Modulf Aukan (Kristelig Folkeparti), 2003-04-03:
Innstillinga vi behandlar i dag, om St.meld. nr. 4 for 2002-2003, dreier seg om Regjeringa si oppfølging av oppmodings- og utgreiingsvedtak frå Stortinget frå førre stortingssesjon. I førre stortingssesjon vart det gjort 140 oppmodingsvedtak og ikkje noko utgreiingsvedtak. Hittil i den inneverande stortingssesjonen har det vorte gjort 135 slike oppmodingsvedtak her i salen. Vi kan altså slå fast at talet på oppmodingsvedtak er på det same høge nivået som det som har vore vanleg dei tre–fire siste åra. Prinsippet for oppmodingsvedtak er klart. Det er ei politisk oppmoding frå stortingsfleirtalet og såleis ein politisk marsjordre frå Stortinget til Regjeringa. Oppmodingsvedtak er ein politisk reiskap som har vorte og vert skipa og forma gradvis, gjennom utviklinga av konstitusjonell sedvane. Oppmodingsvedtaka kan sjåast på som ei relativt «mjuk form for instruks», samanlikna med meir formelle reglar og instruksar for Regjeringa gjennom lovvedtak, budsjettvedtak, løyvingsreglement, Stortingets forretningsorden osb. Hovudregelen for korleis Regjeringa skal halda seg til oppmodingsvedtak, skal det ikkje vera nokon tvil om: Dei skal følgjast opp etter Stortinget sine føresetnader og innan dei fristane Stortinget har sett i vedtaka. Dette er heile komiteen samd om. Og sjølv om komiteen har delt seg i eit fleirtal og eit mindretal i måten dette er omtalt på, må vi ikkje gjere skilnadene større enn dei reelt sett er. Vi som utgjer mindretalet i komiteen på dette punktet, Høgre og Kristeleg Folkeparti, har vist til at dette er ein hovudregel. Vi har òg vist til ein del atterhald som må takast, og som det er lang praksis for vert tekne av ulike regjeringar, uansett parti. For det første er ein god del av oppmodingsvedtaka uklart formulerte. Eg viser her til at denne observasjonen også er gjord av eit samrøystes Frøiland-utval. Utvalet uttaler også at «den rettslige virkningen av Stortingets vedtak som hovedregel bør tolkes innskrenkende. Et vedtak bør ikke anses for å pålegge bestemte plikter med mindre det klart og tydelig fremgår av ordlyden og forhistorien at det er ment slik. Usikkerhet ved denne tolkningen bør ramme det flertall som har truffet vedtaket». For det andre har ei rad av oppmodingsvedtaka økonomiske og administrative konsekvensar når dei skal følgjast opp, konsekvensar som verken Stortinget eller Regjeringa alltid har full oversikt over når vedtaket vert gjort. Det har derfor vore lang og fast praksis at Regjeringa skal koma attende til Stortinget i budsjettet med naudsynte løyvingar, gjerne saman med vurderingar av konsekvensane av vedtaket, t.d. når det gjeld eventuelt behov for lovendringar. I nokre tilfelle har også vekslande regjeringar i lys av ein stram budsjettsituasjon valt ikkje å fremja naudsynte løyvingar for å gjennomføra eit tiltak, eventuelt utsett å fremja forslag til løyving. Stortingsfleirtalet har så langt sett ut til å akseptera dette som naudsynt for å få til heilskapen i politikken. I merknadene frå fleirtalet, Framstegspartiet, Sosialistisk Venstreparti og Arbeidarpartiet, ser det ut til at ein no vil gå bort frå å kunna gjera det slik. Ja, ikkje berre det, no vil ein endra prinsippa for kva som er tilstrekkeleg oppfølging med tilbakeverkande kraft – «midt i svevet», så å seia. Såleis meiner eg at ein del av kritikken opposisjonen har samla seg om i einskildsaker, kjem i eit noko underleg lys. Personleg må eg seia at eg særleg undrar meg over dette når det gjeld Arbeidarpartiet. Dette partiet skulle ha erfaringar frå regjeringsposisjon i friskt minne. Ei rask gjennomlesing av dei to utgåvene av St.meld. nr. 4 som Stoltenberg-regjeringa la fram, viser vel også at det er ganske langt frå Arbeidarpartiets praksis i posisjon til Arbeidarpartiets lære og prinsipp i opposisjon. Det truverdsproblemet må det verte opp til Arbeidarpartiet å løysa sjølv. Det viktige i denne saka, og som vi alle er samde om, er at det i alle tilfelle skal vera eksplisitt omtale og