Olaf Gjedrem (Kristelig Folkeparti), 1999-03-04:
Kommunalkomiteen støttar Regjeringa sitt forslag om at ny lov om husleigeavtaler skal erstatta gjeldande lov av 1939, husleieloven, og loven av 1967 som omhandlar husleigereguleringssaker. Sjølv om den norske utleigemarknaden er avgrensa og omfattar om lag 24 pst. av det totale talet på husvære, meiner komiteen at det er behov for eit lovverk som kan setja ramme for utleigeverksemda og klargjera rettar og plikter for utleigar og leigetakar. Regjeringa har ved lovframlegget sitt kome med framlegg som både varetek utleigar si interesse for å driva utleige, og sikrar leigetakaren trygge leigeforhold som gir butryggleik og føreseielege økonomiske forpliktingar. Fleirtalet i komiteen meiner at det er ein ubalanse i marknaden fordi talet på utleigebustader har gått ned. Dette har resultert i at leigeprisen, særleg i pressområda, er for høg. På denne bakgrunn meiner fleirtalet at staten bør medverka til å få bygd fleire utleigebustader i pressområda. Fleirtalet meiner òg at lovforslaga treffer loven sitt føremål, nemleg at alle skal ha vern mot vilkårleg og urimeleg handsaming, uavhengig av om ein er eigar eller leigar. Fleirtalet meiner det er viktig å streka under at leigarar skal vera trygge på at dei ikkje kan bli oppsagde utan sakleg grunn, eller at husleiga ikkje kan aukast utover det som blir rekna for rimeleg. Med dei justeringar som er i komiteen si innstilling, meiner fleirtalet at loven gjev tryggleik for at om det oppstår konfliktar, skal partane i fyrste omgang ha tilgang til organ som kan løysa tvisten utan å risikera både tidsmessige og økonomiske belastingar, noko ei direkte domsavgjerd vil føra med seg. Lovforslaget gjeld både leige av bustad og lokale. Departementet foreslår at det ikkje skal kunna avtalast eller gjerast gjeldande vilkår som er mindre gunstige for leigaren enn det som fylgjer av føresegnene i loven. Komiteen sitt fleirtal støttar dette. Komiteen merkar seg òg at Regjeringa foreslår at hovudregelen ved leige av lokale skal vera at loven skal kunna avvikast ved avtalar. Fleirtalet i komiteen støttar òg at klage på standarden på bustaden må fremjast innan rimeleg tid. Dette er meir fleksibelt enn dagens ordning som avgrensar denne retten til berre 14 dagar. Komiteen støttar vidare forslaget i den nye loven om å setja ei avgrensing på depositum og garanti på til saman maksimum seks månaders husleige. Komiteen støttar òg forslag om at utleige av bustad mot lån avviklast, då dette er ei ordning som har blitt brukt svært lite i dei seinare åra. Komiteen foreslår vidare i § 3-5 fjerde ledd i samråd med departementet at banken skal utbetala depositumet i staden for kan utbetala til leigetakaren ved utløpet av søksmålsfristen, dersom søksmål ikkje er reist. Fleirtalet i komiteen vil streka under at angsten for å bli ståande i lengre tid med økonomiske plikter gjennom lån osv. og ein leigetakar som har slutta å betala leige, vil vera ein av dei viktigaste uvissefaktorane for mange utleigarar. Derfor foreslår komitefleirtalet at etter at leigeforholdet er slutt, kan finansinstitusjonen utbetala skyldig leige frå kontoen om partane skriftleg har avtalt at leiga skal godskrivast annan konto i den same finans insinstitusjonen, og utleigaren har dokumentert tidspunktet for når betalingsplikta tok til å gjelda, og når den tok slutt. Komiteen støttar òg forslaget til føresegner om årleg indeksregulering av den opphavlege leiga og tilpassing til gjengs leige kvart tredje år. Fleirtalet i komiteen sluttar opp om forslaget om å avvikla husleigereguleringsloven i løpet av ti år. Grunngjevinga for dette er at det ikkje er ei einsarta gruppe med