Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2021-05-03:
Psykisk helse er noko alle har og er påverka av. Psykiske plagar og lidingar hos barn og unge er blant dei aller største helseutfordringane i Noreg, og når barn og unge får ei psykisk liding, er kostandene store for både familien og samfunnet. Tidleg god og rett hjelp vil vera avgjerande for barnet si vidare utvikling. Barneombodet leverte nyleg ein rapport om barne- og ungdomspsykiatrien – BUP – med tittelen «Jeg skulle hatt BUP i en koffert». Rapporten viste at det dei siste åra har kome mange planar og mange tiltak med mål om å betra den psykiske helsetenesta for barn og unge. Utfordringa har lenge vore kjent i både faglege og politiske miljø, men trass i dette går dei same problema igjen år etter år. Rapporten sin konklusjon er at dagens psykiske helsevern ikkje er rigga godt nok for å følgja opp barn sin rett til best mogleg helsehjelp. Helsepolitisk barometer 2021, som vart lansert i april, viste at svært få, berre 11 pst., har eit bra inntrykk av helsetenestetilbodet som vert gitt til personar med psykiske plagar, og berre 5 pst. meiner at skulen klarer å handtere barn og unge som slit med psykiske helseutfordringar. FN sin barnekomité har òg ved fleire anledningar peika på at det psykiske helsevernet for barn og unge i Noreg er for dårleg utvikla, og at det hastar med effektive tiltak. Vi veit at det er ei utfordring i barne- og ungdomspsykiatrien med ventetider og ulik praksis ved vurdering av tilvising og manglande fleksibilitet i behandlinga, at det ikkje vert nok tilpassa barnet sine behov. Særleg er mange bekymra for kompetansen til dei som gir behandling til barn med komplekse lidingar, som eteforstyrringar, og ansvarsforholdet mellom barne- og ungdomspsykiatrien og kommunehelsetenesta. Det er òg ei utfordring at barn og unge må få betre informasjon om rettane sine, og mange problematiserer òg finansieringsmodellen som i dag er i psykisk helsevern, at det kan hindra gode tverrfaglege tenester. Barneombodet kravde i rapporten sin ein brei gjennomgang av tilbodet til barn og unge med behov for hjelp for psykiske plagar og lidingar. Senterpartiet fremja eit forslag om dette for ca. ein månad sidan, med det vart nedstemt i Stortinget. Det har òg vore ein debatt i Stortinget om døgnplassar i psykisk helsevern for barn og unge, der vi saman med resten av opposisjonen har fått eit fleirtalsvedtak om at ein skal stoppa vidare nedbygging av sengekapasitet i psykisk helsevern. Og eg avventar at Helsedirektoratet skal koma med gjennomgangen av kapasitetsbehovet, sånn som det er varsla i Nasjonal helse- og sjukehusplan. Ventetida for barn og unge har vore lang, for lang, men under pandemien har ho sjølvsagt vorte enda lengre. Det er bekymringsfullt når ein har fått så mange tilbakemeldingar. I interpellasjonen viser eg til Helse Bergen, men vi har eigentleg fått tilbakemeldingar frå heile landet om ein enorm auke i tilvisingar under pandemien – 40–50 pst. – og det som bekymrar meg, er at fagfolk fortel at dei auka tala på tilvisingar gjeld stadig yngre, og det gjeld stadig meir alvorlege tilstandar som vert tilviste. Når det gjeld eteforstyrringar, som denne interpellasjonen spesielt tar opp, er det i utgangspunktet ein alvorleg tilstand. Det er ei av dei psykiske lidingane blant barn og unge som er mest alvorleg – med stor risiko for alvorlege utfall, og mange kan vera sjuke i mange år. Der er det ekstra viktig at ein kjem tidleg til behandling. Eg synest det er bekymringsfullt at ein opplever ein sånn enorm auke i tilvisingar for alvorlege psykiske sjukdomar, spesielt eteforstyrringar, under denne pandemien. Ein antar at 50 000 kvinner i alderen 15–44 år har ei eteforstyrring. Det kan sjølvsagt òg ramma menn og gutar, men det er iallfall det som er tala. Det er òg ei tydeleg tilbakemelding frå brukarforeiningar om at det er enormt mange fleire som tar kontakt. Rådgivning om spiseforstyrrelser, som vert forkorta til ROS, har òg ein stor auke i talet på dei som tar kontakt, og der det handlar om alvorlege ting, som sjølvmordstankar og eteproblematikk. Spørsmålet mitt går på om statsråden kan gjera greie for kva dei gjer for å sikra god nok kapasitet i rådgivingstenesta og behandlingsapparatet for at unge med eteforstyrringar skal få rask hjelp. Eg er interessert i å høyra kva statsråden tenkjer om langsiktige tiltak for å styrkja behandling og oppfølging av ungdom med eteforstyrringar, men òg kva ein gjer akutt no under pandemien når tenestene står i ein slik spagat som dei gjer der ute, med ein så stor auke i talet på dei som tar kontakt, og der det gjeld til dels svært alvorlege ting.