Petter Løvik (Høyre), 2000-03-02:
Vi har fått mange innspel frå ulike delar av samfunnet i samband med lærarrekrutteringsmeldinga. Eit av dei som har gjort sterkast inntrykk både på meg og resten av Høgre, er eit innspel frå alle politiske ungdomsorganisasjonar i Finnmark som har overskrifta «Vi vil ikke bli dummere». Dei peika i det oppropet på at det her er for mange ufaglærte. Fleire av lærarane i Finnmark har eit nivå som er på nivået vidaregåande utdanning eller lågare, og barn og unge i Finnmark har som eit resultat av dette både lågare skulemotivasjon og oppnår dårlegare resultat enn resten av landet. Situasjonen i Finnmark er så ille at det er konstatert at det bryt med FNs barnekonvensjon. I Finnmark er det ille, og Høgre vil derfor fremme eit konkret forslag om forbetringar som rein nødhjelp til dette området. Men i tillegg, og det er det mest sentrale i dag, så fryktar vi at det vi no ser i Finnmark, det vi kan oppleve også i resten av landet, nemleg at ei stor rekrutteringskrise er på veg inn i norsk skule. Her er det fleire ting vi er nøydde å gjere for å løyse problema, og Høgre føreslo allereie då Stortinget vedtok at det skulle leggjast fram ei lærarrekrutteringsmelding, å fokusere på løn. Vi blei nedstemde då, men alle som har følgt debatten, veit at det er dette spørsmålet som er det mest sentrale. Fleirtalet vil ikkje ta konsekvensane av dette, men har valt å gjere denne debatten til ein generell skuledebatt. Her er det snakk om einskapsskulen, om den inkluderande skulen og om offentlege og private tilbod. Alt dette er interessante skulepolitiske debattema, men det blir litt vagt og utflytande frå fleirtalet si side når det som kjem ut av denne debatten på dei områda som betyr noko for rekrutteringa, er veldig lite forpliktande. Vi debatterer i dag fire forskjellige saker, og Høgre har konkrete forslag i alle desse sakene. Då er spørsmålet om kva vi konkret vil og kan gjere med dei problemstillingane som blir reiste her. Alle seier at det er eit problem med lærarrekruttering, alle seier at løn er viktig for rekrutteringa, men det er berre Høgre og SV som tek konsekvensen av dette med å seie noko konkret om at skal det bli betre, så må vi få eit relativt høgare lønsnivå. Alle har sagt, både her og i andre samanhengar, at ungdomstrinnet er det mest problematiske trinnet i norsk grunnskule. Veldig mange elevar oppfattar ungdomstrinnet som keisamt, der det er lite motivasjon og dermed lite effekt av det som skjer. Høgre har konkrete forslag til omorganisering av ungdomstrinnet i det dokumentet som ligg føre i dag, for å gi elevane større valfridom og større sjanse til fagleg fordjuping. Vi veit at spesielt når vi kjem opp i ungdomstrinnet, har ein del sterke teoretiske interesser, og dei bør få vidareutvikle desse. Andre har interesser som går meir i praktisk retning, og også desse må få mulegheit til å utdjupe desse i ungdomstrinnet. Dessutan må all slik fordjuping kunne telje med ved opptak til vidaregåande opplæring – dette vil gjere det heile endå meir meiningsfylt. Vi har også stilt krav om meir fagkunnskap for dei som underviser i teorifag i ungdomsskulen. Vi veit at dette vil gjere undervisninga betre, og god undervisning er noko av det mest motiverande for dei elevane som er på dette trinnet. Alle konstaterer dessutan at det er problem med å få nok lektorar i skulen. Altså: Det er konstatert av alle at fleire lektorar, altså fleire med hovudfag og pedagogisk tilleggsutdanning, gir betre resultat, at vi har eit kjempeproblem med at lektorane er i ferd med å forsvinne ut av norsk skule, og at det er dårleg rekruttering, spesielt gjeld dette på realfagområdet, men også ein god del andre område er ramma av dette. Men kva skjer så? Jo, når Høgre fremmar konkrete forslag til forbetringar i studiefinansieringa for å få fleire med hovudfag