Ingvald Godal (Høyre), 1999-06-07:
I St. meld. nr. 23 for 1998-99, Forsvarets investeringsprofil, som Stortinget handsama i vinter, vart det lagt opp til eit nyinvesteringsprogram for Forsvaret fram til og med år 2006 på ca. 55 milliardar kr. Dei investeringane me skal ta stilling til her i dag, utgjer ca. 25 milliardar kr. Dei vil strekke seg utover 2006 i tid, likevel utgjer dei prosjekta me drøftar i dag, ein vesentleg del av ovannemnde investeringprofil. Det dreiar seg om store summar, og dersom programmet skal kunna gjennomførast på ein effektiv måte, slik at me får maksimal forsvarseffekt ut av løyvingane, er det heilt naudsynt at Regjeringa og stortingsfleirtalet systematisk syter for samsvar mellom mål og ressurstilgang. Dersom så ikkje skjer, vil konsekvensane uunngåeleg bli vingling, stor fare for feilinvesteringar og ei fundamental uvisse i heile Forsvarets organisasjon. Tilstanden i Forsvaret i dag er diverre ein illustrasjon på dette. Når Forsvarets overkommando no greier ut nær sagt alt mellom himmel og jord, er det jo nettopp i eit slags fortvila forsøk på å koma ut av den ubalansen Regjeringa og stortingsfleirtalet har ført dei opp i. Eg trudde faktisk at det var håp om at ein no hadde lært, dette også på bakgrunn av den alvorlege åtvaringa frå direktøren i Forsvarets forskningsinstitutt i vinter om den såkalla doble ubalansen i Forsvaret. Så kjem altså Regjeringa i revidert nasjonalbudsjett med framlegg om å draga inn 100 mill. kr av løyvde midlar til materiellinnkjøp i Forsvaret. I førre periode drog Regjeringa og fleirtalet som kjent, inn 1,15 milliardar kr frå løyvde midlar til materiellinnkjøp, noko som m.a. førte til at me måtte kansellere ein inngådd kontrakt for ei høgst nødvendig fornying av Hercules-flåten. Regjeringa held altså fram med den svært uheldige praksisen å bruke kap. 1760 som ein ymsepost eller salderingspost for alt mogleg anna, dette samstundes med at Regjeringa legg fram eit ambisiøst program for å skaffe nytt materiell og ei melding om sterkt aukande ambisjonar når det gjeld internasjonale operasjonar. Dersom ein kommune hadde gått fram på ein slik måte, ville den sjølvsagt ha vorte stoppa av fylkesmannen, men Stortinget har som kjent ingen fylkesmann over seg. For Høgre er saka enkel, me løyver alltid til siste krone i samsvar med måla. I Forsvarsstudien 1996 sa forsvarssjefen at han måtte ha 1,5 pst. vekst i dei årlege budsjetta for å nå måla som Regjeringa og Stortinget gjekk inn for. Regjeringa gjekk inn for nullvekst dei to fyrste åra i langtidsmeldinga. Alt tyder på at forsvarssjefens overslag er eit minimum for å nå måla. Difor legg Høgre dette til grunn i sine budsjettopplegg. Kampen etter langtidsmeldinga har for Høgres del bestått i ein løpande og knallhard strid for å få Regjeringa til ikkje å gå med på Høgres opplegg, men å stå på sitt eige, under budsjetthandsaminga i fjor haust og så no i revidert nasjonalbudsjett. Dette er bakteppet for den saka me no har til handsaming. I Høgre må me i fyrste omgang utforme vår eiga forsvarspolitiske linje, for så å gjera alt me kan for å presse Regjeringa og regjeringspartia til i alle høve å stå på sitt eige opplegg. Når det så gjeld dei forslaga til materiellinnkjøp som me skal ta stilling til i dag, har dei Høgres fulle støtte. Me vurderer dei som strukturuavhengige, dvs. materiell som me treng, same kva endringar i strukturen vi får i åra som kjem. Me er einige i opplegget for å skaffe nye fregattar og i at dette har fyrste prioritet. Me er òg einige i at det bør anskaffast minst fem. Opplegget for gjenkjøp er skissert i innstillinga, og eg viser til denne, men eg vil understreke at dette ikkje må gjennomførast på ein slik måte at det aukar kostnadene ved prosjektet. Eg finn òg grunn til å peike på at strategisk partnarskap kan vera eit interessant alternativ til direkte gjenkjøp og bør vurderast der dette måtte vera aktuelt. Det same gjeld for flykjøpet, som er det andre store innkjøpet som det er gjort framlegg om. Ettersom dei økonomiske rammene er så uføreseielege, av grunnar eg har vore inne på tidlegare, er det nødvendig å bygge inn fleksibilitet i tid i samband med å skaffe nye fly, og Høgre er einig i det. Når det gjeld missiltorpedobåtane, har Høgre saman med Arbeidarpartiet repetert sine felles merknader frå handsaminga av langtidsmeldinga i fjor vår og investeringsprofilen i vinter, og me fremmar no framlegg i samsvar med dette. Somme har kalla dette forsering, men det er det ikkje. Desse to partia har halde stø kurs i denne saka heilt frå handsaminga av langtidsmeldinga i 1993. Der vart det vedteke å redusere talet på MTB-ar frå 38 til 22. 