Torgeir Knag Fylkesnes (Sosialistisk Venstreparti), 2016-06-09:
Eg vil stille meg i rekkja av representantar i komiteen som takkar saksordførar Odd Omland for ein utmerkt jobb. Han har lost komiteen gjennom ei krevjande sak og ei krevjande tid på ein veldig fin måte. Og takk til komiteen, ein ny komité for mitt vedkommande, det er ein komité som er veldig konstruktiv og fin å jobbe med, trass i til dels stor usemje. Lov om offentlege anskaffingar er ei veldig omfangsrik lov, som må ta veldig mange ulike omsyn. På den eine sida er ho eit verktøy som kan bidra til å oppnå viktige mål i samfunnet. Ho kan bidra til eit grønare og meir mangfaldig næringsliv. Ho kan bidra til eit meir innovativt og forskingsbasert næringsliv. Og ho kan bidra til å auke kompetansen og fagopplæringa, seriøsiteten, menneskerettane osv. i næringslivet. Dette er også omsyn vi søkjer å ta inn i lov om offentlege anskaffingar. Ettersom lovas omfang er på over 500 mrd. kr, kan det vere eit svært effektivt verktøy for Noreg. Samtidig må vi heller ikkje vere overmodige, slik at vi frå Stortinget lagar så rigide reglar – som krev så mykje tid og kan føre til heft, søksmål og konflikt – at heile ideen med regelverket blir undergrave. Eg vil vise til mitt innlegg i den førre saka, om innføringa av EØS-direktiva for innkjøp, som SV går imot nettopp av desse grunnane. Vi fryktar at implementeringa av desse direktiva også kan bety byrjinga på slutten for ideell sektor – og det vil vere svært uklokt. Men vi har aldri sagt at det vil utradere. Vi har aldri sagt, verken Senterpartiet eller SV, nokon plass, så vidt eg kan sjå, at dette vil utradere ideell sektor. Til det er usikkerheita altfor stor. Eg vil be representanten Trellevik kome med eit konkret eksempel der det blir sagt frå Senterpartiet og SV at dette vil utradere ideell sektor – at einkvan i SV eller Senterpartiet har sagt det. Vårt poeng har heile tida vore at det er stor usikkerheit, og det er den usikkerheita som gjer at SV ikkje ønskjer å implementere regelverket, i tillegg til omfanget av auka kostnader, at det vil gå treigare, og at det vil føre til meir konflikt. Når eit stort fleirtal i Stortinget går inn for å implementere dette regelverket, blir rolla for slike som oss i SV å sørgje for at Noreg i alle fall brukar alt det som reimer og lêr tillèt for å tøye regelverket slik at det ikkje får veldig negative konsekvensar for bl.a. ideell sektor. Vi meiner at det finst nokre moglegheiter her, og vi har også i saksframlegget saman med dei andre vist til ulike EU-domstolsdommar som peikar i den retninga. Vi forstår ikkje kvifor det skal vere vanskeleg for resten av komiteen å danne fleirtal og utfordre regelverket på dette området. Dessverre er det eit mindretal i komiteen som ønskjer å reservere anbod for ideelle aktørar. Det burde vere enkelt, meiner eg og resten av mindretalet i komiteen, å utfordre regelverket på dette området. Norske industribedrifter møter i fleire samanhengar det som blir kalla særnorske miljøkrav. Dette er krav som vi er stolte av å ha her i Noreg. Det gjer at bedriftene er blant dei mest energi- og miljøeffektive i verda. Det gjer at dei er dei mest høgteknologiske og mest avanserte industriprodusentane i verda. Men det påfører samtidig industrien ekstra kostnader og svekt konkurransekraft som resultat. Da er det eit paradoks at vi i Noreg ikkje har tilsvarande miljøkrav når det offentlege skal kjøpe inn industriprodukt. Det fører til at armeringsjern blir kjøpt frå Kina i staden for frå Mo i Rana, fordi det er billegare. Men som vi veit, er industrien i Kina mykje skitnare. Det fører til at