Nils T. Bjørke (Senterpartiet), 2021-01-19:
Eg vil takka komiteen for eit godt arbeid i denne saka. Me handsamar eit interessant dokument. Dokument 1 frå Riksrevisjonen fortel oss kvart år korleis det går med drifta av staten etter at den politiske debatten om ei sak er omme. Medan ein i salen her diskuterer andre ting, skal forvaltninga utføra det me er vortne einige om, og Dokument 1 fortel oss korleis det gjekk. Her finn me ulike døme på at politikken ikkje vert gjennomført slik som var føresett. Eit døme er forskingsinstituttet NIBIO. Forskinga til instituttet gjev oss mykje av den kunnskapen me treng for å driva og utvikla landbruk og skogbruk her i landet. Då NIBIO vart oppretta i 2015, vart tre mindre forskingsinstitutt slegne saman til eitt. Det var ei tydeleg målsetjing at fagmiljøet skulle verta betre, kvaliteten skulle verta betre, og ein skulle spara administrative ressursar. No fortel Riksrevisjonen at departementet ikkje har sørgt for å sjekka om desse måla vert nådde, og det vil ta lang tid å spara ressursar. NIBIO er berre eitt av mange døme på at Stortinget har vedteke omorganisering til større einingar for at fagmiljøa skal verta betre og meir robuste. Dette har me sett i universiteta og høgskulane, i politiet, ikkje minst i kommunane og no sist i domstolane. Problemet er at det ikkje verkar som regjeringa følgjer opp med planar for gjennomføring som syter for at måla vert nådde. Då vert omorganisering eit mål i seg sjølv, ikkje at tenestene skal verta betre eller ressursane skal sparast inn med meir effektiv drift. Eit anna døme frå Dokument 1 er at sakshandsamingstida for pasientskade ikkje har gått ned sjølv om Stortinget har auka løyvinga til dette. Årsaka er at verksemdene som driv sakshandsaming, har fått auka kostnader til Norsk Helsenett. Norsk Helsenett er ei sentral eining for administrative tenester i helseforvaltninga som vart oppretta i 2016 for å effektivisera drifta til verksemdene i helseforvaltninga. I starten fekk me anslag på innsparing på 365 mill. kr på 10 år. Dette vart seinare sett ned til 195 mill. kr. I fjor fekk me vita i Dokument 1 at desse effektiviseringsgevinstane ikkje har vorte realiserte. No veit me at omorganiseringa stel midlar frå andre føremål. Dokument 1 syner oss òg at store midlar løyvde til skjerma arbeidsmarknadstiltak ikkje går til å driva tiltaka. Det skjer fordi enkelte bedrifter som får tilskot, vert omorganiserte til store konsern. Konserna tek ut tilskotet som overskot, og Nav følgjer ikkje opp med kontroll. Slik kan midlar løyvde til dei svakaste på arbeidsmarknaden, gå som overskot til private. Eg oppfattar det slik at staten ynskjer å løysa dette med å setja tiltak ut på anbod. Anbod på dette feltet kan fort gje oss fleire store konsern, som gjer det vanskelegare for Nav å følgja med på at overskota kjem attføringsbedriftene og deltakarane til gode. I tillegg har vel all erfaring vist at det er vanskeleg med skreddarsaum for brukarar som har det spesielt vanskeleg, når slike ting skal ut på anbod. Me må setja strenge krav til at det me vedtek i salen, skal følgjast opp av regjeringa. Eg set stor pris på at ein samla komité i innstillinga set krav om at omorganiseringar som i NIBIO må ha klare mål og ein plan som sikrar at måla vert nådde. På same vis må det vera kontroll med at løyvde midlar går til dei føremåla som er vedtekne. Når korkje måla vert nådde eller pengane brukte som dei skal, må me spørja oss om denne måten å gjera det på, er rett veg å gå. Når regjeringa inviterer Stortinget til ei administrativ og fagleg sentralisering av staten utan å vita kvifor og utan å gjennomføra måla som er vedtekne, må me finna andre politiske løysingar.