Bård Vegar Solhjell (Sosialistisk Venstreparti), 2010-11-18:
Hald fast ved velferdsstaten, melde Wall Street Journal på leiarplass i ei av augustutgåvene. Land med gode velferdsordningar toler finanskrisa betre enn land med dårlege. Samtidig er det land med svake velferdsordningar som no vert mest pressa til å kutte dei. Skatteordningar og sosiale overføringar kan gi viktige bidrag til å stabilisere samfunnsøkonomien når inntektene brått går ned i eit samfunn, anten det skjer ved at eksportmarknadene sviktar, ved at det vert investert mindre, eller ved at arbeidsløysa går i vêret. Gode velferdsordningar er altså ikkje berre bra i seg sjølve – dei har òg bidrege til at heile samfunnet er meir motstandsdyktig mot økonomiske tilbakeslag. Som vi veit, går det no føre seg ein debatt om den økonomiske politikken i etterkant av finanskrisa. Og det er ingen tvil om at underskota på statsbudsjetta allereie er uhandterleg store i mange land. Det kjem ikkje minst av at det frå hausten 2008 er brukt enorme beløp på å puste liv i bankar og andre finansinstitusjonar. Før eller seinare må dei underskota vekk, men faren er stor for at utgifter vert kutta før økonomien er komen skikkeleg i gang igjen, noko utanriksministeren òg var inne på i innlegget sitt. Det er debatten om den økonomiske og sosiale politikken, ikkje minst kva for økonomisk og sosial modell Europa skal byggje på i tiåra som kjem, som ved sidan av miljø og klima er den store europeiske debatten som no går føre seg, og vil gå føre seg i åra framover. Då er det òg eit veldig sentralt spørsmål kva som er underliggjande føresetnader for ein europeisk velferdsmodell. For det vi no veit frå eit veldig breitt forskingsgrunnlag, er at ein sentral føresetnad for ein fungerande velferdsstat er små økonomiske og sosiale forskjellar, relativ grad av likskap i samfunnet, og at det er ein tett samanheng mellom små forskjellar og velferdsstat. I det meste av det førre hundreåret vart dei økonomiske og sosiale forskjellane mindre i dei fleste europeiske landa, òg i Noreg. Men frå 1980-talet har den utviklinga – òg i dei fleste europeiske land, inkludert Noreg – snudd gradvis. Frå den same perioden har vi òg opplevd ei omfattande liberalisering og privatisering, og eg har no vorte merksam på eit større europeisk forskingssamarbeid som forsøkjer å sjå om det er nokon samanheng i dette. Forskingsmiljø i seks europeiske statar har teke for seg fire tenestebransjar i kvar av statane og har allereie kome ut med ca. 20 delrapportar om det. Forskingsrapportane konkluderer med at liberalisering og privatisering av sentrale offentlege tenester fører med seg eit todelt arbeidsliv. Godt organiserte lønstakarar i det som ein gong var offentlege monopol, klarar å hevde gamle standardar for løns- og arbeidsvilkår, mens mange andre må finne seg i å jobbe med låg løn og dårlegare arbeidsvilkår i selskap som konkurrerer innbite seg imellom for å overleve. Så kan ein spørje seg: Kan ikkje konkurranse i ein sektor føre til auka lønsemd og fleire arbeidsplassar i andre sektorar? Det har forskarane enno ikkje klart å påvise. Ifølgje forskarane har liberalisering og privatisering snarare ført til at det vert færre arbeidsplassar, at det i tillegg vert fleire som jobbar deltid, har mellombels arbeid eller jobbar som kontraktørar. Konklusjonen på det store forskingssamarbeidet ser bl.a. sånn ut: Liberalisering og privatisering har så langt fremma ein konkurransemodell som i stor grad er basert på reduserte lønskostnader, og ikkje på kvalitetsforbetring og innovasjon. Så lenge liberalisering vert assosiert med forverring av arbeidstilhøve, vil ein fortsetje å mangle legitimitet blant store delar av dei tilsette som dette gjeld. Eg brukar litt tid på dette, for eg ser på det som den verkelege og store europeiske debatten om økonomisk og sosial politikk i åra som kjem. Fleire av dei direktiva som utanriksministeren no tek opp i utgreiinga, f.eks. postdirektivet og vikarbyrådirektivet, kjem inn på det direkte. Så vil eg til slutt seie at det var ei god utgreiing frå utanriksministeren. Ikkje minst var det klokt å leggje stor vekt på mange av dei politiske prosessane tildels seint, men tildels òg relativt tidleg i prosessen, og at dei kom opp til debatt. Eg meiner vel òg at det reiser ein breiare debatt som vi i utanrikskomiteen, i parlamentet, i regjeringa, burde ha i tida framover, om ein bør ta grep for meir systematisk å få debatten om store politiske prosessar i Europa inn òg i Stortinget på eit tidlegare tidspunkt – ikkje berre i utgreiingsform, men òg i saksform. Eg ønskjer å invitere til ein diskusjon om det. Eg synest det er mange positive trekk ved korleis vi diskuterer det i Stortinget, men eg deler representanten Svein Roald Hansen sine betraktningar – ikkje synet hans på EU – når det gjeld at det er eit betydeleg forbetringspotensial i måten vi jobbar med dette på i Det norske storting.