Sigvald Oppebøen Hansen (Arbeiderpartiet), 2003-06-04:
Bakgrunnen for at Odelstinget no skal gjere endringar i lov om forsøk i offentlig forvaltning, er Stortinget sitt vedtak for om lag eitt år sidan, da Stortinget behandla St.meld. nr. 19 for 2001-2002. Eit stort fleirtal gav der uttrykk for at det kunne vere føremålstenleg å drive fleire og breie forsøk med einskapsfylke. Fleirtalet ønskte med dette å ha ei enda sterkare desentralisering av oppgåver. Det er ikkje tvil om at det lokale folkevalde nivået, både i fylkeskommunane og i primærkommunane, opplever at det i dag er ei sterk sentralistisk styring av oppgåvene. I tillegg er det slik at fylkesmannen framleis utøver viktige kontroll- og tilsynsoppgåver. I praksis inneber det at statstilsette funksjonærar hos fylkesmannen med eit pennestrøk kan kjenne kommunale vedtak daude og makteslause. Overordna omsyn vil i så fall bli varetekne av det statlege byråkratiet og ikkje det regionale folkevalde nivået, nemleg fylkestinget. Stortinget har vedteke at fylkeskommunane skal bli ein kraftfull regionalpolitisk aktør. Dette skal dei bli gjennom auka mynde over dei distrikts- og regionalpolitiske verkemidla. Større handlefridom og sjølvstende gjennom lokal fridom og lokalt ansvar. – det er vel og bra. Men me må vakte oss vel, elles blir fylkeskommunane ikkje noko anna enn eit ekspedisjonskontor for formidling av statlege kroner etter statlege retningslinjer. Dette var bakgrunnen for fleirtalet då Stortinget behandla St.meld. nr. 19. Derfor er det underleg og svært leit at statsråden har gjeve så uklare og motstridande signal til dei fylkeskommunane som hadde eit klart ønske og mål om å styrkje folkestyret. Dette har gjeve som resultat at to fylkeskommunar, Østfold og Sogn og Fjordane, har trekt sine søknader om einskapsfylke. I ein innleiande fase godtok Kommunal- og regionaldepartementet at det skulle drivast forsøk med å samle regional utvikling, regional tenesteyting og regional forvaltning i éi eining under folkevald styring. Unnatak skulle gjerast for klage-, kontroll- og tilsynsfunksjonane. Statsråden slo den 5. mars over på ein langt strengare praksis, i eit svar her i Stortinget. Det at fleire fylkeskommunar trekte søknaden, er klart uheldig. Statsråden sin handlemåte har resultert i at føremålet med forsøket med einskapsfylke er borte. Eg håpar at statsråden i sitt seinare innlegg kan svare på kvifor ho har ført ei slik inkonsekvent linje i denne saka, trass i at Stortinget har gjeve klare føringar om kva som skulle vere innhaldet i forsøket. Framtida for folkestyret er under press. Me opplever antipolitiske stemningsbølgjer kvar einaste dag. Me har fleire døme på at makta blir systematisk flytta frå folkevalde organ til direktorat, forvaltning, føretak og AS. Parallelt med dette aukar marknadskreftene si makt dramatisk. Arbeidarpartiet er bekymra for framtida for folkestyret. Derfor vil me be Regjeringa syte for forsøk med einskapsfylke. Det skal innebere flytting av oppgåver frå fylkesmannen til det regionale folkevalde nivået. Eg vil gjere Regjeringa sine ord i St.meld. nr. 19 om til mine: «Lokale og regionale folkevalgte organer bør ha ansvaret for oppgaver som krever lokal- og regionalpolitisk skjønn.» Med dette reknar eg med at Regjeringa følgjer sitt eige grunnlag når ho skal ta stilling til søknadene om forsøk frå dei fylka som har søkt.