Jon Lilletun (Kristelig Folkeparti), 2003-02-20:
Laurdag gjekk 100 000 nordmenn ut i gatene for å vise sin motstand mot ein krig i Irak. Fleire millionar marsjerte verda over. Det viser at det er eit stort engasjement for fred i befolkninga. Det er positivt. Eg var sjølv på torget i Svolvær og hørte på appellane der. Og eg vil nok slå fast at bak appellane og i premissane hos dei som var med i desse demonstrasjonane, ligg det forskjellige vurderingar. Eg trur at det er heilt feil det representanten Halvorsen seier, at fyrst og fremst gjekk desse 100 000 for å protestere mot den norske regjeringa. Eg meiner at representanten Halvorsen faktisk kjem i skade for å føre eit rangt vitneprov mot nesten sin i måten som ho beskriv den norske regjeringa sin politikk på i forhold til Irak. Det vil eg kome tilbake til litt seinare. Eg trur det er viktig at ein faktisk snakkar sant i forhold til dei initiativa som har vorte tekne. Om ein er ueinig i det at ein slost for at ein skulle få resolusjon 1441, betyr ikkje det at det ikkje er gjort ein innsats. Tvert imot er medverkinga til resolusjon 1441 ein sterk innsats for det ein såg som ein veg til fred i Irak. Befolkninga i Irak er allereie ekstremt sårbar etter år med sanksjonar og undertrykking. Kristeleg Folkeparti er uroa for dei humanitære konsekvensane ein krig vil medføre for dei sivile. Krig vil drepe og skade uskyldige, menneske vert drivne på flukt, og vi veit ikkje kva for konsekvensar det vil få for regionen og den israelsk-palestinske konflikten. Kristeleg Folkeparti er difor glad for at Regjeringa så klart har sagt at ho vil gjere alt ho kan for å oppnå ei fredeleg løysing på konflikten. Det inneber at vi stiller oss opne for alle konstruktive forslag som kan bidra til ei fredeleg løysing på konflikten, om Irak samarbeider. Presset på Saddam Hussein sitt regime aukar. No vert Saddam Hussein sin vilje testa. No må han samarbeide med FN. Dersom Saddam Hussein no ikkje samarbeider, ser heller ikkje eit samla EU bort frå ei militær løysing. Irak må gje avklarande dokumentasjon på alvorlege usvara spørsmål når det gjeld kjemiske og bakteriologiske våpen. Det er positivt at våpeninspektørane ikkje har funne masseøydeleggingsvåpen, og at det ikkje er teikn til at Irak har teke opp igjen sitt kjernefysiske program. Men det er urovekkjande at dei heller ikkje er i stand til å avkrefte om Irak har masseøydeleggingsvåpen. Irak har ikkje lagt fram klare bevis på at dei har destruert ulovlege våpen dei tidlegare har hatt. Som kjent gjeld dette fleire tusen tonn kjemiske stridsmiddel og fleire tusen liter miltbrannframkallande stoff. Kristeleg Folkeparti har heile tida vore lojale mot FN i denne konflikten, både for å tryggje freden og for å bevare FN si rolle. Vi må ikkje svekkje FN si moglegheit til å vere ei samlande løysing ved å konkludere på førehand. Det vil òg kunne lette presset i forhold til USA. Som utanriksministeren klart sa i si utgreiing, skal alle saker av innverknad på internasjonal fred og tryggleik verte behandla av Tryggingsrådet i FN, og vedtaka skal vere heimla i FN-pakta og i gjeldande folkerett. Å ta FN på alvor inneber ikkje å berre bruke FN når det støttar eins eige syn. Kven skal forvalte folkeretten, om ikkje FN? Noreg kan ikkje sjå bort frå bruk av militær makt dersom FN skulle gå inn for det, heller ikkje eit samla EU gjer det. Noreg kan og vil påverke prosessen fram til eit vedtak. Om Tryggingsrådet i FN konkluderer med at militær makt er nødvendig for å avvæpne Irak, er Noreg folkerettsleg bunde av det. Vi kan ikkje motarbeide ein slik resolusjon. Noreg skal respektere og støtte eit FN-vedtak, men vi vil føreta ei sjølvstendig vurdering av korleis vi skal følgje dette opp. Noreg har kompetanse på bistand, menneskerettar og utvikling av demokrati, så det vil etter mi meining vere mest naturleg for Noreg å konsentrere seg om slike oppgåver. Men her igjen må ein samarbeide med FN i forhold til korleis dette skal gjerast. Statsministeren har åtvara mot einsidige amerikanske angrep. Kristeleg Folkeparti står fullt og fast bak dette synet. Det viser den sjølvstendige posisjonen den norske regjeringa har i denne saka. Kristeleg Folkeparti har mislikt utsegner frå amerikansk hald som i realiteten seier at USA kan gå på eiga hand, sjølv om dei aller helst vil ha FN si godkjenning. USA truar då med å setje FN til sides. Det er ei haldning vi ikkje kan