Knut Arild Hareide (Kristelig Folkeparti), 2018-01-31:
Eg vil starte med å gratulere Venstre, Framstegspartiet og Høgre med regjeringsutvidinga og med regjeringserklæringa, som eg synest er god på mange område. Me ser fram til konstruktivt samarbeid. Noreg er eit svært godt land å bu i for dei aller fleste. Målt ut frå forventa levealder, levestandard og utdanningsnivå er Noreg klodens beste land å bu i. Dei fleste har eit trygt økonomisk tilvære, oljerikdomen har gitt oss moglegheit til å byggje ut eit velferdstilbod som er unikt i verdssamanheng, og auka levestandard har gitt folk forbetra livskvalitet. Men menneske har behov som strekkjer seg utover det materielle. Blant folk flest er det ein lengsel etter noko meir enn auka levestandard. Den lengselen må òg politikken svare på. Han må anerkjenne verdien av fellesskap, tid med familie og vener, kultur, frivillig arbeid og trusbasert fellesskap. Me treng eit heilskapleg menneskesyn. Kristeleg Folkeparti trur ikkje livskvaliteten til menneske nødvendigvis veks proporsjonalt med veksten i levestandard. Meir pengar og materiell velstand er ikkje svar på alle menneskelege behov. Norske barn er f.eks. Europas rikaste, men kjem langt ned på lista over kva for europeiske barn som er dei mest lukkelege. SSBs levekårsundersøking blant personar med innvandrarbakgrunn frå 2017 viste f.eks. at somaliske innvandrarar er meir tilfredse enn andre innvandrarar, trass i låg tilknyting til arbeidslivet, dårleg økonomi og at dei bur trongast. Faktisk var dei lukkelegare enn gjennomsnittet i Noreg. I verdas rikaste land opplever me at barnevernet har auka tilstrøyming, og køane i psykiatrien veks. 180 000 menneske i krise ringer Kirkens SOS kvart einaste år. Misbruket av alkohol er høgt, og forbruket har auka med 50 pst. dei siste 20 åra. Oslo har blitt kåra til verdas overdosehovudstad av New York Times, og førre veke kom tala som viser at overgrepstala for barn stig. For meg viser dette at fellesverdiane det norske samfunnet er bygde på, er under press. Noreg er i ferd med å gleppe noko på vegen mot overflodssamfunnet. Derfor må ein debatt om ei regjeringserklæring handle om korleis me grip fatt i dei store utfordringane og spørsmåla for vår tid. Eg vil peike på eitt område der politisk handling førte til svært gode resultat. Da røykjelova blei innført av Dagfinn Høybråten i si tid, var det ein tredjedel som røykte dagleg. I dag er det talet 11 pst. Da røykjelova blei innført, var talet på unge mellom 16 og 24 år som røykte dagleg, 22 pst. – i dag er talet 4 pst. Derfor trur eg me treng fleire «røykjelovar» eller politiske løysingar som verkeleg løyser dei utfordringane me står overfor i vårt overflodssamfunn – løysingar som sikrar at overgrep mot barn blir avdekte og talet redusert, løysingar for unge som slit med psykiske utfordringar, løysingar på korleis me målretta kan nå ut med fattigdomssatsing både heime og ute, løysingar for korleis me hjelper dei elevane som ikkje har fått tatt ut sitt potensial i møte med den norske skulen. Eg kunne nemnt mange og vil bruke denne debatten til å peike på Kristeleg Folkepartis løysingar for vårt samfunn. I førre veke talte Angela Merkel under World Economic Forum i Davos. Merkel åtvara mot «nasjonal egoisme». Kloden sine to store utfordringar er den internasjonale fattigdomskløfta og dei menneskeskapte klimaendringane. Desse to hovudutfordringane er sjølvsagt to internasjonale utfordringar som må løftast fram som satsingsområde for Noreg. Det blir enklare no når regjeringa har ein eigen statsråd for nettopp desse to områda. Norsk utviklingspolitikk er eit uttrykk for at Noreg ikkje er seg sjølv nok. Me tar internasjonalt ansvar. Som eit av verdas rikaste land har me betre moglegheiter til å bidra enn nær alle andre land i verda. Derfor må Noreg ta ein leiarposisjon i kampen mot fattigdom. Me i Noreg må aldri bli oss sjølve nok. Me har eit globalt ansvar. Kristeleg Folkeparti er eit kristendemokratisk sentrumsparti som vil leggje til rette for ein politikk som inkluderer alle menneske, og gir dei som har nokre ekstra behov, moglegheit til å vere ein aktiv del av samfunnet. For nokre år tilbake