Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2011-03-22:
Interpellanten viser til at alderssamansetninga i befolkninga gjer at vi står framfor ein personellmangel i pleie- og omsorgssektoren, og at det først og fremst er helsefagarbeidarane det vil vera mest underskot av. Helsedirektoratet kallar dette «det norske paradoks». Vi utdannar meir enn nok helsepersonell med høg utdanning. Den største mangelen gjeld helsefagarbeidarar; det har blitt utdanna berre ein tredjedel av det som er målet. Eg synest det må vera eit generelt prinsipp at vi som nasjon i størst mogleg grad skal vera sjølvforsynte med helse- og omsorgsarbeidarar. Vi kan ikkje basera oss på uetisk import av helsearbeidarar frå nasjonar som treng dei utdanna folka sine sjølve. For å rekruttera ungdom til desse yrka må vi heva statusen til helse- og omsorgsyrka i kommunane. Løn er eit tiltak for å heva statusen. Vi må kunna garantera ungdom som vel seg inn i eit helse- og omsorgsyrke, full jobb og ikkje ufrivillig deltid. Vi må kunna garantera dei ei akseptabel løn å leva av. Likelønskampen er viktig for rekruttering til helse- og omsorgsyrka. Vi må gjera helse- og omsorgsstillingane i kommunane meir attraktive gjennom eit kunnskaps- og kompetanselyft for alle yrkesprofesjonar, også dei ufaglærte. Vi må sikra meir forsking på utvikling av det kommunale helse- og omsorgstilbodet. Ei slik satsing på kommunehelsetenesta vil naturleg kunne skje i samband med innføring av Samhandlingsreforma. Men det kanskje aller viktigaste og mest basale for å gjera desse yrka meir attraktive, er ikkje løn eller forsking, mykje ligg òg i yrka sitt omdømme. For å heva statusen til pleie- og omsorgsyrka har vi alle eit ansvar. Vi må slutta å snakka ned denne sektoren. Her har òg media ei rolle. Dersom det konsekvent kjem opp negative oppslag om krisa i eldreomsorga, byggjer ikkje det akkurat opp om desse arbeidsplassane. Aftenposten i dag har ein positivt ladd artikkel om pleie- og omsorgsyrka. Omsorgsyrke er meir enn rumpevask, er overskrifta. Her står det fram både sjukepleiarar og hjelpepleiarar som fortel at dei meiner fordommar mot yrka er eit problem, men at dei sjølve er storfornøgde med å arbeida i eldreomsorga. Dei fortel at dei synest det er «et privilegium å arbeide med gamle folk, det er så hyggelig å snakke og være sammen med dem». Ei nødvendig endring er å sjå på sjølve utdanninga av helsepersonell. Til no har utdanninga vore dominert – etter mitt syn – av praksis og teori knytte til spesialisthelsetenesta. Det er ikkje eit incentiv for å få fleire nyutdanna til å velja å arbeida i pleie- og omsorgssektoren ute i kommunane. Derfor er det viktig å ha meir praksistid i kommunehelsetenesta. Det gjeld både for legar, sjukepleiarar og andre helsefagarbeidarar. Også spesialiseringa vidare av t.d. legar må få meir fokus på dette med at fleire skal og må jobba i kommunehelsetenesta. At arbeid på sjukeheim ikkje har vore teljande i nokon spesialitet, er uheldig. Dette må det endrast på. Anten må sjukeheimsmedisin bli ein eigen spesialitet, eller så må det bli eit eige kompetanseområde knytt til ein annan spesialitet. I ein debatt om rekruttering til helse- og omsorgssektoren kjem ein ikkje utanom å peika på tiltak som òg kan redusera bemanningsbehovet. Betre førebygging vil kunna redusera behovet for arbeidskraft innan pleie- og omsorgssektoren. Ifølgje ei undersøking frå Statistisk sentralbyrå i 2006 vil betre helse hos dei eldre kunna spara oss for 90 000 årsverk innan pleie- og omsorg i 2060 i høve til same sjukelegheit som i dag. Det vil seia ei innsparing på 30–40 mrd. kr i året. I Danmark omtalar dei t.d. konsekvent heimehjelp for heimetrenarar, og hjelp til sjølvhjelp er mottoet. Så kjem ein heller ikkje utanom å peika på samarbeidet med frivillige organisasjonar. Desse har lang tradisjon i arbeidet med omsorgstrengande eldre. Aktivitetstilbod som eldresenter, trimgrupper og besøksgrupper betyr enormt mykje for livskvaliteten og for å førebyggja sjukdom og redusera pleiebehovet. For å minska presset på helse- og omsorgsarbeidarane i framtida er vi avhengige av eit auka samarbeid mellom det offentlege og ideell sektor. På same viset må vi òg utnytta potensialet som ligg i familiebasert omsorg. Betre omsorgslønordning kombinert med god tilgang på heimetenester, avlastingsplassar, dagtilbod og andre aktivitetstilbod vil kunne utsetja ei institusjonsinnlegging og redusera pleiebehovet og omsorgstenestene ein treng frå det offentlege.