Jon Lilletun (Kristelig Folkeparti), 2004-03-05:
Eg vil òg innleiingsvis gje ros til saksordføraren for eit godt arbeid. Han har sørgt for at vi har fått ein prosess som har gjeve oss moglegheit til gjennomtenking og utfordringar i prosessen, sjølv om eg nok vil seie at han er komen i skade for å oppjustere forskjellane ein god del på nokre område i presentasjonen av innstillinga etterpå. Men det skal ikkje underslå det som var mitt hovudpunkt, nemleg at eg synest saksordføraren på ein spennande måte har gjennomført leiinga av behandlinga av ei viktig innstilling. Men eg er nok litt skuffa over replikkar à la det vi høyrde frå representanten Nybakk i dag, som seier det positive om saksordføraren ved å vere kritisk til ei melding som har gjeve oss denne utfordringa som debatten her i dag er. Det synest eg på ein måte er å konstruere opp motsetningar, og det er karakteristikkar som eg ikkje synest høyrer heime her – så var det sagt. I avisa The New York Times i går skildra spaltisten Thomas Friedman den globaliserte økonomien. Det viste òg representanten Vallersnes til, så det er tydeleg at vi les litt av det same internasjonale avisstoffet. Den fyrste fasen i globaliseringa vart driven fram av fallande transportkostnader, på grunn av dampskip og jernbaner. Den andre store fasen vart driven fram av fallande prisar på telekommunikasjon og av PC-en. No, seier Friedman, har vi teke steget inn i den tredje fasen av globaliseringa, som reduserer storleiken på verda frå «small» til «extra small». Det nye no er «outsourcing» av kontorjobbar, «kvitsnippjobbar», til land i den tredje verda, noko som er gjort mogleg gjennom tre tekniske nyvinningar: For det første: Massiv utbygging av langdistanse fiberoptiske kablar og bandbreidd, slik at enorme mengder data kan flyte til ein låg kostnad. For det andre: Talet på PC-ar overalt i verda har auka sterkt. For det tredje: Dataprogram som gjer det enkelt å dele arbeid med kontor på den andre sida av verda, har vorte tilgjengelege. På grunn av denne utviklinga ser vi no at India svingar seg opp. Friedman fortel om Jerry Rao i Bangalore, som arbeider i eit firma som gjer skatterekneskapane for tusenvis av amerikanarar og amerikanske firma. Indiske ingeniørar lagar dataprogram for norske bedrifter, ja til og med telefontenesta til norske bedrifter kan liggje i Thailand, der thailendarar som har gått på norskkurs, tek telefonane. Eg skal vere den fyrste til å innrømme at dette gjev nye etiske utfordringar. Dei som har desse kontorjobbane i India og Thailand, er på ein måte heldige som har fått interessante og lokalt sett godt betalte jobbar. Men samstundes gjer dei jobben for ein liten brøkdel av løna til ein nordmann eller ein amerikanar. Slik sett kan dette lett verte ei ny form for sosial dumping. Løysingane er ikkje berre å lage mellombelse skjermingsopplegg nasjonalt når vi går inn i eit utvida EØS, men det er faktisk òg internasjonale avtalar som tek vare på denne dimensjonen, og det er ein viktig bit. Slik Friedman beskriv det: Dette er den verda vi faktisk lever i no, og som vi må skape politiske løysingar for å utnytte moglegheitene i. Utgangspunktet for meldinga om globalisering, som vi handsamar i dag, er at vi i dag lever i ei verd av moglegheiter. Det som meldinga har som overskrift, er eit godt utgangspunkt. Den politiske utfordringa er å leggje til rette for at kvart einskilt menneske skal kunne dra nytte av alle dei moglegheitene som globaliseringa gjev. Dette er ei tilnærming som heile komiteen er samd om, og som komiteen innleier sine merknader med. Globalisering dreier seg om at media, tankar og idear, varehandel, industri og kommunikasjon bind det aller meste av verda tettare saman enn nokon gong før. Tanken om mennesket sin ibuande verdi, og menneskerettane, vinn fram som eit ideal over det meste av verda. Denne verdimessige delen av globaliseringa vil eg seie er udelt positiv. Nokon har hevda at å kjempe for menneskerettane over heile verda er ei form for vestleg kulturimperialisme. I så fall er det ei form for kulturimperialisme eg meiner vi kan vere stolte av. Framgangen i elektronisk kommunikasjon gjennom dei siste åra har vore enorm. Vi kan lett snakke med folk, på telefon eller e-post, over det meste av kloden. Det skjer til ein låg kostnad, slik at det i dag er