Reidar Sandal (Arbeiderpartiet), 2002-04-30:
Frå nyttår overtok staten ansvaret for det meste av spesialisthelsetenesta, m.a. dei fylkeskommunale sjukehusa. Det skulle normalt ikkje ha resultert i noka ny sak i Stortinget. Når Dokument nr. 8:26 for 2001-2002 likevel blei fremma, er det eit sterkt sakleg grunnlag for det. Faktisk er det slik at mange fylkeskommunar sit med oppsamla underskot som i stor grad skuldast drifta av sjukehusa og andre spesialisthelsetenester som staten no har eineansvaret for. Det har aldri vore føresetnaden at fylkeskommunane skulle bli økonomisk skadelidande når staten overtok ansvaret for det meste av spesialisthelsetenesta. Derfor er saka som vi no diskuterer, ein prøvestein på om det skal vere eit tillitsfullt forhold mellom det statlege og det regionale forvaltningsnivået. Arbeidarpartiet meiner at ein også i denne saka må byggje tillit mellom nivåa, ikkje skape unødige spenningar og yppe til konflikt. Saka har to hovudelement: eit økonomisk oppgjer og eigedomsoverdragingar. Eit stykke på veg har eigedomsoverføringane frå fylkeskommunane til staten funne si løysing. Men det er framleis usemje mellom staten og eit fleirtal av fylkeskommunane om delar av eigedomsmassen. Motsetnadene er tydelege både når det gjeld lovforståing og i vurderinga av forhandlingssituasjonen. Eit fleirtal i Stortinget har tidlegare streka under at staten må vise ei romsleg haldning til forhandlingane med fylkeskommunane om overdraging av eigedom. Ein samla kommunalkomite minner om dette og oppmodar Regjeringa om å strekkje seg langt for å bli einig med fylkeskommunane. Kommunenes Sentralforbund har i skriv til kommunalkomiteen gitt sine vurderingar i saka og uttalar m.a.: «Det er KS sin oppfatning at Helsedepartementet i sin tolkning av helseforetaksloven går utover de rammer som loven gir anvisning for.» I same skriv av 18. mars 2002 konkluderer ein slik: «Alle forslag til konkrete løsninger fra fylkeskommunene er imidlertid avslått av staten, og Helsedepartementet har etter KS sin oppfatning ikke vist stor interesse for å redusere antallet saker og fylkeskommuner i nemnd.» På bakgrunn av dei skarpe reaksjonane frå Kommunenes Sentralforbund og kommunalkomiteen sine vurderingar vil eg utfordre helseministeren, eventuelt kommunal- og regionalministeren, til å kommentere saka. Er medlemmer av Regjeringa ueinige i dei føringane som eit fleirtal i Stortinget tidlegare har gitt, jf. Innst. S. nr. 326 for 2000-2001, og den vurderinga som kommunalkomiteen gir uttrykk for i innstillinga som vi no diskuterer? Hovudspørsmålet i denne saka er det økonomiske oppgjeret mellom staten og fylkeskommunane. Rekneskapane i fylkeskommunane for 2001 er no avslutta. Underskota varierer ein god del, men hovudbodskapen er at sjukehusdrifta i fjor påførte fylkeskommunane ei stor økonomisk bør. Kommunenes Sentralforbund uttaler i skriv til kommunalkomiteen at staten må kompensere 1,8 milliardar kr, som er meirforbruket i 2001. Rekneskapsunderskotet i fylkeskommunane er oppstått i spesialisthelsetenesta i 2001. Det er den klare meldinga frå Kommunenes Sentralforbund. Det store meirforbruket fører til større gjeld eller større underskot og dermed større framtidige rente- og avdragsutgifter for fylkeskommunane. Følgjene av dette er reduserte driftsnivå frå 2002. Underskot i sjukehusdrifta er ikkje berre eit fylkeskommunalt fenomen. Det er eit faktum at statlege sjukehus har hatt vesentlege overskridingar på same måten som dei fylkeskommunale dei siste åra. Dei statlege sjukehusa har fått underskota sine dekte av staten gjennom ekstraordinære løyvingar. Underskota i fylkeskommunale sjukehus er ikkje blitt kompenserte fullt ut. Dette faktiske forholdet må det no leggjast stor vekt på når sluttoppgjeret skal fastsetjast. Fleirtalet i kommunalkomiteen konstaterer at det vil få store negative følgjer