Knut Arild Hareide (Kristelig Folkeparti), 2010-03-09:
Ordninga med tilrettelagd transport, ofte kalla TT-ordninga, er heilt avgjerande for personar som ikkje kan bruke det ordinære kollektivtilbodet. Det handlar om å leggje til rette for eit inkluderande samfunn for alle, eit samfunn der kvar einskild kan bruke ressursane sine til beste for seg sjølve og andre. Det handlar om menneskeverd. Kristeleg Folkeparti er svært oppteke av at TT-ordninga skal fungere best mogleg. Full deltaking og likestilling for funksjonshemma er eit viktig politisk mål med brei støtte i denne salen. Kvaliteten på og omfanget av transporttenesta er avgjerande for om vi når det målet. Eg veit at samferdselsministeren er oppteken av funksjonshemma sine rettar. I debatten om statsbudsjettet før jul opplevde eg ein konstruktiv statsråd i høve til TT-ordninga. Med denne interpellasjonen ønskjer eg å ta saka eitt skritt vidare. Vi må få på plass ei TT-ordning som sikrar funksjonshemma deira rett til å delta i samfunnet på lik linje med alle andre. Det trengst ei nasjonal ordning med dør til dør-transport for funksjonshemma med stort behov for ei slik teneste, ei transportordning som gir det talet på reiser som skal til for å leve eit normalt og aktivt liv. Grunnlaget for ei politisk løysing er god. Eit fleirtal av representantane i denne salen har svart eit klart og tydeleg ja på direkte spørsmål om dei ville gå inn for ei nasjonal ordning med dør til dør-transport for funksjonshemma. 87 av representantane har vist engasjementet sitt og erklært seg som aktive og personlege støttespelarar. Stortingsrepresentantar frå alle parti har slutta seg til dette målet. Det er vanskeleg å sjå for seg eit betre utgangspunkt for ei god løysing i TT-saka. Vi har no eit ansvar for å få dette i hamn, etter at funksjonshemma sine organisasjonar har kjempa for ei betre transportordning i 30 år. Variasjonane i ulike deler av landet er store og tilfeldige. I dei fleste fylka blir det tilbydd 2–4 enkeltreiser i månaden. Til samanlikning viser reisevaneundersøkinga til Transportøkonomisk institutt at folk generelt i gjennomsnitt har tre enkeltreiser dagleg. I dei mest aktive periodane av livet reiser folk mykje meir. Etter ein tur fram og tilbake til butikken har mange funksjonshemma brukt fjorten dagars transportkvote. Foreldremøte, dottera si fotballtrening eller ein tur på kino blir det ikkje plass til. Eg har fått høre mange personlege historier. Ei dame i 40-åra frå Skjåk har transport for 1 054 kr pr. år. For henne held dette til fire turar på butikken i løpet av året. Ho har ingenting igjen til andre aktivitetar eller personlege gjeremål. Mannen hennar må alltid køyre ungar og følgje opp barna sine aktivitetar. Ein mann frå Gausdal i 30-åra har transport for 2 000 kr pr. år. Det dekkjer fire turar til Lillehammer årleg. Situasjonen går naturleg nok kraftig ut over moglegheita til å vere aktiv. Ei dame frå Rauma i 50-åra har 2 400 TT-kroner i året. På grunn av store avstandar i kommunen, held dette berre til ein tur til kommunen sitt sentrum i året. TT-situasjonen fører til sosial isolasjon for mange menneske. Dei kjem sjeldan ut av heimen, får ikkje vitja vener og familie, dei kan ikkje delta på møte eller i organisasjonsliv, og situasjonen går ut over moglegheitene til å følgje opp eigne barn. Blindeforbundet og funksjonshemma sine organisasjonar har lagt fram for transportkomiteen gode forslag til korleis ei nasjonal TT-ordning for funksjonshemma med store behov kan sjå ut og korleis ho kan organiserast. Dette skal ikkje vere ei særordning som gir særskilde privilegium til ei utvald gruppe, men ei ordning som sikrar funksjonshemma same moglegheiter som alle andre. Derfor understrekar forbundet at eigendelen pr. TT-tur bør leggjast på same nivå som kollektivtakstar, og ved lengre turar skal TT-reisa, når dette er mogleg, kombinerast med kollektivtransport. TT-ordninga var heilt frå starten av tenkt som ei ordning for funksjonshemma. Ein stor del av TT-brukarane i dag er likevel ikkje reelt funksjonshemma, men har fått samansette problem som følgje av høg alder. 70 pst. av brukarane i dag er over 70 år, og om lag 10 pst. er under 60 år. Undersøkingar viser at den eldste brukargruppa i hovudsak er nøgd med dagens tilbod. Det er bra. Ei ny ordning skal ikkje gå ut over desse. Brukarar som ikkje har stor trong for ordninga, skal framleis få eit godt TT-tilbod frå fylket òg i framtida. Ei ny, nasjonal ordning bør gjelde for dei menneska som på grunn av funksjonshemming er kritisk avhengige av transportordninga for å kunne leve eit normalt og aktivt liv. Denne brukargruppa er avgrensa i storleik. Berekningar anslår at eit tilfredsstillande tilbod om dør til dørtransport for funksjonshemma med stort behov vil koste om lag 200 mill. kr. Ansvaret for ei slik nasjonal ordning kan leggjast til Nav. Slik har ein valt å gjere det for ordninga med arbeids- og utdanningsreiser. Tilbodet kan bli gitt, anten som eit visst tal turar pr. brukar, eller brukaren kan få eit betalingskort med eit visst kronebeløp. For begge desse alternativa er det utvikla tekniske løysingar i fylka allereie. Betalingskorta må kunne brukast over heile landet. Ei ordning med bestillingstransport er i einskilde samanhengar blitt framstilt som ei mogleg løysing på funksjonshemma sin transportsituasjon. Men bestillingstransport gir liten fleksibilitet og er ein modell som ikkje fungerer for brukargrupper med stort behov. Ein kjem ikkje ut når ein ønskjer eller treng det, og det kan ta svært lang tid å kome til den staden ein ønskjer. Dersom du skal rekke toget, eit arrangement, ein tannlegetime eller følgje barna dine på symjetrening, fungerer ikkje bestillingstransporten. Aktive synshemma er avhengige av den same fleksibiliteten som alle andre for å få kvardagen til å gå opp. I budsjettdebatten i Stortinget den 10. desember sa samferdselsministeren at ho i likskap med meg var oppteken av å forbetre TT-ordninga. Statsråden viste til at det har vore mange honnørord over lang tid, og at vi ikkje har klart å følgje godt nok opp i denne saka. Mitt spørsmål til statsråden er: Vil statsråden sikre funksjonshemma med stort behov ei TT-ordning som gir rom for eit normalt og aktivt kvardagsliv – uansett kor i landet ein bur? I innlegget sitt i desember peikte statsråden sjølv på kva som vil bli avgjerande for om vi får på plass ei god ordning. Det handlar til sjuande og sist om utteljingar på statsbudsjettet. Kristelig Folkeparti vil prioritere TT-saka. Vi vil ha ei løysing som gjer at funksjonshemma kan leve aktive og likestilte liv. For å hauste nødvendige røynsler og erfaringar kan ein starte med ei prøveordning i minst to utvalde fylke. Eg vonar òg at dei andre partia, Regjeringa og statsråden vil gjere sitt for å få dette på plass, bl.a. ei prøveordning som kan gje dei nødvendige erfaringane vi treng for å betre TT-ordninga nasjonalt.