norske offentlege bruer, vegar og kulturhus delvis blir bygde med materiale som er importert frå lavkostland med heilt andre miljøstandardar for industriproduksjon. Med dagens innkjøpsregelverk får dermed dei delane av den globale industrien som ikkje er pålagde strenge miljøkrav, som forureinar miljøet og bidreg svært negativt i klimakampen, ein konkurransefordel av norske myndigheiter. Og ikkje nok med det: Vi undergrev dermed aktivt den industrien vi sjølve ønskjer å byggje opp. Forstå det den som vil. Miljøkrav ved produksjon og miljøkrav til produkt og ferdigvarer, som f.eks. møblar, tekstilar, sement og stål: Kvifor kan ikkje lov om offentlege anskaffingar ha dei same krava til innkjøp? Eg er overraska over at regjeringa, som ofte seier dei er opptatt av rammekrava i industrien, på den eine sida støttar særnorske miljøkrav og i dag ikkje vil bli med på at det skal vere ein del av innkjøpspolitikken. Er billige produkt og lav pris så viktig at ein gløymer både miljøet og norsk industri? Er billige produkt og lav pris så viktig at ein ofrar norske arbeidsplassar? I ein situasjon med auka arbeidsløyse er dette svært merkeleg. I dag har vi ei rekkje ordningar i det offentlege der private aktørar kan søkje om risikoavlasting når dei skal satse på noko nytt. Vi har Enova, Innovasjon Noreg, Forskingsrådet, såkornfond osv. – ordningar som gir risikoavlasting til private aktørar når dei skal gå nye vegar. Det er bra. SV støttar alle desse ordningane heilhjarta. Det er veldig viktig at det offentlege tilbyr risikoavlasting i situasjonar der Noreg treng å gå nye vegar. Dei sama ordningane har ikkje offentlege aktørar. Og det burde vere eit lite tankekors. Det fører til at offentlege aktørar vegrar seg og tør ikkje ta i bruk ny teknologi, nye løysingar og idear, fordi det inneber for stor risiko. Det fører til, som representanten frå Venstre så godt sa det, at ein tar i bruk gårsdagens løysing i staden for framtidas fordi det er mindre risiko knytt til det. Vi er derfor glade for at eit fleirtal i komiteen er einig om at det bør utgreiast nøye korleis eit slikt system for det offentlege kunne sett ut. Ein offentleg sektor som tør å satse nytt, vil føre til høgare effektivitet og betre tenester, slik representanten Bjørnstad var så opptatt av i sitt innlegg. Lat meg berre ta eit eksempel innanfor helseområdet: Her har vi alle forhold som skal til for å kunne skape fantastiske e-helsetenester for landets befolkning. Vi har i tillegg eit veldig sterkt teknologimiljø som kan utvikle seg på grunn av dette, og vi har svært kompetente eldre menneske – Noreg har visst nok dei mest datakompetente pensjonistane i heile verda. Alt skulle liggje til rette for at ein kunne skape fantastisk innovasjon i det offentlege gjennom dette. Men kanskje noko av svaret på kvifor det ikkje skjer, kvifor kommunane ikkje er så framoverlente, kvifor det tar så lang tid i Noreg, er at vi ikkje har den typen risikoavlastingssystem. Eg er glad for fleirtalet, og eg håpar at dette er noko som blir omfamna av regjeringa, sjølv om dei ikkje er med på forslaget. Til slutt: Det er svært viktig at anskaffingsdirektivet sørgjer for eit minimum av seriøsitet og verdigheit i arbeidslivet. Vi kan ikkje ha eit anskaffingsregelverk som passivt tillèt sosial dumping, useriøsitet, korrupsjon og kriminalitet. Det er grunnen til at SV går inn for bl.a. krav om innsyn og oversikt over underleverandørar. Som det kom fram i høyringa, er dette også noko svært mange aktørar på golvet er einig i for å bidra til ein tilstand i arbeidslivet vi alle kan vedkjenne oss. Eg tar med dette opp SVs forslag i saka.