Reidar Sandal (Arbeiderpartiet), 2002-06-20:
For akkurat eitt år sidan debatterte Stortinget oppgåvedelinga mellom stat, fylkeskommune og kommune. Som grunnlag for debatten låg det føre ei stortingsmelding frå regjeringa Stoltenberg. Eit breitt fleirtal i Stortinget fastsette kva som skulle vere oppgåvene for det regionale nivået frå 2003. Ein sentral konklusjon var at fylkeskommunen skulle styrkjast. Den skulle ha ei meir sentral rolle som utviklingsaktør. Regionale utviklingsoppgåver skulle leggjast under direkte folkevald styring. Fylkeskommunen skulle på denne måten få eit tydeleg og samla ansvar for utviklinga i regionen. Det blei peikt på det prinsipielt uheldige i at fylkesmannsembetet har oppgåver som krev avveging og prioritering mellom ulike interesser og regionalpolitisk skjønn og vurdering. Stortinget la i fjor vekt på at landbruks- og miljøoppgåvene skulle flyttast frå fylkesmannen til fylkeskommunen. Det blei dessutan bestemt at fylkesplanen skulle styrkjast. Fylkeskommunen som planstyresmakt skulle bli sterkare. Dette var viktige vilkår for at den regionale utviklingsaktøren skulle bli vitalisert. Eit breitt fleirtal i Stortinget stod bak denne politikken: Arbeidarpartiet, Kristeleg Folkeparti, Sosialistisk Venstreparti, Senterpartiet og Venstre. Kjølen var dermed strekt for sterkare folkevald styring på regionalt nivå. Førebuinga til det nye systemet kom straks i gang. Så reverserer regjeringa Bondevik utviklinga. Kommunal- og regionalministeren signaliserer omkamp om den politikken som Stortinget vedtok i juni i fjor. Statsråden vil ha endra den politikken som blei vedteken, og som hennar parti var ueinig i. Prosessen endar med at regjeringa Bondevik fremmar St. meld. nr. 19 for 2001-2002. Trass i massive protestar frå sentrale fylkespolitikarar frå Kristeleg Folkeparti er det Høgre sine hovudsynspunkt som vinn fram. Viktige næringspolitiske spørsmål blir fjerna frå fylkeskommunen. Desse oppgåvene skal delast mellom fylkesmannen og kommunane. Det vil seie at delar av landbruksoppgåvene skal handterast av byråkratiet hos fylkesmannen, ikkje av det regionale folkevalde nivået. Resten av feltet skal kommunane ta seg av, oppgåver som krev lokalt skjønn. Regjeringa sin politikk fører til at dei folkevalde får mindre makt. Det er klart uheldig. Det er definitivt i strid med den politikken som Kristeleg Folkeparti gjekk inn for i juni i fjor. Når landbruksoppgåvene skal delast mellom fylkesmannen og kommunane, må det nødvendigvis føre til meir byråkrati. Regjeringa proklamerer i meldinga at det er eit mål å redusere byråkratiet. Den praktiske politikken gir eit stikk motsett resultat. Same oppgåvene skal løysast på to nivå – delvis i kompetansestrid med kvarandre, vil eg tru! Fleire fylkesmenn har uttalt at dei treng det personellet som no arbeider med landbruksoppgåvene, når det nye systemet begynner å verke. Kommunal- og regionalministeren har ikkje kunna peike på noka nedbygging av byråkratiet, iallfall ikkje på kort sikt. Dessutan må kommunane styrkje bemanninga på dette feltet for å gjere sin del av arbeidet. Ei tilsvarande ordning vil ein få på miljøområdet. Fylkeskommunen skal ikkje få hand om dette arbeidsfeltet. I staden skal det delast mellom fylkesmannen og kommunane. Ein flyttar eit viktig politikkområde bort frå eksklusiv politisk styring til delvis å bli kontrollert av byråkratiet hos fylkesmannen. Stikk i strid med det som Stortinget vedtok i juni i fjor. Regjeringa sitt forslag fører til meir byråkrati. Det er uforståeleg at Kristeleg Folkeparti kan forsvare eit slikt omskifte i forhold til standpunktet for eitt år sidan. Det fortel kven det er som styrer skuta. Kristeleg Folkeparti står ikkje ved rattet, tydelegvis. Den