Jenny Klinge (Senterpartiet), 2021-03-09:
Samfunnssikkerheit er eit tema som femner om alt frå dei store strukturane i samfunnet – med kalde ord som etatar og direktorat – til det minste og mest sårbare individet. Det er jo sikkerheit for menneska og liva våre det handlar om. Det gjeld å sikre ei best mogleg framtid for oss som folk, trass i at vi veit at det kjem kriser og periodar med uro av ulik art. Det er ein styrke at vi her til lands er einige om mykje, men det er likevel verdt å sjå på kva vi ikkje er einige om. Ulike politiske prioriteringar får sjølvsagt konsekvensar for korleis samfunnet vårt kan klare å handtere ulike kriser framover. For oss i Senterpartiet er det viktig å anerkjenne det behovet folk har for å vere trygge, både i by og bygd, og både i nord og sør. Vi ser at mykje er likt, men at behova for tiltak og satsingar òg kan vere ulike på forskjellige plassar. Vi meiner dessutan at det er viktigare å bruke pengar på faktiske tenester og tiltak enn for mykje på byråkrati. Under Solberg-regjeringa, som har hatt vekslande partikonstellasjonar, har partia Høgre, Framstegspartiet, Kristeleg Folkeparti og Venstre vore ansvarlege for at pengebruken til byråkrati og konsulenttenester har auka enormt innanfor etatar som er viktige for samfunnssikkerheita. Vi i Senterpartiet har fått ris for at vi i vårt alternative statsbudsjett for i år har kutta vel 18 mill. kr i byråkrati ved Direktoratet for samfunnstryggleik og beredskap, DSB. Det kan høyrast drastisk ut, men det er det ikkje. For samtidig føreslår vi å auke med over 55 mill. kr til Sivilforsvaret, Nødnett og frivillige organisasjonar, som ligg under det same direktoratet, DSB. Det blir ein nettoauke på over 37 mill. kr til samfunnssikkerheit og beredskap. Viss sjølve kuttforslaget vårt hadde fått fleirtal – det gjer det jo ikkje – ville DSB kunne tatt det inn att med t.d. å redusere utgiftene til konsulentar med mindre enn 10 pst. Senterpartiet satsar i sitt alternative statsbudsjett meir på samfunnssikkerheit enn regjeringa, og vi vil målrette satsinga til Sivilforsvaret, til dei frivillige organisasjonane i rednings- og beredskapstenesta og til fleire naudnetterminalar i små kommunar og frivillige organisasjonar framfor byråkratar i direktorat og departement. Vi er inne i ei krisetid på grunn av koronapandemien. Gjennom heile regjeringsperioden med statsrådar frå Framstegspartiet og Høgre har DSB vurdert pandemi som det mest realistiske krisescenarioet. Likevel har det vorte utført panikkinnkjøp av smittevernutstyr i 2020 til 3,2 mrd. kr, slik vi kunne lese i VG den 4. mars. Det er tydeleg at regjeringa ikkje har halde seg til dei faglege vurderingane som vart gjorde i m.a. DSB. Regjeringa har heller ikkje vist stor evne til å ta inn over seg bodskapen frå underliggjande etatar i justissektoren. PST har i sine opne trusselvurderingar dei siste tre åra eksplisitt åtvara mot oppkjøp av bedrifter og verksemder frå statar vi ikkje har sikkerheitspolitisk samarbeid med. Likevel har regjeringa no i 2021 vist sviktande dømekraft i ei sak der eit norsk selskap som leverer teknologi til Forsvaret, blir selt til Russland. Slik kan russiske eigarar få ansvaret for vedlikehald av motorar til kystvaktskip og til E-tenesta sine skip, og også få tilgang til teknologi som russarane har interesse av. Senterpartiet meiner det er alvorleg at regjeringa ikkje har gripe inn i salet og brukt sikkerheitslova frå starten av. Så over til utviklinga rundt om i landet vårt: Ein kan bli lurt til å tru at alt går framover berre avstandane blir større, når ein høyrer på regjeringa og Framstegspartiet. Den såkalla nærpolitireforma handla om massiv sentralisering og skulle gje meir politi på hjul og betre beredskap som stor gevinst. Det er ikkje mange vekene sidan det kom fram i ei kapasitetsundersøking for politiet, utarbeidd av Politidirektoratet, at gevinsten har vore på berre to årsverk meir til patruljeverksemd gjennom reformperioden. To årsverk meir er det same som ein niandedels døgnbemanna patrulje. Altså har vi ikkje fått på plass ein einaste ekstra patrulje i heile dette langstrekte landet vårt. Over 120 lensmannskontor har vorte lagde ned for å oppnå eit resultat som ikkje har kome. Dette er pinleg dårleg når målet var betre samfunnssikkerheit. Men innrømmer regjeringa og Framstegspartiet fadesen? Nei, sjølvinnsikt må stadig vike for sjølvskryt. Meir byråkrati er visst lettare å få på plass enn operative politifolk. Det har vorte 725 fleire byråkratar og administrativt tilsette i sentralt politibyråkrati under denne regjeringa. Statsråden oppgav i sitt svar på eit skriftleg spørsmål frå meg i november at veksten i talet på tilsette i Politidirektoratet, POD, under denne regjeringa har vore på over 60 pst. Til samanlikning har veksten i politidistrikta vore på 24 pst. Det har altså vorte meir enn dobbelt så stor vekst i POD som i politidistrikta under justisministrane frå Framstegspartiet