Sveinung Rotevatn (Venstre), 2015-02-17:
I fjor var eg på reise i Iran. Forutan å vere eit veldig vakkert og spennande land å besøkje er det også eit land der folket lever under eit autoritært og strengt religiøst regime. Eg snakka med fleire kvinner som bar religiøse hovudplagg. Nokre av dei mislikte det sterkt og oppfatta det som kvinneundertrykkjande. Andre oppfatta det som kvinnefrigjerande og meinte at det å dekkje seg til gjorde at dei vart likebehandla, uavhengig av utsjånad. Sånn er det nok også blant kvinner som dekkjer seg til her i Noreg. Forskjellen på Iran og Noreg er ikkje synet som kvar enkelt måtte ha på bruken av religiøse plagg. Forskjellen på Iran og Noreg er at ein i Iran ikkje har noko val. Der er det andre som tek det valet for deg. Som liberalar er eg kritisk til bruk av tvangsmakt mot borgarane – både den tvangsmakta og det presset som religiøse overhovud og familiemedlemmer kan utøve mot den enkelte om å dekkje seg til, og den tvangsmakta som ein stat kan bruke for å påby eller forby det same. Derfor synest eg det er overraskande at Framstegspartiet, som seier at dei kjempar for individuell fridom, så lett grip til forbod for å regulere kva innbyggjarane har på seg. For å leggje godviljen til vil eg likevel seie at det er eit problem at mange av dei som dekkjer seg til med religiøse plagg, neppe kan seiast å gjere det fullt ut frivillig. Og det fører openbert til eit inngrep i fridomen deira at dei ikkje kan gå kledde som dei vil. Men mange gjer det også frivillig, og sånne spørsmål bør i det store og det heile overlatast til sivilsamfunnet og den enkelte. Då skal vi som politikarar heller ta dei tøffe diskusjonane som oppstår rundt korleis ein skal kunne gå kledd når ein jobbar i ulike yrke der det kan vere til hinder for å gjere ein god jobb, f.eks. som lærar eller dommar. Når det gjeld det konkrete forslaget som representanten Wiborg viser til, nemleg eit forbod mot bruk av heildekkjande plagg i det offentlege rom, stemmer det at dette ikkje nødvendigvis er i strid med menneskerettane. Men som Framstegspartiet truleg veit veldig godt, er det flust med illiberale, paternalistiske forbod ein kan innføre, utan at dei nødvendigvis er i strid med menneskerettane. Den europeiske menneskerettsdomstolen tilkjenner heldigvis konvensjonspartane eit relativt vidt handlingsrom, ut frå nasjonal kultur og tradisjonar – ikkje minst i sånne spørsmål som vi her diskuterer. Men Venstre ser det ikkje som eit mål på ein god politikk at han er hårfint innanfor menneskerettane. Menneskerettane er siste skanse, og grensene for politikk, ikkje minst for liberale borgarlege parti, bør gå lenge før det. I tillegg til at forslaget er prinsipielt svært problematisk, meiner eg også at det er eit forsøk på å løyse eit tilnærma imaginært problem. For det første er det knapt nokon som går rundt i det offentlege rommet her i landet med niqab eller burka, som justisministeren har vist til. Brukarane av sistnemnde plagg kan ein vel omtrent telje på ei hand. For det andre kan eg ikkje hugse å ha sett eller høyrt at problemet med identifisering, som representanten Wiborg er oppteken av, faktisk er eit problem. Viss representanten kjenner til eit einaste eksempel på ein situasjon der det har vore eit stort problem i Noreg at nokon som beveger seg i det offentlege rommet, ikkje viser ansiktet sitt, må han gjerne dele det eksempelet med oss andre, det vere seg historier om burkakledde kvinner, balaklavakledde skiløparar eller maskerte nyttårsbukkar. Det er for så vidt rett – som representanten viser til – at Arbeidarpartiet har meint mykje rart i denne saka, som i mange andre saker, men det må nesten Arbeidarpartiet få svare på sjølv. Frå Venstre si side er det i alle fall ingen tvil om vår haldning: Kvinneundertrykkjande praksis og strukturar skal vi nedkjempe, og fridomen den enkelte borgaren har til å kle seg slik ho eller han vil, er eit grunnleggjande prinsipp. Men nettopp fordi det er eit så grunnleggjande prinsipp, er forslaget om statleg forbod og påbod om ulike klesplagg illiberalt og ein svært dårleg idé. Kvinnefrigjering går føre seg gjennom ein god utdanningspolitikk, ein god arbeidspolitikk og ein god likestillingspolitikk – kort sagt, ved myndiggjering, ikkje ved umyndiggjering, som forslaget frå Framstegspartiet er eit eksempel på.