May-Helen Molvær Grimstad (Kristelig Folkeparti), 2007-02-16:
Noreg er eit velferdssamfunn, og det skal vi vere stolte av. Men Noreg er òg eit forbrukarsamfunn, der status og vørdnad ofte heng saman med pengar og materielle verdiar. Dette er trekk ved samfunnet som er urovekkjande, fordi det medfører sosial eksklusjon, ei kjensle av mindreverd, sjukdom og i ein del tilfelle stor gjeldsbyrde. Det er eit viktig utgangspunkt at dei som har teke på seg ei forplikting, skal gjere opp for seg. Vi må derfor vere varsame med å innføre ordningar som rokkar ved dette prinsippet. Men i ei tid då usikra kreditt blir marknadsført på ein svært aggressiv måte, meiner Kristeleg Folkeparti at risikoen ved misleghald i nokon grad bør flyttast frå forbrukarane til långivarane. I dag kan forbruksgjeld forfølgje skyldnaren heile livet. Kristeleg Folkeparti meiner at det bør innførast ein absolutt foreldingsfrist for forbruksgjeld på fem år. Dette vil bidra til å redusere kredittinstitusjonanes ekstreme utlånsiver og motivere til ei meir grundig vurdering av den enkelte kundes moglegheit til tilbakebetaling. Vi ønskjer dessutan å innføre ei plikt for kredittkjøpselskapa til å rå kundane ifrå å ta opp lån dersom dei ser at tilbakebetaling vil bli vanskeleg. For å kunne rå ifrå er det avgjerande å ha tilgang til informasjon om kunden. Derfor er Kristeleg Folkeparti tilfreds med at regjeringspartia kjem oss i møte og føreslår at ein ber Regjeringa greie ut om eit gjeldsregister vil vere hensiktsmessig. Vi stør dette forslaget subsidiært. Menneske som har ei uhandterleg stor gjeldsbyrde, kan få tvungen gjeldsordning. Dette inneber at ein betalar så mykje gjeld som ein klarar i ein femårsperiode, og at den gjelda som deretter står att, blir sletta. Fleire personar som har fått gjeldsordning, opplever det likevel som vanskeleg å overhalde vilkåra som gjeld i gjeldsordningsperioden. Vi veit t.d. at ein av fire pådreg seg ny gjeld mens dei er under gjeldsordning. Mange av dei som har stor gjeldsbyrde, strever med ulike personlege utfordringar, som rusmisbruk, sjukdom og langtidsarbeidsløyse, og det kan vere vanskeleg å oppfylle dei krava til struktur og disiplin som ei gjeldsordning inneber. Det er derfor ofte nødvendig med tett oppfølging i gjeldsordningsperioden. Men i dag har ingen offentleg instans plikt til å følgje opp og gi hjelp til personar som er under gjeldsordning. Kristeleg Folkeparti ønskjer at namsmennene skal få ei slik oppfølgingsplikt. Vi meiner òg at den alminnelege gjeldsordningsperioden bør reduserast frå fem til tre år, og at det bør strammast inn på moglegheita til å forlengje gjeldsordningsperioden. Vi kan ikkje leve med ein situasjon der mange opplever gjeldsordning som ei strengare straff enn den straffa ein gir dei som blir dømde for alvorleg kriminalitet. Når gjeldsbyrda er uhandterleg, er det mogeleg å kontakte kreditorane og forsøkje å få ein avtale om redusert tilbakebetaling. Tilsette hos namsmannen, kommunale gjeldsrådgivarar, advokatar og debitorar fortel likevel alle om at offentlege kreditorar svært ofte set seg heilt på bakbeina ved slike førespurnader, og at dei avviser førespurnadene utan eingong å ha vurdert dei menneskelege omsyna som kan gi grunn for heil eller delvis gjeldssletting. Det er etter Kristeleg Folkeparti si meining behov for ein tydeleg instruks til offentlege kreditorar generelt, og til likningsetaten spesielt, som pålegg dei å føreta individuelle vurderingar av førespurnader om gjeldssanering. Det er grunnleggjande viktig at det offentlege tek menneskelege omsyn og behandlar borgarane som medmenneske. Det kan vere vanskeleg å snakke med familie og vener om gjeldsproblem. Men for å førebyggje at den enkelte skal kome i ei gjeldsfelle, er det viktig å få gode råd på eit tidleg stadium. Kristeleg Folkeparti meiner at det bør etablerast ei gratis telefonteneste som ein kan ringje til og be om råd i økonomiske spørsmål. Vi ønskjer òg å styrkje den kommunale gjeldsrådgivinga. Det er dessutan behov for å lage ein brukarvennleg nettportal der det blir informert både om korleis gjeldsproblema kan førebyggjast, og om korleis ein kan handtere situasjonen når gjeldsbyrda blir uhandterleg stor. Kristeleg Folkeparti er tilfreds med at komiteen er positiv til desse tiltaka. Eg hadde ønskt at regjeringspartia hadde stødd mange fleire av forslaga våre, men eg konstaterer at vi har kome eit stykke på riktig veg. Men eg håpar at Regjeringa vil jobbe intensivt med dette. Heilt til slutt ønskjer eg å ta opp Kristeleg Folkeparti sitt forslag, nr. 4. Eg vil òg gjere ei retting i innstillinga: Ved ein inkurie er ikkje Kristeleg Folkeparti med på forslag nr. 1; det skulle vi ha vore.