oppfølging av oppmodingsvedtaka. Dersom Regjeringa vel å utsetja gjennomføringa, eller foreslår å oppfylla intensjonane på ein noko annan måte, vil eg presisera at da må det visast både til oppmodingsvedtaket og til Regjeringa si oppfølging, slik at Stortinget eventuelt kan korrigera kursen. Og ser ein seg ikkje i stand til å følgja opp, vel, så kan Regjeringa fremja forslag til vedtak som opphevar det opphavlege vedtaket. Det er lov, og slik må det vera. Eg vil òg nemna at ein samla komite viser til Frøiland-utvalet sin rapport, og til at vi snart skal ha denne rapporten til behandling i komiteen og i Stortinget. I denne samanhengen vonar eg vi kan drøfta oss enda nærmare saman, for å verta mest mogleg samde om kva for spelereglar som skal gjelda framover for tilhøvet mellom regjering og storting. Eg vil òg kort illustrera nærmare prinsippa eg har nemnt så langt, ved å gå litt inn på nokre av sakene i innstillinga. Lat meg først dra fram dei to vedtaka som gjeld Næringsdepartementet, der regjeringspartia i innstillinga har vist til at ein ville venta på saka om verkemiddelapparatet, som skulle koma frå Regjeringa. Saka, St.prp. nr. 51, vart lagd fram sist fredag, altså 28. mars, slik at det no er mogleg å seia litt meir om kva vi meiner om oppfølginga av desse vedtaka. Vedtak nr. 435 er, etter det eg kan sjå, følgt opp i proposisjonen. Men om vedtak nr. 430, om nye og landsdekkjande såkornfond, vil eg seia litt meir. Her ser det ut til at oppfølginga er utsett eller forseinka, og at Regjeringa vil koma tilbake med aktuelle forslag seinast i framlegget til statsbudsjett for 2004. Her burde Næringsdepartementet, om ein skulle gått heilt etter boka, både vist til vedtaket, informert klart om at oppfølginga var utsett, og gjeve ei tid for når oppfølginga ville skje. På dette punktet veit eg, frå debatten om St.meld. nr. 4 i fjor, at statsministeren deler mi oppfatning. Så eg reknar med at statsministeren tek med seg dette signalet tilbake, slik at departementa innskjerpar at oppfølginga av oppmodingsvedtaka skal omtalast eksplisitt, seinast på den tida da dei skulle ha vore gjennomførte, og helst så tidleg som mogleg. Dersom ein skulle ha følgt det nye prinsippet som opposisjonsfleirtalet i komiteen ønskjer å innføra, måtte Regjeringa også eventuelt ha fremja eit forslag om at vedtak 430 skulle opphevast, eller eventuelt eit anna, nytt forslag som forlengjer tidsfristen for oppfølginga. Men frå vår side meiner vi altså at ein tydeleg omtale av oppfølginga og forseinkinga ville ha vore tilstrekkeleg. Så til spørsmålet om ei særskilt statleg toppfinansiering for ressurskrevjande brukarar, under Kommunal- og regionaldepartementet, vedtak nr. 53. Her uttaler faktisk opposisjonen at det ikkje eingong ville ha vore tilstrekkeleg ut frå deira innstramma forståing å fremja formelt forslag om eit års utsetjing i kommuneproposisjonen for 2003. Sidan dette, så langt eg kan sjå, står i motsetnad til den generelle merknaden om sakshandsaminga i slike saker, på side 2, vel eg å tolka dette som ein inkurie og legg til grunn at det er den generelle merknaden som skal gjelda. I dette tilfellet har etter mitt syn Regjeringa gjort akkurat det ho skal gjera. Ho har vist til vedtaket i pkt. 7.1 i kommuneproposisjonen, og det er gjort tydeleg greie for kva Regjeringa vil gjera for å følgja saka opp. Her er det tale om ei sak som skal sendast på høyring, slik at løysinga vert eit år forseinka, og det vart orientert klart om dette. Det vart også sett av midlar til ei mellombels løysing i 2003. Det er også heilt klart at Stortinget har teke denne informasjonen til seg, for i juni gjorde faktisk Stortinget eit nytt vedtak, som etter sitt innhald også opphevar det gamle, nemleg vedtak nr. 554, med stemmene til regjeringspartia og Framstegspartiet. Eg forstår derfor ikkje kva opposisjonen, og særleg Arbeidarpartiet og Framstegspartiet, ikkje er nøgd med når det gjeld prosessen omkring dette vedtaket. Eg vil med dette tilrå forslaget til vedtak i innstillinga.