Gunvor Eldegard (Arbeiderpartiet), 2015-05-12:
Det kan sjå ut som om offentlege innkjøp er ei utfordring fleire stader. Det er synd, for offentlege innkjøp bør eigentleg vera ein drivar for å fremja innovasjon og utvikling. Staten handlar inn for store summar, 400 mrd. kr årleg, og då er det viktig at me får dei gode innkjøpa. Samstundes må me vera trygge på at lover og reglar vert følgde, at me sørgjer for at det vert rettferdig konkurranse, og at ein kan ettergå dette i ettertid. Protokollane må vera førte. I St.meld. nr. 36 for 2008–2009, som heiter Det gode innkjøp, var ein veldig klar på at det å sikra korrekte og gode innkjøp er eit leiaransvar. Ein fann då at leiarfokuset på innkjøp var for svakt. Alle innkjøp må vera forankra hjå leiinga. Leiarane må setja av både menneske, tid og pengar til arbeidet med innkjøp og sørgja for betre organisering, kompetansebygging og fokus på intern kontroll. Det er også sånn at etterleving av regelverket vil redusera faren for korrupsjon og er med på å vareta miljø, etikk og sosiale omsyn ved offentlege innkjøp. Difor er det veldig bra at Riksrevisjonen undersøkjer, i dette tilfellet internkontroll på innkjøpsområdet i Statens vegvesen. Som saksordføraren har gjort greie for, er komiteen samla i merknadene våre i denne saka. Statens vegvesen handlar inn for over 40 mrd. kr og er ein av Noregs største innkjøparar. Dette er mykje pengar, skattebetalarane sine pengar, og då må me vera trygge på at alt vert gjort etter boka, og at me sørgjer for at det vert gode innkjøp. I Vegvesenet er det ein desentralisert innkjøpsfunksjon, og av 7 000 tilsette er det meir ein 5 000 som har attestert, og nesten 1 200 anvist. Eg forstår at dette kan vera hensiktsmessig, men då er det kanskje endå viktigare at alle som sit med ansvar for innkjøp, får kompetanse om regelverket. Vegvesenet har eit godt formelt rammeverk, med retningslinjer, system for kvalitetssikring og eigne retningslinjer for førebygging av mislegheiter. Likevel finn ein i Riksrevisjonen sin rapport ei rekkje brot på regelverk, på retningslinjer og på rutinar. Ein ser svakheiter i kvalitetssikring, og retningslinjene for å førebyggja mislegheiter er i liten grad sette i verk. I Statens vegvesen sitt regelverk og også i lov om offentlege innkjøp er det krav om protokollføring ved innkjøp over 100 000 kr. Når undersøkinga syner at 17 av 23 innkjøp manglar forenkla protokoll, har ein ikkje følgt regelverket. Vidare har 12 av 40 utvalde innkjøp over 500 000 kr ikkje vore handsama av innkjøpsnemnda, sjølv om regelverket krev dette. Det er alvorleg. I 2011 vart det til og med utarbeidd ein handlingsplan for korleis ein skulle følgja opp retningslinjene, men per no er det framleis berre eit utkast. Slik eg ser det, betyr det at etaten ikkje har prioritert arbeidet med å følgja opp sine eigne retningslinjer. Me merkar oss at statsråden på bakgrunn av konklusjonane i rapporten ser det som naturleg at det vert sett i verk ytterlegare tiltak for å sikra etterleving og styrkja kontrollen og oppfølginga. Dagens ordning for intern varsling om moglege mislegheiter har ikkje den nødvendige tilliten blant dei tilsette. Fleire medarbeidarar har opplevd eller observert kritikkverdige forhold utan å varsla om forholdet. Det grunngjev dei med at dei var usikre på om varselet ville verta godt handtert, og at dei var bekymra for at det kunne få personlege konsekvensar. Undersøkinga syner at heile 40 pst. av dei tilsette opplyser at dei ikkje veit korleis dei skal gå fram for å varsla. Det tyder på at ordninga med varsling om kritikkverdige forhold ikkje er gjord godt nok kjend for dei tilsette. Dette må det ryddast opp i, og me forventar at Samferdselsdepartementet tek initiativ overfor Statens vegvesen for å forbetra etatens varslingsordning og sikra at ordninga har tillit. Eg er samd i Riksrevisjonen sine anbefalingar som er i saka, og som vart refererte av saksordføraren. Men eg meiner at kompetanse og leiaransvar er nøkkelord her. Når kompetanse om regelverk er på plass og ein får på plass gode rutinar, kan ein konsentrera seg om å gjera «det gode innkjøp».