Olav Akselsen (Arbeiderpartiet), 2008-09-22:
Noreg er eit land rikt på energi. Det er desse energiressursane, saman med vellukka politisk styring, som har gjort Noreg til eit av verdas beste land å bu i. Vasskrafta har vore avgjerande for utviklinga av det moderne Noreg. Det var då fossane blei tamde og gjorde om til elektrisk kraft, at utviklinga for alvor starta. Noreg utvikla seg frå å vera eit av dei fattigaste landa i Europa til å bli eit av dei rikaste. Norske olje- og gassressursar har sjølvsagt ein enorm verdi, men desse ressursane vil før eller seinare ta slutt. Vasskrafta er evigvarande og vil bli viktigare og viktigare for landet vårt. Utsleppsfri vasskraft vil auka i verdi og gje enorm avkastning, nærmast til evig tid. Evigvarande vasskraft vil òg gje ei auka strategisk betydning, og offentleg eigarskap er viktig for å vareta samfunnssikkerheita. Den såkalla panikklova eller kriselova av 1906 og konsesjonslova eller heimfallslova av 1909 sikra nasjonal kontroll over denne viktige ressursen. Politikarane den gongen gjorde nokre av dei viktigaste vedtaka i Noregs historie som ein sjølvstendig stat. Dei var framsynte den gongen - vedtaka står seg den dag i dag, hundre år seinare. Etter mitt syn er den saka som Odelstinget behandlar i dag, ei av dei aller viktigaste, om ikkje den viktigaste saka i denne valperioden. Derfor må me minst ha eit hundreårsperspektiv på dei vedtaka me gjer i dag. Og derfor forundrar det meg at enkelte i dag er villige til å gambla vekk heile heimfallsinstituttet for å få ein kortvarig politisk gevinst. Det er dommen i EFTA-domstolen som set rammene for utforminga av heimfallsregelverket. Me står derfor ikkje fritt når me skal utforma eit nytt system. Modellen som mindretalet i dag går inn for, kan setja heile heimfallsinstituttet i fare og i verste fall føra til storstila privatisering og utanlandsk oppkjøp av vasskraftressursane våre. For Høgre og Framstegspartiet, som i utgangspunktet er imot heile heimfallsordninga og ønskjer å privatisera Statkraft og andre offentlege kraftselskap, er dette kanskje ikkje noko særleg farleg. Men at Kristeleg Folkeparti og Venstre er villige til å gambla vekk arvesølvet på denne måten, er både overraskande og trist å konstatera. Elektrisitet er ein heilt avgjerande innsatsfaktor i eit moderne samfunn som det norske, men kraftbransjen i seg sjølv er òg svært viktig for Noreg. Det blir hevda at denne bransjen har verdiar på 500-1 000 milliardar kr. I 2006 blei det utbetalt eit samla utbyte på over 11 milliardar kr frå denne bransjen. I dag er kraftbransjen i hovudsak ått av kommunar, av fylke og av staten. Utbyte går derfor til å betra offentlege tenester som eldreomsorg, skule og barnehagar. Private eigarar ville brukt desse pengane på ein heilt annan måte. Dei siste åra har det vakse fram regionale kraftselskap som BKK, Lyse, Eidsiva og andre. Desse selskapa står fram som motorar for regional utvikling og har bl.a. brukt sin kompetanse på kraftproduksjon innanfor område som breiband, vassboren varme og gass. Men òg andre, mindre kraftselskap har stor lokal betydning, både som viktig og spennande arbeidsplass i delar av landet der det er få slike, og som lokal innovatør. Kraftselskapa er òg ein av dei aller største sponsorane av idrett, kultur og anna frivillig arbeid. Kraftbransjen er viktig for Noreg. For oss i Arbeidarpartiet er det viktig å ta vare på og utvikla den offentlege eigarskapen i kraftsektoren, på både statleg, fylkeskommunalt og kommunalt nivå. Me ønskjer ein modell som motiverer kommunar og fylkeskommunar til å behalda eigarskapen i kraftproduksjonen. For oss var det derfor viktig å finna ein modell for heimfall som òg varetok lokal og regional eigarskap. Planane om å innføra heimfall òg for kommunale og fylkeskommunale verk, slik som den førre regjeringa sysla med, var derfor ikkje aktuelt for oss i Arbeidarpartiet. For oss i Arbeidarpartiet er det òg viktig å ha eit regelverk som ikkje er til hinder for ei naturleg omstrukturering i kraftbransjen, og som bidreg til fortsett investering i og modernisering og fornying av kraftsektoren. Det er avgjerande at dei vedtaka som me gjer i dag, står seg i ei ny gransking hos ESA. Eg kan konstatera at det er berre regjeringspartias modell som kan garantera at så er tilfellet. Og igjen: Det overraskar meg at Kristeleg Folkeparti og Venstre er villige til å gambla med ein av dei aller viktigaste sektorane våre.