Åsa Elvik (Sosialistisk Venstreparti), 2002-02-28:
Av og til ønskjer du intenst at du ikkje fekk rett. Slik har eg hatt det i forhold til ressurssituasjonen for torsken i Barentshavet. Eg er ingen ekspert, eg er ikkje i stand til å rekne ut om der er nok fisk eller ikkje, men eg har forstått at dette har noko med fiskedødelegheit, rekruttering, uttak av småfisk og noko slikt å gjere. Eg har forstått dette så godt at eg er i stand til å lytte til det forskarane seier, og leggje deira tilrådingar til grunn for kor stor eg som ansvarleg politikar meiner at kvoten skal vere. Derfor hadde eg i haust ei lita aning om at torskekvoteforliket mellom Noreg og Russland var for høgt, og at dette ikkje ville føre til positiv gjenoppbygging av torskestammen. Då havovervakinga i Tromsø førre torsdag gjekk ut og sa at dei finn lite eitt-, to- og treåringar, fekk forskarane stadfesta sine spådommar. Der er lite torskeyngel i Barentshavet. Nordlys meldte den 15. desember at havet er fullt av fisk. Kjell Nedreaas frå Havforskningsinstituttet var ikkje overraska, og han seier: «Vi regner med at det vil komme en god del torsk oppunder kysten til vinteren. Det er for det meste skrei som er seks og sju år – det vil si at de tilhører årsklassene som ble født i 1995 og 1996. Det er ganske ung fisk som bør få anledning til å komme tilbake seinere for å gyte og dermed føre bestanden videre.» Vidare seier han: «Årsklassene fra og med 1995 og til og med 1998 er brukbare og kan danne grunnlag for godt fiske, men det er samtidig disse årsklassene som skal bringe torskebestanden videre. De siste tre årene har vi hatt dårlig gyting i Lofoten. 99-årsklassen er bare 20 prosent av en normal årsklasse, 2000-årsklassen er på 60 prosent og i år var vi nede i 20 prosent igjen.» Kva gjer vi med dette? SV har lenge peikt på manglande openheit i dei norsk-russiske fiskeriforhandlingane. Eg stilte spørsmål i spørjetimen i haust om det ikkje var ein idé å gjere den norske forhandlingsposisjonen offentleg kjend. Nei, var svaret, og heller ikkje gamle posisjonar var det aktuelt å gjere kjende. Til Nordlys den 6. november sa departementsråd Jørn Krog: «Dokumenter som ikke røper forhold som angår dagens forhandlinger, må kunne gjøres offentlig tilgjengelig.» Då lurar eg på: Har departementet vurdert dette sidan i haust? Forskingsleiaren ved Fridtjof Nansens Institutt sa til Dagbladet den 15. november i fjor: «Mangelen på åpenhet i norsk fiskeriforvaltning er i strid med internasjonale regler Norge har sluttet seg til.» Då lurar eg på, og eg ber statsråen tenkje spesielt over dette: Finst det nokon måte Stortinget kan trekkjast inn på i forhold til kvoteforhandlingane? Kunne det f.eks. vere interessant å spørje Stortinget om råd, eit politisk råd sjølvsagt, på førehand? Og kunne det vere interessant å bringe forhandlingsposisjonar og den delen av protokollen som er unnteken offentlegheit, inn for dei organa som Stortinget faktisk har til å behandle slike sensitive opplysningar? Om det oppstår misforhold mellom viljen til Stortinget og viljen til statsråden, kan det lett utvikle seg til eit problem. Eg meiner vi har eit problem. Når Stortinget vil noko og den utøvande makta, representert ved statsråden, vil noko anna, då har ein to val: Anten må statsråden forandre praksis i tråd med ønska til Stortinget, eller så må han kome til Stortinget og be om at Stortinget forandrar politikk, slik at det blir samsvar mellom Stortingets vedtekne politikk og statsråden sin praksis. Eg lurar på kva statsråden tenkjer i forhold til dette. Noko av det første statsråden gjorde etter å ha sett seg i statsrådsstolen og etter å ha stengt fiskefusktelefonen, var å kome med ei utsegn om at han kom til å