Valgerd Svarstad Haugland (Kristelig Folkeparti), 2003-06-16:
Dei norske folkebiblioteka har hatt mykje å seia for framveksten og forvaltninga av viktige fellesverdiar i det norske samfunnet. Folkebiblioteka har gitt leselyst og opplysning til generasjonar av nordmenn, og har fungert som samlingsstader og kulturelle knutepunkt i kommunane. Dessverre vert i dag mange små folkebibliotek drivne på sparebluss, med mangelfullt tilbod og avgrensa opningstider. Når heile biblioteksektoren samstundes står framfor store utfordringar, m.a. med omsyn til auka bruk av ny teknologi, vert det stilt store krav til nytenking og kreativitet. Difor er det viktig at ein ser på strukturen i biblioteknettverket, slik at ein kan nytta ressursane på den beste måten og halda ved like eit kvalitativt og tidsmessig bibliotek. I denne samanhengen skal vi greia ut heile bibliotekfeltet under eitt, slik at ein kan sjå på fordelane ved nærare samhandling mellom folkebibliotek og fag- og forskingsbibliotek. Dette arbeidet vil vi setja i gang i samarbeid med Utdannings- og forskingsdepartementet, og det skal leiast av ABM-utvikling. Som ledd i dette la Kultur- og kyrkjedepartementet i fjor haust fram eit høyringsnotat om forslag til endringar i lov om folkebibliotek. Forslaga vekte då engasjert debatt, og førre talar sa det ikkje uventa var mykje uro. Eg må seia at eg vart veldig overraska over alle reaksjonane, fordi det som var grunnlaget for forslaget, var noko heilt anna enn slik det vart oppfatta. Men eg vil òg seia at debatten var konstruktiv, og han viser at biblioteka har ein sentral plass i samfunnet. Departementet tok imot over 250 høyringsfråsegner, og forslaget fekk brei omtale i media. Debatten knytte seg fyrst og fremst til to av endringsforslaga. Det eine forslaget opna for større grad av samarbeid når det gjeld bibliotektilbodet, medan gjeldande lov krev at kvar kommune skal ha eit eige folkebibliotek. Det andre forslaget gjekk ut på å fjerna kravet i lova om fagutdanna biblioteksjef i kommunale bibliotek og i fylkesbiblioteka. Eg forstår innvendingane og den uroa desse to forslaga har skapt – i ettertid iallfall. Difor har eg valt ikkje å følgja dei opp i den framlagde odelstingsproposisjonen. Det opphavlege forslaget var uttrykk for eit ynske om å betra bibliotektilbodet til folk rundt om i heile landet, for vi må vedgå at tilbodet mange plassar ikkje er slik det bør vera, sjølv med dei klare lovpålegga som eksisterer. Men i samsvar med dei fleste høyringsfråsegnene har eg kome til at det mest formålstenlege vil vera å vurdera alle substansielle endringar i lys av den samla gjennomgangen som det er meininga snart å setja i gang. Eventuelle endringar i lovverket som ei oppfølging av den komande utgreiinga vil kunna ta tid, men det er likevel klokt å gjera nokre endringar no. Mellom anna vil eg leggja betre til rette for forsøksverksemd med samarbeidskonstellasjonar, som eventuelt kan følgjast opp med ytterlegare lovendringar i neste runde. Eg vil altså halda på kravet om folkebibliotek i kvar kommune og fylkesbibliotek i kvar fylkeskommune, men med høve til å gi unntak i forsøkssamanheng. Sjølv om det var ei gal oppfatning av høyringsforslaget at kommunane ville stå fritt til å leggja ned bibliotektilbodet, viste debatten i media at tida ikkje er moden for ei endring som ville ha opna for ei slik utvida samarbeidsverksemd. Målet med endringsforslaga var å fjerna hindringar for alternative måtar å organisera folkebibliotektenester på og gi ei best mogleg utnytting av ressursane. Eg meiner framleis at det krevst bibliotek av ein viss storleik for å fylla eit breitt oppgåvespekter i framtida. Lokalet, samlingane og utstyret må kunna dekkja mange formål. Dei tilsette må ha god fagkompetanse, og opningstidene må vera så romslege at folk kan koma dit når dei har behov for det. Interkommunalt biblioteksamarbeid kan vera ei rasjonell løysing mange stader. Eg legg no opp til at ABM-utvikling kan gi unntak frå kravet om bibliotek i kvar kommune, slik at ein kan prøva ut organisering som også inneber ei samlokalisering. Men målet må, slik som òg komiteen seier, vera å styrkja bibliotektenestene. Vi har alt gode eksempel på at utvida samarbeid mellom kommunar kan gi gode bibliotekløysingar. Til dømes har Tønsberg og Nøtterøy eit slikt velfungerande samarbeid. Det vert også opna for samarbeid om bibliotektenester med statlege institusjonar, som t.d. høgskular eller arkivinstitusjonar. Eit stort fleirtal av høyringsinstansane åtvara vidare mot å fjerna kompetansekravet til biblioteksjefar i kommunar og ved fylkesbibliotek. Mange meiner at det å fjerna kompetansekravet vil gi uheldige signal i ei tid då biblioteka har store behov for ny og oppdatert kompetanse, t.d. innanfor informasjons- og kommunikasjonsteknologi og i samband med etterutdanningsreformene. Med nær sagt uavgrensa tilgang til informasjon er det òg nødvendig med profesjonell hjelp til å finna relevant og kvalitetsmessig tilfang. Eg har vurdert dei innkomne fråsegnene og foreslår å ikkje oppheva kompetansekravet. Eg er glad for det arbeidet som er gjort, og er tilfreds med det forslaget som vi no har sendt over til Stortinget. Vi har hatt ein fruktbar prosess, som eg er overtydd om at alle partar har tent på. Prosessen vil halda fram, fyrst og fremst ved den utgreiinga vi vil ta til med, men òg gjennom dei røynslene vi får gjennom prøveordningane. Vi treng folkebiblioteket like mykje i morgon som vi gjorde i går. Men vi må ha eit folkebibliotek som kan gi brukarane det beste tilbodet. Lovforslaget er eit steg i den retninga. Eg takkar Stortinget for at det har støtta dei forslaga som er lagde fram.