Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2019-12-09:
Norsk helseteneste står ved eit skilje. Skal vi stoppa utviklinga mot eit todelt helsevesen og auka sosiale helseforskjellar, trengst ein ny helsepolitikk – ein helsepolitikk som sikrar likeverdige helsetenester og trygg helseberedskap i heile landet, ein helsepolitikk for folkevald styring i staden for udemokratisk byråkratstyre, ein helsepolitikk som satsar på førebygging og betre folkehelsepolitikk. Noreg har eit godt utvikla helsevesen, men no går utviklinga i feil retning. Vi har ei fastlegekrise i Noreg. Vi har ei luftambulansekrise i Noreg. Det er fakkeltog for fødeavdelingar, følgjeteneste og ambulanseberedskap. Norske sjukehus vil bryta arbeidsmiljølova over 500 000 gonger i år. Det er ny rekord. Aftenposten har kartlagt menneskerettsbrot og vald i eldreomsorga. VG har dokumentert svikt og svik i oppfølging av samhandlingsreforma. Dette viser ei helseteneste som ikkje lenger er verdistyrt, men pengestyrt. Vi treng altså ein ny helsepolitikk. Senterpartiet vil reversera marknadsrettinga og ta faget og verdiane tilbake i norsk helseteneste. Senterpartiets alternative statsbudsjett drar helsepolitikken nettopp i ei slik retning, som eit alternativ til regjeringas politikk for meir sentralisering, privatisering og marknadstenking innan helse. Senterpartiet prioriterer førebygging og folkehelsetiltak, som fysisk aktivitet i skulen og gratis frukt og grønt for elevar. Vi styrkjer sjukehusøkonomien til dei offentlege sjukehusa med 1 mrd. kr og vil ta bort ordninga med stykkprisfinansiering av pasientar. Vi prioriterer fødsels- og barselomsorga og ei styrkt ambulanseteneste for å sikra folk tryggleik for dei viktige tilboda, og vi føreslår eit løft for psykisk helsevern, med øyremerkte midlar til barne- og ungdomspsykiatrien og distriktspsykiatriske senter. Krisa i fastlegeordninga er vorten til på denne regjeringa si vakt. Fastlegeordninga er grunnmuren i kommunehelsetenesta vår. Rekrutteringssvikten er no alvorleg, og legeflukta frå ordninga har nådd inn til dei store byane. Senterpartiet føreslår 400 nye stillingar til neste år for allmennlege i spesialisering. I tillegg føreslår vi 160 nye turnusstillingar på sjukehus, LIS1. Senterpartiet styrkjer kommuneøkonomien med 2,5 mrd. kr for å gi kommunane nødvendige rammer til å yta gode helsetenester nær der folk bur. Vi føreslår eit nytt investeringstilskot til kommunar som vil etablere tryggleiksbustader for eldre. Vi har særskilde satsingar til arbeidet med antibiotikaresistens, legemiddelmangel og pårørandearbeid. Vi prioriterer midlar til Stiftelsen Organdonasjon og til likemannsarbeidet på ulike felt i helsetenesta. Senterpartiet går imot lånesøknaden til nytt Oslo universitetssjukehus. Låneramma er på 29,1 mrd. kr i første fase. Det er den største sjukehusinvesteringa i Noreg nokon gong. Prosessen er sterkt kritisert, og forslaget er møtt med unison motstand og sterk bekymring frå alle tilsetteorganisasjonar og pasient- og brukarorganisasjonar. Prosessen er kritisert for ikkje å vera i tråd med staten sin eigen tidlegfaserettleiar for sjukehusbygg. Helseministeren sitt vedtak på eit lukka føretaksmøte i 2016 er i dag førande og til hinder for ei grundig og seriøs utgreiing av Ullevål-alternativet. Det føreslåtte alternativet med samla utbygging på Gaustad vart forkasta av førre administrerande direktør i OUS, Siri Hatlen, allereie i 2010. Verksemdsplanen var ikkje lagd fram før valet av modell vart gjort i føretaksmøte. Det er reist vesentleg kritikk mot tomteval og den reguleringsmessige risikoen. Det er òg reist kritikk fordi forslaget ikkje vil løysa kapasitetsutfordringane i regionen som heilskap. Ahus er underdimensjonert, og Aker vil ikkje kunna verta lokalsjukehus for heile Groruddalen før eventuelt etter mange, mange år. I tillegg er det stor usikkerheit rundt økonomien i prosjektet. Byggjeplanane føreset ei kraftig effektivisering av drift i forkant av utbygginga og at helseføretaket oppnår store driftsøkonomiske gevinstar i etterkant. Ikkje minst er det reist sterk fagleg kritikk til ny struktur, særleg frå traumemiljøet, sidan forslaget betyr ei splitting av eksisterande, sterke fagmiljø. Ei tverrfagleg