Hallgeir H. Langeland (Sosialistisk Venstreparti), 2007-12-06:
Eg tippar nok at representanten Wickholm kjem tilbake til dette i sitt innlegg seinare. Men det går jo an å utvisa vitalitet i framtidsretta tenking sjølv om ein har passert 50 år. Der er ikkje akkurat høgresida best representert, sjølv om dei trivst veldig godt ute av regjering – med store sjekkhefte. Transport bidreg sterkt til auka klimagassutslepp. Det fokuset er det avgjerande at me har når me diskuterer transport. Der meiner eg bl.a. at høgresida sviktar når dei ikkje prioriterer i sine budsjett, men berre seier ja takk til alt, noko som SV sjølv blei skulda for då me stod utanfor regjering, men som i det heile ikkje stemmer, for me sa i alle fall klart nei til mange forureinande vegprosjekt. Det er veldig spanande tider no. Det er forhandlingar både på Bali og på Stortinget om klimapolitikken. Eg håper at det samarbeidet som no vonleg skjer mellom Høgre, Venstre, Kristeleg Folkeparti og regjeringspartia på Stortinget, skal forbetra klimapolitikken vår nasjonalt, og eg håper sjølvsagt òg at våre folk på Bali bidreg til at me får ein god prosess vidare fram mot ein ny klimaavtale. Det er òg spanande i desse tider når fredsprisutdelinga snart skal skje, at klima faktisk har vunne. Det gjer noko med klima når det faktisk har fått ein fredspris. Viss ein ser på dette globalt, er det klart at auka klimagassutslepp betyr mykje for fattige folk, det betyr mykje for korleis verda skal utvikla seg. Eg har sjølv sete åtte år i energi- og miljøkomiteen og har vore fortvila over Venstre, Høgre og Kristeleg Folkeparti når dei har vore i posisjon, fordi dei ikkje har teke klima på alvor, fordi dei t.d. har bygd gasskraftverk på Snøhvit, som jo har blitt ein skandale, som slepp ut 1 million tonn, fordi dei ikkje har prioritert jernbanen, fordi dei ikkje har prioritert satsing på alternative drivstoff. Så opplever ein altså no, etter at dei i to år har vore ute av regjering, at det blir eit massivt fokus på klima frå opposisjonen, som dei sjølve då dei var i posisjon, ikkje klarte å halda fokus på. Eg trur at noko av det som bidreg til politikarforakta – det veit eg – er at ein når ein sjølv er i posisjon, ikkje prioriterer det som ein seier er det viktigaste når ein kjem ut av posisjon. Men uansett er det min beskjed til veljarane: Sørg for å halda desse partia ute av posisjon slik at me som er i posisjon og har handlekraft, får gjort noko. For me i denne raud-grøne regjeringa har lyfta jernbanesatsinga, ikkje nok, men me lyftar ho, og me satsar meir på det som kan redusera klimagassutsleppa. Men me gjer ikkje nok. I min region satsar me massivt på f.eks. å byggja dobbeltspor, me har bygd Ganddal godsterminal, me legg til rette for å flytta gods og person over frå veg til bane – det som alle er einige om er viktig. Stortinget brukte no 5 mill. kr på kryssingsspor på Sørlandsbanen for å kunna flytta meir gods over frå veg til bane. Alt dette er viktig for å gjera noko med klimagassutsleppa. Me har altså frå transport- og kommunikasjonskomiteen si side nesten samrøystes, minus Framstegspartiet, gått inn for at me skal gå vidare med lyntogsutgreiingar, og me er òg i komiteen einige om – det også minus Framstegspartiet, trur eg – at me skal få ei skikkeleg satsing på bybaneløysingar i større byar. I det heile teke: Med SV i posisjon er det mange saker som kjem opp som vil vera med og bidra til at me reduserer klimagassutsleppa. Det er alle einige om at me skal gjera, men det kan denne regjeringa gjera skikkeleg når me er i posisjon. Me har òg tidlegare vore inne på at dette ofte er eit spleiselag. Det er ikkje slik som Høgre – og spesielt Framstegspartiet – meiner, at staten skal ta rekninga, uansett så er det staten som står med sjekkheftet, sjølv kan dei redusera skattar osb. Det er viktig for meg å formidla at viss ein skal få til viktige klimaprosjekt i fylke og kommunar, må ein leggja til rette for å bidra i spleiselag. Staten kan ikkje ta heile rekninga for alt. Ein må altså – og det har eg vore veldig tydeleg på i mitt eige valdistrikt – koma med spleiselagspakker som fører