Tor Bremer (Arbeiderpartiet), 2012-12-13:
Eg vil ha ei humanistisk og slik sett verdinøytral tilnærming til debatten. Dei siste tiåra har det vore ein formidabel fokus og vekst innanfor den globale og nasjonale forskinga og høgare utdanninga, men satsinga har vore ujamt fordelt frå land til land. Medan dei minst utvikla u-landa berre har 4,5 forskarar per million innbyggjarar, er det i dei utvikla landa i snitt 33 000 forskarar per million innbyggjarar. No høyrer me at representanten Warloe seier at Bergen åleine har 4 000 forskarar. Det kan nok stemma, for i Noreg har me formidable 14 000 forskarar per million innbyggjarar. Det er ein auke frå 11 000 i 2001. Det er slik at tilgangen til høgare utdanning og forsking styrer mykje av utviklinga globalt. Me behøver ikkje å gå lenger enn til vår eiga norske historie for å sjå det same. I fjor feira Universitetet i Oslo 200-årsjubileum, og historia til Universitetet i Oslo er altså historia om utviklinga av Noreg i den same tida. Den naturvitskaplege forskinga gav i si tid startskotet til eit formidabelt norsk industrieventyr. Kristian Birkeland la mykje av grunnlaget for Noreg si sterke rolle i dagens nordlysforsking. Birkeland dreiv òg som kjent med forsking sikta inn mot industriell produksjon, og saman med Sam Eyde utvikla han metoden for framstilling av nitrogenoksid, som igjen la grunnlaget for Norsk Hydro. Historieforskinga vår har medverka til å skapa ein sterk norsk identitet for positiv utvikling. Sterke og stolte universitet over heile verda har gong på gong vist seg å gå i bresjen for tankar om menneskerettar, likeverd og demokrati. Skinndemokrati og korrupte regime, derimot, er velta – ikkje nødvendigvis av militærkupp, men av frie meiningsytringar. Også likestillinga er blitt styrkt gjennom press frå universiteta. Noreg si sterke utvikling og høge velferdsnivå kjem også av ei tydeleg ideologisk satsing – spesielt frå Arbeiderpartiet, men òg frå sentrumspartia – på at alle samfunnslag skal ha ein lik rett til høgare utdanning. Det skal ikkje vera noko eksklusivt for dei privilegerte i samfunnet. Difor ligg Noreg i dag, saman med Finland, heilt i toppen internasjonalt når det gjeld kor mange prosent av befolkninga som tek høgare utdanning. 37 pst. av befolkninga vår tek i dag høgare utdanning – vi er heilt på topp globalt. Og dette vil auka sterkt i tida framover etter kvart som nye kull med ungdommar strøymer inn i universiteta våre, og det er bra. Statsbudsjettet for 2013 vidarefører og løftar den historisk viktige rolla som forsking og universiteta våre har hatt. Universitets- og høgskulesektoren får auka overføringane sine med om lag 1,5 mrd. kr, som m.a. skal finansiera og styrkja den nye grunnskulelærarutdanninga og opptak av nye studentkull. Eit av regjeringa sine viktigaste og nyaste verkemiddel for å stimulera til auka kvalitet i høgare utdanning og forsking er ordninga med «sentre for fremragende utdanning». Denne ordninga skal bidra til større likestilling mellom utdanning og forsking ved universiteta og høgskulane våre og til å redusera fråfallet blant studentane våre. Regjeringa foreslår vidare at dersom kvaliteten er tilfredsstillande, så bør eitt av dei tre nye sentra bli retta inn mot oppfølging av St. meld. nr. 13 for 2011–2012, Utdanning for velferd. Eg må gje ros til heile komiteen, unnateke Høgre. Heile komiteen – igjen unnateke Høgre – peikar på kor viktig det er å heva kvaliteten på undervisninga og forskinga ved å gå i retning av meir samarbeid, meir arbeidsdeling og meir konsentrasjon i universitets- og høgskulesektoren. Det vil gje meir robuste og profilerte fagmiljø, som igjen hevar kvaliteten. Heile komiteen – igjen unnateke Høgre – peikar på at dette alt no gjev resultat, og at arbeidet bør fortsetja i eit høgare tempo. Det er i tråd med kva sektoren sjølv meiner. Arbeidarpartiet er på si side klar til å ta ei sterkare styring for å få ei god utvikling og heva kvaliteten på utdanninga vår.