Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2017-12-19:
Det meste som påverkar helsa i befolkninga, skjer utanfor helsesektoren. Når Senterpartiet i sitt alternative budsjett legg til rette for god økonomisk fordeling mellom grupper i samfunnet, bidrar det til utjamning og små forskjellar mellom folk. Det er den aller viktigaste helsepolitiske prioriteringa, for sosiale helseforskjellar er vår tids helsepolitiske utfordring. Levealder og helse er i dag avhengig av utdanningsnivå og inntekt. Målet for helse- og velferdspolitikken til Senterpartiet er å skapa helsefremjande samfunn, førebyggja sjukdom og utjamna geografiske og sosiale helseforskjellar. Nyleg kom ein rapport frå Folkehelseinstituttet om dødsrisiko. Han viste at vi har mindre risiko for å døy av folkesjukdomar no enn før. Det er ei gledeleg utvikling. Risikoen for å døy av hjarte- og karsjukdomar er halvert på 20 år. For kreft er risikoen redusert med rundt 16 pst. Ei anna hyppig dødsårsak no er demens. Men rapporten viste òg at det er store fylkesvise forskjellar og bydelsforskjellar og også forskjellar mellom utdanningsgrupper i levealder. Dei ti siste åra har dødelegheita vore høgast i Finnmark og lågast i Sogn og Fjordane. I Oslo er ein omtrent på landsgjennomsnittet, men forskjellane mellom bydelane i Oslo er større enn dei som er mellom fylka. Fortsett arbeid for å styrkja folkehelsa og gi alle like moglegheiter til gode leveår og eit langt liv er difor ei sterk prioritering i det alternative statsbudsjettet til Senterpartiet. Senterpartiet er bekymra for det offentlege helsetilbodet no. Etter fleire år med privatisering, sentralisering og stadig høgare krav til effektivisering må sjukehusa no gjera smertelege kutt. Vi er snart på god veg inn i eit todelt helsevesen. Nøytral moms, fritt behandlingsval, fleire tenester på anbod og høg grad av innsatsstyrt finansiering er òg drivarar i denne negative utviklinga. Senterpartiet vil gjera systemgrep for å sikra eit helsevesen som har tid til det som helsevesenet er til for, nemleg å møta pasientane. Vi vil ha ein tillitsreform i helsevesenet, der rapportering og sentralisert leiing vert erstatta av lokal leiing og tillit til førstelinja. Vi vil erstatta føretaksmodellen med ein forvaltningsmodell, med folkevald styring og rammefinansiering etter behov. I statsbudsjettet for 2018 reduserer vi graden av innsatsstyrt finansiering til 30 pst. Like mykje helsetilbod vert gitt i kommunane som på sjukehus, utan at det får det same fokuset. Senterpartiet meiner at tida for forsøk må vera forbi. Det er på tide å styrkja basistenestene i helsetenesta vår. Vi må styrkja grunnfjellet. Nok er nok – med forsøk etter forsøk. Vi har forsøk med statleg finansiering av eldreomsorga, vi har forsøk med å la kommunane overta drifta av distriktspsykiatrisk senter, vi har forsøk med at kommunane skal ha ansvaret for tannlegetenestene. Vi har forsøk med primærhelseteam, pilot på legevakt, osv. Men det hjelper ikkje å laga nye forsøk og pilotar når grunnfjellet vaklar. Ein får aldri effekt av noko primærhelseteam utan at fastlegeordninga er solid og berekraftig. Utan ei solid fastlegeordning vil vi heller aldri få ei god legevaktsordning, for det er dei same legane vi snakkar om. Det handlar om folk. Difor prioriterer Senterpartiet fastlegeordninga spesielt i sitt alternative budsjett. Vi prioriterer òg ein kommunal opptrappingsplan for rus og psykiatri, for vi prioriterer dei som har størst behov. Vi styrkjer òg habiliterings- og rehabiliteringsfeltet i kommunane, for kronikarane vert ikkje tilgodesette nok med det statsbudsjettet som fleirtalet har gått inn for. Vi prioriterer basistenestene, det heilt enkle, for det er her det er størst behov no. Vi har god råd i Noreg når vi kan sløsa slik med menneskelege og økonomiske ressursar i helsetenesta vår. Når legar på sjukehus brukar under 50 pst. av arbeidsdagen sin på direkte pasientrelatert arbeid, er det systemet som er galt. Når Helse Sør-Aust kan rota bort hundrevis av millionar kroner på IKT-prosjekt, er det eit politisk ansvar, det er ein skandale. Når innføring av konsernmodell i forvaltninga gjer at Folkehelseinstituttet tapar millionar, er det marknadsrettinga frå regjeringa og den misforståtte effektiviseringspolitikken det gjeld – og det har sin pris. Vi vil skapa eit solid helsevesen for framtida, og da treng vi ein ny kurs. Med dette tar eg opp forslaga som Senterpartiet står aleine om, og dei forslaga vi står saman med andre parti om. Eg vil òg signalisera at vi støttar forslaget frå Raudt om Odda sjukehus.