Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2016-06-06:
Da Stortinget vedtok samhandlingsreforma, var det eigentleg ein ganske stor dag, synest eg. Da skulle vi ta eit oppgjer med den utviklinga som hadde vore i helsetenestene inntil da, nemleg at det hadde vore ein uhøveleg stor vekst i sjukehussektoren, medan kommunehelsetenesta ikkje var utbygd på den måten som ho burde. Fleire har sagt at det var ein retningsreform, og ja, det var ein retningsreform. Det vi sa, var at sjukehusa no skulle få mindre av meir, at hovudvekta av veksten i helsetenesta no skulle skje i kommunane, og bakgrunnen var at vi trong meir førebyggjande innsats, vi hadde utfordringar i kommunehelsetenesta med fleire eldre, og vi var nøydde til å innretta helsetenestene våre på ein heilt ny måte. Det var veldig nøyaktig skissert i samhandlingsreforma kva vi såg føre oss, og det er viktig at alle har det klart føre seg. Så var det tatt i bruk økonomiske betalingsordningar og finansielle ordningar for å understøtta den endringa som skulle skje i helsevesenet. No har vi fått ein riksrevisjonsrapport, og det er eg veldig glad for, for med alle slike reformer er det veldig viktig å sjå til undervegs at utviklinga går slik som vi hadde forventa. Eg må seia det at vi godt kan gå inn i detaljane her på dei forskjellige tiltaka, men i stort så viser riksrevisjonsrapporten at med tanke på det viktigaste med samhandlingsreforma, har vi mislukkast, nemleg når det gjeld å vri innsatsen i helsevesenet frå sjukehus og til kommunane, at hovudveksten no skal skje i kommunane, det er her vi skal få ein kapasitetsvekst. Det Riksrevisjonen påpeiker, er at nettopp det som var premissen for heile reforma, ikkje har skjedd, at kommunane i liten grad har auka kapasiteten og styrkt kompetansen etter innføringa av samhandlingsreforma. Når vi ikkje klarar det, da kan vi diskutera og kritisera kvifor ting vert som dei vert på dei enkelte felta, men så lenge kommunane ikkje har fått auka kapasitet og styrkt sin kompetanse, har vi ikkje lukkast, og det må vi jobba for, elles er dette her ingen vits i. Ja, kommunane har tatt over pasientane som tidlegare låg ferdig behandla, med det er jo inga nyheit. Akkurat det var heller ikkje noko nytt da vi innførte samhandlingsreforma, det var betalingsplikta som da skulle gjelda frå dag éin, den gjaldt tidlegare frå dag ti. Rapporten til Riksrevisjonen viser at desse har kome ut av sjukehus. Det er bra, dei har betre av å vera i ein kommune. Men det som ikkje er bra, er det som representanten Lundteigen sa, at vi ser at det òg kan vera ei endring i faktiske liggjedøgn. Derfor melder både fastlegar og sjukeheimar at mange pasientar er så dårlege at dei synest det er vanskeleg å finna eit godt nok tilbod ute i kommunane. Så viser Riksrevisjonen til at det finst lite kunnskap om kvaliteten. Ja, det er heller ikkje bra, sjølvsagt. Men det statsråden seier, er at no skal vi få eit kommunalt pasient- og brukarregister. Ja, på sikt vil vi da få meir kunnskap om kva som er tilstanden ute i kommunehelsetenesta, men eg synest at å venta i to–tre år for å få vita meir om det som føregår akkurat no når det gjeld f.eks. dei utskrivingsklare pasientane, er defensivt. Vi veit òg at reinnleggingar har auka med 2 pst. Reinnleggingar og 2 pst. kan høyrast uskuldig ut, men for dei eldre dette gjeld, kan det vera store skjebnar inn i den reinnleggingsauka. Så til kommunalt strakshjelp døgntilbod, som òg var eit innhald i samhandlingsreforma. Eg vil ta avstand frå det som statsråden sa om at samhandlingsreforma ikkje hadde innhald, at det berre var betalingsordninga. Kommunalt strakshjelp døgntilbod var ei ny teneste som kom, eit nytt ansvar som vart lagt til kommunane og skulle sjåast i samanheng med kommunal medfinansiering, for da hadde kommunane ein alternativ plass å leggja inn ein pasient. Når vi no ser at det ikkje vert nytta på ein måte eller i eit omfang som intensjonen sa, er eg einig med statsråden i at vi får gi det litt meir tid. Men det som er alvorleg, er at grunnen til at legar ikkje legg inn, er at ein ikkje er heilt sikker på kvaliteten i tilbodet og kva slags pasient dette er. Det eg synest er uansvarleg, er at i ein sånn situasjon skal regjeringa innføra kommunal strakshjelp for psykiatri- og ruspasientar allereie frå nyttår. Ingen kommunar er førebudde på det, og eg fryktar for at pasienttilbodet kan verta lidande. Når det gjeld samarbeidet om pasientar, heiter det jo samhandlingsreforma, det var for