Valgerd Svarstad Haugland (Kristelig Folkeparti), 2004-04-01:
Dette er ein merkedag i norsk kulturpolitikk. Regjeringa la i august i fjor fram ei ambisiøs stortingsmelding. Ho legg opp til ei omfattande kultursatsing i det komande tiåret og skisserer klare politiske prioriteringar. Eg er glad for å konstatera at det i Stortinget er brei tilslutning til hovudlinjene i meldinga, sjølv om eg òg må konstatera at enkelte er meir opptekne av at det er skiljelinjer. Det er òg gledeleg at komiteen sluttar seg til det prinsipielle utgangspunktet i meldinga om at kultur har ein eigenverdi i seg sjølv, og strekar under at samfunnsutviklinga kjem til å krevja ein meir aktiv kulturpolitikk i åra som kjem. Med utgangspunkt i den eigenverdien som ligg innebygd i kunst og kultur, er det eit hovudmål i den statlege kulturpolitikken å leggja til rette for mangfald og kvalitet i alle ledd innanfor kulturlivet. Det inneber at kulturpolitikken fyrst og fremst skal retta seg mot dei delane av kulturlivet som ikkje fullt ut lèt seg finansiera av inntekter frå omsetninga, og at kvalitet må vera eit viktig kriterium for at kulturtiltak skal kunna forsvara statleg støtte. Kulturmeldinga presenterer ein livskraftig og samansett kultursektor i eit samfunn som er kjenneteikna av raske og gjennomgripande endringar. Ikkje minst har kunstfeltet ekspandert kraftig dei siste tiåra, og kunst står i dag fram med eit stort mangfald av uttrykksformer. Bruk av ny teknologi, auka internasjonal kontakt og ei utvikling der ulike kunstformer glir meir og meir over i kvarandre, har vore med på å fremja fagleg nyskaping og større uttrykksmangfald. Særleg gjeld dette det frie kunstfeltet, som i høg grad er prega av unge, internasjonalt orienterte kunstnarar. Produksjon og formidling av samtidskunst skjer i stadig større grad utanfor dei etablerte institusjonane, innanfor etter måten lause organisatoriske rammer. Dette feltet er dynamisk, og mange av aktørane held eit høgt profesjonelt nivå, trass i svært tronge økonomiske rammer. Difor har kulturmeldinga som ei hovudprioritering å styrkja det frie kunstfeltet. Innstillinga frå komiteen viser at det framleis er brei semje om grunnprinsippa og hovudprioriteringane i norsk kulturpolitikk. Men på enkelte viktige punkt gjeld dette ikkje Framstegspartiet. Framstegspartiet er det einaste partiet som ikkje tek til orde for ein auke i dei offentlege løyvingane til kulturformål – tvert imot går dei inn for ein reduksjon. Det er den største forskjellen. Framstegspartiet meiner òg at ein ikkje skal blanda saman norsk kultur og framande kulturar – ja, det er nesten like stor forskjell. Dei går imot, og dei seier at «våre nye landsmenns kultur også må integreres i vår egen kultur, fordi den norske kulturen har de norske tradisjoner i seg, og det kan være farlig å kludre med våre kulturelle tradisjoner». Dei fryktar at våre eigne tradisjonar vil bli utviska, og at den norske kulturelle tradisjonen blir ei samrøring av ulike kulturelle innslag. Framstegspartiet avslører med dette at dei overser kva kultur er, og korleis kulturar oppstår og utviklar seg. Kultur er opne prosessar i stadig endring. Dei veks fram og blir forma i møte med andre kulturar. I ein globalisert tidsalder er det eit utal arenaer for slike møte. Dette inneber at kulturelt mangfald er ein føresetnad for ein levande, moderne kultur. Å fremja kulturelt mangfald og det å utnytta eit utvida spelerom for internasjonal kulturutveksling er difor eit gjennomgåande perspektiv i kulturmeldinga. Også norsk kultur har oppstått og utvikla seg gjennom eit internasjonalt samkvem som går hundrevis av år tilbake. Til og med element som vi i dag oppfattar som særnorske, som t.d. hardingfele og rosemaling, er influerte av andre land og kulturar. Kulturmeldinga tek til orde for å snu rundt på mykje av det grunnleggjande perspektivet i norsk kulturpolitikk. Heilt fram til i dag har kulturpolitikken i mangt og mykje vore ein del av nasjonsbygginga og ein velferdspolitikk tufta på utjamning av levekår og like tilbod til alle. Ein viktig del av kulturpolitikken har vore å dyrka fram ein særeigen nasjonal identitet forankra i ein einskapleg, felles nasjonal kultur. Globaliseringa har gjort sitt til at ideala om likskap og nasjonal integrasjon blir utfordra av nye former for ulikskap. Den framtidige kulturpolitikken må venda perspektivet bort frå konstruksjonar av ein slik felleskultur og ta innover seg den kompleksiteten som pregar dagens kultursituasjon. Det må leggjast til grunn eit dynamisk og inkluderande kulturperspektiv som gir rom for eit mangfald av ulike stemmer. Dette står likevel ikkje i vegen for at ein framleis både kan ta vare på og styrkja det som tradisjonelt er oppfatta som den norske kulturarven. Det er sjølvsagt ei viktig nasjonal oppgåve, som ingen andre aktørar kan ta seg av. Den kristne kulturarven er ein viktig del av referansegrunnlaget i det norske samfunnet, uavhengig av personleg tru eller livssyn hos kvar enkelt av oss. For fyrste gong er difor kultur og kyrke eige tema i kulturmeldinga. Kyrkja som kulturberar er handsama både