arbeidsgruppe med Eilif Holte i spissen la i april i år fram rapporten «Parksykehuset Ullevål». Rapporten dokumenterer at Ullevål-tomta er langt meir eigna for sjukehusbygging enn Gaustad. Parksjukehuset – som også er Senterpartiets alternativ – er 20 mrd. kr billegare enn å byggja på Gaustad. Senterpartiet føreslår difor å planleggja sjukehusutbygginga i Oslo rundt ein modell der Ullevål vert bygd ut som eit stort akuttsjukehus med traumesenter, Aker sjukehus vert nytt lokalsjukehus for heile Groruddalen, Radiumhospitalet vert oppretthalde som spesialisert kreftsjukehus og Rikshospitalet vert oppretthalde uforandra for lands- og regionfunksjonar. I seinare fasar kan det skje ei samling av Rikshospitalets funksjonar på Ullevål. Det er i dag eit stort fleirtal i Oslo for å behalda Ullevål sjukehus, slik vi føreslår. Sju av ti Oslo-innbyggjarar støttar Senterpartiet i denne saka. Fleirtalet i Oslo bystyre støttar Senterpartiet i denne saka. Eg vil berre seia at sjølv om vi taper denne saka i Stortinget i dag, er ikkje siste ord sagt, og i 2021 er det nytt stortingsval. Luftambulanseberedskapen i nord er i krise. I løpet av kort tid har ein rasert ei svært god og trygg luftambulanseteneste på grunn av ein skandaløs anbodsprosess og inkompetanse i helseføretaket. Vi har ei regjering som har latt dette skje, og ein statsråd som ikkje har tatt nødvendig ansvar. Kaoset vi har no, var varsla. Situasjonen synest å vera utan politisk kontroll. I går stod fem av elleve fly på bakken, fire av dei på grunn av motorfusk. Babcock veit ikkje kva dette vil kosta, eller når flya er tilbake i normal drift. Og det verste: Dei veit ikkje kva som feilar flya. Svikten var kjent allereie i august. Først i desember vart flya sette på bakken. Tidlegare i haust vart det kjent at flya hadde eit navigeringssystem som ikkje fungerte nord for 70 grader. Det gjorde det vanskeleg å landa flya i mørke og ved dårleg sikt. I tillegg kjem pilotmangelen, som har vore kjend og varsla i snart to år. Situasjonen er dramatisk. Helseministeren og regjeringa har ikkje forstått alvoret. Det har gått politisk prestisje i saka. Helseministeren har forsvart anbodsprosessen og kontrakten frå dag éin. Kontrakten skulle gi betre tenester, men til redusert pris. Det har gått som det måtte gå. Senterpartiet tok opp denne saka første gong i Stortinget i januar 2018, for to år sidan. Stortinget gjorde i juni 2018 vedtak om å be regjeringa sikra luftambulanseberedskapen over heile landet og å evaluera anbodsprosessen. Det er beklageleg at ingen av desse vedtaka er følgde opp. Tenesta er ikkje stabil og føreseieleg i dag. Det er innlysande. Det er forståeleg at folk i nord vert provoserte når statsministeren står i Stortinget og hevdar at beredskapen er styrkt, og helseministeren skriv at beredskapen er på over 100 pst. I verkelegheita er beredskapen sterkt pressa. Nordlys melder om frustrerte pilotar, redde sjukepleiarar og ei befolkning som fryktar at liv og helse ikkje vert forsvarleg varetatt. UNN-direktøren fortel om helsepersonell som gjer sitt yttarste for å gi pasientar eit forsvarleg tilbod i den krevjande situasjonen dei står i. Legar står fram og fortel om totalt uverdige og lange bilambulansetransportar av svært sjuke pasientar – barn og eldre. Planlagde operasjonar vert utsette, og sengepostane er fulle. Senterpartiet krev no at helseminister Høie kjem på banen og tar det nødvendig ansvaret. Vi føreslår i dag at staten overtar luftambulansetenesta, og at kontrakten mellom Luftambulansetenesta HF og Babcock vert heva som følgje av at selskapet ikkje har evna å levera luftambulanseberedskap i tråd med kontrakten. Luftambulansetenesta HF har vist at dei ikkje har hatt kontroll eller nødvendig kompetanse i denne saka. Regjeringa må sikra både kortsiktige og langsiktige tiltak for å gjera denne kritisk viktige beredskapstenesta stabil og føreseieleg. Vi føreslår at dei fem ambulanseflya som høyrer til den tidlegare operatøren, om nødvendig må setjast inn i tenesta saman med Forsvarets helikopter, som strakstiltak. Vi føreslår òg ei ekstern, uavhengig gransking av heile prosessen med luftambulanseanbodet og operatørbytet. Med dette tar eg opp forslaga Senterpartiet står bak.