May-Helen Molvær Grimstad (Kristelig Folkeparti), 2006-05-11:
Det er mange enkeltskjebnar der folk av ulike grunnar har blitt gjeldsslavar. Dette ser vi kan gå veldig hardt ut over dei personane det gjeld, og også familien. Det kan vere ektefelle, det kan vere barn som veks opp og lid under at ein av foreldra har blitt gjeldsslave. Det gjer noko med dei som veks opp med dette, og det gjer noko med sjølvbiletet til dei som har kome i ein vanskeleg situasjon, m.a. i kva grad ein har tru på at ein skal greie å kome seg vidare. Her er det viktig at ein stiller opp. Då gjeldsordningslova blei vedteken, var målgruppa i stor grad personar som sat igjen med stor bustadgjeld etter at bustaden var selt. Det er i dag ei heilt anna gruppe som får gjeldsordning. Våren 2005 kom SIFO-rapporten «Gjeldsordninger i velstands-Norge». Undersøkinga viste at i gruppa som fekk gjeldsordning, var det ein sterk overrepresentasjon av personar med psykiske problem, sjukdom, som var rusavhengige og arbeidslause. Med bakgrunn i den utviklinga som har vore på dette området, og det forholdet at bankar og andre kredittinstitusjonar i stor grad gir usikra kreditt utan å undersøkje betalingsevna til kunden, bør ein vurdere å opne for at ein og same person kan få fleire enn ei gjeldsordning i løpet av livet. Det skal i dag svært mykje til før ein person får gjeldsordning nr. 2. Vi veit likevel at ein av fire dreg på seg ny gjeld i gjeldsordningsperioden. Mange debitorar slit med å få til ei frivillig gjeldsordning med sine kreditorar. Fleire av dei som har hatt ordet, har vore inne på akkurat dette punktet, som er veldig viktig. Både kommunale gjeldsrådgjevarar, tilsette hos namsmannen, advokatar og debitorar fortel at dei offentlege kreditorane ofte stiller seg heilt på bakbeina i høve til frivillig gjeldsordning. Her er det behov for ein tydeleg instruks til ulike offentlege kreditorar om korleis ein bør stille seg til førespurnader om gjeldsordning. Dette synest Kristeleg Folkeparti det er svært viktig at statsråden grip fatt i. Vi ser også at fleire har vore inne på det i sine innlegg. Vi veit svært lite om korleis det går med dei som har fått gjeldsordning. Det bør setjast i verk eit forskingsprosjekt som kan gi oss meir kunnskap om dette. Slik kunnskap vil kunne bidra til nye tiltak og til å betre ordningane. Mange av oss har møtt enkeltskjebnar som har fortalt si historie, og det gjer inntrykk, men eg trur det er veldig viktig at ein også får ei god og grundig forsking på dette. Vi må også drive førebyggjande verksemd for å unngå at folk får gjeldsproblem. Ungdom er ei særleg viktig gruppe å drive førebyggjande verksemd overfor. Dei er viktige konsumentar i dagens forbrukarsamfunn, og mange produkt som seinare kan skape økonomiske problem, er retta direkte mot ungdom. Mobilabonnement, bankkort og forbrukskort, kjøp over Internett osv. har gjort denne gruppa meir utsett enn tidlegare. Gjeld og betalingsmerknader ein dreg på seg i ung alder, er forhold som vil ha store konsekvensar når ein skal etablere seg på eiga hand. Derfor bør m.a. skulen ta opp tema som forbrukarrett og forbruksmønster, m.a. for å gjere dei unge endå betre rusta til å møte den utfordringa som møter dei i kvardagen. Vi har fått eit samfunn med veldig mykje fokus på materielle verdiar. Ein reklamerer med at ein blir meir lykkeleg av å kjøpe ting, og at det skal vere enkelt å gjere det. Det er eit stort reklamepress mot barn og unge, og ein kan enkelt få tilgang til pengar for å kjøpe ting. Dette gjer det til ei større utfordring for barn å vekse opp i dagens samfunn, og det krev mykje større medvit både frå oss vaksne, med omsyn til å hjelpe dei å møte desse utfordringane, og frå skulen, som kan vere med og informere om brukaråtferd.