Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2020-12-17:
I ein situasjon der koronapandemien har ramma heile samfunnet vårt, levesettet vårt, næringslivet vårt og helsevesenet vårt, er det éin ting som står fram som viktigare enn noko anna, nemleg tryggleik for helse og inntekt, tryggleik for god helse for alle, for beredskap i heile landet og for førebygging. Per Fugelli sa det slik: «det helsefremmende og forebyggende arbeid i Norge i dag fremstår som ensidig rettet inn mot individet.» Og vidare: «Du er din egen helsesmed.» Han snakkar vidare om følgjande: Politikk handlar om å fordela. Når vi fordeler levekår – inntekt, arbeid, utdanning, bustad, mat og miljø – fordeler vi òg rammevilkår for helse. Men politikk er meir enn å fordela brød og pengar. Politikk handlar òg om villigheit til å fordela ikkje-materielle verdiar som fridom, tryggleik, verdigheit, meining og tilhøyrsel. Politikk er å fordela og forvalta eit menneskesyn og eit samfunnsklima som får direkte følgjer for menneska si moglegheit til å bevara helse. Derfor må det førebyggjande og helsefremjande arbeidet byggjast inn i politisk teori og praksis. Slik sett hadde sosialmedisinens grunnleggjar Virchow rett da han hevda at politikk ikkje er noko anna enn medisin i stort. Koronapandemien har vist oss alvoret i desse orda frå Fugelli og kor viktig beredskapsansvaret til helsevesenet er for vår felles tryggleik. Sviktar helsevesenet på den grunnleggjande beredskapen, rokkar det òg ved folk sin tillit til myndigheitene. Koronapandemien har vist verdien av eit sterkt, offentleg og desentralisert helsevesen med nok kapasitet og god kompetanse. Senterpartiet har særleg vore opptatt av konsekvensane som pandemien har ført til for dei mest sårbare av oss alle, dei eldre, som har vorte isolerte frå familien sin og sine kjære, og som har måtta døy åleine. Senterpartiet prioriterer i sitt alternative budsjett 200 mill. kr nettopp til ein særskild pakke for å tryggja tilbodet til eldre på sjukeheimar og i heimesjukepleia under pandemien. Senterpartiet sine tre største helseprioriteringar i neste års statsbudsjett er eit løft for sjukehusøkonomien og akuttberedskapen, ei stor satsing på psykisk helsehjelp og rusomsorg og ei tydeleg prioritering av legevakt- og fastlegeteneste. Senterpartiet styrkjer helseberedskap og pasientbehandling i offentlege sjukehus med 1,1 mrd. kr i 2021. Vi vil utvikla lokalsjukehusa, ha trygge ambulansetenester med korte responstider og sørgja for desentraliserte fødetilbod med forsvarleg bemanning og følgjeteneste. Vi føreslår øyremerkte midlar til å byggja opp jordmorteneste i kommunane. Vi støttar ikkje etablering av eit nytt sjukehus på Gaustad og går imot nedlegging av Ullevål. Senterpartiet vil avvikla regjeringa si privatiseringsreform Fritt behandlingsval, og med Senterpartiets forslag vil sjukehusa verta skjerma for regjeringa sine effektiviseringskrav gjennom ABE-reforma. Vi vil ikkje berre gi sjukehussektoren auka rammer, vi vil òg endra finansieringa, der vi reduserer delen av innsatsstyrt finansiering, og vi rammefinansierer psykisk helsevern og fødetilbod. Vi vil òg avvikla ordninga med nøytral moms i helseføretaka, som er eit insitament til konkurranseutsetjing av tenester som f.eks. reinhald. Tilbake til Per Fugelli sine ord: Politikk handlar om meir enn å fordela brød og pengar. Når Senterpartiet vil ha meir rammefinansiering, handlar det òg om kva verdiar vi meiner at helsevesenet vårt skal representera. Den marknadsretninga som denne regjeringa har ført det offentlege helsevesenet ut i, er feil, der pasientar, diagnosar og behandlingar vert vurderte etter kor lønsame dei er. Beredskap løner seg ikkje i ein sånn modell. Senterpartiet vil ta faget tilbake til helsesektoren. Vi vil avvikla helseføretaksmodellen og innføra ei leiings- og tillitsreform som alternativ til regjeringa si effektiviseringsreform, auka konkurranseutsetjing og privatisering av vårt offentlege helsevesen. Fastlegeordninga er grunnmuren i kommunehelsetenesta, og fastlegeordninga og legevaktsordninga er no i ei krise. Dei siste åra har fastlegane fått stadig nye oppgåver utan at ressursane er styrkte tilsvarande. Unge legar vegrar seg for å velja fastlegeyrket på grunn av det høge arbeidspresset. Legevakta kjem i tillegg og vert konsekvent driven på basis av omfattande unntak i arbeidsmiljølova. Slik kan ein sjølvsagt ikkje driva grunnleggjande nasjonal