Oddbjørg Ausdal Starrfelt (Arbeiderpartiet), 2005-04-19:
Det er godt kjent at Arbeidarpartiet har vore og er imot store delar av dei omdanningane og omorganiseringane som Regjeringa saman med Framstegspartiet har vedteke i denne perioden. Det gjeld mange sektorar, ikkje minst samferdslesektoren. Me prøver likevel å vera konstruktive i høve til det som vert vedteke, eventuelle omkampar får me heller ta dersom det vert eit nytt fleirtal etter valet. I dag skal eg snakka om ei omorganisering me i stor grad har støtta, nemleg omorganiseringa av forvaltningsdelen av Statens vegvesen. Me var negative til at all investering, drift og vedlikehald skulle konkurranseutsetjast, og me tykte fleirtalet gjekk for fort fram. Me var òg negative til at produksjonsverksemda skulle organiserast som eit aksjeselskap. Det heng sjølvsagt i hop med organiseringa av forvaltningsdelen. Omorganisering av Statens vegvesen, med etablering av fem regionkontor og 30 distriktskontor som erstatning for tidlegare fylkesvise vegkontor, skulle ifølgje statsråden sitt innlegg her i salen 13. desember 2001 føra til: «Forslaget vil gi et mer effektivt Statens vegvesen, der mindre ressurser skal gå til administrasjon og mer penger kan brukes til utbygging, drift og vedlikehold.» Og vidare: «Omorganiseringen av forvaltningsdelen i fem regioner vil dessuten innebære en klar desentralisering.»Og:«Lokal innflytelse skal ivaretas og styrkes i den omorganiseringen som skal skje.» Dette var Arbeidarpartiet sjølvsagt samd i. Arbeidarpartiet har tidlegare peika på at regjeringspartia og statsråden ikkje samanliknar likt med likt når dei konkluderer med at staten, eller me, som er lik staten, får meir veg for pengane. Me har òg eit klårt inntrykk av at dialogen mellom det lokale og regionale folkevalde nivået og statlege vegstyresmakter har vorte dårlegare, ikkje betre. I tillegg ser m.a. omorganisering av vegstasjonane ut til å ha gjort tilgjengelegheita til Statens vegvesen sine tenester dårlegare. Eg skal koma tilbake til dette. Innleiingsvis vil eg seia at det var ei utsegn frå ein ordførar frå Kristeleg Folkeparti, sjølvsagt kombinert med ein masse innspel frå kommune- og fylkeskommunepolitikarar, norske medium og tilsette og brukarar av norske vegar, som førte til at eg fremja denne interpellasjonen. Eg vonar at statsråden er villig til å sjå problema, og at ho vil syta for å betra tilhøva rundt i landet. Statsråden sa i ei pressemelding om saka: «Omorganiseringen av forvaltningsdelen og omdanningen av produksjonsvirksomheten til et statlig aksjeselskap styrker effektiviteten til Statens vegvesen.» Ho sa vidare at mindre ressursar skulle gå til administrasjon, slik at meir pengar i staden kunne brukast ute på vegen, til utbygging, drift og vedlikehald. Og det skulle koma heile landet til gode. Arbeidarpartiet sin føresetnad for vedtaket var at ei slik omorganisering skulle føra til ei desentralisering, ved at oppgåver skulle delegerast frå Vegdirektoratet til dei fem regionane, og frå regionane vidare til distriktsvegkontora, samtidig som det skulle byggjast vidare på eksisterande kompetansemiljø i etaten både sentralt og lokalt. Me hadde òg forventningar om at ei slik desentralisering ville føra til lettare og betre kontakt med lokale og regionale styresmakter, med bilistar og aktuelle organisasjonar. Omorganiseringa er no i stor grad gjennomført, og resultatet er dessverre nedslåande: Me høyrer og les nærast dagleg om opplevingar av avmakt, om meir byråkratiske beslutningsprosessar og om mindre moglegheit til å avgjera og få gjennomført til dels små utbetringar og avgrensa vedlikehald. Her kjem eit knippe med døme, meir eller mindre konkrete: Elevar som er ferdige på køyreskulen i Fredrikstad, kan få over to månaders ventetid for å få oppkøyring. Fagpersonellet meiner at dette kjem av m.a. nedskjeringar ved stasjonane dei siste åra.Det er døme på at vegstasjonar har vore utan relevant sakshandsamar i to veker, og at ein då ikkje kan få svar på sjølv dei enklaste spørsmåla.Fagfolk er bekymra for at nedbemanningar etter omorganiseringa kan føra til dårlegare tilbod knytte til føraropplæringa, ikkje betre, slik den nye føraropplæringa føreset.Seksjonsleiar i Vegdirektoratet Tor-Sverre Thomassen seier til NRK Sogn og Fjordane at sjølv om posten til vedlikehald av veg har auka dei siste åra, vert det isolert sett mindre pengar til å tette hol med, fordi løyvingane har gått til andre føremål. Han peiker på at omorganiseringa er ei av årsakene til dette.I Lund kommune erfarte Kristeleg Folkeparti-ordførar Kjell Erfjord at det etter fem månader ikkje hadde kome svar på forslaget frå kommunen om å pynta opp innkøyringa til Moi sentrum med blomar og planter. Tidlegare vart dette avklart i ein prat med vegmeisteren. Altså er også dette eit resultat av omorganiseringa.Mange kommunestyre- og fylkestingsmedlemer melder det same: Vegen er lang og byråkratisk, større