Sveinung Rotevatn (Venstre), 2014-06-16:
Det er einigheit både i komiteen og mellom Venstre og regjeringa om ein god del av forslaga i denne store saka, så eg vil bruke tida mi på å utdjupe dei tre områda der det ikkje er einigheit, og der Venstre er med på å danne eit anna fleirtal. Fellesnemnaren for dei tre spørsmåla er at Venstre var med på eit anna fleirtal då ein gjorde forlik om dei spørsmåla i førre stortingsperiode, og at det sidan den gongen ikkje har skjedd noko som gjer at det etter våre vurderingar har endra seg. Med andre ord er det ikkje riktig, som representanten Johnsen antydar, at ein spelar eit politisk spel. Ein gjer det stikk motsette. Først til det som gjeld fastsetjing av inntekt før uførleik. I lov av 16. desember 2011 nr. 59 går det fram at ein skal fastsetje uføregraden ved å samanlikne inntekt før uførleik med den inntekta ein reknar med at vedkomande vil kunne skaffe seg ved å utnytte restarbeidsevna si. Inntekt før uførleik for arbeidstakarar blir fastsett med utgangspunkt i pensjonsgjevande inntekt i uføreåret eller året før. Regjeringa foreslår, grunngjeve med eit ønske om forenkling, følgjande endringar: Ein skal berekne inntekt før uførleik på same måte for arbeidstakarar og sjølvstendig næringsdrivande, og inntekta skal bli sett lik gjennomsnittet av dei tre beste av dei fem siste inntektsåra før uførleiken byrja. Dette spørsmålet blei vurdert i førre periode. Ein kom til motsett konklusjon fordi nokon då ville få ei lågare uføregrad enn det den reduserte stillingsdelen skulle tilseie. Dette faktumet har ikkje endra seg, og Venstre støttar derfor ikkje regjeringas endringsforslag. Så til skjermingstillegget, som har vore det mest omtalte her. I Prop. 130 L for 2010–2011 foreslo dåverande regjeringa Stoltenberg II at uføre sin alderspensjon i utgangspunktet skulle justerast etter levealder etter same reglar som dei yrkesaktive sin alderspensjon, men at årskulla 1944–1951 frå 2011 skulle få ei delvis skjerming for verknaden av levealdersjusteringa med 0,25 pst. fordi det knytte seg uvisse til korleis arbeidsføre ville tilpasse seg dei nye reglane. I 2018 skulle ein så vurdere korleis skjerminga skulle vidareførast, basert på dei arbeidsføre si faktisk tilpassing til den nye levealdersjusteringa og utviklinga i talet på uføre. Grunngjevinga var at grunnlaget for ein permanent regel var for spinkelt. Regjeringa føreslår i dag å oppheve ordninga med skjermingstillegg for uføre født frå og med 1948. Det inneber at alderspensjonen til uføre heretter blir levealdersjustert på same måten som alderspensjonen til arbeidsføre. I samband med høyringa vi hadde, der det som nemnt dessverre var få deltakarar, bad Landslaget for offentlige pensjonister om at Stortinget opprettheld sitt tidlegare vedtak om delvis skjerming og gjer ei ny vurdering i 2018, som planlagt. På det tidspunktet vil ein ha betre kunnskap om korleis arbeidsføre faktisk tilpassar seg den nye levealdersjusteringa av alderspensjonen. Grunngjevinga var at uføre får dobbel ulempe ved at dei har lågare inntekt enn yrkesaktive i tida før alderspensjonering, samtidig som de er avskorne frå moglegheita til å jobbe lenger for å motverke effekten av levealdersjusteringa. Venstre støttar ikkje regjeringas forslag til endringar i folketrygdlova på dette punktet. Vi snakkar her om ei gruppe med særs låg inntekt i utgangspunktet, og før ein vurderer full levealdersjustering bør vi samle meir kunnskap om effektane av reforma vi er i gong med å gjennomføre. Venstre kan vanskeleg sjå at det har skjedd noko sidan 2011 som gjev grunn til at vurderinga det dåverande stortingsfleirtalet gjorde, ikkje skal stå seg. Så til spørsmålet om minsteinntekt før uførleik. Regjeringa har føreslått å oppheve den tidlegere vedtekne forskjellen i minsteinntekt før uførleik etter sivilstand på 3,3 gonger grunnbeløp for gifte/sambuarar og 3,5 gonger grunnbeløpet for einslege, og erstatte den med ein felles sats på 3,4. I førre perioden føreslo komiteens fleirtal, alle unntatt Framstegspartiet, å endre den nedre grensa for inntekt før uførleik frå 3 G, som ein føreslo frå regjeringa si side for alle, til 3,3 G for gifte/sambuande og 3,5 G for einslege. Grunngjevinga då var å redusere de maksimale avkortingssatsane for uføre med minsteyting og å styrkje insentiva til å ta i bruk faktisk inntektsevne. Valet mellom lik eller differensiert sats for einslege og ektepar/sambuarar er ei avveging mellom ulike omsyn – absolutt – men fleirtalet valte å leggje størst vekt på at reduksjonen i uføretrygda ved inntekt over inntektsgrensa blir den same, uavhengig av sivilstand, med maksimale avkortingssatsar på ca. 70 pst. for begge grupper. Venstre meiner framleis det og støttar derfor ikkje regjeringas forslag til felles sats for einslege og gifte/sambuarar. Avslutningsvis vil eg også få lov til å takke saksordføraren for ein solid jobb, for å ha losa dette trygt i hamn etter kvart. Eg deler nok også saksordføraren si merknad om språket, forma og tilgjengelegheita til proposisjonen. Det er bra at det vert sagt, og vi håpar det blir lytta til. Til sist, sjølv om det bør gå fram av det som ligg der, vil Venstre stemme mot mindretalsforslaga nr. 1 og 2, frå Høgre og Framstegspartiet, i tillegg til at vi vil stemme mot mindretalsforslag nr. 3, der det på bakgrunn av førre talaren sitt innlegg ser ut til å kunne bli ei skarp votering.