Jon Lilletun (Kristelig Folkeparti), 2003-03-28:
Vi ser i dag ei auka globalisering, der økonomiske, tekniske, politiske, kulturelle og sosiale prosessar gjev stadig fleire samankoplingar mellom aktørar, institusjonar og regionar. Verdshandel vedkjem derfor oss alle. Global handel er ikkje eit mål i seg sjølv, men eitt av fleire middel for å nå menneskeleg utvikling og eit betre liv for verdas fattigaste. For at globaliseringa skal gje moglegheiter til alle, er det viktig å etablere spelereglar som kan sikre at alle partar får ta del i goda, og at velferda vert fordelt. Verdas Handelsorganisasjon – WTO – er såleis eit heilt sentralt organ i internasjonalt økonomisk samkvem – nettopp fordi ein her har eit folkerettsleg bindande regelverk, eit tvisteløysingssystem og eit forum for forhandlingar mellom aktørane. Vedtak i WTO vert gjorde ved konsensus, noko som vil seie at vedtak ikkje vert fatta om eitt eller fleire land set seg imot. Aktørane skal vere einige om spelereglane. Det er eit heilt sentralt punkt å ha med seg i debatten her i dag, når vi veit at WTO har 145 medlemsland, og at fleirtalet av desse er utviklingsland. Når WTO tek sikte på å utvikle eit best mogleg globalt handelsregime, er forhandlingane no svært viktige. Forhandlingar om patent og legemiddel må sikre at fattige land kan skaffe seg rimelege medisinar, m.a. i samband med aids-epidemien. For Noreg er nok forhandlingane om landbruk og reduksjonsforpliktingar, og dessutan marknadstilgang for fisk og fiskeeksport dei viktigaste. Forslaget vi no har til behandling, er konsentrert om tenesteforhandlingane i WTO, GATS. Tenester utgjer over 60 pst. av verdas bruttonasjonalprodukt, og er den delen av verdsøkonomien som veks raskast. Kristeleg Folkeparti er samd med forslagsstillarane i at openheit i GATS-forhandlingane er viktig, fordi svært mange vil merke resultata av desse. Vi skal difor vere med og sørgje for at dei institusjonane som har ansvar for handel, finansar og investeringar, ikkje neglisjerer agendaen for ei berekraftig utvikling. I denne prosessen har Regjeringa lagt stor vekt på openheit. Krav Noreg har motteke i dei fyrste fasane av GATS-forhandlingane, har vorte offentleggjorde, og forhandlingsdokument vert lagde ut på heimesida til UD og WTO. Utanriksministeren har sendt over ei liste over Noreg sine bilaterale forhandlingskrav og forslag i tenesteforhandlingane. Regjeringa har sagt at ho vil orientere Stortinget fortløpande om kva som er utviklinga i forhandlingane, og utanriksministeren vil halde ei open utgreiing om dette. Kristeleg Folkeparti er klar over at ikkje alle dokument kan offentleggjerast så lenge det er ein forhandlingsrunde, men vi er nøgde med den openheita som Regjeringa har vist i denne saka. Eg må nok seie at det var vel mykje konspirasjonsteoriar i det føregåande innlegget. Det er klart at å diskutere detaljar i forhandlingane i open stortingssal med 165 representantar – no er det rett nok ikkje så ofte det, då – går ikkje. Ingen land kan drive forhandlingar på den måten. Noreg har sett fram krav og forslag overfor 51 land. Dei fleste av krava er i forhold til maritime tenester, energitenester eller telekommunikasjon. Det norske målet er at ein skal oppnå betre marknadstilgang, meir openheit og større føreseielegheit for norske bedrifter. Vi veit alle kor mykje dei norske bedriftene slit i desse dagar, så dette er eit heilt sentralt punkt. Dei norske krava og forslaga var baserte på innspel frå departementa og frå over 30 interesseorganisasjonar. Det tyder på at krava var nøye gjennomarbeidde på førehand. Det er likevel ikkje slik at Regjeringa gløymer utviklingslanda sine behov og berre stiller opp for våre norske bedrifter. Det kan verke som om det er det SV impliserer, når dei fleire gonger har kritisert Regjeringa for å ha fremja krav overfor utviklingsland i GATS-forhandlingane. For det fyrste er dei fleste krava retta mot industrialiserte land. For det andre har Regjeringa valt å fremje forslag overfor dei fattigaste landa, nettopp for å sikre at desse landa vert inkluderte i den bilaterale forhandlingsprosessen. Forslaga overfor utviklingsland er heller ikkje formulerte på same måten som overfor i-land. Noreg inviterte til samarbeid og kontakt innanfor dei forhandlingsområda som vert foreslått. Utviklingslanda har sjølve peikt på at eit av dei største problema er at dei ikkje får reell deltaking i det multilaterale handelssystemet. Det er nettopp det Regjeringa prøver å sikre. Demokratisering av arbeidsprosessane i WTO var òg eit av hovudpunkta i den såkalla debattboka i UNDP. SV meiner at dei treng fullt innsyn i forhandlingane for å kunne føre ein reell debatt om innhaldet i krava som vert stilte. Representanten Bjørlo Lysbakken hevdar i Klassekampen 26. februar at vi står overfor ein «offensiv for global liberalisering, hele sektorer skal liberaliseres». Uroa er at dei moglegheitene dei fattige landa har til å byggje opp sin sjølvstendige økonomi, vil verte svekte, og at dei ikkje får byggje opp eigen tenestesektor. Problemstillinga er viktig, men det kan verke som om SV berre ser problem med handel og liberalisering. Det er mange alvorlege risikoar knytt til den globaliserte økonomien, det er rett, men òg mange globale problem krev internasjonale løysingar. Aids kjenner ingen grenser. Det same gjeld miljø, fattigdom, kriminalitet og migrasjon. Årsaka til at nesten alle land ynskjer å vere med i WTO, er m.a. at det her vert forhandla om marknadstilgang, noko som er viktig for utviklingsland. Det er òg viktig å peike på at GATS omfattar handel med tenester som vert omsette kommersielt. Det betyr at offentlege tenester ikkje er ein del av GATS. Privatisering og konkurranseutsetjing er ikkje tema for forhandlingane. Medlemene kan sjølve bestemme kva for forpliktingar dei vil ta på seg. Det er nødvendig med endringar i det globale handelsregimet. Vi har ein global økonomi i dag, men vi har ikkje eit globalt samfunn. Kristeleg Folkeparti håpar resultatet at WTO-forhandlingane vert at dei fattigaste landa får betre ressurstilgang og marknadstilgang. Skal vi klare å oppnå FN sine tusenårsmål, må òg dei fattigaste verte inkluderte i verdshandelen. Kristeleg Folkeparti har tru på at Regjeringa fører ein god politikk i forhandlingane, som er til det beste både for Noreg og for utviklingslanda.