Bård Vegar Solhjell (Sosialistisk Venstreparti), 2016-05-24:
Denne innstillinga inneheld ein ganske lang gjennomgang, som er fullstendig presis, etter mitt syn, om korleis Grunnlova har vore å forstå, kva historia er, og kva diskusjon som har vore rundt det. I innstillinga finn ein ikkje nokon stad at det store fleirtalet grunngjev kvifor det bør fortsetje å vere slik. Usemja dreier seg ikkje om korleis dette har vore å forstå, men om det er klokt å fortsetje å forstå det på den måten, praktisere det på den måten og ha følgjande tekst i Grunnlova. Berre på ein stad, utover den breie semja, seier fleirtalet at ein «mener vi skal følge den konstitusjonelle praksis som er anerkjent av så vel Utenriksdepartementet som konstitusjonell avdeling i Stortinget, og vil derfor tilrå at forslaget ikke bifalles.» Men det er inga anna grunngjeving enn at slik har det pleid å vere før. Mi oppfatning er at dette vil vere ei stor forbetring i måten vi behandlar så alvorlege spørsmål på. Lat meg grunngje det med tre punkt: For det første: Det er det viktigaste spørsmålet vi kan ta stilling til i eit samfunn, og då må jo behandlingsmåten stå i forhold til viktigheita. I denne salen behandlar vi små endringar, ned til 100 000 kr-klassen, i eit budsjett, vi kan reise spørsmål om bitte små ting, men spørsmål som gjeld om vi skal delta i ein krig, sende norske styrkar ut i krig, tek vi ikkje stilling til. Og som representanten Lundteigen sa, fører det òg til at det ikkje kjem inn her på same måten som andre saker gjer. Det er viktig på ulike måtar. Det er kanskje det viktigaste spørsmålet for samfunnet vårt – forsvar og sikkerheit. Kva oppgåve er meir grunnleggjande for ei statsmakt å vareta? Det vert dei største debattane om store konsekvensar. Dei krigane vi har delteke i, har vi hatt omfattande debattar om i Noreg – både medan dei gjekk føre seg og etterpå. Og sjølvsagt har det dei mest avgjerande konsekvensane for enkeltmenneske, som eg synest representanten Christensen på ein god måte trakk fram. Veldig mange nordmenn har opp gjennom tida, militært og sivilt, gjort ein stor innsats og hatt store oppgåver for Noreg internasjonalt. Ikkje minst har det store konsekvensar for dei enkeltmenneska og menneska rundt dei. Det kjenner eg ganske godt til sjølv. Min farfar, som var motstandsmann, sat i Sachsenhausen i tre år under andre verdskrigen, og to generasjonar seinare var søskenbarnet mitt ein av dei som døydde i Afghanistan, i norsk teneste der. Mange nordmenn kjenner til slike opplevingar. Heldigvis har dei fleste av dei fått sine kjære heim igjen. Poenget er at dei som tenestegjer, er opptekne av dei spørsmåla – om dei har folk i ryggen, om det vert kalla med sitt rette namn, om det er forståing heime for det dei gjer, og den beste måten å sikre forståing på er kunnskap om det som skjer, og at det kjem fram i offentlegheita. Så viktigheita er det første. Så er openheita eit argument i seg sjølv. Openheit vert sikra best ved at det må leggjast fram og grunngjevast i Stortinget, ved at kvart enkelt parti då må fremje sitt syn, og ved at grunngjevinga må kome fram her i denne salen. Eg er overtydd om at når vi vel det, kan vi ha ulike syn, men det vanlege har vore at det er eit stort fleirtal som er så overtydd om at dei gjer det rette, at den grunngjevinga vil tole offentligheita og tole ein debatt i Stortinget – òg med eit påfølgjande vedtak. Eg vil leggje vekt på at òg for historia sin del har det betyding. Det var vel representanten Christensen som trakk fram Afghanistan-krigen, som er ein litt spesiell situasjon, der SV, med støtte av Framstegspartiet, hadde eit tilstrekkeleg mindretall i den utvida utanrikskomiteen til å bringe saka inn for Stortinget. Det gjer at vi i