Torgeir Knag Fylkesnes (Sosialistisk Venstreparti), 2015-06-11:
Komiteen er einig om mykje i denne sektoren. Det står også i innstillinga. Samtidig er det i ferd med å vise seg ei større og djupare ueinigheit om kva som faktisk skaper god forsking og høgare utdanning. Regjeringa byggjer sin politikk på ei tru på at større er best, at meir konkurranse fører til høgare kvalitet, og at byane er staden der forskinga primært skal skje. Det som bekymrar mest i forslaget til nytt finansieringssystem frå regjeringa, er at dei varslar at grunnløyvinga skal utgjere ein mindre del av finansieringa til institusjonane, at konkurranse skal bety meir. Det bekymrar meg fordi nyskapande, banebrytande, stor forsking krev langsiktigheit og føreseielegheit i løyvingane. Det skal vere rom for å feile og for å breie strategiske satsingar over lengre tid. Mest mogleg av forskarane si tid må brukast på forsking, undervisning og formidling, minst mogleg på andre oppgåver, som å søkje om pengar eller tilpasse forskingsprogramma for å kunne søkje om pengar. Kari Melby, prorektor ved NTNU, skreiv dette i rektorbloggen i fjor haust: «Men det er et viktig poeng at vår evne til å få fram verdensledende miljøer, ikke først og fremst kan basere seg på et slikt målrettet virkemiddel. Det fremste virkemiddelet er grunnbevilgningen. Lang erfaring har lært oss at dersom vi skal kunne støtte opp under miljøer med potensial for å bli verdensledende, trenger vi en rammebevilgning hvor ikke alle mulige formål er øremerket.» Noko liknande seier Edvard Moser, som i fjor mottok Noregs første nobelpris i medisin. I ein debatt i Morgenbladet sa han: «Problemet er at å publisere store mengder er uforenlig med å publisere så bra som mulig.» Vi burde ha gått motsett veg, slik SV føreslo i budsjettprosessen i fjor, mot større basisfinansiering. Det vil vi gjere fordi vi ønskjer autonome, uavhengige institusjonar innan høgare utdanning, ikkje fordi høgare utdanning skal vere frakopla samfunnet, men fordi autonome institusjonar er betre for samfunnet. Universitet og høgskular er ikkje produsentar av studiepoeng eller forskingsartiklar; dei er viktige samfunnsaktørar med kritiske oppdrag. Med denne meldinga tar vi eit skritt mot ein meir marknadsorientert businessmodell innan høgare utdanning. Han byggjer på ideen om at konkurranse gjev den beste forskinga, på at større einingar gjev den beste forskinga, og på at meir måling, fleire kvalitetsindikatorar og rapportering gjev fleire vitskapelege gjennombrot. Det trur ikkje vi, og det trur heller ikkje Edvard Moser. Telleproblemet som Moser påpeikar, kjem også til uttrykk i dei andre kvalitetskriterium som stortingsmeldinga legg opp til. Kategorien «søking til studieprogram» kan bli ein drivar for marknadsføring som ikkje samsvarar med studiets faktiske innhald. Kategorien «høg gjennomføring» er sjølvsagt bra, men ikkje dersom det blir ein drivar for mindre ambisiøse studium og lågare krav. Kategorien «storleik på doktorgradsutdanninga» er ikkje eit gunstig kriterium dersom det medfører at institusjonane gjer programma stadig større utan at oppfølginga av stipendiatane blir forbetra. Ny kunnskap og forsking utviklar seg best gjennom ein løpande, open og demokratisk debatt. Det er gjennom denne openheita og forskingas indre demokrati at ny kunnskap blir diskutert og ofte blir krangla fram. Fundamentalt for denne openheita og dette demokratiet ligg forskingas autonomi – at ho ikkje skal bli styrt for mykje av andre, ytre forhold. Difor er det så viktig for SV å styrkje basisfinansieringa. Difor er vi skeptiske til samanslåingar med tvang og nedlegging av små fag fordi dei er små. Difor går vi imot å endre modellen der vald rektor er utgangspunktet i akademia. Det er ei for stor tru på at struktur er svaret på utfordringane i UH-sektoren. Samanslåingar kan ha god effekt, men det er ingen mirakelkur. Det er ikkje slik at studentane på Gjøvik plutseleg vaknar opp til ein heilt ny studiekvardag den dagen dei går på NTNU og rektoren sit i Trondheim. Stort behøver ikkje vere godt, smått behøver ikkje vere dårleg. SV meiner dette systemet ikkje fører til varierte institusjonar tilpassa sitt oppdrag, og vi er difor kritiske til store delar av forslaget til regjeringa. Eg vil ta opp det forslaget vi fremjar i innstillinga.