Olaf Gjedrem (Kristelig Folkeparti), 1999-11-16:
Føremålet med desse to forslaga er godt – så billige og rettkomne gebyr på tekniske tenester som mogleg for innbyggjarane rundt om i Noreg. Me har i det lovverket som er bygt opp rundt desse gebyrfinansierte tenestene, lagt vekt på at dei bør vera sjølvfiansierande, men heller ikkje meir. Når det i det fyrste forslaget blir foreslått at ein skal ha ein utvida kontroll med at det opplegget kommunane har, er fornuftig og forsvarleg, føler eg at det går eit steg for langt. Dei erfaringane som eg har frå lokalpolitisk arbeid, kan eg samanfatta med at statlege pålegg og bindingar er negative for lokaldemokratiet. Dei representerer eit uynskt inngrep, som avgrensar handlefridomen og minskar interessa for å driva med lokalpolitisk arbeid. Detaljregulering og rapportering bind opp store arbeidskraftreservar i kommunane til slikt arbeid, og legg store økonomiske føringar. Derfor burde det, i motsetning til det ein går inn for i forslaget, heller ha vore Stortinget si oppgåve å redusera det kontrollapparatet og dei rapporteringspliktene som blir lagde på kommunane. Stortinget bør som ei rikspolitisk forsamling ha tillit til at lokaldemokratiet fungerer, og ikkje overprøva dette. Dersom det oppstår misforhold eller situasjonar som er kritikkverdige eller uynskte, har me allereie den reiskapen me treng for å ta hand om slike situasjonar, bl.a. mindretalsanke og legalitetskontroll frå fylkesmannen. Det er slike sterke, gode tryggingsventilar som sikrar lokalsamfunnet mot overgrep frå sine eigne valde tillitsmenn og -kvinner. Dette er ein reiskap som skulle vera tilstrekkeleg, som skulle redusera Stortingets ynske om og vilje til ytterlegare innskrenking av kommunane sin fridom til sjølve å ta seg av desse spørsmåla som gjeld innbyggjarane direkte. Når det gjeld det andre punktet, at ein skal tilby forbruksavhengige prisar, så er det her eit arbeid på gang. Det blir nå lagt opp til at det i kommunane skal vera ein todelt gebyrsats på vatn og avløp, at ein skal ha ein del som er fast og lik for alle, og ein forbruksavhengig del. Når det gjeld avfallsgebyra, er det lagt opp til at kommunane bør differensiera desse. Dette fører til ein reduksjon av avfallsmengda og auka incitament for gjenvinning av avfall. Derfor er det ein går inn for i punkt 2, langt på veg tryggja i og med det arbeidet som er på gang i kommunane. Når det gjeld det tredje punktet om tvungne anbod, vil eg gjerne kommentera det med å seia at det i dag ikkje er noko til hinder for at kommunane kan gjennomføra tvungne anbod i den mon kommunane ser på dette som ynskjeleg og nødvendig. Eg vil òg føya til at forslagsstillarane, som representerer Høgre – som normalt er eit parti med ein stor skare lokale tillitsmenn og -kvinner og langt på veg må vera eit parti som kunne ha tillit til sine mange representantar i mange kommunar – bør vera tilbakehaldne med å tvinga lokalpolitikarane til bestemte løysingar og heller overlata til kommunane sjølve å bestemma kva som er føremålstenleg og best for sine innbyggjarar. Det bør ikkje vera ei oppgåve for sentrale politikarar å overstyra lokalpolitikarane for at innbyggjarane skal få ei anstendig behandling. Dette føler eg meg overtydd om at lokalpolitikarane sjølve er i stand til å ta seg av på ein glimrande måte. I samband med arbeidet for eit enklare Noreg bør det vera Stortingets målsetjing og konkrete føremål med omsyn til dei forskjellige vedtaka som blir gjennomførte, å forenkla arbeidet for lokalpolitikarane. Det er nok av hindringar, det er nok av bindingar, det er nok av ressursoppbinding. Derfor bør det vera ei prioritert oppgåve for Stortinget å forenkla det daglege virket for kommunane, slik at ein kan få mest mogleg igjen av ressursane. Då burde ein heller gått i motsett retning av det som ein gjer framlegg om, nemleg statlege pålegg, og inn for auka kommunal fridom. I den mon ein får utilsikta eller uheldige løysingar lokalt, vil eg visa til tryggingsventilane, mindretalsanken og legalitetskontrollen hos fylkesmannen, som burde vera fullverdige og gode kontrollmekanismar for at ikkje slike ordningar skal kunna få utarta og utvikla seg trass i det lokale demokratiet. Når det gjeld det andre Dokument nr. 8-forslaget, som er reist av Framstegspartiet, om å føra ein strengare kontroll med avgiftene og tilbakebetala i løpet av tre år det som måtte vera betalt for mykje, så står komiteen nokså samla, med mykje av den same grunngjevinga som for det fyrste Dokument nr. 8-forslaget, og kan ikkje samtykkja i dette.