Ingrid Fiskaa (Sosialistisk Venstreparti), 2021-11-25:
Utanriksministeren snakka varmt om nært samarbeid mellom europeiske land, og det kan SV og eg skriva under på. Utanriksministeren understreka òg behovet for ein aktiv diskusjon om forholdet vårt til Europa. Det er bra. For det er altså forma på og innhaldet i dette europeiske samarbeidet som me treng ein opplyst og aktiv diskusjon om, ikkje om me er for eller mot europeisk samarbeid. I staden for eit skremmebilde av kva som skjer viss Noreg skulle koma til å nysa i det antatt gode europeiske fellesskapet, er det på tide med ein fot i bakken og eit ærleg ordskifte om kor me er på veg. Eit eksempel frå valkampen var då ein samla raud-grøn opposisjon, saman med LO, tok til orde mot EUs jernbanepakke IV fordi det inneber ei pålagd konkurranseutsetjing av all framtidig persontrafikk på jernbane i Noreg, og at me blir underlagde EUs jernbanetilsyn. Då fekk me høyra frå eit av dei dåverande regjeringspartia at me var imot at folk skulle kunna ta toget sørover over grensa. Det er, for å seia det forsiktig, ikkje eit bidrag til ein opplyst debatt. Ei utgreiing om erfaringane med EØS dei siste ti åra, slik regjeringa no tek til orde for i si plattform, er difor av det gode, og det kan forhåpentleg bli ein sjanse til å gjera statsrådens ønske om ein aktiv diskusjon til verkelegheit. Difor håpar eg at me får eit breitt samansett utval som belyser EØS-avtalen frå ulike perspektiv, og som får fram ueinigheitene òg i vurderinga av avtalens konsekvensar, med både forskarar og ressurspersonar frå organisasjonar som har særleg inngåande erfaring på sine felt. Mandatet bør vektleggja at det kan vera ueinigheit om både problembeskrivingane og analyseperspektivet, for det er openbert ueinigheit om korleis EØS-avtalen påverkar norsk politikk. SV legg i vår forståing til grunn at EØS er ein dynamisk avtale som berre utviklar seg éin veg – i retning stadig meir marknadsstyring og stadig meir overføring av suverenitet. Avtalen er mykje meir omfattande enn då avtalen blei inngått, men så gradvis skjer det at det ikkje alltid er lett å peika på nøyaktig kva tid det skjedde. Denne tappinga av dei folkevalde organa for makt og handlekraft er i seg sjølv eit problem fordi det fører til avmakt, apati og svekt tillit. Det ser me òg i mange EU-land. Det er ikkje eit særnorsk fenomen. Det er mykje snakk om å utnytta handlingsrommet i EØS. SV er villig til å bruka kvar ein snev av handlingsrom. Regjeringa skal få vår fulle støtte til å gjera nettopp det, om nødvendig gjennom reservasjonsrett og ved å bruka moglegheitene som eventuelt finst til å føra den politikken som er nødvendig og ønskjeleg, f.eks. på område som har med energi, arbeidsliv og jernbane å gjera, som regjeringa sjølv trekkjer fram. Det er eit godt signal at utanriksministeren ønskjer å ha særleg vekt på å sikra nasjonal kontroll på desse områda. Eg ser fram til at regjeringa følgjer opp dette signalet med praktisk politikk. SV vil òg gå lenger og ta langt sterkare nasjonal demokratisk kontroll på desse områda, anten det gjeld arbeidsliv, energipolitikk eller jernbane. For å avslutta med jernbanepolitikken: Regjeringsplattforma seier altså at regjeringa, så raskt som mogleg, vil gå i dialog med EU med mål om å sikra unntak frå delar av føresegnene i EUs fjerde jernbanepakke. Det støttar me opp om. Samtidig er det urovekkjande at det allereie er gjeve signal om ei glideflukt vekk frå dette aktive ønsket om å sikra unntak. For SV er det heilt sentralt å unngå at framtidig persontrafikk på jernbane i Noreg skal underleggjast EUs tvangstrøye. Dei viktigaste unntaka me må sikra, er unntak frå denne konkurransetvangen og underlegginga under EUs jernbanetilsyn. Det vil òg bety at det blir lettare å reversera den oppsplittinga og organiseringa av norsk jernbane og å vareta rettane til dei tilsette.