Oddbjørg Ausdal Starrfelt (Arbeiderpartiet), 2000-06-09:
«Barn er verdt sin vekt i gull» heitte ei utgreiing i Arbeidarpartiet for nokre år sidan. Det er sant. Då må vel det å arbeida med barn vera gull verdt. Førskulelærarar og assistentar i barnehagane kjenner det nok ikkje alltid slik i ein travel kvardag. Men dei er den viktigaste ressursen me har for å kunna tilby gode og trygge barnehagar. Og undersøkingar syner at foreldre er svært godt nøgde med barnehagetilboda sine. Sidan barnehagar er viktige for barn, er det viktig at dei som ynskjer det, får plass. Slik sett er det i dag ein stor dag for norske barn og deira foreldre. I dag tek Stortinget viktige steg for at dei som ynskjer det, skal få plass for barna sine i barnehagar innan 2003. Fram mot 2005 skal dei òg få billegare barnehageplassar. Det er bare når dette skjer, at me kan seia at me har full barnehagedekning. Full barnehagedekning har vore eit tverrpolitisk mål sidan den førre barnehagemeldinga vart handsama i 1987-88. Målet skulle vera realisert innan 2000, og det vart føresett at kommunane skulle stå for brorparten av utbygginga. For Arbeidarpartiet har barnehagetilbod vore ein av hovudpilarane i ein framtidsretta barne- ogfamiliepolitikk. Og sektoren skal styrkjast, slik som statsministeren sa det i Bergen denne veka. Trass i at svangerskapspermisjonen auka frå 18 til 42 veker i denne perioden, at 6-åringane byrja på skulen frå 1997, og trass i at kontantstøtte vart innført for 1- og 2-åringar, har me ikkje nådd målet. Auka prisar og redusert bruk av inntektsgradert foreldrebetaling og syskenmoderasjon har klårt redusert etterspurnaden. Likevel står framleis mange i barnehagekøar over det ganske land, og mange fleire ville ha stått der om tilbodet var betre tilrettelagt, meir tilgjengeleg og/eller billegare. Private har stått for monaleg meir utbygging av barnehageplassar på 1990-talet enn kommunane. No meiner me det skal verta meir sving på sakene. For å få til det må me gjera noko meir og til dels noko anna enn det Bondevik-regjeringa gjorde framlegg om. Eg er glad for at eit breitt fleirtal, inkludert sentrumspartia, støttar hovudgrepa i saka. Eit breitt fleirtal gjev god tryggleik for at dette vert følgt opp i dei komande budsjetta og elles med naudsynte lov- og regelendringar. Eg vil som saksordførar takka komiteen for eit konstruktivt og godt samarbeid. I det følgjande vil eg gjera greie for dei viktigaste elementa i Stortinget si innstilling. Andre talarar frå Arbeidarpartiet vil gjera nærare greie for andre sider ved innstillinga. Målet er full barnehagedekning, ikkje i form av ein prosent for kva ein kan rekna som full barnehagedekning, men i form av at alle som ynskjer det, skal få tilbod om plass som står rimeleg i høve til det behovet dei har, og til ein pris dei kan overkoma. Bondevik-regjeringa har vurdert behovet til 25 000 nye plassar for å nå målet. Fleirtalet seier at dei ikkje har føresetnader for å vurdera om dette er tilstrekkeleg. Me ber Regjeringa vurdera dette og halda Stortinget jamleg orientert om behov for og etterspurnad etter barnehageplassar. Me er svært klåre over at etterspurnaden vil auka med auka tilbod og ved redusert foreldrebetaling. Sverige har nyleg gjort vedtak om å lovfesta rett til barnehageplass for 4- og 5-åringar Dei har òg vedteke at foreldrebetalinga maksimum skal vera 1 150 kr pr. månad eller 3 pst. av familieinntekta. Det er ambisiøst og noko å strekkja seg etter for oss som norske styresmakter. Det er bare når me når ein kombinasjon av gode, tilgjengelege, fleksible barnehageplassar til ein pris folk har råd til, at me får eit reelt bilete av behovet. Eg vonar at noverande og framtidige foreldregenerasjonar slepp den kanossagangen me hadde til dyre, private dagmammaer. Nokre av dei få vakenettene eg har hatt, har nettopp vore knytte til problem med barnepass. Undersøkingar nyleg syner at eit fleirtal av småbarnsfamiliar aller helst vil ha barnehageplass til sine barn. Det forstår eg godt. Det gjer det svært meiningsfylt å vera med på steg som vil sikra noverande og framtidige småbarnsforeldre ein tryggleik for å få barnehageplass. Det undrar meg forresten at barnehageutgiftene ofte vert vurderte som reine utgifter. For dei fleste med små barn er barnehageplassen naudsynt for at både mor og far skal kunna vera ute i arbeid. To i arbeid fører til auka verdiskaping og til meir skatteinntekter til fellesskapet. I stor grad er utgifter til barnehagane utgifter for å skaffa inntekter, i tillegg til at dei er med og syter for gode oppvekstvilkår for barna våre. Dei to viktigaste grepa me tek stilling til i dag for å nå målet om full barnehagedekning, er å auka statstilskotet opp til 50 pst. for alle barnehagar innan 2005 og å setja i gang arbeid for å lovpåleggja kommunane utbyggingsplikt for barnehagar i eit samarbeid med kommunesektoren. Samla trur