Oddbjørg Ausdal Starrfelt (Arbeiderpartiet), 2004-06-15:
I dag vil regjeringa Bondevik og regjeringspartia lida eit stort nederlag i Stortinget, eit nederlag på 22 milliardar kr. Det har fått dei til å leggja fram eit forslag som syner manglande respekt for fleirtalet og - eg vil mest seia - for spelereglane i politikken. Regjeringspartia forstår at det vil verta vedteke ei ramme i kveld som er 22 milliardar kr over deira ramme. Av desse skal 10 milliardar kr gå til veg, 10 milliardar til jernbane, 1,5 milliardar til kollektivformål og 0,5 milliardar til hamn. For å hindra ei relativt større satsing på jernbane gjer dei framlegg om at "den relative økningen blir omtrent den samme for veg og jernbane", sjølvsagt for å freista f.eks. Framstegspartiet til fyrst å skaffa fleirtal for Arbeidarpartiet sine 22 milliardar kr og deretter å omfordela frå bane til veg. Så laust og uforpliktande er ikkje samarbeidet i opposisjonen. Me står ved avtalen vår, og me vil be om at forslag nr. 4 vert stemt over før dei ulike forslaga til rammer - det motsette vil gjera rammeforslaga meiningslause. Så til saka: I dag legg me rammer og retningsliner for samferdslepolitikken langt inn i mitt tilvære som pensjonist. Eg vonar, og trur, at 2006 vil verta eit vegskilje og eit sporskifte i samferdslepolitikken - ei endring frå stadig mindre løyvingar via erkjenning av kor viktig samferdsle er, til auka løyvingar til glede for næringsliv og einskildpersonar over heile landet. Eg vil takka komiteen for at ein valde meg til saksordførar for denne viktige meldinga. Det har vore nokre utfordrande og interessante veker sidan planen vart lagd fram i mars. Me får i kveld eit vedtak om eit historisk løft i rammene. Dette vil i ti-årsperioden merkast over heile landet. Eg vil i denne samanhengen minna om at det er eit val mellom 2004 og 2006, så å seia eit vegval. Det tykkjest som om nokon har gløymt det. Innstillinga gjev retning for samferdslepolitikken framover. Komiteen har arbeidd for å sy saman synspunkt og meiningar: i komiteen og i ulike fleir- og mindretal. Eg vil be statsråden lesa alt nøye. Her er mange gode råd å ta med seg på vegen sjølv om ikkje alle har eit fleirtal bak seg. Eg vil som saksordførar trekkja fram nokre hovudpunkt. Andre frå Arbeidarpartiet vil gå nærmare inn på nokre av dei. Det viktigaste i saka er spørsmålet om rammer - det er i grunnen fyrst og fremst det det handlar om. Difor undrar det meg at regjeringspartia og statsråden stiller spørsmål ved om innstillinga her i dag betyr noko når det gjeld rammene. Dersom dei meiner at Nasjonal transportplan ikkje har noko å seia for kva som verkeleg skal skje, burde dei koma til Stortinget med framlegg om å avvikla systemet. Det kan vera at Høgre og Kristeleg Folkeparti ikkje har planar om å følgja opp det dei lovar. Arbeidarpartiet vil gjera det me lovar. Politikk handlar nemleg om å velja. Arbeidarpartiet vel å løyva meir til velferd, veg og bane. Regjeringspartia vel skattelette til dei som har mest frå før. Kjære regjeringsparti: De skulle heller ha funne fram den offensive tonen de hadde for tre år sidan, då saksordføraren, Oddvard Nilsen, raljerte over kor utilstrekkelege rammene våre var i høve til behova. Sjølv desse utilstrekkelege rammene har Regjeringa slite med å følgja opp i åra etter. Arbeidarpartiet lova litt mindre enn regjeringspartia, og med nær ein milliard ekstra i budsjettet for 2004 ligg ikkje me så langt etter det me lova. Og me har ambisjonar om å gå vidare, om å byggja landet framover. Me ser at me ikkje kan halda fram med å redusera den delen av statsbudsjettet som går til samferdsleføremål, slik me har gjort dei siste 20 åra. Me har ambisjonar om å sikra arbeidsplassar og busetnad over heile landet. Her er veg og bane ein nykel, det har me høyrt sentrale næringslivsfolk over heile landet seia. For mange er det viktigare enn skattelette. Det er stort sett heller ikkje privat velstand folk manglar i dette landet. Dei fleste har lite forståing for at dei må kjøra i stadig finare bilar på til dels svært dårlege vegar. For å avhjelpa dette er det satsing på samferdsle som skal til, ikkje skattelette til dei som har mest frå før. På kort sikt vil 2,2 milliardar kr i året gje arbeid til tusenvis, i bygg- og anleggssektoren og i andre sektorer. Det er viktig i seg sjølv i ei tid der arbeidsløysa tykkjest å ha sett seg fast på nær 100 000 ledige. I tillegg er det viktig at me får eit betre transporttilbod i eit stort land med lite folk, spreidd busetnad og mykje fjordar og fjell. Den norske jernbanen er i ferd med å forvitra, me klarer ikkje å halda ved like det me bygde for 50, 100 og 150 år sidan, på ein skikkeleg måte. No, når jernbanen fyller 150 år, tek me, altså fleirtalet, eit tak, og det skal skje fort. Då får me mange i arbeid, me får ei effektiv utbygging, og me får eit