Olav Akselsen (Arbeiderpartiet), 2000-11-23:
Me har i dei siste åra fått ein stadig meir pressa kraftbalanse. Produksjonskapasiteten i eit år med normal nedbør er på om lag 114 TWh. Forbruket i 1999 var om lag 120 TWh. Veksten i forbruket dei siste åra har i gjennomsnitt vore på 1,5 – 2 TWh kvart år. I år med normal nedbør har me no eit stort underskot i den norske kraftbalansen. Dette er eit miljøproblem, då mykje av importen kjem frå svært forureinande energiproduksjon, men det er også eit problem for forsyningstryggleiken i Noreg. Som dei fleste har fått med seg, har det vore rikeleg med nedbør i år. Me har derfor ein god kraftbalanse, men me kan ikkje leggja til grunn at det skal regna like mykje kvart år. Me må òg ta høgde for tørrår. St.meld. nr. 29 for1998-99 Om energipolitikken, som blei fremma av den førre regjeringa, viser at utviklinga av kraftbalansen går i feil retning. Me ser at me i dei nærmaste åra framleis vil ha liten tilgang på ny produksjonskapasitet, samstundes som forbruket veks. Byggjetida er lang, og det er for tida få prosjekt som er under bygging. Måla Stortinget har sett for auka bruk av vindkraft og vassboren varme fram til 2010, vil ikkje kunna dekkja den forventa veksten i forbruket i åra som kjem. Det er derfor nødvendig med ein aktiv politikk utover dette for å betra både energi- og effektbalansen. Ein strammare kraftbalanse gjer det meir sannsynleg å koma i situasjonar der det blir knapt med effekt. Arbeidet med å sikra effektbalansen på lang sikt må sjåast i samanheng med forventa utvikling av både produksjon og forbruk. For å betra kraftbalansen er det nødvendig med utbygging av ny kraftproduksjon, auka overføringskapasitet og større fleksibilitet hos sluttbrukarane. Regjeringa sin politikk for meir effektiv bruk av energi, auka bruk av fornybare energikjelder og auka bruk av naturgass innanlands vil kunna medverka til ei betring i kraft- og effktbalansen på lang sikt. I situasjonar med ein stram kraftbalanse vil forbrukarar og produsentar normalt ha tid til å tilpassa seg den endra situasjonen. Når det gjeld effektbalansen derimot, er det ofte berre snakk om ei kort stund, nokre få gonger i året. Sjølv om prisane blir høge i nett desse timane, er det mange aktørar som ikkje rekk å tilpassa seg, eller som ikkje får sterke nok økonomiske signal til å tilpassa seg situasjonen. Ei av oppgåvene til den systemansvarlege er å ta hand om forbrukstoppar som er så kortvarige at marknaden ikkje rekk å reagera. Statnett er systemansvarleg for det norske kraftsystemet. Det inneber m.a. at dei er ansvarlege for at det til kvar tid er balanse mellom produksjon, import, eksport og forbruk. Statnett brukar kraftmarknaden under utøving av systemansvaret. Nord Pool sin elspotmarknad er viktig for prisdanninga i kraftmarknaden. Statnett si kortsiktige oppgåve ligg i å retta opp ubalansen mellom det som blir meldt inn i marknaden, og faktisk produksjon og forbruk. Statnett har fleire verkemiddel for å gjera dette. Eit av dei viktigaste er regulerkraftmarknaden. Statnett har no sett i verk nye tiltak for å sikra ei forsvarleg drift til vinteren. Dei har inngått avtalar med kraftprodusentar og store forbrukarar om å stilla effektreservar til disposisjon for Statnett i regulerkraftmarknaden. Tidlegare har Statnett hatt liknande avtalar med produsentane. Eg meiner det er mykje fleksibilitet å henta i kraftsystemet på forbrukssida. Å få fram dette vil difor vera viktig framover. Statnett har også andre verkemiddel som har meir langsiktig karakter, f.eks. utforming av tariffar og utbygging av overføringsnett. Statnett har endra tariffen i sentralnettet for 2001, m.a. for å tryggja effektbalansen. Endringane er klaga inn til NVE og Olje- og energidepartementet. Det ville difor vera feil av meg å kommentera desse nærmare her i dag. Bergens Tidende skreiv den 2. oktober i år at eldre kraftverk på i alt 620 MW skulle takast ut av produksjon. Departementet har fått opplyst av Statkraft at det var snakk om tre aggregat i Kvilldal, Saurdalen og Vinje, og at den samla effekten var på 570 MW. Statkraft har vidare informert departementet om at dei har bestemt seg for å rehabilitera aggregata i Kvilldal og Saurdalen. Effektkapasiteten på 470 MW vil bli tilgjengeleg for vinteren i år. I Vinje er arbeidet med prosjektering og vurdering av lønsemd sett i gang, men dette aggregatet vil ikkje vera tilgjengeleg til vinteren ettersom rehabiliteringa tar minst to år. Statkraft legg til grunn at lønsemd i Kvilldal og Saurdalen kan bli sikra som følgje av endringar i overføringstariffane og inntekter frå sal i den nye marknaden for effektreservar. Olje- og energidepartementet har nyleg hatt eit forslag til endringar i energilova ute på høyring. I endringsforslaget foreslår ein m.a. å styrkja det rettslege grunnlaget for systemansvaret. Systemansvarleg skal få klare pliktar, rettar og føringar knytte til utøving av systemansvaret. Eg tar sikte på å leggja fram eit forslag om endringar i energilova for Stortinget til våren. Det blir for tida arbeidd med å styrkja samarbeidet mellom Noreg og Sverige når det gjeld handtering av knapp effektbalanse. Eit betre samarbeid kan gje ei betre og meir sikker handsaming av effektbalansen. Gjennom dei avtalane som er inngåtte, er Statnett godt førebudd til å handtera effektbalansen komande vinter. Den store nedbøren i år gjer at vassmagasina er fulle. Det skulle difor ikkje vera den heilt store faren denne vinteren. Alt tyder derimot på at veksten i forbruket held fram. For å sikra kraftbalansen i framtida er det nødvendig med meir effektiv bruk av energien, og det er nødvendig å vri forbruket vekk frå elektrisitet og over til andre energiberarar. Sjølv om me lykkast med dette, kjem ein heller ikkje utanom behovet for auka produksjon og større overføringskapasitet i linjenettet vårt.