Lene Vågslid (Arbeiderpartiet), 2021-02-23:
Tusen takk til komitékollegaene for eit godt samarbeid. Dette blei ei lang innstilling. Norsk politi er nok blant dei best utdanna politifolka i verda. Politiet vårt haustar stor tillit i befolkninga. Me er stolte av politiet, av det dei gjer i kvardags- og krisetid. For Arbeidarpartiet er det heilt sentralt at politiet framleis skal ha eit sivilt preg og vere tufta på dei ti grunnprinsippa. Stortingsmeldinga me behandlar i dag, tek for seg no-situasjonen, ho går gjennom delar av nærpolitireforma, ser på eit endra kriminalitetsbilde og viser ei rekkje statistiske oversikter over kriminalitetsutviklinga. Som saksordførar vil eg òg vise til at me har behandla denne saka veldig grundig. Det ser ein av både merknader og forslag. Romartala I–VI er forslag frå komiteen som kjem til å få fleirtal under voteringa på torsdag. Fleire gonger har eg sagt det, av og til blir det brukt i litt feil samanhengar av Høgre, men norsk politi er betre på enkelte område i dag enn før politireforma. Me har fått nye metodar i politiet, me har fått på plass eit nasjonalt beredskapssenter, og me har fått på plass eit nytt politihelikopter. Den spisse beredskapen er med rette blitt noko betre, og fagmiljøa er òg blitt styrkte. Politiet sjølve meldar om at dei arbeider meir kunnskapsbasert og erfaringsbasert enn tidlegare. Men har nærpolitireforma gjort politiet nærare? Har nærpolitireforma ført til at dei blir meir synlege? Har me fått eit løft for etterforskinga? Har arbeidet med kultur, leiing og haldningar fått politisk prioritet? Nei, meiner Arbeidarpartiet. Arbeidarpartiet meiner at Erna Solbergs regjering har vore kaotisk i justispolitikken. Politiet skulle reformerast – det var det brei tilslutning til. Gjørv-kommisjonens alvorlege rapport viste oss kvifor, og det var viktig for Arbeidarpartiet å ta den kommisjonen på alvor. Difor var me opptekne av å få forsterka tiltak for kultur og leiing, få avklart tydelegare nasjonal kriseleiing, og ikkje minst sørgje for forpliktande mål og vedtak om den viktigaste beredskapsressursen i norsk politi, nemleg det lokale politiet, slik Gjørv-kommisjonen tydeleg sa. Dessverre må me måle regjeringa på meir av det dei gjer og ikkje alltid det dei seier. Som ein vil sjå av innstillinga frå justiskomiteen, er det svært mange eksempel på at nærpolitireforma som Stortinget vedtok, ikkje er den reforma høgreregjeringa, med deira åtte statsrådar, sju frå Framstegspartiet, gjennomfører. Politiets kapasitetsanalyse viser at det har kome to fleire operative årsverk i patrulje sidan 2015 – to! Riksrevisjonens ganske kritiske rapport viser at regjeringa ikkje har hatt rett når dei har hevda at dei har flytta innsatsen frå gata til data. Riksrevisjonen skriv at situasjonen er alvorleg, og at Justisdepartementet ikkje har prioritert IKT-kriminalitet. I meldinga ser ein at regjeringa ønskjer å vurdere å la private ta seg av fangetransporten. Det er heilt uaktuelt for Arbeidarpartiet. Ein ser òg i meldinga at regjeringa kunne tenkje seg å omorganisere utrykkingspolitiet. Der er me veldig glade for at ein samla justiskomité i dag slår fast at omorganisering av UP ikkje blir noko av. Så føreslår Arbeidarpartiet, Senterpartiet og SV å stanse all pågåande eller føreslått sentralisering i politidistrikta til ei evaluering av nærpolitireforma ligg føre. Det er heilt rett å gjere, og det er synd at ikkje Framstegspartiet vil støtte det forslaget. Igjen ber me om oversikt over ressursbruk, utgiftsutvikling og bistand til politiet frå brannvesenet og ambulansen i perioden frå 2016–2020. Me veit at mengda har auka, me veit at brann- og redningstenestene i større grad enn tidlegare må vere vikarpoliti. Det er bra at forslaget om å opne enkelte politiarrestar igjen får fleirtal. Det er ei fornuftig justering av delar av strukturreforma. Det er positivt at ein òg ser at kvaliteten i straffesaksarbeidet har blitt betre. Likevel er eg bekymra over om kvaliteten er god nok. Eg, som mange av kollegaene mine, møter veldig mange i virket mitt som stortingsrepresentant, og dei siste åra har eg møtt altfor mange jenter og damer som melder om negative og vanskelege møte med politiet, anten i forkant av avhøyr, i avhøyr eller i oppfølginga – om ein har meldt til politiet om f.eks. overgrep