Helge André Njåstad (Fremskrittspartiet), 2020-06-17:
Då me presenterte einigheita om kommuneproposisjonen mellom Framstegspartiet, Høgre, Kristeleg Folkeparti og Venstre, sa André N. Skjelstad frå Venstre at ein god kommuneproposisjon no hadde vorte endå betre. Eg må seia meg heilt einig med Venstre i akkurat det. Framstegspartiet har bidrege til å gjera politikken betre, og eg vil bruka innlegget mitt på å fokusera på det Framstegspartiet har fått til av forbetringar, og så forventar eg og reknar med at regjeringspartia vil snakka om alt det gode som låg i proposisjonen, og at opposisjonen nærast på autopilot vil seia at det er for lite pengar til alt, og hadde me berre hatt litt fleire milliardar, hadde alle problema vore løyste. Framstegspartiet sine fotavtrykk i denne innstillinga går på mykje, m.a. på den sosiale profilen. Etter valet i fjor besøkte eg presidentens nabokommune, Fitjar, der Framstegspartiet har fått varaordføraren, Sigurd André Marås. Som den gode FrP-aren han er, med solid engasjement for dei svakaste i samfunnet, var han veldig oppteken av ressurskrevjande tenester. Det var det han hadde på hjartet då han skulle presentera kommunane til oss etter valet. Fitjar er ein kommune med 3 200 innbyggjarar og har åtte unge brukarar som treng gode tenester frå kommunen. Den eigendelen som dei opplever, merkar ein i kommunebudsjettet. Det same fortel gruppeleiaren vår i Lødingen, Dagfinn Olsen, og rådmann i Moskenes kommune til komiteen i høyringa. Eg er difor glad for at Framstegspartiet fekk regjeringspartia med på å forbetra denne ordninga, slik at endå fleire kan få god hjelp til eit godt liv av kommunen sin. Frivilligsentralane har vore ein kasteball i nokre år. Me har sett at kommunane ikkje har priorert desse sterkt nok, og det er skapt usikkerheit. Den formidable innsatsen som blir lagt ned frå desse sentralane, bør brukast på frivillig innsats og ikkje på å driva lobbyverksemd overfor oss i denne salen. Difor slår me no fast at desse midla igjen skal øyremerkast. Her vil heilt sikkert Kristeleg Folkepartis Torild Brandsdal utdjupa meir, ho som fekk dette til i dialogen mellom oss fire partia. Me ser i innstillinga at me likevel har formulert oss litt ulikt i det me skriv i merknader og det forslaget me er med på. Difor slår me all tvil bort ved å fremja eit forslag som understreker det som står i merknaden, nemlig at desse midla skal øyremerkast, ikkje løyvast under tabell C, slik at kommunane ikkje står fritt til å disponera dei. Intensjonen til desse fire partia er at desse pengane skal koma til frivilligsentralane og ikkje vera frie midlar for kommunane. Framstegspartiet er òg oppteken av eldreomsorg. Det viste seg tydeleg i revidert nasjonalbudsjett, som me skal behandla seinare denne veka, der me fekk 400 mill. kr ekstra til dei eldre. Det som har skuffa oss, er at regjeringa har utsett utvidinga at statleg-finansiert-eldreomsorg-forsøket. Eg merkar meg at dei raud-grøne her i salen er imot heile prosjektet og går inn for å avvikla det, sjølv om mange raud-grøne politikarar seier til oss at dei vil ha desse pengane til eldreomsorga ute i kommunane, som f.eks. i min heimkommune, Austevoll, der Arbeidarpartiets varaordførar ber om å få desse statlege pengane, slik at ho kan rekommunalisera eldreomsorga i den kommunen. Òg distriktsprofilen er vorte betre med Framstegspartiets samarbeid med regjeringspartia i denne proposisjonen. Ferjeprisopprøret, som eg har vore saksordførar for, og som me òg behandlar no, er ei problemstilling som mange langs kysten har vore opptekne av i vinter. Me registrerte i høyringa at fylka har forskjellige utgangspunkt og forskjellige historier å fortelja. Nokon har fornya ferjeflåten med dyre elferjer etter oppmoding frå staten, nokon står på terskelen til å gjera det, nokon har skrudd opp prisane og nedprioritert ferjer og terga på seg folk og næringsliv. Og på toppen av dette har dei fleste fylka gått over til AutoPASS-system, slik at passasjerar reiser gratis og næringsliv og pendlarar får ein større del av rekninga. Felles for alle er at dei som føler på høge ferjeprisar, ikkje bryr seg om kvar ansvaret ligg. Dei opplever at dette er ein hemsko. Difor slår me veldig tydeleg fast at det ikkje var smart av dei raud-grøne å føra dette ansvaret over til fylkeskommunane i 2010. Me ser at ti år med den politikken har skapt eit opprør langs kysten som eg forstår veldig godt. Difor ville Framstegspartiet sikra lågare ferjeprisar – ikkje gjennom frie inntekter til fylkeskommunane, som kan prioritera andre ting før det. Me fekk ikkje særleg mykje til i