at vi skulle få betre samhandling mellom kommune og sjukehus. Det er på ein måte kanskje det mest alvorlege med heile riksrevisjonsrapporten – iallfall er det ein av dei tinga eg synest er trist – at ein samhandlingsreform ikkje har fått til betre struktur på nettopp samhandlinga. Ein lovfesta at det skulle vera samarbeidsavtale mellom sjukehus og kommune, og det trudde vi skulle på ein måte føre til at iallfall kommunane var betre rusta opp mot føretaket. Men vi ser òg frå tilbakemeldingar at her må ein følgja opp enda meir nøye, når det gjeld dette med individuell plan osv., at det vert brukt på ein annan måte, og at ein må sikra desse heilskaplege pasientforløpa. Dette er eit ansvar som eg forventar at Helse- og omsorgsdepartementet følgjer opp. Vi har lovforankring av dette samarbeidet, og vi må sørgja for at samarbeidsavtalane verkar sånn som vi hadde tenkt. Når det gjeld rus- og psykiatriområdet, er det mange som seier at desse pasientane ikkje var ein del av samhandlingsreforma. Det er ikkje korrekt. Dei var ikkje ein del av betalingsordningane, på same måte som kreftpasientar ikkje var ein del av medfinansieringsordninga, fordi dette var ein retningsreform, og da begynte ein med nokre pasientgrupper. Vi uttalte da vi vedtok samhandlingsreforma, at det var eit klart mål å vidareutvikla dette til rus- og psykiatrifeltet, og vi fekk faktisk kritikk frå dagens posisjonsparti, altså regjeringspartia. Når eg no likevel er bekymra for å innføra desse betalingsordningane allereie i 2017 og 2018, er det nettopp Riksrevisjonens rapport som gjer at eg er bekymra for det. Når dei seier at tilbodet innanfor rus og psykiatri ikkje er styrkt i desse åra, at ein har hatt ei nedbygging av døgnkapasiteten, altså senger, på 10 pst. på 4 år, frå 2010 til 2014, når 70 pst. av kommunane seier at dei har ikkje auka talet årsverk, og når tal frå Statistisk sentralbyrå seier at årsverksatsen når det gjeld psykisk helse, faktisk ikkje har auka i kommunane – nemneverdig, iallfall – sidan 2008, har jo rus- og psykiatrifeltet eit heilt anna utgangspunkt enn det som kommunehelsetenesta og eldreomsorga hadde da vi innførte det for dei somatiske pasientane. Statsråden seier i svar her at årsverk ikkje betyr noko, eller at han ikkje legg sånn vekt på det. Det er eg ueinig i. Når ein ser på det som vert sagt om å prioritera psykisk helse i føretaka med den gylne regel, er jo den sterkt kritisert fordi det ikkje verka. Det har vore ei nedbygging i døgnplassar. Eg vil understreka at det har vore ei villa fagleg og politisk nedbygging av døgnsenger. Det eg kritiserer, er at det skjer utan at kommunane har fått bygd opp sin kapasitet i forkant. Når vi veit at våre føresetnader om auka kapasitet i kommunen ikkje har vorte følgt opp, er det ikkje rart at ein får melding om at det ikkje har vorte fleire langtidsplassar, det har ikkje vorte fleire korttidsplassar, det har ikkje vorte den auka i legeårsverk, det har vorte dobbelt så mange legar tilsett på sjukehus på desse åra. Det eg hadde håpa, var at Stortinget, når vi behandlar denne riksrevisjonsrapporten, var heilt samstemde på kva vi no skal gjera for å sikra samhandlinga, kva vi skal gjera for å sikra strakshjelp-tilbodet, kva vi skal gjera for å sikra dei utskrivingsklare pasientane, kva vi skal gjera for å unngå reinnlegging, og ikkje minst korleis vi skal sikra at kommunane får den veksten som er nødvendig for å kunna laga desse tilboda. Eg synest statsråden i sitt innlegg her i salen undervurderer Kommune-Noreg og undervurderer helsefagarbeidarar, legar, sjukepleiarar og sånt, med omsyn til at dei ikkje ønskjer å jobba ute i kommunane, ikkje ønskjer å jobba i ein småkommune, når han set likskapsteikn mellom kommunereform og samhandlingsreform. Eg har ikkje lese eitt ord i denne rapporten som seier at dette er eit problem i småkommunar og ikkje i dei store. Eg har lese ein del andre evalueringar av samhandlingsreforma, og når det gjeld betalingsplikt for utskrivingsklare pasientar, er det dei store bykommunane som har hatt det største problemet. Når det gjeld desse strakshjelp-sengeplassane, var det i mitt fylke iallfall Bergen som var aller, aller sist ute med å etablera det. Det som var flott med samhandlingsreforma, var at så mange kommunar var veldig engasjerte og hadde ein vilje til å ta meir ansvar, til å auka kompetansen sin, og det skal vi halda fast ved. Eg har stor tru på at den viljen er til stades. Det er avhengig av at Stortinget gjer dei rette vedtaka.