Bjørn Jacobsen (Sosialistisk Venstreparti), 2003-11-18:
Noreg har truleg ikkje svært store problem knytte til eksport av våpen. Når eg tek eit lite atterhald, er det fordi den rapporten vi i dag behandlar, etter SVs oppfatning ikkje er tilstrekkeleg konkret til at det er mogleg for stortingspolitikarar å vurdere om eksporten er uproblematisk. SV meiner det ville vere viktig om vi kunne få ei meir konkret innsikt, og at Noreg kunne leie an internasjonalt når det gjeld openheit om våpensal. Det gjer vi ikkje i dag. Ifølgje bl.a. PRIO er ei rekkje land betre enn Noreg når det gjeld openheit og rapporteringsrutinar. SV meiner også at ut frå den informasjonen vi faktisk har, er det grunn til å stille kritiske spørsmål ved sider av den norske våpeneksporten i 2002, som rapporten omhandlar. Vi vil peike på at det blei eksportert til land som f.eks. Saudi-Arabia, Malaysia og Tyrkia. Det blir handla stadig meir våpen med land utafor NATO, som tradisjonelt har vore dei beste kundelanda. Tyrkia er med i NATO, men er eit land med så store menneskerettsproblem at SV meiner at stans i våpenhandelen framleis ville vere på sin plass. Vi skulle likt å vite mykje meir om denne eksporten, og er i utgangspunktet kritiske til handel med desse landa. Dette er også bakgrunnen for at SV ikkje har slutta seg til komiteen si tilfredsheit med praktiseringa av regelverket. Det har skjedd ei positiv utvikling når det gjeld Stortinget si haldning til den årlege meldinga om våpeneksport. Ein kikk på dei tidlegare innstillingane viser dette. Ikkje minst er eg glad for den utviklinga som har skjedd i saksordføraren sitt parti. Ved behandlinga av meldinga for åra 1998-1999 hadde Framstegspartiet merknader som først og fremst signaliserte at ein burde opne opp for meir våpeneksport frå Noreg, og – som ein sa ved behandlinga i 2000 – nå ut til ein større potensiell marknad. SV er derfor glad for at så vel Framstegspartiet som dei andre partia så klart gjev uttrykk for at handel med våpen må vere gjenstand for klare restriksjonar og kontroll, og at openheit og innsyn er viktig for å sikre at dette skjer. Innstillinga i dag går eit vesentleg skritt vidare i forhold til å understreke kor viktig det er å vere open omkring våpeneksporten. Dette er svært positivt og heilt nødvendig. Vi har i merknaden frå SV teke med eit døme på kor vanskeleg det er for oss som folkevalde å få klar informasjon om saker som omhandlar våpeneksport. SV ønskte i vår å få vite meir om eksporten av ammunisjonstypen Mk 211, som blir produsert ved Nammo AS på Raufoss, og som Den internasjonale Raudekrossen har reist sterk kritikk mot. Vi skal late spørsmålet om denne produksjonen bør halde fram i Noreg, liggje i denne omgang. No tek vi opp kva for ein respons vi fekk då vi forsøkte å finne ut korleis denne ammunisjonen blir spreidd. Nettopp faren for spreiing til ustabile område er hovudårsaka til at Raudekrossen har reist debatt om dette. Dei hevdar at ammunisjonen er særleg eigna for snikskyttarar, og er bekymra over at ammunisjon produsert i Noreg – eller på norsk lisens – skal hamne i område av verda der slike opererer. Dette gjer det svært relevant å forsøkje å finne ut kven dette konkrete produktet – som ferdig produkt eller på lisens – blir eksportert til. Frå SV skreiv vi til næringsministeren for å få svar på dette, men fekk til svar at dette er forretningsløyndomar. SV meiner det er svært lite tilfredsstillande at norske folkevalde ikkje kan få vite kven som kjøper ein type ammunisjon som Den internasjonale Raudekrossen kritiserer oss sterkt for å selje. Dette er med på å danne bakgrunnen for ønsket vårt om ein meir konkret informasjon til Stortinget i