Hadia Tajik (Arbeiderpartiet), 2013-05-07:
Kunstnariske ytringar styrkjer vår evne til å sjå nye samanhengar og til å forme visjonar og nye forståingsformer. Kunsten må vere fri for å kunne tene desse formåla – fri i den forstand at det å utøve kunsten er uavhengig av myndigheitenes politiske idégrunnlag, av snevre moralske normer, av religiøse trusretningar eller av andre særinteresser. Det institusjonelle rammeverket må òg vere forma slik at det skaper dei rette vilkåra for ein slik fridom. Når me no legg fram eit forslag til lov om Norsk kulturråd, har det derfor vore særleg viktig for oss å avklare og tydeleggjere rådskollegiets faglege sjølvstende. Prinsippet om armlengdes avstand står heilt sentralt i kulturpolitikken, og det er viktig at dette er tydeleg formulert i det overordna regelverket for Kulturrådet. Eg er glad for det breie fleirtalet som støtter dette no her på Stortinget. Formålet med lovforslaget er å oppdatere og presisere det grunnleggjande organisatoriske regelverket for Kulturrådet og å avklare og tydeleggjere rådskollegiets faglege sjølvstende. Lovforslaget tek utgangspunkt i dagens situasjon. Norsk kulturråd skal framleis vere eit statleg forvaltningsorgan med heile landet som verkefelt. Det er delt i to einingar: eit rådskollegium og ein administrasjon. Administrasjonen er i sin heilskap underlagd overordna myndigheiters instruksjonsmyndigheit. Oppgåver som vert lagde til administrasjonen, vert derfor verande under overordna myndigheiters styring. Då rådskollegiet vart oppretta i 1965, var det nettopp for å vareta armlengdes-avstand-prinsippet. Både intensjon og praksis har med andre ord heilt frå starten av vore at rådskollegiet skal vere uavhengig, men det har ikkje vore klart formulert i eit regelverk. No føreslår me at det vert lovfesta. Armlengdes-avstand-prinsippet inneber at avgjerslene skal verte tekne av eit organ med nødvendig fagleg kompetanse. Politiske myndigheiter skal ikkje styre innhaldet i kunsten og kulturen, men politiske myndigheiter skal leggje forholda til rette for utviklinga av kunsten og kulturen gjennom overordna mål og prioriteringar, infrastruktur og økonomisk støtte. Ved å avgrense instruksjonsmyndigheita over rådet sikrar me fagleg uavhengigheit og fridom. Paragraf 5, som avgrensar instruksjonsmyndigheita over rådet, er derfor sentral i lovforslaget. Generelle instruksar om lovforståing, rettsbruk og saksbehandling kan sjølvsagt framleis verte gitt. Avgrensinga i instruksjonsmyndigheita vil gjelde tilskotssaker som er lagde til rådskollegiet. Det vil i første rekke seie tildelingar frå Kulturfondet. Utføringa av det kunst- og kulturfaglege skjønnet ved fordelinga av midlane vert overlaten til rådet. Lovforslaget bestemmer ikkje kva andre tilskot enn dei som stammer frå Kulturfondet, som skal delegerast til rådskollegiet. Kva som skal verte lagt til rådskollegiet og dermed verte unnateke instruksjonsmyndigheit, kan fortløpande bestemmast av politiske myndigheiter. For ordens skyld: Me lovfestar no det som er etablert praksis. Det har ikkje vore i lovs form tidlegare, men det tilseier ikkje at ein har lurt på denne arbeidsfordelinga ved tidlegare krossvegar. Blant dei mindre justeringane som vert foreslått, er bl.a. at rådsmedlemmane berre kan verte gjennoppnemnde éin gong. Dette vil vareta både omsynet til kontinuitet og behovet for fornying. Me stadfestar òg i lovteksten § 2 at Kulturrådet har heile landet som verkeområde, og skriv òg i forarbeida – og presiserer fleire gonger – at det er eit mål å få fram kulturlivet i alle delar av landet. Eg har i debatten merka meg Høgres betraktningar omkring Kulturrådets funksjon. Eg er glad for at dei gjev si tilslutning til denne loven, men dei har òg nokre betraktningar om korleis dei kunne tenkt seg at dette var innretta. Det ville ha vore nyttig å høyre Høgre reflektere litt meir forpliktande omkring korleis ein ser for seg at ein vil flytte ut ein del av det som i dag er tillagt Kulturrådet, til regionale institusjonar eller regionale myndigheiter, der dei løyvande institusjonane nødvendigvis vil måtte vere tettare på dei som ber om tilskot, og at ein då risikerer å setje prinsippet om armlengdes avstand på spel. Det ville i alle fall ha vore interessant å høyre kva dilemma representanten Thommessen ser ved ein slik manøver. Så er det interessant å konstatere at kultur er eit borgarleg stridstema, der Framstegspartiet er heilt på sida av det dei andre borgarlege partia – eller dei ikkje-sosialistiske partia – meiner. Det trur eg det er nyttig for kulturlivet òg å merke seg.