følgje råda frå Norges Fiskarlag i kvotefordelinga mellom dei ulike flåtegruppene til punkt og prikke. Eg aktar ikkje å flytte ein spord, var orda statsråden brukte. Fleire i denne salen har uttrykt skepsis over den tette koplinga mellom statsforvaltinga og Norges Fiskarlag i fiskeripolitikken. Det er ikkje fordi vi ikkje likar Norges Fiskarlag, eller fordi vi ikkje likar statsforvaltinga eller meiner at Norges Fiskarlag fører ein håplaus politikk. Det er vel med Fiskarlaget som det er med andre organisasjonar. Der har ein nokre venner, og der har ein nokre uvenner, noko er fornuftig og noko er ufornuftig. Men problemet med denne koplinga er sjølvsagt at den som sjølv har økonomiske interesser i korleis ein ressurs blir forvalta, bør ikkje sjølv ha handa på rattet i forvaltninga. Den som tener meir på å selje to kyr enn ei ku, bør ikkje bestemme kor mange kyr som skal seljast, om det berre er to kyr igjen å selje. Men det er klart at den som har levebrødet sitt i ei verksemd, skal kunne påverke forvaltninga av verksemda. Det er sjølvsagt ikkje SV imot. Men det resonnementet må ein følgje heilt ut. For det er ikkje berre næringsutøvarane som har interesse av næringa, det er heile samfunn. Og interessene til næringsutøvaren og samfunnet kan gjerne vere motstridande, for når båteigaren sel kvoten si, tener han på det, men bygda taper. Eg skal, som eg er brennsikker på at også statsråden kjem til å gjere, fokusere på lønnsemd og problem med rekruttering til fiskerinæringa. Lønnsemd er eitt av fire mål for fiskeripolitikken. Det er, som dei andre måla, eit viktig mål. Lønnsemd handlar om lønnsemd for næringsutøvaren og lønnsemd for samfunnet. Dette er sjølvsagt så lenge ein ikkje meiner at næringslivet berre er til for å skaffe privat profitt, men også for å halde eit samfunn oppe. Gode materialistar som vi er, skulle vel Høgre og SV vere einige om akkurat det. Men mine tidlegare diskusjonar med fiskeriministeren har vist at vi ikkje akkurat er einige. Den siste lønnsemdundersøkinga til Budsjettnemnda for fiskenæringen frå 2000 viste interessante, men ikkje overraskande tal. Det fortel oss vanlege dødelege, som ikkje forstår oss på bedriftsøkonomi, at di mindre båten er, di meir får mannskapet i lønn, di mindre får banken i lønn. Det fortel oss også at dei største båtane har meir i gjeld enn dei har i brutto fangstinntekt. Det er faktisk meir lønnsamt å investere 500 000 kr for å tene 600 000 kr enn det er å investere 10 mill. kr for å tene 11 mill. kr. Her kjem det litt vaksenopplæring: 50 pst. av torsken er kjønnsmoden når han er sju år. Seks år gammal torsk er 2,5 kilo. Det er to tal å hugse og forstå, det skulle ikkje vere så veldig stor utfordring. Vi ønskjer at torsken skal gyte før vi fangar han. Det er logisk. Den enklaste måten å utrydde ein stamme på er å ta livet av dei før dei rekk å reprodusere seg. Ønskjer vi ikkje å utrydde stammen, så får vi vente med å ta livet av dei vaksne til dei har reprodusert seg. Fiskeridirektoratet og Handelshøgskolen har funne ut at di større fisken er, di meir får du for han. Åtteåringane var visstnok veldig lønnsame. Frå fire til åtte år blir vekta på torsken femdobla. Å vente fire år med å ta livet av torsken lønner seg altså stort. Her ligg kjernen til problemet med ressurssituasjonen i Barentshavet. Vi tar livet av fisken før han rekk å gyte. 80 pst. av trålfisken er under 2,5 kilo. 80 pst. av fisken er fanga med trålreiskapar. Men 70 pst. av fisken som kystflåten tok ut i 2000, var over 2,5 kilo. SV er ikkje noko trålfiendtleg parti, sjølv om det kjem til å bli hevda i debatten i dag. Vi er tydelege på at kystflåten skal prioriterast i fordelinga av ressursane, men vi er like tydelege på at eit