Astrid Aarhus Byrknes (Kristelig Folkeparti), 2016-04-26:
Eg òg vil starta med å takka saksordføraren for arbeidet og for samarbeidet om denne meldinga. Den årlege meldinga viser at den samla eksporten av norsk forsvarsmateriell sokk med vel 15 pst. i 2014 samanlikna med 2013. Dei største mottakarane er medlemslanda i NATO og Sverige og Finland. Eksporten til autoritære regime utgjer ein liten del av den samla eksporten av forsvarsmateriell. Det er godt å vite. Men eitt forhold gjev særleg grunn til bekymring: Det blei i 2014 eksportert A- eller B-materiell til fleire av landa som sidan 2015 har delteke i krigen i Jemen. Rapportar kan tyda på alvorlege brot på krigsfolkeretten i denne væpna konflikten. Kristeleg Folkeparti og eit fleirtal i komiteen forventar at departementet i neste årsmelding går gjennom erfaringane med bruken av sjekklister som er innført for å hindra at forsvarsmateriell blir brukt til intern undertrykking eller brot på menneskerettar. Ein særleg grundig gjennomgang ønskjer vi av eksporten til statar som har vore partar i Jemen-konflikten, ikkje minst Saudi-Arabia. Dersom erfaringane tilseier det, må retningslinjene, inklusive sjekklister, strammast opp og praktiseringa innskjerpast. Eit fleirtal i komiteen understrekar at vi må unngå at strategiske varer eksporterte frå Noreg blir brukte til intern undertrykking, brot på menneskerettane eller på ein måte som bryt med krigsfolkeretten. Eit stortingsfleirtal ønskjer no at det seinast i neste melding til Stortinget blir gjort nærare greie for kva konsekvensar krigen i Jemen har for norsk eksport til dei involverte landa. Det verkar no endå meir nødvendig. Eit FN-panel rapporterte i januar til Tryggingsrådet at dei hadde funne omfattande og systematiske brot på humanitærretten både frå den saudiarabiskleia koalisjonen og frå motstandarane deira i Jemen-konflikten. Etter at komiteen har lagt fram innstillinga, er det òg i media avdekt eit sal av ammunisjon til Emirata, at det heldt fram gjennom 2015 og i januar i år før det blei stoppa av Utanriksdepartementet. Slik eksport kan vera i strid både med den nye våpenhandelsavtalen og med norske retningslinjer. Dette spørsmålet ber eg utanriksministeren avklara i Stortinget før Stortinget no skal behandla det forslaget som det skal stemmast over i dag. Den internasjonale våpenhandelskonvensjonen Arms Trade Treaty tredde i kraft i 2014. Innhald frå artikkel 26 i konvensjonen blei same år teke inn i vurderingskriteria i Utanriksdepartementet sine retningslinjer, men ikkje i lov eller forskrift. I komitéinnstillinga ber fleirtalet departementet greia ut om innhaldet i artiklane 6 og 7 i ATT-avtalen kan innpassast i norsk lov eller forskrift, slik at det får ei sterkare juridisk forankring og ikkje berre blir avspegla i departementet sine eigne retningslinjer. Ei slik juridisk forankring gjev Noreg ein modell for robust etterleving av våpenhandelsavtalen. Den kan vi òg anbefala overfor andre land, som kanskje ikkje har eit så ansvarleg embetsverk, og der betydninga av lovfesting dermed blir større. Kristeleg Folkeparti er difor med og føreslår at Stortinget ber regjeringa greia ut om innhaldet i artikkel 6 og 7 i ATT-avtalen kan innpassast i norsk lov eller forskrift. Vi fremjar saman med Arbeidarpartiet og Senterpartiet òg forslag nr. 2, som lyder: «Stortinget ber regjeringen utrede muligheten for å videreutvikle dagens ordning med sluttbrukererklæring ved eksport av strategiske varer, for eksempel ved at det i enkelte saker kan iverksettes stikkprøvekontroll på oppgitt sluttbrukerdokumentasjon etter en tid.» Målet vårt med desse to forslaga er å forbetra regelverket for eksport av forsvarsmateriell. Gjennom å byggja fleirtalsalliansar dei seinare åra oppnår vi fleire forbetringar, og den linja ønskjer vi å vidareføra ved å skapa fleirtal som sikrar at forbetringa blir oppnådd i praksis. Det er fleire gode forslag som er fremja i innstillinga. Nokre av dei har ulike formuleringar, men felles mål. Kristeleg Folkeparti har i arbeidet med denne innstillinga lagt hovudvekta på å søkja fleirtalsløysingar som kan gje gjennomslag i det komande året.