denne omgangen, men me vil sjølvsagt koma tilbake til å prøva å sikra at ferjeprisane går ned, om fylkeskommunane fortset med den politikken som fleire har teke til orde for, nemleg å skru ferjeprisane opp. Vårt utgangspunkt er at ferjeprisane skal gå ned, ikkje opp. I tillegg til det har me fått gjennomslag i denne proposisjonen som me er veldig fornøgde med. Ein har bytt ut ein del av desse ferjene med bruer. Me tok i 2014 i Stortinget initiativ til ei ferjeavløysingsordning. Det betyr at i staden for at staten skal subsidiera ferje i all æve og folk betale ferjebillett i all æve, kan me heller betala for ei bru i 45 år og folk betala i nokre få år for denne brua og deretter reise gratis. Eg trur det er den einaste saka der me har fått med oss Kristeleg Folkeparti på at det ikkje er alt i æva som er bra. Når det gjeld ferjesubsidier, er det faktisk betre å byggja bruer. Det er god samfunnsøkonomi å gjera det. Ordninga må bli betre, og ho må bli så god at desse prosjekta faktisk blir bygde. Det er mange som jobbar for slike prosjekt som fortel oss at dei har utfordringar med store rentebelastningar tidleg i perioden. Difor er me veldig glade for at me no fiksar det ved at regjeringa kjem med ei løysing til hausten som sikrar at renteutviklinga ikkje blir for tøff i starten for prosjekta. Så har departementet vore strengt med samband, som presidenten kjenner godt til i vårt nærområde – i Kvinnherad f.eks. Det er ei ferje som går mellom fire ferjekaier, og ein skal erstatta brua mellom berre tre. Då har departementet sagt at dei berre skal få småpengar. Dette har sjølvsagt skapt store protestar frå våre lokalpolitikarar. Ove Lemicka, vår gruppeleiar i Kvinnherad kommune, har teke det opp, og planutvalsleiar i Øygarden, Svein Otto Jacobsen, som kjempar for Lerøy–Bjelkarøy, har teke det opp. Eg er veldig glad for at nesten ein samla komité går inn for eit forslag som slår fast at både Fjelbergsambandet og Lerøy–Bjelkarøy skal få full utteljing, slik at desse øyene kan bli landfaste, og at staten bidreg langt meir enn det det låg an til før Framstegspartiet sette stempelet sitt på denne proposisjonen. Så eg ser fram til å bli invitert til bruopninga både på Fjelberg, Lerøy–Bjelkarøy og langs heile kysten. Denne kommuneproposisjonen, som Framstegspartiet no sluttar seg til og får fleirtal på viktige punkt med, skapar optimisme. Så litt om kommuneøkonomi: Her var det viktigast for Framstegspartiet å sikra at me får ein moglegheit til å koma tilbake til hausten, når me ser korleis anslaga slår ut i det verkelege livet. Det er like vanskeleg å spå utfallet av kommuneøkonomien i 2020 som det er å spå utfallet av Eliteserien, som starta i går. Me registrerer at Finansdepartementet har eitt anslag, Noregs Bank, SSB og KS har andre anslag. Difor var det viktigaste for oss å sikra at me no har moglegheit til å koma tilbake til hausten, seinast i nysalderinga, og sjå korleis anslaga slår inn, slik at kommunane kan vera trygge på at Stortinget vil bidra om anslaga ikkje slår til. Difor er det viktig med ein hyppig dialog med den arbeidsgruppa regjeringa har sett ned, som KS er med i. Det er viktig at dei orda som statsråden har sagt om at kommunane må halda hjula i gang, og at dei ikkje må ta ekstraordinære kutt i denne situasjonen, blir følgt opp av eit stortingsvedtak som seier det same, slik at kommunane kan vera trygge på at Stortinget ønskjer å kompensera for skattesvikt og løyver midlar til nødvendige meirkostnader knytt til pandemien ut frå dei anslaga som ligg på heilskapen i økonomien. Det er me veldig glade for å få på plass. I tillegg nemner me kollektivtransporten spesielt i eit eige forslag. Her veit me at fylkeskommunane må levera full produksjon for at folk skal koma seg på arbeid. Dersom det av smittevernomsyn er nøydd til å vera redusert kapasitet i kollektivtransporten, vil billettinntektene ikkje stå i stil med dei utgiftene. Det er ei sak som me nemner spesielt, og som me òg vil følgja nøye med på og koma tilbake til. Frå neste år blir det gjennomført kutt i eigedomsskatten, noko som Framstegspartiet er veldig glad for. Det er eit område me er aleine om i norsk politikk, og me meiner at eigedomsskatten skal reduserast, at Stortinget skal gjera vedtak som avgrensar handlingsrommet til kommunane. Me er veldig glade for at me har fått regjeringspartia med på dette, og at dei no går med på å gjennomføra det som varsla, at det skal skje frå neste år. I revidert nasjonalbudsjett slår ein fast at det vil skje. Det er flott, for kommunane har då god tid til å innretta seg etter at Framstegspartiet