Torgeir Knag Fylkesnes (Sosialistisk Venstreparti), 2013-12-12:
Først vil eg berre seie at det har vore fleire veldig gode innlegg. Dette teiknar til å kunne bli ein god diskusjon. Det er viktig å få inn litt temperatur, for dette er eit område som har enorm betyding for Noreg. Det handlar eigentleg om kva samfunn vi skal ha framover. Som antakeleg Stortingets einaste utdanna filosof, eit slags produkt av avgjerder historisk fatta i denne salen, har eg arbeidd med å forske på korleis nye idear oppstår, på kreativitet, på korleis ny kunnskap blir til. Det har vore mitt interesseområde. Det er dette, kreativiteten, vi skal leve av også i framtida. Det er kreativiteten som avgjer om vi finn svara på dei spørsmåla framtida stiller oss. Korleis legg vi om samfunnet vårt, slik at vi unngår farlege klimaendringar? Korleis sikrar vi arbeid, velferd og tryggleik for alle i tida framover? Kreativitet er det som kjem til å vere svaret på desse utfordringane. Framtidas arbeidsliv treng og vil ha kreative, sjølvstendige menneske. Barnehagar, skolar, høgskolar og universitet skal bidra til det. Idealet om gagns menneske handlar både om sjølvutvikling og samfunnsutvikling. Kreative, sjølvstendige elevar er betre rusta for både arbeidslivet og samfunnslivet – ja, for sjølve livet. Kreativitet er fundamentet i læring, pedagogikk og forsking. Å lære handlar om å forstå noko som før var ukjent – det er å oppdage noko nytt. For SV er målet å leggje til rette for kreativiteten og fjerne stengsel som hindrar, svekkjer eller beint fram øydelegg for kreativitet og læring. Forskinga på kreativitet er eintydig – kreativiteten er driven av nysgjerrigheita. Det er den indre motivasjonen som er drivaren for å tileigne seg ny kunnskap, anvende kunnskap på nye måtar og skape nye idear. Vår oppgåve som kunnskapspolitikarar er derfor å leggje til rette for ein skole som skaper sjølvstendige, kreative og kritiske elevar. Grunnleggjande ferdigheiter må liggje til grunn, men gjer vi skolen for smal, vil vi aldri lykkast med å tenne den indre motivasjonen hos alle elevar. Sidan elevane er forskjellige, treng vi å prioritere mange forskjellige typar tiltak samtidig. Derfor har SV i regjering – og no nemner eg noko – satsa markant og auka etter- og vidareutdanning, etablert ny lærarutdanning og auka rekrutteringa. Frå 2011 til 2012 auka talet på etter- og vidareutdanning med 20 pst. Vi har auka talet på lærarar med om lag 6 000 i perioden 2005–2013, 600 ekstra berre i haust. Vi har reorientert skolen ved å satse på tidlegare innsats, slik at elevar med utfordringar får hjelp tidlegare, og har auka satsinga på skolehelseteneste og helsestasjonar. Vi har innført gratis leksehjelp på 1.–4. trinn. Familiar med låg inntekt og låg utdanning og familiar med minoritetsbakgrunn er dei som i størst grad har brukt denne ordninga. Vi har innført frukt og grønt og kulturskoletime, som høgresida no forkastar. Vi har stått for ein variert, praktisk, estetisk og teoretisk skolekvardag, som kan trigge forskjellige typar menneske med forskjellige typar evner, bakgrunn og behov. Når ein diskuterer kunnskap, må ein halde seg til kunnskap. Når forskinga viser at vi får positive læringseffektar av frukt og grønt, og når lærarar rapporterer at det verkar positivt inn på ro, orden og læring, skal kunnskapspolitikarar halde seg til det og ikkje raljere. Regjeringa raljerer. Statsråd Røe Isaksen og representanten Asheim brukte til og med PISA-undersøkinga som eit dekke for å latterleggjere eit viktig og kunnskapsbasert tiltak i den norske skolen. På same viset er det med kulturskoletimen. Også her ser vi at dei landa som legg opp til kulturell og estetisk utfalding, er dei som gjer det best i matte. Ja, kunnskapens vegar er vanskelege å forstå, men det skal kunnskapspolitikarar gjere. Det er mange vegar til kunnskap, eller for å seie det på ein annan måte: Hjernen er ikkje aleine. Kroppen treng næring og aktivitet og må stimulerast teoretisk, praktisk og estetisk. Hjernen er ein del av ein organisme og kan ikkje berre fôrast som ei datamaskin – instrumentelt innføre noko kunnskap her og der. Ein må jobbe med han. Derfor må kunnskapspolitikken prioritere fleire tiltak samtidig, ikkje berre eit