Olav Akselsen (Arbeiderpartiet), 2002-11-14:
«I begynnelsen var ordet», heiter det. Derfor er det viktig med debatt, og det er viktig å stilla spørsmål. Eg har altså teke til orde for ein debatt, og ein del har feilaktig slutta av det at eg har konkludert den debatten før den har begynt. Eg har ikkje teke til orde for at Noreg skal melda seg ut av EØS, men at me må få ein fordomsfri debatt om fordelane og bakdelane ved denne avtalen, for det finst både fordelar og bakdelar. Dessverre er det vel slik at det har vore ein tendens til at dei som er tilhengjarar av denne avtalen, har lovprist dei positive sidene, medan motstandarane berre har hengt seg opp i det som ein kan finna av negative sider ved avtalen. Avtalen har gjeve næringslivet vårt klare rammer. Ein har fått ein felles arbeidsmarknad, og ein har fått tilgang til marknaden for varene sine, med eitt unnatak, nemleg for fisk. Når det gjeld fisk, veit vi at den norske andelen har fått ein minus på 15 pst. i den europeiske marknaden. EØS-avtalen har klare fordelar, men det er òg slik at avtalen fører til at me må vedta reglar i Noreg utan at me har påverknadskraft når det gjeld desse reglane. Me har allereie vedteke fleire tusen direktiv, og fleire veit me at det vil bli. Flesteparten av desse direktiva kan me vedta utan problem, og me kan òg sjå at dei har store fordelar ved seg. Men det er òg slik at det er vedtak som me ikkje ville ha gjort dersom me hadde stått utanfor, og som iallfall isolert sett er negative kvar for seg. Mange av desse har store konsekvensar. Noreg har – som sikkert alle andre land – ein del særinteresser som i dag ikkje blir tryggja på den måten me har tilknyting til EU på, fordi me ikkje sit rundt det bordet der avgjerdene blir tekne. Eg har sjølv erfaring frå å prøva å påverka utanfrå på område som har vore særdeles viktige for Noreg. Eg må berre innrømma at erfaringane med det var særdeles dårlege. Eg må òg få seia i same slengen at eg har forståing for motparten, fordi det er me sjølve som har valt ikkje å vera der avgjerdene blir tekne. Men eg er iallfall heilt sikker på at dersom me hadde valt ei anna tilknytingsform, kunne me ha tryggja interessene våre på ein mykje meir offensiv måte enn det som er tilfellet ved EØS-avtalen. No er det slik at EØS-avtalen er i stadig utvikling. Då ho var ny, var det fokus på Nord-Europa. Ettersom nabolanda våre har blitt medlemer og det er stadig fleire land frå Aust-Europa som bankar på EU si dør, veit me at fokus vil skifta. Så vidt eg skjønar, er det slik at alle i denne salen ønskjer dei austeuropeiske og mellomeuropeiske landa som no bankar på EU si dør, velkomne. Det er altså slik at EU snart vil få ti nye medlemsland. Dette vil påverka EU. Dermed vil det påverka EØS, og dermed vil det også påverka Noreg. Eg er redd for at dei norske interessene vil hamna endå meir i bakleksa enn det som er tilfellet i dag. Det er slik at stadig vekk er Noreg blant dei landa som er mest tilpassa EU-regelverket. Det er ikkje nødvendigvis negativt, men det er likevel eit paradoks. Det viser at svært mykje av regelverket vårt blir vedteke som følgje av vedtak i EU, og eg trur at det vil bli vanskelegare og vanskelegare å tryggja interessene våre berre frå utsida. Som leiar av næringskomiteen har eg tett kontakt med næringslivet. Eg besøkjer veldig mange bedrifter, og oftare og oftare blir eg konfrontert med at EØS-avtalen har store manglar i forhold til deira daglege drift. Særleg gjeld dette for fiskeria. Vi veit at desse problema kan me ikkje løysa med den tilknytinga som me i dag har til EU. Det har blitt hevda at EØS-avtalen er ein husmannskontrakt. På ein måte kan me seia det, fordi me har fått lov til å dyrka vår eigen vesle del av den europeiske marknaden, men me har ikkje innverknad på kva for reglar som gjeld på denne marknaden. Men det er altså slik at alternativet til denne kontrakten er å regulera vårt forhold gjennom lausgjengarlova. Iallfall trur ikkje eg at det er ein betre måte å gjera dette på. Eg føler at me her har behov for ein debatt. Etter mitt syn er det slik at EØS-avtalen er i ferd med å gå ut på dato, anten me likar det eller ikkje.