Ove Trellevik (Høyre), 2015-03-03:
Stortinget har gjennom fleire vedtak over mange år slått fast at det er ønskjeleg med meir konkurranse i meierisektoren. Stoltenberg-regjeringa inngjekk det såkalla mjølkeforliket i 2007. Det gav dei uavhengige aktørane noko støtte finansiert over jordbruksoppgjeret for å fremja konkurranse, slik at dei uavhengige aktørane Synnøve Finden og Q-meieria kunne konkurrera i marknaden for meierivarer. Etter evalueringa av denne ordninga i 2012 melde Stoltenberg-regjeringa at tiltaket verka og måtte vidareførast. Arbeidarpartiet fremjar no eit forslag i Stortinget der dei innser behovet for å styrkja konkurransen i meierisektoren. Det er bra at Arbeidarpartiet ser behovet, men er det eigentleg å styrkja konkurransen dei føreslår i dette forslaget? Svaret er nei. Faktum er at sidan 2006 og fram til no har Tine sin marknadsdominans auka. I dag står dei for 98,5 pst. av kapitalinvesteringane i meierisektoren. Det er gode utgreiingar frå Norges Handelshøyskole gjorde av professorar som konkluderer med manglande konkurranse i meierimarknaden, og at aktørane ikkje får tilgang til mjølk som råvare på like vilkår. Det betyr at Tine sine konkurrentar får betydeleg høgare kostnader. Slik eg oppfattar Arbeidarpartiet sitt forslag, ønskjer dei ikkje ytterlegare konkurranse, slik at fleire aktørar kan etablera seg i konkurransen om å produsera meierivarer, slik Q-meieria og Synnøve Finden gjer. Arbeidarpartiet vil bevara eit sterkt landbrukssamverke. Dei ønskjer berre at det er dei eksisterande aktørane som skal ha lik tilgang på økonomisk støtte gjennom prisutjamningsordninga. Å sikra ein verksam, reell og god konkurranse i foredlingsindustrien for norske produsentar som baserer seg på bruk av norske råvarer, saman med eit sterkt landbrukssamverke, er ei krevjande oppgåve. Det er akkurat derfor tiltaka frå 2007 som Stoltenberg-regjeringa innførte, ikkje er tilstrekkelege. Noko av utfordringane i meieribransjen er eigentleg at det ikkje eksisterer nokon verksam konkurranse i det heile. Det er ikkje mogleg for nye aktørar å sleppa til. Staten med Arbeidarpartiet i spissen kjøpte seg på ein måte ein sånn konkurransesituasjon då dei innførte denne støtteordninga, slik at Q-meieria og Synnøve Finden vart verande i marknaden. Eg er litt undrande til at Arbeidarpartiet ikkje er med på ein merknad om at regjeringa skal vurdera om Landbruksdirektoratet si oppgåve med å overvake om aktørane får like råvareprisar, er nådd. Eg synest rett og slett det er rart når dei fremjar eit forslag om å betra konkurransen i meierimarknaden, at dei ikkje er med og ønskjer å vurdera om prissetjinga er rett. For Høgre er det viktig at dette vert evaluert. Så har eg inntrykk av at Arbeidarpartiet har skifta litt meining i prosessen etter Dokument 8-forslaget. Arbeidarpartiet har ikkje valt å støtta ein merknad om at konkurransen i meierisektoren er gjennomgåande svak, trass i Tine sin marknadsdominans, og at det er påvist at prisane er feil. Men no har dei skifta litt fokus og retta fokus mot utlandet, og meiner at norsk mjølke- og meieriindustri si konkurransekraft overfor utlandet må styrkjast. Høgre gjekk til val på å styrkja norsk konkurransekraft og ikkje svekkja den, slik som eigentleg forslaget til Arbeidarpartiet gjer. Det er nemleg slik at skal ein styrkja konkurransekrafta overfor utlandet, har ein to moglegheiter: Den eine er å redusera kostnadene innanlands. Den andre er å byggja store tollbarrierar og tollmurar overfor utlandet, slik at utlendingane ikkje kjem inn til Noreg. Det kan umogleg Arbeidarpartiet stå for. Det er iallfall ikkje det dei frontar i EØS- og i EFTA-møta som me er på, då dei ønskjer å få meir frihandel og auka handel med Europa. Det å redusera kostnadene er heller ikkje enkelt med Arbeidarpartiet sitt forslag, då dei ønskjer å stimulera dei konkurransepolitiske verkemidla med auka bruk av subsidiar. Dette vil medføra at prisane på meieriprodukt må opp, fordi dei er finansierte ved avgifter på nokre varer og tilskot på andre element innanfor landbruksoppgjeret. Med andre ord: Meir bruk av subsidiar gjev høgare kostnader totalt sett og ikkje lågare. Uansett korleis Arbeidarpartiet vil vri og venda på dette i dag, er denne problemstillinga slik at det ikkje er mogleg å gjennomføra så veldig mykje betre konkurranse i meierisektoren med det Dokument 8-forslaget som Arbeidarpartiet har lagt fram.