Hadia Tajik (Arbeiderpartiet), 2013-05-27:
Kulturens eigenverdi er jo heilt grunnleggjande, og samtidig har kulturen ein meirverdi for andre samfunnsområde. Kunst og kultur som verkemiddel i helseaugemed har vore kjend sidan antikkens tid. Aristoteles meinte at dei lange teaterforestillingane ein då hadde, lutra sjela. I Håvamål viser ein til at «Mine kvede … hjelpe deg vil mot saker og sorger og suter alle». Representanten Stokkan-Grande er derfor ein del av ein lang og stolt tradisjon når han tek opp samanhengane mellom kultur og helse. Ein av fire nordmenn seier at dei er einsame. I ei stor internasjonal undersøking viser det seg at det å ha få vener har same helserisiko som det å vere alkoholikar eller det å røyke 15 sigarettar om dagen. Me kan ikkje vedta kommunale vener eller vedta at folk skal føle seg inkluderte. Men me kan gjere det lett å delta, lett å vere med. Velferd er ikkje berre offentlege gode. Velferd er òg nærleik mellom menneske, det er opplevingar som gjer inntrykk, og det er moglegheita til sjølv å skape uttrykk. Representanten Stokkan-Grande var inne på kva frivilligheita har å seie for både fysisk og psykisk helse. Representanten kjenner kanskje til at Kulturdepartementet denne veka har det me kallar for ei frivilligheitsveke. Det inneber at me kvar dag denne veka tek opp ulike tema knytte til frivilligheita for å løfte det fram, løfte fram viktigheita av forsking på området, viktigheita av forenkling på området, sånn at frivilligheita får best moglege kår. I dag hadde eg samråd på St. Hanshaugens frivillighetssentral, saman med ulike personar som har erfaring med å rekruttere eldre til frivillig arbeid. Det me ser av statistikken på området, er at det er stadig fleire blant den aldrande befolkninga som er frivillige, og at veldig mange i den delen av befolkninga gir uttrykk for at dei opplever det som ein veldig positiv ting å kunne vere med på den måten. Me veit òg at samfunnet vårt står overfor store demografiske endringar, der det vil verte fleire eldre som lever lenger enn før, har betre helse, og det betyr at frivilligheita har fleire moglegheiter framover til å rekruttere endå fleire i denne delen av befolkninga. Det har betydning for samfunnet som heilheit, fordi det er enkeltmenneske som det her er snakk om, som har erfaringar og kunnskapar som er nødvendige og nyttige i møte med andre menneske. Men ikkje minst har det òg betydning for den som sjølv er der som frivillig, at ein opplever den meistringa som det nokre gonger inneber, den kunnskapsutvekslinga som det inneber, den styrkinga det inneber og den godkjenninga det inneber for den enkelte å vere i den rolla. Der fekk eg mange gode innspel som eg trur òg kan vere viktige i arbeidet med frivilligheitas rammevilkår framover. Temaet kultur og helse opptek meg av fleire grunnar, fordi det dreier seg om å gi menneske i dette landet betre helse og eit betre liv, men ikkje minst handlar det om heilt grunnleggjande ting som deltaking og demokrati – altså at alle skal ha ei stemme i samfunnet. Det dreier seg òg om at me som samfunn treng alle som bur her. Me må gjere det me kan for at alle har det best mogleg. Det dreier seg bl.a. om å sikre menneske verdigheit, sjølvtillit og moglegheit til sjølv å byggje seg det livet dei ønskjer. Deltaking i kulturlivet og hjelp til å uttrykke seg gjennom kunstneriske uttrykksformer kan gjere underverk for den enkelte. Gode opplevingar av meistring kan bryte psykiske barrierar, og det kan òg gi nye utviklingsmoglegheiter. Den kulturelle spaserstokken er allereie nemnd. Den er eit godt eksempel på samarbeid mellom departementa på dette området. Det Den kulturelle spaserstokken bidreg til, er jo bl.a. at kommunar utviklar eit mangfald av sjangrar og kulturuttrykk for eldre. Det betyr f.eks. at i Rana kommune opplever ein 101 år gamal dame å delta under ein konsert saman med musikarar frå kulturskolen. Konsertane som vert arrrangerte, gir ho, andre eldre og tilsette på den institusjonen opplevingar, glede, trivsel, samtidig som dei er med på å skape viktige sosiale arenaer. Det finst òg ei rekkje studiar som bekrefter samanhengen mellom tilgang på kultur og god helse. Helseundersøkinga i Nord-Trøndelag konkluderte med at personar som bruker kulturtilbod, opplever betre helse, er meir tilfredse med livet, og har mindre angst og depresjon samanlikna med folk som ikkje er så opptekne av kultur. Fleire studiar har analysert effekten av deltaking i frivillige organisasjoner. Her er òg funna knytte til færre symptom på depresjon og betre opplevd helse. Alder og livssituasjon har betydning for om frivillig engasjement har ein positiv effekt for livskvalitet. Det ein då ser av dei studia, er at ungdom og eldre skil seg særleg positivt ut – at det altså har ein spesielt god effekt på desse aldersgruppene at ein legg godt til rette for frivillig arbeid, senkar tersklane for deltaking mest mogleg. Dei nordiske kulturminstrane har òg nyleg satt av 600 000 DKK i 2013 til eit eittårig kartleggingsprosjekt på kultur- og helseområdet. Prosjektet skal kartleggje innsatsar som føregår og er gjennomførte i Norden, det skal kartleggje eksisterande nordisk og internasjonal forsking, og det skal gi perspektiv på framtidige behov på området. Det er eit arbeid eg ser fram til med stor interesse. Det er klart at me kan hente erfaringar få våre nordiske naboar, som representanten Stokkan-Grande òg var inne på. Winston Churchill sa ein gong: «Først former vi våre bygninger. Deretter former de oss.» Sitatet trur eg handlar om korleis det me møter i kvardagen, har betydning for korleis me har det. Kva grenser me opplever vert sette – anten dei er fysiske, mentale eller emosjonelle – spelar ei rolle for opplevinga av fridom, og ikkje minst spelar det ei rolle for helse. Desse perspektiva trur eg er viktig å ha med seg når me jobbar vidare med temaet.