og Høgre. POD har ikkje noka operativ rolle under kriser utover å koordinere informasjon og eventuelt vurdere kva ressursar som skal prioriterast. Det er operasjonssentralane, politipatruljane og lokalt politi som saman med lokalt brannvesen, ambulanseteneste, frivillige og kommunane som gjer jobben ute i samfunnet, og det er der Senterpartiet vil bruke pengane. Politidirektoratet er i dag omtrent tre gonger så stort som det som var intensjonen då direktoratet vart oppretta i 2001. Senterpartiet meiner dette er ei feil utvikling og dårleg bruk av samfunnets midlar, og vi går derfor inn for å leggje ned POD og tilbakeføre oppgåver og ansvar dels til Justisdepartementet og dels til politidistrikta. Det vil også kunne styrkje samfunnssikkerheita, for som nemnt i starten vil politiske prioriteringar påverke korleis samfunnet handterer kriser. Dyktige naudetatar som er raskt på plass når noko skjer, er sjølvsagt heilt avgjerande for samfunnssikkerheita vår. Dagens måte å måle responstid på gjer at oppdraga med lengst tidsbruk blir utelatne frå statistikken til både politiet og ambulansetenesta. Derfor framstår responstida som kunstig god i område som faktisk har dårleg responstid. Vi i Senterpartiet meiner det må kome responstidskrav for naudetatane på kommunenivå for å få betre oversikt over kor raskt dei faktisk er på plass i heile landet. Når responstidskrava er på nasjonalt nivå, føretaksnivå eller distriktsnivå, vil etatane lettare kunne nå krava fordi ein viss prosent – 10 pst. for ambulanse og 20 pst. for politiet – ikkje blir teken med. Dette gjeld altså dei oppdraga som tek lengst tid, som blir utelatne frå statistikken. Men i sentrale strøk vil store mengder oppdrag som er raske å nå fram til, få statistikken til å sjå betre ut enn om krava vart sette på kommunenivå. Når det gjeld ambulanse, er det verdt å merke seg at både Ambulanseforbundet i Delta og Fagforbundet nyleg tok til orde for at berekningsgrunnlaget for responstid i ambulansetenesta må baserast på alle faktiske oppdrag per kommune, ikkje eit gjennomsnitt av utrykkingane. Senterpartiet la både i 2017 og i 2020 fram forslag om å setje ned ein totalberedskapskommisjon. Vi er skuffa over at regjeringspartia og Framstegspartiet stemte ned framlegga, for er det noko vi treng, er det ei heilt anna og betre tilnærming til totalberedskapen i samfunnet. Det er over 20 år sidan sist Noreg hadde ein grundig gjennomgang av alle delar av beredskapen vår. Sidan har mykje skjedd, både her til lands og i utlandet. Ny teknologi gjev nye moglegheiter, men medfører også nye truslar. Nye måtar å gjennomføre terror på gjev grunn til bekymring, og pandemien viser oss kor sårbare vi er dersom vi skulle få endå meir smittsame og/eller farlege sjukdommar i omløp. Matberedskapen vår er under press fordi vi blir stadig fleire innbyggjarar, samtidig som landbruksareal veks att. Eg tykkjer det er både trist og skremmande å lese kva Høgre og Framstegspartiet skriv i merknadene sine til komitéinnstillinga i denne saka. Det verkar som om dei manglar bakkekontakt og trur at alt skal ordne seg berre fordi nordmenn kjem til å leggje om kosthaldet sitt viss det trengst. Høgre og Framstegspartiet skriv dette i innstillinga: «I en langvarig krisesituasjon med fullstendig isolasjon vil vi kunne legge om kostholdet vårt. Vi ville bl.a. spist mer norske poteter, grøt og flatbrød med mel som ikke kan brukes til vanlig baking. Da ville vi blitt mye mer selvforsynte.» For det første krevst det ein tilstrekkeleg produksjon av proteinhaldig mat som kjøt, egg og mjølk for at vi skal kunne oppretthalde tilstrekkeleg sjølvforsyning, og då må vi ha nok opne gras- og beiteareal i dette landet. For det andre må vi ha nok bønder spreidde over heile landet for å bruke desse areala til å produsere mat. Fisken kjem sjølvsagt i tillegg og er viktig viss importen stoppar opp, men vi kjem til å vere heilt avhengige av landbruket viss vi skal mette innbyggjarane. Og den poteten og det kornet som Høgre og Framstegspartiet vil vi skal ete i ein krisesituasjon, må jo også bli produsert på areal som ikkje først har grodd att. Dette burde dei to partia ha eit langt meir bevisst forhold til. Dei vil ikkje eingong støtte forslaget frå oss i Senterpartiet om lagring av fôrkorn og matkorn til minst seks månaders forbruk. Beredskap handlar om å ha så mykje som mogleg klart før alvorlege situasjonar og kriser inntreffer, og om å sjå for seg både det tenkelege og det utenkelege. Vi ser at regjeringa ikkje eingong har klart å førebu seg på det som var tenkeleg, og varsla, slik som pandemien. Senterpartiet meiner det er eit nasjonalt ansvar å verne om eiga befolkning, og med det meiner vi òg at det sjølvsagt må vere nasjonal produksjon av mat til reell sjølvforsyning, det må vere nasjonal produksjon av smittevernutstyr og produksjon og beredskapslagring av livsnødvendige medisinar osv. Til slutt tek eg opp Senterpartiets forslag i saka.