Heidi Grande Røys (Sosialistisk Venstreparti), 2004-02-26:
Vi har til handsaming i dag eit forslag frå representantane Åslaug Haga og Inger S. Enger om generelt fritak frå å betale meirverdiavgift for arbeid på freda bygningar og anlegg i privat eige, eller kompensasjonsordningar med tilsvarande effekt. Fleirtalet i komiteen tilrår at dokumentet vert å leggje ved protokollen, medan eit mindretal ved Framstegspartiet, Senterpartiet og Kystpartiet fremjar eit forslag i tråd med det som er sett fram i dokumentet. Eg går ut frå at mindretalet sjølv vil gjere greie for sitt syn, og så skal eg i det vidare konsentrere meg om fleirtalet sitt syn. Kulturminne, kulturmiljø og kulturhistoriske objekt er ikkje berre historie. Det er òg ein del av eit levande samtidsmiljø, og såleis er den fysiske kulturarven del av både fortid og notid. Det er 2 300 freda bygningar i privat eige i Noreg. Etter plan- og bygningslova har alle som eig eit hus, ei generell plikt til å halde det ved like. Vedlikehald av ein freda bygning er i tillegg underlagt overvaking av kulturminneforvaltinga, og det kan stillast krav om at arbeidet skal utførast på antikvarisk måte. Dette er i regelen dyrare enn alminneleg vedlikehald, og ein skal ikkje underslå at det kostar å ta vare på og halde ved like kulturminne gjennom bruk – men det betalar seg òg. I tillegg til den økonomiske sida ved bruksverdien til kulturminne vil òg ei vidareføring av bruk halde oppe den sosiale betydninga og historia til kulturminnet. Ein eigar av freda kulturminne har høve til å søkje midlar frå fleire hald til arbeidet. Forslagsstillarane peikar med rette på at offentlege tilskotsmidlar ikkje strekk til for å kunne dekkje trongen for midlar, og fleirtalet i komiteen ber då òg Regjeringa i den varsla meldinga om kulturminne kome tilbake med ei vurdering av ulike måtar å få til ei satsing på i samsvar med ambisjonsnivået som Regjeringa sjølv legg opp til i St.meld. nr. 25 for 2002-2003, Regjeringens miljøvernpolitikk og rikets miljøtilstand. Mange av dei private eigarane er svært interesserte i og medvitne om dei verdiane dei har på eigedomane sine. Deira vilje, kompetanse og erfaring er avgjerande for at det enkelte kulturminnet eller kulturmiljøet skal verte teke vare på på ein god måte. Freda eigedomar er underlagde ei eiga og strengare forvalting enn andre. Det er difor særleg viktig at desse eigarane har rammevilkår som verkar motiverande, og som legg til rette for at dei aktivt skal kunne bruke og utvikle eigedomen sin. For 2004 utgjer dei totale tilskotsmidlane knytte til fysiske tiltak for vern og sikring av kulturminne om lag 123 mill. kr. I tillegg vil om lag 12 mill. kr av avkastinga av statens kulturminnefond kunne nyttast til føremålet. Eg vil her skyte inn at for SV sin del meiner vi det er for lite. Vi hadde ei ekstraordinær satsing på 200 mill. kr i vårt alternative statsbudsjett for 2004 til fartøyvern og andre kulturminne som ein del av ei ekstraordinær sysselsetjingspakke, og vi har òg dei siste åra auka posten til Riksantikvaren med fleire millionar. Når det gjeld sjølve forslaget om å frita arbeid på freda bygningar for meirverdiavgift, viser fleirtalet til finansminister Per-Kristian Foss, som i brev av 9. februar til komiteen skriv følgjande: «Omsynet til eit enkelt skattesystem talar for at ein bør unngå frådrag i inntekt som ikkje har direkte samanheng med å opptene inntekta. For å sikre størst mulig samanheng mellom faktisk inntekt og skattepliktig inntekt, bør økonomisk støtte til spesielle føremål normalt gjevast igjennom direkte støtte framfor særskilte frådrag i inntekt. Som hovudregel vil også støtta vere meir målretta dersom den blir gjeven igjennom direkte støtte enn igjennom særskilte frådrag eller andre særordningar i skattesystemet.» Eg må seie at det er sjeldan eg er så einig med finansministeren som i dette tilfellet! Det er òg slik at freda bygningar og anlegg i privat eige i ein del tilfelle vert nytta i avgiftspliktig næringsverksemd. Døme på det kan vere gardsdrift, og i den grad eit freda bygg eller anlegg vert nytta i avgiftspliktig næringsverksemd, har ein på vanleg måte rett til frådrag for inngåande meirverdiavgift på innkjøp til verksemda. Skattemessig, i høve til inntektsskattesystemet, vil òg kostnader med omsyn til våningshus på gardsbruk kunne førast til frådrag på linje med andre driftsmidlar. Altså har vi i dag fleire ordningar som støttar formålet. Utfordringa er vel at volumet er for lavt. Eg ser at forslagsstillarane i media hevdar at fleirtalet si tilråding vil seie at ein ikkje tek forfallet på kulturminne på alvor, men det er så feil som det kan verte. Her er jo fleirtalet nettopp positive til ein auka innsats for kulturminne, men vi ynskjer altså ikkje å handsame eitt av fleire forslag lausrive frå dei andre for å få det til, når vi veit at Regjeringa seinare i år skal fremje ei stortingsmelding om kulturminne, der ein kan få sett mange forslag til økonomiske tiltak i ein heilskap. Dette er òg det fleire av høyringsinstansane ber oss om. Både Norsk Kulturarv og Fortidsminneforeininga viser til at forslaget burde vore handsama i den rette konteksten, nemleg i den sektorovergripande stortingsmeldinga om kulturminne. Fleirtalet er altså einig i at ein skal nå det ambisjonsnivået som Regjeringa la opp til i St. meld. nr. 25, og som Stortinget slutta seg til. Og som eg har vore inne på, ber vi difor Regjeringa i den varsla meldinga om å kome tilbake med ei vurdering av ulike måtar å få til ei satsing på i tråd med ambisjonsnivået. Med det vil eg anbefale komiteen si tilråding.