Olav Akselsen (Arbeiderpartiet), 2007-12-05:
I desse dagar møtest verdas leiarar på Bali for å løysa vår tids kanskje største utfordring, klimaendringane. Alt tyder dessverre på at dette ikkje lenger berre er ein mogleg framtidig trussel, men allereie ein realitet. Temperaturen på jorda stig. Isen smeltar, ørkenen spreier seg, og meldingane om ekstremvêr kjem stadig hyppigare. Lat oss håpa at arbeidet på Bali vil føra oss nærmare ein ny internasjonal klimaavtale. Klimaproblema kan ikkje løysast av eit land åleine, men faren for at me alle blir ramma dersom ein ny avtale ikkje kjem på plass, er stor. Noreg skal vera ein pådrivar i arbeidet med ein ny internasjonal klimaavtale. Regjeringa har lansert kanskje verdas mest ambisiøse klimamål. Skal me lykkast i kampen mot eit klima i ulage, vil dette måtta påverka alt me gjer, og det må me òg visa i budsjetta våre. Dessverre tyder alt på at det er dei fattigaste landa som kan få dei største problema med eit endra klima. Ørkenspreiing, flaumar, orkanar og taifunar vil gjera størst skade i land med sårbar økonomi og låg levestandard. Klimaendringane er ein direkte trussel mot livsgrunnlaget til mange av dei fattigaste på jorda – noko som igjen kan føra til auka uro og konfliktar. Sidan klimaendringane alt er ein realitet, nyttar det ikkje lenger berre å fokusera på korleis me skal redusera utsleppa. Me må òg setja inn tiltak for å redusera skadeverknadene, særleg i dei fattige landa. Eg er derfor glad for den satsinga på klimatiltak som Regjeringa legg opp til i neste års statsbudsjett – tiltak som både vil redusera og mildna skadane i dei fattigaste landa. Skal me få utviklingslanda med på ein ny internasjonal klimaavtale, må dei rikaste landa gå føre med eit godt eksempel, og ikkje minst må desse landa vera med på å ta ein stor del av rekninga for framtidige klimatiltak. Det er eit samla storting som ønskjer at Noreg skal vera aktivt til stades i Afghanistan. Det er viktig å hugsa på at me har militære styrkar i landet fordi FNs tryggingsråd har bedt oss om det, og fordi den folkevalde regjeringa i landet har bedt om det. Målingar viser òg at det er stor oppslutning i det afghanske folket for dei internasjonale styrkane i landet. ISAF-styrkane har soldatar frå 36 land, inkludert Noreg. Desse styrkane er i Afghanistan på vegner av FN. Målet med innsatsen er å tryggja situasjonen, slik at ein kan få bygd det sivile samfunnet. Målet er at landet skal utvikla seg med demokratiske institusjonar og eit styringssystem som gjer at dei internasjonale styrkane kan reisa heim. Dessverre er det sterke motkrefter. Eg trur det er viktig at me minner oss sjølve om kven det var som styrte i dette landet før det internasjonale nærværet. Taliban-styret er eit av dei verste skrekkregima me har hatt i nyare tid. Grove brot på menneskerettane, drap og overgrep var ein viktig del av regimet sin politikk. At landet òg var ei frihamn for internasjonale terroristar som Al Qaida og andre, gjorde ikkje situasjonen betre. Det blir ofte fokusert på det som ikkje går bra i Afghanistan. Det er naturleg, men me må ikkje gløyma at det har vore eit dramatisk skifte til det betre for dei fleste som bur i landet. Det har for første gong vore mogleg å halda eit val i landet, og landet har no ein folkevald president og eit valt parlament. Fem millionar flyktningar har kunna venda tilbake, og langt fleire får i dag utdanning. Medan det var forbode å gje undervisning til jenter under Taliban, er det no over to millionar jentebarn som går på skule. Medan berre 9 pst. av innbyggjarane hadde tilgang til helsestell i 2002, har over 80 pst. av innbyggjarane i dag denne tilgangen. Kampen for eit stabilisert Afghanistan kan ein ikkje vinna med militære middel. Det er derfor viktig å få til ei sivil oppbygging av landet. Dessverre har det ofte vist seg at det er lettare å mønstra internasjonal støtte til militære aksjonar enn til gjenreising – slik har det òg vore i Afghanistan. Summen som er bruka på militære aksjonar og nærvær, ligg langt over det som er bruka til sivile formål og oppbygging. Noreg er eit av dei landa som har gjeve mest til oppbygging av det sivile samfunnet. Òg på neste års budsjett viser ein at dette er eit av dei viktigaste satsingsområda for Regjeringa. Det er positivt, og her meiner eg at andre land har mykje å læra av Noreg. Etter møtet i Annapolis i førre veke er det grunn for ein viss optimisme om ei fredelegare utvikling i forholdet mellom Israel og