Torgeir Knag Fylkesnes (Sosialistisk Venstreparti), 2016-06-08:
Eg vil takke saksordføraren for eit godt framlegg – eit godt «oppspark» til ein viktig debatt. Det er SVs og òg Noregs haldning at EØS-finansieringsordninga er noko vi vel å ha, ikkje noko vi må ha. Det kviler på oss ei moralsk forplikting til å bidra til både økonomisk og sosial rettferd i Europa, men grunngjevinga er òg fordi rettferd og tryggleik i Europa er i Noregs interesse og vil fremje samarbeid mellom landa. Det er spesielt i Sør- og Aust-Europa dei sosiale problema er størst – det er der vi finn dei fattigaste landa i Europa. SV støttar tiltak i desse landa. SV tok òg først til orde for at Ukraina og Moldova skal kunne bli støtta gjennom desse ordningane, men det har der vore ei problematisk utvikling dei seinare åra, som SV i denne omgangen stiller spørsmål ved. For det første: Kvar gong EØS-finansieringsordninga er oppe til handsaming, blir beløpet pressa vesentleg opp. I utvidingane i 2004 og i 2007 gjekk beløpa opp mykje, og krava like eins. Innlemminga av Romania, Bulgaria og Kroatia var små utvidingar for EU, men har hatt stor konsekvens for EØS-finansieringsordninga. For det andre: Undersøkingar viser at tiltaka i liten grad har ført til auka sosial rettferd, og det er derfor på sin plass òg for alle å spørje seg om ein med midlane oppnår det opphavlege føremålet. Så til marknadstilgang for fisk. Det har der vore parallelle forhandlingar ved sida av EØS-finansieringsordninga. Det har stor betyding for norsk fiskeindustri, og det er positivt at ein gjennom avtalen har fått veksla uutnytta frikvotar til å styrkje marknadstilgangen for andre delar av fiskeria, nemleg foredla sjømatprodukt. Men det er ikkje klokt å byte marknadstilgang mot toll. Det strid mot EØS-avtalens prinsipp om gjensidig påverknad, balanse mellom rettar og plikter, og dei blir brotne når ein part må betale for gjensidig marknadstilgang. Det er òg unyansert å påstå at nedgangen i visse delar av norsk sjømatindustri – som nokon i denne salen hevdar er heilt borte – berre handlar om tollbarrierar. Eg siterer saksordføraren, Svein Roald Hansen: «Det er nesten ikke bearbeidelse av fisk i Norge lenger, og det er ingen tvil om at det skyldes tollbarriérene.» Eg meiner at det her er to feil i ei og same setning. For det første er det – det kan jo da europaministeren, som er tidlegare fiskeriminister, bekrefte – monaleg foredling av fisk i Noreg i dag, og det at nedgangen har si årsak i tollbarrierar, finn han ingen støtte til å påstå i t.d. regjeringas nyleg framlagde sjømatindustrimelding, som den same ministeren faktisk i stor grad stod bak. Den viser at det som er den store hindringa for sjømatindustrien, er evna til å utnytte meir av råstoffet, evna til å utnytte produksjonsutstyret gjennom større delar av året ved at ein ikkje i stor nok grad er dyktig til å utnytte ny teknologi, og ikkje minst den generelle kostnadsutviklinga i Noreg dei siste 20 åra. Tollbarrierar er berre ein liten del av dette, og det er svært unyansert, for å seie det sånn, det som representanten Hansen påstår, at det er ingen tvil om at heile nedgangen har si årsak i tollbarrierar. Og det trur eg òg at sjømatnæringa merkar seg, at det er ein litt unyansert påstand her i denne debatten. Det er kanskje nettopp derfor det burde vere i alles interesse å få meir kunnskap om dette, kanskje setje seg inn i dei sakene vi allereie har utgreidd, men òg få større kunnskap om forholdet mellom tollsatsar og eksportkantar. Vi i SV klarar ikkje å forstå at det skal vere problematisk å gi si støtte til det. Vi støttar forslaget frå Senterpartiet, og eg oppmodar òg dei andre partia til å bidra til at vi får kunnskap på bordet.