Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2015-03-19:
Føremålet med Samhandlingsreforma var å utvikla koordinerte tenester og behandling av pasientar på tvers av finansiering og ansvarsnivå. Folk skulle få eit godt og forsvarleg helsetilbod der dei bur. Pasientforløpet mellom sjukehus og kommune skulle gjerast enklare og saumlaust. Samhandlingsreforma vart implementert 1. januar 2012. Mykje har gått som planlagt. Utviklingstala for både ressursinnsats- og aktivitetsutvikling viser at det har vore noko sterkare vekst i primærhelsetenesta enn i spesialisthelsetenesta etter reforma. Tal for årsverkutvikling viser at den medisinskfaglege kompetansen har vorte styrkt i kommunane. Det er bygd fleire frisklivssentralar og døgntilbod for omgåande hjelp. Men på andre område er det grunn til bekymring. Det gjeld i første rekkje samhandlinga mellom spesialisthelsetenesta og kommunane og tilbodet til pasientar som vert skrivne ut frå sjukehus. Kvart år sidan 2012 har talet på opphald for utskrivingsklare pasientar på sjukehus auka kraftig. Det var mellom tre og fire gonger så mange utskrivingsklare pasientar på sjukehus i 2014 som i 2011. Omfanget av liggjedagar for utskrivingsklare pasientar på sjukehus har auka med 36 pst. berre frå 2013 til 2014. Trass i auken i utskrivingsklare pasientar har det vore ein tydeleg nedgang i liggjedøgn og gjennomsnittleg liggjetid på sjukehus for dei same pasientane. Liggjetida har gått ned frå 8,9 dagar i 2010 til 6,7 dagar i 2013. Talet på reinnleggingar etter utskriving har òg auka. Dette indikerer at pasientane er sjukare og har høgare omsorgsbehov ved utskriving enn tidlegare. Kommunane rapporterer òg at pasientane dei mottar, er sjukare enn før. Frå 2012 måtte kommunane betala sjukehusa 4 255 kr for kvart liggjedøgn pasientar som er definerte som ferdigbehandla og utskrivingsklare, oppheld seg på sjukehus. Tilbodet til desse pasientane er vorte løyst på ulikt vis i kommunane, men det har vore ein tydeleg vekst i korttidsplassar og i heimesjukepleien. Men det alvorlege er at denne veksten langt frå held tritt med den auken ein ser av utskrivingsklare frå sjukehusa. Det synest klart at kommunane er under press frå sjukehusa til å ta seg av sjukare pasientar, utan at kommunane har ressursar til å byggja opp eit verdig og godt alternativt tilbod lokalt. Helsedirektoratet understrekar at tilgjengeleg informasjon indikerer at det er vorte gjennomført ein betydeleg innsats i både kommunar og føretak for å gi pasientar og innbyggjarar behandling og omsorg av høg kvalitet, men at forbetringsarbeidet for meir heilskapleg, koordinert pasientbehandling og enklare pasientforløp må fortsetja og tilleggjast vekt og betyding. Helsedirektoratet skriv i sin rapport om samhandlingsstatistikk frå 2013–2014 at det er alvorleg når ein fjerdedel av sjukepleiarane i kommunane meiner at samarbeidet med helseføretaka har vorte meir anstrengt etter reforma, og at det er avdekt alvorleg svikt i implementeringa av dei systema som er vedtatt og lagde til grunn for pasienthandteringa. Kontrollkommisjonen i Trondheim har nyleg avdekt at alvorleg sjuke og pleietrengjande pasientar der vert sende heim frå sjukehus utan at kommunen er varsla. Revisjonen i Trondheim dokumenterer at avvika der har fått alvorlege konsekvensar for pasientane. Fleire medieoppslag underbyggjer òg at liknande forhold skjer andre plassar i landet. Faktum er at ein svært uheldig, uønskt og paradoksal effekt av Samhandlingsreforma er at eldre, sjuke pasientar med store behov har vorte sende heim utan at heimetenesta i kommunen har fått beskjed. Baksida ved Samhandlingsreforma er at eldre sjuke pasientar i større grad enn før synest å verta transporterte mellom sjukehus og sjukeheim, ikkje på grunn av medisinskfaglege eller pleiemessige forhold, men på grunn av økonomi. Pasientar over heile landet vert sende ut av sjukehus tidlegare enn før, dei ligg kortare tid på sjukehus før dei vert definerte som utskrivingsklare, og dei hamnar oftare tilbake på sjukehus etter utskriving. Det dreier seg om 7 000 