Magnhild Meltveit Kleppa (Senterpartiet), 2002-12-12:
Budsjettbehandlinga på Stortinget denne hausten har vist at det finst eit klart alternativ til den politikken Regjeringa og Framstegspartiet fører. Eg reknar med at dei ulike fraksjonane i kommunalkomiteen vil gjera greie for sine prioriteringar. Kommunalkomiteen si budsjettinnstilling viser òg at det er stor forskjell på prioriteringane mellom Kristeleg Folkeparti, Høgre og Framstegspartiet på den eine sida og Arbeidarpartiet, SV og Senterpartiet på den andre. Arbeidarpartiet, SV og Senterpartiet står m.a. saman om meir pengar til kommunane i 2003 for å unngå uhaldbare kutt i skule, barnehage og omsorgmeir pengar til fylkeskommunane, slik at dei skal ha reelt høve til å sikra gode tilbod innanfor sine ansvarsområdeat staten må ta sin del av kommunane sine ekstraordinære pensjonsutgifterein fleirårig opptrappingsplan for å retta opp den økonomiske ubalansen som no er i kommunesektorenei meir forpliktande konsultasjonsordning mellom Regjeringa og KSnei til utfordringsrett, dvs. nei til å påtvinga kommunane konkurranseutsetjing av velferdstenesterein meir offensiv distriktspolitikk for næringsutvikling og likeverdige levekår i heile landetein meir sosial bustadpolitikk for å dempa presset på bustadmarknaden og gi unge og vanskelegstilte betre moglegheiterframleis norskopplæring i flytningmottakastyrking av Aetat og meir til arbeidsmarknadsmidlar Sjølv om desse tre partia har ulike løyvingar på dei ulike områda, står vi saman om ei retning i sterk kontrast til det samfunnet Høgre og Framstegspartiet tek til orde for. Skal vi framleis ha eit fellesskapssamfunn, eller skal vi ha eit samfunn der den einskilde i større grad er «sin egen lykkes smed» også i forhold til dei fellestenestene og den grunntryggleiken som eit breitt fleirtal i folket til no har vektlagt? For Senterpartiet er dette eit enkelt val. Vi ynskjer ein offentleg sektor som tek vare på behova hjå det einskilde mennesket, og eit tilstrekkeleg og likeverdig tilbod. Vi ynskjer ikkje ei fragmentering av tenestetilboda, men ei samling om visse fellesskapselement. Då trengst det ei styrking, ikkje ei svekking. Ei anna utvikling hadde vore mogleg om Kristeleg Folkeparti hadde valt samarbeidspartnarar som stod samen med Kristeleg Folkeparti i dei politiske hovudlinene. Det er i kommunane folk bur. Det er der det er behov for eit godt førebyggjande arbeid for å sikra trygge oppvekstmiljø. Barnehage, skule, kulturskule og eit breitt friviljug arbeid – alt er avhengig av at kommunane har midlar til å utføra sin avgjerande viktige del av arbeidet for trygge og inkluderande nærmiljø. Det er i kommunane det no er nødvendig å arbeida for ei omsorg der folk blir møtt med verdigheit og respekt. Senterpartiet vil òg at kommunane skal ha ei viktig rolle som medspelar for å sikra eit variert næringsliv. Vi vil at fylkeskommunane skal ha ressursar til ein desentralisert vidaregåande skule, til kultur, barnevern, rusfeltet og samferdsel, inklusiv ei trygg TT-ordning. Vi vil ha ei reell styrking av oppgåva som regional utviklingsaktør. Det er pinleg at Regjeringa ikkje har ordna opp etter seg med eit meir rettferdig oppgjer etter statleg overtaking av sjukehusa. Det største problemet offentleg sektor no står framfor, er ubalansen mellom inntektene kommunesektoren har til disposisjon, og dei oppgåvene det er forventa at dei skal utføra. Hausten 2002 har vore fylt med meldingar i lokale media om dramatiske nedskjeringar i dei aller fleste kommunane. Kommunalkomiteen er orientert om ei rekkje døme på det same. Det er tøft å ta innover seg at kanskje så mykje som 80 pst. av kommunane må kutta i velferdstilbodet til innbyggjarane. Dette gjeld både storbyane, vekstkommunane og fråflyttingskommunane, og det skjer i alle delar av landet. Det gjeld ei rekkje heimar og ei rekkje enkeltpersonar. Utviklinga som har ført til denne situasjonen, har vore kjent for Regjeringa og stortingsfleirtalet i lang tid. Dessverre finst det ikkje eit fleirtal på Stortinget i dag med vilje til å følgja opp kommunane godt nok på dette området. Høgre får no moglegheit for fritt fram for eit samfunn der ein reduserer det offentlege velferdstilbodet og lèt folk i større grad ordna opp sjølve, alt etter den enkelte sin økonomi. Senterpartiet meiner det blir eit skeivt bilete når ein berre ser på veksten i inntektene i kommunesektoren og ikkje på veksten i utgiftene. Nye oppgåver er tilførte dei siste åra utan at pengar har følgt med. Det er ansvarsfråskriving frå Regjeringa og frå stortingsfleirtalet etter vårt syn når kommunar og fylkeskommunar no får skulda for at innbyggjarane ikkje får dei tenestene dei har krav på. Senterpartiet vil styrkja, ikkje svekkja, område som er svært viktige for mange menneske. Det gjeld i særleg grad ei meir verdig omsorg, ein god og gratis felles skule, tilrettelagd undervisning