Gunvor Eldegard (Arbeiderpartiet), 2017-02-09:
Eg veit om mange som er redde for å køyra i tunnelar. Eg trur kanskje ikkje det hadde vorte noko betre dersom dei hadde lese denne rapporten frå Riksrevisjonen som me skal behandla no. Dersom ein googlar «Oslofjordtunnelen», får ein ganske mange treff – 29 000 totalt og 1 280 innanfor nyhende. I 2016 var tunnelen stengd annankvar dag, ifølgje Akershus Amtstidende i oktober same året, på grunn av ulykker, eksos, brann, tunge køyretøy som hadde stoppa i bakken, og andre årsaker. Dersom ein skriv «Gudvangatunnelen», får ein like mange treff. Der har ein òg opplevd alvorlege brannsituasjonar. Tunnelen er 11,4 km lang, den nest lengste i landet. I brannen i 2013 vart 67 personar fanga i røyken, 28 personar vart påførte akutte røykskadar, og 5 personar vart kritisk skada. I 2015 la Statens havarikommisjon for transport fram ein rapport der både brannvesenet og vegvesenet fekk sterk kritikk. Kommisjonen meinte tryggleiken hadde svikta på fire punkt: Tunnelen var ikkje utstyrt med overvaking eller teljeutstyr. Ingen hadde dermed oversikt over kor mange køyretøy som var i tunnelen då det brann. Ein hadde heller ikkje informasjon om kor mange køyretøy som var i den retninga ein styrte røyken. Det vart ikkje gjeve informasjon om at trafikantane måtte evakuera. Berre dei som var i nærleiken av brannstaden eller oppfatta situasjonen på eit tidleg tidspunkt, klarte å evakuera. Tunnelutforminga og den tekniske utrustinga var dårleg lagd til rette for sjølvredning. Vegtrafikksentralen starta straks brannventilasjon, slik at røyken frå brannen vart ventilert 8,5 km mot Gudvangen, men røyken blokkerte dermed den einaste evakueringsmoglegheita for trafikantane på Gudvangen-sida av brannen. Etter dette vart det tilført ein del midlar og gjort reparasjonar av tunnelen. Det er veldig positivt, men framleis er ikkje den tunnelen sikra etter EU-krava. Difor må eg seia at eg synest det er veldig bra at Riksrevisjonen har teke tak i dette med tryggleik i vegtunnelar. Dei finn at det årleg er i gjennomsnitt 1 300 uønskte køyretøystopp, 25 brannar og 15 tilløp til brann i dei 1 130 norske vegtunnelane. Riksrevisjonen har sett nærmare på tilhøva i 41 tunnelar som er vurderte som særleg risikoutsette. Undersøkingane syner at risikoanalysane for eit fleirtal av desse ikkje tek opp særskilde tilhøve og risikoar ved tunnelen. Utan gode risikovurderingar vil ein heller ikkje få godt nok grunnlag for å avgjera kva slags tryggleikstiltak som ein skal setja i verk, eller for å utarbeida beredskaps- og innsatsplanar for tunnelar. I om lag halvparten av tunnelane i utvalet har det ikkje vore brannøving dei fire siste åra. Det gjeld f.eks. sju undersjøiske tunnelar, som gjennom risikoanalysar og faktiske hendingar er kjende for å ha langt fleire brannar enn andre tunnelar. For å styrkja kompetansen på brann og redning seier Vegdirektoratet at Statens vegvesen sidan 2010 har halde kurs ved Runehamar test- og kursanlegg, i tillegg til at dei har arrangert eit årleg seminar på brann og redning i tunnelar, i samarbeid med Direktoratet for samfunnstryggleik og beredskap – det har dei gjort sidan 2014. Det er positivt, men aleine er ikkje det godt nok for å gje lokale brann- og redningsvesen god nok kompetanse om brann og redning i tunnel. Riksrevisjonen, som eg er einig med her, meiner at brannøvingar i dei enkelte tunnelane er avgjerande for at brann- og redningsvesena skal få kunnskap om korleis røykutviklinga artar seg, og om korleis ventilasjon og anna utstyr fungerer. Dersom lokale brann- og redningsvesen ikkje har nok kunnskap om desse forholda i tunnelane, aukar risikoen vesentleg for katastrofe ved ei uønskt hending. Det er ei felles oppfatning blant tunnelforvaltarar, tryggleikskontrollørar, regionane og brann- og redningsvesen at det er behov for fleire øvingar, også brannøvingar, for å styrkja kompetansen på brann og redning i tunnel. Det er kritikkverdig at krava til øvingar i tunneltryggleiksforskrifta ikkje er etterlevde. Informasjonen til trafikantane om åtferd ved køyring i tunnel, tryggleiksutstyr og bruk av dette og om sjølvredning er ikkje god nok. Undersøkinga syner at Statens vegvesen i altfor mange tilfelle ikkje har god nok oppfølging av tryggleiken. Sentrale retningslinjer, rettleiarar og kvalitetssystem er anten ikkje utforma eller ikkje oppdaterte, og gjev ikkje tydelege føringar for arbeidet med risikoanalysar og beredskapsplanar i regionane. Vegdirektoratet har heller ikkje god nok informasjon for å følgja opp at tunnelar vert forvalta i tråd med lover og forskrifter. Me merkar oss at departementet seier at dei allereie har begynt oppfølginga av Riksrevisjonens anbefaling, som er: «Riksrevisjonen rår til at Samferdselsdepartementet sørgjer for at Vegdirektoratet bidreg til ei systematisk tryggleiksforvaltning av vegtunnelar ved å oppdatere det faglege rammeverket for tryggleiksforvaltninga utvikle ein felles rettleiar for beredskapsplanar styrkje oppfølginga av forvaltninga i regionane i samråd med naudetatane styrkjer kompetansen om brann og redning gjennom opplæring og brannøvingar, særleg i risikoutsette vegtunnelar tar i bruk vidare tiltak for å styrkje kunnskapen til trafikantane om sjølvredning og tryggleiksutstyr i vegtunnelar» Eg starta med å seia at mange føler nok litt angst når dei køyrer inn i tunnelar, og at den skrekken ikkje vert mindre av denne rapporten. Det er kanskje ikkje så mykje me kan gjera med redsla til folk, men det me kan gjera noko med, og som på sikt kan dempa frykta, er å visa at me tek sikkerheita på alvor, og at me er godt rusta når ulykka er ute. Me veit mykje om kva som skal til. Spørsmålet er om det er vilje til å ta lærdom og gjera det som vert anbefalt. Departementet har sagt dei skal følgja opp. Det er bra, men aller helst synest eg det burde ha vore utført no, før me får fleire ulykker.