Olav Akselsen (Arbeiderpartiet), 2006-12-06:
Verda er i total forandring. Framveksten av dei nye økonomiane vil endra kvardagen vår. Ein vedvarande og sterk vekst i land som India og Kina, men òg i land som Russland og Brasil, vil globalt truleg ha større effekt enn Berlinmurens fall. Fordi denne utviklinga går gradvis og ikkje kan tidfestast til ein spesiell dato eller til ei konkret hending, får denne utviklinga mindre merksemd enn ho burde. Framveksten av dei nye økonomiane har mange sider. Det er sjølvsagt positivt for dei mange hundre millionane som blir lyfta ut av fattigdom til eit verdigare liv, men denne veksten har òg negative sider ved seg, som f.eks. miljøproblem. Gjennom historia har sterk økonomi alltid ført til større innflytelse, og det er all grunn til å tru at dei nye økonomiane vil gjera seg meir gjeldande. Dette vil endra maktbalansen i verda. Truleg vil kampen om ressursane bli ein av dei viktigaste utfordringane i åra framover. Me ser det alt når det gjeld tilgangen på energi. Dette spørsmålet er stadig høgare på den internasjonale dagsordenen. Me ser det i forhold til EU og deira grønnbok om energi. Me ser det i forhold til USA og deira ønske om å bli mindre oljeavhengige, og ikkje minst ser me det i forhold til Kina. Tilgangen til olje og gass ser no ut til å vera den viktigaste drivkrafta i kinesisk utanrikspolitikk. Særleg ser dette ut til å vera tilfellet i Afrika, der Kina for tida fører ein svært aktiv politikk retta mot dei landa som har slike ressursar. Kombinert med ein uttalt politikk om ikkje å blanda seg inn i andre land sine indre forhold skaper dette nye utfordringar, òg for Noreg. Kampen mot korrupsjon og dårleg styresett blir vanskeleggjord av Kinas aktive politikk. Tilgangen til energiressursar ser òg ut til å vera avgjerande for den rolla Kina spelar i internasjonale konfliktsaker. Best ser me kanskje dette i forhold til Sudan og den prosessen som det internasjonale samfunnet køyrer overfor Darfur, der heile det internasjonale samfunnet – med unntak av Kina – legg sterkt press på dei sudanesiske myndigheitene. Når me veit at 60 pst. av sudanesisk oljeeksport endar opp i Kina, ser me her ein klar samanheng. Det er derfor grunn til å vera uroa over Kinas påverknad på utviklinga i Afrika. Den globale utviklinga gjev oss i Noreg nye utfordringar på mange plan, og me må tilpassa vår politikk for å møta desse utfordringane. Det må skje på fleire område, og det vil òg måtta skje i forhold til utanrikspolitikken vår. Eg er glad for at Regjeringa jobbar med ein ny strategi overfor Afrika. Eg er òg glad for at Regjeringa foreslår auka bistand til Afrika. Eit kutt, slik Framstegspartiet og Høgre foreslår, er ikkje berre negativt for dei det rammar, men det vil òg gje større innpass og handlingsrom f.eks. for Kina. Me må slå fast at heller ikkje når det gjeld budsjettet som me behandlar i dag, finst det eit samla alternativ til Regjeringa sitt opplegg – snarare tvert imot. Den største forskjellen mellom innstillinga frå komiteen i år og i fjor er at Høgre har skilt lag med sine tidlegare regjeringspartnarar og resten av stortingsfleirtalet. Trass i at Høgre lova det motsette i fjor, er dei no tilbake der dei tradisjonelt har vore. Høgre høyrer ikkje lenger til det breie fleirtalet her i salen som vil at minst 1 pst. av BNI skal gå til bistand. For Høgre er det ikkje lenger nok at me skal bruka 99 pst. på oss sjølve. Me må kunna slå fast at for Høgre er det viktigare å gje skattelette til rike nordmenn enn å gje ein ekstra skjerv til dei fattigaste i verda. No er det ikkje første gong Høgre kuttar i bistanden, men så vidt eg veit, er det første gong dei kuttar på denne måten. Det store kuttet i humanitær bistand går ut over dei svakaste av dei svake. Dette er pengar som er sette av til å hjelpa i akutte nødssituasjonar som måtte oppstå, pengar som skal gå til flyktningar og internt fordrivne og andre utsette grupper. Det overraskar meg at Høgre trur at desse personane vil ha nytte av redusert importvern, som eg skjønar er Høgre sitt alternativ. Her snakkar me om personar