Hadia Tajik (Arbeiderpartiet), 2018-03-01:
Eg har invitert til denne interpellasjonsdebatten fordi organisasjonsgraden har avgjerande betydning for arbeidslivet vårt. At arbeidstakarar og arbeidsgjevarar er organiserte, bidreg til svært viktige forhold i samfunnet vårt. Det gjev oss eit seriøst arbeidsliv, det gjev oss koordinerte lønsoppgjer, som òg gjer det mogleg å kjempa mot arbeidsløyse, det gjev reduserte forskjellar mellom folk, og det gjev auka verdiskaping. Desse samanhengane er påpeikte frå fleire hald, bl.a. i NordMod-arbeidet til Fafo, der Jon Erik Dølvik i 2013 skriv at dette har betydning både for maktrelasjonen i arbeidslivet og for tillit i samfunnet generelt. Men òg Holden III-utvalet i 2013 og Cappelen-utvalet i 2016 påpeiker kor viktig det er at myndigheitene støttar opp om koordinert lønsdanning, og at dette er noko som heng saman med organisasjonsgraden. Òg Arbeidstilsynet har i fleire samanhengar understreka samanhengane mellom eit organisert og eit seriøst arbeidsliv. Dei har òg påpeikt korleis arbeidstakarar i bransjar som er spesielt utsette for sosial dumping og arbeidslivskriminalitet, er sårbare nettopp når dei ikkje er fagorganiserte, for då har dei ikkje eit lag, nokon å søkja råd hos eller få hjelp frå som er lett tilgjengeleg for dei. Organisasjonsgraden i Noreg er høgare enn i mange andre land. Likevel har han falle litt dei siste åra. På 1990-talet var 57 pst. av arbeidstakarane organiserte, no er under 50 pst. organiserte. Me veit òg at forskjellane er ganske store i ulike delar av arbeidslivet. I offentleg sektor er omtrent 80 pst. av dei tilsette organiserte. I privat sektor er under 40 pst. organiserte. Blant arbeidsgjevarane veit me at organisasjonsgraden i privat sektor er i underkant av 70 pst., i offentleg sektor er organiseringsgraden 100 pst. – sjølvsagt. Me veit at unge arbeidstakarar har jamt over lågare organiseringsgrad. Slik var det òg før, men sett i lys av korleis arbeidslivet vårt endrar seg, kva næringar som veks mest, samtidig som store kull som har pleidd å ha høg organiseringsgrad, går av med pensjon, er det noko som kan gje oss langsiktige problem. Arbeidsinnvandring har òg betydning. Me veit f.eks. at organiseringsgraden er lågare blant innvandrarar enn i befolkninga elles. Summen av desse endringane er noko som bekymrar oss i Arbeidarpartiet. Me meiner det er nødvendig å gjera noko med det, av fleire grunnar. På arbeidstakarsida er høg organisasjonsgrad viktig fordi det gjev tryggleik for den enkelte, men òg fordi det gjev forhandlingsmakt i møte med arbeidsgjevarane. På arbeidsgjevarsida er organisering viktig for å få til koordinering i lønsoppgjera og fordi det gjer at bedriftene i mindre grad treng å konkurrera på løns- og arbeidsvilkår. For myndigheitene er òg eit organisert arbeidsliv viktig fordi det gjer at arbeidslivet vert meir seriøst. Det styrkjer grunnlaget for trepartssamarbeidet, og det gjev stabilitet til arbeids- og samfunnsliv. Det styrkjer òg myndigheitene si evne til ansvarleg økonomisk styring ved bl.a. koordinert lønsdanning mellom partane. Eg vil meina at myndigheitene ikkje berre bør vera takknemlege for høg organisasjonsgrad, dei bør òg sjølve bidra til å oppretthalda den høge graden av organisering. Det vil Arbeidarpartiet, men det vil så langt ikkje Høgre, Framstegspartiet eller Venstre. Dette seier eg fordi eg spurde statsminister og Høgre-partileiar Erna Solberg om desse tinga her på Stortinget den 7. februar. Då sa ho: «Egne tiltak, utover dem vi har i dag, mener regjeringen ikke er nødvendig.» Det er me ueinige i. Ofte når me tek opp desse tinga, er responsen nettopp at det må organisasjonane ordna sjølve. Dei må gjera seg meir attraktive, dei må rekruttera fleire. Det må dei sjølvsagt, men sidan høg organisasjonsgrad er eit gode for samfunnet som heilskap, er det òg ei felles oppgåve for oss politisk å bidra til å auka han. Eg tillèt meg difor