Magnhild Meltveit Kleppa (Senterpartiet), 1999-02-16:
Svaret på representanten Alvheim sitt spørsmål er ja. Eg har nytta mykje tid det siste året for nettopp å gjera situasjonen for dei mest forkomne stoffmisbrukarane betre. Arbeidet vil bli forsterka i 1999. Helseministeren og eg var i førre veke til stades ved opninga av det hittil nyaste tiltaket for denne gruppa; eitt av fem nye lågterskel helsetilbod til narkomane i Oslo. Departementet gjev tilskot til drifta av helsestasjonane, og vi har stilt midlar til rådvelde til evaluering av tiltaket for eventuelt å ha høve til å overføra erfaringane til andre byar. Kriminalpolitisentralen har førebels registrert i alt 270 dødsfall i samband med narkotika i 1998. Det er ein kraftig auke sidan 1997, då talet var 177. For fyrste gong var det like mange som døydde av narkotika utanom som i Oslo – 136 mot Oslo sine 134. Av dei som døyr i Oslo, kjem om lag fjerdeparten frå andre kommunar. Dette syner at overdoseproblemet ikkje lenger er eit særskilt Oslo-fenomen. Av dei 270 døde i 1998 var det 226 menn og 44 kvinner. Gjennomsnittsalderen til mennene var 35,5 år og til kvinnene 33,8 år. Bak kvart einaste tal i statistikken er eit menneske som hadde store problem å stri med, og som fekk eit altfor kort liv. Familie og vener sit igjen i sorg, ofte med ei rad spørsmål dei aldri fekk svar på. Fleire faktorar verkar inn på mengda dødsfall på dette området. Generelt kan ein seia at det er fleire eldre misbrukarar som er fysisk og psykisk meir forkomne. Det er i hovudsak heroinet som tek liv, og dei fleste som døyr, har misbrukt dette stoffet i fleire år. Tilgangen på heroin har lenge vore stor, og prisane går ned. Heroin i kombinasjon med alkohol og vanedannande lækjemiddel aukar faren for overdose med dødeleg utgang. Vi veit òg at misbrukarar som har vore i behandling, i fengsel eller har vore rusfrie ein periode av andre grunnar, mistar toleransen for heroin og får såleis auka risiko for overdose. Eg har på nært hald fylgt arbeidet i Oslo siste året. Ei arbeidsgruppe, sett ned av Oslo kommune, la i april 1998 fram ein rapport med forslag til tiltak mot overdoseproblemet. Mange av tiltaka er sette i verk av kommunen. Det er oppnemnt ei tverretatleg styringsgruppe på politisk og administrativt nivå for å betra samordninga av innsatsen. Tilsette i offentlege og private verksemder som kjem i kontakt med narkomane, t.d. på serveringsstader og i hospits, har fått opplæring i fyrstehjelp. Tilsette i institusjonar og fengsel skal nytta utskrivingssamtalane til m.a. å informera om farane for overdose ved bruk av heroin etter lengre opphald. Det er øyremerkte senger i institusjonar som kan ta imot klientar som har teke overdose. Behandlingsinstitusjonane har fått instruks om «å halda døra open» ein periode for klientar som fell ut av eit opplegg. Mange av dei tungt belasta misbrukarane har dårleg helse og er særleg utsette for smitte av alvorlege sjukdomar som tuberkulose, hiv/aids, hepatitt og kjønnssjukdomar. Ofte kjem dei for seint til eller held seg vekk frå den vanlege primærhelsetenesta. På dei nyopna helsestasjonane vil sjukepleiar gje enkel behandling, skifta på sår og byllar og driva smitteførebyggjande arbeid. Helsestasjonane gjev òg høve til å møta misbrukarane i trygge omgjevnader med rettleiing og orientering om behandlingsopplegg. Ein lækjar vil sirkulera mellom dei fem lågterskeltilboda, som òg vil samarbeida med ambulansetenesta og dei andre tiltaka for rusmiddelmisbrukarar i kommunen. Sosial- og helsedepartementet har sidan 1992 gjeve tilskot til tiltak for tungt belasta rusmiddelmisbrukarar i Oslo og etter kvart òg i andre større bykommunar. I 1999 får Oslo av Stortinget si løyving til utvikling av sosialtenesta og tiltak for rusmiddelmisbrukarar og tilskot til ei rekkje tiltak for dei mest problembelasta narkomane, mellom desse tilskot til den oppsøkjande tenesta og det særskilde helsetilbodet eg nett nemnde. òg Tromsø, Bodø, Trondheim, Bergen, Kristiansand, Arendal, Tønsberg og Drammen får tilskot frå denne løyvinga til lokalt tilpassa tiltak for den same målgruppa. Tilbodet om metadonassistert