Liv Signe Navarsete (Senterpartiet), 2021-05-04:
Det er ein menneskerett å ha tilgang på mat. Trygg tilgang på mat er grunnleggjande for alt anna. Etter fleire tiår med gradvis nedgang i svolt blant fattige har det sidan 2014 vore ein auke i talet på menneske som lever med vedvarande matutryggleik og kronisk svolt. I 2019 var det 690 millionar menneske som opplevde dagleg svolt. Senterpartiet vil gå i kampen for dei fattigaste i verda. Me nektar å akseptere denne utviklinga, når me veit at det er mogleg å brødfø heile befolkninga i verda. Senterpartiet meiner at om mattryggleiken ikkje vert sikra, er det nyttelaust å drive anna bistand. Svolt er det største helseproblemet i verda, og det vil fortsetje å auke. FN varslar at koronapandemien kan doble talet på menneske i akutt svolt og gjere det endå vanskelegare å nå berekraftsmål 2. Klimaendringane og krig og konflikt bidreg òg til den dystre utviklinga. For at alle skal få ete seg mette, må me fordele ressursane og ta vare på maten som vert produsert, på ein betre måte enn i dag. Å sikre menneske tilstrekkeleg tilgang til mat vil vere noko av det viktigaste i tida som kjem, både for å nedkjempe svolt, førebyggje krig og konflikt og gjere statar meir motstandsdyktige i møte med nye kriser. Dei fleste av dei fattigaste i verda og dei som svelt, bur på landsbygda og er avhengig av landbruket for å overleve. Konsortiumet Ceres2030, ei gruppe av forskarar, økonomar og sivilsamfunnsorganisasjonar som arbeider for å nå målet om å utrydde svolt, har i ein rapport vist kva som trengst. Dei har gått gjennom meir enn 500 000 artiklar for å finne svar på nett desse spørsmåla. Verda kan utrydde svolt om me klarar å mobilisere. Ceres2030 stadfester at dersom det internasjonale samfunnet doblar støtta si til dei 540 millionane småskalabønder i verda, så dei kan doble matproduksjonen sin, kan me langt på veg få slutt på ekstrem fattigdom og svolt – og me kan redusere klimautslepp frå landbruket i tråd med Parisavtalen. Dette betyr grovt sett ei dobling av dagens totale globale bistand til dette viktige området. Noreg må langt meir enn doble innsatsen sin på området, fordi ein lenge har satsa aller minst på landbruket av alle OECD-landa – aller minst. Sjølv om 60–80 pst. av folkesetnaden og dei fleste fattige i Noregs partnarland lever av landbruket, har berre 2–3 pst. av norsk bistand gått til landbruk – langt under OECD-gjennomsnittet på 7 pst. Dette har skjedd trass i at Stortinget for fleire år sidan bad om ei opptrapping på dette feltet. Regjeringa hevdar at det er lagt meir vekt på mattryggleik, men budsjettet vert òg blåse opp når humanitær bistand vert teken med. Humanitær bistand bidreg ikkje til langsiktig mattryggleik. Det vert jo som å seie at humanitær bistand og støtte er klimatilpassing. Kan statsråden forsikre at humanitær bistand knytt til konsekvensane av pandemien ikkje vil gå ut over langsiktig bistand for å nå berekraftsmål 2? Det vert òg hevda frå enkelte at budsjetta til ambassadane vert reduserte med omsyn til landbrukssatsing i både Malawi og Etiopia – begge er land som absolutt treng sterk auke i budsjetta. Kan statsråden stadfeste eller avkrefte det? Regjeringa legg mykje vekt på FN og globale satsingar, som ikkje kjem frå utviklingslanda sjølve. Me ser ikkje at Noreg står fram som ein tydeleg bilateral partnar på landbrukssida i partnarlanda våre. Regjeringa uttrykkjer i budsjettet for 2021 at dei ynskjer ei auka satsing på klimatilpassing og mattryggleik. Det har jo òg regjeringa forplikta seg til ved å lansere den ambisiøse handlingsplanen «Mat, mennesker og miljø – Regjeringens handlingsplan for bærekraftige matsystemer i norsk utenriks- og utviklingspolitikk 2019–2023». Handlingsplanen vart lansert i 2019. Me ser derimot ikkje at løyvingane fylgjer etter. Me ser heller ikkje at