Olav Akselsen (Arbeiderpartiet), 1999-03-26:
Me har alle eit ansvar for å finna balansen mellom omsynet til naturen rundt oss og omsynet til samfunnet rundt oss. Me er vel alle i denne salen einige om at me skal bruka omgrepet berekraftig utvikling som ei rettesnor for arbeidet vårt, og at utviklinga av samfunns- og næringslivet skal gå hand i hand med omsynet til miljøet. Dessverre er det ikkje alltid dette går. Av og til kolliderer desse ulike interessene, og då må ein gjera eit val, ein må velja det eine framfor det andre. Resultatet av dette valet kan vera avhengig av kvar ein står og ulik ståstad. Eg trur at desse ulike interessene er noko av bakgrunnen for det regelverket me har på dette området i dag. Rett etter regjeringsskiftet var det eit sterkt fokus på overprøving av lokale vedtak. Dette var grunngjeve i nasjonale interesser. Det blei skapt eit inntrykk av at ein hadde sett i kraft ein ny politikk på dette området. Det var difor rett å be om ein gjennomgang av dette sakskomplekset med sikte på å finna ut om dette var tilfellet. Forslagsstillarane viser særleg til overprøvinga av Jondal kommune sin kommunedelplan for Hereiane. Jondal er ein typisk distriktskommune som slit med å halda oppe folketalet og dermed det kommunale tenestetilbodet. Mangel på heilårs arbeidsplassar er noko av problema dei slit med i Jondal. Utviklinga av det lokale næringslivet er difor svært viktig for kommunen, og òg viktig for kommunen si framtid. Hereiane er eit snautt fjellparti nord for Jondal sentrum. På grunn av den spesielle kvaliteten på fjellet der melde det seg interessentar som ønskte å starta med masseuttak i området. Lokalt såg dei på dette som ein kjærkomen sjanse til å få i gang lokal næringsutvikling, og det var attpåtil basert på lokale ressursar. For å leggja til rette for ei slik utvikling blei det sett i gang eit planarbeid. I dette arbeidet hadde kommunen nær kontakt med fylkeskommunale og statlege etatar. Då kommunestyret handsama denne planen, låg det ikkje føre motsegner frå nokon instansar med slik rett. Tvert imot var det slik at både fylkesutvalet og fylkesmannen i Hordaland stilte seg positive til desse planane, ikkje minst sett ut frå behovet for næringsutvikling i Jondal. Difor var overraskinga stor då Miljøverndepartementet vedtok å overprøva ein arealplan utarbeidd i tråd med kokeboka og med støtte frå regionale og statlege styresmakter. Med dette vedtaket fråtok ein ein utkant retten til å vurdera ei eventuell næringsetablering på grunnlag av ein lokal ressurs. Lokaldemokratiet blei overkjørt. At lokale og nasjonale interesser i enkelte tilfelle står mot einannan, er me alle klar over. Det er Miljøverndepartementet sitt ansvar å sjå til at dei nasjonale interessene blir ivaretatt. Men det er òg Miljøverndepartementet og Regjeringa sitt ansvar å ta omsyn til lokal innsikt og lokalt demokrati. Sjølv om Miljøverndepartementet har retten til og høvet til å overprøva vedtak, må denne retten praktiserast med stor varsemd. Særleg må det vera tilfellet der det ikkje har kome nokon lokale motsegner, slik som i tilfellet Jondal. Eg hadde tenkt å be miljøvernministeren, men sidan ho ikkje er her, vil eg be næringsministeren om å gjera litt meir greie for kvifor ein i dette tilfellet fann å villa overkjøra lokaldemokratiet. Brevet frå miljøvernministeren viser at det er svært sjeldan at så skjer. Men då kan det vera ein endå større grunn for Stortinget til å få innsikt i kva slags vurderingar ein har gjort seg når så skjer. Og eg vil seia at i Jondal sitt tilfelle er det ei mager trøst at det er svært få andre kommunar som får underkjent sine lokale planar. Eg vil difor be representanten frå Regjeringa seia litt om kva ein la vekt på når ein i dette til-(Akselsen) fellet fann ut at ein skulle overprøva både lokale, regionale og statlege styresmakter. (Akselsen) Me snakkar her om ein distriktskommune som har mykje urørt natur. Det er sjølvsagt eit gode, men det må ikkje bli slik at storsamfunnet ser på urørt natur som eit gode som ikkje skal kunna takast i bruk lokalt. Og det må vera lov å stilla seg spørsmålet: Hadde dette prosjektet blitt stoppa dersom det låg i ein forstad f.eks. til Oslo eller i ein av dei andre store kommunane i landet? Storsamfunnet har fråtatt lokalsamfunnet i Jondal moglegheita til å få til lokal næringsutvikling. Då er det etter mitt syn òg storsamfunnets ansvar å vera med og hjelpa fram alternativ. Eg kunne tenkja meg å spørja statsråden om ein vil ta kontakt med Jondal, slik at storsamfunnet òg viser interesse for å hjelpa kommunen framover. Me veit at det i ein del andre tilfelle der ein ikkje har fått lov til å byggja ut lokale ressursar, f.eks. i Stryn, frå storsamfunnets side er utbetalt erstatningar. No trur ikkje eg at dei som driv kommunepolitikk i Jondal, er interesserte i noka pengeoverføring. Dei er derimot interesserte i ei varig utvikling av næringslivet sitt, og eg har stor tru på at dei ønskjer og treng både kontakt med og støtte frå sentrale styresmakter for å få til dette. Når me i Arbeidarpartiet ønskte å få ein gjennomgang av praktiseringa av dagens regelverk, så var det – som eg sa innleiingsvis – ikkje minst på bakgrunn av at ein gjennom media kunne få inntrykk av at ein ny praksis var sett i gang. Ein bad om å få denne gjennomgangen, og etter mi meining er det blitt etterkome, i og med at Miljøverndepartementet i eit svært grundig og fyldig brev til komiteen har greidd ut om dagens praksis. I tillegg er det sagt at ein skal setja ned eit planlovutval som vil sjå på dette i ein større samanheng. Sjølv om ein kan setja spørsmålsteikn ved og eventuelt vera ueinig i enkelte avgjersler fatta etter skjønn, er ein ikkje nødvendigvis ueinig i sjølve systemet. Etter mitt syn har alle intensjonane i Arbeidarpartiets forslag blitt fanga opp i den behandlinga som Stortinget har føretatt. Eg ser likevel at det er eit mindretal som ønskjer å halda fast ved forslaget, og det stiller eg meg noko undrande til. Eg trur faktisk eg vil nytta høvet til å sitera tidlegare statsminister og Høgre-leiar Jan P. Syse. Han pla seia noko slikt som at det som er i orden, skal ikkje reparerast. Etter mi meining har gjennomgangen denne komiteen har gjort, vist at sjølve systemet er i orden. Då er det eventuelt berre ønsket om å plaga Regjeringa som gjenstår som grunn for å halda fast ved dette forslaget. Det ønsket er tydelegvis større hjå Regjeringas samarbeids- og avtalepartnarar enn hjå opposisjonspartiet Arbeidarpartiet.