ordninga som Regjeringa foreslår, må bli dyrare enn å samle styringa av landbruks- og miljøoppgåvene hos fylkeskommunen. Fleire instansar skal no behandle same saksområde. Ny kompetanse må skaffast. Det vil krevje meir ressursar. Arbeidarpartiet meiner at forslaget frå Regjeringa inneber ei klar svekking av det folkevalde regionale nivået. Fylkeskommunen mister eit viktig verkemiddel i næringspolitikken. Miljøpolitikken blir også teken bort frå det regionale folkevalde nivået. Dessutan blir det ikkje lagt opp til å styrkje fylkesplanen. Fylkeskommunen får ikkje spele noka viktig rolle som planstyresmakt. Regjeringa legg opp til styrt avvikling av fylkeskommunen. Høgre vinn rett nok ikkje fram med sitt prinsipale syn i meldinga, nemleg å leggje ned det regionale folkevalde nivået. Regjeringa tek likevel viktige grep for å underminere det same nivået. Politikken har ei klar retning. Ein vil etter kvart oppnå det resultatet som Høgre ønskjer. Det vil berre ta noko ekstra tid. Kristeleg Folkeparti har vore med på denne politikken i Regjeringa. No gir partiet også klarsignal for den nye kursen i Stortinget. Det blir sagt rett ut at nedlegging av fylkeskommunen er aktualisert. Kristeleg Folkeparti uttalar det saman med Høgre og Framstegspartiet. Snuoperasjonen er fullført. Regjeringa er diffus når den gjer greie for kva rolle fylkeskommunen skal ha som utviklingsaktør. Arbeidarpartiet meiner at dersom fylkeskommunen skal vere ein effektiv utviklingsaktør med nødvendig legitimitet, må ein særleg ta omsyn til befolkninga sine interesser innanfor arbeids- og næringsliv, utdanning og velferdsordningar. Næringslivet stiller aukande krav til kompetanse. Dersom næringslivet skal få ekspandere og rekruttere ny arbeidskraft, må opplæringstilbodet i regionen ta mykje omsyn til krava som næringslivet stiller. Fylkeskommunen si oppgåve blir å finne balansen mellom ønska til dei som skal ta utdanning, og næringslivet og samfunnet sitt behov for arbeidskraft. Den same avveginga må også gjerast for regionale høgskuletilbod. Dessutan må fylkeskommunen kunne få større ansvar for Aetat sitt kompetansearbeid. Utvikling av kompetanse og infrastruktur vil vere heilt sentralt i arbeidet med å utvikle regionane. Derfor må utviklingsaktøren ha kjerneoppgåvene sine på desse områda. Det er ikkje tilstrekkeleg å avgrense rolla som utviklingsaktør til å forvalte nokre distrikts- og regionalpolitiske verkemiddel, slik Regjeringa legg opp til. Regjeringa foreslår at dei bedriftsretta bygdeutviklingsmidlane skal forvaltast av kommunane. Dei to siste åra har SND hatt den oppgåva. Endringa som no blir foreslått, vil føre til meir byråkrati. Ein vil tape synergieffektar og miste sjansen til å sjå innsatsen i ein større geografisk samanheng. Midlane vil i stor grad bli oppsplitta. Derfor avviser Arbeidarpartiet forslaget frå Regjeringa også på dette punktet. Arbeidarpartiet er einig i at det kan drivast forsøk med kommunal oppgåvedifferensiering, men med eitt unntak: Kommunal drift av vidaregåande opplæring er uaktuelt. Det vil redusere breidda i tilbodet som er bygt opp på regionalt nivå, og det vil særleg ramme den yrkesfaglege opplæringa. Det kan sjølvsagt ikkje Arbeidarpartiet godta. Regjeringa får stort sett støtte frå Framstegspartiet i saka om oppgåvefordelinga mellom regionalt og lokalt nivå. I denne saka blir det teke eit viktig steg i retning av Høgre og Framstegspartiet sin politikk: å avvikle det regionale folkevalde nivået. Formelt sett held ein fast ved fylkeskommunen. Nedbygginga har likevel starta for fullt. Avviklinga er innanfor rekkevidde, og det med hjelp av Kristeleg Folkeparti. Eg vil gjerne ta opp forslaget frå Arbeidarpartiet og Sosialistisk Venstreparti i innstillinga.