Magnhild Meltveit Kleppa (Senterpartiet), 2004-05-06:
Det er i kommunane folk bur. Kommunane er ein av grunnsteinane i demokratiet vårt. Dei har ansvaret for tenester som er grunnleggjande viktige for folk. Senterpartiet vil slå ring om det lokale velferdstilbodet. Vi vil ha skule og omsorg, barnehage, kultur og næringsutvikling der folk bur. Vi meiner kort avstand mellom dei som tek avgjerdene og innbyggjarane er ein eigenverdi som det er viktig å ta vare på. Kommunesektoren er under press. Det er i dag manglande samsvar mellom midlar og oppgåver. Det kjem stadig reformer, større eller mindre, utan at finansieringa er avklart. Kommunane kjem i skvis mellom krevjande innbyggjarar og pålegg frå staten. Staten breier om seg. Statleg overtaking av oppgåver som kommunane i dag løyser på ein framifrå måte, er stadig tema. Det siste er statleg overtaking av skatteinnkrevjinga. Mange kommunar leverer store verdiar til storsamfunnet utan å få behalda nok midlar til grunnleggjande velferdstenester. Skular vert lagde ned, omsorgstenester vert sentraliserte. Strukturen skal endrast. Statsråden har ei rekkje gonger uttalt at dersom kommunane no ikkje får fart på samanslåingsprosessane, vil staten tvinga igjennom ei strukturreform. Dette avvik frå Høgre sitt prinsipielle syn om at kommunesamanslåingar skal vera frivillige og lokalt initierte. Det avvik òg frå statsminister Bondeviks klare formuleringar om at tvangssamanslåing ikkje er denne regjeringa sin politikk. Statsråden lèt seg ikkje affisera, same kva lokale folkevalde, innbyggjarane i ein kommune og hennar eigen statsminister seier – ho skal ha langt færre kommunar enn i dag. Eg vil utfordra statsråden på om ho har reelle argument. Har kommunesamanslåingane frå den siste tida gitt positive effektar i forhold til økonomi, tenestetilbod og styrking av lokaldemokratiet? Tre spørsmål er viktige å avklara. For det fyrste økonomi: Statsråden trekkjer ofte fram økonomi som eit viktig element. Finst det belegg for å påstå at det eigentleg er pengar å spara? Har ho rekna med eventuelle omstillingskostnader? Vi ser ved omdanning av statlege etatar, og vi veit frå fusjonsprosessar i det private næringslivet, at slike endringar ofte har store konsekvensar både kostnadsmessig og ikkje minst for dei tilsette. Er slike faktorar vurderte? For det andre sysselsetjing: Det sterkaste argumentet frå statsråden si side i desse dagane synest å vera behovet for arbeidskraft. Det vert òg argumentert med behovet for ein meir rasjonell bruk av arbeidskrafta. 41 pst. av alle tilsette i kommunesektoren er i deltidsstillingar. Det vil seia at det er ein betydeleg arbeidskraftsreserve i kommunane. Men Regjeringa har inga oversikt over korleis arbeidsstyrken i kommunesektoren fordeler seg. Korleis kan då mangel på arbeidskraft og behov for betre utnytting av arbeidskrafta vera eit argument? Regjeringa synest å bruka uriktige tal om sysselsetjinga i kommunal sektor. Det kan sjå ut som om dette vert gjort bevisst for å stramma inn kommunebudsjetta. At Regjeringa i verkelegheita ikkje har oversikt over sysselsetjingssituasjonen i kommunal sektor, går fram av svar på spørsmål Senterpartiet si stortingsgruppe stilte til Finansdepartementet i samband med statsbudsjettet for 2004. Det er dramatisk dersom beslutningsgrunnlaget for Regjeringa sin politikk er så svakt som det dei gir uttrykk for i svaret til Senterpartiet. Eit av hovudpoenga når Regjeringa snakkar om innstrammingar og effektivisering i offentleg sektor og kommunesamanslåingar, er at dette er tvingande nødvendig ut frå omsynet til den totale sysselsetjinga. Regjeringa lèt vera å fortelja at ein svært stor del av dei sysselsette i kommunal sektor er deltidstilsette. I 2000 var 32 pst. av dei kommunalt tilsette i deltidsstillingar, mens tilsvarande i staten og i privat sektor var respektive 7 og 13 pst., ifølgje SSB sine tal. I 2002 var 41 pst. av arbeidstakarane i kommunesektoren i deltidsstillingar, mens det i statleg og privat sektor var omkring 20 pst. deltidstilsette. Regjeringa synest å basera sine prognosar for vekst i kommunal sysselsetjing på talet på tilsette, ikkje på talet på årsverk. Kommunal sektor framstår såleis med ein sterk auke i sysselsetjinga over ein periode, mens sysselsetjinga i statleg og privat sektor har vore meir stabil. Om ein reknar sysselsetjing i talet på årsverk, har kommunesektoren gjennom heile 1990-talet lege relativt stabilt på i overkant av 20 pst. av den totale sysselsetjinga. Desse tala er mindre enn tilsvarande tal i Sverige og Danmark. Den politiske leiinga i Kommunaldepartementet hevdar at det er vorte 60 pst. fleire tilsette i kommunane i løpet av få år. Slik spreier dei inntrykk av at Kommune-Noreg har opplevd ein boom. Det er ikkje rett! Den høge andelen deltidsstillingar i kommunesektoren forpurrar dette biletet. Den høge andelen deltidsstillingar heng saman med dårleg kommuneøkonomi. Dette er eit aktivt grep frå kommunane for å tilpassa seg dei stramme rammene som Regjeringa legg for sektoren. Samtidig veit vi at det er stort behov for å styrkja bemanninga både i eldreomsorga og i skulen. Det er jo slik at mange som i dag er i delstillingar, ynskjer ein større stillingsdel. Regjeringa brukar sysselsetjingsargumentet tungt i sin argumentasjon for endringar i kommunesektoren, men synest ikkje å ha oversikt over sysselsetjingssituasjonen i kommunane. For det tredje kompetanse: Statsråden hevdar stadig at kommunane, særleg dei små kommunane, ikkje vil ha høve til å skaffa seg tilstrekkeleg fagkompetanse i framtida. Kva for belegg har ho for denne påstanden? Kva for fagkompetanse ein behøver i kommunane, handlar om oppgåvefordeling, det regionale nivået si framtid og ikkje minst kommunane sine høve til sjølve å tilpassa tenestetilbodet til dei lokale forholda. Det er liten tvil om at ein gjennom interkommunalt samarbeid kan løysa kompetanseutfordringane i kommunane. Det er ikkje storleiken på kommunane som avgjer om det er ein attraktiv arbeidsplass. Det handlar like mykje om miljø, om tryggleik i jobben og om at midlar står i forhold til oppgåvene. Dette handlar altså om kommuneøkonomi! Då er det grunn til å spørja: Kva slags empiri byggjer Regjeringa på når ho framhevar at det er heilt nødvendig med kommunesamanslåingar? Er det pengar å spara på kommunesamanslåingar når ein tek omsyn til omstillingskostnader, sentraliseringskostnader og forflytting av kostnader frå kommunen til innbyggjarane? Kva for undersøkingar baserer statsråden seg på når ho omtalar sysselsetjingsbehovet i kommunal sektor i framtida? Veit departementet noko no som dei ikkje visste i desember, om kor stor sysselsetjingsreserve som ligg i å utnytta deltidsarbeidskrafta betre? Kva for oppgåver er det som ikkje kan løysast interkommunalt, og som difor krev større einingar? Eg summerer dette opp i følgjande utfordringar: økonomi sysselsetjing kompetanse