Knut Arild Hareide (Kristelig Folkeparti), 2012-08-28:
Eg vil få takke for to grundige og gode utgreiingar frå statsministeren og justisministeren. Terroraksjonane 22. juli 2011 var det verste anslaget mot norske borgarar sin tryggleik sidan den andre verdskrigen. Smerta over 77 tapte liv er sterk. Det same er viljen til å svare på terroren på ein måte som viser rettsstatens og demokratiets styrke. Oslo tingrett har gjort eit framifrå arbeid for å stadfeste sanninga om terrorhandlingane i regjeringskvartalet og på Utøya. Ansvaret for ugjerningane er lagt på terroristen. 22. juli-kommisjonen har gjort eit særs godt arbeid for å få fram sanninga om samfunnet sin beredskap mot terroranslag. Kommisjonsrapporten viser at statens ansvar for å vareta innbyggjarane si sikkerheit på ei rekkje punkt ikkje er innfridd. Mykje gjekk galt denne dagen, men helsevesenet og frivillige gjorde ein heroisk innsats. Forsvaret var til disposisjon og politiets bergingsarbeid i regjeringskvartalet var god. Statsministeren samla nasjonen i dagane etter angrepet på ein særs god måte. Samstundes avdekkjer rapporten ei rekkje alvorlege forhold som Stortinget pliktar å ta tak i – m.a. ei manglande risikoforståing på mange plan, heilt opp til toppnivå. Vi har fått påvist systemsvikt på grunn av manglar i leiarskap, øving og utstyr. Svikten er meir alvorleg enn vi tidlegare har fått opplyst. Statsministeren hadde i dagens utgreiing ikkje noko anna val enn å erkjenne at mykje har svikta. Ei slik atterhaldslaus unnskyldning frå ein statsminister, frå Stortingets talarstol, som vi opplevde i dag, er svært uvanleg og viser at han og regjeringa erkjenner ansvar på alle plan for svikten. Eg konstaterer no at saka går til nærare drøfting i Stortingets kontroll- og konstitusjonskomité. Slik skal Stortinget vurdere nærare både det handlingsansvaret og det leiaransvaret som følgjer av ein så omfattande svikt. Det er ei statleg primæroppgåve å syte for tryggleik for statens innbyggjarar. Konklusjonane i Gjørv-kommisjonens rapport er svært alvorlege. Angrepet på regjeringskvartalet kunne ha vore forhindra, og gjerningsmannen kunne ha vore stansa tidlegare. Kommisjonsrapporten seier klart: «Det synes å ha vært en manglende erkjennelse av risikoen som forelå ved at tiltakene ikke ble implementert.» Regjeringa har hatt ei teoretisk forståing av moglegheitene for terror, men likevel ikkje ei reell erkjenning av risikoen. Eg har notert meg at statsministeren erkjenner at dette også gjeld han sjølv – som regjeringssjef dei to siste stortingsperiodane. Stenging av Grubbegata blei vedteken, men ikkje sett i verk av regjeringa – noko rapporten stadfestar at er regjeringa sitt ansvar. I etterkant av angrepet skulda regjeringa Oslo kommune for sommel. Det er ikkje å ta ansvar. Lista over det som gjekk gale den 22. juli i fjor, er lang: Regjeringas kriseråd blei ikkje sett saman slik planverket tilseier. Riksalarmen fungerte ikkje. Politiet fekk kritikk for ikkje å bruke politihelikopteret, at dei ikkje raskt bad om assistanse frå Forsvaret, at dei ikkje brukte andre tilgjengelege båtar for å komme seg til Utøya, og at bemanninga er lågast når behovet er størst. Eit tidleg og særs presist tips om gjerningsmannen og hans køyretøy blei liggjande hjå politiet utan oppfølging så lenge at han klarte å komme seg til Utøya. Politiets tryggingsteneste fekk kritikk for at dei ikkje har eit godt system for å handtere tips. Rapporten frå 22. juli-kommisjonen er smerteleg sannferdig og rett fram. Kontrasten er stor til politiets eigen gjennomgang frå Sønderland-utvalet, som konkluderte med: «Vi kan ikke se at andre handlinger ville