Magnhild Meltveit Kleppa (Senterpartiet), 2009-06-05:
Eg er glad for at komiteen støttar forslaget frå Regjeringa om endringar i forvaltingslova, og at komiteen er einig i at forslaget vil verka klargjerande. Dette forslaget er ein del av Kommunal- og regionaldepartementet sitt etikkarbeid, som er meint å leggja best mogleg til rette for ei tillitsskapande forvalting. Forslaget fekk òg brei støtte i høyringa. Av dei som uttalte seg om forslaget, gjekk 75 pst. inn for å oppheva unntaket. Blant kommunane og fylkeskommunane som uttalte seg, gjekk 67 pst. inn for det same. KS er òg for dette. Eg veit det er mange som har venta på denne lovendringa. Vi nærmar oss no ei klargjering av spørsmålet om habilitet knytt til engasjement i offentlege selskap. Det er eit spørsmål som har vore debattert i lang tid, f.eks. i rapporten frå Smith-utvalet som granska forholda i Oslo kommune på byrjinga av 1990-talet. No skal altså dei same strenge reglane som i dag gjeld for private selskap, òg gjelda dei offentlege. Tilliten til lokaldemokratiet byggjer på at kommunane forvaltar makt og offentlege midlar til beste for fellesskapet. Då treng vi gode spelereglar som gjev meining for innbyggjarane, for leverandørane og for lokalsamfunnet generelt. Rollene innafor den kommunale verksemda blir no klarare. Tydelege roller er viktig om innbyggjarane skal ha tillit til kommunane. Viss dei folkevalde har fleire roller i ei sak, kan det bli stilt spørsmål ved om han eller ho er habil eller nøytral når avgjerslene skal treffast. I dag må ein tre tilbake ved behandling av saker i kommunen viss ein er styremedlem i eit selskap som er part i saka, men denne inhabilitetsregelen har altså ikkje gjeldt for selskap som er fullt ut eigde av stat eller kommune. Her har kommunen sitt behov for å sjå heilskapen i den kommunale verksemda vore overordna prinsippet om rolleklarleik. Bakgrunnen for ei skjerping av lovverket er òg at det er auka bruk av selskap og andre fristilte organisasjonsformer i kommunane. Det er viktig at folk flest har tiltru til at konkurransen er rettferdig når kommunalt eigde selskap deltek i konkurransen om kommunale kontraktar. Eg føreset etter dette at det ikkje skal vera tvil om at dei kommunalt tilsette og dei folkevalde behandlar alle likt. Det er òg viktig at desse selskapa ikkje oppnår særfordelar på andre måtar. Det er mange kommunalt eigde selskap som forvaltar store beløp. Då er det òg særs viktig med god kommunal kontroll. Tidlegare har ein nok tenkt at viss ein set inn folkevalde styremedlemmer, sikrar det den folkevalde kontrollen med kommunalt eigde selskap. Eg oppfattar at denne tenkinga no er avløyst av eit perspektiv der ein ser at styremedlemmene faktisk er representantar for selskapet. No må kommunar og fylkeskommunar finna andre måtar å styra og kontrollera selskapa sine på, f.eks. gjennom eigarskapsmeldingar. Det kjenner eg meg trygg på at dei finn ut av. Lovendringa vil gjelda heile forvaltinga, men eg legg altså til grunn at det ikkje vil innebera så mykje nytt for statleg sektor, for staten har eigne forskrifter som avgrensar høvet statlege tenestemenn har til å bli oppnemnde til slike verv. Klare, tydelege roller legg eit godt grunnlag for tillit til kommunane. Tillit er viktig for at lokaldemokratiet skal fungera. Eg er glad for at vi no strammar inn. Så berre nokre korte kommentarar til det snevre unntaket som blir vidareført. Det er faktisk slik at det er eit snevert unntak, og eg høyrer på Ib Thomsen at det kan liggja an til ei lita misforståing frå Framstegspartiet si side. Forslaget kom opp i samband med helseføretaka og den modellen som dei i dag blir styrte etter. Spørsmålet vart då: Vil det vera slik at denne lovendringa kan medføra at f.eks. ein som er tilsett i Helse Vest, ikkje kan sitja som styremedlem f.eks. for Helse Bergen, som er underordna Helse Vest? Vi meiner at det bør det framleis vera rom for, og det er derfor eit snevert unntak som her blir vidareført. Det skal vera slik for kommunane og for kommunale selskap at i kvart tilfelle der det kan vera det minste snakk om konkurranse, så skal inhabilitet tre inn. Eg skal gjera mitt til at når det gjeld praktiseringa, altså korleis dette unntaket er tenkt praktisert, skal det kunnngjerast og opplysast om det. Det er slik at når vi her skriv ein kort og – skal vi seia – grei paragraf, går det an å misforstå korleis tenkinga er. Det skal opplysast. Det skal òg vera slik at vi skal følgja nøye med på om praksisen blir i samsvar med det som er intensjonen.