Jon Lilletun (Kristelig Folkeparti), 2003-10-16:
Det er lett å la seg forføre av Cuba. Øya begeistrar sansane og grip om hjartet. I bøker og turistbrosjyrar vert Cuba framstilt som ein magisk stad – med musikk og salsa til langt på natt, krydra mat, handrulla sigarar og varme og lidenskaplege menneske. Kombinert med revolusjonsromantikk fungerer desse inntrykka som skylappar for den verkelege situasjonen på Cuba. Dei som tør tale fritt, fortel om ein annan kvardag. Forskar Distad Andreassen ved Universitetet i Bergen skriv i ein kronikk i Dagbladet 8. mai i fjor: «Cuba var vår eksotiske sosialistiske drøm, eller mareritt, avhengig av politisk tilhørighet, fordi det så ut til å fungere.» Han viser til at mange har mykje å takke Fidel Castro for: at revolusjonen redda Cuba frå kaos og korrupsjon, og at landet fekk bukt med fattigdom, rasisme, utbytting av arbeidarane og enorme skilnader mellom fattig og rik. Men, understrekar Distad, dette er lenge sidan. Helsevesenet har framleis stor legedekning, men manglar medisin og utstyr. Verdas matvareorganisasjon fortel at ein femtedel av cubanarane er underernærte. Prostitusjonen er aukande. Sjølv om landet har hatt ei viss økonomisk liberalisering, vart denne aldri følgd opp med politisk fridom. Eit system med intens kontroll på grunnivå hindrar det. Cubanarar som torer snakke fritt, talar om ein kvardag med redsle, om brot på menneskerettane og harde kår for ytringsfridomen, om tryggingspoliti og nabolagskomitear som gjennom eit effektivt apparat kan kartleggje innbyggjarane si verksemd på alle livets område, og om familiemedlemer som vert trakasserte. Det har ikkje vore noka merkbar betring av menneskerettane på Cuba dei seinare åra, tvert imot. Rett nok har landet makta å forbetre helse- og skulesektoren på ein måte andre fattige land ikkje har, og det skal det sjølvsagt gjevast ros for, men ytrings- og forsamlingsfridomen vert framleis krenkt. Trass i oppmodingar frå FN og det internasjonale samfunnet vil ikkje Cuba slutte seg til dei internasjonale og interamerikanske konvensjonane om politiske og sivile rettar. I vår vart situasjonen dramatisk forverra. Då auka talet på arrestasjonar av opposisjonelle, uavhengige journalistar og representantar frå det sivile samfunnet. Det er ikkje i samsvar med prinsippa om ytringsfridom og grunnleggjande sivile og politiske rettar. Denne sanninga må fram. Vi kan ikkje vere tause så lenge cubanske styresmakter ikkje respekterer menneskerettane og demokratiet. Det er viktig for meg å seie at eg ikkje ynskjer å isolere Cuba. Eg er kritisk til den politikken USA fører overfor Cuba. Han har ikkje verka slik han var tenkt, og har i mange høve vorte brukt som eit argument frå Castro for å øve meir kontroll. Eg er på linje med nobelpristakar Jimmy Carter, som meiner amerikanske styresmakter bør arbeide saman med cubanske styresmakter for å skape eit samarbeid basert på gjensidig respekt. Eg trur vegen til reformer går gjennom kontakt og samarbeid med cubanarane, ikkje ved isolasjon. Noreg har saman med andre land i Europa og Amerika normale kommersielle og diplomatiske samband med Cuba. Dette synet vert òg reflektert ved at Noreg i FN sidan 1993 har stemt for resolusjonen som tek avstand frå den amerikanske embargoen av Cuba. Vi har òg gjenopna vår ambassade i Havanna, noko som gjev eit godt grunnlag for samarbeid. Men Noreg tek samstundes avstand frå brota på menneskerettane og mangelen på demokrati på Cuba, og stør resolusjonar i FN som kritiserer dette. Noreg har såleis gjeve uttrykk for at vi kan ha eit godt samarbeid med Cuba, sjølv om vi kritiserer delar av politikken som vert ført i landet. Difor stiller eg spørsmål om kva vi frå norsk side konkret kan gjere for å auke respekten for demokratiet og menneskerettane på Cuba, og korleis dette samarbeidet kan verte styrkt. Eg veit at Noreg, saman med mange andre land, har forsøkt å halde i gang ein dialog med cubanske styresmakter om menneskerettar, men at denne vart suspendert frå cubansk side etter at Noreg stemte mot Cuba i FNs menneskerettskommisjon våren 2000. Cubanske styresmakter har ikkje vore villige til å ta opp igjen denne dialogen. Cubanske styresmakter avviser dialog med å vise til vårt stemmemønster og vår haldning i Menneskerettskommisjonen. Det er difor ikkje resten av verda, med unntak av USA, som isolerer Cuba, men det er Cuba som under det noverande regimet isolerer seg sjølv. Eg meiner ikkje at Noreg skal ta opp ein formell dialog med Cuba, om det fører til at vi ikkje kan røyste i FN slik vi ynskjer. Vi kan ikkje tillate at cubanske styresmakter set slike krav. Men om ein formell dialog ikkje er mogleg no, må det vere andre måtar Noreg kan vere med og betre situasjonen på. Menneskerettane på