Heidi Grande Røys (Sosialistisk Venstreparti), 2007-12-14:
Representanten Inge Ryan stilte spørsmålet: Kan vi som bur i eitt av verdas rikaste land, sitje og sjå på at medmenneske arbeider under uverdige forhold rett framfor auga våre? Han gav svaret, og Regjeringa gav svaret: Det kan vi ikkje. Kva signal gir det til seriøse verksemder og ærlege arbeidarar dersom skattepengar og offentlege midlar går med til å dele arbeidarar inn i eit A-lag og eit B-lag? Det er rett at denne regjeringa allereie har sett i gang ei rekkje tiltak som skal verke imot sosial dumping, slik som reglane i allmenngjeringslova, arbeidsmiljølova og rundskrivet frå 2005, som implementerer ILO-94 i statleg sektor. Dette er gode reglar, men dei er ikkje tilstrekkelege aleine. Vi treng ulike sett med verkemiddel som kan ta fatt i problemet frå ulike kantar, for dei siste åra har forholda dessverre vorte verre. Det vert rapportert om aukande problem med useriøsitet og sosial dumping. Arbeidstilsynet rapporterer om at omfanget av brot på reglane om arbeidsmiljø og løns- og arbeidsvilkår er stort. Dette gjeld fyrst og fremst i byggjebransjen, men òg i meldingar frå tilsyn med delar av industrien vert det peika på manglar, f.eks. når det gjeld krav om arbeidstid og innkvartering. Mange tek kontakt med Arbeidstilsynet fordi dei ikkje får utbetalt den løna dei har avtalt, eller som dei meiner dei har krav på. Arbeidstilsynet peikar dessutan på at inntrykket deira er at arbeidstakarar frå dei nye EØS-landa har dårlegare sikkerheitsforhold enn det som elles gjeld i byggjebransjen. Òg reingjeringsbransjen, hotell- og restaurantbransjen og ikkje minst landbruket mottek eit aukande tal utanlandske arbeidstakarar. Arbeidstilsynet sine rapportar viser at det vert avdekt tilfelle av sosial dumping òg i desse bransjane. Ei slik utvikling kan vi ikkje akseptere. Arbeidet mot sosial dumping må difor framleis ha høg prioritet. Eg er glad for at alle komitemedlemene med unnatak av Framstegspartiet sine medlemer er einige med oss i at offentleg sektor har ei særleg rolle i dette arbeidet. Offentlege innkjøparar har eit spesielt ansvar for å opptre seriøst og motverke sosial dumping. Då må vi òg ha eit regelverk som legg til rette for at det offentlege kan å ta fatt på dette arbeidet. Det vi legg fram i dag, er, som òg representanten Haugen var inne på, ei utkvittering av eit punkt som er nemnt i Soria Moria-erklæringa. Så igjen: Regjeringa leverer der vi i Soria Moria-erklæringa har sagt vi skal gjere det. Eg registrerer at Stortinget er delt i synet på korleis offentlege innkjøparar skal gripe fatt i dette ansvaret, og kva skags regelverk som er høveleg. Mens Framstegspartiets, Høgres og Venstres komitemedlemer ønskjer det dei kallar fleksible løysingar og ein fri og dynamisk arbeidsmarknad, er eg i alle fall glad for at Kristeleg Folkeparti sin medlem støttar regjeringspartia si prioritering av arbeid mot sosial dumping, svart arbeid og andre uregelmessigheiter i arbeidsmarknaden. Regjeringa sitt forslag til kontraktsklausul har ein viktig signaleffekt. Alle offentlege myndigheiter må no fokusere på at arbeidstakarane har krav på verdige løns- og arbeidsvilkår. Det er i seg sjølv viktig. Det offentlege må ha eit bevisst forhold til kva slags kontraktar dei inngår, og medverke til ei likeverdig behandling av menneske frå andre land. Men sjølvsagt er ikkje signal og fokus tilstrekkeleg. Det er òg nødvendig at oppdragsgivarar fører tilsyn med at klausulane vert overhaldne, og set i verk tiltak overfor leverandørane ved manglande etterleving av klausulane. Eg registrerer at kritikarane meiner at det vil vere umogleg for dei fleste kommunane å følgje opp desse krava. No har sentrale statlege styresmakter i to år allereie vore pålagde å følgje tilsvarande krav gjennom eit departementsrundskriv frå 2005. Ikkje har eg – og ikkje har nokon andre – registrert særlege problem knytte til gjennomføringa av det. I kommunesektoren har det vore frivillig om klausulane skal nyttast. Då KS gjorde ei spørjeundersøking om bruken av dei, kom det fram at erfaringane var nokså avgrensa, men undersøkinga viste heller ikkje at klausulane har vore så problematiske som ein no skal ha det til. Det er ikkje uvanleg at nye reglar reiser problemstillingar som kan verke utfordrande på dei reglane gjeld for, og skape ei viss usikkerheit. Eg ser at det òg kan vere tilfellet i denne saka. Men eg vil minne om at vi i tillegg til å gi pålegg òg kjem med verktøy. Frå nyttår av har vi på plass det nye direktoratet for forvaltning og IKT, som får ein eigen seksjon for offentlege innkjøp med stor grad av rettleiing og verktøy for både statlege og kommunale innkjøparar, i tillegg til at Arbeids- og inkluderingsdepartementet har sett i gang eit arbeid som skal samordne alt som har med sosial dumping å gjere.