Jon Lilletun (Kristelig Folkeparti), 2006-02-09:
Eg vil starte med å takke utanriksministeren for ei brei og god utgreiing. Det var ein nyttig gjennomgang av fleirtalsregjeringas utanrikspolitikk. Det var med glede ein kunne konstatere at det var mykje ein kunne kjenne igjen i dei meldingane som kom der. I forhold til det som vi har sett dei siste vekene med at konfrontasjon og vald har prega reaksjonane i store delar av den muslimske verda, har hovudbiletet vore eit anna i Noreg. Slik fleire talarar har vore inne på, trur eg òg at det i stor grad er det arbeidet som har vore nedlagt i å byggje opp ein truverde- og tillitskapital, som har medført at vi i Noreg har lykkast i å unngå konfrontasjonar så langt. Vi får berre håpe at det òg varer, bl.a. i forhold til den demonstrasjonen som er varsla på laurdag. Elles viser eg berre til det som vart sagt frå Kristeleg Folkeparti si side i runden etter statsministeren sin tale i går. Utanriksministeren sa at Regjeringa sin utanrikspolitikk har tre hovudspor. Spor ein var «å støtte videreutviklingen av en internasjonal rettsorden, der maktbruk er regulert, uten at den sterkestes rett gjelder». I 2005 hadde eg gleda av å jobbe ein del med det som skjedde i 1905 og korleis den fyrste utanriksministeren vi hadde, Løvland, uttrykte seg, og det var faktisk ganske likt det som utanriksministeren har sagt her. Det er faktisk ein hundreårig tradisjon, og difor er den nye regjeringa sin utanrikspolitikk godt i samsvar med det som har vore norsk utanrikspolitikk gjennom 100 år: at som eit lite land er vi avhengige av ein internasjonal rettsorden. Det sporet har full støtte frå Kristeleg Folkeparti. Det andre sporet var å ta vare på og vidareutvikle tilhøvet til vener og allierte. Når utanriksministeren framhevar «et nært vennskap og samarbeid med USA», vidarefører han ei line som dagens opposisjonsparti ikkje er ukjende med. Men ein kan vel seie at her er det andre delar av Stortinget som har måtta gå inn i eit venskap som tidlegare kanskje ikkje har vore så varmt. Det er interessant å sjå at det ser ut til å gå seg meir til etter kvart. Det vert spennande å følgje det framigjennom. Eg registrerte at representanten Valle, som hadde eit breitt og interessant innlegg, ikkje var innom det punktet som utanriksministeren hadde når det gjeld at vi skal vere våre vener sin ven. Det vert spennande om ho seinare i debatten kommenterer akkurat den biten. Spor tre var å fremje fred, forsoning og utvikling. Da utanriksministeren kom til det tredje og siste hovudsporet, er eg sikker på at ein nyleg avgått statsminister på Oslosenteret for fred og menneskerettar kikka i garderoben sin for å sjå om nokon hadde stole kleda hans. Det er eit uttrykk som han brukte ganske mykje i sine utanrikspolitiske talar. Det seier at det punktet sjølvsagt har Kristeleg Folkeparti si fulle tilslutning. Utanriksministeren varsla at Noregs viktigaste strategiske satsingsområde i åra som kjem, er nordområda. Han spente forventningane høgt, og Kristeleg Folkeparti er heilt einig med omsyn til dei forventningane. Andre representantar frå Kristeleg Folkeparti kjem tilbake til substansen i det i seinare innlegg. Det vart ikkje mindre usemje da utanriksministeren føydde til at Regjeringa byggjer på Stortinget si behandling av den førre Regjeringa si melding om nordområda. Rett skal vere rett: Eg vil gje ros både til utanriksministeren og andre i Regjeringa for måten dei har fronta denne saka på, både nasjonalt og internasjonalt, og implementert ho i norsk utanrikspolitikk. Det fortener som sagt ros, og den er hermed gjeven. Utanriksministeren slår vidare fast at Regjeringa ikkje vil søkje medlemskap i EU, og at vi skal samarbeide med EU basert på det eksisterande avtaleverket gjennom EØS mv. Det er igjen grunn til å slå fast at her er det ikkje primærprogrammet til Arbeidarpartiet, Senterpartiet eller SV som Regjeringa