og god oppfølging for barn med særskilde behov, tilstrekkeleg med undervisningsplassar i den vidaregåande skulen og ettervern på rusfeltet. Senterpartiet sitt alternative budsjett inneheld ein kommunepakke på om lag 6,1 milliardar kr. Det er ei oppfølging av Senterpartiet sitt opplegg i behandlinga av kommuneproposisjonen for 2003. Senterpartiet har tidlegare teke initiativ til ein gjennomgang av utilsikta verknader når det gjeld nedtrappinga av kompensasjonen til dei såkalla Rattsø-taparane.Vi er svært fornøgde med at eit fleirtal i dag bestiller ein slik gjennomgang til kommuneproposisjonen for 2004. Vi er òg glade for at Arbeidarpartiet og SV no står saman med oss om ein opptrappingsplan for den økonomiske ubalansen og om ei meir forpliktande konsultasjonsordning mellom Regjeringa og KS. Senterpartiet har tidlegare gjort framlegg om å sletta kommunal gjeld. Det kan bli eit viktig element i ein slik opptrappingsplan. Men lat meg understreka at det må skje etter objektive kriterium, slik at den enkelte kommunen si gjeld ikkje blir avgjerande for kor mykje pengar den enkelte kommunen får. Det trengst ei heilskapleg og offensiv satsing på distrikta for å stansa sentraliseringa av kunnskap, busetjing og kapital. For Senterpartiet er det viktig at folk opplever ein reell valfridom når det gjeld bu- og arbeidsstad. Noreg er i ein spesiell situasjon med mange lokalsamfunn med lågt folketal og store avstandar. Mange av våre viktigaste ressursar ligg i desse områda. Det er nødvendig å føra ein politikk som medverkar til å nytta dei rike ressursane vi har både på land og i havområda våre. Dette krev ein offensiv distriktspolitikk, slik at heile landet får høve til ei positiv utvikling. Auka midlar på område som samferdsel, næringsutvikling, kommunal velferd, breiband og tiltak retta mot ungdom og kvinner er nødvendig. Ei nedbygging av aktive verkemiddel er eit sterkt bidrag til å forsterka sentraliseringsprosessane. Det er ein politikk Senterpartiet vil arbeida imot. Større fridom til fylkeskommunane innanfor dei regionale utviklingsoppgåvene vil verka som ein god stimulans og truleg ha god effekt. Vi er likevel djupt ueinige i nivået på dei løyvingane som Regjeringa føreslår. Regjeringa overfører ei rekkje tunge verkemiddelområde og oppgåver utan å følgja opp med tilstrekkelege midlar. Enda verre blir det når regjeringspartia og Framstegspartiet kuttar ytterlegare 100 mill. kr i desse løyvingane. Vi vil på det sterkaste åtvara mot ein politikk der oppgåver blir lagde på andre politiske nivå utan at det følgjer pengar med. Kommunale næringsfond og program for vassforsyning er to tunge område der ansvaret no er overført til fylkeskommunane. Då må dei òg ha reell moglegheit til å følgja opp. Det same gjeld forpliktingar overfor 14-kommunegruppa. Senterpartiet vil bruka om lag 500 mill. kr meir til regional utvikling enn regjeringspartia og Framstegspartiet, og vi aukar òg rammene til SND med 190 mill. kr. Senterpartiet synest det er oppsiktsvekkjande at Regjeringa reduserer talet på kvoteflyktningar overførte frå Høgkommissæren for flyktningar. Noreg må oppretthalda sin del av det internasjonale fellesansvaret vi er ein del av. Vi stiller oss òg avvisande til Regjeringa sitt framlegg om å fjerna tilskotet til norskopplæring for asylsøkjarar. Det kan gi ekstra store samfunnskostnader på sikt, fordi integreringsprosessane kjem seinare i gang. Vi vil honorera den viktige innsatsen ulike organisasjonar gjer i integreringsarbeidet, møteplassar som gir gjensidig forståing, respekt og samarbeid. Og vi aukar difor i vårt alternative budsjett løyvingane på det området. Senterpartiet vil at det skal førast ein aktiv bustadpolitikk, og held fast ved at Husbanken er eit av våre beste bustadpolitiske verkemiddel. Vi er ueinige med Regjeringa når det gjeld å endra Husbanken til ein førsteheimsbank. Vi føreslår at ramma for Husbanken skal setjast til 16,5 milliardar kr, noko som inneber 2,5 milliardar kr utover Regjeringa sitt framlegg. Og vi vil auka bustadtilskotet, tilskotet til bumiljø og bustøtta med til saman 200 mill. kr. Noreg står overfor store utfordringar på arbeidsmarknaden. Arbeidsløysa aukar, og delar av næringslivet slit tungt. I vårt opplegg er det både ein eigen pakke til verftsindustrien, og det er auka midlar til Aetat og til arbeidsmarknadstiltak. Til slutt anbefaler eg vårt forslag om ei utgreiing når det gjeld situasjonen for åleinebuande, og dei forslaga som SV og Senterpartiet står saman om når det gjeld kjønnsbasert forfølging, når det gjeld at einslege mindreårige asylsøkjarar skal vera eit ansvar for barnevernet, som bør bli ei bekymringssak for dei, og at mottak for einslege mindreårige asylsøkjarar skal ha status som barnevernsinstitusjonar. Så vil eg heilt til slutt ta opp dei forslaga som Senterpartiet anten står åleine om eller er medforslagsstillar til.