til å gå inn i skulen, noko alle seier er viktig, kva skjer då? Jo, forslaget blir vedlagt protokollen. Ein vil altså ikkje ta stilling. Dei går ikkje inn for våre forslag, som går på forbetring av studiefinansieringa, men ingen har heller kome fram med andre tiltak for å forbetre den situasjonen alle ser på som alvorleg. Spesielt interessant i denne debatten har det vore å følgje Arbeidarpartiet sine krumspring fram og tilbake i den tida vi har arbeidd med saka. I valkampen i september gjekk partiet sin leiar, Thorbjørn Jagland, ut og sa: Vi «vil ha flere lektorer i skolen». Når det gjeld konkrete tiltak, sa den same Jagland – ein må jobbe med å få fram dette – at han gjerne ville ta opp desse problemstillingane: «Og spør gjerne rett før lønnsoppgjøret,» seier han til Skolefokus i september. Eg syntest dette var gledeleg, men no når Arbeidarpartiet har sjansen, og vi er like før lønsoppgjeret, vil dei ikkje ta konsekvensen. Eg veit ikkje kvar det har blitt av Jagland i denne debatten, men eg håpar at ein del av hans folk i salen vil kunne svare på dette. På same måten gjekk Arbeidarpartiet sin representant, Rune Kristiansen, ut i Aftenposten den 23. februar og lova m.a. konkrete pengar til norsk skule. Det blei sagt her: «Ap.-tiltakene inkluderer 1,5 milliarder kroner hvert år i fem år til blant annet faglig utvikling og etterutdannelse.» Kjempeflott, tenkte eg, og hoppa i stolen av glede då eg såg oppslaget i Aftenposten, og eg venta at den same Kristiansen eller hans partifellar ville kome med konkrete forslag om dette i samband med lærarrekrutteringsmeldinga. Og eg har venta, og eg har venta med stort tolmod, men ikkje eitt konkret tiltak, ikkje eitt konkret øre er kome. Det er kjempeflott, sjølv om vi snakkar om lærarrekrutteringa, eller burde snakke om det, at Arbeidarpartiet no vil satse på norsk skule, men kvifor i alle dagar kunne ikkje dette skje i samband med budsjettet då Høgre inviterte til ei kjempesatsing m.a. på etterutdanning. Nei, då var det andre ting som var viktigare for Arbeidarpartiet å kome med. Så eg har lyst til å etterlyse dei konkrete 1,5 milliardar kr, og eg ser med glede fram til eit samarbeid i budsjettet for 2001 om å gi skulen eit skikkeleg lyft, men eg er dessverre ikkje altfor optimistisk på det området. Eg er einig i det som ordføraren for saka, representanten Reikvam, sa innleiingsvis: Vi må for all del ikkje svartmåle situasjonen i norsk skule. Her skjer det mykje bra, her er det ein god del lærarar som gjer ein kjempeinnsats, her er det ein del elevar som lærer mykje, men her er det også ein del faresignal som vi er nøydde til å ta alvorleg. Derfor er dette med rekruttering og lærarløn noko av det viktigaste vi kan gjere noko med, fordi læraren sin kvalitet er den einaste faktoren som nokon har klart å påvise verkar inn på nivået på den læringa som elevane har. Eg trur også at vi er nøydde til å gå inn for meir differensierte lønssystem enn det vi har i dag. Lærarorganisasjonane sjølve har nok ein god del av skulda for det låge lønsnivået, sidan dei ikkje tidlegare har vore villige til å gå inn for ei sterkare differensiering. Ein må differensiere geografisk, på fag, på spesielle personar, og då får vi argumentet mot oss om at det ikkje er muleg med individuell avløning. Både vi som politikarar og elevar, lærarar, lærarorganisasjonar og foreldre veit at det er ein del lærarar som gjer ein kjempeinnsats overfor elevane i og utanfor skuletida, og som elevane hugsar med glede resten av livet fordi dei gav dei mykje og gjorde ein stor innsats. Skal vi ikkje ha mulegheit til å påskjønne desse lærarane, desse eldsjelene i norsk skule, på ein skikkeleg måte, litt utover den jamne hop som gjer ein bra jobb – det forstår ikkje eg. Eg vil elles fremme dei forslaga som Høgre har åleine, eller som vi er med på saman med andre.