frontar. Det er Kristeleg Folkeparti sitt partiprogram som vert fronta frå Regjeringa. På det punktet vil det ikkje verte protestar frå vår side. Tvert imot vil vi bakke det opp på beste måte. Så noterte eg meg at utanriksministeren skapte forventningar om ei sterkare Afrika-satsing. Det er bra. Han sa at Noreg treng ein fornya Afrika-politikk som kan sjå utviklingspolitikk og utanrikspolitikk i samanheng. Det har faktisk vore ei hjartesak for Kristeleg Folkeparti lenge. Vi har vel heller aldri hatt ein norsk utviklingsminister med større engasjement og kunnskap om Afrika enn Hilde Frafjord Johnson. Ho var, som det heiter, barnefødd i Afrika, snakka flytande swahili og førte ein Afrika-politikk etter tre hovudliner. For det fyrste: støtte til politisk utvikling, til eit godt styresett, transparens og nedkjemping av korrupsjon. For det andre: aktiv innsats for fred og forsoning. Det kan ein merke seg m.a. i forhold til fredsavtalen i Sudan og andre viktige politiske spørsmål i Afrika, der ho hadde ein finger med i spelet. Og for det tredje: ein kraftfull innsats for økonomisk og sosial utvikling. Kristeleg Folkeparti synest at Blair-kommisjonen sine tilrådingar er gode, men vi treng meir enn ord, vi treng verkemiddel, og det betyr pengar. Kristeleg Folkeparti noterte difor med glede utfallet av G8-møtet, der dei store landa vart einige om å fordoble bistanden, frå 25 milliardar dollar til 50 milliardar dollar. Som ei oppfølging av det la Samarbeidsregjeringa i sitt budsjettforslag i haust fram forslag om å auke bistanden til Afrika, med klare måltal om kor mykje som skulle formidlast til Afrika og dei minst utvikla landa, og hadde ein opptrappinsplan for det. Her må ein med respekt å melde seie at det fyrste regjeringa Stoltenberg gjorde, var å kutte i dei løyvingsforslaga regjeringa Bondevik hadde lagt fram med omsyn til Afrika. Rett nok seier ein at det same skal kome til Afrika via FN, men opptrappingsplanen til G8 var faktisk at nasjonane for eigne løyvingar skulle ha ein opptrappingsplan, og så kjem FN i tillegg. Her kjem vi til å følgje Regjeringa nøye, og til å utfordre ho på at ho har ein aktiv Afrika-politikk, òg når det gjeld løyvingar til Afrika. For var det ein ny kurs ein la her i forhold til løyvingar, så var det feil kurs. Eg lèt dei få lov til å vente til eit nytt heilskapleg budsjett kjem, og forventar at det da er ein auke igjen i forhold til det som låg inne i haust. Regjeringa har varsla ein ny politikk i forhold til Cuba. I hovudsak er eg einig i dei endringane, men det krev at ein er svært aktiv i forhold til det sivile samfunnet på Cuba. Den kontakten ein no har fått med regimet igjen, må nyttast til klar tale og til å ha nær kontakt med dissidentane og opposisjonen. Opposisjonen er veldig sårbar fordi den ikkje har støtte frå USA, men står på eigne bein. Det er nødvendig at den har støtte frå land som Noreg. Eg utfordrar Regjeringa til å kome i gang igjen med ein menneskerettsdialog. Eg er av dei som trur at menneskerettsdialogar er ein god arbeidsmåte. Representanten Høglund sa i sitt innlegg tidlegare i dag at m.a. Shirin Ebadi hadde kritisert EU sin menneskerettsdialog med Iran. Ja, men ho kritiserte ikkje at dei hadde ein menneskerettsdialog, ho syntest ikkje dei hadde hatt god nok substans i den dialogen. Det forventar eg av ein slik dialog. Difor er det ikkje vegen å gå – som Framstegspartiet seier – å ikkje ha menneskerettsdialogar, men å leggje ein substans i dei dialogane som faktisk fungerer. Så vil eg konkludere med det same som utanriksministeren gjorde i forhold til at Noreg faktisk kan gjere ein skilnad. Det er det viktig å tru på. Det har vore vist mange gonger. Utanriksministeren viste nokre eksempel. Regjeringa vil ha Kristeleg Folkeparti si fulle støtte til å arbeide sterkt for at den skilnaden som Noreg kan gjere, skal verte tydeleg, for å skape ei meir rettferdig verd.