Gunvor Eldegard (Arbeiderpartiet), 2015-06-02:
Eg vil starta med å takka saksordføraren for godt arbeid, og eg syner òg til innlegget hans. Nav skal gje tryggleik i livet vårt. Dersom me mister jobben, vert sjuke eller skal gå ut i fødselspermisjon, kan me gå til Nav og få den hjelpa me treng. Ein skal få sjukepengar eller trygd eller hjelp til å finna nytt arbeid. I Nav rundt i heile landet er det mange dyktige medarbeidarar som gjer ein veldig god jobb for å gje hjelp til menneske. Det er viktig, og det er jobben deira. I april besøkte eg Nav i Kristiansand og fekk sjå alt det gode arbeidet som vart gjort der. Her var ei eiga avdeling for ungdom, der dei som av ulike årsaker hadde droppa ut av skulen, fekk moglegheit både til arbeidstrening og til å ta opp fag og forbetra karakterar – rett og slett moglegheit til ein ny start. Eg fekk òg møta desse ungdomane, og dei var veldig klare på at dette var eit godt tilbod. På hovudkontoret til Nav var det sett i gang mange spennande prosjekt for å få folk ut i arbeid, og dei hadde gode resultat. Det er godt å sjå. For at dei tilsette i Nav skal kunna jobba så effektivt som mogleg, er eit moderne IKT-system ein føresetnad. Difor har Stortinget gjennom mange år løyvd store beløp til IKT-modernisering. Gjennom Riksrevisjonens rapport har me sett at IKT-systema fungerer dårleg. Moderniseringsprogrammet er ikkje fullført, og det kostar mykje meir enn anteke. 340 mill. kr er tapt. I ein av merknadene frå Riksrevisjonen står det: «Vesentlige utfordringer med moderniseringen av IKT i arbeids- og velferdsetaten.» Fleire år på rad har Dokument 1 hatt merknader om arbeids- og velferdsetaten. Difor bestemte komiteen seg for å halda høyring. På den første høyringa kom det fram så mykje usikkert at komiteen bestemte seg for å ha ei ny høyring. Under den andre høyringa fekk me beskjed om at no venta departementet på rapporten frå den eksterne kvalitetssikraren, Metier, og komiteen skulle få tilsendt denne. Den fekk komiteen 15. april. To dagar før høyringa den 2. februar fekk me også rapporten frå den interne kvalitetssikraren, A-2. Den var då klar. Men den var faktisk sendt i førebels utgåve til departementet 8. januar. Då var det kjent at kontrollkomiteen skulle ha ny høyring. Men komiteen vart først gjennom media kjent med at denne rapporten kom. Og me fekk han tilsendt. Men det hadde vore mogleg å informera kontrollkomiteen, all den tid det kom ei utgåve 8. januar, og ein var fullstendig klar over at me skulle ha ny høyring. I den første høyringa den 28. november vart komiteen informert om at no hadde dei betre styring, og at ein kunne gå ut frå at innanfor dei summane som var kalkulerte til då, skulle ein koma i mål. Men det gjekk ikkje lange tida før det kom nye tal, og igjen vart komiteen informert gjennom media. På høyringa den 2. februar vart det opplyst at det vart 1,5 mrd. kr dyrare enn det som var opplyst den 28. november. Dette er også referert i komitémerknad. Komiteen skriv i merknaden: «Komiteen merker seg at det er svært uklart hvor mye av midlene som ble investert i det opprinnelige moderniseringsprogrammet som faktisk kan komme til nytte i det videre reformarbeidet. Komiteen viser til høringen 28. november 2014 hvor daværende Nav-direktør Joakim Lystad uttalte at «målet for det samlede moderniseringsprogrammet til 3,3 mrd. kroner ligger fast, og vi er i rute med den reviderte planen for Prosjekt 1». Komiteen viser videre til at Joakim Lystad i høringen 2. februar 2015, på spørsmål fra Michael Tetzschner, bekreftet at utsagnet fra 28. november 2014 måtte justeres, og at det kunne være fare for en ytterligere økning i estimatene i størrelsesorden 1,5 mrd. kroner, sammenlignet med estimatene som ble laget i 2010 og 2011 for det samlede prosjektet(Moderniseringsprogrammet) (Moderniseringsprogrammet) Dette er store tal, og det er alvorleg. Me må difor vera sikre på at når me går vidare med Prosjekt 2, held planane og budsjettestimatet mål. Eg lurer på kvifor me ikkje vart informerte om dette i høyringa den 28. november. Var det verkeleg slik at verken Nav eller departementet ikkje visste? Så har eg lyst til å seia litt om konsulentbruken i Nav. Gjennom høyringa fekk me opplyst at Nav brukar 1,2 mrd. kr kvart år på konsulentar. Det er mykje pengar. Det er konsulentar som ikkje har ansvar, og som t.d. sit med ein kontrakt på opp til 800 mill. kr for å vera ein slags «manpower» for Nav. Oppdraget deira var å erstatta folk som gjekk over i moderniseringsprosjektet. Tidlegare Nav-direktør bestilte konsulentar til toppleiarstøtte til nesten 100 mill. kr, som