Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2012-11-29:
Representanten Erna Solberg tek opp eit viktig tema i sin interpellasjon. Psykiske plager og lidingar er blant dei største folkehelseutfordringane våre. Om lag halvparten av alle nordmenn blir råka av ei psykisk liding i løpet av livet. Psykisk helse er ei viktig årsak til for tidleg død og den største årsaka til uførleik, sjukefråvær og nedsett livskvalitet. Depresjon, angst og rusmiddelbruk er blant dei dyraste sjukdommane i verda, men dei kan i stor grad førebyggjast. Det kan best skje gjennom ei satsing på det helsefremmande og førebyggjande arbeidet, både i og utanfor helsevesenet. Derfor er det viktig at psykisk helse får ein tydeleg plass i den stortingsmeldinga om nasjonalt folkehelsearbeid som statsråden varslar at regjeringa skal leggja fram til våren. I rapporten frå Helsedirektoratet, Folkehelsearbeidet – veien til god helse for alle, frå 2010, blir det påpeika at førekomsten av psykiske lidingar ikkje har auka dei siste åra, men merksemda om slike lidingar har auka, og fleire får behandling. Psykiske lidingar oppstår ofte tidleg i livet. Mange utviklar ein kronisk tilstand med betring og tilbakefall. Psykiske lidingar er i nokon grad arvelege, men miljøfaktorane har òg stor betyding. Psykiske lidingar kan altså i stor grad førebyggjast. Vi kjenner til at risikofaktorane omfattar omsorgssvikt, overgrep, låg sosial status, samlivsproblem og -brot, einsemd, isolasjon og manglande sosial støtte. Auka arbeidsløyse, auka alkoholforbruk og auka uføretrygding i samfunnet er òg faktorar som kan forverra den psykiske helsa i befolkninga. Fysisk inaktivitet aukar òg risikoen for å utvikla psykiske lidingar. Særleg når det gjeld depresjon ser vi positiv effekt av mosjon. Auka tilrettelegging av det offentlege rom i form av bygging av gang- og sykkelstiar, parkar osv. er viktig, og dessuten å auka den fysiske aktiviteten i skuletida. Å innføra ein time fysisk aktivitet kvar dag i skuletida kunne kanskje vera eit viktig førebyggjande tiltak mot psykiske lidingar blant barn og unge. Sosial støtte er òg viktig for å forhindra at psykiske påkjenningar utviklar seg til psykiske lidingar, og kan betra sjukdomsprosessen blant personar som blir ramma. Einsemd og manglande sosial støtte blir omtalt som ei av forklaringane på at innvandrarar har høgare førekomst av psykiske plager og lidingar enn andre. For barn og unge er det viktig å vera godt integrerte og trygge i nabolaget. Folkehelseinstituttet peikar i sin rapport på at bumiljø med liten grad av fellesskap og samhandling, svake nettverk og høg grad av utryggleik og mistanke har høgare førekomst av psykiske plager og lidingar. Førebygging er altså meir enn å gi hjelp tidlegare. Førebygging er å gjera psykisk helse til ein tydeleg faktor i folkehelsearbeidet. Eg vil òg be om at vi løftar blikket litt, for eg meiner at psykisk helse er eit felt som krev internasjonal merksemd. I lav- og mellominntektsland reknar ein med at 90 pst. av dei psykiske helseproblema ikkje blir behandla. Mangel på utdanna helsepersonell innanfor fagfeltet, liten kapasitet og stigma assosiert med psykiske helseproblem er dei store utfordringane der. Feltet psykisk helse har blitt betydelig styrkt i Noreg gjennom opptrappingsplanen frå 1998 til 2008. Samla årsverkinnsats i kommunane som går til psykisk helsearbeid, har auka med over 5 000, og det er bygd ut desentraliserte behandlingstilbod. Det har vore ein sterk vekst i personellinnsatsen, og meir enn dobbelt så mange får no hjelp. Eit viktig satsingsområde i planen var òg meir openheit. Førebygging av psykiske helseplager og styrking av behandlingstilbodet, for dei med mindre alvorlege lidingar har vore ei av dei svakast utvikla sidene av opptrappingsplanen. Etterspørselen etter psykisk helsehjelp er stor, og det er ei utfordring for helsevesenet å tilby hjelp til alle som søkjer behandling. Det er viktig at behandlingsapparatet blir styrkt vidare. Spesielt må tilbodet om psykisk helsehjelp i kommunane bli styrkt. Å auka talet psykologar i kommunane enda meir enn vi har gjort, og å la helsestasjon og skulehelseteneste få ei meir tydeleg rolle i det førebyggjande arbeidet, er viktige tiltak. Eg har vore på besøk hos skular som har tilsett eigen skulepsykolog. Det er det òg veldig gode erfaringar med. Men mitt poeng er at like viktig som å auka sjølve behandlingstilbodet, er det å satsa sterkare på førebyggjande strategiar på det psykiske helsefeltet. Psykisk helse må bli ein viktig del av folkehelsesatsinga i Noreg.