Erling Sande (Senterpartiet), 2012-03-20:
Representantforslaget reiser ei viktig problemstilling. Forslagsstillarane skal ha all ære for at dei tek opp denne problemstillinga, at meir enn 300 000 tonn fullt etande mat går til spille i landet vårt, og dette skjer samtidig som meir enn ein milliard menneske går svoltne til sengs kvar kveld – eldre, ungar, kvinner, menn og foreldre, som opplever ikkje å kunne gje ungane sine det mest basale som er, nemleg mat. Dette er eit etisk dilemma, og det er moralsk vanskeleg. Eg skal ikkje gå inn på bakgrunnen for svolten i verda – det er det ikkje tid og rom for i denne debatten – men saksordføraren var inne på litt av bakgrunnen. Eg skal prøve å fokusere på kva vi kan gjere, for noko kan vi gjere for å redusere kastinga av mat. Eg trur representanten Astrup var inne på noko av det essensielle då han snakka om kunnskap og haldningar, for det er haldningane og kunnskapen til kvar enkelt av oss som avgjer korleis vi behandlar desse matvarene. Skulen er ein viktig arena for å formidle kunnskap om både kva kvalitet mat har, og korleis han utviklar seg, men også eksempelvis om desse merkjeordningane vi har, som «best før» og «siste forbruksdag». Eg hugsar sjølv heimkunnskapslærar Anne Lise Løvold på Davik som lærte oss dette enkle med at eit egg kan sleppast ned i eit glas med vatn, og flyt det opp, vil det vere eit dårleg egg, men søkk det ned, kan det mest sannsynleg etast. Hadde dette lege til grunn for nordmenns bruk av egg, hadde vi kanskje spart ein god del av dei 850 tonn fullt etande egga som vi kastar kvart år. Det er heilt openbert ting vi kan gjere. Vår Herre har utstyrt oss med opp til fleire sansar som gjev oss moglegheit til å vurdere kvaliteten på matvarer – syn, lukt, smak, til og med høve til å kjenne på f.eks. frukt og vurdere kvaliteten ut ifrå det. Men mange av oss brukar berre synssansen, og han brukar vi berre til å sjå på merkjedatoen. Det å spreie kunnskap både i skulen og i samfunnet elles på dette området, trur eg er viktig. Det er òg sånn at ForMat-prosjektet, som er eit samarbeid mellom det offentlege og næringslivet, men der fyrst og fremst næringslivet har handa på rattet, gjer veldig mykje bra arbeid innanfor dei konkrete områda som også forslagsstillarane her etterspør. Vi må vere med og bidra til det prosjektet. Det er ikkje noko mål at vi skal ha parallelle prosjekt til det gode arbeidet som der skjer, men i staden vere med og støtte opp om det. Det er vist til at avfallsmeldinga som kjem, òg vil vere ei moglegheit til å drøfte denne typen saker vidare. Eg synest det er eit paradoks at representanten Nikolai Astrup vel å vise til overproduksjon av mat og eksportsubsidiar – og brukte kanskje mest tid på det i innlegget sitt. Ja, i så fall er jo det ein kritikk fyrst og fremst av det EU som representanten Astrup viser ei sånn begeistring for på denne talarstolen. Ingen – eller i alle fall få – matvareprodusentar har ein slik overproduksjon som EU med den typen oversubsidiering som landbruket har i forhold til eksport, der ein dumpar matvarer inn på fattige land sine marknader. Eg er heilt einig med Astrup i at det ikkje bør førekomme, men å kople det direkte til dei sveltande rundt om i verda, der mange lever i land som eksporterer maten ut av det landet dei bur i, blir ei for dryg samanlikning. Det er ein spennande debatt som vi gjerne får høve til å ta igjen på eit anna tidspunkt. Igjen ros til forslagsstillaren for å ta opp og fokusere på denne saka. Når vi stemmer som vi gjer i dag, er det nettopp med tanke på det prosjektet som er på gang, som gjer veldig mykje bra på dette området, og som vi er innstilte på å vere med og styrkje vidare – og den kommande avfallsmeldinga.