Torgeir Knag Fylkesnes (Sosialistisk Venstreparti), 2021-06-16:
Det var SV som blei kalla hare i denne debatten. Vi lever heilt greitt med det. Vi er utolmodige. Vi må setje ny kurs no. Jordbruket i Noreg blir bygd ned med dagens politiske kurs. Det blir færre bruk, jorda går ut av bruk. Det blir bygd ned, og talet på bønder går ned. Det trengst difor ei kraftfull endring av retninga for norsk jordbruk – no. SV har difor levert ein serie forslag – forslag alle kjenner igjen frå tidlegare rundar vi har hatt om både jordbruksoppgjer og ulike meldingar. Vi står for ei alternativ retning for jordbruket. Vi vil løfte bondens inntekt, sånn at det blir lukrativt å flytte på bygda, etablere seg og drive bruk. Vi vil gradvis endre kvotetak og tilskot ned til 2014-nivå, med trappetrinn, sånn at det blir lønsamt å drive og starte gardar i distrikta, sånn at produksjonen tar utgangspunkt i ressursgrunnlaget på gardane. Vi vil ta frå matkjedene makt og etablere ei sterk styring over produksjonen, sånn at inntektene ikkje hamnar i lomma på eigarane av Rimi og NorgesGruppen, men kjem bonden, norske produkt og det norske folket til gode. Vi vil ha eit sterkt importvern, slik at ikkje handelspolitikken undergrev norske interesser og mål for sjølvforsyning og miljø. Vi vil ta jorda tilbake i bruk, fordi vi ser det som einaste farbare veg dersom vi skal bli sjølvforsynte som nasjon og realisere våre mål og draumar om klima og natur. Difor foreslår vi at det blir etablert ein fireårig opptrappingsplan for jordbruket, at bondens inntekt kjem på nivå med andre grupper i samfunnet. Det skal gjelde all produksjon, alle bruksstorleikar, alle landsdelar, og det er den fulle inntekta vi da snakkar om. Sentralt i opptrappinga er at talgrunnlaget for inntektsnivået er riktig, at det blir etablert verkemiddel som forhindrar overproduksjon, at opptrappinga fører til fleire bønder, og at jorda blir tatt tilbake i bruk. Eg blei fødd i 1975. Det var det same året min forgjengar i SV, Berge Furre, pressa gjennom eit opptrappingsmål for norsk jordbruk – eit historisk vedtak. Målet var å utjamne inntektsforskjellen mellom bonden og industriarbeidaren. Året etter blei det sett i gang ei storsatsing på jordbruket, som snudde stemninga totalt på bygda. Folk flytta frå by til bygd. Målt i 2020-kroner var jordbruksoppgjeret for 1976 på 9 mrd. kr. I dag er oppgjeret knapt det doble, samtidig som resten av økonomien har vakse med fleire tusen prosent. Tenk – fattige Noreg torde å satse på eigne arealressursar. I dag er fleirtalet imot. Det er nettopp ny kurs SV inviterer til i dag. Da som no ser vi forfallstendensar. Da som no ser vi behovet for kraftfull retningsendring for jordbruket. Det er dette vi må skape no – bruke statens musklar til å få opp optimismen. Men skal vi klare det, må vi her på Stortinget forplikte oss, på same måten som i 1975 – difor fire år. Det hjelper ikkje med positive formuleringar – som eit samrøystes storting hadde i 2017, da vi sa at inntektsgapet skulle bli tetta – viss det ikkje blir følgt opp i praksis. Det hjelper ikkje å pøse inn pengar i oppgjeret, viss vi ikkje vil snu retninga på politikken. Vi må setje tak og avgrensingar på storleikar og styrkje vilkåra for små og mellomstore bruk. Dei som har investert i dagens politikk, skal ikkje bli skadelidande for endra kurs. Men vi kan ikkje fortsetje med same medisin. Vi må satse på jorda vi har i dette landet. Vi må vri verkemidla til det. Kua må tilpassast norske arealressursar. Gardane må produsere med utgangspunkt i eigne arealressursar. Utmarka må bli tatt i bruk igjen. Vi løner lærarane for at barna skal få utdanning. Vi løner helsepersonell for at alle skal ha helsehjelp. Vi løner soldatane for at vi skal ha eit sterkt forsvar. På same måten må vi vere villige til å løne bonden skikkeleg, for at vi skal ha mat til heile folket. I Berge Furres ånd tar eg difor opp SVs forslag i denne saka, med unntak av forslag nr. 61. Vi i SV – for ikkje å gå meir inn på hareomgrepet – trur det er heilt avgjerande at vi no endrar kurs for jordbrukspolitikken i dette landet. Det må skje no, for det tar lang tid å innføre endringar, og vi har berre den litle tida vi har igjen. Med dette takkar eg for meg.