Haakon Blankenborg (Arbeiderpartiet), 2004-03-22:
Først om geografi: Det er ikkje slik at det vil komme mange frå Aust-Europa til Norge når EØS no er utvida, for EU er ikkje utvida til Aust-Europa. Dersom EU var utvida til Aust-Europa, ville også Finland eller t.d. Vardø ha vore i Aust-Europa. Dei landa som har komme inn i EU, er dei sentraleuropeiske landa. Dette kan høyrast ut som språkleg finmekanikk, men for dei det gjeld, er dette ganske viktig, for omgrepet «Aust-Europa» er ei politisk leivning frå den kalde krigen, som har lite med det noverande Europa å gjere. Og det var desse sentraleuropeiske landa som Stortinget i slutten av januar, da vi hadde dette oppe, nær samrøystes slutta seg til skulle bli ein del av vårt nye handelsområde. Så vidt eg hugsar, var det berre Kystpartiet som til sjuande og sist stemde mot den utvidinga, sjølv om det i debatten her kunne høyrast ut som om òg nokre andre kanskje burde ha stemt imot den gongen. Eg skal komme tilbake til Framstegspartiet litt seinare her. Dei fleste av oss, i alle fall, stemde for ei utviding, fordi det ville ha ein positiv effekt for dei nye medlemslanda, det ville ha ein positiv effekt for Norge, og det ville ha ein positiv effekt for Europa samla sett. Derfor er også dei økonomiske bidraga som Norge står for i dei nye medlemslanda, viktige. Prinsipielt sett er det ikkje noko nytt vi står framfor. Da vi gjekk inn i EØS-området tidleg på 1990-talet, var også Portugal, Hellas, Spania og Irland medlemmer – land med mykje lågare kostnader enn det Norge hadde. Dei ligg kanskje noko lenger unna, men prinsipielt er det ikkje noko nytt. Slik sett stod vi overfor dei same problema den gongen som det vi gjer når vi får inn Polen eller andre nære naboland, anten frå Baltikum eller frå andre delar av Europa. Rett nok er omfanget av ein eventuell tilgang på arbeidsfolk frå desse landa ukjent – det var det også den gongen – men ein kan kanskje tru at fleire vil prøve å komme til Norge frå desse landa som ligg nær, og som har ein viss tradisjon for å komme til Norge, enn frå dei landa som ligg lenger unna. Men det er viktig å ha med seg at det verken er ei massiv vandring av arbeidsfolk over landegrensene i EU – som EU kjenner til no – eller mellom dei fattigaste landa i EU og rikare land som ligg eit stykke unna oss. Det er tvert imot ein forbløffande mangel på folk som reiser over landegrensene for å søkje arbeid. Kanskje ein kunne ønskje det var fleire som gjorde det. Det er dermed ikkje eit prinsipielt nytt problem, men likevel er det viktig at ein, når ein har moglegheit til det, gradvis går inn i den nye situasjonen. Derfor er det også brei semje om å bruke overgangsordningar, eventuelt seinare også ein vernemekanisme, om det skulle bli nødvendig. Eg ser ikkje på overgangsordningar som den store debatten her. Dette er ein debatt om når ting kunne blitt lagde på bordet osv., og det er delvis ein debatt om innhaldet i desse overgangsordningane. Den store debatten her går på reguleringa av den norske arbeidsmarknaden. Det er etter mitt syn ikkje utlendingane som er problemet eller stridstemaet – sjølv om det er nokre her som vil gjere utlendingar til eit stridstema – diskusjonen her går på korleis vi skal organisere den norske arbeidsmarknaden. Det er fullt ut mogleg å gjere mykje innanfor det nasjonale regelverket. Dei punkta som Arbeidarpartiet, og SV særleg, har lagt fram her, er døme på tiltak som kan gjennomførast innanfor nasjonalt regelverk utan å komme i strid med EU eller EØS-regelverket. Usemja her dreier seg om dette, og ikkje om ein skal ha ei overgangsordning eller ikkje. Det har såleis også relativt lite med EØS-utvidinga å gjere. Nokre punkt er det, men i hovudsak er dette ein politisk diskusjon om innhaldet i den norske arbeidsmarknaden og korleis den skal sjå ut. Da blir det litt pussig å høyre at t.d. Arbeidarpartiet stressar når det gjeld tariffavtaler. Ja, vi stressar når det gjeld tariffavtaler, fordi det er ein av dei byggjesteinane i ein sivilisert arbeidsmarknad som vi har opparbeidd, som er viktig i Norge, som er viktig i mange andre land, og som vi dermed ønskjer å ta vare på. Det gjer vel også fleirtalet her, men da bør det ikkje vere noko problem at ein framhevar tariffavtalene. Det bør vere eit poeng å framheve tariffavtalene som eit instrument for å halde oppe ein sivilisert arbeidsmarknad. Eg vil minne om diskusjonen som var før EØS-avtala kom. Da var Kristeleg Folkeparti svært ivrig etter å få ei lov om allmenngjering av tariffavtaler. Utan Kristeleg Folkeparti hadde vi aldri fått ein lov om allmenngjering av tariffavtaler, nettopp