Olav Akselsen (Arbeiderpartiet), 2006-10-24:
Situasjonen i Afghanistan er vanskeleg. Landet har vore herja av krig i fleire tiår. Landet har ingen demokratisk eller folkevald tradisjon. Det eine omsynslause diktaturet har følgt etter det andre. Landet har knapt nokon gong hatt ei sentral regjering med kontroll over heile landet. Krigsherrar og lokale stammer har vore meir opptekne av eigeninteresser enn av forholda for innbyggjarane. Sivilbefolkninga har lidd i generasjonar og lever under folhold me i vår norske kvardag vanskeleg kan tenkja oss. Afghanistan er eit av dei fattigaste landa i verda. Levestandarden er svært låg, og ein opplever direkte humanitær nød. Tørke og krigshandlingar forverrar situasjonen. Institusjonar som me her til lands tek som ei sjølvfølgje, er ikkje-eksisterande i Afghanistan. Helsevesenet er svært mangelfullt. Det same er utdanningssystemet. Politiet og justisvesenet har store manglar. Nasjonalt forsvar og tryggingsstyrkar er ikkje bygde ut. Heller ikkje val på president og ei folkevald nasjonalforsamling har gjeve den utviklinga ein kunne ønskt eller håpa. Sentralmakta greier ikkje å ta i vare innbyggjarane sine tryggingsbehov. Den venta utviklinga i levekår har dessverre heller ikkje kome. Frustrasjonen spreier seg. Det er aukande misnøye med presidenten og regjeringa. Dei utanlandske styrkane blir òg møtte med større skepsis no enn før. Det ser òg ut til å vera aukande oppslutnad om Taliban og andre opprørsgrupper. Tryggingssituasjonen hindrar ei normal utvikling i landet. Det sivile samfunnet lir. Vanleg næringsaktivitet er vanskeleg. Foreldra er redde for å senda ungane sine på skulen. Frykta grip om seg. Afghanistan treng hjelp frå det internasjonale samfunnet for å skapa eit betre liv for innbyggjarane sine. Eg er glad for at Noreg har stilt opp for å hjelpa det afghanske folket. Noreg er blant dei største bidragsytarane når det gjeld både sivil og militær støtte. Gjennom deltaking i ISAF har Noreg i dag om lag 550 soldatar i Afghanistan. Det er ein oppgang på om lag 80 sidan regjeringsskiftet. ISAF er den høgast prioriterte internasjonale operasjonen for denne regjeringa, og ein reknar med langvarig norsk nærvær. Regjeringa avgjorde i førre veke at ho ikkje vil auka det norske styrkebidraget no, og at Noreg skal konsentrera den militære innsatsen i Afghanistan til områda i nord. Regjeringa presiserer likevel at ein i prinsippet kan delta med styrkar i heile ISAF sitt ansvarsområde. Det er heller inga avgrensing for kva bidrag Noreg kan stilla med. Regjeringa vil vidare vurdera behovet for å endra det norske styrkebidraget. Arbeidarpartiet støttar Regjeringa si avgjerd. Støtta frå Noreg til oppbygging av det sivile samfunnet vil i år vera på rundt 400 mill. kr – også det er ein oppgang sidan i fjor. Den norske støtta er konsentrert om utdanning, styresett og offentleg administrasjon, landsbyutvikling og kamp mot narkotika. Noreg gjev òg store bidrag til humanitære formål, demokratiutvikling og oppbygging av politi og rettsvesen. Det er no behov for ytterlegare innsats og betre koordinering. For å snu utviklinga må det afghanske folket oppleva framgang i levekår og ein tryggare kvardag. Noreg vil auka den norske innsatsen til neste år med 100 mill. kr. Det er viktig for å få til ei positiv utvikling i landet og på den måten hjelpa til å auka oppslutnaden om dei demokratiske institusjonane. Det er viktig å styrkja legitimiteten til afghanske styresmakter. Eg er glad for det initiativet Noreg har teke for å få til ei betre koordinering og for i større grad å trekkja inn FN og