Olav Akselsen (Arbeiderpartiet), 2001-12-19:
Dette er ei sak med mange sider, og eg må vel innrømma at for Arbeidarpartiets del er det ikkje den næringspolitiske sida som er den viktigaste, men òg den har fleire spennande element ved seg. Eg synest det er positivt at staten som eigar stiller opp for dei bedriftene som staten er medeigar i. Arbeidarpartiet ønskjer ein aktiv næringspolitikk, og at dei statlege bedriftene òg skal få tilgang til risikokapital, og innskotskapital er ein viktig del av denne politikken. Eit anna eksempel på det er Stortingets vedtak frå i fjor om å skyta inn pengar i Statkraft. Difor vil eg på det sterkaste tilbakevisa dei som hevdar at det å skyta inn pengar i ein statleg bedrift er det same som å subsidiera. Det er det på ingen som helst måte. Her stiller ein opp med risikokapital for ei bedrift som ein sjølv eig, på linje med det private eigarar til tider må gjera for å vidareutvikla sine bedrifter. Store Norske Spitsbergen Kulkompani har gjennomgått store endringar dei siste åra og er no førebudd til å møta framtida på ein effektiv og framtidsretta måte. Vedtaket som Stortinget i dag er invitert til å fatta, er ei oppfølging av tidlegare vedtak knytt til denne saka. Med bakgrunn i tidlegare stortingsdebattar og vedtak ville det etter mitt syn vore merkeleg om sluttresultatet i dag skulle bli annleis enn det vert, all den tid ein her har kjørt eit løp som Stortinget før har gitt si velsigning til. Det er slik at kvaliteten på det kolet som finst i Svea Nord, er særs god. Det kolet ein får frå Svalbard, er det reinaste ein finn på marknaden og vil difor bidra til å redusera utslepp i forhold til kol frå andre kjelder. Likevel vil eg hevda at å bruka slike argument for å seia ja til vidare drift av Svea Nord, på alle måtar vil vera vikarierande argument. Det å seia ja til vidare koldrift i dag er ikkje uproblematisk. Ein ser at vidare koldrift òg har negative sider. Sanninga er at for Arbeidarpartiet er det koldriftas betyding for Svalbard-samfunnet og norsk nærvære på Svalbard som er hovudargumentet for vidare drift. Svalbard er ein heilt spesiell del av Noreg. Det er eit strategisk viktig område. Det er slik at andre nasjonar og utanlandske selskap har heilt spesielle rettar på Svalbard som dei ikkje har i Fastlands-Noreg, og det er viktig at Noreg tar vare på sine plikter etter Svalbardtraktaten, og vidareføring av koldrifta er eit viktig verkemiddel for å få det til. Eg er sjølvsagt glad for at det dei siste åra har blitt større breidd i den næringsaktiviteten ein finn på Svalbard. Det er positivt at samfunnet der oppe får fleire bein å stå på. Det er likevel slik at permanent koldrift er berebjelken i den norske busetnaden på Svalbard i all overskodeleg framtid. I Fastlands-Noreg har ein fleire eksempel på gruver som er blitt nedlagde, med fråflytting, avfolking, som resultat, trass i at ein frå storsamfunnet ofte har gått inn med store summar til omstilling. Eg fryktar at det same ville bli resultatet dersom koldrifta på Svalbard skulle opphøyra. Det er slik at me som politikarar må halda dei positive sidene ved koldrifta opp mot dei negative. Den kolmengda som skal produserast i Svea Nord-gruva, utgjer under ein prosent, kanskje to promille, av verdsmarknaden, og ville straks blitt erstatta av kol frå andre kjelder dersom me i dag valde å setja foten ned for vidare drift på Svalbard. Eg må difor innrømma at eg vanskeleg kan sjå den globale effekten av å oppretthalda koldrifta på Svalbard. Når det derimot gjeld dei lokale verknadene, er det sjølvsagt slik at dei vil vera der, men eg synest me bør minna oss sjølve på at den saka me diskuterer i dag, på ingen måte er første anledning Stortinget har hatt til å diskutera framtida til koldrifta på Svalbard. Ein har i tidlegare saker sett strenge krav for kor omfattande og korleis koldrifta skal utvikla seg vidare. Ein har bl.a. sagt nei til å byggja veg frå Longyearbyen til Svea, noko som absolutt ville letta moglegheita for vidare koldrift. Ein har òg sagt nei til å føra strøm via kabel frå Longyearbyen til Svea, noko som ytterlegare er med på å redusera dei næringsmessige sidene ved å halda ved lag koldrifta. Det er altså slik at Stortinget tidlegare har sett strenge miljømessige krav for vidare utvikling av kolressursane på Svalbard. Det er òg slik at ein har sett svært strenge krav når det gjeld frakt til og frå Svea – det gjeld frakt av varer inn og ikkje minst frakt av kol ut frå området. Det er svært mange båtanløp på Svalbard i løpet av året, og tryggleiken ved dei ulike anløpa er nok på eit langt lågare nivå enn det me snakkar om når det gjeld frakt til og frå Svea-gruva. Eg vil difor påstå at fleirtalet i dag har grunnlag for å seia at ein har tatt omsyn til miljøet, og at miljøet på mange måtar har styrt aktiviteten knytt til norsk koldrift på Svalbard. Me må ha klart for oss at så lenge desse kolressursane finst på Svalbard, og med Svalbardtraktaten sin spesielle natur, vil det vera mogleg for andre selskap frå andre nasjonar å hevda retten til å ta ut desse ressursane. Og eg fryktar at det vil vere av ein helt annan miljøstandard enn den som me no legg opp til frå Store Norske Spitsbergen Kulkompani. For min eigen del kan eg seia at merknadene frå Senterpartiet viser den haldninga eg har. Me har ikkje så mange alternativ dersom me ønskjer å vidareføra busetjinga på Svalbard. Det er vidare koldrift som vil vera avgjerande for at me skal kunna oppretthalda busetjinga og dermed Noreg sine forpliktingar knytte til Svalbardtraktaten. Heilt avslutningsvis: Når det gjeld forslaga nr. 2 og 4 og for så vidt òg forslag nr. 3, frå Senterpartiet, føler eg at dei forslaga er av meir generell karakter, som ikkje gjeld vidare koldrift spesielt, men kva for ei regime ein skal ha i høve til Svalbardsamfunnet. Eg synest difor det ikkje er naturleg i dag å stemma for desse forslaga, men det kan vera opp til Regjeringa om dei vil sjå på desse forslaga, knytt til ein breiare gjennomgang av aktiviteten på Svalbard. Så får me i Arbeidarpartiet koma tilbake til dei konkrete forslaga på eit meir generelt grunnlag når Stortinget neste gong har ein generell debatt om utviklinga på Svalbard.