dårleg økonomi som bur i bustader som blir omfatta av denne loven, det vil seia bustader bygde før den andre verdskrigen: ca. 12 000 bustader i Oslo og 1 800 i Trondheim. Denne loven er eit lite målretta instrument for å hjelpa dei som har dårlegast økonomi eller størst problem på bustadmarknaden. Fleirtalet i komiteen går inn for at den årlege leiga skal kunna aukast med inntil 20 pst. av dagens leige, eksklusiv kommunale avgifter, kvart år i ni år framover. Det tiande året aksepterer komiteen at det blir føreteke ei full marknadstilpassing. Dette gjev dei som bur i desse bustadene, ei god overgangsordning for å tilpassa seg ein ny buutgiftssituasjon. Om enkelte familiar kjem i problem på grunn av at denne loven fell bort, viser komiteen til bustøtta som eit målretta hjelpemiddel for å ta seg av dei som har økonomiske problem. Komiteens fleirtal meiner det er positivt med nye reglar som tek sikte på å gje leigarar innverknad over forvalting og drift av eigedomane. På den eine sida er det klart at utleigar eig og tek alle avgjerder om eigedomen. På den andre sida er det positivt at leigaren får større innverknad over eigen busituasjon, bl.a. skal det kunna veljast ein tillitsvald som representerer leigarane overfor utleigaren. Dette vil gjelda i hus der eigaren har leigd ut meir enn fire husvære. Denne representanten skal ha rådgjevande myndigheit. Komiteens fleirtal er einig i at det i den nye husleigeloven blir foreslått eit vern mot å bli oppsagd av utleigaren. Fleirtalet er einig i at eit for strengt oppseiingsvern kan føra til reduksjon i det samla talet på utleigebustader. Samtidig finn fleirtalet at det er viktig å gje leigaren oppseiingsvern så han får nødvendig eller ynskjeleg butryggleik. Difor støttar fleirtalet departementets forslag om at tidsubestemte leigeavtalar berre kan seiast opp dersom det ligg føre særlege oppseiingsgrunnar. Fleirtalet ser òg positivt på at den nye husleigeloven nemner kva grunnar som gjev rett til oppseiing. Fleirtalet meiner at flest mogleg kontraktar bør vera tidsubestemte. Men fleirtalet meiner òg at det må vera rett å ha moglegheit til å inngå tidsavgrensa leigekontraktar, og støttar forslaget om at det blir sett ei minstetid på tre år. For å gå med på eit uttalt behov for tilbod om enkel tvisteløysing meiner komitefleirtalet at det vil vera rett å støtta initiativ teke av Norske Boligbyggelags Landsforbund, Norges leieboerforbund, Huseiernes Landsforbund og Forbrukarrådet om å oppretta eit husleigetvistutval. Husleigetvistane er ofte småe, tidkrevjande og kostnadskrevjande saker å føra for domstolsapparatet. I tillegg kjem ofte lang ventetid for å få saker opp for domstolane. Fleirtalet fremjar difor forslag om at det blir oppretta eit husleigetvistutval i Oslo som ei prøveordning for tre år. Dette utvalet bør ha representantar for leigar- og utleigesida og verta leia av ein nøytral formann med dommarkompetanse. Utvalet bør ha eige sekretariat som i tillegg til å førebu saka for utvalet, meklar mellom partane. Ein bør vurdera å knyta sekretariatet til Forliksrådet. Avgjerd i dette husleigetvistutvalet får same verknad som ein dom dersom den ikkje blir lagd fram for dei alminnelege domstolane. Fleirtalet går ut frå at kostnadene med ordninga i utgangspunktet bør dekkjast av dei sakførande partane. Elles støttar komiteen samrøystes framlegget om forenkling, slik at § 5-8 femte ledd andre punktum skal lyde: «For utmåling av erstatningen gjelder bestemmelsene i § 2-14 første, fjerde, femte og sjette ledd tilsvarende. » I tillegg vil eg på vegner av komiteen fremja ei presisering som eg har lagt på presidentbordet, og som vil bli delt om i salen i løpet av debatten.