Torstein Rudihagen (Arbeiderpartiet), 2005-12-07:
I Regjeringas politiske plattform frå Soria Moria er det sagt at Regjeringa vil skape ei positiv utvikling over heile landet og derfor auke satsinga på samferdsel. Samferdsel er ein viktig føresetnad for busetjing, næringsutvikling og ressursutnytting. Det offentlege har ansvaret for at det er eit godt og moderne kommunikasjonsnett over heile landet. Dette stiller krav til ei variert satsing og ein differensiert samferdselspolitikk der dei ulike delane til samferdselssektoren blir sett i samanheng. Regjeringas tilleggproposisjon og innstillinga vi behandlar no, er ei oppfølging av dette. Her er det eit markert lyft i satsinga på samferdsel. Fleirtalsregjeringa tok over budsjettforslaget frå Bondevik-regjeringa. I løpet av tre veker blir kursen på viktige område lagt om med auka satsing på skule, omsorg og barnehage – område som er veldig viktige for folk flest. Likevel fann fleirtalspartia 460 mill. kr meir til utbygging, drift og vedlikehald av riksveg- og jernbanenettet for 2006 enn det som var forslaget frå Bondevik-regjeringa. Dette viser klart at fleirtalsregjeringa satsar på samferdsel. Sett i forhold til NTP skulle satsinga vore endå større, men det lèt seg ikkje gjera no. Bondevik-regjeringas budsjettforslag hadde ikkje lagt fleirtalsvedtaket til grunn – på langt nær. Elles er eit av hovudproblema at Jernbaneverket ikkje hadde fått nok pengar til planlegging, slik at om vi hadde greidd å auke løyvingane til jernbaneutbygging med 1 milliard kr, ville ein ikkje kunne ha utnytta det. Derfor er det svært viktig at vi no aukar planleggingsmidlane for jernbanen med 72 mill. kr. Samla sett får vi ein auke på 182 mill. kr til utbygging, drift og vedlikehald av linjenettet. Det gir m.a. rom for å framskunde prosjektet Lysaker stasjon, framskunde arbeidet med bygging av fjernstyring på Nordlandsbanen og opprusting av skjenegangen på Meråkerbanen. Det er verdt å merke seg at regjeringspartia er dei einaste som satsar såpass mykje på jernbanen. Høgre, Kristeleg Folkeparti og Venstre kuttar med 75 mill. kr, og Framstegspartiet vil i praksis rasere jernbanetilbodet. Ja, om jernbanen skulle leve med Framstegspartiets budsjettrammer, ville det òg fått dramatiske konsekvensar for vegtrafikken. Han ville rett og slett ha stoppa opp mange stader dersom person- og godstrafikken skulle over på veg. Det lèt seg rett og slett ikkje gjere å byggje nok vegar, iallfall ikkje fort nok, til å ta unna denne trafikken. Framstegspartiet plussar på budsjettet med over 3 milliardar kr. Likevel greier dei å kutte 95 mill. kr til kollektivtiltak, 1,3 milliardar kr til Jernbaneverket og 800 mill. kr til kjøp av persontransport på tog. Framstegspartiet stod i hop med Arbeidarpartiet, SV og Senterpartiet om satsinga på jernbanen i Nasjonal transportplan, NTP. Det kan vere grunn til å minne om at Framstegspartiet her er milevis unna å oppfylle forslaget sitt i Nasjonal transportplan. Skal vi løyse samferdselsutfordringane, må vi satse meir på alle sektorar. Fleirtalsregjeringa foreslår ein auke i løyvingane til vegformål på 278 mill. kr. Avstandsulempene skal reduserast for næringslivet, og folk skal oppleve større tryggleik når dei ferdast på vegane. Derfor blir det auka satsing på stamvegar og riksvegnettet elles, på automatisk trafikkontroll og ikkje minst til rassikringa, som ein styrkjer med 50 mill. kr. Rabattordninga på riksvegferjene kan frå 1. mai aukast frå 40 pst. til 45 pst. I innstillinga går regjeringspartia ut frå at Nasjonal transportplan skal gjennomførast i tråd med Stortingets vedtak, noko som òg er i samsvar med det som står i Soria Moria-erklæringa. Samtidig blir det streka under at prosjektfinansiering vil vere viktig for samanhengande utbygging og modernisering av nye veg- og jernbanestrekningar. Regjeringspartia viser til Regjeringas initiativ i denne samanhengen og ønskjer at ei utgreiing når det gjeld prosjektfinansiering, skal gjennomførast så raskt at eit slikt system kan inngå i finansieringa av prosjekt allereie i budsjettet for 2007. Ingen må tru at prosjekt- eller lånefinansiering aleine løyser utfordringane innan samferdselssektoren. Men meininga er å få til samanhengande, rasjonelle utbyggingar som gir god samfunnsøkonomi. Vi har hatt OPS-prosjekt der privat lånekapital har vore stilt til disposisjon. Vi skal ha ei brei evaluering av OPS-modellen, samtidig vil vi få utgreidd moglegheitene for prosjektfinansiering med statleg kapital. Vi vil finne modellar for finansiering som sikrar lågast mogleg rente