Torgeir Knag Fylkesnes (Sosialistisk Venstreparti), 2017-01-10:
Eg vil eigentleg fortsetje der eg slapp i replikkvekslinga med statsråden. Det nordiske samarbeidet er på mange måtar eineståande i verdssamanheng, og det nordiske parlamentsamarbeidet er eit av dei eldste i verda i dag. Samarbeidet har brei støtte i befolkninga i Norden, og undersøkingar viser at svært mange nordbuarar også ønskjer eit tettare og enda meir forpliktande nordisk samarbeid enn det vi har i dag. Den folkelege oppslutninga gjer at det nordiske samarbeidet skil seg frå andre regionsamarbeid rundt omkring i verda og i Europa. Tett samarbeid kan også bidra til å møte utfordringar dei nordiske landa står overfor kvar for seg. På den eine sida er dei nordiske landa kvar for seg for små til å ha internasjonal påverknad av betyding og til å kunne hevde seg i ei globalisert verd. På den andre sida er dei større nordiske landa på visse område for store til å løyse ein del samfunnsutfordringar og til å bli opplevd som legitime demokratiske einingar i kvardagen til folk. For Noreg og dei andre nordiske landa er det nordiske samarbeidet difor nødvendig for både samling, der det trengst, og desentralisering, der det trengst. Det ser vi fleire eksempel på i vårt samarbeid. Men eg tenkte eg skulle bruke innlegget mitt til å stille nokre kritiske spørsmål rundt det nordiske samarbeidet, for eg trur det trengst framover. Dessverre pregar ikkje det nordiske samarbeidet den nasjonale kvardagen politisk. La meg ta transport som eit eksempel: Nokre av våre aller viktigaste samferdselsårer går over våre grenser. Brorparten av godset vårt går over svenskegrensa til Göteborg, stort sett på trailerar. Over halvparten av all vår eksport til Sverige er fisk, og i stor grad skjer også den transporten med trailerar. Ein treng ikkje ha eit spesielt godt blikk for slitasje på vegane for å skjøne at det er verken framtidsretta eller smart for å nå marknadene raskt. Så sjølv om alle er einige om at eit nordisk transportsamarbeid bør bli intensivert, er det svært vanskeleg å få til samarbeid. Landa er for opptekne med sine nasjonale transportplanar. Alt utanfor våre grenser blir nedprioritert, sjølv om viktigheita er langt større enn dei aller fleste europavegutbyggingane vi har i Noreg. Vi burde eigentleg hatt ein nordisk transportplan, eller i alle fall ein skandinavisk. Det kunne gitt oss raske og effektive måtar å få viktige varer fram til marknadene på ein mest mogleg klimavenleg måte. Alle ville vore tente med det. På same måte ser vi manglande koplingar mellom det nordiske samarbeidet og dag-til-dag-politikken i Noreg, f.eks. innanfor kringkasting. Stortinget har nettopp fått ei kringkastingsmelding, men der står det ingenting om det nordiske samarbeidet. Vi har eit unikt språkleg utgangspunkt. Ein kunne brukt kringkastingsinstrumentet til å skape tettare samarbeid og meir forståing mellom våre folk. Da ville vi hatt ei felles språkgruppe på rundt 20 mill. innbyggjarar. Diplomati: Tenk kva for tilbod vi kunne gitt våre innbyggjarar globalt dersom vi hadde samordna våre utanriksstasjonar. Utdanning og forsking: Tenk kor mykje meir vi kunne fått til, og kor mykje større tilbod ungdommen vår ville fått, dersom vi hadde samordna utdannings- og forskingssystema våre. Ikkje minst: Tenk kor mykje enklare vår felles arbeidsmarknad og velferdssystemet elles ville fungert dersom vi hadde blitt einige om eit felles personnummer. Dette er enkle ting, men veldig vanskeleg å få til. Slik kunne eg ha fortsett. Summen av det manglande nordiske samarbeidet og ulike grensehinder utgjer enorme tap for samfunna våre. Det er nok ikkje gjort skikkelege berekningar på det, men det er vel ikkje unaturleg å førestille seg at det er snakk om tap i 100-millionersklassa for dei respektive samfunna våre. Sånn kan det ikkje fortsetje. Eg håper difor at regjeringa skrur opp ambisjonsnivået, og at den nye ministeren for nordisk samarbeid bruker året aktivt til å høgne det saman med samarbeidspartnerane våre. Frå 1. januar 2017 tar Noreg på seg leiartrøya i dette viktige arbeidet. Det er ei unik moglegheit til å gjere ein forskjell og ta nye initiativ. Eg trur nok at det at det nordiske samarbeidet har blitt ein del av festtalefeltet, tilslører den ekstremt viktige dimensjonen dette kan vere for både velferd, transport, utvikling av kultur osv. Nordisk samarbeid er verkeleg noko som burde vore eit av satsingsområda til den norske regjeringa.