Reidar Sandal (Arbeiderpartiet), 2004-12-15:
I 1999 vedtok Stortinget at selskapsskatten skulle gjerast statleg. På den måten blei midlane frå denne skatten fordelte på dei enkelte kommunane etter dei fordelingsprinsippa som gjeld for inntektsutjamninga for kommunesektoren. I erklæringa frå regjeringa Bondevik II blei det slått fast at ein ville føre ein del av selskapsskatten tilbake til kommunane. I St.prp. nr. 64 for 2003-2004 fremma Regjeringa forslag i samsvar med dette. Regjeringa foreslo dessutan å leggje om ordninga med inntektsutjamning. Fleirtalet i Stortinget – regjeringspartia og Framstegspartiet – slutta seg i hovudsak til forslaget frå Regjeringa. Det same fleirtalet bad om utgreiing av alternative modellar for tilbakeføring av selskapsskatten. Arbeidarpartiet, SV og Senterpartiet avviste forslaget. Regjeringa har gjennomført det utgreiingsarbeidet som fleirtalet i Stortinget bad om. I meldinga som vi no debatterer, er det vurdert tre modellar i tillegg til det alternativet som Regjeringa tilrådde i kommuneproposisjonen for 2005. Felles for tre av modellane er at dei legg til grunn tilbakeført selskapsskatt på 5,5 milliardar kr. Éin av modellane baserer seg på ei tilbakeføring av 3 milliardar kr i selskapsskatt. Det er derimot noko variasjon mellom modellane når det gjeld trekk og kompensasjon. I dei fleste tilfella blir det lagt til grunn trekk og kompensasjon på 55 pst. og ein tilleggskompensasjon på 35 pst. Éin av modellane har 5 pst. høgare trekk og kompensasjon og 5 pst. lågare tilleggskompensasjon. I utgreiinga er eitt av alternativa basert på at kommunale inntekter frå selskapsskatt ikkje blir utjamna. Dei andre modellane har ei symmetrisk inntektsutjamning som grunnlag. Regjeringa uttaler at formålet med omlegginga er å styrkje incentiva til lokal næringsutvikling utan at forskjellane i inntekt mellom kommunane blir større enn at dei kan handtere desse endringane frå eitt år til det neste. I juni i år bad regjeringspartia og Framstegspartiet om at fleire modellar blei utgreidde. Regjeringa har i St. meld. nr. 5 konkludert på same måte som i kommuneproposisjonen for 2005. Regjeringspartia og Framstegspartiet sluttar seg til tilrådinga frå Regjeringa, medan Arbeidarpartiet, SV og Senterpartiet avviser ho. For Arbeidarpartiet er det svært viktig at kommunane har ein stabil økonomi. Ein stor del av velferda blir skapt i kommunane og i fylkeskommunane. Dersom inntektene deira varierer mykje frå eitt år til det neste, vil det ha negative konsekvensar for omfanget av og kvaliteten på tilbodet til barn, unge og eldre. Ein slik politikk vil ramme brukarane av kommunale tenester. Forslaget frå Regjeringa fører til at inntektene til kommunane blir mindre stabile enn etter gjeldande system. Dessutan verkar den foreslåtte ordninga kompliserande for den økonomiske styringa av kommunesektoren. Det er eit faktum at skatt frå bedrifter er klart meir ujamt fordelt enn skatt frå personlege skattytarar. Forslaget frå Regjeringa om tilbakeføring av selskapsskatten vil auke forskjellane mellom kommunane. Det har i sin tur ein svært uheldig konsekvens: Forskjellen i tenestenivået kommunane imellom vil bli større. Arbeidarpartiet kan ikkje akseptere ein slik politikk. Regjeringa gjer eit stort nummer av at nyordninga vil inspirere til lokal næringsutvikling utan at inntektsforskjellane mellom kommunane blir påverka i særleg grad. Arbeidarpartiet er ueinig i den vurderinga. Det blir vidare påstått at kommunar med inntekter under gjennomsnittet vil tene på forslaget frå Regjeringa. Arbeidarpartiet er ueinig også i den påstanden. Eg konstaterer at mange kommunar som har låge skatteinntekter, vil få store tap på grunn av forslaget frå Regjeringa. Skien kommune, f.eks., har ei skatteinntekt på 91,8 pst. av landsgjennomsnittet. Kommunen vil tape 10,3 mill. kr neste år på opplegget frå Regjeringa. Fredrikstad kommune har endå lågare skattegrunnlag. Det økonomiske tapet der vil vere 12,2 mill. kr i 2005. Flora kommune er eit anna eksempel. Inntektstapet vil bli 2,3 