inviterte Kristeleg Folkeparti Marte Goksøyr til Stortinget. Noreg fekk stifte kjennskap med ei usedvanleg sterk, reflektert og talefør dame med Downs syndrom – ei ung kvinne med tydelege meiningar og med mot til å utfordre makteliten på deira eigen heimebane. Kristeleg Folkeparti fekk passet sitt grundig påskrive etter Martes besøk på Stortinget. Me hadde utnytta eit sårbart menneske ved å invitere Marte til Stortinget. Men Marte har vist seg å vere alt anna enn ei som kan utnyttast. Ho har sett ein agenda. Marte har vist oss at sorteringssamfunnet ikkje kan debatterast utan at dei menneska som det vedkjem, òg blir høyrde. Me ønskjer eit samfunn med plass til alle, som anerkjenner verdien av mangfaldet, som respekterer det absolutte likeverdet til alle menneske, sjølv om me er forskjellige både utanpå og inni. Det var bodskapen frå møtet med Marte. Det er bodskapen frå Kristeleg Folkeparti inn i debatten om sorteringssamfunnet. For Kristeleg Folkeparti er ikkje dette berre eit spørsmål om kva som er rett å gjere, det handlar òg om kva samfunn me ønskjer å ha. For eit samfunn er det avgjerande å ha nokre fellesverdiar som bind ein saman. For kva er det som har gitt næring og vekst til framveksten av sentrale verdiar som likeverd, menneskeverd, frivilligheit og nestekjærleik? Her har kristendomen hatt ei heilt avgjerande betyding. Den arven burde ikkje gøymast bort, men heller løftast fram med stoltheit. Dei som meiner at kunnskap om kulturarven vår er unødvendig, og med alle middel forsøkjer å viske ut kristendomen si rolle i skulen og i samfunnet, er historielause. Eit velstandssamfunn som ikkje kjenner røtene og verdifundamenta sine, blir som avskorne blomstrar. Eg trur dei fleste her i landet ønskjer å nyte godt av dei gode fruktene vår kristne og humanistiske arv har gitt oss. Men altfor mange trur dessverre det er mogleg å hauste dei gode fruktene utan å ta vare på røtene. Regjeringserklæringa føyer seg inn i rekkja av dei som ikkje ser behovet for å løfte våre røter, den kristne og humanistiske arven. Når statsministeren i Vårt Land forklarer dette med at tilliten til enkeltmennesket kan erstatte den kristne kulturarven, blir det ei mangelfull forklaring. Fridomen til individet er ein viktig verdi, men er jo berre ein del av den kristne kulturarven. Kristeleg Folkeparti er eit opposisjonsparti. Me er tilbake til det som har vore regelen meir enn unntaket i norsk politikk, der mindretalsregjeringar må hente skiftande støtte i Stortinget. I tida framover kjem Kristeleg Folkeparti til å rekkje ut ei hand til alle parti som ønskjer konstruktivt samarbeid. Me har vist det denne hausten: For oss er det ikkje fargen på partilogoen som er det avgjerande, men kva politikk me får gjennomslag for. Me har denne hausten bl.a. sikra gjennomslag for ei lærarnorm som sikrar fleire lærarressursar til den enkelte elev. Dette vil gjere norsk skule enda betre og ikkje minst bety mykje for dei mest sårbare elevane. Kristeleg Folkeparti lova dette i valkampen. Me lova lærarane, elevane og foreldra det, og dei har jo nettopp peika på at dette er det dei ønskjer seg mest for norsk skule. Me har forbetra pleiepengeordninga. Nokre sjuke barn treng kontinuerleg pleie, og Kristeleg Folkeparti meiner det er bra at foreldre kan ha moglegheit til å gi barna omsorg dersom dei sjølve ønskjer det. Me har sikra auka permisjon for tvillingforeldre, slik at både mor og far kan vere heime med barna dei første fire månadane. Kristeleg Folkeparti seier nei til tvillingabort, og me følgjer opp våre prinsipp med politikk som gjer det lettare for foreldre med store omsorgsoppgåver å kunne ta seg av barna sine. Me har fått ei fleksibel kontantstøtte. No kan ein kombinere barnehage og kontantstøtte samtidig. Me har fått til meir fysisk aktivitet i skulen. Kristeleg Folkeparti var med på å sikre éin time fysisk aktivitet i skulen kvar dag. Det vil auke lærelysta. Kristeleg Folkeparti skal bruke sin posisjon i Stortinget med ansvar og klokskap. Me kjem til å stemme for den politikken me er for, og mot den politikken me er mot, innanfor ein ansvarleg heilskap. Med det tar eg opp Kristeleg Folkepartis forslag.