Torstein Rudihagen (Arbeiderpartiet), 2002-06-21:
Det er påfallande å sjå kor lett Regjeringa tek på situasjonen i kommunesektoren, òg i revidert nasjonalbudsjett. Situasjonen er no slik at velferdstilbodet må reduserast for at budsjett og rekneskap skal balansere. Ingen av oss kan unngå å registrere det. Det spreier seg ein frustrasjon hos ordførarar og lokalpolitikarar som er alvorleg nok for motivasjonen til å drive lokalpolitikk. Men det alvorlegaste er at det er eldre, sjuke, barn og andre som er avhengige av desse tilboda, det går ut over. Det finst nok kommunar som framleis har eit effektiviseringspotensial, men mange har ikkje anna å gjere enn å skjere ned på tilboda. Det blir for enkelt når Regjeringa berre viser til det reint formelle, at dette er kommunane sitt ansvar. Regjeringa meiner sjølv at det er greitt å påleggje kommunesektoren å effektivisere, at spesialisthelsetenesta skal effektivisere for 1,3 milliardar kr på to år, men når vi foreslår reduksjonar i departement og underliggjande etatar på 0,3–0,4 pst., – ja, så får vi med ein gong høre frå Regjeringa at dette kan bli dramatisk for ei rekkje verksemder. Til samanlikning vil ein auke i kommunale pensjonsutgifter på ca. 6 milliardar kr utgjere over 5 pst. av kommunens frie inntekter og 4 pst. av samla inntekter. Vi meiner det er behov for å gjere noko allereie i år. Derfor foreslår vi ein auke på 265 mill. kr utover Regjeringa sitt forslag i rammeoverføringane. I dette ligg det òg 15 mill. kr utover dei 25 mill. kr som ligg i statsbudsjettet, for å dekkje reise og opphald for elevar på leirskule. Arbeidarpartiet vil at grunnskulen, inkludert leirskule, skal vere gratis. Regjeringa sluttar seg da òg til dette. Men når storting og regjering uttrykkjer slik vilje – ja, til og med vil lovfeste det – så må ein òg sørgje for å finansiere kostnadene, ikkje overlate delar av kostnadene til frå før økonomisk pressa kommunar. Når Regjeringa med oppslutning frå Framstegspartiet i tillegg vil innlemme dei øyremerkte tilskota til lærarløn på leirskule i rammeoverføringane – ja, da er eg redd det vil bli elevane i dei rikaste kommunane som får eit leirskuletilbod, slik vi kjenner det. Andre kommunar må ty til heilt andre alternativ. Kommuneøkonomien er blitt dramatisk forverra dette året på grunn av ekstraordinære pensjonskostnader, som KS anslår til 5,9 milliardar kr. Her viser heller ikkje Regjeringa vilje til å gjere noko, men seier rett ut at dette inneber at kommunane anten må effektivisere eller redusere aktivitetsnivået. For Arbeidarpartiet er ikkje dette akseptabelt. Vi meiner at staten må ta eit ansvar for at desse kostnadene kan dekkjast utan reduksjon i tenestetilbodet. Dette kan gjerast utanfor budsjettramma ved ei statleg fonds- eller låneordning. Vi meiner at dette ikkje betyr ein aktivitetsauke som aukar presset i norsk økonomi, men ei normalisering til det aktivitetsnivået som var føresett. Derfor ber vi Regjeringa innan 15. oktober kome attende til Stortinget med eit forslag som inneheld ei endring av rekneskapsreglane og ei statleg låne- eller fondsordning som gjer at kommunane kan dekkje sine pensjonsforpliktingar. Ein svekt kommuneøkonomi og ein svekt nærings- og distriktspolitikk vil stå som kjennemerke på Bondevik-regjeringa, som har skattelette – og det mest for dei som treng det minst – som sitt viktigaste mål. I statsbudsjettet for i år blei løyvingane til SND og andre distriktspolitiske verkemiddel reduserte med over 650 mill. kr, og det i ei tid der særleg konkurranseutsett industri slit, og der regionar og distrikt har eit desperat behov for å utvikle ny næringsverksemd. Situasjonen krev stimuleringstiltak for ny næringsutvikling. Derfor vil Arbeidarpartiet løyve pengar til kommunale næringsfond, og vi har prioritert å styrkje løyvingane til dei fleste av SNDs programordningar som Bondevik-regjeringa kutta i årets statsbudsjett. Det må vere noko meir meiningsfullt enn å bruke titals millionar på å omstille SND og seie opp folk, slik Regjeringa legg opp til. Elles vil eg til slutt nemne opptreningsinstitusjonane. Her har Regjeringa så langt glatt oversett sine eigne uttrykte lovnader og pålegg frå Stortinget om å utgreie ein trygg finansieringsplan for opptreningsinstitusjonane, noko Regjeringa vart pålagd å kome attende til Stortinget med i god tid før statsbudsjettet for neste år. No må Regjeringa følgje opp sine eigne lovnader og pålegg frå Stortinget. Så vil eg vise til eit tidlegare innlegg frå Olav Akselsen, med omtale av forslag nr. 79. Eg vil ta opp det forslaget som Olav Akselsen eigentleg hadde tenkt å ta opp, men gløymde.