Rita Tveiten (Arbeiderpartiet), 1999-03-25:
: Fiskeripolitikk er eit emne som det er all grunn til å vera oppteken av. Slik sett er det for så vidt ingen grunn til å forlata salen – men det er no ei anna sak. Fiskeressursane representerte i 1998 ein verdi på over 34 milliardar norske kroner. Då er både fangst og oppdrett, eksport og sal innanlands rekna med. Resultata i åra frametter er avhengige av om me klarar å forvalta desse ressursane på ein god måte. Det er i fyrste rekkje om å gjera at haustinga står i samsvar med det havet kan gje. Dette er eit ansvar fyrst og fremst for fiskarane direkte, men det kviler òg eit tungt ansvar på norske fiskeristyresmakter i den samanhengen. Det må forskast meir for å kunna gje betre tilrådingar om kva uttak dei ulike fiskestammane kan tola, og det må setjast inn tiltak slik at me har betre oversyn når det gjeld kor mykje fisk som er fanga. Det er berre dersom alle data er korrekte når dei vert lagde inn i utrekningsmodellar, at me kan vera trygge på at overslaga over kva den enkelte fiskestammen kan tola, vert så korrekte som mogeleg. Einingskvoteordninga er etter komiteen si meining eitt av svara på utfordringa med å tilpassa fangstkapasiteten til ressursgrunnlaget. Med ei einingskvoteordning vert det opp til den einskilde fiskebåteigar å tilpassa fangstkapasiteten og investeringane til det kvotegrunnlaget han eller ho har. Det kan verta betre lønsevne for fiskebåtane, og det kan verta rom for arbeidsordningar som inneheld ordna fritid også for fiskarane. Det er positivt. Ordninga bør også leggja til rette for at fartøyutforminga kan verta friare. På den måten kan utforminga verta meir føremålstenleg i høve til kva bruk båten har, heller enn at det vert ei utforming av båten for å tilpassa seg paragrafar som regulerer fartøyutforminga i dei ulike fiskeria på ein nitid måte. Ikkje berre kan nokre av kreasjonane sjå merkelege ut, men dei kan òg representera ein tryggleiksrisiko, og det er mykje verre. I Innst. O nr. 38 for 1998-99 uttalar komiteen: «Komiteen vil påpeke at fiskeressursene tilhører det norske folk, i fellesskap. Det er derfor i utgangspunktet ingen enkeltpersoner eller enkeltselskaper som kan gis evigvarende eksklusive rettigheter til vederlagsfritt å høste av(og tjene på) disse ressursene, mens andre stenges ute fra å delta i fisket.» (og tjene på) Eg er glad for at ein samla komite sluttar opp om dette synet. Komiteen meiner det er ein styrke at det er mange aktørar av varierande storleik i fiskerinæringa, og at det er positivt at mange kan verta eigar eller medeigar i eit fiskefartøy. Det har vore tilløp til uro over at kvoterettane har hopa seg opp på få hender. Det kan vera grunn til å undersøkja nærare korleis fiskekvotane fordeler seg på einskildpersonar og einskildselskap, og reint geografisk. Det må vidare utarbeidast reglar som hindrar ei uheldig opphoping av fiskefartøy med konsesjonar på få hender, og det må takast geografiske og regionale omsyn. Ved vidareføringa av einingskvoteordninga, må det sikrast at også nye generasjonar kan verta fartøyeigarar, utan at me får ei tilnærma odelsliknande ordning som inngang til moglegheita for å verta eigar av ein fiskebåt. Tidsavgrensinga for ordninga er på 10 og 13 år for skiftevis grønlandsreketrål og ringnot og torsketrål. Fleirtalet i komiteen meiner det er viktig at denne tidsavgrensinga vert vidareført. Ei utgreiing gjord av Norges Handelshøyskole og Stiftelsen for samfunns- og næringslivsforsking i Bergen syner at ordninga for torsketrålflåten må vara i 10 – 15 år med dobbel torskekvote for å gje reiarlaga den nødvendige drivkrafta til å bruka ordninga. Såleis kviler den tilrådde tidsavgrensinga på trygge reknemåtar. Kyst- og havfiske representerer to fiskeri som utfyller kvarandre. Skal me få til ei strukturtilpassing, må fordelinga mellom dei to gruppene liggja fast over tid, dette fordi dei som tek støyten med å tilpassa seg ressursgrunnlaget, skal kunna kjenna seg trygge på at dei også får nyta godt av resultatet av denne tilpassinga. Dette vart klårt understreka av ein samla komite ved handsaminga av perspektivmeldinga og ligg òg til grunn for innstillinga frå komiteen i dag. Det må vera råd å koma fram til ei fordeling mellom dei to gruppene slik at kvar av dei veit kva dei har å halda seg til. Særleg viktig vert dette av di me ikkje kan gjera mykje med svingingane i naturen. Det me kan gjera, er å utstyra oss med verktøy som sikrar oss best mogleg kunnskap om ressurssituasjonen, ved m.a. auka vekt på forsking. Ved vidareføring av einingskvoteordninga er det ein samla komite som meiner at det ikkje skal leggjast til rette for å slå saman kvotar mellom kyst- og havfiskeflåten. Komiteen uttalte