Jorunn Ringstad (Senterpartiet), 2005-03-15:
Innst. S. nr. 132, som vi handsamar i dag, er innstilling frå samferdslekomiteen om å avvikle eineretten til Posten Norge AS. I St.prp. nr. 34 for 2004-2005 har Samferdsledepartementet føreslått å avvikle den avgrensa eineretten Posten Norge AS har til å formidle postsendingar. I proposisjonen skriv departementet: «Føremålet med å avvikle eineretten er å fremje politiske målsetjingar om eit landsdekkjande tenestetilbod av gode og rimelege posttenester ved å leggje til rette for auka konkurranse i postmarknaden.» Departementet meiner med andre ord at auka konkurranse skal sikre gode og rimelege posttenester i heile landet, og i proposisjonen er det klart uttrykt at departementet meiner monopolet si tid er forbi, og at det er forventa positive effektar av liberaliseringa som er føreslått. I innstillinga er komiteen samla på nokre få område. Det er ein samla komite som legg vekt på at ein skal føre vidare krava til dei leveringspliktige tenestene, og at prinsippet om einingsportoen blir vidareført. Ein samla komite viser òg til at det har skjedd store endringar i Posten Norge AS, m.a. med salsnettet, der eit stort tal postkontor har blitt nedlagde. I staden har vi mange stader fått «Post i butikk». Samtidig har òg fleire elektroniske tenester blitt tekne i bruk. Heile komiteen er positiv til endringar i tenestetilbodet dersom dette betrar servicen for forbrukarane. Samtidig har komiteen gitt klart uttrykk for at elektroniske tenester åleine ikkje kan gi eit fullgodt tilbod som erstatning for postkontor. Komiteen står òg saman om at postomdelinga framleis skal skje seks dagar i veka, eller alle yrkedagar. Det er òg ei felles oppfatning at dei store endringane Posten Norge AS har stått overfor dei siste åra, har ført med seg store endringar for Posten som organisasjon. Hovudinnhaldet i St.prp. nr. 34 er forslaget om å avvikle resten av den eineretten Posten Norge har. Med endringar i postlova i 2003 gjorde eit fleirtal, der Senterpartiet ikkje var med, vedtak om trinnvis å redusere Posten Norge AS sin einerett til å formidle postsendingar. Alt i 2003 varsla departementet at ein ville komme tilbake til ei eventuell avvikling av resten av eineretten. Forslaget om å avvikle resten av eineretten Posten har hatt til å formidle postsendingar, har vore ute på høyring. Høyringa viste at det er ulike syn på kva konsekvensar ein vil få ved ei avvikling av monopolet til Posten frå 1. januar 2007. Fleire av høyringsinstansane er uroa med tanke på konsekvensane for distrikta. Mange av høyringsinstansane, også mange av dei som ikkje hadde merknader til sjølve forslaget om å avvikle eineretten, har peika på at dette forslaget ikkje må føre til dårlegare posttenester i distrikta. Komiteen er delt når det gjeld synet på det konkrete forslaget om å avvikle resten av eineretten til Posten. Regjeringspartia Høgre og Kristeleg Folkeparti, saman med Framstegspartiet, har i innstillinga støtta forslaget frå departementet. Arbeidarpartiet, SV og Senterpartiet går imot forslaget. Eg reknar med at representantane frå dei andre partia vil gjere greie for sine syn. I førre periode var det eit stort fleirtal på Stortinget – Arbeidarpartiet, SV, Kristeleg Folkeparti, Senterpartiet og Venstre – som var oppteke av at Posten skulle gi likeverdige tenester til like prisar over heile landet. Gjennom konsesjonen har Posten blitt tildelt denne oppgåva samtidig som Posten har hatt monopol på enkelte tenester. Posten har opp gjennom åra vore ein viktig del av den infrastrukturen som har gjort det mogleg å oppretthalde ein spreidd busetnad og eit næringsliv over heile landet. Senterpartiet har alltid lagt stor vekt på den viktige samfunnsoppgåva Posten har hatt, og vi meiner denne samfunnsoppgåva skal leggjast vekt på også i framtida. Når departementet har lagt fram forslaget om å avvikle eineretten til Posten, er det prinsippet om avvikling forslaget gjeld. Mange avklaringar som må gjerast i kjølvatnet av eit slikt prinsippvedtak, er enno ikkje gjorde. Dette går tydeleg fram av proposisjonen, og også av dei svara departementet har gitt på fleire av dei spørsmåla som komiteen har sendt. Konklusjonen på mange spørsmål er at departementet vil komme til Stortinget med ei nærare vurdering og konkret anbefaling, eller at det i ei eventuell utgreiing vil bli vurdert