Erling Sande (Senterpartiet), 2008-05-29:
Saksordføraren la tungt inn over oss alvoret i temaet som vi diskuterer i dag, nemleg kjemikaliepolitikken. Når vi no skal fatte vedtak om å ta inn EU sine kjemikaliereglar i norsk regelverk, kan det vere god grunn til å starte med å minne kvarandre om korleis reglane, eller forslaget til reglar, har endra seg frå då kvitboka kom frå EU-kommisjonen i 2001, og fram til i dag. Krava om at farlege stoff må bytast ut med mindre farlege stoff, om dei finst og kan nyttast til same føremål, har vore eit stridsspørsmål. Det same gjeld spørsmåla om kva som skal kallast eit farleg stoff. I starten av prosessen blei det gjort ei inndeling i fire grupper av stoff: stoff som kan føre til kreft stoff som skadar arveeigenskapane hormonforstyrrande stoff stoff som ikkje blir brotne ned i naturen, eller som samlar seg øvst i næringskjeda I dei reglane vi vedtek i dag, er det berre den siste gruppa av stoff som EU ser på som farleg nok til å krevje utbyting av stoffet dersom det finst betre alternativ for helse og miljø. Dei andre eigenskapane, som hormonforstyrring, kreft og endringar i arveeigenskap, er ikkje lenger så farlege at ein krev utbyting. Kjemikalieselskapa i EU har dermed i stor grad lukkast med å snu merksemda frå helse og miljø og over til selskapa si konkurranseevne og fri flyt over heile EØS-området. Dermed er REACH i dag svært ulik kvitboka frå 2001. Trass i at EU-parlamentet prøvde å skjerpe direktivet, greidde dei det ikkje. Det seier òg litt om kor lite makt ei forsamling som har mange tilhengarar i denne sal, verkeleg har i EU-systemet. Det viser òg kva verdiar unionen prioriterer når dei må velje mellom marknadsliberalisme på den eine sida og folkehelse og miljø på den andre. Det er likevel bra at EU no får eit omfattande lovverk for registrering, kontroll og godkjenning av kjemiske stoff, men dumt at mange kjemikaliar som burde kome under direktivet, ikkje vil inngå i det. Senterpartiet sitt EU-standpunkt tør vere kjent, òg vår motstand mot EØS. Likevel er og vil Senterpartiet vere eit parti som gjer kva vi kan for å nytte det handlingsrommet som ligg innanfor EØS-avtalen. Resultata av at vi i regjering trassa EU i spørsmåla om forbod mot såkalla bromerte flammehemmarar for elektriske og elektroniske apparat, var langt meir vellukka enn det ein kunne vente. Noregs forbod kom i 2006, trass i EØS-avtalen. Danmark og EU-parlamentet ynskte å prøve saka for domstolen, og domstolen støtta at EU-kommisjonen ikkje kunne unnta det såkalla deka-BDE frå forbod. Dermed blir desse stoffa forbodne i EE-produkt òg i heile EU. I proposisjonen legg Regjeringa til grunn at nasjonale reglar kan vidareførast, og at REACH-direktivet på nokre område legg grunnlag for ei skjerping av regelverket gjennom at fleire stoff kjem inn. Senterpartiet meiner at norske styresmakter sitt utgangspunkt må vere at REACH må sjåast på som eit minimumsdirektiv, slik at vi kan fortsetje arbeidet med å setje strengare krav til stoff når våre faglege myndigheiter meiner at felleskrava er for svake. Senterpartiet meiner Regjeringa må arbeide aktivt overfor EU for å få forståing for eit slikt syn. Noreg skal spele ei rolle som dreg det felles regelverket i rett lei. Det norske arbeidet med å få bromerte flammehemmarar inn under regelverket viser nettopp at dette er mogleg. Sjølv om vi gjerne skulle sett at REACH var så omfattande som det opphavleg var planlagt, er det lagt ned eit stort arbeid i å teste kjemiske stoff. Difor er det òg viktig å bidra i samarbeid i EU til vidare testing. Senterpartiet stør difor innstillinga som ein samla komite har lagt fram her i dag.