til klimaforbetringar, dersom staten skal gå aktivt inn. Mitt ønske er at det kjem eit Stockholms-forsøk i Noreg. Det ser ut til å sitja eit stykke inne, men det jobbar i alle fall eg for skal skje, bl.a. i min region. Eg trur det er behov for eit kvileskjer – det er jo eit utskjelt ord, i alle fall i Kunnskapsdepartementet – eg trur det er behov for ein tenkjepause rundt investeringar i transport. Eg trur nemleg at det ein ser på prisvekstsida, at prisane no aukar med ca. 40 pst. og gjerne meir, gjer at me bør stoppa med å byggja ut ein del ting. Mitt råd er heilt klart: Det som me må stoppa med no, er det som aukar klimagassutsleppa. Det er jo i tråd med den overbygningen som Stortinget står for: Me skal redusera klimagassutsleppa, og då må me gjera investeringar når det gjeld transport. Så gjer det! Derfor meiner eg at kvileskjeret må innebera at ein no seier stopp for større vegprosjekt, bomvegprosjekt, for nettopp å få eit kvileskjer knytt opp mot prisutvikling, men òg knytt opp mot at det faktisk ser ut til at mange prosjekt aukar klimagassutsleppa. Då er det naturleg at ein begynner på det. Regjeringa har begynt. Ein har på ein måte teke ein pause når det gjeld Hardangerbrua og andre prosjekt, fordi ein ser korleis dette går. Så må ein, etter mi meining, når ein har stoppa opp vegprosjekt, sjå på kva ein kan prioritera i Sør- og Midt-Noreg når det gjeld jernbaneprosjekt. Men ikkje å ha nokon større vegbyggingar i sør når det er sånn som det no er innanfor entreprenørmarknaden, trur SV er lurt. Så er det slik at no må lyntoget på ein heilt annan måte takast alvorleg. Eg har jobba med det i 15 år, og eg har jo blitt sendt på psykiatrisk eit par gonger for 15 år sidan – og nokon meiner vel eg høyrer heime der no òg – på grunn av at ingen trudde det var mogleg å få realisert nokon høgfartsbaneløysingar i Noreg. No er det faktisk sånn at det SV har stått for i 15 år, det Rogaland SV har stått for i 15 år, er det no Stortingets fleirtal som står for. Me skal ha ei skikkeleg utgreiing, ein skikkeleg basis for å kunna ta avgjerder knytte opp mot lyntog. Det er eg kjempefornøgd med. Eg meiner då at dei som er for dette, må stilla seg nokre spørsmål: Er det slik at ein treng ny rullebane på Flesland? Er det slik at ein treng nye bruer og vegar i nærleiken av moglege høgfartsbanetrasear? Er det slik at ein treng nye Rogfast, Hardangerbruer og Ryfast og ei mengd med vegtunnelar dersom ein skal byggja lyntog i Sør-Noreg og Midt-Noreg? Svaret mitt er at her bør fleire enn SV tenkja seg om. Eg trur ikkje ein kan forventa at ein klarer å betala eit svært vegprosjekt, som Halleraker og Høgre gjerne vil ha på Vestlandet, om bilane forsvinn og folk tek toget. Det burde jo vera ønskjeleg for Høgre faktisk å sørgja for at folk tek høgfartstog i staden for at dei kjører bil og tek fly. Ole Brumm-tenkinga gjeld i Høgre og, trur eg, òg i ein del parti som har gått ut av regjering. Dei har slikt eit behov for å gje noko til alt, medan dei ikkje gav noko til nokon då dei sat i posisjon, at dei ikkje klarer å prioritera. Så utfordringa mi spesielt til Høgre er: Skal dei velja noko eller skal dei seia ja til alt når me får lyntoget? Treng me alt det andre likevel? Det synest eg det er viktig at fleire enn SV diskuterer. Det er klårt at det me òg kan bidra med ved å velja den løysinga, er å redusera talet på trafikkulukker, redusera trafikkstøy, redusera astmaplager, redusera luftforureining – «you name it»! Veldig mykje kan avhjelpast med dette lyntoget. Me har vore i Japan og sett at dette verkar godt, så no må me snart begynna å grava når me har fått ei utgreiing. Det er mange ting eg ikkje har vore inne på. Eg er veldig fornøgd med at me får denne satsinga som me får på jernbanen, at me klarer å få til litt meir på Stortinget når det gjeld bygging av midtdelarar for trafikksikkerheit, at me klarer å få gjort litt meir når det gjeld drivstoff. I det heile – mykje får me gjort, men me kjem til å få ein del utfordringar i det neste året m.a. når det gjeld prisutviklinga for ulike vegprosjekt, men òg prisutviklinga for t.d. riksvegferjer og liknande.