Lars Gunnar Lie (Kristelig Folkeparti), 1999-12-07:
Godt fungerande finansinstitusjonar er naudsynte for at samfunnet skal utvikla seg. Ved gjennomgang av kredittmeldinga kan ein slå fast at situasjonen for finansnæringa i Noreg er tilfredsstillande. Samstundes veit vi at denne næringa er i stadig endring, og at endringane har gått og går føre seg i eit stadig raskare tempo. I ei næring prega av internasjonal konkurranse, der verksemder og aktivitetar lett flyttar over landegrenser, bør dei verkemidla styresmaktene nyttar, vera innretta slik at dei er generelle, stimulerande og tilretteleggjande, og tilsynsverksemda gjennom lover, reglar og konsesjonskrav bør verka godt. Eg viser i denne samanheng til Dokument nr. 17 for 1997-98 og Innst. S. nr. 141 for 1998-99, som vart handsama i Stortinget 6. mai i år. Der vart organiseringa av tilsynsverksemda for finansmarknaden teken opp i samband med vurderingane av årsaksforholda knytte til bankkrisa, og der vart det lagt til grunn vidare vurderingar og oppfylging frå Regjeringa. Eg meiner det er svært positivt at Regjeringa gjennom denne meldinga så snart gjev tilbakemelding på eit av dei sentrale punkta, og vidare varslar at ein vil koma attende til dei andre tilhøva på eit seinare tidspunkt. Eg vil no gå over til det som har størst merksemd i tilknyting til denne innstillinga: strukturen i finansnæringa. Eg vil peika på det som er årsaka til at staten no sit inne med ein stor eigardel i dei to store norske forretningsbankane, Kreditkassen og Den norske Bank. Det skuldast, som alle veit, bankkrisa først på 1990-talet, som medførte at staten gjekk inn som eigar for å unngå at bankane gjekk konkurs. Det var då meininga at staten skulle selja seg ned etter kvart. For min eigen del rekna eg også med at staten skulle ut av bankane på sikt, fordi eg ikkje såg at det var ei sentral statleg oppgåve å driva forretningsbankar. Slik situasjonen har utvikla seg, må eg vedgå at eg har endra standpunkt i så måte. Det er naudsynt for å sikra vesentleg nasjonalt eigarskap i norske bankar at staten sit som eigar. Garantien for nasjonalt eigarskap synest å vera at staten sit inne som eigar med minst ein tredjedel. Dette skuldast m.a. endra konsesjonslovgjeving, der det no ikkje skal vera reglar som diskriminerer i høve til utanlandske eigarar. Vidare er situasjonen no at kapital flytter seg over landegrensene i eit større omfang og på enklare måtar. Det har gjort at nasjonalt eigarskap ikkje på same måten som før har prioritet og merksemd hos investorar. Eg meiner det er to spørsmål som det er viktig å få svar på: Er det naudsynt å ha ein stor norsk bank/finansinstitusjon med hovudkontor i Noreg? For det andre, dersom svaret er «ja», kva må så gjerast for å sikra ein slik institusjon for framtida? Eg vil svara ja på det første spørsmålet. Av fleire grunnar er det naudsynt med ein stor norsk finansinstitusjon som har hovudkontor i Noreg. Det er naudsynt av omsyn til næringslivet og utviklinga i næringslivet. Det er ikkje det same om hovudkontoret er i Noreg, i England eller i Frankrike når strategiske avgjerder i høve til næringsutviklinga i samfunnet skal takast. Forretningsbankane er langt meir enn andre verksemder med på å skapa premissar for næringsutviklinga nasjonalt. Dette er tungtvegande argument som må tilleggjast stor vekt. Eg trur det er eit fleirtal i denne salen for at vi treng ein stor norsk bank/finansinstitusjon med hovudkontor i Noreg. Når eg legg litt vekt på dette med storleiken, har det samanheng med at strategiske avgjerder for næringsutvikling i Noreg i høve til dei største norske selskapa også må kunne takast av dei som har nærast og best kjennskap til næringslivet, dvs. frå norsk hald. Elles