Bård Vegar Solhjell (Sosialistisk Venstreparti), 2016-05-24:
SV er ein del av fleirtalet i komiteen som ønskjer å behalde grunnlovsføresegnene om odels- og åsetesretten. Det er tre særlege grunnar til det. Dei er dels overlappande, men det har fleire talarar før meg vore inne på. Det første er at det over tid i Noreg har vist seg som ein svært godt fungerande måte å forvalte jord og gardar og dermed forvalte lokalsamfunn på i Noreg, ein måte som skaper ein kultur for å vareta jorda, for å forbetre og byggje ho opp og for ei sterk ansvarskjensle knytt til jorda. Det er ekstremt viktig for eit samfunn å ha ein måte der ein gjennomgåande klarer å forvalte jorda og det som det betyr rundt omkring i samfunnet, på. Der har odels- og åsetesretten vist seg som ein svært god måte å gjere det på. Den andre årsaka er at det er heilt openbert, slik eg ser det, at det har ført til ei langt jamnare fordeling av jord og dermed makta som ligg i det, enn alternative ordningar ville ført til, sidan alternativa i hovudsak er marknadsbaserte ordningar. Det har gjort Noreg til eit meir egalitært land enn det elles ville ha vore. Det har gjort landbruket og jordeigarar til eit felt med mindre klasseforskjellar enn vi elles ville hatt. Det er ingen tvil om at også bygdesamfunna våre har mindre klasseforskjellar på grunn av odels- og åsetesretten enn dei elles ville hatt. Det har både vore ein god måte å forvalte jord på, og det har gjort Noreg mindre klassedelt enn det elles ville ha vore. Så til det tredje argumentet, og det er at det over tid har vist seg som ei svært god – ikkje plettfri, men ei svært god – ordning for Noreg, som det er relativt lite konflikt rundt, og der ein handterer problema. Det er bl.a. fordi det ikkje er slik, som representanten Elvestuen sa, at ein må overta ein gard, men at ein har rett til å gjere det. Sidan eg ikkje er konservativ, er det ikkje for meg eit sjølvstendig argument eller har ein eigenverdi å behalde ting slik det alltid har vore, men når det er gode og saklege argument for det, og det har fungert bra, vil eg seie at eg legg vekt på det. Det er også mi oppfatning at det er vel grunngjeve at noko som har så djupe røter i vår historie og har vist seg å fungere så godt, bør fortsetje å ha eit eige grunnlovsvern. Representanten Skutle kalla det paternalistisk at ein beheld grunnlovsvernet ved at eit mindretal i salen vil det. Det er ideen bak Grunnlova at eit knapt fleirtal ikkje kan endre visse grunnleggjande rettar som er der. Dersom det er paternalisme at eit mindretal kan hindre endringar fordi det er grunnlovfesta, må ideen bak Grunnlova vere paternalistisk. Heile idégrunnlaget er at ho over tid varetek visse varige rettar. For meg vert det heller eit eksempel på ei føresegn som høyrer heime i Grunnlova, fordi det er ein del av dei lange linjene i vår historie, ikkje ein del av dei korte politiske linjene. Heilt til slutt tenkte eg å knyte ein kort kommentar til den debatten om liberalisme som har vore her. Eg trur at mykje av årsaka til ueinigheita kjem av at omgrepet vert brukt på heilt ulike måtar av ulike talarar. Representanten Elvestuen brukte omgrepet slik som eg i hovudsak forstår liberalismen, nemleg at liberalismen er historisk ein ideologi som spring ut av opplysningstida og den franske revolusjonen, som handlar om enkeltmennesket sine fridomar og rettar – like fridomar og rettar i forhold til staten. Heile idégrunnlaget bak det, frå bl.a. opplysningsfilosofane, var at det enkelte mennesket skulle ha visse ukrenkjelege rettar, anten det var ytringsfridom, etter kvart stemmerett eller eigedomsrett, som er like for alle menneske, og som staten ikkje kan undergrave på ulike måtar. Difor er det også slik i Noreg at partiet Venstre og etter kvart også Arbeidarpartiet og SV spring ut av dette liberale idégrunnlaget, men ein sentral del av det liberale idégrunnlaget, tydeleggjort gradvis utover 1800-talet og 1900-talet, er at dei rettane kan berre eksistere dersom ein har ein stat som regulerer vilkåra rundt dei, for elles vert det fridom berre for nokre få. Rettsstaten må vere utvikla og utbygd, slik at dei rettane vert gjeldande for alle og vert regulerte. Ein må ha omfattande økonomiske ordningar som sikrar nokolunde økonomisk fordeling. Dersom ikkje vil det ikkje vere mogleg for mange å ta i bruk dei fridomane. Vi har utvikla ting som utdanningssystemet, f.eks., som er mest mogleg for alle, for dersom alle har moglegheit til å ta utdanning, kan flest mogleg få brukt sine talent og ta del i dei fridomane og rettane. Difor er det det liberale idégrunnlaget som er grunnlaget for det meste av venstresida, men definitivt ikkje heile venstresida, i moderne tid. Det eg trur representantane Kolberg og Lundteigen refererer til når dei snakkar om liberalisme, er det som ofte vert kalla marknadsliberalismen, altså eit idégrunnlag der ein har fortolka liberalismen til berre å handle om den økonomiske dimensjonen, at dei økonomiske fridomane skal gjelde, og at ein set staten og enkeltindividet opp som motsetningar. Etter mitt syn står det i motstrid til ei rimelig fortolking av kva det liberale idégrunnlaget eigentleg er, som nettopp var fridomen til enkeltmennesket mot privilegerte grupper, og der demokratiet er med på å gje eit vern i mange tilfelle for enkeltmennesket mot dei privilegerte gruppene, anten det er dei geistlege, økonomiske monopol eller andre ting.