Olav Akselsen (Arbeiderpartiet), 2008-04-24:
Også eg vil takka utanriksministeren for ei god, beskrivande og nøktern utgreiing. EU er i stadig utvikling - geografisk, politisk og i måten å jobba på. Omfanget av samarbeid i EU blir stadig breiare og djupare. Noreg blir stadig meir integrert i EU-samarbeidet. EØS-avtalen blir automatisk utvikla i tråd med prosessar i EU. I tillegg er me med i og omfatta av EU sitt justis- og politisamarbeid, Schengen-avtalen. Me er òg sterkt integrerte i det forsvars- og sikkerheitspolitiske arbeidet som går føre seg i EU. Vedtak i EU set rammer for og påverkar avgjerder i denne salen nærmast kvar einaste dag. Lisboa-traktaten har til hensikt å styrkja Europaparlamentet si rolle, og dei nasjonale parlamenta skal òg få ei større betydning. At dette gjev Noreg nye utfordringar, er inga overdriving - tvert om. Noreg kan i endå større grad bli marginalisert i forhold til dei avgjerdene som blir tekne i EU-systemet, og måten desse avgjerdene blir tekne på. Særleg her i huset bør me vera opptekne av kva rolle vårt parlament skal spela. Me har hatt dommar i norsk rett der den norske staten har blitt dømt fordi Stortinget ikkje har tilpassa norsk rett til EU-rett. Høgsterett har i den såkalla Finnanger-dommen slått fast at når det er motstrid mellom norsk rett og EU-rett, er det EU-retten som gjeld. Lov vedteken av Stortinget er med andre ord sett til sides av avgjerder tekne i fora der Noreg ikkje er med. For meg er dette eit stort paradoks, eitt av mange paradoks i Noreg sitt forhold til EU, og det er overraskande at det ikkje har ført til større debatt. Ei trøst kan då kanskje vera at dette er ein situasjon som me har valt sjølve. På måndag var det ei meiningsmåling i Bergens Tidende som viser at det er stor oppslutning om EØS-avtalen. Det er sjølvsagt positivt, og det er sikkert eit uttrykk for at EØS-avtalen fungerer bra. Han løyser dei daglege utfordringane. EØS-avtalen sikrar norske innbyggjarar og norske bedrifter same rettar som dei ein har i våre naboland. For meg er det likevel eit paradoks at det norske folk støttar innhaldet, den tekniske og juridiske delen av ein EU-medlemskap, men samtidig seier nei til den politiske delen. Ein seier altså ja til verknaden av EU-medlemskap, men nei til avgjerdsprosessane. Min svenske kollega, leiaren av den svenske utanrikskomiteen, Göran Lennmarker, brukar kalla Noreg for «the non-voting member», og etter mitt syn har han eit godt poeng. EØS-avtalen har etter mitt syn eit stort demokratisk underskot. Men det er dessverre ingenting i dag som tyder på at vår tilknyting til EU vil endra seg med det første. Derfor må me heile tida tenkje på dei moglegheitene som finst innanfor vår tilknytingsform, og om me utnyttar dei godt nok. Me har no ein meir aktiv europapolitikk. Utanriksministeren si utgreiing og debatten i dag er eit eksempel på det. Stortinget har, som fleire har vore inne på, oppgradert sitt arbeid med EØS-saker. Men med dei endringane som skjer i EU no - særleg med tanke på det nasjonale parlamentet si rolle - trur eg likevel ikkje at Stortinget har funne den endelege modellen. Det er viktig at me er strømlinjeforma i vår måte å jobba med EU/EØS-saker på. Når me ser korleis europakomiteane jobbar i våre naboland, ser me at den norske europakomiteen kjem til kort. Særleg er graden av skriftleg og annan kommunikasjon mellom statsrådane og parlamentet veldig forskjellig i måten me jobbar på. EU-medlemene i Norden har òg eigne medarbeidarar i Brussel som jobbar for parlamenta, og som bidreg til at dei er oppgraderte til kvar tid. Eg trur me har mykje å læra av våre nordiske EU-naboar i måten å jobba med EU/EØS-saker på. Europaparlamentet vil få stadig større betydning. Det må òg få betydning for måten me i Stortinget jobbar med desse spørsmåla på. I Arbeidarpartiet har me teke denne utviklinga på alvor. Me har derfor innleidd eit mykje tettare samarbeid med vårt søsterparti i EU, PES, og deltek no på mange møte der for å byggja nettverk og spreia kunnskap og på den måten leggja grunnlaget for påverknad på viktige politiske avgjerder.