i den generelle delen av meldinga og i fleire av fagkapitla. Eg er glad for at også komiteen understrekar kristendommen og kyrkja som ein viktig del av vår kultur, og at fleirtalet sluttar seg til forslaget om ei særskild støtteordning for kyrkjemusikk. Alt før komiteinnstillinga låg føre, tok Arbeidarpartiet, SV og Senterpartiet seg tid til å halda eigen pressekonferanse. Her la dei fram eit slags manifest i 15 punkt under overskrifta «Det store Kulturløftet». Det aller meste av dette er i samsvar med det som er å finna i kulturmeldinga og i fleirtalsmerknadene frå komiteen. Dermed er ikkje det som opposisjonen har presentert, stort anna enn å slå inn opne dører. For det fyrste er det gledeleg at dei i all hovudsak sluttar seg til ei kulturmelding som skisserer ei ganske omfattande opptrapping av dei statlege kulturløyvingane. Eg vil minna om at denne kulturmeldinga er langt meir ambisiøs enn tilsvarande melding som vart fremja av ei arbeidarpartiregjering tidleg på 1990-talet under overskrifta «Kultur i tiden». Der vart det lagt til grunn at nye prioriteringar måtte skje innanfor eksisterande økonomiske rammer, mens den meldinga som eg har lagt fram, føreset ei opptrapping på om lag 1 milliard kr innanfor tiårsperioden. Rundt rekna halvparten av dette gjeld stadfesting av planar som Stortinget tidlegare har slutta seg til, fyrst og fremst AMB-meldinga, dessutan operasatsinga og Stavanger som europeisk kulturby. Den andre halvparten følgjer av dei mange nye forslaga i kulturmeldinga. Desse er svar på nye utfordringar over eit breitt felt. I det store og heile sluttar Arbeidarpartiet, SV og Senterpartiet seg til dei overordna prioriteringane i meldinga og gjer mange av våre forslag til sine eigne. Det er bra! Dei støttar opp om satsinga på norsk musikk. Dei gir òg tilslutning til våre forslag om å styrkja innkjøpsordninga for fonogram, styrking av lokale arrangørar og festivalar og etablering av ei nasjonal jazzscene. I sjølve innstillinga blir det fleire plassar vist til eit innspel frå musikkorganisasjonane kalla «Samstemt», eit taktskifte for rock, pop, jazz og folkemusikk. Eg er einig i at det er viktig å satsa på dette feltet, og innspelet frå organisasjonane er verdifullt. Men her er det ingen prioriteringar, berre krav om meir pengar. Korleis noverande ordningar kan målrettast betre, bør òg inngå i den vidare utviklinga av feltet. Vidare sluttar dei nemnde partia seg til styrkinga av dansekunsten og dei frie teatergruppene. Dei støttar opp om ein meir offensiv språkpolitikk for å styrkja norsk språk, både bokmål og nynorsk, likeins forslaget om å styrkja innkjøpsordninga for norsk litteratur for å oppretta ei eiga innkjøpsordning for sakprosa. I tråd med kulturmeldinga ynskjer dei å fremja kulturelt mangfald og sikra gode vilkår for samisk kultur. Dei sluttar seg til satsinga på utsmykking i offentlege rom og auka satsing på frivillige kulturaktivitetar. Det er med andre ord berre få punkt og enkelte svakt grunngitte forslag til utforming og forvalting av støtteordningar som dei tre parti står aleine om. Dei er òg einige i at det framleis skal satsast på norsk film. Dei økonomiske rammevilkåra for norsk filmproduksjon er det som kjent gjort greie for i ei eiga melding. Under budsjettdebatten i fjor haust forlangte – vil eg seia – eit fleirtal i komiteen at Regjeringa skulle leggja fram ei eiga sak om dette innan 1. mars 2004. Eg gjorde det den gongen klart at eg alt hadde planlagt å gjennomføra ei evaluering av tilskotsordningane på filmfeltet. Eg presiserte òg at det ikkje var mogleg å gjennomføra ei forsvarleg utgreiing på dette feltet på to månader. Grunngivinga frå komitefleirtalet for dette hastverket var at ein ville sjå ei slik utgreiing i samanheng med handsaming av kulturmeldinga. No klarte departementet å leggja fram ei sak om dei økonomiske rammevilkåra for norsk filmproduksjon den 12. mars. Men så har komiteen sjølv utsett handsaminga av denne meldinga. Eg synest dette er litt merkeleg. Derimot er eg veldig nøgd med at fleirtalet i komiteen ser behovet for ei sterkare kultursatsing. Det er likevel viktig å understreka at oppfølginga av kulturmeldinga skal skje over ein tiårsperiode. Det er ikkje slik at alle tiltak kan prioriterast i 2005-budsjettet. Oppfølgingsarbeidet skal sjåast i eit samla kulturpolitisk perspektiv, og dei mest påtrengjande behova må dekkjast fyrst. Det handlar både om å følgja opp planar som er presenterte i tidlegare dokument som Stortinget alt har slutta seg til, og om å møta nye utfordringar gjennom ei rad nye prioriteringar. Ein samla kulturpolitikk i åra framover tilseier at vedtekne planar må følgjast opp, samtidig som nye utfordringar må prioriterast. Ein ansvarleg kulturpolitikk krev at vi har handlingsrom til å vurdera behova på dei ulike område opp mot kvarandre. Vi står samla sett framfor store kulturpolitiske utfordringar. Brei semje om grunnprinsipp og hovudlinjer i kulturpolitikken tilseier at vi no har eit godt utgangspunkt for ein heilskapleg kulturpolitikk som kan gjera sitt til å vidareutvikla ein kreativ og veksande kultursektor.