Magne Rommetveit (Arbeiderpartiet), 2010-05-31:
Handteringa av ubåten U-864 og forureininga frå kvikksølvlasta er ei krevjande og kompleks sak. Vraket vart funne utanfor Fedje i Hordaland i 2003. U-864 vart treft i midtseksjonen i neddykka tilstand av ein torpedo. Stor sprengkraft har då øydelagt skroget og delt det i fleire bitar. Desse har så falle ned mot havbotnen og ligg spreidde over eit større område. Under eksplosjonen vart midtpartiet av kjølen øydelagt, noko som førde til utslepp av kvikksølv rundt vraket. Akterseksjonen ligg på om lag 145 meters djupne, medan den fremre seksjonen ligg om lag 30 meter unna, i ei skråning på 160–165 meters djupne. På havbotnen rundt vraket er det gjennom målingar av botnsediment registrert til dels store konsentrasjonar av kvikksølvforureining. Dette inneber at sjølv om ein får opp alt kvikksølvet som måtte vera i sjølve vraket, må det gjerast eit omfattande arbeid med reinsking og/eller tildekking av havbotnen. Om lag 30 mål av havbotnen kan vera forureina. Vraket totalt inneheldt store mengder med metallisk kvikksølv då U-864 vart torpedert, kanskje så mykje som 67 tonn. Dette er ei ekstremt farleg last, og tolegrensa for feilgrep ved handtering av denne må definerast svært strengt. Ubåtvraket og havbotnen rundt må difor handterast på ein miljømessig best mogleg måte, av omsyn til tryggleik og dei produktive hav- og kystområda våre, men også av omsyn til folk som bur langs kysten. Om alt dette kvikksølvet skulle leka ut og gå inn i næringskjedene, ville det innebera eit alvorleg trugsmål mot heile levemåten langs kysten vår, og det ville vera svært øydeleggjande for vårt omdøme som eksportretta sjømatnasjon. Me har på ingen måte råd til å utsetja miljøet for risikoen ved ein mislukka hevingsaksjon. Vrakdelane av U-864 vart lokaliserte i 2003 av KNM «Tyr». I ettertid har det vore mange rundar med vurderingar kring kva som er beste måten å handtera vraket og kvikksølvforureininga på. Dess lengre tid som går, dess større er faren for at forureininga aukar. Det Norske Veritas har estimert at det årleg lek ut om lag 3 kg kvikksølv frå vraket. Det er ikkje bra, men riktig gale hadde det vore om 67 000 kg skulle koma ut i naturen. Stortinget og regjeringa har ved fleire høve hatt handteringa av U-864 til handsaming. Den 29. januar 2009 melde regjeringa at ein ville gå inn for heving av U-864, men òg at det skulle gjennomførast ei ekstern kvalitetssikring. Dovre Group og Transportøkonomisk institutt har gjennomført den eksterne kvalitetssikringa for hevinga av U-864. Desse selskapa er prekvalifiserte av Finansdepartementet til å gjennomføra denne typen oppdrag. KS2-rapporten er svært kritisk til det føreliggjande hevingsprosjektet. Rapporten peikar m.a. på at det er knytt stor usikkerheit til kva tilstand vraket er i, dei fysiske eigenskapane på havbotnen, mengda kvikksølv, kva miljømessige kriterium som skal vera akseptable, og løysingar for handsaming av havbotnen etter hevinga av sjølve vraket. Vidare vert det peika på at metode- og prosjektutvikling er komne kort, i høve til kva som er vanleg på dette stadiet i eit prosjekt. Kontrakten som er inngått med Mammoet Salvage vert i rapporten vurdert som uklar på fleire punkt. Det vert konkludert med at prosjektet ut frå dei planane som føreligg, ikkje er godt nok førebudd, og at det er høg risiko knytt til arbeidsomfang, kontraktstilhøve og styringsevne. Vidare seier rapporten at det er tvil om prosjektet kan styrast på ein tilstrekkeleg kontrollert måte, noko som også er uheldig i høve til tryggleik og miljø. Det vert ut frå dette rådd frå å gå vidare med prosjektet med den føreliggjande kontrakten. I etterkant av framlegginga av proposisjonen har det kome innspel frå m.a. Mammoet Salvage, som er tildelt kontrakten. Det