Sigvald Oppebøen Hansen (Arbeiderpartiet), 1999-01-19:
Kunnskap blir meir og meir viktig. Me har tatt steget over i ein tidsalder der utviklinga går raskare og raskare. Samfunnet er vidare prega av enormt store omveltingar, og dette stiller nye krav til omstilling på alle område, både i den offentlege og i den private sektoren. Derfor er det så viktig at alle nå får ta del i eit nytt kunnskapsløft. Etter vår meining er individuelle rettar sjølve nøkkelen for at denne reforma skal bli vellykka. Me må erkjenne at dagens tilbod er skeivt fordelt. I dag er det slik at det er den som har mykje utdanning frå før, som får enda meir. Da blir det nokon som blir hengande etter og som stadig sakkar akterut. Arbeidarpartiet gjer framlegg om individuell rett når det gjeld vidaregåande opplæring for vaksne. Regjeringa og komitefleirtalet meiner òg dette, men innafor ramma av dagens omfangsforskrift på 375 pst. Dette er me i Arbeidarpartiet skeptiske til når me ser korleis fylkeskommunane i dag praktiserer denne forskrifta. Ei lov er meir styrande enn ei forskrift, sa statsråden tidlegare i replikkordskiftet. Ja, det er kanskje rett, det. Men i dag har altså departementet ingen verkemiddel til å gripe inn i fylkeskommunens handtering av omfangsforskrifta når det gjeld dimensjoneringa av vidaregåande opplæring. Det som er situasjonen ute i fylkeskommunane i dag, heng ikkje saman med uvilje til å etablere eit tilbod på 375 pst. Dei erkjenner faktisk òg at dei har søkarar, men dei fell utafor aldersgrensa 16-19 år. Det heng saman med den fylkeskommunale økonomien, og det hjelper svært lite at regjeringspartia og statsråden og hans departement vil kome med eit lovforslag overfor fylkeskommunane om å etablere eit omfang på 375 pst., så lenge det ikkje er snakk om å tilføre fylkeskommunane meir midlar. Regjeringspartia seier jo òg ganske klart at det skal finansierast innafor dagens økonomiske rammer, og da er me faktisk like langt. Eg er glad for at det er eit fleirtal som vil gje vaksne ei moglegheit til å dokumentere sin realkompetanse. Ein dokumentasjon av realkompetanse vil på den eine sida vere retta mot arbeidslivet, altså folk som ønskjer seg ein særskild kompetanse for å meistre ei oppgåve eller eit arbeid, og på den andre sida retta mot institusjonane når det gjeld opptak til kompetansegjevande utdanning. Alle som har vore i arbeid, veit at ein ikkje får god nok kompetanse berre ved å lese bøker og ta eksamen. Det seier seg sjølv at personar som har stått i jobb i fleire år har tileigna seg ein kunnskap som i mange tilfelle går langt utapå den ein kan få ved ein utdanningsinstitusjon. Stortinget har tidlegare gjort eit vedtak som på mange måtar er banebrytande. Det gjaldt ei gruppe hjelpepleiarar i Orkdal-området som ønskte å vidareutdanne seg til sjukepleiarar. Der slo me fast eit prinsipp for seinare om at realkompetanse skulle gje avkorting i studiet. Eit slikt prinsipp er viktig, det gjev status til arbeidet, og på mange måtar gjorde me eit vedtak som forskotterte eit av dei viktigaste spørsmåla i kompetansereforma. Vår hovudutfordring er å få alle med, altså gje eit kompetansemessig løft til heile befolkninga. Men tiltaka må i størst mogleg grad vere innretta mot dei som manglar grunnskule eller vidaregåande opplæring. For Arbeidarpartiet er eit hovudpoeng med kompetansereforma å ta i bruk alle tilgjengelege erfaringar og ressursar som finst på området. Sjølv om utdanningsinstitusjonane og dei private aktørane har stor kapasitet, vil dei neppe kunne dekke heile behovet på kort sikt. Det er derfor avgjerande at det blir etablert desentraliserte tilbod i distrikta og ved arbeidsplassane. Her vil studieforbunda bli heilt sentrale aktørar. Det er studieforbunda som i dei fleste tilfella kjenner arbeidsplassane best gjennom lang erfaring med å tilrettelegge yrkesretta kurs. Ikkje minst er det viktig at studieforbunda har ei god geografisk spreiing. Derfor må me òg sjå på forholda mellom dei ordinære utdanningsinstitusjonane og studieforbunda, slik at dei samla sett kan gje eit best mogleg tilbod og eit mest mogleg omfattande tilbod utan å «tråkke» i kvarandres bed. Til slutt vil eg be statsråden om å vurdere å gje kursarrangørar som deltar i etter- og vidareutdanningsreforma, eksamensrett i ein overgangsfase, slik dei hadde i ein periode tidlegare.