fleirtalet at dette vil sikra full barnehagedekning innan år 2003 og billegare barnehagar ved at staten etter kvart dekkjer 50 pst. av kostnadene, og at målet om at kommunane skal dekkja 30 pst., vert ført vidare. Me ber Regjeringa vurdera sterkare verkemiddel for å få kommunane til å dekkja sin del. Med 20 pst. foreldrebetaling kan me både oppnå monaleg reduserte prisar til alle, inntektsgraderte satsar og syskenmoderasjon. Me ber Regjeringa vurdera krav om reduserte og graderte satsar som føresetnad for auka statstilskot. Komiteen støttar samla at barnehagen òg skal vera eit tilbod til dei med spesielle behov. Komiteen ser det no som viktig å få fram informasjon om utviklinga når det gjeld barnehagen som arena for å avdekkja spesielle behov, og setja i verk hjelpetiltak, og føreset at informasjon om dette vert gjeve i samband med evalueringa av kontantstøtta. Andre talarar frå Arbeidarpartiet vil koma nærare inn på dette spørsmålet. Alle er samde om at barnehagane skal drivast i eit nært samarbeid og i forståing med heimen. Eit fleirtal – Arbeidarpartiet, Høgre og SV – ser at dette kan koma i konflikt med føremålsparagrafen, som seier: «Barnehagen skal hjelpe til med å gi barna en oppdragelse i samsvar med kristne grunnverdier.» Det same fleirtalet ber om at dette vert utgreidd og vurdert i samanheng med spørsmålet om føremålsparagrafen i skulen. Førskulelæraravdelinga i Norsk Lærarlag er skuffa over barnehageinnstillinga fordi det ikkje vert gjort endringar når det gjeld bemanninga, les eg i avisa. Om det er rett, er det oppsiktsvekkjande om dei ikkje ser på ei milliardsatsing for å auka barnehageutbygginga og redusera foreldrebetalinga som eit lyft. I tillegg er påstanden feil. Fleirtalet syner nemleg til ein OECD-rapport som peikar på at Noreg har ein låg del av utdanna pedagogar i høve til andre skandinaviske land. Og fleirtalet ber Regjeringa vurdera om denne delen bør aukast vurdera auka innslag av tilsette med fagbrev setja i verk ein tiltaksplan for rekruttering til og stabilitet i barnehagen vurdera å flytta bemanningsnorma frå forskrift til lov Eit fleirtal er samd i at løyvingane til barnehagane skal vera øyremerkte fram til full utbygging er fullført. Eit anna fleirtal har som mål å overføra løyvingane til rammefinansiering når ein har oppnådd full barnehagedekning og kommunal utbyggingsplikt er på plass. Og eit tredje fleirtal meiner at spørsmålet om overgang til rammefinansiering er såpass omfattande at det må leggjast fram for Stortinget på eigna måte. I 1999 vart det bygt 3 200 nye barnehageplassar. Målet var 7 500. Komiteen ber difor om ei vurdering av kva effekt stimuleringstilskotet har hatt. Komiteen ber òg om ei vurdering av verkemiddel som sikrar funksjonshemma barn plass i både offentlege og private barnehagar. Komiteen har merka seg at vel 50 pst. av barnehagane i landet er private, dei fleste foreldredrivne, og me ynskjer løysingar der likeverdige offentlege og private barnehagar kan leva side om side. Kommersielle barnehagar er ikkje særleg utbreidde, men det er likevel viktig at Regjeringa følgjer utviklinga nøye. Kommunane skal ha ei viktig rolle òg framover. Ulike fleirtal står bak merknader om eit samarbeid mellom kommunane og dei private barnehagane, herunder samarbeidsavtalar med gjensidige plikter ansvar for å kartleggja behov og utforma eit variert tilbod tilsyn med barnehagane – eit arbeid som bør profesjonaliserast, og som det bør utarbeidast verktøy for å kvalitetsvurdera Eit fleirtal, Arbeidarpartiet og Høgre, går imot å lovpåleggja kommunane å inngå samarbeidsavtalar med private barnehagar, men går i hop med sentrum inn for at det vert utarbeidd ein mal for samarbeidsavtalar mellom kommunane og dei private barnehagane. Nokre spørsmål vil koma tilbake til Stortinget. Målet er altså barnehage til alle som ynskjer det, og til ein overkomeleg pris. Alle, med unntak av Framstegspartiet, vil nytta dei midlane som Bondevik-regjeringa har gjort framlegg om skal overførast til kommunane som frie midlar, til delvis finansiering av ei opptrapping av dei øyremerkte midlane. Sentrum og SV har i tillegg merknader om å overføra auka frie midlar til kommunane. Arbeidarpartiet har vore med på å auka overføringane til kommunane monaleg dei siste åra, men me ynskjer ikkje å skapa forventing om at dei som ikkje har gjort jobben sin på barnehagesektoren, skal premierast med ekstra midlar. Overføringane bør heller vera i høve til objektive kriterium. Me ser fram til ei gjennomgåande vurdering av dette i samband med saka om innlemming i rammetilskotet. Det er ikkje riktig at Arbeidarpartiet er med i ein fellesmerknad med SV på side 26 Innstillingen er senere beriktiget., og Stortinget sitt kontor er gjort merksam på dette. Elles står Arbeidarpartiet fast på vårt programfesta mål om gratis kjernetid når målet om full barnehagedekning er nådd.