May-Helen Molvær Grimstad (Kristelig Folkeparti), 2000-10-20:
Stortingsmeldinga om forbrukarpolitikk som sentrumsregjeringa la fram i 1998, har blitt liggjande ei stund, men no har den omsider – etter regjeringsskiftet og komitehandsaming – kome fram til handsaming her. Det var på høg tid med ein overordna diskusjon om forbrukarpolitikk. Viktige tema i meldinga er berekraftig utvikling og miljø- og fordelingsaspektet nasjonalt og internasjonalt. Kristeleg Folkeparti meiner at også verdiar som forvaltaransvar og livskvalitet skal vere ein viktig og integrert del av forbrukarpolitikken. Forbrukarpolitikk har tradisjonelt vore definert som ein politikk for å styrkje forbrukarane si stilling i marknaden. Kristeleg Folkeparti meiner at miljø- og fordelingsutfordringane gjev nye og meir langsiktige perspektiv til forbrukarpolitikken. Veksten i forbruket av knappe naturressursar i Vesten kan ikkje halde fram i det tempoet vi har i dag. Ein framleis sterk vekst i forbruket er ikkje i samsvar med ei berekraftig utvikling. Vi i det rike Vesten har eit særleg forvaltaransvar. Det forvaltaransvaret vil Kristeleg Folkeparti ta på alvor. Vi vil ikkje reindyrke ei haldning i retning av å forbruke mest mogleg til lågast mogleg pris. Mange sentrale tema blir handsama i St.meld. nr. 40: modernisering av offentleg sektor, matvarespørsmål, marknadsføring, fjernsal og IKT, produkttryggleik, forsikring, bank- og kredittenester, gjelds- og betalingsproblem, kjøp av bustad, forbrukarundervisning, tvisteløysing og framtidig organisering av forbrukarapparatet. Dette er viktige tema, men ein rekk ikkje å kome inn på alle i eit 5-minuttsinnlegg. Eg vil spesielt stoppe opp og peike på at det må liggje eit verdigrunnlag i botnen når vi skal utforme ein forbrukarpolitikk – eit verdigrunnlag som gjev retning når det gjeld forbruksnivået, samansetjinga av forbruket og konsekvensane for miljøet som følgje av forbruket. Undersøkingar i tiårsperioden 1985-1995 om livskvalitet viser at ein markant auke i mengda av eignelutar ikkje har gjort oss meir nøgde. Kristeleg Folkeparti synest det er positivt at forbrukarmeldinga reiser denne verdidebatten, nettopp i ei tid der alt tyder på at vi i stadig sterkare grad er prega av materielle verdiar. På bakgrunn av dette vil eg spesielt stoppe opp ved det særskilde ansvaret vi har for barna og dei unge sitt møte med den kommersielle marknaden. Kristeleg Folkeparti ser med redsel på ei utvikling der barn og unge i aukande grad er målgruppe for marknadsføring. Eg har notert meg at Forbrukarombodet har registrert ein aukande tendens til bruk av aggressive verkemiddel som vald i reklamen. Trenden i salsframstøytar overfor barn og unge er i aukande grad innslag som skal vekke merksemd ved å sjokkere eller bryte grenser. Kommersialiseringa og ei meir aggressiv og målretta marknadsføring overfor barn og unge kan òg skape eit forkjært menneskesyn ved at mennesket sin verdi for einsidig blir knytt til kapasiteten som konsument. Men sjølv om vi av og til kunne ønskje det, er det ikkje slik at vi kan skru av informasjonsstraumen og kome attende til ei tid utan informasjonsstraum og kommersialisering. I den grad det er mogleg og nødvendig, må vi ha eigna tiltak som styrkjer barn og unge sin tryggleik og kunnskap i høve til å kunne takle og vurdere innhaldet i informasjon og reklame. Kristeleg Folkeparti stør derfor, saman med fleirtalet i komiteen, framlegget i stortingsmeldinga om å forby reklame retta mot barn. Vi stiller oss i innstillinga òg positive til framlegget om eit utval som skal sjå på og greie ut tiltak for å redusere det kommersielle presset på barn og unge. Matvaretryggleik har også fått ein del merksemd i innstillinga. Eit fleirtal understrekar at den helsemessige effekten av mat som inneheld genmodifiserte ingrediensar, må kartleggjast. Fleirtalet ber Regjeringa om å vurdere å innføre eit moratorium på slike produkt. Dette er viktig. Organiseringa av forbrukararbeidet i framtida har også fått merksemd. Kristeleg Folkeparti har støtta det vidare arbeidet med ein reformmodell som bør ta utgangspunkt i meiningsmessig uavhengigheit, eit nedanfrå og opp-perspektiv. Det er viktig med lokalt engasjement. Når det gjeld omorganisering av forbrukarapparatet, vil Stortinget få det tilbake som eiga sak. Det er viktig at Stortinget får kome tilbake til dette ved eit seinare høve. Eg tek opp dei forslaga der Kristeleg Folkeparti er medforslagsstillar.