Anita Apelthun Sæle (Kristelig Folkeparti), 2001-06-11:
Landet er vakkert og fjorden er djup, og Kristeleg Folkeparti ynskjer å ta heile dette landet i bruk. Kvifor det? Jo, fordi det er sunt, forstandig og lønnsamt. Men det skjer ikkje av seg sjølv, og derfor treng vi ein aktiv og målretta distriktspolitikk. Noreg er eit stort land, men med lite folk. Vi bur spreidd, og det må vi sjå på som ein føremon. Men det betyr sjølvsagt utfordringar. Og ei av utfordringane heiter samferdsel. Det er grunnleggjande både for næringsliv og for busetjing at vegane i distrikta er tilfredsstillande, og at jernbane, fly og sjøtransport fungerer der det er naturleg. Det er underleg og eigentleg veldig uøkonomisk at vi ikkje har ein kyststamveg som ein effektiv transportkorridor til kontinentet for fisk og havbruksprodukt. Det er ineffektivt, kvalitetssenkande og fordyrande at framtidas kanskje viktigaste eksportnæring må køyra ein lengre veg om Østfold for å levera fisk til kontinentet. Miljøet vert også skadelidande. Derfor er det urovekkjande når så mykje som 69 pst. av samferdselsinvesteringane over ein tiårsperiode går til Oslo-området. Det hjelper ikkje at forklaringa er Gardermoen, for distrikta er skadelidande, og dermed næringslivet. Det er dårleg samfunnsøkonomi å ikkje satsa på distrikta. For Noreg er avhengig av at det bur folk i distrikta. Våre naturgjevne ressursar er basis for både verdiskaping og eksportinntekter, og desse ressursane finn ein altså i Distrikts-Noreg. Men det er sjølvsagt dyrt å frakta produkta lange vegar til marknaden. Derfor er det rimeleg og forstandig at vi har distriktspolitiske verkemiddel som f.eks. differensiert arbeidsgjevaravgift. Det er også urimeleg at EU pålegg eit så grisgrendt land som vårt å setja opp avgifter fordi avstanden til større sentrer er kort i luftlinje. Fjell og fjord gjer at våre distrikt har meirkostnader som ein ikkje har nede i Europa. Vi har fiske og havbruk, fossar som gjev oss elektrisitet og industri, olje og gass, skog og jord – som er bøndene sitt ressursgrunnlag – skipsfart og fjord, fjell og vakker natur, som er grunnlag for turisme – eg vil understreka at store delar av Distrikts-Noreg ikkje er ein utgiftspost for landet, men har større verdiskaping og overføring til storsamfunnet enn det dei får tilbake. Subsidiane går ikkje einsidig frå Oslo til distrikta, men faktisk også frå distrikta til sentrale strøk. Rein mat er ein viktig verdi. Dei store matkatastrofane i Europa burde ha lært oss det. Småskalalandbruk er ein garanti for god dyrehelse og dermed for sunn og rein mat, og det er det verdt å ta vare på. Og bøndene som dyrkar dei små jordlappane, er også heilt nødvendige dersom vi skal halda oppe busetjinga og dermed skapa grunnlag for turisme. Det multifunksjonelle landbruket er viktig for distrikta. Dei som bruker ferie og fritid til å oppleva Noreg trass i prisnivå og vêrforhold, gjer det neppe dersom bygdene vert avfolka og bøane overgrodde. Skal vi ta heile landet i bruk, må folk bu og driva næring i heile landet. Og så må storsamfunnet syta for at lokalmiljøa har skule, butikk og offentlege tenester i rimeleg avstand. Det er å riva bort næringsgrunnlaget vårt dersom vi plukkar distrikta for dei tenestene som alle må ha for å kunna bu. Sjølv om Noreg ligg på jumboplass når det gjeld gründerverksemd, har Noreg vore eit land av kreative gründerar. Vi har over 100 000 småbedrifter og mange einmanns- eller eikvinnesbedrifter. Men langt fleire idear vert fødde enn dei som kjem i produksjon, og mange har også selt ut av Noreg fordi det ikkje var kapital nok til å setja eit godt produkt i produksjon. Derfor treng vi SND, næringsfond o.l. for at levedyktige gründerverksemder skal sjå dagens lys. Offentleg medverknad i form av direkte tilskot, ansvarlege lån eller garantiar kan medverka til at mange prosjekt kjem over den fyrste kneika. Det er usannsynleg at den private marknaden vil kunna ta hand om slike oppgåver med relativt stor risiko, og Kristeleg Folkeparti meiner derfor at det er riktig at det offentlege avlastar risikoen i prosjekt ein trur har livets rett, gjennom såkornfond eller garantiar. No ser eg at eg ikkje får tid til å halda heile innlegget mitt, men eg vil til slutt understreka at Kristeleg Folkeparti trur lokalsamfunnet kan finna eigne løysingar til glede for sine innbyggjarar, og at fridom lokalt betyr at ein finn kreative idear. Heilt til slutt vil eg ta opp dei forslaga som Kristeleg Folkeparti er forslagsstillar eller medforslagsstillar til.