Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2013-04-23:
I denne stortingsmeldinga presenterer regjeringa sin politikk for å betra kvaliteten og pasientsikkerheita i helse- og omsorgstenesta. Målet er eit meir brukarorientert helse- og omsorgstilbod, auka satsing på systematisk kvalitetsforbetring, betra pasiensikkerheit og færre uønskte hendingar. Kartlegginga i norske sjukehus viser at rundt 16 pst. av pasientopphalda i Noreg er forbundne med minst ein skade. 9 pst. førte til forlenga sjukehusopphold eller alvorlege komplikasjonar. Dette er høge tal, men det er ikkje grunnlag for å seia at Noreg har fleire eller færre pasientskadar enn land vi kan samanlikna oss med. Vi har eit sterkt utvikla helsevesen, der vi har høgspesialiserte tilbod i verdsklasse, der vi skiftar lunger og syr på nye hjerteklaffar, men det er altså på det banale vi gjerne sviktar. Det er dei helsetenesteassosierte infeksjonane og uheldig legemiddelbruk som er dei vanlegaste årsakene til pasientskadar. Dette kan førebyggjast. Det er allereie tatt tak i dette rundt om i mange føretak, og med djerve ambisjonar og openheit om dei skadane som skjer. Så det er veldig positivt. Openheit er viktig for å klara å få dette til. Vi må få sterke system og kulturar for å læra av feil. Vi treng ein openheitskultur i helsevesenet, der leiinga går i front. Alle som arbeider i helsevesenet, skal vita at å melda frå om uheldige hendingar eller uheldige rutinar er ønskt åtferd, og det skal ein oppmuntra til. Å melda frå skal ikkje få konsekvensar for helsearbeidarane. Vi må få eit miljø for å læra av feil. Men vi får ikkje ein meldekultur utan at vi har ein generell openheitskultur. Det betyr at tilsette òg må få uttala seg om andre forhold. Eg har fått ein del tilbakemeldingar om saker som tyder på at helsearbeidarar som uttaler seg offentleg eller internt, av og til ikkje føler seg høyrde, og til dels føler seg motarbeidde på arbeidsplassen. At tilsette i helsevesenet fryktar konsekvensar dersom dei deltar i den offentlege debatten, er ikkje bra, og eg vil vera tydeleg: Norske politikarar kan ikkje tillata, og norsk helsevesen kan ikkje tola, ein slik mangel på openheit. Det er eit leiingsansvar å sørgja for ein sunn grenseoppgang mellom lojalitetsplikta og ytringsfridomen. Innanfor den yrkespålagde teieplikta bør tilsette bli oppmuntra til å delta i det offentlege ordskiftet. I Grunnlova står det at berre «særlig tungtveiende Hensyn» kan tala for å avgrensa ytringsfridomen til nokon, og det gjeld sjølvsagt òg i helsevesenet. Eg trur ikkje at vi får eit optimal pasientsikkerheitsarbeid på norske sjukehus utan leiing på plassen. Eg meiner at det er avgjerande. Det er ingen styrke, meir ein trussel for det lokale pasientsikkerheitsarbeidet at store sjukehus står utan leiar på plassen. I Arendal har dei sjefane sine i Kristiansand, i Odda er sjefane i Haugesund. Langdistanseleiing er ikkje å føretrekkja når vi skal ha fokus på kvalitet. Vi treng tett dialog og leiarar som kjenner plassen og arbeidarane, og omvendt. Lokal leiing må ha overordna fagleg ansvar, personalansvar og økonomiansvar, og større sjukehusavdelingar må òg sikrast leiing på plassen. Eg trur dette er viktig for pasientsikkerheitsarbeidet. Stortingsmeldinga inneheld eit elle melle om å innføra eit nasjonalt forsøk om kvalitetsbasert finansiering. Eg skal vera ærleg å seia at eg var litt skeptisk til dette, men det som er positivt, er at det er eit prosjekt, og det er veldig bra at vi får eit fokus frå innsatsstyrt finansiering til kvalitet. Men det avheng av at det ikkje medfører meir tidkrevjande byråkrati, og at vi får gode måleparameterar. For det er slik med økonomiske incentiv at dei verkar, og vi må få dei til å verka på den gode måten, slik at det ikkje blir ei ekstra straff for dei sjukehusa som verkeleg treng eit løft i kvalitetsarbeidet sitt. Til slutt vil eg retta fokus på kvalitet og pasientsikkerheitsarbeidet i kommunehelsetenesta. Det er mi litle bekymring at det ofte er sjukehus det er snakk om, men vi må òg ha fokus på kommunehelsetenesta. Stortingsmeldinga omhandlar òg tiltak for betre kvalitet i kommunehelsetenesta. Eg trur at det her er ein del mørketal og eit stort forbetringspotensial. Legevakt var nemnd. Vi kan òg sjå på legemiddelbruk på sjukeheimar, der vi veit det er ein del feilbehandling og – til representanten Per Arne Olsen – det finst faktisk overbehandling i norsk helsevesen som vi må begynna å ta på alvor. Heilt til slutt har eg faktisk lyst til å gi ein liten ros til opposisjonen for at dei i fire år, sjølv om vi er ueinige om forslag, har sett pasientsikkerheit på dagsordenen. Og eg vil takka pårørandegruppa for etterlatne, som vi har hatt mykje dialog med, som eg meiner må ta mykje av æra for at det i dag ligg til behandling ei stortingsmelding om pasientsikkerheit og auka kvalitet.