å påpeika nokre måtar å auka organisasjonsgraden på som myndigheitene kan vera med og bidra til. Respekt for partssamarbeidet. Det vil eg påstå at regjeringa ikkje viser. Det såg me allereie under endringane av arbeidsmiljølova i 2015 – ei samla arbeidstakarside og fleire på arbeidsgjevarsida var imot. Likevel vart endringane tvinga igjennom av regjeringa. Og her er poenget: Når regjeringa ikkje respekterer partssamarbeidet, svekkjer det òg betydninga av det organiserte arbeidslivet. Det ville aldri falle Arbeidarpartiet inn å opptre på den måten. Når ein gjennomfører store endringar i arbeidslivet, bør ein gjennomføra dei i samarbeid med partane, og motførestillingar frå partane bør ein lytta til. Me såg eit nytt eksempel no nyleg, då regjeringa sette ned ei ekspertgruppe for å kjempa mot eit useriøst arbeidsliv. Då fekk partane i arbeidslivet ikkje vera med. Byggenæringens Landsforening og Fellesforbundet har til og med sendt eit felles brev til regjeringa. Partane står med andre ord saman i denne saka. Det er regjeringa som har valt å distansera seg og halda dei utanfor. Å fjerna hinder mot organisering, som usikre tilsetjingskontraktar og ein utstrekt bruk av innleigd arbeidskraft. Arbeidarpartiet vil ha slutt på såkalla faste tilsetjingar utan løn mellom oppdrag. Me ønskjer å fjerna det generelle høvet til mellombels tilsetjing, som både er unødvendig, og som Institutt for samfunnsforsking nyleg har dokumentert. Det er snakk om folk som elles ville vore fast tilsette, som no i staden vert mellombels tilsette. Dette er viktig. Me har òg mange eksempel på folk som har vore innleigde, og som opplever at dei vert straffa om dei tek opp kritikkverdige forhold, eller om dei viser engasjement som tillitsvalde eller interesse for fagforeiningsarbeid. Straffa er ganske enkelt at dei ikkje vert leigde inn igjen – anten for ei stund, eller ikkje i det heile. Med andre ord er denne typen tilsetjingsformer eit hinder mot organisering. Å styrkja verkemidla til fagorganisasjonane. Det kan ei regjering gjera. Då bruker ein f.eks. lovverket til å styrkja den juridiske posisjonen til fagorganisasjonane, f.eks. gjennom kollektiv søksmålsrett. Det er eit verktøy som kan vera med og hindra sosial dumping, sikra lik arbeidstid og ikkje minst sikra at innleigde arbeidstakarar òg følgjer dei HMS-krava som til kvar tid gjeld. Fagorganisasjonar melder at då dei tidlegare hadde denne retten, bidrog det til å løysa konfliktar før domstolane. Berre det at dei hadde denne retten, gjorde altså at arbeidsgjevarane visste at dei kunne hamna i domstolen, og det gjorde at det vart lettare å finna løysingar – før ein nådde dette punktet. Å auka kunnskapen om det organiserte arbeidslivet. Her opplever me heldigvis at det er brei politisk einighet. Sjølv regjeringspartia meiner det er fint at skuleungdomar lærer noko om betydninga av det organiserte arbeidslivet. Men eg må innrømma at eg ikkje kan sjå at det har skjedd så mykje. Er dette noko som er omsett i handling, og kva har i så fall regjeringa gjort for å få til dette? Eg tillèt meg samtidig å føreslå at det burde vera ein større del av introduksjonsprogramma og norskopplæringa for innvandrarane, når me veit at organisasjonsgraden er lågare blant innvandrarar, og når me veit at manglande meistring i språk og lite nettverk gjer at ein er ekstra sårbar. Då er kunnskapar om korleis me gjer ting i Noreg, viktig. Å auka frådraget for fagforeiningskontingenten. Det ønskjer LO, Unio, YS og Akademikerne, og det er ein god idé. Det viser at me meiner at fagforeingsmedlemskap er viktig, faktisk så viktig at myndigheitene vil stimulera til det òg økonomisk. Frådrag eller skattekutt er jo elles eit verkemiddel som denne regjeringa ikkje er framand for å bruka når det gagnar dei som har mest frå før. Dette er fem eksempel på initiativ som myndigheitene kan ta, og det er eksempel på ting som Arbeidarpartiet ville ha gjort.