ettertid betre kan studere det politiske grunnlaget for at vi gjekk inn i Afghanistan enn i liknande situasjonar, fordi både utanriksministeren og forsvarsministeren var her i ein open debatt i salen. Det var ein debatt der alle parti tok ordet og la fram si grunngjeving og sine resonnement rundt det. Dermed har vi frå denne salen i ettertid òg eit betre grunnlag for å vite korleis vi argumenterte, og kva som vart tenkt og sagt før vi gjekk inn i Afghanistan, enn vi har i andre situasjonar. Det tredje dreier seg om ansvar. I saker som har vore oppe til votering her i denne salen, har den enkelte representanten teke eit større ansvar enn det som ligg i at nokon har sete i eit lukka rom og akseptert det. Eg har jobba med desse spørsmåla i ganske mange år, og akkurat dette temaet om vedtaksmåten har oppteke meg, og eg har skrive ein del om det. Eg må seie at det er blant dei temaene der eg synest at argumenta som vert brukte mot, er uhyre tynne. Eit argument som var vanleg ganske lenge, var at det var praktisk nesten umogleg eller vanskeleg. Men det er i alle fall ikkje meir umogleg enn at Danmark faktisk gjer det på denne måten. Og så mykje meir effektive er jo ikkje danskar enn nordmenn enn at ikkje vi også kunne vere i stand til å gjennomføre det slik dei gjer i Folketinget. Eit anna argument som ofte kjem opp, er at openheita rundt planane kan svekkje oss i ein slik situasjon. Eg har sete i den utvida utanrikskomiteen i to periodar, så eg har vore borti kva for informasjon vi får der. Det er naturlegvis ikkje slik, heller ikkje i dag, at det vert gjeve informasjon om dei militære planane på noko i nærleiken av strategisk eller operativt nivå. Det er jo overordna politiske avgjerder. Det vert naturlegvis heller ikkje i dag gjeve i eit lukka forum, som gjorde at ein kunne risikere lekkasjar osv. Så det ville ikkje vere noko i vegen for å løfte vedtaka opp til eit overordna nivå. Informasjonen vert jo likevel gjeven til Stortinget, og det finst referat frå den utvida utanrikskomiteen, så når det gjeld informasjonsplikta, synest eg heller ikkje det er noko argument. Det konstitusjonelle argumentet oppfattar eg som reelt. Ein kan ha det prinsipielle synet at det rett og slett ikkje bør inn i Stortinget, men bildet er – og det er det viktig å få sagt – at Grunnlova er jo ikkje til hinder for ein open runde i Stortinget. For det første har det jo vist seg at vi har den sikringsventilen at eit mindretal i den utvida utanrikskomiteen kan ta saka inn i salen, og der kan det verta fremja forslag – sånn som det vart gjort under Afghanistan-krigen. Den gongen vart det votert over i Stortinget, så moglegheita finst. Kvar regjering kan med dagens grunnlov velje å halde ei utgreiing og sikre delar av dette med ei openheit. Men det vi ikkje har, er ei grunnlov som forpliktar oss til at det skal gjennomførast eit vedtak i Stortinget, at det skal gjennomførast ein open debatt, slik at kvar enkelt representant må stille seg bak. Mitt beste skjønn er at mykje av bakgrunnen for dette kjem av ein tradisjon som vi har i norsk utanriks- og sikkerheitspolitikk, og som eg respekterer, men som byggjer på at det er eit gode at vi har brei semje og ikkje altfor mykje debatt. Det kan ein forstå under den kalde krigen. Eg synest det er frykteleg vanskeleg å forstå at det skal vere førande i 2016, for det er med utanrikspolitikken som med andre spørsmål, at der det vert tenkt for likt, vert det som oftast tenkt for lite. Derfor kjem SV til å stemme for den grunnlovsendringa som gjer at vi vil ha behandling i Stortinget ved militær deltaking – med den presiseringa at det er fullt mogleg å gjere det utan grunnlovsendring, og at vi vil fortsetje å gjere det i dei enkeltsakene der det er aktuelt.