Sigrun Eng (Arbeiderpartiet), 2007-06-14:
I årets forhandlingar mellom staten og dei to jordbruksorganisasjonane gav avtala bøndene ei auka inntektsramme på 975 mill. kr. I tillegg vil 173 mill. kr i frigjorde midlar for inneverande år kome til utbetaling. Oppgjeret gir ein inntektsvekst på om lag 10 pst. – eller 17 000 kr pr. årsverk. Hovudmålet med jordbruksavtala er sjølvsagt å leggje til rette for produksjon av trygg og rein mat. Samstundes skal landbruket bidra til sysselsetjing og busetjing over heile landet. Vi skal ta heile landet i bruk! Difor skal vi framleis leggje til rette for lokal matproduksjon og ein desentralisert næringsmiddelindustri. Vi vil ha kortreist mat, dvs. at det skal vere kort avstand mellom jord og bord. Maten treng ikkje reise halve jordkloden rundt før han kjem fram til oss som forbrukarar. Vi må ta vare på og utvikle norsk tradisjonsmat, med sine smaksforskjellar og sitt mangfald. Verdiskapingsprogrammet, som er ein del av jordbruksavtala, er viktig i den samanhengen. Av omsyn til eiga forsyning, men òg av omsyn til matvaretryggleik og -beredskap, bør vi i størst mogleg grad vere sjølvforsynte med dei matvareprodukta som vi har naturgitte vilkår for å produsere. Eg overlèt til dei respektive partia å gjere greie for sine synspunkt og sin politikk. Lat meg òg opplyse at reindriftsavtala, som vi behandlar i lag med jordbruksavtala, vil saksordføraren, Arne L. Haugen, gjere greie for i eit seinare innlegg. Dei raud-grøne partia er opptekne av at landet skal ha eit variert landbruk. Vi skal ha ulike former for samdrift, og det skal vere rom for enkeltmannsføretak. Heiltidsbøndene skal ha ei inntekt til å leve av, på lik linje med andre yrkesgrupper. Alle gardens ressursar skal gi grunnlag for dette. Vi får færre, men meir effektive bønder. No er det mindre enn 50 000 bønder her til lands. Arealet pr. bruk har på få år dobla seg. Talet på dyr har òg auka – eller flata ut, for nokre grupper. Automatiseringa og effektiviseringa har gått fort. Alt er ikkje som det var før krigen, sjølv om nokon ser ut til å tru det. Når ein les høgrepartia sine merknader til jordbruksoppgjeret, kan ein få inntrykk av at landbruket taper på alle frontar. Rett nok har landbruket store utfordringar, men det må vere måte på svartmaling. Arbeidarpartiet har framleis tru på norsk landbruk. Sjølv om talet på bønder har gått ned, vil eg minne om at reduksjonen av landbruksarealet er svært liten, berre 0,9 pst. dei siste ti åra. Vi produserer langt meir kjøt enn nokon gong, men vi forbruker òg meir – og vi kastar meir! For meg er det ein tankekross når Statistisk sentralbyrå sine tabellar syner at matavfallet i snitt utgjer vel 250 kg pr. person pr. år. Da er det iallfall ikkje matbudsjettet som tyngjer hushaldsbudsjettet. Vi bruker trass i alt berre ca. 11 kr pr. hundrelapp til innkjøp av mat. Etter mitt syn er det eit paradoks at vi importerer jordbruksprodukt som vi har gode føresetnader for å produsere sjølve. Vi burde kunne regulere produksjonen av desse produkta på ein slik måte at vi på den eine sida unngår overproduksjon, og at vi på den andre sida har stor import til andre tider. Det er tankevekkjande at vi i dag importerer sau frå New Zealand, for er det noko vi kunne vere sjølvforsynte med, må det vere norsk sauekjøt. Når vi no betrar vilkåra for sauehaldet, har vi i Arbeidarpartiet eit håp om at årets avtale er ein stimulans for næringsaktørane. I Budsjettnemnda for jordbruket har partane vore einige om å endre berekningsgrunnlaget for oppgjeret. Det betyr at realrenta blir berekna på den same måten som i mange andre sektorar. Dei tekniske berekningane tek høgd for dei raske endringane som finn stad i jordbruket. Eg er einig med landbruksministeren i at dette burde ha vore gjort for fleire år sidan. Eg ventar ikkje at alle skal vere nøgde med alt i dette oppgjeret. Men det er eit godt oppgjer. Etter to år med ei raud-grøn regjering har vi snudd utviklinga i landbruket. Det er rom for både store og små. Optimismen er tilbake i norske bygder. Bøndene får meir betalt for produksjonen sin. Tiltak som organisasjonane lenge har vore opptekne av, blir styrkte. Eg tenkjer spesielt på den landsdekkjande landbruksvikarordninga, som nok har vore god i nokre kommunar, men som har mangla i storparten av kommunane. I det heile blir velferdsordningane styrkte. Særleg unge menneske som anten er i ferd med å overta ein gard eller er i ein