fordi ein ønskte ei regulering av arbeidsmarknaden, og med tariffavtalene som eit berande element. Så kan ein seie at den loven ikkje har vore brukt så overvettes mykje, tvert imot ingen ting, men viljen til å bruke den typen instrument var viktig den gongen, og han er viktig no. Det er det vi ønskjer å få fram, og at vi kan gå vidare på den vegen. Da håper eg også at Kristeleg Folkeparti framover, når vi tek opp desse punkta på nytt, for dette er ikkje siste sjanse til å ta opp slike punkt, vil vise vilje til å regulere arbeidsmarknaden og støtte partane i arbeidslivet, og særleg fagrørsla, på same måten som dei gjorde for vel ti år sidan. Da kan det vere mogleg å få til ein del av det som også vi ønskjer. Det er heller ingen grunn til å sperre auga opp for at Arbeidarpartiet eller SV har eit syn som fell saman med synet til fagrørsla. Det synest eg er ein debatt vi kunne leggje til side, fordi ein ser på innhaldet i det som blir foreslått, og ikkje på motivet, som ein innbiller seg. Det er ikkje noko problem at ein har eit syn som er samanfallande med fagrørsla sitt, like lite no som det var det i 1992, eller når som helst, da andre også meinte at det å styrkje partane i arbeidslivet var eit vesentleg poeng. Lat oss sjå på behovet for å styrkje partane i arbeidslivet, på kva mekanismar som gjer at vi kan ha gode sosialordningar og lønnsordningar i tråd med det som er «gjengs», som det heiter her i ulik ordbruk. Kanskje er ikkje partia så usamde som det høyrest ut for, på det punktet, men problemet er at vi ikkje har fått høyre kva ei rekkje av partia eigentleg meiner om dette punktet. Kva som skal vere gjengs tariffavtale, har dei fleste vist til, men kva som er gjengs i forhold til å ta vare på det norske systemet for eit sivilisert arbeidsliv, er eit spørsmål om å vere konkret. Dei konkrete punkta ligg på bordet, og det er ikkje siste gongen vi ser på dei. Regjeringa vil ha høve til å komme tilbake til lista både frå Arbeidarpartiet og SV ved seinare høve. Det vi kan slå fast no, er at det er veldig uklart kva Regjeringa meiner om denne konkrete lista, men vi høyrer veldig mykje om kva dei meiner om overgangsordningane. Det kan for så vidt vere vel og bra, men vi ønskjer at ein no og i tida framover kjem tilbake til dei konkrete punkta for organisering av det norske arbeidslivet. Kanskje vil statsrådane komme inn på det seinare, men om dei ikkje gjer det no, bør det vere ei forplikting frå Regjeringa si side til å komme tilbake til konkrete vurderingar av desse punkta ved eit seinare høve. Framstegspartiet har hatt ein innfallsvinkel til dette som illustrerer ganske godt at dette er ein debatt om det norske arbeidslivet og korleis det skal sjå ut. Representanten Sandberg hadde nærmast ein nekrolog over den sjølvstendige norske arbeidsmarknaden – dvs. dei åra vi har igjen av denne arbeidsmarknaden, det var slik eg høyrde det. Dei har lagt fram eit forslag som dei meiner løyser mange ting. Det forslaget løyser ingen ting. Det løyser ikkje noko i forhold til handel med tenester, det løyser ikkje noko på lang sikt i forhold til arbeidsinnvandring for individuelle arbeidstakarar, fordi dette er same kva ei overgangsordning. Det som Framstegspartiet burde ha gjort, var å stemme imot og ha sørgt for at Norge ikkje hadde slutta seg til EØS i det heile, og så kunne ein ha bestemt seg for at dette er ei linje å følgje. Men det gjorde dei ikkje, og da er det litt som å snyte seg når nasen er av. No er det gjort, og dermed er ein inne i ein felles arbeidsmarknad, sjølv om Framstegspartiet skulle ønskje at ein hadde ein norsk arbeidsmarknad, der ein kunne drive sosial dumping på den same måten som ein gjer i dag, fordi det partiet er imot dei tiltaka mot sosial dumping som vi har foreslått. Det er berre det at dei vil at den forma for sosial dumping kan gå føre seg innanfor dagens regelverk, men ikkje i eit nytt utvida EØS-område. Det er ein viktig skilnad, og vi kan ta med oss at slik er debatten også i EU-området. Framstegspartiet sluttar ikkje å vere Framstegspartiet sjølv om vi er i eit felles EU/EØS-område, SV sluttar ikkje å vere SV sjølv om vi er i eit felles EU/EØS-område, og Arbeidarpartiet heller ikkje. Vi er spente på om regjeringspartia sluttar, men dei har tid til å komme tilbake til punkta om regulering av den norske arbeidsmarknaden i sine innlegg – og seinare. Med dette viser eg berre til dei konkrete punkta som er lagde fram av Arbeidarpartiet, og SV særleg, og til innlegga frå Karl Eirik Scjøtt-Pedersen. Til mi store overrasking er eg også fullstendig samd i det som vart sagt av Heikki Holmås her.