Jenny Klinge (Senterpartiet), 2014-04-03:
Med denne interpellasjonen vil eg rette merksemda mot politidekninga i landet vårt og den lokale beredskapen. Eg er oppteken av at vi på Stortinget, som dei øvst folkevalde i landet, skal kunne påverke korleis politiet utviklar seg dei neste åra. I påvente av at politireforma blir lagt fram for Stortinget til politisk handsaming, er det likevel prosessar som har gått, og som går, i politietaten som motverkar moglegheita vår til å kunne påverke. Politiet står sterkt blant innbyggjarane i Noreg. Det varmar hjartet til ein justispolitikar at det er slik, for det at politiet nyt høg tillit, er viktig. Dette gjeld både politiet som etat og enkeltpersonane i etaten. I mange land blir politiet sett på like mykje som ein trussel som noko som skaper tryggleik. For dei fleste som bor i Noreg, er det ikkje slik. Politiet er viktig i lokalsamfunna. Nærpolitiet er, som ordet seier, nært. Det inneber kjennskap til folk og forholda i området, både samfunn, næringsliv, geografi og den aktiviteten som føregår blant både vaksne og ungar. Samtidig er det ingen tvil om at dette nærpolitiet no er trua. I politidistrikta blir mange lensmannskontor tappa for ressursar. Nyleg tok ein lensmann kontakt med meg og fortalte at hans politimeister tidlegare hadde fjerna fire stillingar frå kontoret hans, og at alle dei andre politibetjentane no også skal forsvinne. Lensmannen blir sitjande igjen åleine med ein halv kontormedarbeidar. Eg har brukt uttrykket at lovens lange arm blir amputert med utviklinga med stadig færre lensmannskontor. I slike tilfelle som er nemnt no, er det ikkje snakk om ein amputasjon ved olbogen eller handleddet, men at fingrane blir tekne bort ein for ein, og at ein til slutt sit igjen berre med handflata. Då blir det ikkje igjen mange argument for ikkje å ta resten. Da er vi ved kjernen i dagens problemstilling: Kva er å leggje ned eit lensmannskontor? Lova seier klart at ingen lensmannskontor skal ein kunne leggje ned utan at det er oppe til behandling i regjering, ved ein kongeleg resolusjon. Men det er etter mi meining klart ei nedlegging i praksis når stillingane blir plukka vekk slik som dei har vorte frå den nemnte lensmannen, og på mange andre kontor rundt om i landet. Dei mister fingrane sine, som er politibetjentane og dei sivilt tilsette. Handflata som er igjen, er eit tomt eller nesten heilt tomt kontorlokale med ein lapp på døra om at folk må ta kontakt ein annan plass, eller at det er ope berre mellom kl. 9 og 12 på fredagar. Eg lurer på om statsråden kan forklare korleis ein skal forstå lova, og kva politimesterne reint formelt kan gjere innafor rammene av lova. I tillegg til det reint formelle er det ein annen viktig dimensjon her, og det er at vi som nemnt ventar på ei folkevald handsaming av ei viktig politireform. Det er inga hemmelegheit at vi i Senterpartiet ønskjer å oppretthalde ein mangfaldig struktur av lensmannskontor, ikkje fordi det skal stå halvtomme eller tomme kontorlokale der, men fordi vi skal ha eit aktivt nærpoliti som kjenner folk, og som folk kjenner ansikta på. Derfor ønskjer eg ein brei debatt nå, som belyser desse temaa. Det er viktig at Stortinget klart vektlegg at ein må ta ting i riktig rekkjefølgje, og at lovar og reglar blir følgde. Politi, beredskap og organisering vil bli hyppig debattert i denne salen framover. Store spørsmål er varsla, og forhåpentleg blir desse debattane faktabaserte. Beredskap og politidekning er sentralt for at folk skal føle seg trygge. Mange er urolege for korleis det skal bli i kommunane dersom nærpolitiet forsvinn. Engasjementet for å behalde lensmannskontoret er stort når folk ser at det er trua. Politiet må organiserast slik at dei skaper tryggleik for folk i kvardagen, samtidig som dei er i stand til å takle større hendingar. Noreg er eit langstrakt og ganske krunglete land. Strukturen i politiet må vere tilpassa dette. Vi må ha ein modell som passar til våre forhold. Erfaringar frå andre land er absolutt nyttige å ha med seg, berre ein ikkje gløymer dei forholda som trass alt