fleire reinnlagde i 2014 enn i 2011. I Bergens Tidende 8. februar 2015 kan ein lesa om ei kvinne i slutten av 90-åra som døyr i ambulansen på veg til sjukeheimen, etter sitt tredje sjukehusopphald på få månader. Det er heilt uverdig å senda menneske som ei pakke fram og tilbake på denne måten, uttalte pasient- og brukarombodet i Hordaland, som i etterkant vart kontakta av familien til kvinna. Familien var opprørd. Dei er blant mange som har tatt kontakt med pasient- og brukaromboda. Dei reagerer på at svært gamle familiemedlemer vert sende fram og tilbake mellom sjukehus og sjukeheim. Mange har passert 90 år og har få år igjen å leva. Det er ei kjend sak at transport av eldre skrøpelege i seg sjølv kan føra til – som oftast – at den eldre vert forvirra. Difor er unødig transport svært viktig å unngå. At skrøpelege eldre vert flytta fram og tilbake mellom helseinstitusjonar og døyr under transport eller like etter transport til sjukeheim, er ein uverdig situasjon som burde opprøra fleire. Det er innlysande at Samhandlingsreforma når det gjeld utskrivingsklare pasientar, ikkje har vore vellykka. Betalingsplikta har ført til at sjukehusa har endra utskrivingspraksis for å tena pengar. Det er dei eldre, svake pasientane som betaler prisen. Det er tid for handling. For å unngå uverdig transport av sjuke menneske og hindra ei utvikling med økonomisk initiert utskriving frå sjukehus må ein ta grep. For det første må ein påleggja sjukehusa å endra den nye og harde utskrivingspraksisen som er etablert etter 2012. For det andre bør betalingsplikta fjernast. Ho verkar, slik situasjonen er, mot si hensikt. For det tredje må kapasitet og kvalitet i eldreomsorga verta styrkt. Grunnbemanninga må opp. Fleire legar må arbeida på sjukeheim. Sjukepleiarkompetansen må aukast. Ei viktig årsak til at sjuke eldre vert unødig innlagde på sjukehus, er at kompetansen eller bemanninga ikkje er tilstrekkeleg på den sjukeheimen der dei bur. Det einaste forsvarlege i mange situasjonar er å leggja pasienten inn, fordi alternativet hadde vore verre. Pasient- og brukaromboda registrerte i 2014 1 209 saker om sjukeheimar. Dette er ein auke frå året før på 35 pst. Pasient- og brukaromboda fortel i årsrapporten for 2014 om mangel på sjukeheimsplassar, dårleg kvalitet på helsehjelpa og uverdige tenester. Sjukeheimstilbodet har store og alvorlege manglar som fører til at enkeltmenneske ikkje får nødvendig helsehjelp, og grunnleggjande rettssikkerheitsgarantiar vert ifølgje pasient- og brukaromboda sette til side. Det er riktignok variasjonar i kvaliteten på sjukeheimstilbodet, vert det påpeikt, men slike variasjonar er i seg sjølv eit signal om at det krevst endringar og ei meir målretta styring. For dei som mottar eit utilstrekkeleg tilbod, er det lita trøyst i at andre får god hjelp. Omboda etterlyser konkrete tiltak for å sikra at sjukeheimstilbodet i Noreg samsvarer med pasient- og brukarrettslovas grunnleggjande føremål. Skal vi få Samhandlingsreforma til å fungera etter intensjonen, må ho òg fungera for utskrivingsklare pasientar. Då må vi stoppa opp og fokusera på den reelle situasjonen i kommunane og starta satsinga der behovet er størst. Norsk senter for menneskerettigheter utgir kvart år ei årbok over menneskerettssituasjonen i Noreg. I årboka frå 2013 kom det fram at det er store menneskerettslege utfordringar på norske sjukeheimar. I årboka står det bl.a.: «Både forskning og tilsynsrapporter fra 2013, samt stadig tilbakevendende og graverende saker i media, indikerer at beboere på sykehjem opplever manglende omsorg og mangel på nødvendig helsehjelp.» Mangelfull pleie, underernæring, tvang og overgrep finn altså stad. Dårleg tid og underbemanning er faktorar som skårar høgast når ein spør dei tilsette kva årsaka til forsømmingar kan vera. Vi skal sjølvsagt få fram det gode arbeidet som skjer der ute, men vi treng ein debatt om tilbodet til våre skrøpelege eldre. Spørsmålet mitt er kva regjeringa vil gjera for å sikra kvalitet og verdigheit i sjukeheimstilbodet og unngå unødig transport av sjuke eldre.