eller valdtekt. Me veit at mange av dei som melder desse sakene til politiet, er redde. Dei har av og til valdsalarm. Gjerningspersonen har veldig sjeldan omvendt valdsalarm. Eg meiner me kan betre enn dette. Me må gjere meir for å ta betre vare på dei som er utsette for valdtekt og overgrep, for kriminalitet. Som me har vore inne på før i dag, er ikkje opplevingane mine nødvendigvis det som er heile bildet. Difor treng me meir forsking på dette området. Difor føreslår me, saman med Senterpartiet og SV, at me må fylgje opp statsadvokatens kvalitetsundersøking frå 2020 – gjerne med ei utgreiing i Stortinget om situasjonen, men òg ein evalueringstudie om korleis fornærma i straffesaker opplever møtet sitt med politi og påtalemakt. Det er ikkje som ei klage eller mistanke mot politiet, men eg får altfor mange historier om at det ikkje er godt nok. Arbeidarpartiet har eit tett og godt samarbeid med dei tillitsvalde i organisasjonar i arbeidslivet, og òg i justissektoren. Når eg spør Are Frykholm, som er leiar i Politijuristane, kva han ville sagt om han skulle delta i debatten i dag, seier han at han meiner at den integrerte påtalemakta ser ut til å vere gløymt i meldinga me behandlar. Det er eg einig i, og eg er kanskje enda meir einig i at det manglar i budsjettet for inneverande år. Når eg spør Terje Skaarud, som er leiar i NTL Politiet, etterlyser han og dei ei sterkare satsing på tverrfagleg kompetanse og seier, som Arbeidarpartiet, at ingen er vel tent med at politiutdanna sit i sivile stillingar. Når eg spør Sigve Bolstad, som leiar Politiets Fellesforbund, seier han at det har skjedd mykje bra i norsk politi, men det er avgjerande for tilliten til nærpolitireforma at ein faktisk får til eit lokalt politi som er forankra og til stades der folk bur, og at me ikkje er der i dag. For Arbeidarpartiet er det fagleg-politiske samarbeidet viktig, og me har mang ein gong etterlyst i debattane her i Stortinget at regjeringa må lytte meir til dei som har skoa på. Arbeidarpartiet har høge ambisjonar for justissektoren og framtidas politi. Difor er me ueinige med regjeringa og justisministeren i det som står i politimeldinga, at veksten i politibudsjettet ser ut til å vere over no. Me kan ikkje seie det no, for det vil ikkje vere gratis å sørgje for eit reelt sterkare nærpoliti. Skal me få på plass eit påtaleløft som forhindrar at offera for kriminalitet står i lange, uverdige køar, kjem det til å koste meir pengar – eller for å henge med i den utviklinga som Riksrevisjonen òg påpeikar når det gjeld kriminalitet gjort på nett og med digitale verktøy. Arbeidarpartiet meiner det er på tide å ta eit generaloppgjer med høgreregjeringas manglande evne til å gjennomføre nærpolitireforma i tråd med det Stortinget har vedteke. Eg vil minne om at det ikkje berre er Arbeidarpartiet, Senterpartiet eller SV, for den sakas skuld, som seier det, det er sterke, kritiske og viktige røyster òg blant dei tillitsvalde, der Politiets Fellesforbund mange gonger har sagt at dei opplever at dei blir haldne for narr. Fleire foreløpige evalueringsrapportar er sterkt kritiske til gjennomføringa, og ein forskar har sagt – og det sitatet har eg brukt mange gonger – at om denne reforma hadde vorte gjennomført i ei privat bedrift, hadde det ikkje vore ein einaste tilsett igjen. Me treng ei regjering som evnar å justere kursen når det er nødvendig. Erna Solberg og dei åtte justisministrane har vist at dei ikkje har gjennomføringsevne i tråd med inngåtte avtaler og vedtak fatta i Stortinget. Arbeidarpartiet blir ofte skulda for å svartmåle situasjonen. Då vil eg berre vise til at den kritikken me framfører, saman med den fortente rosen, bør lyttast til. Budsjetta som har blitt leverte sidan nærpolitireforma blei vedteken og til i dag, har vore altfor tronge, saman med ei avbyråkratiserings- og effektiviseringsreform som har gjort at driftssituasjonen i politidistrikta har vore for stram. Me har behov for ei regjering som viser at ho evner å styrkje det lokale politiet i tråd med det Gjørv-kommisjonen òg sa var den viktigaste beredskapsressursen. Me må få på plass eit reelt etterforskingsløft og betre lokal beredskap. Eg ser fram til debatten og tek opp dei forslaga Arbeidarpartiet er aleine om og dei forslaga me har saman med Senterpartiet og SV.