Bjørn Lødemel (Høyre), 2012-04-17:
Forureining kjenner som kjent ingen landegrenser. Det hjelper lite med ein ambisiøs miljøpolitikk med strenge utsleppskrav for eigen industri dersom utsleppa kjem frå andre land. Det har vi m.a. i lang tid erfart på Sørlandet, der sur nedbør frå kontinentet, særleg frå land i Sentral- og Aust-Europa, lenge gjorde at laksen var utrydda frå fleire elvar og vassdrag. No er heldigvis utsleppa av svoveldioksid og andre miljøskadelege utslepp gått ned som følgje av ei rask teknologisk utvikling og nedlegging av gammal, forureinande industri i Sentral- og Aust-Europa. I Finnmark slit dei dessverre framleis med betydelege forureiningar og sur nedbør frå naboland. Dei alvorlege miljøforureiningane i form av svovelutslepp frå den russiske industrien i Nikel, berre få kilometer frå den norske grensa, har vore på den politiske dagsordenen lenge. Allereie i 1989–1990 tok Syse-regjeringa initiativ til at Noreg skulle bidra økonomisk til å redusere dei miljøskadelege utsleppa nær den norske grensa frå det dåverande Sovjetunionen. Denne forureininga er ikkje eit stort problem for Russland aleine, den er også eit stort problem for Noreg. I 1999 blei det inngått ei avtale med Russland om bygging av ein ny reinseovn og tilhøyrande svovelfabrikk i Nikel. Investeringane var planlagde til om lag 93,5 millionar dollar og skulle finansierast med tilskot frå Noreg på 270 mill. kr, tilskot frå Sverige på tre millionar dollar og lån frå Den nordiske investeringsbank på 30 millionar dollar. Resten skulle finansierast som eigendel frå det russiske selskapet Norilsk Nickel. Dette skulle gje ein reduksjon i utsleppa frå smelteverket av svoveldioksid, støv og tungmetall på minst 90 pst. i forhold til 1999 dersom prosjektet blei gjennomført. Dette ville gjeve ei merkbar forbetring av helse og miljø lokalt på Kolahalvøya, og for miljøet i Finnmark. Ombygginga starta i 2002, og om lag eit halvt år forseinka kom ho i gang. Dessverre har prosjektet fått ei lang rekkje nye forseinkingar som følgje av tekniske problem på russisk side. Forseinkingane har også ført til auka kostnader. I budsjettproposisjonen for 2010 blei Stortinget gjort kjent med at sidan leiinga i Norilsk-konsernet enno ikkje hadde teke stilling til framtida for smelteverket i Nikel, var modernisering av smelteverket, i tråd med avtalen med Noreg, ikkje lenger aktuelt. Tida var då for knapp til at eit modernisert smelteverk som møter miljømåla i avtala med Noreg, kunne stå ferdig i 2010. Høgre støtta regjeringa si avgjerd om å avvikle den norske støtta til modernisering av smelteverket i Nikel. Den manglande framdrifta på russisk side, og ikkje minst at eigarane i Norilsk Nickel har hatt store fortenester frå fabrikkane dei seinare åra, gjer at det er vanskeleg å forsvare å løyve norske midlar til dette prosjektet. Den russiske industrigiganten Norilsk Nickel er verdas største produsent av nikkel og palladium og hadde i 2010 ei omsetning på 15 milliardar dollar. Her er det altså fullt mogleg for den som har ansvaret for forureiningane, også å finansiere nødvendig modernisering og reinsetiltak. Her bør absolutt forureinar betale. Etter 20 år med forhandlingar om miljøtiltak opplever vi dessverre at ingen ting har skjedd på russisk side, trass i at både Noreg og andre nordiske land tidlegare har sett av eit pengefond til reinseteknologi. Å redusere utsleppa frå industrien på Kolahalvøya er først og fremst eit russisk ansvar. Det gjeld også finansieringa. Men det betyr ikkje at det ikkje er ei viktig oppgåve for norske myndigheiter å leggje press på Russland for at dei skal ta sitt miljøansvar. Skal vi løyse problema med forureiningar over landegrensene, er vi avhengige av effektive internasjonale avtaler. Derfor har vi fått Kyoto-avtala, som regulerer utsleppa av klimagassar, derfor fekk vi Montreal-avtala, som regulerer utslepp av karbonnedbrytande gassar, og derfor har vi fått Gøteborg-avtala, som regulerer bl.a. utslepp av NOx – for å nemne tre i ei lang rekkje internasjonale avtaler. Derfor er vi også avhengige av ei avtale med Russland, anten ei bilateral avtale eller ei meir omfattande multilateral internasjonal avtale, for å redusere deira svovelutslepp. Det er viktig med ein kontinuerleg, aktiv politikk overfor Russland for at dei skal setje i verk tiltak som kan redusere svovelutsleppa frå Nikel. Erfaringane så langt har dessverre ikkje vore positive, men vi må likevel halde fram arbeidet med å få russarane til å følgje opp sine forpliktingar.