støtte. Eg vil seie det så klart, at om USA går åleine, utan forankring i eit nytt vedtak i Tryggingsrådet som klart autoriserer bruk av militær makt for å avvæpne Irak, så er det ikkje med Kristeleg Folkeparti si støtte! Det vil då vere eit amerikansk val å setje FN til sides. Det vil ikkje vere FN som set seg sjølv på sidelinja. Samstundes skal vi hugse at Noreg har to hovudpilarar i sin utanrikspolitikk. Den eine er FN, og den andre er NATO-pakta og den transatlantiske dimensjonen. Kristeleg Folkeparti meiner det vil vere uheldig om desse dimensjonane kolliderer, då begge desse er av stor betydning for Noreg. Kristeleg Folkeparti vil difor arbeide for å vidareføre vårt tradisjonelt gode forhold til USA. Vårt nei til eit einsidig amerikansk angrep er ikkje eit nei til USA og det amerikanske folket. Som kjent var det ikkje splid mellom USA og Europa i NATO i spørsmålet om defensive tryggingstiltak til Tyrkia, men ein splid innbyrdes i Europa, der Kristeleg Folkeparti og Regjeringa heilt klart stod på USA si side i vårt ansvar for å bakke opp Tyrkia. Kristeleg Folkeparti åtvarar mot å skape splid mellom Europa og USA. Det er ikkje noko som vil hjelpe Saddam Hussein meir enn ei splitting i den internasjonale alliansen. For Kristeleg Folkeparti er det viktig å seie noko om korleis FN-sporet skal ende. Sjølv om vi klarer å avvæpne det irakiske regimet på ein fredeleg måte, er Kristeleg Folkeparti uroleg for den menneskerettslege situasjonen i Irak. Amnesty kallar Irak eit skrekkregime og eit av dei verste landa i verda, eit regime med utstrekt bruk av dødsstraff, vilkårlege avrettingar, med grov tortur og som systematisk kvittar seg med sine politiske motstandarar. Irakiske myndigheiter driv ei systematisk undertrykking av eiga befolkning. Kristeleg Folkeparti er difor oppteke av at det diplomatiske og politiske arbeidet må halde fram for å demokratisere Irak. For å oppsummere om Irak: Vårt mål er fred.Saddam Hussein med sine masseøydeleggingsvåpen må avvæpnast.Vi må halde fast ved at det er FN som er rette forum for å handtere konflikten og for å sikre freden.Kristeleg Folkeparti er glad for at Regjeringa står fast på FN-sporet om å gje inspektørane meir tid.Ein militær aksjon må vere absolutt siste utveg, og berre dersom alternativet er verre. Det er mykje som skjer internasjonalt, og fokuseringa er mest på Irak. Det er ei spennande og utfordrande tid, der mange nye premissar ser ut til å bli lagde, både i FN, i NATO og i forholdet mellom USA og Europa. Men sjølv om nokre konfliktar kjem høgare opp på dagsordenen enn andre, må vi ikkje gløyme dei andre utfordringane vi har internasjonalt. Det er framleis 1,2 milliardar menneske som lever i ekstrem fattigdom, og framleis skjer det grove brot på menneskerettane. Desse menneska får ikkje den merksemda dei fortener. Leger Uten Grenser har for femte år på rad presentert si «10 på topp»-liste over dei humanitære katastrofane som fekk minst merksemd i året som gjekk. Blant dei ti finn vi m.a. sveltkatastrofen i Angola, borgarkrigane i Columbia og Sudan, tvangsreturnering av flyktningar til Tsjetsjenia og matmangel og flukt i Nord-Korea. Det er urovekkjande lesing at dei store fjernsynsselskapa i USA brukar meir tid på å rapportere om den britiske kongefamilien enn på åtte av dei krisene som Leger Uten Grenser si liste har til saman. Kristeleg Folkeparti ser med uro på sveltkatastrofen i det sørlege Afrika. Vi er også urolege for situasjonen i Zimbabwe, med Mugabes forfølging av opposisjonen og grove brot på menneskerettane. Kristeleg Folkeparti vil at den norske utanrikspolitikken skal vere innretta på å hjelpe dei som treng det mest. Vi ynskjer å bruke ressursar på å forhindre at menneske døyr av svolt, på at hiv-epidemien ikkje får spreie seg, og på at barn og ungdom får tilbod om utdanning. Kristeleg Folkeparti trur at ved å arbeide for respekt av menneskerettane og betre fordeling av goda vil vi òg kunne hindre konfliktar og krigar rundt omkring i verda. Eit viktig element som ofte vert gløymt i mange konfliktar, er den religiøse dialogen. Dette har òg vore tilfellet i Midtausten og i Irak-konflikten. Kristeleg Folkeparti meiner at religiøs dialog er heilt sentralt for å kunne løyse internasjonale konfliktar. Til slutt vil eg gje ros til utanriksministeren for ei god utgreiing, og til Regjeringa for ein stø kurs for å finne ei fredeleg løysing i Irak-situasjonen.