Magnhild Meltveit Kleppa (Senterpartiet), 2007-05-31:
I 1814 var stemmeretten avgrensa til å gjelda eit lite utval menn. Stemmerettsalderen var sett til 25 år. Seinare har samfunnsutviklinga gått i ei retning, og Grunnlova har vorte endra i ei lei: Fleire har fått stemmerett – fyrst kvinner, så stadig yngre kvinner og yngre menn. I 1923 vart stemmerettsalderen senka til 23 år. Så gjekk han ned – til 21 år i 1946, til 20 år i 1967 og så til 18 år så seint som i 1978. No er det ei oppfatning som er gjengs og utbreidd: ein person, ei stemme. Det er òg relativt nytt. På 1800-talet hadde t.d. folk i Sverige – i alle fall ved lokale val – stemmerett avhengig av skattbar inntekt. Di meir ein betalte i skatt, di fleire stemmerettar. Òg bedrifter hadde stemmerett, i samsvar med omfanget av innbetalt skatt. Dette gjorde at t.d. Kiruna – den raude gruvebyen i Norrland – lenge var styrt av konservative politikarar. Sjølv om folk flest var radikale, jamvel kommunistar, hadde gruveselskapet fleire stemmer og stemte på Högern. I Storbritannia heilt fram til 1940-talet hadde fleire stemmerett i meir enn ein valkrins, delvis basert på eigedomsrett, men òg på grunn av utdaning: Personar med utdaning frå University of Oxford kunne stemma også i Oxford, sjølv om dei etter studietida hadde busett seg andre stader, og hadde stemmerett der. Dette viser at folkestyret har vore, og er, i utvikling – ikkje minst når det gjeld grunnlaget for, synet på og definisjonen av kven som skal kunna stemma. I den vestlege verda har utgangspunktet for den demokratiske utviklinga vore forskjellig, jf. ulike system, ulike reglar og ulike oppfatningar i t.d. Noreg, Sverige og Storbritannia. Så har ulikskapen jamna seg ut over tid – demokratia har vorte meir like. I ein debatt som denne vil det òg vera interessant å nemna nokre internasjonale aspekt. Enkelte land har gått vidare – iallfall når det gjeld stemmerettsalder. Iran er truleg det mest radikale landet i så måte. Der har jamvel 15-åringar stemmerett. I Brasil, på Cuba og i Nicaragua er stemmerettsalderen 16 år, medan Indonesia, Sør-Korea og Sudan har vedteke og innført stemmerettsalder frå og med 17 år. På sett og vis er dette litt spesielt. Ifølgje FNs barnekonvensjon er alle under 18 år å rekna for og som barn, dvs. at dei nemnde landa har utvida folkestyret frå å gjelda for vaksne og til barn. Barn får rett til å ta ansvar på høgt nivå. I Brasil har dei både rett og plikt, for der er valdeltaking obligatorisk. Det er rett det som SV er inne på i sitt forslag, at vi finn liknande tendensar òg i Tyskland. Sidan 1996 har fem tyske delstatar senka stemmerettsalderen til 16 år ved kommuneval. Det er Hessen, Mecklenburg-Vorpommern, Niedersachsen, Nordrhein-Westfalen, Sachsen-Anhalt og Schleswig-Holstein. Det har vore forska litt på konsekvensane av desse endringane. Eitt funn er at aldersgruppa 16–18 år har ei høgare valdeltaking enn andre aldersgrupper heilt opp til 45 år. Med andre ord: Senka stemmerettsalder kan medverka til både demokratisk mobilisering og læring. Det er likevel for tidleg å seia noko handfast om dei langsiktige konsekvensane av desse reformene. Forslaget om å senka stemmerettsalderen ytterlegare også i Noreg kan sjåast på som eit naturleg framhald av den utvidinga av folkestyret som har gått føre seg sidan 1814. Forslagsstillarane fører til torgs gode argument. Det er uråd å seia – kategorisk – at dagens 18-årsgrense alltid skal markera den nedre yttergrensa for kven som skal ha lov til å stemma ved val. Senterpartiet har derimot programfesta at 18-årsgrensa framleis skal gjelda. Vi kjem difor til å stemma imot forslaget. Eit argument for oss er den norske praksisen med å sidestilla stemmerettsalderen med alderen når ein vert både myndig og gamal nok til å aksla folkevalde verv. Ei anna innvending er denne: Det bør ta tid å verta vaksen. Det er viktig å hegna om barndom og ungdomstid – alt til si tid. Ikkje alle, kanskje særskilt ikkje dei minste og yngste, bør verta kalla til innsats, ansvar og folkestyre før dei har mogna, funne si form, så å seia har vorte det Aristoteles kalla «zoon politikon» – politisk menneske. Senterpartiet held altså på dagens grense. Lat meg til slutt leggja til: Representanten Heikki Holmås gav som ei grunngjeving for framlegget at det er viktig å stimulera til innsats og til engasjement i samfunnsspørsmål. Vi er veldig einige i at det er ei viktig utfordring. Men det er ikkje avhengig av stemmerettsalder. Det er faktisk avhengig av at ein både i utdaningsinstitusjonar og i samfunnslivet elles tek den utfordringa meir på alvor, ikkje minst må dei av oss som høyrer til eit politisk parti, bidra til det.