eller to tiltak, men fleire samtidig. Lærarars kompetanse og lærarars ansvar og handlingsrom har mykje å seie for elevanes læring. I motsetning til regjeringa vil SV auke talet på lærarar, gi rett til etter- og vidareutdanning, auke handlingsrommet for det pedagogiske faget i skolen. Her går det eit viktig skilje. Satsinga på etter- og vidareutdanning av lærarar er ei satsing heile Stortinget stiller seg bak, og er ei vidareføring av det arbeidet som SV tidleg starta i den raud-grøne regjeringa. Vi reduserte kommunanes del frå 40 pst. til 25 pst. etter avtale med partane. Den nye finansieringa har ført til at kommunane søkjer for fleire, men ikkje for så mange som ønskjeleg. No aukar Stortinget løyvingane og endrar fordelinga mellom stat og kommune og lærarar på nytt. Men ei utfordring vil framleis vere om kommunane stiller med sin del, uansett kor liten den er. Ei viktig utfordring for kommunane vil vere å finne vikarar for lærarar som er i vidareutdanning. Det blir ofte ufaglærte vikarar og dårlegare tilbod til elevane mens den faste læraren tar vidareutdanning. Det blir viktig for oss å sørgje for at satsinga på etter- og vidareutdanning fungerer best mogleg for både lærarar og elevar. Noko av det viktigaste den raud-grøne regjeringa gjorde i skolepolitikken, var å satse på sterkare tidleg innsats. Dei første skoleåra er heilt avgjerande for å tileigne seg ferdigheiter som trengst for å meistre skolen. Men mykje av grunnlaget blir lagt også før første skuledag. Elevanes heimesituasjon betyr svært mykje. Derfor er det med bekymring eg ser på høgresidas omlegging av barnehagepolitikken. Høgre, Framstegspartiet Kristeleg Folkeparti og Venstre aukar barnehageprisane og kontantstøtta samtidig. Resultatet vil bli at nokre av dei barna som ville hatt størst glede av viktige tilbod som barnehage, ikkje får delta. Det er da skolen må gjere resten av jobben, m.a. med barn som møter første skoledagen med norskkunnskapar som gjer at dei slit med å henge med i undervisninga. Gode, jamlege tilbakemeldingar der elevane får tilbakemelding om korleis dei ligg an, og kva meistringsnivå dei ligg på, har mykje å seie i skolen. Karakterar er ei snever tilbakemelding, som forskinga forkastar som læringsfremmande. Dei er først og fremst brukbare når inngang til vidaregåande skole og høgare utdanning skal avgjerast. Her går høgresida sine eigne vegar og trur i si villfaring at karakterar betrar elevanes læring. Dei kan ikkje påvise det. Tvert imot, dei landa som gjer det best i PISA-undersøkinga, er dei landa som er minst opptatt av testing. Ytre motivasjon, som konkurranse, verkar hemmande på læring – spesielt blant dei yngste elevane. Om læring er målet, er det den indre motivasjonen som må stimulerast, den indre drivkrafta i kvar enkelt elev til å oppdage litt meir, vere nysgjerrig og bruke kunnskapen på kreative måtar. Høgresida har sjølv funne på at utstrekt bruk av elevtestar stimulerer eleven til å lære meir, at lærarane underviser betre, at offentleggjering av resultata forsterkar læringa, og at kommersielle privatskolar er prikken over i-en. Det finst ikkje haldepunkt for dette. Så skal eg bruke det siste minuttet til å kommentere noko av det som har kome fram i debatten. Det er eit stor felt vi diskuterer her. For det første kan gjerne høgresida seie at det er ei prioritering dei har gjort ved ikkje å velje frukt og grønt og kulturskoletime. Det kan ein gjerne seie. Dei raud-grøne prioriterte etter- og vidareutdanning og skole osv. pluss frukt og grønt og kulturskoletime. Det er ein markant forskjell. Ein kan ikkje rote det bort i prioritering. Ein har rett og slett satsa mindre på skolen. Så til elleve månaders studietøtte. Dette var ei lissepasning til sentrum og regjeringspartia. Her har alle unntatt Høgre lovt det, og likevel hoppar dei av det. Det vil svekkje moglegheitene for studentane til å studere og til å utfalde seg i studia sine. Så blir det framstilt som om regjeringa ikkje har satsa på forsking. Vi har frå 2005 til i dag auka forskinga med 32 pst. – ein realvekst. Det er 7 mrd. norske kroner. Det har gått frå 0,79 pst. av BNP til 0,92 pst. av BNP. Det har vore ein markant auke, som regjeringspartia eller andre ikkje bør underslå.