Torgeir Knag Fylkesnes (Sosialistisk Venstreparti), 2016-05-30:
Førestill deg at du har ei smerte inne i deg som gjer at du ikkje veit kvar du skal gjere av deg, du aner ikkje korleis du blir kvitt smerta, du føler deg hjelpelaus og heilt utan håp. Slik var innleiinga på eit brev eg fekk frå ein pasient som hadde sine meiningar om den saka vi i dag behandlar. Heldigvis har du ein avtale med fastlege, som føreslår at du skal leggje deg inn på ein sengepost i psykisk helsevern fordi livet er blitt så vondt at det er vanskeleg for deg å vere heime. Kva skal vere noko av det første som møter deg når du blir innlagd? At du blir bedt om å gå inn på eit rom og kle deg naken fordi dei skal gjennomgå kleda dine og bagasjen din? I dag kan dette skje, men da må det vere gjort eit vedtak på førehand om kontroll. Det må vere ein mistanke om at pasienten kan bere med seg våpen, rusmiddel eller andre ting som kan vere til fare for pasienten, andre pasientar eller tilsette. Regjeringas forslag og komiteens innstilling går enda lenger. Det inneber at alle ved ein sengepost i psykisk helsevern må gjennom denne krenkande ransakinga. Og dersom ein motset seg dette, da kan det gjerast med tvang – for alle. Hovudargumentet er sikkerheit. At menneske tar med seg rusmiddel eller gjenstandar som kan brukast til å skade seg sjølve og andre, veit vi er eit aukande problem, og det er viktig å sørgje for at både tilsette og pasientar er trygge. Problemet oppstår når det ikkje lenger er eit krav om å sjå kvar enkelt og gjere ei konkret vurdering, men at mistanken om at nokon kan vere ein fare, fører til at alle må gjennom tvangskontrollen. Da blir dette ei institusjonalisering av tvang. Formålet med psykisk helsevernlova er bl.a. at lova skal «sikre at de tiltakene som er beskrevet i loven, tar utgangspunkt i pasientens behov og respekten for menneskeverdet». Gjennomgang av pasientens kropp, klede og eigedelar er i utgangspunktet ei krenking av pasientens integritet. Det er nødvendig å ha den moglegheita. Som samtlege helseministrar dei siste 20 åra har Bent Høie som mål å redusere stigma rundt psykiske lidingar. Men her går ein altså frå å krenkje enkeltpersonar ved grunngitt mistanke til å krenkje og stigmatisere alle med psykiske lidingar fordi enkelte med psykiske lidinger blir vurderte til å vere farlege. Det er dette eg finn spesielt ved denne saka, at ein ikkje diskuterer dette på eit meir prinsipielt grunnlag. I forskinga kaller ein denne bevegelsen frå enkelttilfelle til generelle lover og reglar for «sikkerhetisering», altså at ein bruker sikkerheitsargumentet for å bruke enkelttilfelle til å innføre generelle tiltak. Vi veit også at det har ein tendens til å ramme dei aller svakaste. Denne prinsipielle diskusjonen er i liten grad oppe. Den trøysta ein kan ha, er: Jo, jo, dette skal faktisk gjelde alle, og dermed er det greitt. Vi i SV synest det er spesielt kva dette vil kunne gjere for tilliten i behandlingsforløpet og går derfor mot innstillingas § 4-6 andre ledd. Eg vil med dette også fremje vårt lause forslag, om gjennomgang og styrking av kontrollkommisjonen sitt arbeid med oppfølging av tvangsregelverket. Vi kan subsidiært støtte forslag nr. 1, men eg meiner ei evaluering av denne ordninga er ein ganske svak inngang på eit veldig stort og prinsipielt spørsmål, som har svært mange sider ved seg som handlar om menneskeverd.