Palestina. Målet om ei tostatsløysing står fast, men det er sjølvsagt enno ein lang veg å gå, og det er mange utfordringar på vegen. Eit av dei største problema er den manglande tilliten mellom partane. Tryggleikssituasjonen i Israel og ein vanskeleg humanitær situasjon i dei palestinske områda forverrar situasjonen. Skal ein greia å byggja tillit, må det bli ei betring i livsforholda for folk, ikkje minst på palestinsk side. Noreg spelar ei svært viktig rolle som leiar av gjevarlandsgruppa for desse områda. Etter møtet i Annapolis ser det ut til å vera fornya støtte til dette arbeidet. Både USA sin utanriksminister og representantar frå EU har framheva kor viktig det er å få til ei gjenoppbygging av dei palestinske områda. Utan ei slik støtte vil det vera umogleg å få til ei tostatsløysing, noko som igjen vil trua Israel sin tryggleik. Dessverre har ikkje denne bodskapen nådd fram til Framstegspartiet, som i sitt alternative budsjett kuttar dramatisk i denne støtta. Hadde Framstegspartiet fått gjennomslag, hadde færre barn fått utdanning, færre hadde fått legehjelp, og i Gaza ville delar av matvarehjelpa stoppa opp. Eit folk i ein svært vanskeleg humanitær situasjon ville fått det dramatisk verre med Framstegspartiet sitt budsjett. Men rekrutteringa til dei ekstremistiske gruppene hadde nok blitt større. Òg til neste år er det foreslått sterk vekst i budsjettet for utvikling. Det er bra, for dessverre ser det ut til å vera behov for utviklingshjelp òg i tida framover. Sjølv med mange positive utviklingstrekk internasjonalt er det land og regionar som treng denne støtta for å kunna utvikla seg. På grunn av norsk utviklingshjelp får tusenvis eit verdigare liv. Ungar får vaksinar, helsestell og utdanning som dei ikkje ville fått utan denne hjelpa. Den siste tida har det vore ein aukande debatt om verknaden av bistanden me gjev. Det er positivt. Evaluering av pengebruken er alltid viktig. Særleg viktig er det, etter mitt syn, når desse pengane er tenkte å gå til dei fattigaste av dei fattige. NORAD har no gjeve ut ein rapport der dei analyserer verknaden av norsk bistand. Det er bra. NORAD skal ha ros for det, men eg må likevel seia at eg er noko overraska over at det tok så langt tid før me fekk den første rapporten. Rapporten viser at bistand verkar, men ikkje godt nok. Det er viktig med ein fordomsfri debatt om desse spørsmåla. Berre ved å stilla kritiske spørsmål, kontrollera og analysera kan me oppnå betre resultat. Eg er glad for at det til neste år er sett av større ressursar til å administrera og kontrollera den støtta me gjev i bistand. Det er òg blitt meir og meir klart at bistand åleine ikkje er nok. Handel har spela ei viktig rolle for dei landa som har greidd å kjempa seg ut av fattigdom. Me må derfor gjera det mogleg for utviklingslanda å ta del i den internasjonale handelen. Det arbeidet som går føre seg i WTO for ein meir rettferdig handel, er viktig. Handelshindringar må vekk. Det er positivt at Regjeringa utvidar GSP-ordninga med 14 nye land. Samtidig har me sett at dei preferansane som tidlegare er gjevne til dei minst utvikla landa, ikkje har ført til særleg auka handel, rett og slett fordi desse landa ikkje har hatt noko å eksportera, eller fordi dei ikkje har hatt gode nok system for kontroll eller distribusjon. Reduserte handelshindringar åleine er derfor ikkje nok. Støtte til næringsutvikling er svært nødvendig. Skal desse landa bli i stand til å stå på eigne bein, må dei få fart på eige næringsliv. Norfund er eit viktig hjelpemiddel for næringsutvikling. Målsetjinga om at minst ein tredjedel av investeringane skulle skje i dei minst utvikla landa, var eit bra ideal. Men når dette målet heller førte til at dei samla investeringane gjekk ned, enn at investeringane i dei minst utvikla landa gjekk opp, blei det feil. Det var derfor rett å endra på denne målsetjinga, slik at Norfund kan ha ein breiare investeringsbase enn det som har vore tilfellet. Heller ikkje når det gjeld det budsjettet som me behandlar i dag, er det ein samla opposisjon. Tvert imot er dette eit av dei områda der det er størst sprik mellom opposisjonspartia. Der Framstegspartiet nærmast raserer bistanden, der Høgre kuttar dramatisk, og der dessverre også Venstre er med og kuttar i bistanden, ser me at Kristeleg Folkeparti gjer det motsette, nemleg aukar bistanden. Eg kan ikkje sjå det annleis enn at dette må vera eit av dei områda der ei eventuell ny regjering vil ha størst problem med å kunna einast.