Torstein Rudihagen (Arbeiderpartiet), 2002-05-07:
Kommunalministerens utgreiing må eg erkjenne var både nedslåande og dramatisk. Vi kan slå fast at denne regjeringa gir opp distrikta. Eg hadde ikkje venta noko anna av Høgre, men når Venstre og Kristeleg Folkeparti er med på dette, har ein på mange måtar halde veljarane sine for narr. I statsbudsjettet vart midlane til regional næringsutvikling dramatisk kutta. Rammene til SND vart dramatisk reduserte, og kommunale næringsfond vart fjerna. Det same gjeld fraktutjamningstilskotet. Overføringane til landbruket vart kutta med 300 mill. kr på halvårsbasis. Kommunalministerens utgreiing underskriv på dette mønstret. Nå blir det sagt med klare ord at det ikkje lenger er noko mål å halde opp busetjinga i regionane. I staden blir det uttrykt at det skal vere ein balanse mellom landsdelane. Det vil seie at om f.eks. veksten i søre, sentrale delar av Oppland og Hedmark kompenserer for folkenedgangen i Gudbrandsdalen, Valdres og Østerdalen, ja, så er Regjeringa tilfreds. Politikken som Regjeringa satsar på, er meir ei desentralisert sentralisering enn det er distriktspolitikk. Dette kan vi ikkje godta. Det må vere eit mål at vi skal halde oppe busetjing, kulturlandskap og levande bygder rundt omkring i Noreg. Det har ein verdi i seg sjølv, men er òg ein føresetnad for å kunne utnytte naturressursane våre og skape nødvendige verdiar i dette landet. Eit land som ikkje satsar på levande bygder, blir fattigare på alle måtar. Vi ser resultata av manglande distriktspolitikk i andre land, der vi møter attgrodde lokalsamfunn og hus som rotnar ned. Så langt har vi i stor grad klart å hindre dette i Noreg. Nå ser vi likevel at mange kommunar og regionar er komne inn i ein negativ sirkel med folketalsnedgang og med bortfall av private og offentlege tilbod. I ei tid med sterke urbaniserings- og sentraliseringstrekk treng vi derfor sterke mottiltak. Ei utgreiing om distrikts- og regionalpolitikken burde derfor på ein offensiv måte ha drøfta korleis ein kan snu dette, og kva verkemiddel som trengst. Her er nok av tema. Heilt avgjerande er god regional næringsutvikling, nye verksemder og at nye arbeidsplassar må skapast som erstatning for reduksjon i eksisterande næringsliv. Dette må statleg politikk stimulere til. Kysten har m.a. eit potensial i marin sektor. Innlandet har moglegheiter innanfor det andre vekstpotensialet, det vi kan kalle kunnskapsintensive og teknologibaserte verksemder. Reiselivsverksemda er i vekst, men den er òg avhengig av levande bygder. Vi har ein ressurs i vasskrafta. Vi har moglegheiter med ein langt meir offensiv industripolitikk. Eg er einig i det som står om at vekstkrafta må komme nedanfrå. Men skal ein lukkast, må statleg politikk spele på lag. Vi må satse på forsking og utdanning som ei drivkraft, og ei langt betre samhandling mellom forsking, utdanning og lokalt næringsliv. Vi må skape utviklingsmiljø i byar og regionsenter som motorar i regionane. Det er rett. Men vi må i tillegg ha desentraliserte utdanningstilbod og utviklingsmiljø. Det er mange gode produktidear som aldri blir realiserte som forretning fordi ein manglar kapital og kompetanse. Derfor må ein styrkje både kapitaltilgangen og rettleiingsapparatet. I ein slik situasjon blir det meiningslaust å byggje ned SND, som nettopp kan bidra til det. Det er òg grunn til å minne om at vi har eit distriktspolitisk mål med landbrukspolitikken. Vi ønskjer eit landbruk ikkje berre for å produsere mat i dette landet, men òg for å halde oppe busetjing, kulturlandskap og levande bygder. Dette målet vil ein aldri nå med ei stor strukturrasjonalisering. Skal busetjinga vere målet, må vi ha eit småskala landbruk og tiltak for å betre lønsemda i dette landbruket. Ein føresetnad for levande distrikt er gode kommunikasjonar. Da må vi vere villige til å satse på bl.a. kollektivtilbod òg der det ikkje er bedriftsøkonomisk lønsamt. Breiband må byggjast ut over heile landet. Ein kan ikkje berre basere utbygginga på lønsemd og konkurranse, slik det heiter i utgreiinga. Men staten må anten gjennom konsesjonsvilkår overfor aktørene eller gjennom eiga finansiering sørgje for at dei ulønsame områda òg blir dekte. Kulturtilbod og tilgang på offentlege tilbod er avgjerande for busetjinga. Ja, her er det nok tiltak å gripe fatt i. Utfordringane i fråflyttingsområda er nå så store at vi treng ein bevisst strategi og konkret handling framfor vage mål og fagre ord. Vi treng ein nasjonal handlingsplan rett og slett. Regjeringa sin distriktspolitikk så langt skapar neppe optimisme og framtidstru på bygdene.