Ingvald Godal (Høyre), 1999-03-23:
Lat meg fyrst få lov til å seia hjarteleg velkomen til ein ny statsråd, og å ynskje lukke til. Eg har lyst til å vera så freidig å gjeva eit lite råd, og det er: Finn din eigen stil og lytt til stortingsfleirtalet! Så til saka. Eg kan knapt tenkje meg noko meir kynisk enn å sende soldatar i kamp utan best mogleg øving og utstyr. Det er folk i denne sal som er for ein militær aksjon på Balkan, der også norske soldatar er med, men som her i dag går mot at me skal få eit tidsmessig øvingsfelt. Eg tvilar på om dei ville ha gjort det om det var deira eigne søner som skulle rykke ut og gjera jobben med livet som innsats. Og eg synest det er tankevekkande at denne debatten finn stad kanskje nokre dagar før norske soldatar skal ut i skarp strid for fyrste gong sidan andre verdskrig. Behovet for nytt skyte- og øvingsfelt på Austlandet vart som kjent alt teke opp i St.prp. nr. 86 for 1979-80. Den fagmilitære utviklinga seinare har berre forsterka behovet. Ikkje minst har den våpentekniske utviklinga i høg grad redusert moglegheitene til å drive tradisjonell forsvarsstrid frå fortifiserte stillingar. Dette er erstatta av manøverkonseptet, raske offensive operasjonar eller kvikke forflytningar for å unngå sjølv å bli ramma, både i forsvaret av Noreg og i skarpe internasjonale operasjonar. Dette ligg til grunn for den strukturomlegginga av vårt forsvar som vart starta opp under handsaminga av St.meld. nr. 16 for 1992-93. Den bygde som kjent på Willoch-kommisjonens innstilling, ein kommisjon som for øvrig vart oppnemnd for å vurdere våre forsvarsbehov etter at den kalde krigen var slutt. Og dette har eg lyst til å understreka: Me høyrer stadig i debatten i dag – ti år etter at den kalde krigen var slutt – at no må me ta konsekvensen av at den kalde krigen er slutt. Det gjorde dette huset allereie då me behandla innstillinga frå Willoch-kommisjonen. Me har hatt to langtidsmeldingar seinare der me løpande har vurdert forsvarsmessige behov, slik dei er etter at den kalde krigen er slutt. Og det vil me sjølvsagt halde fram med. I løpet av denne prosessen er det bestemt at verksemda i Hæren i fred i vesentleg grad skal konsentrerast til Indre Troms og Austlandet. Hærens viktigaste treningssenter i Sør-Noreg ligg no som kjent i Østerdalen og Solør-området: på Rena, Elverum og Haslemoen. Samanlagt tyder dette at det er eit heilt klart behov for eit moderne skyte- og øvingsfelt i det same geografiske området. Saka er grundig utgreidd frå Forsvarets side, og eg vil rose dei som har stått for dette arbeidet. Saka er som kjent kontroversiell, likevel har eg i mine mange år i forsvarskomiteen knapt vore borte i ei tilsvarande sak der det har vore så få klager på utgreiingane og det førebuande arbeidet. Den helsinga vil eg be statsråden om å ta med til rette vedkomande. Saksordføraren har gjort nærare greie for dei tekniske delane av saka, og eg viser til dette. Når det gjeld vurderinga av alternativ, er dette å seia: Regjeringa sitt alternativ er ikkje noko alternativ i det heile. Hjerkinn er ei høgfjellslette som på ingen måte tilfredsstiller dagens krav til eit skyte- og øvingsfelt. Dessutan ligg det langt borte frå brukarane. Dei andre felta i Sør-Noreg er for små, utan moglegheit for utviding. Dei ligg òg for det meste for langt borte frå brukarane. Regjeringa sitt såkalla alternativ tilfredsstiller difor ikkje på nokon måte krava til eit tidsmessig øvingsfelt. Denne saka er berre eit nytt døme på at Regjeringa skuvar oppgåvene og problema framom seg i staden for å gå laus på dei. Älvdalen skjutfelt i Dalarna i Sverige har også vore nemnt. Det synest all grunn til å tru at dersom det