som knapt nok kan fø seg sjølve, og som så langt frå har noko å eksportera. Framstegspartiet aukar sitt budsjett til nødhjelp. Det er konsekvent, for med Framstegspartiet sitt budsjett vil det bli meir nød i verda. Resten av budsjettet er derimot lite konsekvent. Framstegspartiet, som elles har pengar til dei aller fleste formåla, halverer bistanden. Det vil sjølvsagt få dramatiske konsekvensar for dei som blir ramma. Noregs evne til å hjelpa vil òg bli dramatisk redusert. Ved å avvikla stat-til-stat-støtte og kanalisera all støtte gjennom frivillige organisasjonar gjer ein dei fattige landa til evige klientar og avhengige av støtte i overskodeleg framtid. All kunnskap viser at ein av føresetnadene for ei positiv utvikling er ein fungerande stat. Derfor er det merkeleg at Framstegspartiet vil fjerna hjelpa til statsbygging og dermed ta frå dei fattige landa moglegheita til å stå på eigne bein. Framstegspartiet taler ofte sterkt mot terror. Men Framstegspartiet sine kutt er med og dannar grobotn for ny. Framstegspartiet sine kutt i forhold til Midtausten er ei oppskrift i ny uro og ekstremisme. Desperate personar utfører ofte desperate handlingar. Dersom heile Vesten skulle gjera som Framstegspartiet, ville det òg opna for ytterlegare påverknad frå Iran i dette området. Heile det internasjonale samfunnet synest å vera einig om at dersom ein skal lykkast i Afghanistan, vil ei positiv utvikling vera avgjerande. Det krev auka bistand. Sjølv om Framstegspartiet hevdar det motsette, vil Framstegspartiet sitt alternative budsjett føra til dramatiske kutt òg her, noko som vil gje endå betre grobotn for Taliban og andre ekstreme grupper. Regjeringa legg opp til å betra kontrollen med bistanden som blir gjeven. Ved auka fokusering på målinga av resultata for utviklingsarbeidet vil me få kunnskap om kva som verkar, og kva som ikkje fungerer. Ved å betra rapporteringa kan me få mykje betre og faktabaserte diskusjonar om kva som skal vera nivå og innretning på norsk bistand. Eg er glad for det engasjementet Regjeringa legg for dagen òg når det gjeld kampen mot korrupsjon. Dette er avgjerande for truverdet til norsk bistand. Eg merkar meg at Framstegspartiet skriv sterke merknader om behovet for kontroll. Men det vil ikkje bli mykje kontroll med det budsjettet som Framstegspartiet legg opp til, for dei har fjerna alle løyvingane til slike formål. Veksten i bistandsbudsjettet er den største nokon gong, og me nærmar oss no målet om 1 pst. av BNI. Det er bra. Men det er viktig at ein ikkje blir så opphengd i kvantiteten at me gløymer innhaldet. Det er rett å konsentrera støtta frå Noreg både geografisk og i forhold til innhald. Det er positivt at Regjeringa no følgjer opp prioriteringane av område som ein tidlegare har blitt einig om. Eg synest det vitnar om kvalitet at ein sjølv med så sterk vekst også har føreteke indre omprioriteringar. Nordområda er Regjeringas viktigaste strategiske satsingsområde. Her har det vore ført ein konsekvent og aktiv politikk sidan regjeringsskiftet, og på fredag blei Regjeringas nordområdesatsing presentert. Den er ei oppfølging av det arbeidet som er påbegynt, men med tillegg av ein del konkrete prosjekt som skal gjennomførast. Det er svært viktig å involvera Russland i utviklinga i dette området og generelt. Dessverre ser det ut til å vera ein del negative utviklingstrekk i Russland for tida. Det er sjølvsagt viktig at me påpeikar dette i alle samanhengar der me har med russiske styresmakter å gjera. Noreg skal ikkje ta taktiske omsyn i forhold til spørsmål om tale- og pressefridom eller andre grunnleggjande menneskerettar. Men det er òg viktig at me held dialogen i gang. Ein må unngå at Russland blir isolert, og at me på nytt byggjer opp ein mur mellom aust og vest i Europa. Noreg må spela ei aktiv rolle i dei fora der me har moglegheit til det, anten det er i NATO, i OSSE, Europarådet eller i andre organ. Me må konstatera at det er stor oppslutning på Stortinget om det budsjettet som Regjeringa har lagt fram, og den politikken som er omtalt i proposisjonen frå Regjeringa.