Ranveig Frøiland (Arbeiderpartiet), 1999-12-07:
: Til vanleg er det ikkje noka særleg merksemd rundt kredittmeldinga som Stortinget har til behandling ein gong i året. Denne hausten vart det annleis. Bodet på alle aksjane i Kreditkassen aktualiserte spørsmåla om strukturpolitikken og staten sin eigarskap i banknæringa. Arbeidarpartiet har tidlegare gått inn for klare føringar i strukturpolitikken og å sikra den nasjonale eigarskapen i dei to største forretningsbankane, DnB og Kreditkassen. Norsk og internasjonal banknæring har på 1990-talet vore prega av store strukturelle endringar. Sterke drivkrefter har ført til internasjonalisering og ein hardare konkurranse. I Norden og i Europa har innføring av euro òg forsterka dette. Bankane møter denne utfordringa på ulike måtar. Dei største bankane og forsikringsselskapa i Norden definerer heile Norden som heimemarknaden sin. Det som skjer i bankane, har vi òg sett i andre næringar, der mange norske selskap har gått inn i internasjonale grupperingar. Det er særleg etter 1997 at bankane har fokusert på Norden som heimemarknad. Sidan 1990 har dei største nordiske bankane etablert 21 filialar eller dotterbankar i Helsinki, København, Oslo og Stockholm. Over halvparten av desse etableringane har skjedd etter 1997. Inntil no har ingen av dei norske bankane definert Norden som sin heimemarknad. Både i DnB og i Kreditkassen er målsetjinga med etablering i utlandet å kunna tilby norske kundar internasjonale tenester, bl.a. fordi industriselskapa våre orienterer seg mot utlandet. Globalisering av økonomien er både ein fordel og ei utfordring for Noreg. Velferden vår er avhengig av tilgang på utanlandsk kapital og tilgang til dei utanlandske marknadene. Derfor må òg Noreg vera ein aktiv deltakar i den globale økonomien. Samstundes er det ei utfordring å sikra eit nasjonalt finansvesen, og at viktige hovudkontor for industri og anna næringsliv kan vera i Noreg. Bankane våre har sett dette og har vore aktive. Sparebanken NOR og Gjensidige har gått saman. Sist onsdag var fusjonen mellom DnB og Postbanken ein realitet, Storebrand Bank har kjøpt Finansbanken, SpareBank 1 Gruppen har inngått ein omfattande allianse med svenske Foreningsbanken, Den danske Bank har kjøpt Fokus Bank og Handelsbanken har kjøpt Bergensbanken. Kreditkassen har freista ulike moglegheiter for vekst. I 1997 la Storebrand og Kreditkassen fram planar for fusjon, som vart nedstemde. Seinare kjenner vi til at Postbanken, Kreditkassen og Fokus Bank ville slå seg saman. Desse tingingane førte helle ikkje fram. Det hittil siste er at SpareBank 1 Gruppen vil kjøpa VÅR bank og forsikring. Med bakgrunn i det som har skjedd både heime og ute i banknæringa vår, er det nesten utruleg at Regjeringa la fram ei kredittmelding om strukturpolitikken der nesten alt skulle vera som før. Men det skjer ei utvikling òg innan Regjeringa. For etter det Dagens Næringsliv skriv den 2. desember, seier finansministeren: «Det er skjedd ting selv etter at det» – altså kredittmeldinga – «ble skrevet, og det kan skje mye i løpet av kort tid. Kikk ett år tilbake i tid, og se hva som er skjedd i finanssektoren. Hvis man tenker seg tilsvarende frem i tid, kan det ha skjedd veldig mye på den tiden.» Ja – slik er det faktisk. Etter Arbeidarpartiet si meining må staten som eigar leggja til rette for at òg dei største norske bankane kan utvikla seg reint forretningsmessig. Det er eit godt alternativ at internasjonal utvikling går gjennom nordiske løysingar. Dei nordiske marknadene er sterkt integrerte både gjennom ein omfattande handel og ved direkte investeringar. Den statlege eigarskapen i bankane er viktig for å sikra den nasjonale eigarskapen. Nasjonal eigarskap kan sikra at hovudkontorfunksjonane blir i Noreg. Viktige strategiske avgjerder og produktutvikling vil normalt vera knytte til hovudkontoret. Nærleik mellom leiinga i bankane og kundane har særleg stor betydning for personkundar, for små og mellomstore bedrifter og kommunar som i liten grad har den internasjonale finansmarknaden som eit reelt alternativ. Spisskompetansen i bankane vert i stor grad lagd til hovudkontoret. Den teknologiske utviklinga forsterkar dette biletet ved at det stadig vert kravd nye kunnskapar om IT, risikohandtering og kapitalforvaltning. Utan sterke hovudkontor i finansnæringa vil Noreg fort kunna stå utan slik spesialkompetanse, og norske institusjonar står då att som reine distributørar av finansielle tenester. Det er gjennom å utøva statleg eigarskap at ein kan sikra eit finansielt tyngdepunkt med hovudkontorfunksjonar i Noreg. For Arbeidarpartiet er det viktigaste no at eigarskapen i bankane