osv., osv. I proposisjonen står det: «Internasjonalt er det få erfaringar med å avvikle einerettar i postsektoren.» Difor er nok mykje av det som Regjeringa har skrive i proposisjonen om konsekvensar ved avvikling av postmonopolet, ikkje basert på fakta og erfaringar, men på kva ein «går ut ifrå», og at ein «meiner at», som er uttrykka som er brukte i proposisjonen. I proposisjonen har departementet gått bort frå å bruke uttrykket at posttenestene skal vere likeverdige i kvalitet og pris i heile landet. I staden bruker departementet uttrykket gode tenester til konkurransedyktige prisar. Rett nok står det: «Tiltak kjem til å bli sette i verk for å sikre brukarane mot urimelege prisforskjellar.» Men kva er urimelege prisforskjellar? Dette er eit tøyeleg omgrep, som ikkje blir nærare definert i proposisjonen. Det er tydeleg at departementet med dette aksepterer skilnader både i tenestetilbod og pris. Då eit fleirtal i 2003 gjorde vedtak om ein gradvis reduksjon av Posten sin einerett, utan å tidfeste endeleg tid for full avvikling, var dette vedtaket i tråd med den tempoplanen EU hadde lagt opp til. Når Regjeringa no vil avvikle eineretten frå 1. januar 2007, er dette raskare enn EU sin tempoplan. EU har dessutan sagt at før dei eventuelt avviklar postmonopolet i 2009, skal det gjennomførast ei vurdering av konsekvensane dette kan få. Arbeidarpartiet, SV og Senterpartiet står i innstillinga saman om ein merknad der vi seier at vi ikkje finn nokon grunn til at Noreg til og med skal gå raskare fram i liberaliseringa enn det EU gjer. Det må vere ein føresetnad at ein får evaluert konsekvensane av ein fri postmarknad før ein gjer eventuelle endringar. Arbeidarpartiet, SV og Senterpartiet viser òg til «at eineretten har vore eit godt verkemiddel for å fremje geografisk utjamning av prisar». Bedriftsøkonomisk ulønnsame tenester har vore finansierte gjennom eineretten og einingsportoen ved at overskottet frå dei lønnsame tenestene har dekt dei ulønnsame tenestene. Posten har på si side sikra eit likeverdig landsdekkjande tilbod av gode og rimelege posttenester. Saman med Arbeidarpartiet og SV meiner Senterpartiet at konsekvensane av ei avvikling av eineretten til Posten Norge AS frå 1. januar 2007 vil kunne føre til dårlegare tilbod til distrikta og gi stor variasjon i kvalitet og pris i ulike delar av landet. Erfaringane frå Sverige, som er eit av dei landa som alt har avvikla eineretten, viser m.a. at små postkundar har fått auka portoprisar. Arbeidarpartiet, SV og Senterpartiet peikar i merknadane på at konkurranseutsetjing ikkje nødvendigvis fører til betre tilbod og lågare prisar for kundar i heile landet. Det må takast høgde for at Noreg har særlege utfordringar knytte til m.a. avstandsulemper for næringslivet og spreidd busetnad. Dette gjer det sannsynleg at berre ein liten del av landet vil vere attraktiv for konkurrerande selskap, og vil lett føre til at distrikta taper. I proposisjonen gir Regjeringa ingen klare forslag til korleis ein skal hindre at distrikta taper. Regjeringa har heller ingen forslag om korleis eventuelle statlege kjøp av ulønnsame tenester skal organiserast. At det med konkurranse kan vere eit diskusjonstema når det gjeld kor stor effekt det vil få for distrikta, kan ein knytte til ei utsegn frå Didrik Seip i Ukeavisen Ledelse nr. 9. Han er tidlegare førsteamanuensis og forskar på postspørsmål for Makt- og demokratiutredningen. Han kommenterer situasjonen etter eventuell avmonopolisering av Posten, og seier m.a. dette: «Problemet er at konkurranse er vanskelig på Postsektoren. Den er for det meste det som i gamle dager blir kalt et naturlig monopol. Nå kalles det av og til «essensielle fasiliteter». Det vil si at om noen har postleveranser i utkantstrøkene, må de ta med postsendinger også for de tilbyderne som ikke har leveranser i utkantstrøkene. De som driver i utkantstrøkene, må få dekket kostnadene og får dermed et delvis monopol. Her er det slik at mer konkurranse betyr mer kostnader for staten og/eller dyrere posttjenester. Effektiv konkurranse på alle nivåer er i alle fall ikke mulig.» Til slutt vil eg berre streke under, som eg har nemnt tidlegare, at Senterpartiet røysta mot vedtaket som vart gjort i 2003 om gradvis avvikling av postmonopolet, og vi vil i dag røyste imot innstillinga om avvikling av siste rest av eineretten for Posten.