det er mange område der det trekkjer i motsett retning, men så vel ein eitt element. Og her, overfor private barnehagar, er det – på same måten som det eg nemnde i stad – synd at både den førre og den sitjande regjeringa har ein slik politikk. Spesielt med tanke på alle barna som får gode tilbod, og foreldre som er kjempefornøgde med tilboda, er det synd at ein fører ein slik politikk mot private barnehagar. Der står Framstegspartiet åleine og heiar på alle barnehagar, og eg er veldig glad for at me no har full barnehagedekning. Men eg skal ikkje berre klaga over den sitjande regjeringa. Når det gjeld ressurskrevjande brukarar, skal dei få ros for at dei har retta opp det usosiale kuttet frå den førre regjeringa. Det måtte Framstegspartiet òg gjera i forhandlingar i fjor med å leggja inn ei ordning til dei aller minste. Me fekk inn ei ny ordning, som heldigvis er vidareført. Me ser når me les nyheitsoppslag frå budsjettbehandlinga i f.eks. Moskenes kommune, ein liten kommune med veldig mange ressurskrevjande brukarar, at dei har behov for den ordninga som kom på plass, og som eg håpar at den nye regjeringa vil styrkja og ikkje fasa ut. Så må eg òg sjølvsagt snakka litt om ferjeprisar. Det var ikkje det alternative statsbudsjettet til Framstegspartiet eg viste til i replikken min til representanten Greni, det var vedteke revidert nasjonalbudsjett for landet. Regjeringa seier dei skal setja ned prisen med 30 pst., men dei samanliknar ikkje med det sist vedtekne budsjettet, altså revidert. Dei samanliknar med nivået 1. januar, og då blir kuttet 30 pst., altså viss ein samanliknar med for lenge sidan. Viss ein samanliknar kuttet med kva som er prisen i dag, blir kuttet 5 pst. – etter at Framstegspartiet fekk ned prisen med 25 pst. Dette er jo leik med tal, og dei som ikkje går i djupna, vil kanskje oppfatta at den nye regjeringa er veldig snill og set ned prisen veldig mykje, men faktum er at dei set ned prisen lite. Viss me skulle ha samanlikna med det alternative statsbudsjettet til Framstegspartiet, hadde det vore snakk om 50 pst., altså går me med vårt forslag ytterlegare 25 pst. ned. Me reduserer ferjeprisane meir enn det Senterpartiet gjer i regjering, og me reduserte dei då me forhandla med høgreregjeringa i revidert, så der har me ingenting å skamma oss over. Sidan eg starta med å rosa regjeringa, kan eg rosa dei for ein siste ting. Det skal ikkje bli ein vane, men at dei ikkje reverserer Framstegspartiet sine kutt i eigedomsskatten, frå 7 til 4 promille, synest eg er positivt. At ein vel å oppretthalda nivået på eigedomsskatten promillemessig, er bra, spesielt i ei tid då innbyggjarane opplever høge straumprisar, renta er på veg opp, avgifter går opp, og matvareprisar går opp. Då ville det vore veldig synd for vanlege folk dersom òg eigedomsskatten skulle gått opp. Så det er bra at ein har vidareført Framstegspartiet sine kutt i eigedomsskatten. Eg håpar at det er noko ein vil fortsetja med, at ein vil greia ut å setja eit tak på eigedomsskatten, slik at det ikkje blir gigantiske rekningar for enkelte. Eg skulle gjerne ønskt at regjeringspartia hadde snakka med sine lokalt, for der er det masse kreativitet knytt til retaksering, som gjer at dei tek inn like mykje pengar som før. For Framstegspartiet handlar det om å setja eigedomsskatten ned, og aller helst fjerna han. Difor vil det bli ei viktig sak for oss i denne perioden òg. Det vil òg vera viktig for oss å sikra lokalt sjølvstyre. Me opplever gong på gong at statsforvaltarar set lokale avgjerder til side. Det er med på å ta gnisten frå lokalpolitikarar ikkje å få lov til å bestemma sjølve kvar ein skal planleggja bustadfelt, og kvar ein skal ha næringsetablering, men at det skal koma ein byråkrat frå fylkeshovudstaden og seia at dette får de ikkje lov til. Dette er noko me gjerne skulle ha gjort noko med, for det er veldig lite motiverande ikkje å kunna vera herre i eige hus, og at nokon sit på eit kontor – når det gjeld kommunane i mitt valdistrikt, sit ein i Bergen eller på Leikanger – og seier nei til viktige næringsutviklingsprosjekt. Det synest eg ingenting om. Heilt avslutningsvis: Det er gledeleg at sjølv om me no er i opposisjon, har me likevel litt gjennomslag. Me har eit forslag som heile komiteen sluttar seg til, nemleg at regjeringa skal vurdera om arbeidsgruppa mellom KS og regjeringa som gjeld koronautgifter, skal få forlengt mandatet. Det synest me er positivt at komiteen signaliserer og støttar oss på, og det er veldig viktig for utfordringane til kollektivselskapa. Kommunesektoren vil ha utgifter til korona lenger enn det det var antyda at mandatet skulle gjelda for. Difor er me glade for at denne arbeidsgruppa får fortsetja, og ein må gjerne òg sjå på utfordringar ein har i førstelinja, dei som verkeleg står i front i koronasituasjonen i kommunane: helsearbeidarar. Det er mange behov ute i kommunane for å styrkja ho, slik at dei tenestene har gode vilkår i framtida. Med det tek eg opp dei forslaga som Framstegspartiet står åleine om, og dei me er ein del av.