dei årlege rapportane. Full openheit ville ha vore det beste, sett frå eit kontrollsynspunkt. Men SV erkjenner at det er sider ved norsk våpeneksport som det kan finnast legitime grunnar til å halde tilbake, i forhold til å spreie informasjon. SV meiner at eit eige politisk samansett eksportkontrollutval i slike tilfelle både kunne vurdere om hemmeleghald er nødvendig, og føre tilstrekkeleg kontroll. Denne dobbeltoppgåva ville verkeleg kunne passe for eit slikt utval. I lag med Arbeidarpartiet og Senterpartiet legg vi – som det har vore nemnt før her i dag – derfor fram forslaget om i det minste å få greidd ut om det bør oppnemnast eit politisk samansett utval for kontroll med våpeneksporten, slik som ein har i Sverige. Der har ein, som kjent, sidan 1985 hatt eit utval som i dag har namnet «Exportkontrollrådet», som er eit særleg parlamentarisk rådgjevande organ når det gjeld krigsmateriell for eksport. Målet med det var å gjere det mogleg å ha ein meir jamleg politisk kontroll med eksporten og å take del i fortolkinga av regelverket frå dag til dag. SV meiner at eit slikt utval kunne vere eit svært nyttig tilskot til den norske eksportkontrollen, ikkje minst fordi det då kunne vere mogleg å få ein auka folkevald kontroll med eksporten i forkant av leveransane, og ikkje, som i dag, at vi eit drygt år etterpå får vite at noko som vi kanskje ikkje er heilt samde i, har skjedd. Vi registrerer at det ikkje vil bli fleirtal for forslaget her i dag. Men vi finn det underleg at ikkje dei andre partia i det minste kan vere med på at ein bør få ei utgreiing av om eit slikt utval kunne vere nyttig. Det er behov for eit sterkare internasjonalt samarbeid om ei regulering av våpenhandelen og mot spreiing av alle typar våpen. Ikkje minst er samarbeid nødvendig fordi produksjon av våpen i stadig større grad går føre seg ved at ulike delar blir produserte i ulike land. Det er også nødvendig fordi stadig fleire våpen hopar seg opp i ustabile regime og på private hender. SV meiner det er svært positivt at Noreg er ein såpass aktiv pådrivar internasjonalt som vi faktisk er når det gjeld desse spørsmåla. Det er viktig at Noreg legg ned krefter for å oppnå konkrete små steg mot auka kontroll, t.d. for at ein kan få ei ordning med merking av våpen, noko som Noreg jobbar for. SV stilte for kort tid sidan spørsmål til Regjeringa om korleis ho ser på behovet for ein internasjonal konvensjon om våpenhandel. Vi tolka svaret slik at Regjeringa støttar intensjonane i ønsket om ein slik konvensjon, men at ho meiner det er meir føremålstenleg å følgje dei prosessane for auka kontroll som er i gang, enn å jobbe fram ein ny konvensjon. Det viktigaste er jo sjølvsagt at vi vel strategiar som inneber konkrete forbetringar på kort sikt. Men eg meiner det er viktig at Noreg også held oppe nokre langsiktige visjonar for det internasjonale arbeidet med våpenkontroll. I ein slik samanheng kan ein ny konvensjon vere viktig. Dette er sant å seie utafor den rapporten vi behandlar i dag, men det er freistande å reise eit par tankekrossar til slutt. Vi handlar framleis våpen med Israel – så det svir etter. Tal frå Statistisk sentralbyrå viser at handelen med fleire produkttypar forsvarsmateriell til USA og Storbritannia gjorde nokre kraftige hopp i januar og februar i år, nettopp under opptakta til Irak-krigen. Eg håpar at rapporten for 2003 vil kunne gje oss eit klart bilete av kva for våpen- og ammunisjonstypar Noreg eksporterte til bruk i Irak-krigen, trass i prinsippet vårt om ikkje å handle med land i krig. Eg meiner at vi i det minste bør kunne sjå fakta i auga og ha ein ærleg debatt om om dette var i strid med regelverket eller ikkje.