og betre moglegheit til å gjere endringar i nedbetalinga, slik at finansieringskostnadene kan haldast så låge som mogleg. I dette ligg det elles ei moglegheit for at Jernbaneverket kan ta opp lån for å byggje ut jernbanestrekningar fortløpande, og dermed mest mogleg rasjonelt. Ei slik lånefinansiering for jernbanen er også ein føresetnad i vedtaket til Nasjonal transportplan. Det kan vere grunn til å minne også Framstegspartiet om dette, sidan dei var med på vedtaket i Nasjonal transportplan om nettopp satsing på jernbane. Men Framstegspartiet viser vel gjennom budsjettet sitt at dei legg jernbanen på eit vinterfrose vatn og ventar på at isen skal forsvinne, slik at jernbanen blir gravlagd. Eit budsjett handlar om pengar. Men det fortel òg mykje om politikken. I kva retning går han? Kva for verdigrunnlag byggjer ein på? Ein kan fort seie at Bondevik-regjeringa ikkje var nokon suksess for samferdsla – ikkje for veg og ikkje for jernbane. Da dei var ferdige, mangla det 3,45 milliardar kr samanlikna med Nasjonal transportplan for perioden. Men alle har jo sin suksess, ikkje nødvendigvis for Noreg, men for sine ideologiske mål. Den suksessen skal ein innrømme at den førre regjeringa hadde. Bondevik-regjeringas suksess var marknad, liberalisering, konkurranseutsetjing, sal av statleg verksemd og å følgje reine ideologiske mål. Det klarte dei. Det har ført til store omstillingar i norsk samferdsel. Eg kan nemne Flytoget, at produksjonsavdelinga i Statens vegvesen er skild ut og no opererer som alle andre entreprenørselskap, under namnet Mesta. Togtilbodet skulle konkurranseutsetjast. Vedlikehaldet i Jernbaneverket skulle privatiserast eller konkurranseutsetjast. Luftfartsverket blei gjort om til Avinor AS, og Postens einerett blei foreslått avvikla, osv. Det var ikkje eingong tid til å sjå på konsekvensane. Dei noverande regjeringspartia var mot desse omstillingane fordi konkurranseutsetjing eller privatisering ikkje er svaret på alle utfordringane. Ser vi på jernbanen, er NSB på tredjeplass i punktlegskap i Europa, berre slått av Sveits og Finland. På botnen ligg Skottland og England, som har gjennomført konkurranseutsetjing til det yttarste. I haust blei det òg kjent at Jernbaneverket ved jernbanedirektøren hadde skrive brev til samferdselsministeren om at Jernbaneverket ikkje lenger kunne garantere for sikkerheita på den norske jernbanelinja som følgje av vedtaket til den førre regjeringa og Framstegspartiet. No legg fleirtalsregjeringa til grunn at oppgåver som er avgjerande for driftsstabilitet og sikkerheit i jernbanenettet, må drivast i regi av Jernbaneverket. For å sikre effektivisering av Jernbaneverket vil Regjeringa i staden for konkurranseutsetjing fokusere på vidareutvikling av resultat og målstyring i Jernbaneverket. Det vil bli sett konkrete og tydelege krav til etaten med omsyn til måloppnåing, resultat og effektivisering. Avviklinga av Postens einerett er grunngitt i eit EU-direktiv, men sjølv EU ville fyrst gjennomføre ei total liberalisering frå 2009 dersom det viser seg at liberaliseringa faktisk fører til betre posttenester for folk og næringsliv. Men den førre regjeringa skulle liberalisere alt frå 2007. Dette er no stoppa, for vi må vere sikre på at vi kan nå våre politiske mål om landsdekkjande formidling av likeverdige posttilbod til same pris og med god kvalitet. Sjølvsagt må ein forlange at samferdselsbedriftene skal drive effektivt. Når NSB vinn anbodet på Gjøvikbanen, viser det nettopp at dei kan drive effektivt. Dette må departementet rekne med òg på andre område der staten kjøper tenester. Gjennom forhandlingar kan ein oppnå dette. Det blir etter mitt syn gale når konkurranseutsetjing eller privatisering blir gjennomført av ideologiske grunnar. Ein må søkje fornuftige løysingar på utfordringane. Det har også i dei siste dagane vore mykje fokus på flytrafikken. Fly blir kansellerte, ein stiller spørsmål om flysikkerheita, og det går også gjennom media føre seg ein diskusjon om det er nok flygeleiarar. Det har vore mange omstillingar i norsk luftfart i dei seinare åra, bl.a. i flyselskapa, Avinor og Luftfartstilsynet. Omstillinga og organiseringa av Avinor vil no bli evaluert. Men uavhengig av dette må vi gå ut frå, som vi støtt har gjort, at sikkerheita har prioritet nr. 1, og at Avinor løyser problema med forseinkingar og kanselleringar som dei har ansvar for. Eg er glad for at statsråden også så klart har streka under dette overfor styret i Avinor. Derfor må vi gå ut frå at trafikken fram mot jul blir avvikla på ein god måte.