Rita Tveiten (Arbeiderpartiet), 1999-06-11:
Det er eit upresist spørsmål Inge Lønning stiller til statsråden. Kva slags valfridom innanfor norskfaget er det han har i tankane, og kva innsats er det han meiner skal konsentrerast om nasjonallitteraturen? Bakgrunnen for spørsmålet er: Norsk språk er under sterkt press.Det er trong for å styrkja det han kallar «vår nasjonale skriftkultur». Det er reist tvil i det han kallar «forskningsmiljøer» og mellom det han kallar «skolens folk» om obligatorisk opplæring i sidemål er eit framtidsretta bidrag til å styrkja skriftkulturen. Lat oss med ein gong slå fast at representanten Lønning ikkje konkluderer med eit spørsmål om korleis me kan styrkja norsk skriftkultur. Han spør om ikkje elevane skal få velja å lesa litteratur i staden for å skriva norsk. Dersom me skal styrkja skriftkulturen vår, startar me ikkje med å gjera det mogleg å velja vekk skriving av ei av dei to offisielle målformene her i landet. Det ville vera ei underleg styrking av skriftkulturen. Men ser me på den debatten som Inge Lønning viser til, blir spørsmålet klart nok. Det er eit ledd i delar av Høgre sitt arbeid for å gjera det mogleg å velja nynorsk vekk. I dette spørsmålet er som kjent Høgre sterkt splitta – valfridomspopulistane står imot dei kulturkonservative. Og trass i at Lønning har passa på å bruka uttrykka «nasjonal skriftkultur» og «nasjonallitteratur», er det ikkje kulturkonservatismen sitt ærend han går i denne saka. Premissane for Lønning sitt spørsmål er så galne som dei kan få vorte. For det fyrste har sidemålsdebatten i pressa i det siste vist at ein forskar har reist tvil om sidemålet. Men den tvilen kviler på den føresetnaden at det ikkje vert gjort noko for å skapa ei betre haldning til nynorsk mellom elevane. Professor Kjell Lars Berge seier òg at samfunnet bryr seg for lite om nynorsken «og har lagt en usynlighetsstrategi hvor nynorsken er blitt utsatt for maktovergrep». Lønning ber no statsråden om å gjera nynorsken endå meir usynleg. Skulefolk, som Lønning viser til, kan vera så mangt. Bladet Skolefokus nr. 4-99 er klar i sin konklusjon på leiarplass om at nynorsken må vera eit sjølvstendig fag i skulen. Ein annen premiss bak Lønning sitt spørsmål er at arbeidet med sidemålet gjer at resultata vert dårlegare i hovudmålet. Dette har delar av Høgre påstått, mens andre delar av Høgre veit at dette er ein påstand som det ikkje er grunnlag for. Redaktør Per Egil Hegge i Aftenposten meiner tvert om at «de som skriver best riksmål, er de som begynte med nynorsk». Elevane har klaga over lite eller inga undervisning, lite spennande undervisningsmåtar og over negative lærarar. Det er her utfordringane for norskfaget ligg, og dette går det an å gjera noko med. Det bør det gjerast noko med. Det krevst eit visst nivå for å sjå dette, og det gler meg at mange elevar faktisk gjer det, trass i at dårleg undervisning og negative haldningar er gjorde gjeldande, og haldningane til nynorsken er det Unge Høgre som skapar og byggjer opp om å forsterka. Det er leitt. Eg skal ikkje ta med sitatet frå Bergens Tidende, sjølv om eg òg hadde det med. Men eg trur ikkje det er statsråden som er på sida av debatten, men kanskje representanten Lønning.