kan ein sjølvsagt også spørja om bankane/finansinstitusjonane absolutt må vera store. Slik eg ser det, treng vi både store og små finansinstitusjonar og bankar. Når vi har bruk for dei store, er det nettopp av omsyn til dei største verksemdene våre og deira internasjonale engasjement – som eksportverksemdene representerer. Det er også eit spørsmål om den kostnadsmessige konkurranseevna i høve til den internasjonale marknaden som finansnæringa opererar innanfor. Mellom anna er den teknologiske utviklinga når det gjeld datainvesteringar krevjande, noko som er eit argument for storleik. Samstundes vil det for den vanlege brukaren av banktenester på det personlege nivå vera svært ønskjeleg å ha eit mangfald når det gjeld bankane sin storleik, for at konkurransen kan varetakast på ein god måte. I ein slik samanheng vil eg uttrykkja det med ei setning: Det vi treng, er mangfald og ikkje einfald. Dette er også fleirtalet i finanskomiteen merksame på, m.a. ved det som vert uttrykt i ein merknad der ein ser for seg utviklinga av nisjebankar som eit svært interessant område. Eg vil også peika på det som er sagt i meldinga på side 31, spalte 2: «Den norske marknaden er liten. Det er difor også grenser for kor langt ein kan gå i å tillate større norske institusjonar å slå seg saman, utan at dei får ein for dominerande marknadsposisjon, totalt eller i større segment. Eit alternativ om ein meiner det er viktig med store institusjonar, er å tillate samanslåing med utanlandske institusjonar. Ettersom norske institusjonar er små i internasjonal målestokk, vil hovudkontoret i eit eventuelt slikt fusjonert føretak truleg bli lagt til utlandet.» Regjeringa hadde i meldinga lagt opp til at staten skulle halda på minst ein tredjedel eigarskap i både Kreditkassen og Den norske Bank, men opna samstundes opp for strategiske alliansar ved at avgrensingsregelen på 10 pst. kunne aukast opp til 25 pst. Gjennom handsaminga i komiteen har sentrumspartia kome til forståing med Arbeidarpartiet om ein del sentrale punkt som gjev klåre føringar til departementet. Eg ser det som svært viktig at stortingsfleirtalet no forpliktar seg til å utvikla ei vekstkraftig finansnæring i Noreg, bygd på norsk finansformue, og at det vert realisert ved ein statleg eigardel på ein tredjedel i ein stor finansinstitusjon. Staten skal samla eigarinteressene i den eininga, m.a. med sikte på å sikra hovudkontor i Noreg. Eg ser sakleg argumentasjon for at ein konsentrerer eigarskapen i ein og ikkje i to bankar. Med den utviklinga vi no har innanfor finansnæringa, kan det verta krevjande å sitja med minst ein tredjedel eigarskap i to institusjonar. Når regjeringspartia samstundes får støtte for å utvida eigaravgrensinga frå 10 pst. til 25 pst., vil eg seia meg godt nøgd med den forståinga vi har kome fram til. Det er òg viktig å leggja merke til at fleirtalet seier klårt frå om at eit eventuelt sal av staten sine aksjar i Kreditkassen ikkje kan gjennomførast før ei slik norsk finansløysing er avklåra. Det vil seia: Det vil koma til å gå litt tid, sjølv om det er ønskjeleg at det ikkje går for lang tid før ein ser strukturane av ei slik løysing. Det har vore gjort eit poeng av at desse to bankane som staten sit som eigar i, skal likehandsamast. Frå mi side vil eg seia at det er naturleg og rett at ein skal ha likehandsaming når det gjeld staten si rolle som konsesjonsgjevar og regelformar. Men når det gjeld staten som eigar, må ein kunna sjå meir fleksibelt på måten ein handterer desse institusjonane på. I konsesjonspolitikken skal ein leggja vekt på generelle krav, soliditet, konkurranseomsyn, kompetanse og likehandsaming av dei, og korleis ein får dekt og vareteke forbrukarane sine interesser.