heller ikkje hadde ansvar. Eit konsulentselskap har til og med hjelpt Nav både med bestilling og med leveransar. Her er det eit habilitetsproblem. Det er ei utfordring med den utstrekte bruken av konsulentar. Eg må spørja: Er dette riktig bruk av fellesskapets pengar? Er me trygge på at kompetansen som sit hjå konsulentselskapa, vert overført til Nav? Eg forventar at konsulentbruken vert gjennomgått, og at ein heller ser på om ein kanskje kan tilsetja folk som då vert ein del av organisasjonen og har ansvar, og kompetansen vil liggja i Nav. Kvifor har IKT-prosjektet så store avvik? Komiteen har peika på to vesentlege forhold: Det eine er manglande fagstyring av utviklingsarbeidet ved at ansvaret vart lagt i ein eigen prosjektorganisasjon. Denne organisasjonen var i for stor grad frikopla frå organisasjonslinja. Det andre forholdet er at Nav tok på seg eit for stort ansvar for sjølve implementeringa. Kontraktsforma Nav valde, la hovudansvaret for gjennomføringa på eigen organisasjon, medan leverandøren i liten grad vart gjord ansvarleg for den programvara som vart levert. Den manglande fagstyringa og mangel på klarheit i kva som skal løysast, og korleis IKT kunne understøtta dette, var etter komiteens oppfatning ei vesentleg svakheit allereie frå starten av. Komiteen syner til at replanlegginga av Prosjekt 1 bl.a. fekk som konsekvens at Nav styrkte fagstyringa i utviklingsarbeidet. I april fekk kontrollkomiteen tilsendt rapporten frå den eksterne kvalitetssikraren, Metier. I denne rapporten kan me bl.a. lesa at Metier, altså den eksterne kvalitetssikraren, stort sett er samd i rapporten frå den interne kvalitetssikraren, den rapporten som vert kalla A-2. I A-2 står det: «Prosjekt 1 ble gjennomført med betydelige avvik i forhold til de opprinnelige planene. Avvikene omfatter mangelfull plattformutvikling, funksjonalitet er kuttet, realisering av uførereformen er foretatt på andre programvareplattformer enn planlagt, og løsningene medfører teknisk gjeld. Produktiviteten var lav, det har vært overforbruk av midler, samhandling mellom prosjekt og linje har ikke fungert tilfredsstillende, styringsmodellen for utviklingsprosjekter har vært umoden, og det samme gjelder deler av utviklingsmetodikken.» Dette er sterke ord frå internrevisjonen, og den eksterne kvalitetssikraren seier at dei i hovudsak støttar desse vurderingane. Då er det ganske rart at i høyringa fekk komiteen opplyst av tidlegare administrerande direktør Lystad at Nav ikkje delte alle vurderingane i den interne revisjonsrapporten, og konstituert IKT-direktør Ingunn Midttun Godal sa at etter deira synspunkt var A-2-rapporten gjort «på feil grunnlag eller med feil premisser». Den eksterne kvalitetssikraren anbefaler at moderniseringsprosjektet vert vidareført, men dei anbefaler òg ei forsiktigheitslinje, då dei meiner at Navs gjennomføringsevne er ein fundamental risiko. Men behovet for modernisering er stort, og ein full stopp vil vera belastande. For at Stortinget skal vera trygg på den vidare framdrifta i prosjektet, har komiteen eit forslag om at regjeringa på eigna måte fremjar sak om vedtaksgrunnlaget for Prosjekt 2, som skal beskriva kva som skal leverast, framdrift og økonomiske føresetnader. Vidare ber me om å få lagt fram rammene for den vidare strategien for moderniseringa av Navs IKT-system med omsyn til framdrift og økonomiske føresetnader. Dette har vore ei lang sak i komiteen – to høyringar, to revisjonsrapportar, mykje media. I løpet av tida har Nav-direktøren gått av, og det skal tilsetjast ny direktør. Me meiner at departementet og statsråden i framtida må følgja opp og styra Nav-prosjekta betre. Det bør òg vera ein lærdom å ta med seg for alle store IKT-reformer i offentleg sektor at fagmiljø og dei som faktisk skal bruka IKT-systema, er inkluderte og tett på prosessen. I høyringa var det mange som var inne. Alle verka veldig fornøgde med innsatsen dei hadde gjort for Nav. Ingen kunne forklara kvifor det hadde gått gale. Kvifor får me det ikkje til? Det er rett at IKT i Nav er komplekst, men det må gå an å sørgja for å få langt betre kontroll på prosjekta enn det som har vore til no. Til no er det tapt i alle fall 340 mill. kr, og dei nye budsjettestimata seier at IKT-prosjektet vert nærmare 2 mrd. kr dyrare enn føresett. Så store overskridingar er ikkje akseptabelt. Det er skattebetalarane og fellesskapet sine pengar. Ikkje minst tenkjer eg på alle dei menneska som i ein veldig vanskeleg situasjon ikkje har fått den hjelpa dei treng og har rett på frå Nav, med all den fortvilinga og frustrasjonen det inneber for den enkelte.