14 av desse var av HAUK-klassa som skulle moderniserast. 8 nye skulle skaffast og innfasast frå ca. 1998. I investeringsproposisjonen våren 1995 vart prosjektet presentert for vedtak. I budsjettet for 1996 vart det vedteke å utvikle og skaffe ein forseriebåt. Serieproduksjonen var føresett i åra 1999-2003. I budsjettet for 1997 vart det opplyst at det var inngått kontrakt med Kværner Mandal om forseriebåten, som skulle leverast i 1998 og testast i eit år. Ein opsjon skulde gjelde fem-sju nye fartøy. Av utanforliggande grunnar vart forseriefartøyet noko forseinka og som kjent levert no i vår. Det er no til utprøving. Testperioden på eitt år vil såleis gå ut våren 2000. I samsvar med ovanståande har Sjøforsvaret inngått opsjon med leverandøren for levering av ytterlegare sju fartøy. Denne opsjonen går ut 1. juli neste år. Av den grunn burde det vera sjølvsagt at dersom resultatet av prøvane er tilfredsstillande, utløyser ein opsjonen og går vidare med produksjonsfasen umiddelbart. Dette er det einaste som er økonomisk forsvarleg. Alt anna blir dyrare. Dersom ein utset produksjonen med tre år, som Regjeringa og mindretalet her i huset går inn for, vil prosjektet nødvendigvis bli dyrare fordi produksjonsmiljøet vil bli spreitt i mellomtida, ny kontrakt må inngåast, kanskje med ein ny leverandør som må starte heilt frå nytt av. Kanskje vil ein måtte gå gjennom ein ny runde med tilbod. Det er bruka 300 mill. kr på forseriefartøyet, dei kan i så fall vera kasta rett ut av vindauga. Det burde vera sjølvsagt at slikt har ikkje Forsvaret råd til. Samstundes må me koma i hug at MTB-ar av HAUK-klassa ikkje blir nyare med åra, og at Regjeringa har med ein MTB-skvadron i sitt framlegg til Forsvarets innsatsstyrke for internasjonale operasjonar som skal vera operativ seinast sommaren 2005. Det er elles eit godt prinsipp å gjera seg ferdig med eitt prosjekt før ein startar på eit nytt, og ikkje omvendt. På denne bakgrunnen meiner Høgre bestemt at ein må gå vidare med produksjonsfasen av dei nye MTB-ane umiddelbart dersom prøveperioden gjev eit vellukka resultat. Investeringsprofilen må difor justerast for å gjeva plass til dette, og pengar må løyvast seinast i samband med revidert nasjonalbudsjett våren år 2000. Eg er svært glad for at Arbeidarpartiet er einig i dette, slik at dette prosjektet kan gjennomførast på ein rasjonell måte og på den økonomisk sett gunstigaste måten for Forsvaret. Det heile dreiar seg eigentleg om finansiering av ein rasjonell måte å gjennomføre dette prosjektet på, og det forslaget om utsetting, avviket frå den opphavlege timeplanen, som Regjeringa og ein del parti her i huset går inn for i dag, vil heilt klart gjera at dette prosjektet blir dyrare enn det trong å vera. Elles har eg lyst til å seia at det er mykje uro omkring planane osv. i Forsvaret i dag, og eg er ikkje sikker på om ikkje uro kan vera bra – fred er ei det beste, veit me – så at det no blir vurdert mange alternativ, og at ein planlegg, er bra. Det er sjølvsagt ynskjeleg med ein viss realisme, slik at ein ikkje planlegg for ting som ikkje høyrer heime i den verkelege verda. Det viktige for oss her i Stortinget er at neste langtidsmelding blir behandla her våren 2001, slik me har bestemt. Det er ein absolutt milestolpe. Me må då ha meldinga før jul år 2000 – for ei langtidsmelding må me ha skikkeleg tid på. Me skal reise ein heil del, me skal ha mange høyringar, det er ikkje slik at ein kan dumpe ei langtidsmelding her før påske år 2001 og vente at me skal bli ferdige med den før ferien. Det er heilt uansvarleg. Difor må me ha denne meldinga før jul neste år. Kva Regjeringa gjer i mellomtida, er akkurat det same for meg, men det vil bli alvorlege problem her i huset dersom me ikkje får langtidsmeldinga før jul neste år.