Haakon Blankenborg (Arbeiderpartiet), 2004-01-29:
Utanriksministeren hadde, som tidlegare sagt, ei utgreiing for Stortinget som kunne hatt namnet «frå utsett til utelate». Bastesen var elles inne på behovet for å finne seg alliansar, men eg trur kanskje ein legg for stor vekt på det vestnordiske samarbeidet. I høve til andre alliansar i Europa blir det bokstaveleg talt ei litt utvatna utgåve om vi berre skulle sjå den vegen. Det vi ser skje rundt oss, er som utanriksministeren observerte. Eg kunne gjerne tenkje meg at utanriksministeren går endå lenger enn å observere dei utfordringane som er som følgje av samarbeidet i Europa. Når EU overtek for NATO i Bosnia, kan vi observere det, men vegen blir til mens vi går. Dette formar seg, og samarbeidet i Europa blir konkret for dei som deltek. Vi kan observere at det blir ei planleggingseining, og at EU får ei eiga planleggingseining i Brussel. Men også den formar seg og blir forma av dei som deltek. Det må vere ein ambisjon om å delta, og eg vil be om at det blir lagt større vekt på det. Eg er samd i utfordringa som utanriksministeren beskriv, men vi må i endå større grad sjå på kva vi skal gjere for at vi ikkje skal halde fram med å bli utelatne, for den kraftigaste utviklinga vi ser rundt oss, er den som skjer i Europa. Vi kan fort bli samde om at Irak er dramatisk, men vi skal vere veldig forsiktige så vi ikkje lèt den aktuelle situasjonen i Irak, og det som førde til krigen i Irak, skyggje for det som faktisk skjer. Det er mykje meir føreseieleg og normalt det som skjer, enn det som Irak representerer. Irak representerer sannsynlegvis på mange måtar eit unntak. Vi ser ei europeisering i Europa, og eg vil nemne eit eksempel: For nokre år sidan var det USA som hadde flest utanlandsinvesteringar i Polen, no er det Frankrike og Tyskland. Det skjer ei europeisering også i det utvida EU. Men det som også er viktig, er at mange av desse landa som kjem inn i EU og NATO, vil vere samde med Norge i at det er viktig å ha eit sterkt samarbeid over Atlanteren, slik mange fleire land i EU også meiner. Med andre ord: Det er ikkje ein motsetnad mellom eit sterkare Europa og eit sterkt NATO, men det er ein føresetnad for eit sterkt NATO at vi har eit sterkt Europa som gjer at vi i verkelegheita har ei pakt og ein allianse over Atlanteren. Derfor er det så viktig at Norge deltek aktivt og ser moglegheitene og utfordringane i det som skjer i Europa. Lilletun var inne på det tidlegare i dag, og han meinte det var ein draum som Thorbjørn Jagland hadde. Eg skal ikkje gå inn i draumetyding mellom Jagland og Lilletun, men eg trur ikkje at draumen i og for seg er at Norge ikkje skal delta i Europa. Draumen må jo vere at vi i framtida får eit fredeleg Europa som samarbeider. Europa blir ikkje fredeleg utan at ein samarbeider, og skal ein samarbeide, må ein ha institusjonar å samarbeide rundt. Tyskland og Frankrike samarbeider. Det er ikkje teori, men det har ikkje vore konflikt mellom dei to. Østerrike, Italia – ein kan nemne mange – no kjem Kypros, kanskje løyser Kypros problem på grunn av EU. Mellom Ungarn og Romania har vi allereie sett ei sterk tilnærming fordi dei er på veg inn i EU og NATO. Dette er viktig, og det er noko sjarmerande med ein allianse der statsleiarane diskuterer mjølkekvotar og bananar i staden for å bruke våpen om territorium og marknader. Dette er litt av kjernen i det som skjer rundt oss. Vi kan observere det, men det er også viktig at vi ser moglegheitene ved å delta. Det er ikkje nødvendig at Norge deltek, for, som utanriksministeren seier, Norge ligg i det fredelege hjørnet av Europa, så for Europa er ikkje dette viktig. Men det som skjer i Europa, er ganske viktig for Norge. Da kan vi også nokre gonger stille spørsmålet om vi bør vere med, og i andre samanhengar bør vi stille spørsmålet: Er det nødvendig for oss å vere med for ikkje å bli utelatne i det vidare samarbeidet? For så tragisk som enkelte måtte meine det er: Dei som står oss nærast, er dei som ligg nærast oss geografisk i Europa. Så vi kan ikkje ignorere dette. Mange land har mange som er sterkt imot europeisk samarbeid, mange land har mange som er sterkt for europeisk samarbeid, men eg trur Norge er det landet som har flest som ignorerer det europeiske samarbeidet og meiner at dette er noko vi ikkje treng å bry oss om. Euroignoransen er eit norsk privilegium. Derfor er det viktig at vi set dette på dagsordenen og ser på det ikkje ut frå om Norge skal delta, men kva vi har behov for å delta i, og ikkje nødvendigvis presser dette inn i om Norge skal ha ein medlemskap eller ei. Men vi må opne dagsordenen fullstendig og erkjenne det som faktisk skjer. Utan at vi erkjenner det som faktisk skjer, vil utanriksministeren sin start på utgreiinga bli ei sanning: Vi blir det utelatne landet i Europa.