Bård Vegar Solhjell (Sosialistisk Venstreparti), 2016-01-19:
Internasjonal handel har hatt, og har, store fordelar for landet som deltek i det. Noreg er eitt av landa som har hatt spesielt store fordelar av det, og fortset å nyte godt av det. Vi er heilt avhengige av internasjonal handel. Det same gjeld potensielt mange utviklingsland dersom handelsavtalane og rammevilkåra vert vidareførte og gjorde på fornuftige måtar. Difor er det viktig at vi fortset arbeidet for eit fornuftig handelsregime i eit multinasjonalt rammeverk. Samtidig er det potensielle utfordringar knytte til internasjonal handel. Auka handel medfører auka klimagassutslepp frå transport. Det kan utfordre vilkår for arbeidsliv, helse og sosiale standardar. Difor må utviklinga av eit internasjonalt handelsregime vere innanfor fornuftige sosiale, helsemessige og miljømessige standardar og arbeidslivsstandardar. La meg gå gjennom nokre hovudpunkt frå meldinga og merknadene som eg synest er sentrale når det gjeld dette – for det første kor viktig det multinasjonale rammeverket i WTO er. Det kan ofte vere komplisert for ei heil verd å verte einig, anten det er i internasjonale klimaforhandlingar eller i WTO. Det er likevel mange grunnar til at det er det beste verkemiddelet vi har, og til at vi må vere svært tilbakehaldne med å velje andre vegar. Det viktigaste er at dersom nokon bryt ut av den vegen, legitimerer det at andre i andre samanhengar kan gjere det. Difor er det viktig å halde fast ved det, ikkje minst fordi dersom store grupper land skulle verte einige om avtalar som f.eks. er i strid med interessene og synspunkta til mange utviklingsland, vil det vere bortimot umogleg for dei å få gjort noko med det og bevega ting i retning av deira interesser. Det andre er at eg er oppteken av at vi i tillegg til å vareta våre eigne interesser òg skal sørgje for at framtidige handelsavtalar og framskritt innanfor handelsavtalane vert utviklingsorienterte, altså at dei kan bidra til utvikling for land i sør. Mange av dei vil ha mykje å hente av auka handel, men akkurat som Noreg, og som f.eks. land i Asia, som har hatt veksten sin dei siste femti åra, er det viktig for dei strategisk å kunne utnytte heimemarknaden sin i ei industrialisering og i ein vekstperiode. Det å nytte denne moglegheita som svært mange land som har vore gjennom store framsteg og vekstperiodar, har gjort, er det viktig at vert bygd inn i handelsavtalar. Når det gjeld TISA-forhandlingane, er dei utfordrande på fleire felt. Det er openbert at når det gjeld den private tenesteytinga i Noreg, har vi mykje å tene på dei, fordi vi, som bl.a. representanten Hansen her var inne på, i stor grad har liberalisert tenestesektoren og privat tenesteyting meir enn andre. TISA-forhandlingane har likevel meir karakter av å likne på ein ny EØS-avtale ved at dei ikkje berre dreier seg om tollsatsar og importrestriksjonar, men om eit rammeverk. Difor er det avgjerande at vi ikkje går inn i prosessar som avgrensar moglegheitene våre til å ha ein sterk offentleg sektor eller til å ha styring over sentrale samfunnsområde i Noreg. Etter mi oppfatning er det avgjerande viktig at vi kan skape ein politisk debatt og ei openheit om det på førehand. Enkelte argumenterer med at no må vi forhandle, så kjem avtalen til Stortinget til slutt. Men det vi i så fall vil få framlagt, er «take it or leave it». Det er umogleg å påverke ein prosess med femti land etter at eit avtaleutkast ligg føre på bordet. Akkurat som i Europa-politikken er det i ein tidleg fase vi kan ha innverknad. Mi oppfordring vil vere å vurdere å offentleggjere alle norske innspel og forslag og aktivt ta ei rolle i offentlegheita og i Stortinget, f.eks. gjennom utgreiingar der ein inviterer til ein debatt om kvar vi står no. Heilt til slutt vil eg seie noko om investeringsavtalar og såkalla investor-stat-tvisteløysingsmekanismar. Fleire parti har ein eigen merknad om det problematiske med dei. Vi vil igjen oppfordre regjeringa til å vise openheit om det og kome til Stortinget og ta opp dei problematiske sidene som ligg i dei modellavtaleutkasta som tidlegare har vore sende på høyring.