hadde vore aldri så lite realisme i dette, ville Regjeringa hoppa på det. Men det gjorde ho altså ikkje, og det talar for seg sjølv. Älvdalen ligg også langt frå brukarane – 17-20 mil – og det er ei rekke motførestellingar ikkje minst av økonomisk art. Det heilt avgjerande er likevel fylgjande: I ein situasjon der krise trugar, vil alle ha eit stort behov for å øve i stor målestokk. Svenskane ville då truleg trenge feltet sitt sjølve. Dessutan ville det i ein slik situasjon også kunna bli svært vanskeleg for alliansefrie Sverige å tillata NATO-troppar å øve på si jord. Så me kan trygt setta strek også over Älvdalen som alternativ. Me står då att med dei alternativa som Forsvaret har greidd ut. Det viktigaste for Høgre er at me får eit felt. Me har merka oss at Forsvaret sitt alternativ Holmsjøen er på tredje plass, og at Gravberget og Gråfjellet blir vurderte som forholdsvis likeverdige. Ut frå ei totalvurdering der også omsynet til skogbruket og synet til partiet sitt lokallag i Hedmark er tillagt vekt, har Høgre konkludert med å gå for alternativ Gravberget. Dersom dette fell, vil Høgre subsidiært røyste for Gråfjellet. Ein annen talar frå Høgre vil gå nærare inn på dette. Det vil alltid fylgje ulemper med eit skyte- og øvingsfelt same kor det blir lagt. Eg synest komiteen har strekt seg langt når det gjeld avbøtande tiltak. Eg finn òg grunn til å nemne at denne etableringa gjer det mogleg å avvikle Hjerkinn-feltet og føra dette attende til naturleg tilstand så langt det lèt seg gjera. Når det gjeld naturvernet elles, har alt fleire vore inne på at erfaring viser at dyr trivst ganske godt i skyte- og øvingsfelt, og at det ser ut til at dei trekker dit. Det er difor ikkje noko særleg sterkt argument i denne saka etter mitt syn. Når det gjeld støyen, synest eg det er viktig at med det nye feltet vil talet på personar som er ramma av støy frå militære øvingar, bli redusert ved at det blir langt færre i Leiret i Elverum som blir plaga av dette. Ein annen talar frå Høgre vil òg gå nærare inn på miljøsida av saka. Når det gjeld erstatning, synest eg det er viktig at Forsvaret gjer skikkeleg opp for seg. Det må vera eit minimumskrav at når me tek ting frå folk, skal dei ha skikkeleg erstatning. Det er viktig at dette får ei slik form at det dei får att, blir skikkeleg og av varig verdi. Det gjer at makeskifte må brukast så langt som råd er, og at det må leggast til rette slik at offentleg skog, same kven som har den, blir brukt i denne samanhengen, og at det ikkje blir slik at bu- og driveplikt seinare skal skapa problem for dei som får ny skog gjennom makeskifte i ein annen kommune. Alle kjempar om arbeidsplassar, og eg synest då at det ikkje er urimeleg at dei som får fordelane av alle desse arbeidsplassane i Østerdalen/Solør-regionen, òg må ta ulempene. Når det gjeld det som Bjørn Tore Godal var inne på i sitt svar på min replikk tidlegare, er det å seia at me i Høgre legg stor vekt på samsvar mellom mål og midlar i forsvarspolitikken. Vil me eit mål, må me fylgje opp med midlar heilt konsekvent, elles blir det rot. Dei problema som me har i Forsvaret i dag, kjem i vesentleg grad av at Stortinget fastset mål, men ikkje fylgjer opp med økonomi. Det er eit fundamentalt problem som skapar uvisse, det skapar fare for feilinvesteringar osv. Me i Høgre har difor konsekvent, til siste femøring, fylgt dette opp i våre budsjettforslag i alle år eg kan minnast me har hatt dette i Stortinget. Det er det eg håpar at òg andre vil gjera. Lat oss ikkje setta oss større mål enn at me er i stand til å fylgje opp økonomisk. Då blir det system i det heile. Med desse ord tek eg opp Høgre sitt forslag i innstillinga.