Reidar Sandal (Arbeiderpartiet), 2004-03-22:
Landet vårt står overfor ei ny og krevjande oppgåve når EU blir utvida frå 1. mai i år. Det får òg klare følgjer for arbeidsmarknaden i EØS-landa. Med dette som bakgrunn er Regjeringa pålagd å fremme sak om kva konsekvensar overgangen til fri arbeidsmarknad vil få, og kva for tiltak som bør setjast i verk. Regjeringa har hatt svært lågt tempo i behandlinga av dette viktige saksfeltet. Dessutan er det komme svært få forslag som kan vere med på å løyse dei utfordringane som landet vårt vil møte om kort tid. Det må førast ein offensiv politikk frå norsk side når EU-utvidinga blir ein realitet om knapt ein og ein halv månad. Det er eit paradoks at Arbeidarpartiet, Sosialistisk Venstreparti og Senterpartiet blei ståande åleine under behandlinga i kommunalkomiteen om tiltak som bør setjast i verk. Eg vil kommentere nokre av forslaga som komitefleirtalet har lansert. Arbeidstilsynet må få nok ressursar og nødvendige fullmakter til å gjere det arbeidet som trengst. Det vil f.eks. vere aktuelt å føre kontroll med arbeidstida og andre område som arbeidsmiljølova gir retningslinjer for, og det kan vere tale om standardar for bustad- og brakkeforhold. Fleirtalet i komiteen legg også vekt på at det må vedtakast lovheimel som gir tillitsvalde rett til innsyn i løns- og arbeidsvilkår hos underentreprenørar. Ein slik praksis er aktuell i samband med tenesteleveransar, anbod og underentreprisar. Dersom ein slik praksis ikkje blir etablert, er det dessverre all grunn til å tru at utnytting av arbeidskraft frå EU-land vil florere. Vi meiner dessutan at tillitsvalde skal ha rett til drøfting når det er aktuelt med innleige og underentreprisar. Erfaring tilseier dessverre at det er behov for ei restriktiv haldning overfor selskap som driv formidling og utleige av arbeidskraft. Det trengst ei ordning for kontroll, godkjenning og registrering av byrå som driv aktivitet på dette arbeidsfeltet. I dag er det slik at arbeidsgivar har rapporteringsplikt om utanlandske arbeidstakarar innanfor bygg- og anleggsbransjen og oljeverksemda. Rapportering må skje innan 14 dagar etter at arbeidet har starta. Når utvidinga av EU no skal skje, meiner fleirtalet i komiteen at rapporteringsplikta må utvidast til å gjelde alle utanlandske arbeidstakarar innanfor alle bransjar. Skal vilkåra på arbeidsmarknaden verke tilfredsstillande, må tilsynsstyresmaktene ha skikkelege vilkår å arbeide under. Arbeidstakarane må kunne legitimere seg, og mannskapslister og dokumentasjon av lønsforhold må kunne bli lagde fram. Derfor blir det konkret foreslått at slike tiltak skal setjast i verk omgåande. Andre viktige tiltak som bør innførast, er å utvide ordninga med regionale verneombod og å innføre bransjenormer. Det inneber at det blir fastsett krav til utlysing av anbod og inngåing av kontraktar, og at det dessutan blir sett krav til prekvalifisering. På den måten kan ein hindre at useriøse aktørar får kontraktar. Komitefleirtalet meiner det er nødvendig å utarbeide ein handlingsplan for å motverke forskjellsbehandling og sosial dumping når det om kort tid blir større press utanfrå på den norske arbeidsmarknaden. Dersom ein slik offensiv ikkje blir sett i verk, er det stor fare for at bedrifter vil kvitte seg med norske tilsette og i staden leige inn billeg utanlandsk arbeidskraft. Det er ein klar fare for at arbeidsgivarar vil utnytte borgarar frå dei nye EU-landa. Faren er størst når det gjeld løn for dei tilsette. På dette grunnlaget har fleirtalet i komiteen gått inn for at arbeidstakarane frå dei nye EU-landa skal ha løns- og arbeidsvilkår i samsvar med gjeldande tariffavtale eller det som er vanleg på same stad og innanfor same yrkesområde. Eg har gjort greie for ei rekkje tiltak som det er fremma forslag om under behandlinga av saka i kommunalkomiteen. Det som er felles for dei mange tiltaka som er foreslåtte, er at regjeringspartia og Framstegspartiet avviser dei. Slikt må vekkje oppsikt. Arbeidarpartiet er med på å foreslå tiltak som skal gi arbeidstakarar frå dei nye EU-landa forsvarlege økonomiske og sosiale vilkår. Dessutan vil tiltaka som vi foreslår, skape orden på arbeidsplassen. Vi sikrar dermed at norske løns- og arbeidsvilkår ikkje blir underminerte. Det er no mindre enn ein og ein halv månad til utvidinga i EU er ein realitet. Då er det all grunn til å rekne med at problema vil melde seg på mange norske arbeidsplassar og for mange utlendingar som søkjer arbeid i vårt land. Trass i dette faktumet har Regjeringa vore svært passiv. Ho hadde enno ikkje presentert for Stortinget sitt endelege forslag til tiltak då komiteen la fram si innstilling. Det er klart kritikkverdig.