Ingvald Godal (Høyre), 1998-11-05:
Det nordiske samarbeidet har i dette århundret vore eit solskinsfenomen. Dei nordiske landa har samarbeidd veldig godt i godvêr, men når uvêret har kome, har dei droppa kvarandre fort som heit murstein, med enorme tragiske hendingar som resultat. Det er difor veldig bra at det nordiske samarbeidet no er fornya og utvida til òg å gjelde det tryggleikspolitiske området. Eg er veldig glad for at dette skjedde under det norske formannsskapet i Helsinki i fjor. På mange måtar kan ein seia at det nordeuropeiske områdets eksistensielle hovudproblem er mangel på tryggleikssolidaritet og det fenomenet at landa kan plukkast eitt for eitt når det blir uvêr i denne delen av verda. Dessverre er mangelen på stabilitet også i denne delen av verda framleis så stor at me ikkje kan sjå bort frå at historia kan gjenta seg. Svaret på denne utfordringa er sjølvsagt å bringe alle dei små landa i Nord-Europa inn i dei tryggleikspolitiske strukturane. Berre det kan på ein fullgod måte førebygge at historiske tragediar gjentar seg i framtida. Sverige og Finland er allereie på veg, i og med at dei har gått inn i NATOs Partnerskap for fred-samarbeid. Dei er med i SFOR-styrken i Bosnia osb. Men dei mest utsette er sjølvsagt dei baltiske republikkane. Og med den utryggleiken me har hjå den store naboen lenger aust, er det ikkje utan grunn at dei fryktar at om det går gale der borte, kan tragediar i likskap med den me for kort tid sidan såg i Tsjetsjenia, gjenta seg i deira område. Eg trur det er veldig viktig at nettopp desse landa blir trekte med i tryggleikspolitiske strukturar for å trygge stabiliteten i denne delen av verda, og eg trur det er veldig viktig at Noreg og Danmark, som er medlemmer av NATO, her blir pådrivarar og ikkje - slik det til no har vore – i alle fall for Noregs del – diltar litt etter. I den samanhengen trur eg òg det er viktig at ein fylgjer forslaget frå Brzezinski, den tidlegare amerikanske tryggleikspolitiske rådgjevaren, som understrekar at det er heilt nødvendig at ein her ser på dei baltiske landa kvar for seg og vurderer dei ut frå kompetanse osb. på individuelt grunnlag og ikkje som gruppe. I samband med dei russiske protestane i denne samanhengen og protestane om at det er så ille å bringe NATO opp mot Russlands grenser, synest eg det er nyttig å peike på at Russland i dag har ei grense med NATO og har hatt det veldig lenge – i Nord-Noreg. I debatt med russarane spør eg dei om denne grensa er god, og dei må innrømme at det er ei veldig god grense – det seier dei rett ut. Då spør eg om dei nokosinne har hatt ei betre grense enn denne grensa her oppe, og det må dei innrømme med eit smil at det har dei i grunnen ikkje hatt. Eg trur det er grunn til å peike på dette i denne samanhengen og peike på det grunnleggande forhold at eigenleg skulle det ikkje vera noko grunnlag for tryggleikspolitiske konfliktar mellom Russland og Europa, og at det difor på ingen måte er noko trugsmål mot Russland at desse små statane med den historiske erfaringa som dei har, no kan få den same tryggleiken som me set veldig stor pris på i dette landet. Når det gjeld forsvarssamarbeidet med dei baltiske landa, er det i god utvikling. Det er det elles med Sverige og Finland òg. BALTBAT, som har vore eit pionerprosjekt, burde eigenleg ha tatt over vår jobb i Sør-Libanon, men det kunne dei ikkje fordi dei ikkje har kapasitet til å fylgje opp. Det er viktig at me no utviklar BALTBATs kapasitet i så måte, eller at me sørgjer for eit samarbeid mellom BALTBAT og andre, slik at denne avdelinga som no er klar for å brukast, kjem i arbeid, for å seia det på den måten. Når ei avdeling som har trena lenge og er klar for innsats, ikkje blir bruka, men blir gåande på tomgang, er det svært uheldig. Eg trur òg det er viktig at me trekker dei med f.eks. i SFOR, slik at dei kan få prøve seg i røynda. Når det gjeld Noregs innsats i nærområda generelt, vil eg seia at den er forferdeleg sparsam. Det er eigenleg svært flaut kor lite me har satsa i våre nærområde i ein periode der me kan seia at moglegheitenes vindauga har stått ope. Det er ikkje noko som helst rimeleg forhold mellom vår innsats i våre nærområde i ei lagnadstid og det me f.eks. gjer i Afrika. At me skal bruke mykje meir pengar på enkelte afrikanske land – med svært tvilsamt resultat, som me ser i rapport etter rapport – enn me gjer i våre nærområde der behova er så klare og så store, synest eg er heilt gale. Det heng til dels saman med måten Utanriksdepartementet budsjetterer på med 03- og 02-område osv. Det må det endrast på. Det må bli eit rimeleg forhold på dette området. Når det gjeld energi, er det slik at dei landa som tidlegare var bak jernteppet, no seier at dei har erstatta ordet blackmail med gasmail. Dei føler det slik at kanskje er deira største tryggleiksproblem i dag at dei er avhengige av berre ein energileverandør. Det understrekar kor viktig det er at me får framgang i det nordiske energisamarbeidet. Svenskane har vore ein propp i dette. Det er viktig at dei ser si rolle her i eit litt større perspektiv enn berre seg sjølve, slik at me kan få til f.eks. det nordiske gassnettet som EU har engasjert seg for å få til, og elles energisamarbeid på andre måtar, slik at alle land her oppe kan få alternative kjelder.