Bård Vegar Solhjell (Sosialistisk Venstreparti), 2015-06-10:
Lat meg begynne med å seie at det er ei stor glede å sjå eit så stort oppmøte på «tribunen» – heldt eg på å seie. Ein må seie at oppmøtet der oppe er langt betre enn her nede. Det sender eit signal til oss om ein etat som er oppteken av dei vedtaka som Stortinget skal fatte i dag, og som vil høyre debatten vi har om dette. «Ingen er født kriminelle, det er noe man blir. Noen må være der og se tegnene på forhånd. Politiet ser tegnene og gjør noe med dem i samarbeid med barnehage, skole, barnevern og andre lokale etater. Det er forebygging.» Det er ikkje eg som har sagt dette, det er ein av dei eg la merke til er her no, nemleg Sigve Bolstad, leiar i Politiets Fellesforbund. Eg begynner der, for den best motarbeida kriminaliteten er den som ikkje oppstår. Som mange kjenner til, er det ein institusjon i samfunnet som har som slagord «Vi var der da det ikkje skjedde» – det er ikkje SVs nye slagord, berre for å presisere det, det er derimot Natteramnane sitt. Det ligg ganske mykje godt politiarbeid i det slagordet. Politiet er ein essensiell del av beredskapen vår når det skjer ei alvorleg krise eller hending. Det er eit tema som i det siste har fått nødvendig og tilbakevendande merksemd. Politiet skal etterforske alvorleg kriminalitet og sørgje for at skuldige kan verte tiltala og bevismateriale skaffa fram. Politiet skal etterforske det som av og til vert kalla kvardagskriminalitet, det er eit tilbakevendande tema. Men eg synest at den førebyggjande rolla politiet har, ofte får for lite merksemd – det som kanskje er det aller mest grunnleggjande politiarbeidet i samfunnet vårt. På viktige punkt vil eg seie at politireforma, forslaget som vart lagt fram av regjeringa og Venstre, forbetra dette. Ho hadde ei rekkje positive intensjonar, men var ikkje god nok. Ho definerte ikkje klart nok kva nærpolitiet var, kva ein skulle forstå med det, og kva ein i framtida kunne vente seg. Ho var etter vårt syn for sentraliserande og gav myndigheit i viktige avgjerder til embetsverket – vekk frå demokratiet. Ho hadde ikkje i tilstrekkeleg grad styrking av etterforsking som ein prioritet. Og kanskje viktigast: Ho hadde ikkje den totale merksemda om kultur og leiing som vi hadde forventa ville dominere. Når noko ikkje fungerer i forvaltninga vår, har vi kanskje lagt oss til ein vane med å gjere strukturgrep, i alle fall vert det ofte møtt på den måten. Ein endrar grenser, slår saman einingar, legg fram ein ny instruks og vedtek ein handlingsplan. Det høyrest bra ut, det er lett å forklare, og ofte kan det òg vere bra. Men dei verkelege endringane skjer i hovuda og i åtferda vår. Det er når noko sit i hovudet og hendene – i samtalene kvar dag, i møta som ein har og i alle dei små og store vala ein tek – at ein verkeleg har fått til ei endring. Det er det som verkeleg er å prioritere noko – det ein kan kalle ein kultur. For å ta eit eksempel: Saker om seksuelle overgrep, vald mot barn og vald i nære relasjonar er eit gigantisk samfunnsproblem som vi på langt nær har klart å møte godt nok hittil. Historisk har det sannsynlegvis eksistert store mørketal, og vi veit at det framleis er veldig mange saker som ikkje er melde, ikkje klara opp, og som ein ikkje handterer godt nok. Det er veldig bra å ha handlingsplanar mot det, det er mange nødvendige tiltak å setje i verk. Men det er når det er ein del av kulturen på alle nivå at det er viktig, det er då endringar verkeleg er i ferd med å skje. På bakgrunn av dette tok SV saman med andre til orde for, og innleia etter kvart, samtaler med andre parti med sikte på ei brei semje om endringar i det framlagde forslaget til politireform. Dei