Rita Tveiten (Arbeiderpartiet), 1999-11-23:
WTO-forhandlingane og resultatet av desse vil ha stor innverknad på norske forhold. Me har eit langstrakt land, med eit etter måten ekstremt klima, iallfall i delar av landet. Difor vil det vera behov for å leggja andre mål til grunn enn berre produksjonsresultat. Òg miljøomsyn, sosiale tilhøve og busetnad må telja med. I så måte er det nødvendig m.a. å gi innhald i omgrepet «multifunksjonelt landbruk». Eigenleg kan me òg snakka om ei «multifunksjonell fiskerinæring», ettersom denne næringa er med på å oppfylla den sentrale målsetjinga at det skal vera grunnlag for at det kan bu folk i heile landet. Mitt ærend i kveldens debatt er nettopp fiskerinæringa. I den samanhengen må eg seia at eg er verkeleg uroa over den signaleffekten det gir at fiskeriministeren ikkje har prioritert å vera med på kveldsmøtet. Norsk fiskerinæring har vore og er ei internasjonal næring. På ti år er eksportverdien av norsk fisk dobla. Eksporten av fisk utgjer no om lag 9,1 pst. av total norsk eksport – 28 milliardar kr i 1998. Samtidig er næringa tilnærma subsidiefri. Det er grunn til å tru at denne næringa kan få endå større verdi i åra som kjem, om me syter for å forvalta denne ressursen på ein berekraftig måte. Noreg er av dei land som har særleg interesse av at WTO-regelverket sikrar best mogleg marknadstilgang, like konkurranseforhold og rammevilkår som kan føreseiast. Norsk sjømat vert eksportert til 150 land og til stadig fleire land som ikkje er dekte av dei regionale avtalane våre, EFTA-konvensjonen og EØS-avtalen. Det er dei einskilde landa sine plikter i WTO som kjem til å regulera handelsvilkåra for norsk fisk. Fiskeindustrien sine behov er særleg knytte til generelt betre marknadstilgang gjennom reduserte tariffære og ikkje-tariffære handelshindringar, ei forbetring av antidumpingavtalen og forenkling av handelsprosedyrar og tollprosedyrar som kan medverka til at handelen går meir smidig og uhindra mellom landa. Dei internasjonale rammevilkåra vil vera heilt avgjerande for vekst og vidare ekspansjon for norsk fisk i ein tøff internasjonal matvaremarknad. Det er fleire tilhøve som talar for at Noreg gir marknadstilgang for fisk og fiskeprodukt ein sentral posisjon i dei norske forhandlingane. Ein studie viser at 1 000 tonn laks til foredlingsindustrien gir arbeid til 30 personar. I 1998 vart det eksportert om lag 195 000 tonn heil og fryst laks. I lys av at dette er ei distriktsnæring, er det lett å sjå at marknadstilgang er avgjerande for busetnaden i mange område på kysten. Det er grunn til å peika på at i tillegg til at dette er ein eigen industri, er det mange som lever av å kombinera jordbruk, fiske og anna næring. Manglande marknadstilgang er det som kan hindra norsk fiskerinærings vidare vekst, ein vekst som kan og bør vera med og hjelpa oss til å finansiera den velferdsstaten som me er så stolte av. Det er grunn til å minna om at fisk er eit av dei mest verna vareområda i verdshandelen, og handelen med fisk og fiskeprodukt er underlagd ei rekkje handelshindringar. Noreg for sin del har fri import av fisk. Det er eit generelt problem at foredla produkt møter dei største handelshindringane. I sin tur er det dette som kan hindra Noreg i å gå frå å vera ein råvareleverandør til å verta leverandør av meir foredla produkt. Konsekvensen av ikkje å foredla er at me må sjå langt etter alle dei arbeidsplassane som me burde hatt på basis av råstoffet vårt. Det vil vera til uboteleg skade for Noreg. Nett det at Noreg er ein så stor fiskeeksportør, gjer at det er grobotn for etablering av handelshindringar i dei ulike landa som me handlar med. Hadde Noreg vore ein liten eksportør, hadde me ikkje vorte møtte med dumpingklager i tide og utide. Det er ein tankekross at vår oppdrettsnæring i løpet av dei siste 10 åra har vorte så konkurransedyktig og effektiv at ho vert tvinga av konkurrentane til å avgrensa effektiviteten gjennom reguleringar, fôrkvotar og minsteprisar. Forhandlingsrunden i WTO gjev oss ein unik sjanse til å betra vilkåra for marknadstilgang for fisk. Det er avgjerande at norske styresmakter stiller nok ressursar til rådvelde til at forhandlingane innan fisk vert tekne hand om på ein forsvarleg måte. Det må også leggjast til rette for å skapa alliansar med land som har same interesse for marknadstilgang for fisk som Noreg har. Det er sterkt ynskjeleg at Noreg prioriterer ei levedyktig og verdiskapande næring som fiskerinæringa, som samstundes har multifunksjonelle aspekt. Det vil vera ein katastrofe om norske styresmakter unnlèt å gje denne næringa høgste prioritet i forhandlingane frametter.