Lene Vågslid (Arbeiderpartiet), 2018-10-18:
For Arbeidarpartiet var kultur og leiing ein heilt sentral del av forliket me inngjekk om politireforma. Me var den gongen svært kritiske til at forslaget som regjeringa og Venstre la fram, nærmast neglisjerte denne tematikken. Me la fram ei rekke konkrete forslag for å løfte arbeidet og tiltaka retta mot kultur og leiing då reforma blei behandla i Stortinget. Me meinte det var nødvendig med konkrete tiltak som ville føre til endring. Det var og er eit alvor bak ynsket om å styrkje arbeidet med leiing og kultur i politiet. Eg har lyst til å sitere Gjørv-kommisjonen: «Kommisjonens oppfatning er at det som grunnleggende skilte det som gikk godt fra det som gikk dårlig 22/7, i hovedsak var knyttet til holdninger, kultur og lederskap, og hvordan mennesker og organisasjoner utøvet den myndighet de var gitt.» Dette sitatet løfta eit område det blei snakka lite om i den offentlege debatten og lite om i politiet før 22. juli 2011. Gjørv-kommisjonens omtale av kultur og leiing var heilt sentral for at dette skulle få ein viktig plass i forliket om politireforma, men det gjorde òg at politietaten måtte gå i seg sjølv. Mange i politiet opplevde nok kritikken som kom etter 22. juli, som både urettferdig og unyansert. Andre tenkte nok at endeleg sette nokon ord på det. Det har skjedd positive ting og tiltak i arbeidet med kultur og leiing dei siste åra. Særleg ser me at det er sett i gang tiltak på toppleiarnivå. Det er sett i gang eit godt arbeid med leiingsutvikling, profesjonalisering og betre leiingsprosessar. Men ut frå både tilbakemeldingar og dei undersøkingane me sjølve har gjort, er ikkje dette godt nok. I møte med dei som dagleg arbeider med dette på Politihøgskolen, og i møte med tilsette eller tillitsvalde i politiet rundt om i landet høyrer ein om ei rekke bekymringar. Det blir hevda at det er stor grad av top-down-prosessar mellom Politidirektoratet og politidistrikta, men òg i politidistrikta sjølve, liten medverknad blant leiarar på nivå 3, 4 og 5, eit innsnevra handlingsrom for leiarar og ei endring av leiarrolla, der ein no ser meir administrasjon og administrering enn leiing. Mange leiarar blir ikkje gjevne leiarutviklingstilbod, og det manglar òg ei klar leiingsplattform. Når me ser på lista over tiltak me fekk på plass – saman med Kristeleg Folkeparti, regjeringspartia den gongen og Venstre – i forliket, er den tiltakslista noko bekymringsfull. Av tiltak eg no skal nemne, er det tiltak som eg eigentleg ikkje kjenner statusen på, eller som førebels ikkje er gjennomførte. Av dei kan me nemne krav til leiingskompetanse evalueringsråd på tvers av blålysetatane involvere frivillige beredskapsorganisasjonar i planleggings- og evalueringsrutinar treffpunkt for blålysetatane i grunnutdanninga ved PHS personar med annan bakgrunn enn Politihøgskolen på etter- og vidareutdanning på Politihøgskolen – der er det nokre utdanningar, men det er ikkje godt nok tilbod om ei mentorordning for leiarar – der ser ein at det delvis berre gjeld for politimeistrar tettare samarbeid mellom Politidirektoratet og Politihøgskolen medarbeidarplattforma tettare samarbeid mellom Politihøgskolen og andre utdanningsinstitusjonar – dette bør utviklast betydeleg leggje til rette for leiarutdanning – det er delvis gjort, men det bør utviklast betydeleg faste møte for kunnskapsdeling – det er delvis gjort, men er vanskeleg å finne ein god status på Dei to siste, som ikkje er sette i gang eller ikkje er følgde opp, er rutinar for oppfølging av avvik i politidistrikta ei eining i alle politidistrikt for å evaluere straffesaker Av dei 14 punkta me tydeleg gjekk saman om i forliket, er det berre to – slik eg og andre eg har snakka med, ser det – der ein har