Lene Vågslid (Arbeiderpartiet), 2010-11-23:
Då barnevernsguten på åtte år blei spurd om han hadde nokon ynske i samband med at han skulle flytte frå ein barnevernsinstitusjon til ein fosterheim, hadde han tre ynske: Han ynskte seg å kunne behalde dei same reglane og rutinane som han hadde hatt på barnevernsinstitusjonen. Han ville ha ein garanti om at han aldri kom til å bli slått igjen. Han ville ha to glas brus i staden for eitt på laurdagskveldar. Dette var ynske frå ein gut som hadde budd i ein valdeleg familie. Eksemplet er faktisk frå barnevernet i Bergen, der dei no brukar familieråd som metode i arbeidet med plassering av barn i fosterheim. Denne metoden tek utgangspunkt i barnets familie og nettverk når dei skal i gang med prosessen, og har vist seg å vere svært vellykka. Barn er små, kloke personar som ynskjer og treng tryggleik og stabilitet i sin kvardag. Barn heilt ned i ganske låg alder klarer fint å uttrykkje meiningar og ynske om korleis dei vil ha det, og det kjem lettast til uttrykk dersom dei har personar dei har tillit og relasjonar til med seg som støttespelarar. For barn betyr rutinar og reglar tryggleik. For barn betyr stabilitet føreseielegheit og tryggleik. Og ikkje minst betyr alt dette at nokon bryr seg om dei, tek vare på dei og er glad i dei. Eg meiner me i mykje større grad enn i dag bør bruke denne tilnærminga når ein skal plassere barn i fosterheim. Ikkje berre brukar ein kjende personar som barnet har ein relasjon til, men dette er jo ein veldig fin metode å finne gode og eigna omsorgspersonar på. Det var fleire som hadde gått inn i dette rådet i Bergen som familie eller venn av barnets familie, som i utgangspunktet ikkje hadde trudd at dei skulle bli fosterforeldre. Men etter prosessen – saman med barnet, nettverk og barnevernet – fann dei ut at dei ynskte å bli det. Som statsråd Lysbakken sa i si utgreiing, er over 10 000 barn plasserte i fosterheimar i Noreg. Noreg er på topp i Norden i bruk av fosterheim som plasseringsalternativ. Lysbakken var klar på at styrking av fosterheimstilbodet er ei prioritert oppgåve for regjeringa. Han viste i tillegg til at alle regionane no melder om auka innsats for å skaffe fleire fosterheimar, og at ein auka bruk av fosterheimar i barnets familie og nettverk er ei sentral målsetjing. Alt dette er svært bra. Men det at barn står i kø for å få fosterheimsplass, er ikkje bra, og det kan me ikkje akseptere. Eg er derfor svært glad for at statsråden har eit stort fokus på dette, og at regjeringa no har ein klar barnevernsoffensiv i årets statsbudsjett. Men for å rekruttere fleire fosterheimar treng me ikkje berre pengar. Eg trur òg at me treng nye metodar. Det har vore ein stor auke i talet på meldingar og talet på barn under tiltak i barnevernet dei seinare åra. Fleire melder frå enn før, og som statsråden sa under si utgreiing, tek stadig fleire foreldre kontakt med barnevernstenesta sjølve. Det fortel meg at tilliten til barnevernsapparatet har auka, noko som er svært viktig. Det som bekymrar meg, er at bekymringsmeldingar til barnevernet i svært liten grad kjem frå helsestasjon og barnehage. Tal frå 2006 viser at berre 3 pst. av meldingane kom frå barnehagen, og prosenten har ikkje auka markant i åra etter. Dette samsvarar ikkje med det me veit om viktigheita av tidleg innsats. På same måten som tidleg innsats i skulen er avgjerande for barnets framtid, er tidleg innsats i barnevernet avgjerande. I tillegg til eit auka fokus treng me større saksbehandlingskapasitet. 672 ubehandla saker i august 2010 er 672 for mange. For at fleire barn skal få rett hjelp til rett tid, treng me å styrkje barnevernstenesta, og me treng å styrkje fylkesnemndene for å få ein betre og styrkt saksbehandlingskapasitet. Eg er svært glad for at regjeringa no føreslår ein auke på 10 mill. kr til fylkesnemndene. Dette står i sterk kontrast til Framstegspartiets alternative budsjett, for det stemmer ikkje at dei ikkje kuttar i barnevernet. Dei føreslår eit kutt på 60 mill. kr til fylkesnemndene. Dersom ein gjer dette, vil det gå ut over dei barna som dei no snakkar om ikkje får hjelp. I forhold til det representanten Horne sa om å vere handlingslamma, vil eg påstå at dette er å føreslå kutt som fyrst og fremst vil føre til handlingslamming. Det må vere eit mål å gje barn hjelp til rett tid, og då treng me å styrkje fylkesnemndene. Det kan hende at Framstegspartiet ynskjer å kutte ut fylkesnemndene, men då må dei i så fall flytte handsaminga av desse sakene til nokon andre, f.eks. til domstolane. Men det finn me ikkje att i deira alternative budsjett. Dersom Framstegspartiets budsjett skulle vore barnevernspolitikken, ville