er spesielle for landet og samfunnet vårt. Politiet har mange viktige funksjonar. Dei skal vere synlege og vere til stades. Dei skal kunne drive førebyggjande arbeid, vere raskt på pletten når noko skjer og etterforske sakene både raskt og godt. Eg er oppteken av at politiet skal ha eit ansikt. Som sonen min ein gong sa da han høyrde at eg brukte omgrepet nærpoliti: Mamma, når eg høyrer ordet nærpoliti, tenkjer eg på han Per politi. Per politi er namnet vi bruker på ein politibetjent som bur i kommunen vår. På grunn av det lokale lensmannskontoret der vi bur, ser vi ikkje på politiet som eit ansiktslaust inn- og utrykkingspoliti. Ordninga med inndeling i lensmannsdistrikt har lange tradisjonar i Noreg. Distrikta har samanheng med kommuneinndelinga, og det å opprette eller leggje ned lensmannsdistrikt må handterast i statsråd, etter handsaming i kommunane. Intensjonen har vore at vi skal ha eit lokalt politi og eit politi som er til stades i heile landet. Dette er ein lovregulert framgangsmåte som politimeistrane er forplikta til å følgje. Men somme plassar har det breidd seg ei oppfatning om at det å samlokalisere lensmannskontor er noko anna enn å leggje dei ned. Omgrepsbruken blir altså viktigare enn realitetane. Somme politidistrikt vel å omgå lovens framgangsmåte. Ein kan stille spørsmål ved om det er tilstrekkeleg for å leggje ned eit lensmannskontor at det blir hengt opp ein lapp på døra med beskjed om at ein skal ta kontakt andre plassar. I ein del område skylder ein på rekrutteringsproblem, oppgåvefordeling og beredskap. Det viktigaste er, slik eg ser det, å gi føreseielege tilhøve. Få vil søkje seg til kontor som tydeleg blir tappa for ressursar, eller som er trua med å bli lagde ned. Ein praksis med sniknedlegging av lensmannskontor gjer oss som politikarar makteslause. Når ein går utanfor fastsette prosedyrar, mister vi våre verkty for å kunne påverke samfunnsutviklinga. Vanleg flytting og rokkering av ressursar mellom tenesteeiningar må kunne seiast å liggje innanfor styringsretten til den enkelte politimeisteren, ettersom kor det er akutt behov for folk. Men det må vere ei allmenn forståing av at det ikkje er anledning til å redusere ressursane i eit lensmannsdistrikt i så stort omfang at kontoret ikkje kan gjennomføre dei funksjonane det er pålagt etter lova. Det har også kome eit klart signal frå Politidirektoratet om at det å leggje ned lensmannsdistrikt gjennom å redusere bemanninga, ikkje er akseptabelt, og at det bryt med intensjonen i lova. Det verkar altså som om lova er forstått godt sentralt i politiet, men det synest ikkje som om alle politidistrikta har den same forståinga. Den tidlegare justisministeren i den raud-grøne regjeringa, Grete Faremo, tok da også opp dette temaet direkte med Politidirektoratet for å klargjere at ein i påvente av politireforma skulle la prosessar med strukturendringar liggje. Eg meiner den noverande justisministeren må gjenta og gjerne forsterke den bodskapen og vil gjerne høyre om han har tenkt å gjere det, for det er ikkje tvil om at det er ille for folkestyret at ein set i gong strukturendringar før Stortinget har behandla politianalysen, og før vi har fått kome med våre styrande meiningar om korleis framtidas politi skal vere. Eg skal ikkje sjå bort frå at det kan vere grunnlag for tilpassingar i enkelte lensmannsdistrikt, men skal ein gjere endringar, må det vere lokalt forankra og følgje ordinære saksbehandlingsreglar. Det er viktig at avstanden til det lokale lensmannskontoret ikkje er for stor. Det handlar om at politiet skal kunne førebyggje kriminalitet, oppdage lovbrot raskt og klare opp mest mogleg. I den komande stortingsbehandlinga av politireforma kjem Senterpartiet til å arbeide for at nærpolitiet skal bli styrkt. Til slutt: Eg håpar justisministeren vil slå fast at dersom endringar i lensmannsdistrikt skal gjerast, må ein følgje den fastsette prosedyren for dette. Vi kan ikkje godta ein praksis kor lensmannskontora blir utarma, slik at det i realiteten inneber ei nedlegging sjølv om saka ikkje har vore oppe i regjeringa.