og mindre avgjerder vert sentraliserte, og dialogen er vanskeleg.Informasjonssjef i NAF Egil Otter hevdar i eit avisintervju at dårleg vedlikehald gjer vegane trafikkfarlege. Han fryktar at dette vil føra til ulukker. Både han og nestleiaren i Norges Lastebileier-Forbund i Sogn og Fjordane, Per Andreas Øren, har vanskeleg for å sjå at vegvedlikehald vert prioritert av Regjeringa.Regionleiar i Norsk Arbeidsmandsforbund Helge Haukland meiner òg at heile omorganiseringa har vore ein fiasko. Han peiker m.a. på at bemanninga på forvaltingssida har auka med 250 årsverk som følgje av konkurranseutsetjinga. Dei store intensjonane om innsparingar og meir veg og vegvedlikehald for pengane har ingen sett noko til, seier han. Dette forbundet organiserer store deler av dei tilsette i Mesta AS, og dei kjenner godt til omorganiseringa og kva følgje dette har fått.Lars Erik Fuglesang frå Forbundet for Ledelse og Teknikk, som organiserer mange på forvaltningssida, uttalar at avstanden til kundane har vorte større og servicen dårlegare den siste tida. Han seier vidare at uforståelege nedbemanningar kombinert med utstrakt konsulentbruk går på arbeidsstoltheita laus.Administrerande direktør i Lastebileier-Forbundet Gunnar Apeland stilte i eit foredrag nyleg spørsmål ved dei fleste påstandane om kor bra denne omorganiseringa har vore. Han peikte m.a. på at det ofte er underentreprenørane, ikkje hovudentreprenørane, som får tildelt oppdrag frå Statens vegvesen, og som må betala bøtene som vert skrivne ut på grunn av manglande oppfølging av vilkåra. Vidare peikte han på at kontraktane må utformast slik at entreprenørane vert lønte for å gjera godt arbeid og ikkje, som nå, for å gjera minst mogleg.Vintervedlikehald er lett synleg for folk flest. Me får meldingar om at dette var betre før, at vegen no ikkje vert brøytt og strødd slik som tidlegare. For meg tykkjest det som om det faglege skjønet er forsøkt erstatta av klårt spesifiserte krav på millimeternivå. Ved x mm snø på vegar med y årsdøgntrafikk, skal eller skal det ikkje måkast. Dette har ført til usikre vegar og til uhell. Alle desse kan ikkje ta feil. Det er sjølvsagt ikkje vitskapleg dokumenterte prov, men det er gode nok kvardagsdøme til at situasjonen bør undersøkjast nærmare. Mange døme kjem frå folk som arbeider på vegen, og frå folk som representerer mange bilistar. Ei forskargruppe frå Arbeidsforskningsinstituttet har i tillegg sett på erfaringane Vegvesenet har gjort seg i høve til fjernarbeid i samband med omorganiseringa. Etter den nye modellen skulle ein halda ved lag spesiell kompetanse på dei ulike kontora. I praksis har dette ført til at små grupper tilsette sit på lokalkontor, medan sjefane sit ein heilt annan stad. Det bekymrar oss i Arbeidarpartiet at forskarane har funne at det er svært varierande korleis dette fungerer. Ei undersøking som «Vegen og Vi» har gjort, viser at vegvedlikehaldet har vorte dårlegare etter omorganiseringa. Lokale aviser strøymer over av innlegg frå misnøgde trafikantar som seier at det var betre før. Arbeidarpartiet har meint og meiner framleis at Statens vegvesen skal ha tilstrekkeleg produksjonskapasitet til å kunna operera strategisk i marknaden, og slik fungera som eit marknadskorrektiv. Det gjeld ikkje minst på drifts- og vedlikehaldssida. No har Statens vegvesen knapt ein spade som ein ingeniør eller ein fagarbeidar kan nytta når han ser eit hol i vegen. No er Vegvesenet si rolle å setja det meste ut på tilbod. Små og store oppgåver kan ikkje løysast med det same. Så kan Vegvesenet etterpå kontrollera at den som fekk oppdraget, har gjort jobben sin i høve til utlysinga og spesifikasjonane. Alt dette tek tid. Alt dette krev personale, og det kostar pengar, pengar som alternativt kunne vore nytta på vegen. Tidlegare hadde Statens vegvesen ferdige planar og prosjekt, slik at arbeid kunne foregå fortløpande. Det fanst planreservar, noko som ikkje finst i det nye systemet. Dette er antakeleg grunnen til at det i fjor stod igjen ca. 750 mill. kr som ikkje vart brukte opp, samstundes som heile landet skreik etter meir pengar til veg og vegvedlikehald. I tillegg er det nokså uforståeleg at Statens vegvesen brukar hundrevis av millionar til eksterne konsulentar samstundes som dei nedbemannar. Dette vert ikkje berre dyrt, det er heilt uforståeleg, særleg for dei som må gå. Informasjon me har fått, tyder altså på at avstanden til publikum, kommunar og fylkeskommunar har auka med den nye modellen, at dei lokale vegkontora har for få fullmakter, og at avgjerder tykkjest å verta sentraliserte og byråkratiserte – ikkje det motsette. Dette er ikkje surmuling. Dette er mange vitnesbyrd frå mange einskildpersonar, organisasjonar og politikarar på lokalt og regionalt nivå. Eg seier igjen: Alle desse kan ikkje ta feil. Eg er spent på svaret frå statsråden, som eg vonar ser på dette som konstruktive innspel, ikkje som surmulande kritikk.