levert. Høgre, Framstegspartiet, Arbeidarpartiet, Venstre og Kristeleg Folkeparti la saman til grunn at forbetring av kultur og leiing måtte gjennomsyre etaten og vere ei prioritert oppgåve i politireforma – ei prioritert oppgåve. Eg vil difor høyre vurderinga til statsråden av kvifor dei tiltaka me blei einige om i forliket, ikkje er følgde opp i tråd med det me blei einige om då. Kva er grunnen til at dette går så seint? På kva måte meiner statsråden at reformarbeidet til no har vore gjennomsyra av arbeidet med kultur og leiing? Og på kva måte kan justisministeren vise til at dette har vore ei prioritert oppgåve? Tilbakemeldingane me får når me reiser rundt i landet og snakkar med dei ulike politidistrikta, både tilsette og tillitsvalde i ulike fagforeiningar, er at det er veldig ulikt. Sjølv om politiet er i ferd med å bli likare og boksane på organisasjonskartet er likare enn nokon gong, er Noreg framleis eit langstrekt land, der det framleis er langt frå Finnmark til Oslo. Og det er ei anna verd på Dalen, der eg kjem frå, enn i Groruddalen, der kollegaen min Jan Bøhler kjem frå. Men felles for dei begge og for resten av landet er at det er noko å ta tak i, og at jobben må gjerast. Inntrykket mitt og bekymringa mi er at det er for varierande kor godt problemstillingane knytte til kultur og leiing faktisk blir arbeidde med ute i politiet. Ei hovudbekymring eg har, er mangelen på god ytringskultur, det å kunne seie meininga si, vere kritisk, medverke reelt og bli høyrd. Som vist til i den litt lange interpellasjonsteksten er det ulike oppfatningar, både om dei som seier ifrå, blir høyrde oppover i linja, og kor lurt det er reint karrieremessig å gjere det. POD ringer viss ein seier noko ein ikkje skulle ha sagt, høyrde eg då me i 2013 besøkte alle politidistrikta i Noreg. Då hadde me ein polititurné for å samle inn både innspel og tiltak til arbeidet med reforma. Dette høyrer eg dessverre framleis. Frå enkelte blir det beskrive ei frykt for at om noko blir feil, er det behov for å ha ryggen dekt. Frå andre polititenestemenn har me høyrt at denne frykta opplever ein òg på lågare leiarnivå. Spørsmålet er: Er det framleis slik at det enkelte plassar er ein kultur prega av redsel for å gjere feil, for å stoppe opp i systemet viss ein utfordrar? Har ein med seg i bakhovudet at viss eg gjer feil, er det kanskje ingen karriere i politiet for meg? Lat meg understreke at dette ikkje er den generelle tilbakemeldinga eg får frå norsk politi, men dette er ei tilbakemelding som framleis eksisterer, noko eg fekk bekrefta då eg i fjor heldt eit føredrag på Politihøgskolen om kultur og leiing. Der var det over 30 mellomleiarar frå heile landet på kurs. Dei hadde mykje godt å seie om både politireforma, arbeidet med politiarbeid på staden osv., men framleis var tilbakemeldingane ifrå nord til sør og ifrå aust til vest at fleire beskreiv ein fryktkultur. Det handla veldig mykje om det å ikkje kunne ytre seg. Desse studentane gjekk på eit leiingskurs, noko som var veldig bra. Der arbeidde dei med eit arbeidskrav som handla om å skrive ein kronikk. Fleirtalet av dei eg snakka med der, sa at dei aldri kom til å våge å setje han på trykk. Eg er bekymra over desse tilbakemeldingane og meiner det er viktig både å diskutere og å få belyst problemstillinga og kva me kan gjere med at det enkelte plassar framleis eksisterer ein slik kultur. I interpellasjonen spør eg korleis statsråden vil følgje opp arbeidet med både kultur, haldningar og leiarskap i politiet, i ljos av begge dei Difi-rapportane som me har fått undervegs i politireforma. Det er òg naturleg at dei tiltaka me blei einige om i forliket i 2015, blir kommenterte i denne samanhengen. Eg ser fram til både dialog og debatt om eit veldig viktig tema.