visst omfang av trålflåten må ein ha så lenge ein ønskjer ein industri på land, og det ønskjer vi. Men det er også alt. Trålflåten har si grunngiving i å vere eit supplement til kystflåten. Nordlys skreiv 17. desember at fiskebåtreiarane på Island ønskjer å utsetje fisket i to år. Dei har funne ut at det er mykje meir lønnsamt å beskatte seksåringar enn fireåringar, som er vanleg hos dei. Fisken er større, og dei får betre betalt. Kva gjer vi i Noreg? Nordlys skreiv den 11. februar at ei filetbedrift i Vardø berre kan skjere filet av fisk mellom 0,5 og 2,7 kilo. Dagleg leiar ved bedrifta seier at bedrifta har tilpassa seg marknaden, og at det burde også fiskarane gjere. Er det ikkje noko som er frykteleg gale og frykteleg lite lønnsamt då? Folketalet i distrikta går ned. Dette skjer parallelt med at primærnæringane mistar innverknad på sysselsetjinga, og det blir stadig færre som finn levebrød i fiskaryrket. I 2001 vart det 778 færre fiskarar i Noreg, og for første gong er det no under 20 000 fiskarar i Noreg. 10 000 har forsvunne dei siste 15 åra. Eg trur ingen av oss skal lure oss sjølve til å tru at vi har hokus pokus-forslag til korleis ein kan betre rekrutteringa til fiskerinæringa. Men eg meiner at statsråden leitar etter kaninen i feil hatt når han utelukkande er opptatt av ei snever forståing av lønnsemd som rekrutteringstiltak til fiskaryrket. Sjølvsagt spør ungdom etter komfort og kroner i banken når dei vel seg yrke. Men om det no ikkje var så gale å vere kystfiskar med ein relativt liten båt, med lita gjeld og stor lott, korfor er det då nødvendig å leggje ned forbod mot nyrekruttering til yrket? «Ungdom må kjøpe seg fiskerettigheter», stod det på forsida av Bladet Vesterålen 25. januar i år. Er det noko som bidrar til rekruttering til fiskaryrket? Eg er den første til å innrømme at påstandane i interpellasjonen min er kraftige. Eg veit ikkje eingong om det er brukande parlamentarisk språkbruk. Statsråden og stortingsfleirtalet er neppe einige i påstandane. Sjølvsagt. For hadde fleirtalet vore einig, så hadde ikkje situasjonen vore slik den er i dag. Eg skal grunngi påstandane. Årsaka til at Stortinget er makteslaus i fiskeripolitikken, er at utforminga av fiskeripolitikken skjer gjennom administrative vedtak i Fiskeridepartementet på ei rekkje område. Nokre eksempel: Stortinget spelar inga rolle i forhold til kvoteforhandlingane med andre land. Stortinget har bestemt at allmenningen skal vere open. Departementet innfører stenging av ulike fiskeri og stadig fleire avgrensingar av tilgjenge. Eit tredje eksempel: Stortinget har ingenting å seie i forhold til fordelinga av kvotane. Desse blir fastsette av statsråden, sjølv om han sjølv seier at dei er blåkopi av vedtak Norges Fiskarlag har gjort. Stortinget har sagt at ein ikkje vil ha omsettelege kvotar. Det skjer. Stortingsfleirtalet ønskjer at føre var-prinsippet og prinsippet om maksimalt langtidsutbytte skal følgjast ved fastsetjing av kvotar. Uttaket av norsk-arktisk torsk kan neppe seiast å vere berekraftig. Denne interpellasjonen er sjølvsagt reist fordi SV er uroleg over utviklinga i fiskeria, og fordi SV er usamd i dei forslaga som statsråden har komme med. Eg ser fram til at statsråden no skal gjere greie for korleis han meiner at ein skal nå måla i fiskeripolitikken. Ut frå dei resonnementa eg har ført, skulle det ikkje overraske nokon at om eg og statsråden fekk bytte plass, ville våre omgåande og mest sentrale grep i fiskeripolitikken vere tre ting. Det ville vere ein større kvotedel til kystflåten. Det ville vere strengare handheving av leveringspliktene for trålarane, og det ville vere meir openheit i fiskeriforvaltninga generelt og i kvoteforhandlingane spesielt.