vert samla i ein sterk, norsk finansinstitusjon. Det er berre gjennom ei slik konsolidering at staten som eigar kan hjelpa til med å halda ved lag og utvikla vidare det norske finansmiljøet. Det er altså på området eigarskap og retningsliner for strukturpolitikken usemja i komiteen ligg. I kredittmeldinga kom ikkje Regjeringa med noko framlegg til endringar i staten sin eigarskap. Frå Arbeidarpartiet si side har vi sagt klårt frå at slik finansnæringa har utvikla seg, er det vanskeleg å halda ved lag den statlege eigarskapen i begge forretningsbankane våre. Difor meiner vi det er rett å konsentrera det til ein bank. Resultatet av prosessen her i huset når det gjeld statleg eigarskap, er at staten skal medverka til ei sterk, norsk løysing på finansmarknaden, og det er sjølvsagt Arbeidarpartiet tilfreds med. Arbeidarpartiet og representanten Bastesen meiner at ein må vera meir aktiv i den forstand at ein brukar eventuelle inntekter frå sal av aksjar til å styrkja statleg eigarskap i dei nasjonale løysingane som vert etablerte, eller til å styrkja statleg engasjement i andre delar av banknæringa vår. I retningslinene føreslo Regjeringa at ei samanslåing mellom DnB og Kreditkassen skulle sjåast bort frå. Etter Arbeidarpartiet si meining skal ein i retningslinene ikkje sjå bort frå bestemte strukturelle løysingar. Dette har òg sentrumspartia slutta seg til. Dette fleirtalet har understreka at det er i konsesjonssaker det skal leggjast stor vekt på soliditet og tilstrekkeleg konkurranse. I tillegg meiner fleirtalet at det må vektleggjast om ei samanslåing inneber kompetanseheving og er til gode for forbrukarane og dei tilsette. Når det er sagt, vil eg leggja til at fleirtalet vurderer det som negativt dersom dei einaste samordningsgevinstane som kan identifiserast ved ei samanslåing mellom DnB og Kreditkassen, er knytte til kostnadskutt ved nedlegging av filialar der begge bankane i dag er etablerte. Regjeringa gjorde framlegg om at dei to forretningsbankane må handsamast likt i høve til spørsmålet om eigarskap. Eg er glad for at sentrumspartia er samde med Arbeidarpartiet om at ein som eigar må gjera det ein meiner er rett ut frå eigarskapen. Det vil seia at ein ikkje nødvendigvis skal leggja vekt på lik handsaming av eigarskapen i dei to forretningsbankane, men når det gjeld konsesjonssøknader, er det sjølvsagt slik at det er viktig at alle vert handsama likt. Regjeringa har i framlegget lagt opp til at Statens Bankinvesteringsfond skal nominera representantar til styret i DnB og Kreditkassen. Retningslinene for fondet skal altså endrast. Arbeidarpartiet, Framstegspartiet og Høgre går imot denne endringa. Eg vil understreka at Stortinget har lagd til grunn at staten som eigar av bankaksjar ikkje skal gripa direkte inn i den daglege forretningsdrifta av banken. Formålet med eigarskapen til staten i forretningsbankane er ikkje endra, difor vert heller ikkje retningslinene endra. Innanfor finansnæringa har det skjedd store endringar berre det siste året. Difor var vi bekymra då Regjeringa så passivt la fram ei kredittmelding utan korkje å gjera noko med eigarskapen til staten eller å drøfta kva ein ville med den statlege eigarskapen. Etter handsaminga i komiteen, der sentrumspartia har hatt ei mykje meir aktiv haldning til problemstillingane, er vi frå Arbeidarpartiet si side svært godt nøgde med at det er eit fleirtal av sentrumspartia og Arbeidarpartiet som er samde i at eit viktig mål er å sikra ein langsiktig, nasjonal eigarskap i finansnæringa for å sikra hovudkontor i Noreg. Staten må samla sine eigarinteresser i ei eining, og slik sikra den nasjonale eigarskapen gjennom å eiga minst ein tredjedel av aksjane. Ei slik eining må m.a. få vilkår og høve til vidareutvikling i Noreg og i Norden. Før ei slik eining er på plass, kan eit eventuelt sal av aksjar i Kreditkassen ikkje gjennomførast. Først må ei norsk løysing vera på plass. Finansministeren får no gåsignal frå Stortinget. Retningslinene om soliditet, konkurranse og statleg eigarskap er på plass. Stortinget skal korkje laga nye bankar eller selja aksjar, det er det Regjeringa som får mynde til. Når finansministeren seier at dette kan ta tid, er eg av ei anna oppfatning. Det er no mange aktørar i marknaden som har klårt for seg kva dei vil. Bankinvesteringsfondet er nok òg klare for å gå i gang med den prosessen som dei skal gjennomføra. No er det viktig at finansministeren set i gang ein prosess rundt dette – og har styring med prosessen. Men det bør ikkje gå lang tid før vi har fått på plass ei framtidsretta, norsk finanseining som tek omsyn til den nasjonale eigarskapen. Eg tilrår innstillinga.