Terje Breivik (Venstre), 2020-03-05:
Eg og Venstre tok plass i kontroll- og konstitusjonskomiteen heilt i sluttfasen av handsaminga av denne saka, så eg vel difor ei litt meir overordna tilnærming i denne debatten. Innleiingsvis vil eg likevel framheva at det har vore både trygt og imponerande å koma inn i komiteen og ta del i sakshandsaminga. Takk til saksordføraren for eit grundig arbeid. Takk til resten av komiteen for reell vilje til å jobba saman for å gjera eit så godt og grundig arbeid som mogleg i saka. I det største kollektive systemsviket i Noreg gjennom tidene er det liten tvil om at me bør stå saman på tvers av partilinjene. Stortinget, som alltid har det overordna ansvaret, har vore direkte involvert som lovgjevar, og nesten alle partia her på huset har vore i regjering opp gjennom åra skandalen har funne stad. Det er liten tvil om at me er mange som både i dag og fram til me vonleg har trekt dei endelege konklusjonane, har all grunn til å vera audmjuke og meir opptekne av å hindra at noko slikt kan skje igjen, heller enn å leita etter syndebukkar. Eg òg vil understreka alvoret i saka: Alle tre statsmaktene, storting, regjering og rettsapparat, har late vera å ta omsyn til at avgjerdene til EØS-retten går føre nasjonalt regelverk. Det har ført til at enkeltmenneske er urettmessig dømde til fengsel og på urett grunnlag har fått tilbakebetalingskrav og betalingsmerknader hefta ved seg. Slik sett er det lett å gjera statsminister Erna Solberg sine ord til sine eigne, om at handteringa av denne saka vert ein viktig test på om rettsstaten Noreg kan retta opp feilen på ein god måte. Like lett er det å leggja til at det samstundes heller ikkje er rom for fleire feil i handteringa av denne saka. Det må gjerast rett. Det er det minste me skuldar dei som er råka av skandalen, og for så vidt også dei som skal forvalta regelverket me politikarar vedtek: dei tilsette i Nav. Statsråd Hauglie gjorde utvilsamt rett då ho var så tydeleg på at alle ofra skulle få nødvendig juridisk hjelp, og at alle som er utsette for feil saksbehandling og/eller justismord, ikkje berre får oppreisning, men òg økonomisk erstatning. Skandalen er eit grovt overtramp frå systemet si side, frå fellesskapet, mot enkeltpersonar som i mange tilfelle er sjuke og sårbare. Alvorsgraden er utvilsamt, og dessverre, så sterk at det var nødvendig at dåverande statsråd Hauglie brukte tid på å skaffa eit grundig og forsvarleg avgjerdsgrunnlag før ho informerte Stortinget og offentlegheita. I går kom den første delrapporten frå utvalet som skal finna ut kva som førte til Nav-skandalen. Dei førebelse konklusjonane slår fast at EUs trygdeforordning ikkje gjev høve til å avslå krav om kontantytingar utelukkande fordi ein brukar oppheld seg i eit anna EØS-land. Utvalet fastslår òg at trygdeforordninga gjev rett til å få kontantytingar ved sjukdom i andre EØS-land viss vilkåra for ytinga er oppfylte i Noreg. Vidare stadfestar dei at ein må gjennomgå praksisen før 2012. For sosialliberale Venstre er det heilt grunnleggjande at folk som i ein kortare eller lengre periode er avhengige av støtte frå Nav, skal ha den same fridomen til å nyta godt av det europeiske fellesskapet som me andre kan. Som trygdemottakarar skal me ha like stor rett til å kryssa landegrenser som alle andre, så lenge me gjer det me kan, og som krevst, for å koma oss tilbake i arbeid eller verta avklarte til uføretrygd. EØS er langt meir enn ein handelsavtale. Det europeiske prosjektet handlar om fridom frå krig, fattigdom og utanforskap og fridom til å handla og leva saman. Kvardagen til alle europeiske borgarar, òg me som bur i den ytste utkanten, er i dag tett integrert. Me reiser og studerer. Me har ein felles arbeidsmarknad. Me har eit fellesskap på tvers av landegrensene. Me knyter band, venskaps- og kjærleiksforhold. Omsynet til å ta dei få som spekulerer i såkalla trygdeeksport, kan ikkje trumfa omsynet til det grunnleggjande fridomsidealet. Og kva er eigentleg den prinsipielle skilnaden for ein trygdemottakar som t.d. bur her i Oslo-regionen, om vedkomande tek turen til ei lakseelv i nord for å dyrka hobbyen sin, kontra den einslege småbarnsmora som ynskjer å oppfylla lovnaden til ungane om å ta dei med til Legoland i Billund i Danmark, så lenge dei begge oppfyller kravet Nav har stilt med tanke på oppfølging og medverknad? Som andre har vore inne på i debatten før meg, har det vore sådd tvil om det faktisk har vore rettsbruksfeil i Nav-skandalen. På vegner av Venstre understrekar eg at me i dag sjølvsagt behandlar saka basert på informasjonen me har frå departementet, som i går vart understreka av granskingsutvalet, og at me alle har felles interesse av å slå endeleg fast kva som er den faktiske rettsstoda. Så eg ser fram til at Stortinget får hovudrapporten frå granskingsutvalet og vonleg kan setja punktum i ei sak som aldri skulle ha vore ei sak.