Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2011-11-24:
Statsbudsjettet for 2012 inneheld 139 helsemilliardar. Noreg brukar flest offentlege kroner til helse per innbyggjar. Nordmenn har god helse, og stadig fleire overlever alvorleg sjukdom. Stadig fleire mottek omsorgstenester. Levealderen er høg og aukande. Men vårt luksusproblem er at vi brukar for mange helsekroner på dyr reparasjon og for lite på førebygging. Etter at staten overtok sjukehusa, blei sjukehusbudsjetta dobla på få år. Nye legeårsverk har dei siste åra i all hovudsak kome i sjukehus, ikkje i kommunehelsetenesta. Spesialisthelsetenesta har prega både utdanning, forsking, organisering og finansiering innan helse. Høgspissa fagmiljø har høg prestisje, mens grunnleggjande breiddekompetanse, som den som er i lokalsjukehusa, blir lite verdsett, sjølv om mellom 60 og 70 pst. av pasientane som er innlagde på sjukehus, blir behandla på lokalsjukehusnivå. Ubalansen i den statlege og kommunale helsetenesta oppmuntrar i realiteten til eit overforbruk av spesialisthelsetenester. Fleire hevdar no at nettopp dette bidreg til dei helsekøane som er i Sjukehus-Noreg i dag. Derfor må systemet endrast. Statsbudsjettet for 2012 markerer òg at ein startar ei slik omstilling av helsevesenet i Noreg. Samhandlingsreforma er ei retningsreform – ei samfunnsreform og ei reform for meir desentralisering av helsetenester. Samhandlingsreforma skal styrkja primærhelsetenesta, som er grunnmuren i det norske helsevesenet. Folk skal få helsetenester nærare der dei bur. Veksten i helse- og omsorgsbudsjetta skal koma i kommunane. Førebuingane til reforma er godt i gang. Ny folkehelselov og ny kommunal helse- og omsorgstenestelov gjeld frå nyttår. Det er løyvt midlar til etablering av lokalmedisinske senter og frisklivssentralar. Kommunane får økonomisk ansvar for utskrivingsklare pasientar og får overført milliardar til medfinansieringsansvar for medisinske innleggingar på sjukehus. Frå 2016 får kommunar plikt til å oppretta døgntilbod for akutt hjelp. Dette betyr at kompetansearbeidsplassar skal flyttast ut i kommunane. Det er ei heilt rett utvikling. Vårt mål med Samhandlingsreforma og helsebudsjettet er å kanalisera helsepengane slik at vi får ein helsepolitikk med hjarta på rette staden, ein helsepolitikk som ikkje skapar meir sosiale skilnader, men som yter mest hjelp til dei gruppene som treng det mest. Det finst rapportar som indikerer det motsette, at legar i dag brukar mest tid og ressursar på pasientar med høgast utdanning og høgast inntekt, og at fritt sjukehusval er ei ordning for dei ressurssterke og dei yngste. Pasientrettar og fritt sjukehusval må derfor aldri bli eit mål i seg sjølv. Fokus på rettar og klagemoglegheiter har aldri lyfta dei minst ressurssterke pasientgruppene i samfunnet, men favorisert dei andre. Marknadstankegangen i helsevesenet har altså sine tydelege baksider. Helsevesenet skal målast på kvalitet. Statsbudsjettet inneheld mange tiltak for å betra kvaliteten i helsetenesta. Det er bra. Senterpartiet vil her framheva det heilt grunnleggjande i helsetenesta, nemleg møtet mellom pasient og helsearbeidar, møtet mellom pasient og lege. Det krev tid, og det må gi rom for å skapa tillit, det må gi tryggleik, og ein må kunna visa respekt. Kvalitetssatsinga i helsevesenet startar her – heilt enkelt. Sjølv om vi har mange helsemilliardar, er det feil å tru at ikkje vi òg må prioritera. Eit eksempel er at det i 2008 var om lag 4 000 innleggingar i norske sjukehus forårsaka av alkoholrelaterte skadar – 4 000 sjukehussenger. Politisk småkrangling om skjenketider blir småtteri i dette biletet. Vi kan ikkje tillata oss ikkje å førebyggja meir når vi ser på at milliardar renn ut, at sjukehussenger blir fylte opp, og at helsekøane stig. Vi kjem heller ikkje utanom at vi må skapa tydelege skilje mellom kva for helsetilbod som er eit offentleg ansvar, og kva den private marknaden må ta seg av. Skal vi utforma eit betre helsevesen for framtida, må vi prioritera hardare, vi må førebyggja meir, og vi må visa med tiltak at vi meiner noko med det.