Magnhild Meltveit Kleppa (Senterpartiet), 2001-06-14:
Gjennom Oppgåvefordelingsutvalets innstilling hadde Arbeidarpartiet verkeleg hatt høve til å leggja til rette for ei prinsipiell drøfting av fordeling av oppgåver mellom stat, fylke og kommune ut frå politiske mål. Senterpartiet meiner at Wilhelmsen-utvalet la eit godt grunnlag for det. Det ville dessverre ikkje Arbeidarpartiet. Dei hadde hatt høve til ei styrking av det folkevalde regionale nivå – ei drøfting av korleis ein kan bryta ned det sentralstyrte Noreg, flytta oppgåver ut frå Oslogryta, styrkja lokaldemokratiet, reindyrka oppgåver til kommunenivå, sortera kommuneovergripande oppgåver og flytta ut statleg makt. Fyrste trekk frå Arbeidarpartiet vart ei sentralisering av spesialisthelsetenesta – fjerning av ei så sentral regional oppgåve frå dialog med brukargruppene, frå det regionale folkevalde nivået. Så kom SND-meldinga, rett nok med ei styrking av fylkeskommunen som hovudaktør for næringsutvikling, men med klåre atterhald, t.d. at styret må oppnemnast sentralt. Så til St. meld. nr. 34 med ei utdjuping av regionale utviklingsprogram, fireårige planar, ytterlegare nye moglegheiter for styrking av det fylkeskommunale nivået. Om vi går tilbake og ser på kva Oppgåvefordelingsutvalet tilrådde, var faktisk 11 av 12 medlemer einige om å tilrå eit regionalt folkevalt nivå. 10 av 11 medlemer tilrådde ei regioninndeling med 10–15 einingar, 8 av 11 tilrådde direkte val til regionen. Berre 5 av 12 medlemer tilrådde eit statleg ansvar for spesialisthelsetenesta. Det var altså dette siste som var så viktig for Arbeidarpartiet å få gjennom så fort som mogleg, med rekordkorte høyringsprosessar og med stor undring i mange fylkeskommunar blant mange tilsette. Senterpartiet har i lag med Kristeleg Folkeparti og SV prøvd å utfordra Arbeidarpartiet på å ta omsyn til det som utvalet tilrår: å styrkja det regionale nivået, styrkja fylkeskommunen. Vi ynskte å få Arbeidarpartiet med på – det var nok vel fromt å ha slike håp og mål – men vi ynskte å utfordra Arbeidarpartiet på å styrkja fylkeskommunen utover det som Regjeringa sjølv føreslo, og å gjera det no. I utgangspunktet stilte vi opp på ei anna fordeling av oppgåver enn i dag mellom fylkesmannen og fylkeskommunane. Vi følgjer Regjeringa og Oppgåvefordelingsutvalet i at hovudoppgåvene innan miljø og landbruk blir overført til politisk skjønn, altså overført til fylkeskommunen, og at fylkesmannen står igjen med tilsyns- og kontrolloppgåver. Vi følgjer òg den oppryddinga som Regjeringa har gjort i den regionale staten, altså den underlegginga av fylkeslege og utdanningsdirektør til fylkesmannen som er føreslått. Men vårt utgangspunkt er brukarane – innbyggjarane – og deira moglegheit til å delta i og til å påverka politiske prosessar. Her meinte vi at Oppgåvefordelingsutvalet hadde lagt eit grunnlag for å gå vidare. 11 av 12 medlemer i Oppgåvefordelingsutvalet føreslår at det offentlege ansvaret for regional land- og sjøbasert samferdsel vert lagt til det regionale folkevalde nivået. Det er det ein god og haldbar argumentasjon for. Ein føreslår altså at det nasjonale avgjerdsnivået vert avgrensa til å ha ansvar for prioritering av nasjonale vegar og av stamvegane, medan ansvar for investering, drift – m.a. riksveg, ferjer og vedlikehald av dei andre riksvegane – vert overført til fylka. Vi meiner, som Kristeleg Folkeparti og SV, at det òg er eit behov for å gå nærmare inn i den samanhengen som er mellom det ansvaret fylkeskommunen i dag har for tilrettelagd opplæring, fylkeskommunen sine oppgåver i samband med vaksenopplæring og dei oppgåvene Aetat har i dag. Vi hadde gjerne sett at Arbeidarpartiet allereie no hadde avklart at all opplæring og formidling skulle leggjast til fylkeskommunane. Vi meiner òg at Aetat som distriktspolitisk aktør må utgreiast vidare. Innseiingsinstituttet i samband med planarbeidet har vore gjenstand for spesiell merksemd. Kven er det som skal ha høve til å koma med motsegn mot ein kommuneplan? Regjeringa føreslår at innseiingsinstituttet skal leggjast til fylkeskommunen. Senterpartiet støttar dette. Regjeringa varslar at den vil gjennomgå dagens regelverk om fylkesplanlegging i plan- og bygningslova og vurdera om arealdelen skal gjerast juridisk bindande. Senterpartiet gir si støtte til ein slik gjennomgang og vil ta endeleg stilling til dette når den vurderinga ligg føre. Så er det altså sterke fleirtalsmerknader for færre fylke. Der er det ulike syn i Senterpartiet. Det er nokre som har von om færre einingar, og nokre som ut frå den erfaringa ein har i dag, meiner at dagens inndeling er god. Vi understrekar i innstillinga at vi kan vera opne for både justeringar av grenser og andre vurderingar, men eventuelle endringar i høve til dagens grenser skal ha eit folkefleirtal i kvart av dei involverte fylka, og initiativet må koma nedanfrå. Lat meg gå litt tilbake til andre oppgåver, som fordeling mellom Aetat og dagens fylkeskommune. Vi ber i eit forslag om at fylkeskommunen vert gitt koordineringsansvaret for kompetansereforma. Vi hadde gjerne sett at Regjeringa gjekk lenger, og at dei gjorde det no. Samtidig har Regjeringa varsla at det er ulike vurderingar som skal gjerast. Og i høve til kor raskt den statlege overtakinga av spesialisthelsetenesta skjedde, må eg nok seia at det er bra at tannhelsetenesta, barnevernet, rusfeltet og familievernet vart gjenstand for noko grundigare vurderingar. Eg synest nok akkurat det tilseier at overtakinga av spesialisthelsetenesta gjekk vel raskt. Vi har allereie diskutert økonomi tidlegare i dag. Det er ikkje noko godt utgangspunkt for den nye fylkeskommunen at ein her stiller med underskot som er opparbeidt som følgje av helsetenestene, og altså skal begynna med å redusera sine nye oppgåver for å skapa balanse i drifta. Til slutt vil eg kommentera nokre av dei forslaga som ligg føre. Senterpartiet og SV står altså saman om å be Regjeringa leggja til rette for at fylkeskommunen får koordineringsansvar for kompetansereforma og òg overflytting av oppgåver når det gjeld Aetat. Dei forslaga tek eg opp. I tillegg vil eg varsla støtte frå Senterpartiet til forslag 12 og 13. Vi er for å stilla krav til kompetanse på miljø og landbruk.