samtalene har ført fram til fleire viktige endringar: ein klarare definisjon av nærpolitiet, ei rekkje viktige enkelttiltak for kultur og leiing, og ein betre ankeprosess med omsyn til endringar i tenestestader – for å nemne nokre eksempel. SV valde likevel å trekkje seg ut i sluttfasen av desse forhandlingane då det vart klart at det berre var justeringar av det framlagde forslaget til reform som var aktuelt for regjeringa. Det var fleire vesentlege ting vi ikkje fekk gjennomslag for. Lat meg nemne nokre av dei. For det første føreslo vi ei stortingsmelding eller eit større gjennomgripande arbeid med kultur og leiing som kunne gå over år. Som statsråd har eg sjølv sett korleis ei stortingsmelding eller ein annan type gjennomgripande arbeid kan føre til ein omfattande prosess som gjev eit tema merksemd. Dette vil bli forankra i etatane under, dei vil gjere eit stort forarbeid. Departementet vil setje i gang eit prosjekt, eit arbeid som gjerne involverer fleire avdelingar. Det vil vere høyringar, innspelsrundar, læring frå andre land og læring frå dei beste eksempla. Det vil føre til ein større offentleg debatt, og det vil til slutt føre til eit vedtak og ei sak i Stortinget – som også blir forankra her. Eg må seie at eg framleis er litt overraska over at regjeringa ikkje var interessert i å kome dette i møte. Eg oppfattar det som eit krav det burde vere mogleg å verte einige om. Men slik var det ikkje. Det andre eg vil nemne, er at vi framleis meiner det er departementet – det vil seie statsråden, regjeringa – som skal ta avgjerder om tenestestader. Det er prinsipielt viktig i eit demokrati at det er den øvste politiske ansvarlege som står for avgjerder som vert oppfatta som viktige. Då vil ein òg ta breiare omsyn enn berre dei som fagetaten vil ta. Alle avgjerder på viktige felt vil ha vide omsyn, og politiet har samanheng med andre forhold. Dette er også erfaringane frå andre store statlege etatar, som innan helse og høgare utdanning, at til slutt blir det uansett eit politisk ansvar, så ein kan like gjerne leggje avgjerdsmyndigheta der. Vi synest også at det endelege opplegget var for sentraliserande, det var for liten vilje til å gjere endringar i møte med Stortinget, f.eks. når det gjeld talet på politidistrikt. Saman med andre forhold, som ikkje var ein direkte del av samtalene, og som vi synest er for svake i reforma, valde vi altså å stå utanfor. I ei reform med betydelege manglar var mindre justeringar ikkje godt nok sjølv om endringane som kom, var positive. Eg vil likevel avslutte med å ønskje alle dei som skal arbeide vidare med å setje ei viktig reform ut i livet, lukke til. Dette gjeld den sitjande regjeringa. No må vi leggje til at etter vi har lytta til radio og lese Nettavisen på morgonen, er det litt uklart kor lenge regjeringa vert sitjande, men dei skal ha lukke til så lenge dei vert det. Det same til framtidige regjeringar, men aller mest til politietaten – frå leiarar på høgt nivå via dei som gjer arbeid på leiar- og mellomnivå ute til den enkelte tenestmannen og tenestekvinna. Og lukke til til alle dei som skal samarbeide med politiet, anten det gjeld skulen, barnehagen, barnevernet, helsefeltet, rusomsorga eller andre felt. På mange måtar startar arbeidet no. Det er no det skal setjast ut i livet, og det er først om mange år vi veit om det er ei vellukka reform. Det er no arbeidet med å sikre ressursar til gjennomføringa kjem. Det vil ikkje vere mogleg å oppfylle intensjonane i reforma utan eit ressurslyft i politiet i åra som kjem – det vil eg understreke – og det vil vere naudsynt å jobbe med kultur og ha total merksemd omkring det i det vidare arbeidet. Eg tek opp forslaga frå SV.