rehabilitering er eit viktig supplement til dei medikamentfrie behandlingstiltaka og dei særskilde tiltaka som rettar seg mot misbrukarar i akuttsituasjonar og i tilfelle overdosar. Gjennom denne regjeringa si satsing, som Stortinget har slutta seg til, er tilbodet bygt ut til å vera landsdekkjande. Ved Senter for metadonassistert rehabilitering i Oslo var det pr. 11. februar i år etter senteret sine eigne opplysningar 239 klientar inntekne til behandling frå helseregion 1 og 322 Oslo-klientar på søkjarlista. I Hordaland er 27 misbrukarar tekne imot til behandling, og 15 er på veg inn. I Vest-Agder er det 11 til behandling og tre på veg inn. Dei andre godkjende tiltaka byrjar inntaket i løpet av mars og april. Trass i alt som vert gjort frå kommunane og staten si side, ser vi at hjelpa anten ikkje er der, eller at ein kjem til kort i altfor mange situasjonar når rusmiddelmisbrukarar treng hjelpa mest. Mange av oss kjenner at tolmodet vert sett på prøve i høve til at det tek tid å etablera eit individuelt tilpassa metadontilbod til alle som vonleg kan få nytte av det. Samstundes veit vi at hjelpa må vera kvalifisert. Hadde vi opna for at alle lækjarar kunne skriva ut kva som helst av metadon og liknande lækjemiddel til alle misbrukarar som ynskte det, hadde det bore gale av stad. Vi veit at metadon som er skrive ut utan tilstrekkeleg kontroll og oppfølging, gjer vondt verre. I Noreg har vi valt å satsa medvite på at metadon skal vera eit verkemiddel for noko meir enn å halda pasienten under kontroll. Å ta metadon er ikkje i seg sjølv ei behandling som heilar opiatmisbruk. Ein lækjar som byrjar å skriva ut metadon, vil ta på seg eit pasientansvar som vil vara heile livet ut. Det må i staden byggjast opp eit forsvarleg kontroll- og tiltaksapparat i kommunane rundt kvar einskild klient som får tilbod om metadon gjennom individuelle tiltaksplanar. Samstundes er det naudsynt med stabile butilhøve. Utvidinga til nye misbrukarar går no fort, men både kompetansen og tiltaksapparatet må utviklast i eit forsvarleg tempo, slik at klientane får den oppfylginga som er naudsynt for å lukkast. Det er debatt både nasjonalt og internasjonalt om dei såkalla skadereduserande tiltaka for narkomane, m.a. tilgangen på reine sprøyter, «sprøyterom» i tydinga offentleg innreidde stader der misbrukarane kan injisera med tilsyn av helsepersonell, og utskriving av metadon og andre vanedannande lækjemiddel. Nokre land har gått langt i å syta for slike tiltak. Andre land har ei meir atterhalden og restriktiv haldning, og meiner at når ein ikkje får større skadereduksjon, er det det same som å ta steg i retning av ei liberalisering av narkotikapolitikken og legalisering av narkotikamisbruk. Sjølv meiner eg det må vera mogleg og rett å ha fleire tankar og strategiar i hovudet på ein og same gong. Det finst ikkje eitt einskilt tiltak åleine som kan løysa rusmiddelmisbrukarane sin trong for hjelp og behandling. Vi må ha eit mangfald av ulike tiltak. Vi må både halda ved like og styrkja det medikamentfrie hjelpetilbodet i og utanfor døgninstitusjonane. Det er difor eg har sett ned ei arbeidsgruppe – ein behandlingskommisjon, om ein vil – som, i samsvar med Stortinget sitt ynske, går gjennom tiltaka for rusmiddelmisbrukarar. Gruppa er godt i gang med arbeidet. Den ser på talet på behandlingsplassar i høve til etterspurnaden og kva manglar som er i dag, på tiltak for å vidareutvikla kvaliteten i tilbodet og på om det er naudsynt å føreslå forandringar i dei noverande administrative og finansielle ansvarstilhøva. Gruppa skal vera ferdig med dette arbeidet før sommaren. Eg vil koma tilbake til Stortinget i samband med stortingsmeldinga «Omsorg 2000», som eg nemnde i den førre saka. Samstundes må vi vera viljuge til å vurdera nye forsøk og nye tiltak når vi ser at det som er sett i verk til no, ikkje når mange nok. Eg vil i lag med norsk ekspertise allereie om to veker vitja Frankrike for å få direkte kunnskap om dei erfaringane dei har med buprenorfin. Eg vil ha med meg representantar både frå metadonsenteret i Oslo og frå Fagrådet innen rusvernet i Norge for å vurdera ei eventuell oppfylging.