i samband med perspektivmeldinga og uttaler i dagens innstilling: «Komiteen viser til at fiskerinæringa er avhengig av naturen og er utsett for naturlege svingingar. Uttaket må derfor styrast av ei berekraftig hausting av ressursane.» Komiteen er samd i at ordninga vert ført vidare, men det er verdt å merka seg at ein samla komite ber om at det vert utgreidd om ordninga kan gjerast gjeldande for fartøy under 28 meter og kva grense som i så fall er naturleg. Det er vel ingen løyndom at opptil fleire parti har tenkt på at 70 fot truleg kunne tenkjast å høva. Det er heilt nødvendig å få fortgang i arbeidet med å få fram andre mål enn fartøyets lengd når skiljet mellom kyst- og havflåte skal framskaffast. Det er i dag slik at teknologien i sterk grad har oppheva skiljet mellom fartøy på 28 meter og under. Desse fartøygruppene fiskar gjerne med same typen reiskap og i same område. Då vert det noko som ikkje stemmer. Rammene vert heilt ulike for same fisket. Eg vil be fiskeriministeren merka seg dette og ikkje dryga med å få dette arbeidet sett i gang og avslutta innan rimeleg tid. Poenget med einingskvoteordninga er at ho skal verka kapasitetstilpassande. Det nyttar ikkje å lura seg sjølv til å tru at fiskeressursane kjem til å auka monaleg i omfang. Det er for stort press på fiskeressursane nasjonalt og globalt alt i dag. Det er opp til oss å setja makt bak orda om at me legg til grunn at fisket skal gå føre seg på ein berekraftig måte. I Aftenposten 11. mars i år vert det synt til at opptil 70 pst. av fiskeressursane i verda er overskatta. Taket for fiskeuttak er for lengst nådd i Atlanterhavet og Stillehavet. Fiskeflåten må reduserast med 30 pst., meiner FAO. Trass i at det er auka forståing for trongen til betre forvalting av ressursane, maktar me ikkje å unngå overfiske og ressursøydande fangstmetodar, korkje globalt eller her heime. Det må vera rett tid for å sjå på våre reguleringsgrep i ein slik situasjon. Er det slik at me manglar politisk vilje til å skjera ned kvotane og regulera fiskerettane? Har me kontroll med dei båtane som vert flagga ut? Sjølv om ordninga med einingskvotar er meint å gje den einskilde fiskebåten betre lønsevne, er det eit like viktig aspekt at kapasiteten vert redusert som fylgje av ordninga. Det eine heng elles nøye saman med det andre. Men er det godt nok for norske fiskeriinteressser at berre båten er ute av auga, er han òg ute av sinn? Er då alt såre vel? Eg er uroa over at det ikkje var råd å få komiteen med på krystallklåre føringar om at fiskebåten som vert frigjord ved at kvotar frå to fartøy vert samla på ein båt, reelt sett skal ut av fisket. Kva gagnar det presset på fiskeressursane dersom den overskytande båten hamnar tilbake i fiskeria, om enn i eit anna geografisk område og/eller under nytt flagg? Me likar dårleg fiske som går føre seg i uregulerte havområde. Men det er ikkje så nøye om ein norsk båt representerer fangstkapasitet som må finna seg eit beite for å sikra seg utkome og forrenting. Meininga er ikkje å vraka godt brukande båtar, men kravet om at eit tilsvarande fartøy må ut av fisket, er heilt nødvendig om me ikkje skal få ei oppbygging av kapasiteten i staden for ei nedbygging, som er heilt nødvendig. I den ovannemnde artikkelen heiter det: «Når overskuddsfartøyene tas ut av en type fiske, må fiskerimyndighetene sørge for at fartøyene ikke settes inn i et annet fiske. Det internasjonale samfunn må innse at flåtekapasiteten må justeres i forhold til fiskeribestanden, advarer FAO.» Rett nok er det ein samla komite som strekar under at ordninga reelt sett må verka kapasitetstilpassande og at det dessutan er ein føresetnad at fartøy ikkje må omsetjast på ein måte som er i strid med nasjonale fiskeriinteresser. Det vert spanande å fylgja med i korleis norske fiskeriinteresser vert definerte ut frå ei slik tilråding. Frå Arbeidarpartiets side er det ei klår melding om at det etter vårt syn vil vera i strid med norske fiskeriinteresser dersom sal av fartøy som vert ledig kapasitet etter at kvotar er slått saman, vert selde til andre land og fører til kapasitetsauke samla sett. Det er eit svært viktig område me behandlar her i dag, og det krev det største alvor for å hamna på den rette sida. For det verste som kan skje for oss, er dersom me skulle koma i den situasjonen at båtar som faktisk vart frigjorde som fylgje av denne ordninga, hamna tilbake i andre fiskeri og vart eit press på ressursane. Det er ein situasjon som eg meiner både komiteen, fiskeriministeren og fiskerinæringa samla bør ha ei interesse av å få på rett kjøl. Eg vil med dette tilrå innstillinga og vil visa til at mindretalsframlegga vil det verta gjort greie for av representantar frå mindretalet.