for kvaliteten på og omfanget av fylkeskommunale tenester dersom det ikkje blir gitt eit rettferdig sluttoppgjer etter at staten no har overteke spesialisthelsetenesta. I landet vårt har vi – heldigvis – ein lovfesta rett til vidaregåande opplæring for ungdom. Det er vidare stilt krav til omfanget av denne opplæringa i dei ulike fylkeskommunane. Stortinget har dessutan vedteke lovfesta rett til vidaregåande opplæring for vaksne. Dette har også følgjer for dimensjoneringa av opplæringstilbodet. Frå nyttår er opplæringssektoren den klart største i fylkeskommunane. Vidaregåande opplæring blir derfor særleg skadelidande dersom fylkeskommunane må bere det fullstendige økonomiske ansvaret for rekneskapsunderskota i 2001. Arbeidarpartiet kan ikkje godta at underskot i sjukehusdrifta i fjor skal føre til nedlegging av utdanningstilbod i fylkeskommunane i 2002 og seinare år. Det vil særleg ramme dei yrkesfaglege tilboda, som er dei dyraste å drive. Her er nemleg krava til utstyr vesentleg høgare enn i dei allmennfaglege utdanningstilboda. Vi veit at delar av arbeidslivet vårt slit med å skaffe kvalifisert arbeidskraft. Problema er særleg store i ein del yrkesfag. Det vil derfor vere svært uheldig om staten direkte eller indirekte skulle medverke til at rekrutteringa av ung, kompetent arbeidskraft skulle bli svekt. Arbeidarpartiet vil ikkje vere med på ein slik politikk. Dersom opplæringstilbod no blir fjerna på grunn av trong økonomi i fylka, vil det særleg ramme distrikta våre. Sentraliseringa blir forsterka. Ungdom under utdanning må i sterkare grad enn no flytte heimanfrå for å skaffe seg vidaregåande opplæring. Det er eit klart tilbakesteg. Velferdstilbod blir dermed svekte. I fleire fylke blir det no arbeidd med å skjere ned på talet på klassar i vidaregåande opplæring. Økonomien tvingar fram ei slik løysing. Innvendingane mine mot ein slik politikk har eg langt på veg gitt allereie. Eg vil leggje til følgjande: Dette vil redusere valfridomen som dei unge skal ha til å velje utdanning. Det er eit tilbakesteg – både for dei utdanningssøkjande og for samfunnet. I sin tur kan det føre til auka kostnader til opplæring og omskolering seinare i livet. Det er kortsiktig politikk. Forsking viser at interesse og motivasjon for ei utdanning har svært mykje å seie for innsatsen og utbyttet. Å presse ungdom inn i utdanning som dei ikkje er motiverte for, er uheldig og uakseptabelt. Fleirtalet i kommunalkomiteen, medlemmene frå Arbeidarpartiet, Sosialistisk Venstreparti og Senterpartiet, peiker også på ansvaret som fylkeskommunane har for lokal og regional kollektivtrafikk. Vi tenkjer på bygging og vedlikehald av fylkesvegar, fylkesvegferjer og skuleskyss. Transportordninga for funksjonshemma fell også inn under denne verksemda. Det er all grunn til å tru at kollektivtilbodet kan bli sterkt ramma dersom fylkeskommunane må ta ansvar for underskota frå spesialisthelsetenesta. Høgre, Framstegspartiet og Kristeleg Folkeparti er ikkje med på merknader som understrekar verdien av fylkeskommunale tilbod innanfor opplæring, samferdsle og kultur. Det vekkjer oppsikt. Hovudbodskapen til desse tre partia er å vente på Regjeringa. Det vitnar ikkje om stort engasjement i saka. Kommunal- og regionalministeren har skapt tvil om viljen til å få til eit rettferdig sluttoppgjer for sjukehusdrifta. Det skjedde då ho talte til dei fremste fylkespolitikarane på Regjeringa sin kontaktkonferanse i slutten av februar. Kanskje kan statsråden rydde av vegen uroa og tvilen under debatten i Stortinget i dag? Arbeidarpartiet legg til grunn at Regjeringa fremmar sak om sluttoppgjer mellom staten og fylkeskommunane om sjukehusdrifta i revidert nasjonalbudsjett i mai. Saman med fleirtalet i kommunalkomiteen meiner vi at tidlegare underskot frå spesialisthelsetenesta ikkje bør trekkjast inn i fylkeskommunale budsjett frå 2002.