Sigrid Brattabø Handegard (Senterpartiet), 2014-05-22:
Det er ein viktig interpellasjon som representanten tek opp her i dag. Dersom me skal lukkast i å levera gode omsorgstilbod, avheng det òg av ein god pårørandepolitikk. Det er eit stort behov for ein ny pårørandepolitikk. Den raud-grøne regjeringa starta med eit slikt arbeid gjennom vår stortingsmelding om morgondagens omsorg. I avsnittet som handlar om Omsorgsplan 2020, skreiv me der om morgondagens omsorgsfellesskap, som skulle inkludera eit pårørandeprogram, ein nasjonal frivilligheitsstrategi og politikk for ideelle, samvirkebaserte og private tenesteleverandørar. Bakgrunnen for desse tiltaka er at dersom me framleis skal halda ved lag den viktige familieomsorga på dagens nivå, krevst det ein ny pårørandepolitikk som gjer det lettare å kombinera arbeid og omsorg, som byggjer på likestilling mellom kjønn, som anerkjenner og verdset kompetansen og innsatsen til pårørande, og som støttar fagleg gjennom opplæring og rettleiing. Eit slikt pårørandeprogram var vår løysing. Dessverre kan eg ikkje sjå at den noverande regjeringa har følgt dette opp i sine budsjettrundar, og det verkar som det er lite konkret handling som vert gjort. Det gjev grunn til å spørja regjeringspartias representantar om dette er noko som vil verta følgt opp i neste års statsbudsjett. Under behandlinga av den tidlegare nemnde stortingsmeldinga frå førre regjering var det òg fleire andre tiltak som vart trekte fram for å styrkja pårørandeomsorga. Ein samla komité understreka betydinga av at omsorgslønsordninga skulle betrast, og at familieomsorga skulle sikrast fleksibilitet gjennom økonomisk støtte og avlasting, slik at det vart mogleg for fleire å kombinera omsorg og arbeid. Alle partia var einige i at ei betring av omsorgslønsordninga er sentral i utviklinga av ein ny pårørandepolitikk. Når det gjeld denne interpellasjonen, handlar spørsmålet til ministeren om innføring av pårørandeutval på sjukeheim. Det burde vore innført for lengst, og det er ingen grunn til at regjeringa ikkje skal kunna gjennomføra det omgåande. Men det er ikkje berre i eldreomsorga me har behov for ein ny og betre pårørandepolitikk. Dette er noko som må betrast på fleire område innanfor helsesektoren. Spesielt ønskjer eg å trekkja fram behovet for større inkludering av pårørande innanfor psykiatrien. Dette er eit tema som har vorte endå meir aktuelt etter oppslaga om sjølvmord dei siste dagane. Dei pårørande har ofte ei betre oversikt over situasjonen enn dei ulike behandlingsdelane, og det er ikkje minst dei som kjenner den det gjeld, best. Å inkludera familie og vener kan derfor vera eit av dei viktigaste tiltaka for å førebyggja sjølvmord i Noreg. Senterpartiet vil styrkja den familiebaserte og frivillige omsorga som supplement til dei kommunale tilboda. Omsorgsarbeid som dei pårørande gjer for eldre, skal synleggjerast og verdsetjast. Dei utfører ei omsorg som kommunen elles måtte gje, eller ikkje kan gje. 100 000 årsverk vert i dag utførte i frivillig regi. Det er like mykje som det offentlege bidraget. Senterpartiet vil styrkja og forenkla omsorgslønsordninga, og me vil gjera ho tilgjengeleg for fleire pårørande til eldre. Omsorgsløn skal òg vera ei reell valmoglegheit, ikkje ein konsekvens av manglande kommunalt tilbod. Tildeling og utmåling skal skje etter same kriterium, uavhengig av kvar du bur. Pårørande som får omsorgsløn, må få opplæring, rett til avlastning og vikar ved sjukdom og ein fast kontaktperson i kommunen. Desse tilboda må vera systematiserte i den enkelte kommunen. I dag har arbeidstakarane rett til inntil ti dagar fri utan løn for å utføra omsorgsoppgåver for nærståande eldre. Senterpartiet meiner at den same retten til fri med løn når ei gamal mor eller ein gamal far brekker lårhalsen, skal gjelda på same måte som når toåringen har omgangssjuke. Me vil derfor innfasa ei ordning som tilsvarar dagens ordning med lønt permisjon ved barns sjukdom. I tillegg meiner me at det krevst eit lyft for dei pårørande i deira rolle. I dag er det fleire pårørandeorganisasjonar, men dei manglar ein samla front. NOU-en «Innovasjon i omsorg» føreslo å oppretta eit nasjonalt sekretariat som kan fungera som ein paraply for dei pårørande, og som kan samanstilla arbeidet som gjerast innanfor dette feltet. Dette er tiltak som me meiner det er på tide å sjå nærmare på. Det er framleis ein lang veg å gå når det gjeld pårørandeomsorga. Me har alt hatt ei reform for å sikra samhandling mellom det nasjonale og det kommunale leddet. Eg ønskjer å relansera «Den andre samhandlingsreforma». Det må vera ei reform som tek for seg kanskje eitt av dei viktigaste områda: samarbeidet mellom kommune og brukar, pårørande og det sivile samfunnet.