Jette F. Christensen (Arbeiderpartiet), 2013-03-18:
Me diskuterer ofte endringar i Grunnloven i denne salen, og det er veldig bra. Eg har lyst til òg å gje ros til dei som har vore med og lyfta grunnlovsdebatten ut av huset og inn i samfunnet elles. Det er veldig viktig for oss alle. Det som er viktig med at me diskuterer endringar ofte, er at ein god konstitusjon er ein som reflekterer grunnleggjande verdiar i eit samfunn, grunnleggjande rettar og – ikkje minst – grunnleggjande pliktar. Utvalet peiker på at Grunnloven historisk har bidratt til å samle nasjonen på tvers av sosiale lag, på tvers av generasjonar, i krig, i vanskelege tider og i sosial nød. Sjølve Grunnloven og feiringa av han samlar oss framleis og er ein stor del av vår identitet. Derfor er det avgjerande viktig å bevare den samlande effekten Grunnloven har. Menneskerettsutvalet meiner at det er «et nærliggende behov», som dei sjølve skriv, å ajourføre Grunnloven sånn at han passar til det samfunnet me lever i. Det er eg veldig einig i. Respekt og verdiar endrar seg, og då må Grunnloven òg følgje med. Representanten Christian Tybring-Gjedde spurde i stad om kva norske verdiar eigentleg er. Det ser ikkje ut til at han er så interessert i svaret, for han har jo gått ut av salen. Men norske verdiar er like pliktar, like moglegheiter, uavhengig av kjønn, bakgrunn, religion, kultur, funksjonshemming og tilknyting. Det er tilfeldigvis også grunnleggjande og sosialdemokratiske verdiar. Eg kan forstå at representanten Tybring-Gjedde synest at det er litt irriterande, men sånn er det no. Fleire av dei som forfatta Grunnloven for fyrste gong, hadde eit syn på kvinner og arbeidsfolk som ikkje hadde passa inn i denne salen eller i nokon av dei partia som er representerte i denne salen – ikkje eingong i møte med Facebook. Når ein skal endre Grunnloven, må ein justere Grunnloven etter den tida me er i, ikkje motsett. Dei som forfatta Grunnloven, skreiv for framtida, men dei var jo ikkje i det heile i stand til å kunne drøyme om kva for eit velferdssamfunn og kva for ei teknologisk og økonomisk utvikling me skulle få, og kva for eit mangfaldig samfunn me skulle bli, der målet er at alle skal ha like moglegheiter. Det er lett å tilgje, for det var langt fram dit – den gong då. Men me må gjere som dei, og me må lære av dei. Me må skrive for framtida ut frå notida. Men me må òg formulere oss sånn at Grunnloven er noko som alle eig, og som alle kan feire. Nokre av dei forslaga som ligg til grunn, er ikkje sånn. Det verkar ikkje som om dei er sette fram med det føremålet å styrkje våre rettar eller beskrive våre verdiar. Særleg eitt av forslaga luktar det politisk kamp om dagsaktuelle spørsmål av. Geir Jørgen Bekkevold snakka ein del om det i sitt innlegg, og det dreier seg om rett til liv. Ein kan stille klokka etter kvar gong Kristeleg Folkeparti i denne salen fremjar grunnlovforslag mot abortloven, som dei kallar «rett til liv». Å vere imot abortloven og ønskje å innskrenke den er det langt frå politisk einigheit om, og det er langt frå politisk ro om det i Noreg. Derfor synest ikkje eg det høyrer heime i ein grunnlov som skal fungere som eit samlande verdifotografi av landet vårt. Ein kan kanskje skru klokka etter Kristeleg Folkeparti, men ein kan ikkje skru tida tilbake. Ein kan seie veldig mykje fint om før i tida, om dei som skreiv Grunnloven og deira verdiar, men eg ønskjer meg ikkje tilbake til deira syn på kjønn. I seg sjølv høyrest det jo ikkje feil ut å grunnlovfeste rett til liv. Men dersom ein ser med eit halvt auge, og høyrer på debatten med eit halvt øyre, skjønar ein fort at den vil bli brukt som politisk brekkstang mot ein annan abortlov enn den som er blitt kjempa fram av norske kvinner. Derfor meiner eg at det er feil beskriving av våre felles verdiar. Å seie at det ikkje er det, fell på si eiga urimelegheit. Grunnloven må jo skrivast for å bli lesen og for at han skal bli teken til følgje. Altså: Korleis skal ein handheve ein lov om at alle har rett til liv frå unnfanging? Dette er eit spørsmål som me snart er nøydde til å få svar på. Eg etterlyser meir openheit i den diskusjonen. Dersom ein grunnlovfestar at alle har rett til liv frå ein blir unnfanga, korleis blir det då med angrepille? Skal spiral forbydast? Er Kristeleg Folkeparti verkeleg villig til å ta konsekvensane av det? Dei politiske konsekvensane av å gjere det forbode med abort, med å avgrense ein del prevensjonsmiddel me allereie har i Noreg, er enorme. Abort vil ikkje forsvinne. Det handlar berre om kor farleg det skal vere for kvinna å utføre den. Å ville innskrenke retten for kvinner – og familiar – til å ta denne type val høyrer ikkje heime i Grunnloven; det høyrer heime i gamal tid. Ein felles verdi er derimot rett til liv og friheit frå dødsstraff, og at alle menneske har rett til liv. Derfor har vi fremja eit alternativ – som det har vore snakk om tidlegare. Me politikarar er ikkje flinkare enn andre folk til noko særleg. Men det er ein ting som eg meiner me er ekspertar på, og det er å misforstå med vilje. Ingenting seier at framtidige generasjonar av sånne folk som oss, vil leggje det frå seg. Derfor meiner eg at det er viktig å verne oss mot det. Dette gjeld særleg § 98 om likheitsprinsippet og ikkje-diskrimineringsprinsippet. At ingen skal utsetjast for diskriminering på grunn av kjønn, hudfarge, nasjonal eller etnisk opphav, språkleg eller religiøs tilhøyring, funksjonshemming, seksuell orientering, kjønnsidentitet, alder eller status elles, er ein norsk verdi. Men kva er diskriminering? Kva er forskjellsbehandling? Me har ulike definisjonar på det mellom partia. Nokre parti meiner at kvotering er urimeleg forskjellsbehandling. Arbeidarpartiet og mange andre meiner at det er nødvendig for å rette opp i ei sosial og samfunnsmessig forskjellsbehandling som gjer at moglegheiter allereie er fordelte ulikt mellom kjønna. Den definisjonseinigheita er ikkje til å skimte, iallfall i nærmaste framtid. Derfor ønskjer ikkje eg det inn i Grunnloven. Om nokre år vil dei som sit her, gjerne oppfatte våre endringar som gammaldagse og utdaterte. Eg håpar det betyr at me er komne framover. Men me kan på ein måte ikkje begynne på minussida. Me må skrive ein grunnlov som ikkje skal kunne takast til inntekt for marginale politiske standpunkt, og som i sum verkar imot det som bør vere vårt felles mål – nemleg at begge kjønn er likeverdige og skal ha like plikter og moglegheiter.