helseberedskap i lengda. I haust førte uttaket av 35 legevaktslegar i streik til nasjonal fare for liv og helse. Senterpartiet vil i 2021-budsjettet prioritera 400 nye nybegynnarstillingar i fastlegeordninga, såkalla ALIS. Vi innfører òg tilskot til kommunar for å tryggja legevaktordninga i distrikt med særskilde utfordringar, og vi opprettar tilskot til kommunar som vil prøva nye rekrutteringstiltak for fastlegar, som t.d. ved å tilby fastløn. Psykisk helsehjelp og rusomsorg må styrkjast. Senterpartiet føreslår 300 mill. kr i øyremerkte midlar til auka satsing i helseføretaka på rus og psykiatri. Det er nødvendig fordi regjeringa sitt verkemiddel, den gylne regel, ikkje har fungert i nokon av åra medan dei har styrt Helse-Noreg. Senterpartiet vil prioritera utbygging av tilbodet innan barne- og ungdomspsykiatrien og distriktsmedisinske senter. Vi gir auka midlar til helsehjelp i barnevernet og øyremerkjer også ei særskild satsing på helsetilbodet i norske fengsel. Senterpartiet føreslår i tillegg ei auka satsing på rus og psykisk helse i kommunane med 100 mill. kr. Vi øyremerkjer midlar til helsesjukepleiarar i skulehelseteneste. Vi styrkjer tilskotet til brukar- og pårørandearbeid og tilskotet til førebygging av rusavhengigheit og spelavhengigheit, og vi aukar òg tilskotet til ROS, rådgivingsteneste om eteforstyrringar, slik at dei kan verta eit nasjonalt tilbod. Innan eldreomsorga er Senterpartiet si største prioritering ein styrkt kommuneøkonomi, med 3 mrd. kr. Vi ønskjer eit løft for aktivitet og innhald i eldreomsorga og føreslår også å styrkja den økonomiske ordninga til å etablera kjøkken på institusjonar for eldre, med 30 mill. kr. Vi føreslår òg 20 mill. kr til dagaktivitetsplassar og 10 mill. kr til heimerehabilitering. Vi gir òg Aktivitetsvenn, i regi av Nasjonalforeningen for folkehelsen, 5 mill. kr i auka støtte, og vi styrkjer tannhelsetilbodet for eldre og andre prioriterte grupper med 40 mill. kr. I regjeringa sin budsjettproposisjon står det å lesa at talet på årsverk når det gjeld aktivitørar, er redusert med 19,2 pst. i åra 2015–2019. Dette er ei gruppe som held på å verta radert ut av helsetenestene våre, og det synest eg faktisk er veldig bekymringsfullt – i ei tid der Stortinget seier at vi skal få meir aktivitet og innhald i eldreomsorga, forsvinn aktivitørane ut. Senterpartiet ønskjer å etablera ei særskild satsing på 30 mill. kr som tilskotsordning for kommunar som vil satsa på tverrfagleg rekruttering av aktivitørar, men òg slikt som musikkterapeutar, logopedar osv. Senterpartiet prioriterer i tillegg ei sterk satsing på ordinære helseutdanningar. Vi føreslår 100 nye studieplassar innan medisin og 75 nybegynnarstillingar for legar i sjukehus, såkalla LIS1-stillingar. Vi føreslår i tillegg 600 nye studieplassar og vidareutdanningar for sjukepleiarar, jordmødrer, intensivsjukepleiarar og helsesjukepleiarar, for er det éi tid der vi skal styrkja grunnmuren vår og sikra nasjonal utdanning av helsepersonell, er det no, når vi ser korleis ein pandemi kan ramma landet og helsevesenet vårt. Senterpartiet vil gjennom ein tydeleg folkehelsepolitikk redusera sosiale helseforskjellar. Vi vil ta i bruk skulen som folkehelsearena. Alle barn og unge må få tilbod om ein time fysisk aktivitet i skulen kvar dag. Det har vi fått gjennomslag for i Stortinget, men regjeringa følgjer det ikkje opp. Vi vil igjen innføra ei ordning med gratis frukt og grønt på ungdomsskulen og på kombinerte skular. Dette var det første dagens regjering tok bort da dei overtok regjeringskontora i 2013. Dette vil vi ha omkamp om. Vi aukar satsinga på tilrettelegging for friluftsliv. I tillegg har vi ei satsing på antibiotikaresistens. Antibiotikaresistens vert kalla for helsevesenet si klimakrise. Senterpartiet prioriterer i 2021 ei særskild satsing på arbeidet mot utbreiing av antibiotikaresistente bakteriar. Vi føreslår òg eit forprosjekt for nasjonal produksjon av legemidlar og vaksiner. Til slutt vil eg presisera at vi òg støttar folkehelsa ved ikkje å redusera tobakk- og alkoholavgiftene, vi kuttar ikkje i sukker- og sjokoladeavgifter, og vi reverserer liberaliseringa av taxfree-ordninga som regjeringa innførte i 2014. Vi kuttar midlane til Akson – eg skal koma tilbake til det i eit anna innlegg – og vi støttar heller ikkje innføring av momsplikt på alternativ medisin. Vi vil støtta det lause forslaget som Arbeidarpartiet har fremja i dag.