får gjennomslag og opplever denne sigeren. Det er faktisk viktigare at alle folka som opplever arbeidsløyse og usikkerheit, får ei lågare eigedomsskatterekning. Me gler oss veldig over at eigedomsskatten går ned frå 5 promille til 4 promille neste år. Så er det òg gledeleg å registrera at for fyrste gong i historia er det ein kommune i Noreg som set ned formuesskatten. Eg vil gratulera Bø kommune og Høgre-ordføraren der, som har gått føre og sagt at dei skal konkurrera med andre kommunar om kven som har lågast formuesskatt. Og me kunne lesa i Finansavisen, på framsida, at det allereie var innbyggjarar som flytta til Bø kommune fordi dei var konkurransedyktige på rammevilkår og trekte til seg aktivitet. Slik ønskjer me at det skal vera, at kommunar skal konkurrera om å få kapital og folk til å flytta til seg. Det som Bø har gjort, krev ros frå denne talarstolen, og det krev applaus at det er ein kommune som verkeleg ønskjer å leggja til rette for at folk skal skapa arbeidsplassar. Det er viktig for oss i Framstegspartiet, og difor er me veldig glade for at me har plussa på kommuneøkonomien gjennom akkurat den koplinga mellom lokal verdiskaping og lokale inntekter. Når det gjeld det me gjorde med kystkommunane, la regjeringa opp til 1 mrd. kr i år i havbruksfondet. Framstegspartiet meir enn dobla det. Me legg opp til 2,25 mrd. kr til havbrukskommunar i inneverande års budsjett. Og me aukar òg i framtida ved at dei skal få ein del på 40 pst., og ikkje 25 pst., frå 2020. Det betyr utroleg mykje, og her vil eg takka Nettverk fjord- og kystkommunar, som har kjempa denne saka fram. Heilt sidan den tida eg var ordførar, kjempa me mot dei raud-grøne. Då fekk me ingen gjennomslag, men nestleiaren, Ruth Eriksen, og dei andre i styret, har no fått gjennomslag hos dette stortingsfleirtalet for at kystkommunar skal få ein del av den verdiskapinga som blir skapt langs kysten, til å bli lokale inntekter. Det trur eg er kjempesmart, for då får me ein grunn til at lokalpolitikarane set av areal til havbruksnæringa. Det er viktig at dei set av areal, for det er ei næring me skal leva av i framtida. Me skal eksportera fisk til heile verda, og då treng me kommunar som legg til rette for det. I tillegg vil skattemoralen i næringslivet bli langt betre av at inntektene hamnar i kommunekassa, ikkje berre i Finansdepartementet. Så at me har fått gjennomslag for å styrkja denne ordninga, er kjempegod distriktspolitikk og eit kjempeviktig signal om at kommunane skal få fleire inntekter frå aktivitet og mindre overføringar frå staten. Det må nemleg vera slik at ein ordførar reiser seg opp om morgonen og tenkjer: Korleis skal eg skapa meir aktivitet i kommunen min? – meir enn å tenkja: Korleis skal eg få meir pengar frå staten? Om me har fleire ordningar som er innretta slik at tilflytting og næringsaktivitet skapar inntekter til kommunane, får me framoverlente kommunar og framoverlente ordførarar og rådmenn som legg til rette for næringsliv, meir enn at dei berre reiser til Oslo og ber om meir overføringar. Denne koplinga er veldig viktig for Framstegspartiet, og me er veldig glade for at eit fleirtal no slår fast at kommunane på kysten skal få solide inntekter frå havbruksnæringa. Til slutt har jo dette vore ein spesiell vår for oss alle, for kommunane spesielt. Kommunane står i fyrsteline og har takla covid-19-situasjonen på ein veldig god måte. Eg ser det er kommunale leiarar som har gått i front og teke initiativ til gode tiltak. Og kommunane har både handtert informasjon til innbyggjarane sine og dei har vore ein tenesteleverandør i spesielt krevjande tider. Skulesektoren og barnehagesektoren har måtta omstilla seg fort – gått over til nettbasert undervisning og handert smittevernreglar. Me har eit helsevesen som har mange heltar, som har stått på ekstraordinært. Så eg vil takka norske kommunar og tilsette i norske kommunar for den formidable innsatsen dei har gjort i ei krevjande tid. Eg vil òg takka kommuneleiinga, med ordførarar og rådmenn i spissen, som har informert og vore gode leiarar lokalt, som har gjort at Noreg, så langt, har handtert denne saka på ein eineståande måte. Det er fordi me har sterke lokaldemokrati som fungerer òg i ein slik situasjon. Det synest eg at me skal anerkjenna frå denne talarstolen. Så vil eg ta opp Framstegspartiets forslag og dei forslaga som Framstegspartiet er med på. Eg vil òg signalisera at me ikkje stemmer for det forslaget i innstillinga som gjeld frivilligsentralar, då me har eit eige forslag, som er meir tydeleg, der me sikrar at det blir øyremerking og ikkje særskilt fordeling.