Torill Selsvold Nyborg (Kristelig Folkeparti), 2020-03-05:
Det er alvorleg at ein slik feil som vi drøftar i dag, har kunna oppstå, at feil praksis har kunna skje over så lang tid, og at påtalemakta og domstolane i arbeidet dei gjer, ikkje avdekte feilpraktiseringa tidlegare. Dette kan ikkje understrekast nok. Mange menneske er komne i ein krevjande og uverdig situasjon, både økonomisk og gjennom straffeforfølging, på grunn av dette. Det må vi ta på det største alvor. Mange regjeringar har arbeidd med reduksjon av trygdeeksport, då særleg til Aust-Europa. Også dåverande Stoltenberg-regjering sette i gang arbeidet med ein gong Brochmann-utvalet kom med funna sine i NOU 2011:7, Velferd og migrasjon, den norske modellens framtid. Trygdeeksport er i dag ikkje noko ukjent fenomen i fleire EU-land heller. Det kjem m.a. av at mobiliteten i folket er mykje større no enn tidlegare. Det er to element som er viktige i dag, korleis det skal verta rydda opp, og korleis vi hindrar at det skal skje igjen. For å forstå og sikra at ein slik situasjon ikkje oppstår på nytt, må ein gå tilbake til perioden då trygdeforordninga vart førebudd og innlemma i norsk rett. Forordninga gjeld frå 1. juni 2012 og vart inkorporert i norsk rett ved forskrift 22. juni 2012. Den tilhøyrande norske forskrifta vart oversend Nav 5. juli 2012 til orientering utan føringar. Før avgjerda i EU/EØS-komiteen i 2011 vart saka vurdert i relevante organ på departements- og direktoratsnivå og behandla i spesialutvalet for trygd. I kva grad feilen strekkjer seg lenger tilbake enn dette, ligg innanfor oppgåva til granskingsutvalet å finna svar på. Det er fleire ting som har kome fram i handsaminga til kontrollkomiteen, m.a. at feilvurderinga i Arbeids- og sosialdepartementet i forkant av implementeringa i 2012 – og derav den mangelfulle departementsførelegginga – gjorde at Stortinget fekk feil informasjon i 2012. Departementsførelegginga gav heller ikkje ei reell moglegheit for vurderinga til andre departement, fordi viktig informasjon mangla. Feilen vart heller ikkje fanga opp i Utanriksdepartementet, som var ansvarleg for å senda forordninga til Stortingets europautval. Det resulterte i ei inkorporering i norsk lov som har vore vanskeleg å tolka og nytta for juristar, domstolar og lovgjevarar. Det er òg avdekt manglar i Navs EØS-kompetanse og interne kommunikasjon, både mellom avdelingar på tvers i organisasjonen og oppover – og mellom Nav og Arbeids- og sosialdepartementet. Dette vart òg i høyringa stadfesta av organisasjonane til dei tilsette, som meinte det var behov for å sjå på samhandlinga og kommunikasjonen mellom dei ulike einingane og nivåa i Nav. I perioden fram mot at Trygderetten får ein omforeina praksis hausten 2018, er oppfølginga i Nav prega av uklare ansvarsforhold, dette sjølv om det internt kom fleire signal om at praktiseringa kunne vera feil. Etter at statsminister Erna Solberg fekk kjennskap til feilpraktiseringa av EUs trygdeforordning, har statsministeren sett i gang ein gjennomgang av praksisen til alle departementa når det gjeld implementering av EU-retten og korleis dei held seg orientert om praksis i underliggjande etatar. Dette meiner Kristeleg Folkeparti er viktig. Det at domstolar og påtalemakt har innrømt feil, har ført til at Justis- og beredskapsdepartementet har initiert ein samtale om behovet for kompetansepåfyll, med mål om å unngå at sånne feil skjer igjen. Dette er viktig for tilliten til rettsapparatet. Det er òg positivt at gode og målretta tiltak raskt vert sette i verk for å ta vare på dei som er ramma, og at dåverande statsråd Hauglie sjølv bad om å få koma til Stortinget for å orientera om feil fortolking og praktisering av EUs trygdeforordning. På dette tidspunktet var òg fleire av tiltaka allereie sette i verk. Det er fleire spørsmål ein framleis manglar svar på etter at høyringane var ferdige 10. januar. Det kom i høyringane fram at Nav i forkant av implementeringa etterlyste avklaringar ved minst to høve, men høyringane har ikkje gjeve svar på korleis Arbeids- og sosialdepartementet følgde opp desse spørsmåla. Det er ikkje kome gode nok svar på korleis feilen kunne gå føre seg så lenge i Nav. Det er òg uklart kvifor ikkje Trygderetten, påtalemakta eller domstolane klarte å fanga opp problemstillinga før Trygderetten byrja å sjå på dette i 2017. Vi i Kristeleg Folkeparti merkar oss det som har kome fram i kontroll- og konstitusjonskomiteen. Utover dette ventar vi på rapporten frå granskingsutvalet for å få ytterlegare kunnskap om alle fasar i saka og få betre innsikt i kva tiltak som vert gjort, dette for å sikra at noko tilsvarande ikkje skal skje igjen.