ført til et bedre resultat 22. juli». No veit me at det ikkje stemmer. Regjeringas informasjonsplikt overfor Stortinget er grunnleggjande. På fleire punkt gir Gjørv-kommisjonen eit anna bilete enn det justisministeren og forsvarsministeren på vegner av regjeringa gav i Stortinget den 10. november i fjor. Regjeringa opplyste til Stortinget at ein «straks iverksatte tiltak for å varsle sentrale personer i ledelsen i direktoratet, og at det ble iverksatt innkalling av ekstra mannskaper.» Kommisjonen slår fast at mobiliseringa ikkje fungerte. Stabssjefen til politidirektøren hadde ikkje eingong passordet til å komme seg inn på pc-en der planane om terrortiltak låg. Stortinget fekk opplyst frå regjeringa at Justisdepartementet ivaretok «rollen som lederdepartement». Kommisjonen påpeiker derimot at departementet ikkje etablerte kriseleiing og krisestab, noko som er eit brot på planverket. Justisministeren opplyste at det «tok ca. 25 minutter å effektuere varslingen til alle politiets operasjonssentraler, dvs. fra anmodningen om å iverksette varsling kom, til den ble formidlet til alle landets politidistrikter.» Kommisjonsrapporten slår fast at riksalarmen ikkje blei «mottatt eller registrert av noen av de relevante politidistriktene denne dagen.» Ei av forklaringane til regjeringa og politiet på kvifor det tok 75 minutt å komme til Utøya var at dei trudde det var fleire gjerningsmenn. Dette er også feil ifølgje kommisjonsrapporten. Den smertelege sanninga er at sikkerheitssvikten den 22. juli er den mest alvorlege sidan krigen. Omfanget av denne svikten er større enn det regjeringa opplyste overfor Stortinget i november 2011. Fleire av punkta der regjeringa i november teikna eit anna bilete enn det Gjørv-kommisjonen no viser oss, syner ei regjering med ei ganske abstrakt forståing av kva det vil seie å setje i verk. No treng ein ei regjering som ikkje tolkar si utøvande makt i betydninga «at ein har tenkt på saka», men som forstår at jobben ikkje er gjort før eit oppdrag er motteke, forstått og gjennomført. Me kan ikkje krevje mindre enn dette av ei regjering som vil ta ansvar og uttrykkjer vilje til handling for å styrkje beredskapen. Jobben me står overfor, er stor og krevjande. Mange departement og etatar har ansvar for vår samfunnssikkerheit på ulike område. Me ser at koordinering på høgste nivå ikkje har vore god nok. Politiet har fått mykje kritikk. Samstundes er det også klart at ein kan lære av andre sektorar som forsvar og helse. I desse sektorane har ein vore god til å øve. Det hjelper ikkje nødvendigvis med stadig nye instruksar. Det som trengst, er trening, trening og trening på skarpe situasjonar og terrorbekjemping. Noreg er eit lite land. Me må bruke ressursane på ein best mogeleg måte. Derfor må me sjå på samarbeid mellom t.d. politiet og Forsvaret, der det er rett. Det trengst ei betre koordinering, eit betre system og å forbetre leiarskapet. Kommisjonsrapporten avdekkjer meir enn noko anna kor komplekst og samansett samfunnssikkerheit er, og at dette meir enn noko anna krev ei heilskapleg tilnærming og ikkje minst tydeleg leiing. Det øvste ansvaret for sikkerheit i landet vårt har statsministeren. Det var mange endringar i dag frå statsministeren, men ingen endringar ved Statsministerens kontor. Eg tenkjer ikkje på konstitusjonelle endringar, men ser statsministeren behovet for å byggje opp kapasitet òg ved Statsministerens kontor, nettopp for å erkjenne den trusselen og den risikoen som me no har sett? Eg vil avslutte med eit spørsmål til statsministeren: Er dette den største svikten me har opplevd når det gjeld sikkerheit, etter den andre verdskrigen?