regjeringa fører og løftar klimatilpassa landbruk og mattryggleik internasjonalt. Saman med auka løyvingar til dette viktige arbeidet ville ei slik satsing kunne gitt Noreg ei global leiarrolle i kampen mot svolt – i tråd med handlingsplanen til regjeringa. Eg vil understreke at støtta til mattryggleik, landbruk og klimatilpassing må aukast kraftig i åra framover, for å sikre at norsk bistand vert meir relevant, effektiv og tru mot sitt hovudmål om å kjempe ned svolt og fattigdom. Svolt er som kjent det største helseproblemet i verda, og det er aukande. Difor må dette verte ei hovudsatsing i norsk bistand og bør utgjere minst 15 pst. av bistandsbudsjettet. Det betyr ei fleirdobling frå dagens nivå. Kan utviklingsministeren dele dei ambisjonane? Svolt og konflikt har ein direkte samanheng. Konflikt leier til mangel på mat, og motsett kan mangel på mat føre til konflikt. Matmangel kan forverre eksisterande sosiale spenningar, fyre opp under misnøye og frustrasjon og gi grobotn til ekstremistgrupper. Difor har NATO teke tak i mattryggleik som ein viktig del av tryggleikspolitikken. Eg har sete i NATOs parlamentarikarforsamling dei siste åtte åra, og eg trur det er tre år sidan fyrste gong at mattryggleik kom opp der som eit tema saman med klimaforverringar, som sjølvsagt er ei av utfordringane for dei fattige landa i sør. Eit av dei viktigaste stega for å byggje opp eit land etter konflikt eller alvorlege naturkatastrofar er å få i gang att matproduksjonen. Det er langt større sjanse for at konflikt blussar opp att om befolkninga manglar tilgang til mat og vatn. I løpet av ein tiårsperiode er det 40 pst. større sjanse for at konflikt oppstår att om mattryggleiken er manglande i landet, dette ifølgje FNs organisasjon for ernæring og landbruk. Utanriksministeren, som ganske nyleg la fram si utgreiing om Noregs utanrikspolitikk, sa òg at dette er eit område som NATO på høgt nivå no arbeider med. Me er i starten av FNs tiår for familiejordbruket som starta i 2019 – eit tiår som er lite omtala i norsk bistand. Det er ofte lett å gløyme kor viktig det har vore i vår eiga utvikling. Den norske landbruksforvaltninga baserer seg på gardbrukarfamiliar og lokalsamfunn, at dei bruker jorda og naturressursane på ein berekraftig måte og overleverer desse verdifulle ressursane til komande generasjonar. Familiegardsbruket står for 80 pst. av maten som vert produsert globalt, og delen er høgare i utviklingsland. Familien og lokalsamfunna utgjer den viktigaste sosiale kapitalen i sårbare hushald i krise. Offentlege sosiale og økonomiske tryggleiksnett er i stor grad fråverande i Noregs partnarland t.d. i Afrika. Familien og lokalsamfunnet er heilt sentrale når det gjeld å styrkje robustheita til sårbare grupper. Dei utgjer den viktigaste fyrstelina med tanke på sårbarheit. Me har sett dette i hiv og aids-situasjonen, der slektningar tek vare på born og foreldre som er smitta, og me ser det når familiar vert råka av klimaendringar. Ikkje minst under covid-19-pandemien har familien og lokalsamfunna vore viktige institusjonar som har redusert effekten av pandemien. Familiar prioriterer å gi born god skulegang, så langt dei har økonomi til dette. Difor er det viktig at bistanden bidreg til å styrkje grunnlaget for ein god familieøkonomi. Dermed kan familiane sjølve investere i t.d. helse og utdanning, som som oftast ikkje er gratis. Det er likevel vanskeleg å sjå at regjeringa vektlegg familien i norsk bistand, sjølv når Kristeleg Folkeparti løftar fram familien som svært viktig i norsk politikk. Familiejordbruket er heilt sentralt m.a. i arbeidet med mattryggleik og ikkje minst klimatilpassing. Eg vil difor oppmode statsråden til å ta med seg Kristeleg Folkepartis fokus på familien også inn i bistandspolitikken. Er det noko utviklingsministeren er villig til å gjere?