Knut Arild Hareide (Kristelig Folkeparti), 2012-12-06:
Den 12. mars 2012 passerte me fem millionar innbyggarar i Noreg. I 1975 passerte vi fire millionar innbyggarar. Det tok altså 37 år å gå frå fire til fem millionar innbyggarar. Ifølgje Statistisk sentralbyrå vil me kunne passere seks millionar innbyggarar allereie om 15 år. Den neste millionen med nordmenn vil altså komme på langt under halvparten av tida som den førre. Me veit òg at me reiser meir enn nokon gong. Det er relativt sett billegare å reise enn nokon gong. Talet på bilar aukar. Dette stiller heilt nye krav til transportsystemet. Skal me lykkast med den framtidige utfordringa, må me tenkje nytt. Me må våge å organisere oss for framtida. Mange år utan fornying kan ikkje halde fram. Ti års planleggingstid for vegbygging er altfor lang tid. Diskusjonen om at toga skal gå saktare, må bli til ein diskusjon om kor mykje fortare toga skal gå. I tiår etter tiår har me underestimert trafikkauken i landet vårt. Me er nøyde til å ha ambisjonar for å løyse dei framtidige transportutfordringane. «Aktiviteten i vei- og jernbanesektoren har aldri vært høyre enn for 2010–2013. Vi holder det vi har lovet.» Orda er statsråd Marit Arnstad sine. Eg er einig i første del. Aktiviteten er større en nokon gong. Særleg på vegsida er aktiviteten større enn nokon gong. Det er bra. Men me er òg nøyde til å få endå betre organisering av vegsektoren vår. Ser me på jernbanen, hadde nok den langt større investeringstakt om me ser hundre år tilbake i tid. Men det året me er inne i, blir heilt avgjerande for norsk jernbane. Me har fått ei høghastigheitsutgreiing. Me har fått intercityarbeidet. Me har fått grunnlaget frå fagetatane om NTP, og me har alle moglegheiter til å leggje føringar for den moderne norske jernbanen. Me treng heilt klart jernbanen for å løyse utfordringar knytte til våre største byar og godstrafikken. Regjeringa seier at ho leverer det ho lova – ja, når det gjeld økonomi, stemmer det. Men det gjeld ikkje nødvendigvis aktiviteten. Det er ikkje nok å leggje pengane på bordet. Denne regjeringa har altså hatt over 400 mrd. kr til disposisjon. Men når me ser på planane i seg sjølv, ser me at dei ikkje har følgt opp alt dei har lova. Eit eksempel på det er NTP for 2010–2013. Ser me på dei store veg-, jernbane- og farleiprosjekta – 52 prosjekt, som alle skulle ha oppstart i perioden 2010–2013 – ser me at det har gått tre av fire år og at berre halvparten av prosjekta er i gang. Sjølv med dei estimata regjeringa har for oppstart av nye prosjekt i 2013 og den lista som blei lagd fram i NTP over alle prosjekta som skulle vere i gang innan utgangen av 2013, vil det framleis vere slik at det berre er i underkant av 80 pst. av prosjekta som er i gang. 22–23 pst. av prosjekta som ein lova skulle vere i gang, er ikkje i gang. Eit av dei beste eksempla på det er Oslo–Ski, som me ikkje veit når skal vere sluttført. Ifølgje regjeringas plan skulle me brukt 2 500 mill. kr på det i perioden 2010–2013. No veit me ikkje når det skal vere ferdig. Me kjenner altså ikkje utgangen på det prosjektet. Så nok ei utfordring: Dei planane me styrer etter i dag, løyser ikkje framtidas utfordringar. Me har ei regjering som er fornøgd med å oppfylle dei økonomiske rammene for planar som ikkje løyser dei framtidige utfordringane. Me opplever òg ei regjering som seier eit tydeleg nei takk til fornying. Dei overtok eit Avinor som hadde gjennomført ei vellykka fornying, men vidare fornying av Avinor har dei sagt nei takk til. Jernbaneverket var midt i ein fornyingsprosess ved regjeringsskiftet i 2005. Regjeringa valde, med eit svært uheldig resultat, å stoppe den fornyinga. Me ser at Statens Vegvesen er organisert på same måten som det har vore det i tiår etter tiår. Tidlegare statsråd Meltveit Kleppa sa at ho er glad for kvar ny krone til veg. Bompengar kjem til å bli eit tema her i dag. Det me kan konstatere er at anslaget om bompengar i 2013 er på 9,2 mrd. kr. Anslaget for riksveginvesteringar frå staten er på 6,7 mrd. kr, altså mykje mindre. Det er likevel eit breitt politisk fleirtal som aksepterer bompengar. Eg meiner at det òg gir vegstyresmaktene moglegheit til fleksibilitet og handlingsrom, som er positivt. Kristeleg Folkeparti stiller seg bak nettopp bruken av bompengar, men me meiner at me har behov for å sjå heilskapen meir enn det me gjer i dag. Budsjettinnstillinga som blir behandla i dag, viser på ein god måte den breidda som er i den norske samferdselsdebatten. Det blir fremma svært mange forslag, og det er ei omfattande innstilling. Innanfor dei ulike sektorane kjem dei politiske posisjonane tydeleg til uttrykk. Dei politiske standpunkta spriker mest, sånn eg ser det, når det gjeld grunnleggande spørsmål om korleis transportsektoren best skal møte framtida – det gjeld organisering og finansiering. Eg vil takke komiteen for godt arbeid i år òg. Det har vore eit omfattande arbeid, og høyringsrunden, med i alt 53 høyringsinstansar, viser at det er eit stort engasjement over heile landet. Samferdsel angår folks kvardag. Eg vil kort kommentere eit par saker som òg er til behandling. Det gjeld Prop. 23 S for 2012–2013 og Prop. 36 S for 2012–2013 om endringar i statsbudsjettet for inneverande år for høvesvis Justis- og beredskapsdepartementet og for Samferdselsdepartementet. Prop. 23 S omhandlar ein reduksjon av løyvinga til Naudnett. Komiteen støttar regjeringas forslag, men eg vil vise til partias merknader i saka. Når det gjeld Prop. 36 S, omhandlar denne ei rekke saker på Samferdselsdepartementets område. Eg vil særleg trekke fram komiteens merknader om Eiganestunnelen og dobbeltsporet Oslo–Ski. Eg reknar med at partia kommenterer ved ulike behov. Kristeleg Folkeparti foreslår å løyve ein halv milliard kroner meir til jernbanen. Me foreslår bl.a. at staten skal ta mindre utbytte frå NSB, slik at ein kan gi eit betre tilbod til dei reisande. Utbygging av dobbeltspor på Austlandet, oppgradering av Bergensbanen og bygging av ny Ringerikstunnel må ha høg prioritet. Det er eit paradoks at når NSBs nye togruter blir innførte, er reisetida for ettermiddagstoget frå Oslo til Bergen kome opp i 6 timar og 52 minutt – det er nesten ein time seinare enn for 20 år sidan. Ekspresstoget på morgonen brukar 6 timar og 29 minutt. Det tok kortare tid å ta toget frå Bergen til Oslo på slutten av 1970–talet enn det gjer i dag – då brukte NSB 6 timar og 45 minutt på strekninga. I 1992 brukte toget 6 timar og 12 minutt, og på 1990–talet trudde me det berre var eit tidsspørsmål før me skulle vere under 6 timar. No, 20 år seinare, nærmar me oss altså 7 timar. Med dette tar eg opp Kristeleg Folkepartis forslag og dei forslaga som Kristeleg Folkeparti er med på i innstillinga.