mill. kr neste år. Det svir for ein kommune som dessutan kjempar med store vanskar på arbeidsmarknaden. Det finst altså ei rekkje eksempel på urimelege utslag av den nyordinga som blir foreslått. Omfordelinga som fleirtalet i denne salen skal vedta seinare i dag, er vesentleg og uakseptabel. Mange kommunar som i utgangspunktet har for lite midlar til sine velferdstiltak, skal neste år få endå mindre. Det er derfor forståeleg at folkevalde landet over protesterer mot forslaget frå Regjeringa. Dei gjer det på vegner av dei mange brukarane som blir ramma av at kommunale tenester blir dårlegare. Det gjeldande inntektssystemet for kommunesektoren inneheld ein type inntektsutjamning. Forslaget frå Regjeringa vil gi ein ny type inntektsutjamning for kommunane. Dessverre er det eit faktum at dette vil komplisere inntektssystemet i vesentleg grad. Det er tydeleg at Regjeringa meiner at nyordninga som ho foreslår, ikkje er god nok. I meldinga blir det nemleg argumentert med at det kan ytast skjønnsmidlar til kommunar som lir store tap ved tilbakeføringa av selskapsskatten. Samtidig som det nye systemet blir innført, må reparasjonstiltak setjast i verk. Slikt skaper ikkje tillit. Det nye elementet i inntektssystemet for kommunane er så lite treffsikkert at det frå første stund må etablerast eit system som kompenserer for dei mest urimelege verknadene. Det høyrer også med til historia at skjønnsmidlane skal reduserast. På den måten blir det endå mindre midlar til dei reparasjonstiltaka som Regjeringa innser er nødvendige. Arbeidarpartiet meiner at spørsmålet om tilbakeføring av selskapsskatten til kommunane må sjåast i samanheng med heile finansieringssystemet for kommunesektoren. Statsråd Solberg avviser det, dessverre. Vi har no ein eineståande sjanse til å sjå den samanhengen som eg etterlyser. Inntektssystemutvalet er i arbeid. Det ville vere svært relevant å gi dette utvalet i oppgåve å vurdere denne saka. På den måten ville ein få ei total vurdering av inntektssystemet. Det ville vere mogleg å få skissert ulike verkemiddel for å få til ei fordeling som er rettferdig. Rettferd skaper i sin tur legitimitet. Det er iallfall Arbeidarpartiet oppteke av. Arbeidarpartiet legg dessutan vekt på at saka må utgreiast i eit vidare perspektiv enn Regjeringa har hatt ønske om. Ei brei vurdering av saka ville gjere det mogleg å vurdere bruken av andre verkemiddel, verkemiddel som i større grad enn skatt kan motivere til samarbeid mellom kommunar om næringspolitikken. Det er påfallande at regjeringspartia og Framstegspartiet manglar vilje til slik tenking. Fleirtalet i Stortinget avfeiar ønsket frå eit stort fleirtal av dei folkevalde rundt om i kommunane om ei brei, prinsipiell drøfting av saka. Det må sanneleg vere til ettertanke for mange av kommunepolitikarane våre. Formålet med ein slik politikk må vere å blokkere for ei fordeling av midlar som er meir rettferdig, og som jamnar ut forskjellar i velferdstilboda i kommunane. Eg har registrert at fleire ordførarar frå kommunar som reint økonomisk tener på forslaget frå Regjeringa, avviser det. Dei forstår at ustabile inntekter er eit problem for dei som skal ha ansvaret i kommunestyringa. Desse ordførarane meiner at eit allment akseptert og rettferdig system skaper forståing og respekt rundt om i landet vårt. Statsråd Solberg har tydelegvis hastverk med å få vedteke nyordninga med tilbakeføring av selskapsskatten og omlegging av inntektsutjamninga. Også i denne saka har statsråden valt å arbeide i strid med dominerande kommunale interesser. Framstegspartiet likte ikkje fordelingsverknadene av det forslaget som Regjeringa la fram i kommuneproposisjonen i mai i år. Derfor bad dei om alternative modellar. Det fekk dei. Men når konklusjonen skulle trekkjast, kom Framstegspartiet til kort. Regjeringa fekk gjennomslag for synet sitt. Arbeidarpartiet går imot forslaget frå Regjeringa fordi det skaper urimelege fordelingsverknader, og fordi forskjellane i tenestetilbodet kommunar imellom vil bli endå større med Regjeringa sin politikk.