Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2014-12-16:
Dette er ei svært viktig sak. Stortinget er veldig opptatt av å sikra pasientsikkerheit og kvalitet i helsetenestene, og det å ha gode meldingsrutinar og meldingsutvekslingar er heilt avgjerande for å sikra kvaliteten. Mange feil skjer på grunn av at informasjon ikkje følgjer med pasienten, men kjem for seint fram. Eg har opplevd helsevesenet då vi skreiv journalar for hand. Det kan seia litt om kor gamal eg er, men det seier òg litt om at det trass i alt har vore ei utvikling – men langt frå det vi kan forventa av den moderne medisinen. Så har Stortinget hatt eit klart mål om elektronisk meldingsutveksling, at parallelle papirrutinar i helse- og omsorgstenesta skal avviklast, og at det er ei prioritert løysing å få elektronisk meldingsutveksling. Det er omtalt her mange gonger at dei opphavlege måla om samhandling både mellom helseføretak, mellom helseføretak og kommunar og mellom helseføretak og fastlegar er vi for seint ute med, men vi har sett nye mål, og ting skulle vera etablerte innan utgangen av 2014. Vi veit òg at det er mykje som står igjen, og Riksrevisjonen har kome med sterk kritikk når det gjeld departementet og Stortinget si oppfølging av det vedtaket som er gjort. Det er ganske alvorleg. Det er store variasjonar ute, nokre er komne lenger enn andre, men stort sett er bildet at vi ikkje er komne langt nok, og det er ikkje utvikla standardar for alle typar meldingsutvekslingar. Så ser eg at Riksrevisjonen sine anbefalingar er at Helse- og omsorgsdepartementet må styrkja den samla verkemiddelbruken for å bidra til å sikra framdrift i arbeidet og utvikling av bruk av standardiserte tekniske løysingar, at direktoratet må sørgja for å utvikla alle nødvendige nasjonale standardar for elektronisk meldingsutveksling mellom helseføretak, kommunar og legekontor, at Norsk Helsenett må styrkja innsatsen ytterlegare for å forbetra Adresseregisteret, og at dei regionale helseføretaka må sørgja for å utvikla tekniske løysingar som vert innførte og tatt i bruk ved alle underliggjande helseføretak, slik at andre aktørar som ønskjer å etablera elektronisk meldingsutveksling, ikkje må venta på helseføretaka. Det synest å vera kloke anbefalingar. Men eg saknar eitt aspekt både i Riksrevisjonen sin rapport og i behandlinga i komiteen. Det er det som vi veit vi står overfor i helsevesenet no, nemleg dei store privatiseringsreformene. Fritt behandlingsval skal innførast, vi begynner no i 2015 for nokre område. Seinare i dag vedtar Stortinget å innføra pasientrettsdirektivet. Vi vil altså få ein heilt annan situasjon i det norske helsevesenet enn det som gjeld dei tre områda som er problematiserte i denne saka, nemleg meldingar mellom føretak, mellom føretak og kommunar og mellom føretak og fastlegar. Vi vil få ei heilt anna mengd av aktørar som då må klara å kommunisera elektronisk og på rett og god måte. Eg er bekymra for at dette fokuset er totalt fråverande i denne debatten. Eg ser at det i komiteen si innstilling til vedtak heiter: «Stortinget ber regjeringen på egnet måte redegjøre for hvordan regjeringen vil løse de ikt-utfordringene i helsevesenet som denne innstillingen viser.» Eg meiner at denne innstillinga ikkje viser til problemet med mange, mange fleire private aktørar som vil koma. Eg håpar at statsråden tar dette med seg og iallfall vil synleggjera det i den saka som kjem. I dag skjer 10 pst. av sjukehusbehandlinga i privat regi, men det politiske målet for fleirtalet er at dette skal auka når fritt behandlingsval vil gi alle private tenesteytarar som oppfyller visse krav, ein rett til å få pasientbehandling betalt av staten. Heile poenget med fritt behandlingsval er jo at ein skal få meir konkurranse, at det offentlege skal få meir konkurranse – det kjem altså til å verta fleire private aktørar. Korleis dei då skal inn i dette bildet med kommunikasjon, er eg litt usikker på. Så ser eg at Riksrevisjonen sjølv skriv at éin ting er det som storting og regjering har direkte påverknad på sjølve. Det, altså helseføretaka, kan vi gjera noko med. Men det vert problematisert frå Riksrevisjonen: «Legekontorer og kommuner er aktører som departementet ikke har direkte styring over. Det er derfor viktig å sørge for at disse aktørene har tilstrekkelig insentiver til å ta i bruk elektronisk meldingsutveksling.» Det same vil gjelda sjukehustenester i framtida. Ein vil ikkje ha direkte styring over dei lenger, slik som ein har hatt til no, så problemet med å få eit meldingssystem vil ikkje verta mindre i åra som kjem. Eg har eit eksempel frå sjukehus som eg har fått høyra om. I fjor, då den nye regjeringa øyremerkte midlar til CT/MR-bilde – som det då var venteliste på – i privat regi, fekk eg melding frå offentlege sjukehus om at dei hadde kapasitet sjølve, men ikkje fekk bruka han. Dei fortalde at når pasientar kom med bilda sine frå det private instituttet, var det ikkje gjort på den måten som dei offentlege sjukehusa trong for å utføra behandlinga, slik at ein måtte ta bilda om igjen. Det finst sikkert andre eksempel på det same. Så eg håpar verkeleg – og forventar – at den saka som kjem, tar opp i seg korleis meldingsutvekslingar skal skje mellom det offentlege og det private. Eg veit at i høyringsinnspela til fritt behandlingsval er dette òg tatt opp – eller ikkje akkurat meldingsutveksling, men i det heile korleis pasientflyten vert, altså korleis informasjonen flyt med pasienten. Igjen tilbake til pasientsikkerheit. Dette er heilt avgjerande for å sikra pasientane sine rettar. Sjølv i dag, når vi har eit offentleg helsevesen, har vi problem med å få epikrisar raskt nok ut til fastlegen. Kva då dersom pasienten er behandla i utlandet, som vi no oppfordrar til ved å innføra pasientrettsdirektivet? Korleis skal epikrisen koma tilbake på ein god måte til den fastlegen som har ansvaret? Det same vil gjelda kommersielle selskap som vil etablera seg i Noreg for å driva sjukehusbehandling. Kan vi forventa og setja krav til at dei vil ha eit like godt system for pasientane? Det var mitt innlegg i saka. Eg håpar at helseminister Høie tar det med seg i den saka han leverer.