Nils T. Bjørke (Senterpartiet), 2019-06-03:
Kvifor bør me grunnlovfeste kystfolket sine rettar til marine ressursar? Forslagsstillarane syner til at det i dag ikkje er tvil om rettstilstanden kring kystfolket sin rett til marine ressursar, slik det vart formulert frå næringskomiteen i sesjonen 2000–2001. Komiteen viste då til fellesmerknader frå næringskomiteen i Innst. O. nr. 38 for 1998–1999, som sa følgjande: «Komiteen vil påpeke at fiskeressursene tilhører det norske folk, i fellesskap. Det er derfor i utgangspunktet ingen enkeltpersoner eller enkeltselskaper som kan gis evigvarende ekslusive rettigheter til vederlagsfritt å høste av(og tjene på) disse ressursene, mens andre stenges ute fra å delta i fisket.» (og tjene på) Komiteen meinte at dette skulle liggja til grunn også i framtida. Næringskomiteen kommenterte dette vidare då endringane i saltvassfiskelova vart handsama i Stortinget i samband med havressurslova, der det står: «Dei viltlevande marine ressursane ligg til fellesskapet i Noreg.» Fiskeressursane representerer ein nasjonal formue som staten skal forvalta ved årlege fordelingar, ut frå overordna mål. Den enkelte reiaren har såleis ikkje ein kvoterett, sjølv om han har konsesjon til å driva eit bestemt fiske. Kvotar vert normalt tildelte for eitt år, men kan, viss det er naudsynt, endrast i løpet av året, f.eks. av ressursomsyn. Fiske, og synet på fisket som ein nasjonal formue, har fått støtte hjå fleirtalet i Høgsterett i plenumssaka om evigvarande kvotar, teke inn i Volstad-saka. Det kan ein lese om i Norsk Retstidende for 2013. Retten la avgjerande vekt på at fisket var fellesskapet sin eigedom, og at ein privat fiskar som er tildelt kvotar, ikkje har privat eigedomsrett til dei. Eg siterer: «Etter deltakerloven § 12 kan fiske med trål bare utøves etter spesiell tillatelse i samsvar med de bestemmelser som til enhver tid er fastsatt i eller i medhold av lov. Dette er uttrykk for det grunnleggende prinsippet at utøving av fiske ikke er en rettighet, men er avhengig av tillatelse fra offentlig myndighet.» Rettstilstanden er klar: Yrkesfiske krev offentlegrettsleg fritak frå forbod mot fiske. Det stadfestar at fisket høyrer til folket i Noreg. Sidan det er den viktigaste fornybare ressursen i Noreg, og med tanke på den felles oppfatninga som har gjort seg gjeldande i Stortinget, er det vår klare meining at tida no er mogen for å grunnlovfesta prinsippet om folket sin rett til fiske i norske fiskerisoner. Det har vore ei uheldig utvikling i fleire år med eit system der omsetning av kvotar saman med farty har fått lov til å utvikla seg. Sjølv om dette truleg ikkje har vore tilsikta, har konsekvensane vorte at fiskarane har måtta betala dyrt for å koma inn i fisket. I Senterpartiet har me meint at dei som vert tvinga inn i eit slikt kjøp for å driva med næringa si, må koma skadelaust ut av uføret. Difor bør – slik me forstår forslagsstillarane – dei som vert råka av dette, kunna få avskriva verdiane skattemessig, slik at dei over ein 10–15-årsperiode står i null. Dei vil etter dette kunna tildelast gratis til dei komande generasjonane fiskarar. Dette prinsippet omfattar òg hausting og bruk av andre marine ressursar, slik det går fram av havressurslova § 2. Staten har forvaltaransvaret. Fiskarar og andre brukarar av marine ressursar som vert tildelte konsesjonar og kvotar, får desse som bruksrett, og dei kjem attende til fellesskapet ved pensjonsalder eller ved opphøyr av næringsverksemd. Det er dette forslagsstillarane meiner skal liggja til grunn som rettsprinsipp og vera den grunnleggjande måten staten Noreg legg til rette for fiske på. Kvifor går me i Senterpartiet inn for grunnlovsforslag nr. 41 og ikkje forslag nr. 23 eller nr. 26? Forslaget fremjar ulike alternativ til plassering, men det gjeld § 111 første ledd. Det er eit forslag med høgt presisjonsnivå. Det slår for det første fast at eigarskapen til saltvassressursane høyrer til folket i Noreg. For det andre kan ingen private overta åtgang til fisket som sin eigedom, og difor kan dei heller ikkje driva omsetning av han. Grunnlovforslaget forbyr konsesjons- eller kvotesal. Dette råkar sjølvsagt ikkje inntektene frå framtidig hausting av fiske eller andre maritime organismar, som – slik det alltid har vore – skal vera reiaren sin eigedom og kan seljast på vanleg måte. For det tredje er hausteretten ein evigvarande ressurs for det norske folket. Altså vernar forslaget framtidige generasjonar dersom éin generasjon sel ut arvesølvet. For det fjerde vil dette lovforslaget setja ein stoppar for den vedvarande utglidinga med kjøp og sal av fiskerettar. Forslag nr. 23 er eit vanskeleg forslag, fordi det genetiske materialet er menneska sin felles arv og ikkje kjenner nokon nasjonale grenser. Det kan ikkje Stortinget vedta. Når det gjeld forslag nr. 26, er det for svakt – dels fordi presisjonsnivået er for lågt, slik at domstolane neppe finn rettleiing i dei eventuelle kontrollane sine av om dei formelle fiskerettslege lovene som vert gjevne eller har vore gjevne, er grunnlovsmessige eller ikkje. Det er særs avgjerande viss grunnlovsforslag om fiske skal få betydning som rettskjelder og ikkje berre enda opp som ei politisk fråsegn, altså det som har vore omtala som deklamatorisk. Forslag nr. 26 går breiare ut enn forslaget frå representanten Lundteigen med fleire. Forslaget inneheld eit nærleiksprinsipp, noko som ganske riktig er sentralt og viktig. Men samstundes er forslaget utforma så generelt at det openbert ikkje får nokon rettleiande eller avgjerande konsekvensar for framtidige rettstvistar. Det leiar fram til konklusjonen om at forslaget i Dokument 12:41 for 2015–2016 er det beste framlegget når det gjeld ny paragraf § 111 om dei marine ressursane. Eg vil til slutt ta opp forslaget frå Senterpartiet.