Cuba vert brotne, og det er viktig at Noreg styrkjer samarbeidet og kontakten med styresmaktene i Havanna når det gjeld menneskerettsspørsmål. Vi kan ikkje vente på endring til Castro går av eller USA opphever sin boikott. Det er viktig at vi handlar no. Situasjonen er dramatisk forverra på Cuba. I ly av Irak-krigen sette cubanske styresmakter i vår inn ein offensiv mot opposisjonelle på Cuba. Dei fyrste månadene i 2003 har regimet auka undertrykkinga av opposisjonelle. Journalistar, politiske opponentar og menneskerettsforsvararar er vortne trakasserte, og fleire fengsla. Meir enn 80 opposisjonelle vart arresterte. Den mest framståande er kanskje Vladimiro Roca, stiftar av det sosialdemokratiske partiet på Cuba, sonen til ein av revolusjonsheltane. Amnesty skildra arrestasjonane som dei verste mot opposisjonen på tiår. Desse systematiske brota på menneskerettane og forfølginga er ein bevisst politikk for å undertrykkje krefter som ynskjer eit fritt og demokratisk Cuba. Vi kan ikkje teie om dette. Regimet strammar grepet no, for dei opposisjonelle kreftene på Cuba har vakse i det siste, særleg gjennom arbeidet til Oswaldo Paya. Paya har uttrykt seg optimistisk om at det er mogleg å få til ei positiv utvikling i landet, men at dette ikkje vil skje utan internasjonalt press. Paya er opposisjonsleiar og leiar av det kristendemokratiske partiet på Cuba. Paya er òg initiativtakar og leiar av det såkalla Varela-prosjektet. Det er ein borgarrettsorganisasjon som vart skipa i 1988. Varela-prosjektet er internasjonalt godkjent, ikkje minst etter at Paya fekk Sakharov-prisen av Europaparlamentet. Han var òg nominert til Nobels fredspris, m.a. av Vaclav Havel. Varela-prosjektet samlar opposisjonen. Rørsla er retta inn mot kampen for menneskerettane på Cuba og er i seg sjølv partinøytral. Det er ein underskriftskampanje med krav om folkeavstemming for betre vilkår for menneskerettane som allereie er heimla i den cubanske grunnlova. Ytringsfridom, forsamlingsfridom og likebehandling av cubanarar og utanlandske borgarar står sentralt her. Paya har på vegner av Varela-prosjektet framsett og kravd behandla konkrete forslag om dette i nasjonalforsamlinga. I 2003 vart over 11 000 underskrifter overleverte nasjonalforsamlinga, noko som etter grunnlova gjev rett til folkeavstemming. Den cubanske nasjonalforsamlinga med sitt eine kommunistparti har trass i dette forkasta kravet frå Varela-prosjektet om ei slik behandling. I gruppa av samvitsfangar frå i vår er nesten halvparten frå Varela-prosjektet. 40 sentrale medlemer vart arresterte. Det einaste dei hadde gjort, var å arbeide for at cubanarane skulle få nyte dei same rettane som vi nyt i Noreg. Difor vart dei fengsla. Mange i Varela-prosjektet vil halde fram, men andre er redde og vel å ikkje arbeide aktivt i demokratirørsla. Både dei leiarane som er fengsla, og dei som enno ikkje er tekne, fryktar no for fyrste gong på mange år for sine liv. Dei fengsla er desperate etter ei endring. Det er svært nedverdigande forhold i fengsla, summariske rettargangar og minimal kontakt med familiemedlemer. Dei aller fleste er plasserte i isoleringsceller. Dødsstraff er på ny teke i bruk på Cuba. Dissidentar har alltid vore klare over den risikoen dei tek, men desse dommane var uvanleg harde. Det har ikkje vorte dømt så harde straffer på fleire tiår. Castro har i ei rekkje talar forsvart arrestasjonane ved å seie at dei opposisjonelle undergrev det cubanske samfunnet, at dei er støtta av USA og er med på å planleggje ein amerikansk invasjon. Paya har heile tida vore klar på at Varela-prosjektet er ei rørsle som er heilt uavhengig både av parti, kyrkje, eksilcubanske miljø og USA. Eg trur Castro opplever Paya, Varela-prosjektet og demokratirørsla som eit trugsmål. Kva annan grunn kan regimet ha hatt for å arrestere dei? Etter rettssaker på tre dagar vart dei dømde til straffer på mellom 12 og 28 års fengsel og plasserte saman med tungt kriminelle fangar, i fengsel langt frå deira pårørande. Kan det vere noko anna enn ein strategi for å svekkje demokratiarbeidet og sikre eiga og revolusjonens framtid? Eg trur ikkje det. Med bakgrunn i dette ber Kristeleg Folkeparti Regjeringa halde fram med si klare tale til det cubanske regimet og føre ein politikk som leier fram til ein fredeleg overgang til demokrati. Noreg må på ein eigna måte og gjennom eigna kanalar reagere på det som skjer. Med dette som bakgrunn vil eg spørje utanriksministeren: Korleis kan den norske regjeringa medverke til demokratiske reformer og auka respekt for menneskerettane på Cuba? Kva vil utanriksministeren gjere for at dei politiske fangane på Cuba skal verte frigjevne? Kva for ytterlegare grep vil utanriksministeren gjere for å stø demokratirørsla på Cuba?