radikalt betra tilbod. Me får dobbeltspor til Tønsberg, Hamar og Fredrikstad og rundt dei andre store byane, og me får viktige utbetringar i høve til både tryggleik og framkomst over heile landet. Eg gler meg til ny godsterminal på Ganddal og eit nytt løft for Jærbanen når dobbeltsporet no kan framskundast. Toget krev lite areal - det er effektivt, det er trygt, og det er svært miljøvennleg. Difor vil me satsa no, så får me heller komma tilbake til om me skal finansiera det over nokre fleire år. Tog kan sjeldan bringa ungar i barnehagen. Difor vil me i Arbeidarpartiet ha vegar, særleg i distrikta, men òg i sentrale strøk. Me har store utfordringar både når det gjeld investeringar, når det gjeld drift og vedlikehald, og når det gjeld rassikring. I ramma vår har me funne plass til ein auke til andre riksvegar med 5 milliardar kr, ein auke på 32 pst. Det er pengar eg trur fylkespolitikarar gler seg til å fordela til gode formål. Stamvegane får 4 milliardar ekstra, det er òg ein vesentleg auke. Her peiker me på viktige prosjekt som kan framskundast, og som det skal løyvast nye pengar til. Me vil m.a. framskunda E6 og E18 i Østfold, me følgjer opp med auka løyvingar til viktige delar av "lottorekkja" i Hedmark og Oppland - 2 - 4 - 6 - 16, me aukar ramma for kyststamvegen med 1 milliard, og me aukar løyvingane til E6 frå Trondheim og nordover, for å nemna noko. Eg har òg lyst til å nemna at me tek inn strekninga Gvammen-Århus på E134 i planane att, og me aukar ramma med 100 mill. kr til Rv 35, som m.a. er ein viktig veg til Gardermoen for dei i dette landet som har lengst veg til flyplass. 1 milliard ekstra til rassikring er ein auke på 50 pst. Det kan gje mange ungar sikrare skuleveg og mange foreldre betre nattesøvn. På kollektivsektoren står mykje igjen. Me aukar rammene med 1,5 milliard, m.a. aukar me innsatsen i den såkalla incentivordninga med 1 milliard. Dette må sjølvsagt gjerast gradvis. SV og Arbeidarpartiet ynskjer ein gjennomgang av dei ulike løyvingane til kollektivformål, og ber om eit forsøk der fylkeskommunane står fritt til å bruka midlar til andre riksvegar og til kollektivtiltak sjølve. Når det gjeld hamner, reiser meldinga fleire spørsmål enn ho gjev svar. Her er det mykje me må komma tilbake til. Me aukar rammene med ein halv milliard spesielt til fiskerihamner og farleier. Regjeringa gjer igjen framlegg om å leggja ned lufthamner. Denne gongen er det Narvik og anbodsruta frå Fagernes. Det same stortingsfleirtalet har m.a. avvist dette ein gong før og gjort det heilt klart at dersom me skal vurdera dette på nytt, må det gjerast på ein god måte. Det har statsråden oversett, og difor får ho nei igjen. Arbeidarpartiet, SV og Senterpartiet meiner i tillegg at det skal mykje til for å leggja ned ein flyplass, og at dette må skje etter ein grundig prosess. Saman med SV og Framstegspartiet ber Arbeidarpartiet om ei utgreiing av eit system tilsvarande alternativ bruk av ferjesubsidiar. Eg ber statsråden vurdera dette. Høgredreiinga held fram på samferdsleområdet. No gjeld det konkurranseutsetjing av persontransporten på jernbanen. Dette er Arbeidarpartiet negative til. Me vil ikkje gambla med tryggleiken og leggja til rett for sosial dumping. Når tidlegare konkurranseutsetjing skal evaluerast, for det har eit fleirtal bestemt før, er det vår klare forventning at likt må samanliknast med likt. Arbeidarpartiet og SV vil ha ei sak om miljøvennleg godstransport, hamnestruktur og eit heilskapleg system av verkemiddel for å nå målet om auka sjø- og banetransport av gods. Så nokre andre saker: Eit fleirtal er kritisk til det noverande systemet for nytte-kost-vurderingar, me forstår ikkje kvifor me har eit så mykje høgare nivå på kalkulasjonsrenta enn våre naboland. At Svindesundsbrua har positiv nytte-kostvurdering i Sverige og negativ i Noreg, heng ikkje på greip. Dette må betrast, det same må metoden for trafikkprognosar.Me i Arbeidarpartiet trur ikkje på kostnadsnøytralitet mellom transportformer. Me må tvert imot ha verkemiddel som gjer at me oppnår det me vil. Difor vil me ha vekk kjørevegsavgifta og elavgifta på jernbane, og difor vil me ha vekk momsen på investering i jernbanesektoren.Arbeidarpartiet er positive til ei omlegging av bompengesystemet, men meiner at Regjeringa sitt framlegg er for absolutt. Me vil ikkje stengja døra for delvis bompengefinansiering i distrikta, og me vil ha overgangsordningar for prosjekt som er komne langt, t.d. Sotra bru. Eg gler meg til å sjå resultatet av vedtaket i dag - resultatet i form av handlingsplanar baserte på fleirtalet sitt vedtak som heilt konkret syner kva me kan få til for 22 milliardar kr utover det Regjeringa har gjort framlegg om. Også på dette feltet kan valet neste haust gjera ein skilnad. Eg vil ta opp dei forslaga som Arbeidarpartiet fremjar aleine eller i lag med andre parti.