småbarnssituasjon, er opptekne av dette. Dei som arbeider i jordbruket, har òg krav på ferie, slik at ungane som veks opp på ein gard, òg kan få nokre feriedagar til andre opplevingar, til liks med skulekameratane. Eg tenkjer vidare på ekstratilskotet der ein i større grad gir prisauke for at dyra skal få vere ute og beite ned kratt og villnis og dermed demme opp for gjengroing. Med dei verkemidla som no ligg i avtala, sørgjer vi for at landbruket leverer rein og god mat, samtidig som vi får naturen attende som vårt fellesgode – til rekreasjon og naturoppleving. Landbruket er òg grunnlaget for store delar av norsk reiseliv. NHO og andre paraplyorganisasjonar har vore tydelege på det. Gjengroing er eit veksande problem, bokstaveleg talt. Tidlegare denne veka hadde VG eit stort oppslag med titelen «Norge gror igjen». På få tiår er opne landskap blitt reine jungelen. Grunnen til det er ein kraftig redusert beitebruk. Eit varmare klima set ekstra fart på gjengroinga. VGs bilete seier meir enn ord og viser kva som skjer med kulturlandskapet når det ikkje blir brukt. Gjennom årets jordbruksavtale håper vi å snu denne utviklinga. Den beste måten å halde krattskogen i sjakk på, er å sende dyra ut på beite. Dessutan er det god dyrevelferd. Eg er derfor glad for den kraftige auken i beitetilskotet på 72 mill. kr. I tillegg blir omsetjingskravet for produksjonstilskot redusert frå 30 000 kr til 20 000 kr pr. føretak, noko som er svært positivt, og som særleg kjem dei små bruka til gode. Det er òg viktig at vi legg til rette for tilleggsnæringar, slik at landbruket sine ressursar kan utnyttast til beste for lokalsamfunna. Ein levande gard gir eit mangfald av moglegheiter, aktivitetar og meiningsfylte arbeidsoppgåver, nærleik til dyr, natur, kultur og menneske. Spesielt det bynære landbruket har ein stor marknad for såkalla «Inn på tunet»-tenester, som handlar om å skape aktivitet og arbeidsplassar som er tilpassa ulike menneske sine behov, med garden som utgangspunkt. Ein gard kan òg vere ein viktig arena for læring, eit alternativt klasserom som gir undervisninga ein ny dimensjon. Dette vil òg gi ungane auka kunnskap om landbruket. Vi har ei målsetjing i Soria Moria-erklæringa om 15 pst. økologisk produksjon innan 2015. Ambisiøst? Ja, men ikkje umogleg. Verkemiddelet er meir stimulering til omlegging, og folk etterspør meir enn tilbodet er. Ein flaskehals er den økologiske kornproduksjonen og at kraftfôrkostnadene har gått i veret over fleire år utan at ein har sett inn tiltak der. Det er mykje fokusering på miljøtiltak om dagen. Det vil vere nødvendig med mange store og mindre tiltak på alle frontar, om vi skal nå dei måla dei raud-grøne har sett seg. Skogbruket er og kan bli ein enda større bidragsytar der. I dag tek skogen opp om lag 50 pst. av CO2-utsleppa i Noreg. Med dei føringane som denne Regjeringa har lagt, og som blir styrkte i denne avtala, kan både biobrensel og biodrivstoff frå skogen verkeleg bli eit godt bidrag. Moglegheitene er mange – det er kartlagt at det kan liggje mellom 5 000 og 10 000 nye arbeidsplassar der. Skogspleie, skogplanting og hausting av naturressursane er viktig. Eg må seie meg einig med statsråden i at vi kan hauste av skogen der andre land må ta i bruk dyrka mark for å nå sine mål. WTO blir den største utfordringa landbruket og næringsmiddelindustrien har stått overfor nokon gong. Utanriksministeren sa frå denne talarstolen tysdag at forhandlingsresultatet kunne vere like rundt hjørnet – eller langt unna. Partane hadde spissa posisjonane sine. Vi må ta i bruk alle dei verkemidla som ein kan, når avtala er i hamn. Det står ikkje på viljen til å gjere det, og eg finn grunn til å sitere frå Soria Moria-erklæringa, der ein seier at Regjeringa vil ha «en totalgjennomgang av WTO-forhandlingenes konsekvenser for norsk landbruk. I en nær dialog med næringen vil vi legge grunnlaget for utforming av virkemidler i tråd med Stortingets mål for landbrukspolitikken og internasjonale forpliktelser». Alle land har rett til ein viss eigenproduksjon, og den økologiske produksjonen omhandlar ikkje avtala. Ramma for årets avtale og fordelinga av henne er i stor grad i tråd med Noreg sine forpliktingar i WTO, og har med andre ord ei innretning som er «klarert». Auken i velferdsordningane, auken i midlane for å få til ei god avløysarordning og auken på tilskot til dyr som i stor grad gjer seg nytte av utmark og grovfôr, er slike eksempel.