Verdsbanken. Ei sterkare satsing frå det internasjonale samfunnet på sivil hjelp til Afghanistan vil vera heilt avgjerande for å få til ei stabilisering i landet – og det hastar. Regjeringa sitt vedtak om å vidareføra noverande nivå og i denne omgangen ikkje senda nye styrkar til Afghanistan skapte sterke reaksjonar blant enkelte. Sjølv om eg kan forstå at det går an å ha eit anna syn på dette spørsmålet, meiner eg at mange av reaksjonane ikkje på nokon måte står i forhold til den avgjerda som Regjeringa har teke. Ifølgje enkelte reaksjonar kan ein få inntrykk av at Noreg no nærast er i ferd med å melda seg ut av NATO, og at me ved å seia nei til nye norske bidrag no heller ikkje må rekna med hjelp dersom vårt land skulle bli trua. Dette er sjølvsagt ikkje tilfellet. Noreg får regelmessig spørsmål om å stilla med styrkar til ulike oppdrag i regi av EU, FN og NATO. Noreg har tradisjonelt prøvt å stilla seg positiv til slike førespurnader, men det har aldri vore nokon automatikk. Både denne regjeringa og tidlegare regjeringar har måtta seia nei til spørsmål om bidrag. Det er fleire eksempel på dette. Blant anna har ein fleire gonger sagt nei til NATO sin treningsmisjon i Irak. Ein har fleire gonger behandla spørsmål om å senda F-16-fly og transportfly til Afghanistan, og avslått førespurnadene. I førre periode var det sterke reaksjonar i NATO og i Noreg på at dåverande regjering valde å trekkja ut ein norsk infanteribataljon frå Kosovo, i ein svært spent og vanskeleg situasjon – ei avgjerd som etter mitt syn var langt meir dramatisk enn den avgjerda dagens regjering har teke, om å vidareføra aktiviteten på noverande nivå. Sjølv om ein kan vera kritisk til kva den førre regjeringa gjorde i Kosovo, kan eg ikkje sjå at den avgjerda har skada vårt forhold til NATO. Det er òg slik at dei fleste andre NATO-landa med jamne mellomrom har avslått førespurnader om bidrag. Det gjeld òg spørsmål knytte til bidrag til Afghanistan. Ein bør difor vera forsiktig med å haussa opp dette spørsmålet. Noreg er på linje med andre land i dette tilfellet, og den norske avgjerda kan ikkje tolkast som at ein ikkje stiller opp for NATO. Etter at Regjeringa i førre veke offentleggjorde vedtaket om å vidareføra det norske styrkebidraget til Afghanistan på dagens nivå, kom det sterke reaksjonar på at Stortinget ikkje var involvert eller konsultert. Regjeringa sine medlemer har nok teke dette inn over seg, og eg merka meg det utanriksministeren sa innleiingsvis, og for så vidt òg avslutningsvis, om behovet for eit tett forhold til Stortinget. Som leiar av utanrikskomiteen vil eg presisera at det er viktig at Stortinget blir involvert i viktige avgjerder om utanrikspolitikken. Me har lenge hatt eit ønske om stor grad av konsensus i viktige utanrikspolitiske spørsmål. Det står fast. Sjølv om me no har ei fleirtalsregjering, er behovet for konsultasjonar med Stortinget like stort. Eg vil likevel presisera at det ikkje finst eit fasitsvar på kva tid den utvida utanrikskomiteen skal kallast inn. Det har fleire gonger vore retta kritikk både mot denne regjeringa og tidlegare regjeringar fordi ein har kalla inn til eit møte utan at ein har hatt noko nytt å seia. Regjeringa og Arbeidarpartiet oppfatta avgjerda i førre veke som ei vidareføring av dagens politikk, og dermed ikkje som ein ny politikk slik at det var behov for å konsultera Stortinget. Men når det er sagt, har ein merka seg den kritikken som har kome fram. Eg håpar iallfall at ein i framtida skal kunna greia å ha god og tett dialog med Stortinget om den typen spørsmål me diskuterer i dag.