Bård Vegar Solhjell (Sosialistisk Venstreparti), 2009-10-12:
Omgrepet «arbeidslinja» kjenner vi frå velferds- og arbeidsdebatten. I framtida må vi supplere den med «utdaningslinja». Utdaningslinja betyr at alle menneske må få tilgang til den kunnskapen og den kompetansen dei treng. Kvifor er det så viktig? Jo, for det første: Ingen andre land i OECD-området har så få stillingar og funksjonar i samfunnet for ufaglærte, altså for dei som har mindre enn vidaregåande utdaning. Av alle land i OECD-området har vi rett og slett det arbeidslivet med størst behov for kompetanse. For det andre: Det å ikkje få utdaning gjer at ei mengd moglegheiter forsvinn. Det er med på å skape sosiale forskjellar. Dersom vi ser på ungdom som har fullført vidaregåande skule, er det nesten ingen som står utafor arbeid eller utdaning i alderen 20–24 år. Av dei som har droppa ut av vidaregåande skule, derimot, er ein av fire 20–24-åringar utan arbeid eller utdaning – ein av fire. Eg var for ikkje lenge sidan på Ullersmo fengsel. Der har over 80 pst. av dei innsette droppa ut av vidaregåande skule. Det er det det handlar om for mange menneske. Og for det tredje har kunnskap og kompetanse ein veldig stor eigenverdi, ein stor verdi i gleda av å lære og å kunne ting, den verdien det har for oss å vere eit danna og opplyst samfunn, eller å få dei kulturelle opplevingane som skule og kunnskap er med på å skape, eller – ikkje minst – dei store samfunnsutfordringane, klimaproblema, det å skaffe nok vatn i verda, der kunnskap er avgjerande føresetnader for å få det til. Det er desse utfordingane som Soria Moria II og regjeringsplattforma svarar på. Lat meg kome med tre hovudinnretningar. Det første er det eg vil kalle for tidleg innsats. Tidleg innsats betyr tidleg å gi alle moglegheit til å vere kreative i å få kunnskap. Men det betyr òg å førebyggje – eller som slagordet til natteramnane, som eg synest er eit godt uttrykk for å førebyggje: «Vi var der da det ikke skjedde», altså hindre at ting går galt. Førebygging eller tidleg innsats dreier seg om barnehage. No har vi hatt fem år med satsing på full utbygging. No skal vi ha fem år med satsing på kvalitet og innhald i barnehagane. Det dreier seg om kvaliteten på lærarane i skulen, på lærarutdanninga for å få dyktige lærarar og etter- og vidareutdanninga, og om å få nok lærarar. Ingen som seriøst driv med utdaning, kan velje vekk anten mange nok eller gode nok lærarar i skulen. For det fjerde dreier det seg om skulefritidsordninga. Vi veit no frå forsking at både barnehage og SFO har betydning for korleis elevar gjer det på skulen. Då må vi sørgje for at alle har tilgang til kvalitetsinstitusjonane til ein rimeleg pris. Så er det den andre store utfordringa, som er fråfall i vidaregåande skule. Eg trur det vil vere ei av dei største samfunnsutfordringane som vi må ta tak i i det neste tiåret. I heile Europa er fråfallet i vidaregåande skule for høgt. Vi veit at tidleg innsats, det at elevar har med seg kunnskap frå grunnskulen, er viktig. Men vi må òg ta tak i ungdomstrinnet – gi betre råd, ta sikte på å innføre eit praktisk valfag, som vi no har sett i gang forsøk med, ikkje minst få fleire lærlingplassar, vurdere nytenking i heile lærlingordninga og ha meir praksis innafor yrkesfaga i vidaregåande, der fråfallet er størst. Så dreier det seg om høgare utdaning og forsking og vaksenopplæring, som er så viktig for eitkvart samfunn. Det vert snakka mykje om at vi i åra som kjem, skal få ei eldrebølgje. Men vi kunne like gjerne ha snakka om ei ungdomsbølgje, for det kjem no store ungdomskull. Det kjem til å verte fleire som søkjer seg til høgare utdaning. Dei må få eit godt tilbod. Regjeringsplattforma seier òg at vi skal styrkje basisløyvingane til høgskular og universitet i åra som kjem, slik at vi kan få opp kvaliteten der. Så skal vi halde fram med satsinga på forsking, både i form av ressursar og kvalitet. Vi må òg satse på etter- og vidareutdaning på forskjellige måtar, bl.a. i arbeidslivet. Vi ser no at styrking av basiskompetanse i arbeidslivet har vore veldig viktig, og at det vert brukt i mange norske bedrifter. Representanten Siv Jensen spurde tidlegare i debatten om velferdsstaten skal halde fram med å ese ut. I motsetnad til representanten Siv Jensen er eg for ein større og betre velferdsstat i framtida. Men ikkje minst er eg for det fordi utdaning òg er grunnlaget for framtidas velferd og verdiskaping. Det er ei investering når vi brukar meir pengar for på ein god måte å satse på betre utdaning.