Liv Signe Navarsete (Senterpartiet), 2015-04-14:
Meldinga om menneskerettar som mål og middel i utanriks- og utviklingspolitikken er god lesnad. Eg vil takke for ei god melding, og eg vil også takke Trine Skei Grande, som har gjort ein god jobb som saksordførar. Det er få av måla i meldinga ein kan seie seg usamd i. Det viser også merknadene frå komiteen. Noreg set menneskerettane høgt, og me er alle samde om at det er eit viktig arbeid, både her heime og i utanriks- og utviklingspolitikken, at me skal halde fram med å styrkje menneskerettane. Sjølv om innlegga frå talarstolen kan ha ulike vinklingar i dag, er det ingen tvil om at her er me grunnleggjande samde. Eg vil i dag bruke nokre av mine tilmålte minuttar til å snakke om noko som ligg meg på hjartet. Meldinga tek opp utfordringar knytte til helse. Meldinga stadfestar at helse er eit mål i seg sjølv, og at helsevinstar bidreg til at fleire menneskerettar vert realiserte og styrkte. For å kunne betre folk si helse må ein dekkje folk sine grunnleggjande behov. Det mest grunnleggjande av alt er sikker tilgang på trygg mat og reint vatn. Ja, kanskje finst det ingen rett som er så grunnleggjande for å leve som retten til mat og vatn. Utan trygg tilgang til mat og vatn er det ikkje mogleg å sikre folk eit verdig liv. Meldinga om menneskerettar refererer til Verdas matvareprogram, som stadfestar at svolt og feilernæring er den største helserisikoen på verdsbasis. Eit løft i Noregs bistand til mat vil gi eit historisk bidrag til å oppfylle folk sin rett til mat. Det er truleg ikkje mogleg å hjelpe fleire menneske på ein smartare måte enn å investere i internasjonal mattryggleik og matsikkerheit. 2,6 milliardar menneske er i dag direkte knytte til jordbruk og fiske. Over 40 pst. av alle yrkesaktive er bønder. Til og med Verdsbanken har i ein rapport stadfesta at den mest effektive måten å redusere fattigdom på er å støtte småbønder i utviklingsland. Det må Noreg ta konsekvensen av. Noreg må no ta initiativ til ein internasjonal opptrappingsplan for matproduksjon. Me må bruke bistand aktivt for å medverke til at det vert produsert nok mat, og samstundes redusere klimagassutsleppa. Det kan me gjere med auka satsing på småskalaproduksjon i landbruket. Difor vil landbruksbistanden i åra som kjem, få ein større del av Noregs bistandsmidlar. Dei fleste vil nok seie seg samde i at å vedta menneskerettar ikkje er nok. Ein sikrar ikkje folk sine rettar berre ved å vedta dei. Få rettar vert sikra utan at ein også syter for eit tilstrekkeleg ressursgrunnlag i kvart land. Dette krev at dagens utviklingsland får utvikla ein berekraftig nasjonal industri og skape ein produktivitetsvekst i jordbruket. Noreg må syte for at utviklingslanda vert gitt fridom til å beskytte og byggje opp den kompetansen som er naudsynt for å etablere berekraftig industri, jordbruk og anna næringsliv. Samstundes må ein sjå til at den økonomiske veksten ikkje berre hamnar i hendene på ein liten del av folket i kvart land. Den gamle myten om at ein måtte tillate større ulikskapar mellom folk for å skape vekst, er feil. Dei samfunna som syter for ei rettvis fordeling, er òg dei landa som får ein berekraftig vekst og løftar folk ut av fattigdom, slik at ein kan få realisere fleire av sine menneskerettar. Ein samla komité peikar på at miljøvala me tek i dag, vil påverke framtidige generasjonar sine moglegheiter til å realisere sine menneskerettar. Klimaendringane, presset på ressursgrunnlaget og framtidig trong for mat og energi er dei mest grunnleggjande utfordringane verda står overfor. Skal me klare å løyse miljø- og klimautfordringane, må me prioritere. Omsynet til økosystema må vere overordna auka forbruk og vekst som ikkje er berekraftig. Meldinga løftar fram kvinner sine rettar og likestilling globalt. Det er bra, og det er naudsynt. Land der berre halvparten av folket sine rettar vert respekterte, kan ikkje lukkast. Noreg hadde ikkje gong på gong vore kåra til verdas beste land å bu i om me ikkje hadde eit samfunn som er kome langt i høve likestilling. Likestilling er eit område der Noreg har mykje erfaring, og det må me også nyttiggjere i bistandspolitikken. Å ta i bruk evnene, engasjementet og arbeidskrafta til heile folket kan aldri slå feil. Noreg må gjere alt ein kan for å sikre kvinner sine grunnleggjande rettar både i land som er i krig og konflikt, og i fredelege land der kvinnene mange stader vert systematisk haldne nede. Senterpartiet driv sjølv eit bistandsprosjekt i Tanzania. Ein sentral del av prosjektet er å opplyse både kvinner og menn om dei ibuande rettane som også kvinnene i landet har. Berre å få stadfesta at ein har rettar folk flest tek for gitt, har gitt desse kvinnene auka sjølvtillit og livsgnist. Dette gjer meg optimistisk i trua på kva norsk bistand kan bidra til.