har også vore kontakt mellom selskapet og Kystverket, som statsråden har orientert Stortinget om. Dei justeringane ein har gjort i kontrakten, endrar ikkje heilskapen i det biletet som vart gjeve i KS2-rapporten. Endringane går for det meste på kontraktsmessige og økonomiske tilhøve. Utan at eg vil gje meg ut for å vera nokon juridisk ekspert, vil eg peika på at det i anbodsregelverket vel er grenser for kva endringar som kan gjerast i ein kontrakt etter at anbodskonkurransen er avslutta. Manglane knytte til førebuing, planar, organisering og styring av prosjektet er framleis til stades, og spesielt det KS2-rapporten omtalar – på side 17 – når det gjeld handsaming av havbotnen etter heving, gjev grunn til uro. Her står det m.a.: «Det foreligger stor usikkerhet knyttet til behandling av sjøbunn etter heving, og det må forventes betydelige endringer i arbeidsomfanget knyttet til dette.» For den vidare oppfølginga vert det no tilrådd å gjennomføra eit forprosjekt i tråd med staten sin prosjektmodell. Dette vil gjera det mogleg å dela opp arbeidsomfanget på ein meir føremålstenleg måte, og nytta betre tilpassa kontraktstrategiar. Dette vil også gje betre styring og kontroll. Etter handsaminga no i Stortinget må arbeidet med dei naudsynte utgreiingane starta opp så raskt som mogleg. Regjeringa må koma attende til Stortinget med saka på eigna måte, og i regjeringspartia sin komitémerknad vert det føresett at det vert gjeve informasjon om status og framdrift i arbeidet i samband med statsbudsjettet i 2011. Ved å gå breiare ut i søket etter løysingar, og – ikkje minst – gå djupare inn i kvalitetssikringa av dei konsepta som vert valde, er det von om å finna gode måtar å gjennomføra hevinga på. På den opne høyringa komiteen hadde 27. april no i år, kom det fram fleire interessante tilnærmingsmåtar som det vil vera vel verdt å få greidd ut nærare. Det vart skissemessig presentert metodar, alt frå utelukkande bruk av dykkarar til å finna og henta opp behaldarane med kvikksølv til bruk av fjernstyrte ubemanna undervassfartøy og meir utstyrskrevjande hevingsmetodar. Alt dette er interessante tilnærmingar som må utgreiast nærare, og sjølv om den føreliggjande kontrakten med Mammoet Salvage no må terminerast, er det ingenting som skulle tilseie at dette selskapet vil vera ekskludert frå å tevla i ein neste runde. Framstegspartiet, Høgre og Kristeleg Folkeparti meiner at operasjonen som Mammoet Salvage har føreslått, og fått førebels kontrakt på, vil fjerna kvikksølvet på ein tryggast mogleg måte, og med dei ressursane som er naudsynte for å sikra god framdrift. Desse partia har òg fremja forslag til Stortinget om å gjera vedtak om dette. Ofte, ja kanskje oftast, er det enkle det beste. Viss det enkle her er å seia ja til opposisjonen sitt forslag, er det etter mi meining i alle fall ikkje det beste når det gjeld å ha den miljømessig sikraste løysinga. Her passar det heller ikkje med «kjapt, trygt og billig», om nokon skulle ynskja det. Handteringa av kvikksølvet i U-864 vil nok ikkje verta enkel. Det kan ikkje gå så kjapt som me skulle ynskja, og billeg vil det – uansett løysingsalternativ – ikkje verta. Uansett kva løysingar som til sjuande og sist vert valde, må det i alle fall vera trygt for menneske og miljø, og me må sikra ei rask, men forsvarleg framdrift. Regjeringa si avgjerd om heving står fast, noko også statsministeren stadfesta på reise på Vestlandet 19. mai i år. Kvikksølvforureininga skal handterast på ein miljømessig best mogleg måte, men prosjektet må sikrast betre. Me har ikkje råd til å utsetja miljøet for risikoen ein mislukka hevingsoperasjon ville innebera. Det ansvarlege no er difor å slutta seg til Regjeringa sitt opplegg. Eg tar med dette opp mindretalsforslaget som framgår av innstillinga.