det faktisk fått dramatiske konsekvensar for barnevernssystemet. Noreg hadde då i tillegg som følgje av ei kommersialisering fått ei stor ny stor gruppe med gründerar som skulle tene pengar på andres liding. Me hadde fått fleire barnevernsgründerar og barnevernsentreprenørar. Det er å ta barnevernet i heilt gal retning, og det står i sterk kontrast til korleis regjeringas og Arbeiderpartiets barnevernspolitikk er og skal vere. At regjeringa og statsråd Lysbakken no lyftar barnevernet så høgt på dagsordenen, har stor verdi. I tillegg til den økonomiske sida, der me bl.a. styrkjer det kommunale barnevernet med 240 mill. kr, har eg òg trua på den reint kommunikative verdien dette har. Å setje fokus på barnevernet, på barna som treng hjelp frå vaksensamfunnet, håpar eg vil smitte over til alle som arbeider med barn i heile landet. Eg håpar at eit større fokus på barnevern, ein auke i talet på stillingar i barnevernstenesta og meir dialog mellom barnehage, skule og barnevern kan føre til at fleire meldingar kjem inn tidlegare. Statsråden tek no òg initiativ til ein diskusjon om det biologiske prinsippet. Han skal setje ned eit utval som skal sjå på prinsippet, og det synest eg er svært bra. Debatten om dette er for mange svært kontroversiell, men det gjer han ikkje mindre viktig av den grunn. Det biologiske prinsippet har stått sterkt i barnevernet i alle år. Mi klare haldning og mitt utgangspunkt for kvar barnevernsdebatt er at omsynet til barnets beste skal vere det styrande prinsippet. Eg meiner det i ljos av dette òg er grunn til å opne for ein diskusjon rundt innføring av tidsavgrensing i forhold til det biologiske prinsippet og eventuell tilbakeføring. Er det til barnets beste å bli tilbakeført til biologiske foreldre etter å ha budd i ein fosterheim f.eks. frå det var eit lite spedbarn til det er ti år, i eit tilfelle der barnet ikkje har hatt kontakt med mor eller far? Me veit at i fleire situasjonar er det slik at barna ikkje kan eller bør ha kontakt med biologiske foreldre mens dei er i fosterheim, f.eks. på grunn av tungt rusmisbruk. Det er eit faktum at gode relasjonar mellom barn og vaksne er den viktigaste føresetnaden for barns læring og utvikling. For mange brot i relasjonar kan føre til ei negativ utvikling. Barn treng ikkje vaksne som er perfekte førebilete, men dei treng vaksne som ser dei, og som er i stand til å regulere og rettleie på ein klok måte. Dette handlar ikkje om tradisjonell barneoppdraging, men det handlar om å byggje gode relasjonar mellom barn og vaksne som ikkje blir prega av kortsiktige problemløysingar. I utviklingspsykologien seier ein at når barn er mellom null og seks år blir grunnlaget danna for tryggleik og deira følelse av å vere bra nok akkurat slik som dei er. Dei speglar seg i viktige vaksenpersonar. Dette krev at barnet har vaksne som ser det og anerkjenner det. Dette burde òg fortelje oss når me skal ta diskusjonen rundt det biologiske prinsippet, at det etter f.eks. seks–ti år i fosterheim ikkje nødvendigvis er det beste for barnet å bli tilbakeført. Under barnevernsdagane i Stavanger i 2008 blei det vist til at det norske fosterfamiliearrangementet er eit supplerande og ikkje eit erstattande foreldreskap. Dette er henta frå ein kulturpsykologisk studie av seinmoderne fosterfamiliar. Dette gjeld mange der fosterheim berre er eit mellombels tiltak og kontakten med biologiske foreldre er god og til stades under heile løpet. Det er ikkje desse tilfella eg viser til. Poenget mitt er at i nokre tilfelle, er min påstand, blir fosterfamilien eit erstatta foreldreskap som går over mange år, og at det på dette grunnlaget òg er behov for ein diskusjon om det biologiske prinsippet. Det bør i tillegg kanskje òg opnast for ein ny diskusjon rundt bruken av adopsjon. Det finst ikkje berre eitt svar på denne diskusjonen, og diskusjonen er full av nyansar og kompleksitet som tida ikkje strekk til å belyse no. Men at diskusjonen må takast, og at det er eit svært viktig grep Lysbakken no gjer, er det ingen tvil om. Målet for barnevernet må vere at det er eit vern for barn – det må vere å syte for at barn som ikkje kan få omsorg frå eigne foreldre, likevel får ein trygg, god og stabil oppvekst. I fleire tilfelle trur eg at det biologiske prinsippet kanskje må vike for å nå det målet. Eg ser med stor interesse fram til resultatet frå det utvalet som skal greie ut det biologiske prinsippet, og eg ser fram til å vere med og debattere dette vidare. Eg vil avslutte innlegget med å rose både statsråd Lysbakken og regjeringa for å setje barnevernet så høgt på dagsordenen, og ikkje minst for å ha ein så klar barnevernsoffensiv i årets statsbudsjett.