mange vanlege folk som snakkar saman på kryss og tvers, ikkje berre eliten, slik det var tidlegare. Slik kontakt bind oss saman, og skaper forståing mellom menneske som bur og lever på heilt ulike stader. Samstundes må vi ikkje stikke hovudet i sanden og berre snakke om alt som er fint med globaliseringa, det er òg utfordringar. I Sem-erklæringa seier Regjeringa det slik: «I den globaliserte tidsalder står verden sammen om vanskelige utfordringer. Miljøproblemer, fattigdom og internasjonal terrorisme er alvorlige trusler. Internasjonalt samarbeid og internasjonale institusjoner blir stadig viktigere for å søke felles svar på felles utfordringer, både regionalt og globalt. Samarbeidsregjeringen vil at Norge skal spille en aktiv rolle internasjonalt for å møte disse utfordringene gjennom internasjonale avtaler, bistand og sikkerhetspolitisk samarbeid.» Kristeleg Folkeparti høyrer ikkje til dei som seier at globalisering og internasjonalisering er årsaka til fattigdomen, men løysinga på fattigdomsproblemet må vi i ei globalisert verd finne gjennom internasjonalt samarbeid, anten det er snakk om handel, utviklingshjelp eller miljøproblem. Det er òg dei fleste partia samde om i innstillinga. Når det gjeld det som har vore framme i debatten tidlegare i dag om WTO, må vi stå saman om å seie at vi treng ein verdshandel som er både fri og rettferdig. Handel er sjølvsagt ikkje eit mål i seg sjølv, men det er eit verkemiddel for å skape økonomisk utvikling. Men kva har WTO-forhandlingane vist oss? Jo, at det sterkaste kravet frå utviklingslanda nettopp er marknadstilgang, spesielt for landbruksvarer. Krav om å fjerne eksportsubsidiane og minimalisere landbrukssubsidiane står òg sentralt. Om ikkje utviklingslanda skal verte endå meir avhengige av bistand, må dei få eksportere. Det gjev høve til å ta ansvar for eiga utvikling. Er det noko utviklingslandas eigne representantar vert provoserte av, er det forsvaret av våre tollmurar under dekke av «svolt-argumentet» og «u-landa sitt beste». Når tingingane i Cancún enda med brot, var det, slik saksordføraren har sagt, fordi ei gruppe av land i sør, med Brasils leiar Lula i spissen, ikkje ville finne seg i opplegget dei vestelege landa la opp til. Det landa i sør krev meir enn noko anna, er friare tilgang til å selje sine varer. Dei vil ha meir og friare handel, ikkje mindre. Men dei krev òg at det må skje på ein rettferdig måte. Lokale og innanlandske marknader er viktig, det same gjeld regionale marknader og såkalla sør-sør-handel. Men det kan ikkje erstatte tilgang til verdsmarknaden. Å ekskludere landbruket frå internasjonal handel kan skade kampen mot fattigdom. Det er utviklingslanda sjølve svært tydelege på. Men når det er sagt, er det òg naudsynt å seie ein ting til, og det er at handel åleine ikkje vil løyse dette dersom det ikkje òg er nokon som syter for at utviklingslanda vert sette i stand til å byggje ein infrastruktur som kan vareta denne handelen. Den einaste organisasjonen i Noreg som har sørgt for at noko skjer, er faktisk Landbrukssamvirket. Dei har eit stort prosjekt i Mosambik der dei byggjer infrastruktur og lagar kvalitetssikringssystem som gjer at vi kan importere. Difor må vi vilje ei heilskapleg tenking her. Eg trur vi må inn i ein allianse med u-landa i forhold til å gje dei rettar. Men samstundes må vi vere med og byggje opp infrastruktur. Vi må innsjå at det å opne våre grenser for alle land fører til at det fyrst og fremst er dei industrialiserte landa som vil eksportere til oss, og at vi kjem til å importere frå dei. Difor er det heilt naudsynt at ein her går inn i ein dialog og eit samarbeid der ein fyrst og fremst byggjer ned eksportsubsidiane i heile den vestlege verda. MUL-landa har allereie fått tilgang, og no er det dei nest fattigaste som fyrst må få sjansen. Her må ei omstilling skje over tid. Det er ei stor utfordring, og her nyttar det ikkje berre å gå ned i skyttargrava og skyte på kvarandre. Eg og Kristeleg Folkeparti ynskjer velkommen at utviklingsland skal få større moglegheit for å kunne eksportere – ikkje ved naive vedtak, men ved gjennomtenkte vedtak som kan halde ved lag matvaretryggleik og eit godt nasjonalt landbruk. Samstundes må vi dreie den importen vi har, nesten 50 pst., over til å få han frå u-land i staden for frå i-land, som i dag.