Ivar Odnes (Senterpartiet), 2015-11-10:
Det er eit viktig tema som er sett på dagens sakskart gjennom den innstillinga vi no skal debattera. Eg vil difor nytta høvet til å takka forslagsstillaren. Men når det er sagt, er det på ingen måte eit nytt tema. Sjølv eg som møtande vararepresentant har delteke i fleire ordskifte i denne salen om betydninga av tidleg innsats i skulen og skulens ansvar for å leggja til rette for tilpassa opplæring og nødvendige styrkingstiltak for alle elevar. Det er i desse dagar snart ni år sidan den raud-grøne regjeringa la fram ei eiga stortingsmelding om tidleg innsats i skulen. St.meld. nr. 16 for 2006–2007 hadde tittelen «... og ingen sto igjen – Tidlig innsats for livslang læring». Bakgrunnen for meldinga var at norsk utdanning altfor lenge hadde vore prega av ei vente-og-sjå-haldning. For trua på at problema løyser seg etter kvart, stemmer ikkje med forsking og kunnskap om opplæring, syner det seg. Difor skulle tidleg innsats vera styrande for politikken og praksisen i klasserommet. Eg kjenner difor på ei viss undring, og òg noko frustrasjon, over at det framleis viser seg nødvendig at vi debatterer temaet. Med så mykje forsking, kartlegging og tydelege forventningar frå nasjonale skulestyresmakter er det skuffande å høyra at det framleis er skuleeigarar som ikkje følgjer opp med nødvendige styrkingstiltak, og at bruken av enkelttiltak innan spesialundervisning held seg på eit høgt nivå. For kva var resepten i den stortingsmeldinga som dåverande statsråd Øystein Djupedal la fram? Jau, prioriteringar av støttetiltak for elevar med problem på dei første trinna i barneskulen i staden for i dei siste, altså det same som vi gjentek i innstillinga no, ni år etterpå. For all del – skulen er ikkje prega av stillstand. I ettertid har det også skjedd ei endring. Det har vore auka merksemd på behovet for tidleg innsats i skulen. Mange lærarar gjer ein god jobb med å kartleggja behovet og arbeider systematisk for å setja inn rette tiltak til rett tid. Men som ein samrøystes komité viser til i innstillinga, er det framleis ein vekst i bruk av spesialundervisning utover i skuleløpet. Grunnskolens informasjonssystem, GSI, presenterer statistikk og fakta, men kva for løysingar vil regjeringa presentera for å snu ein trend som viser seg å vera så seig å endra? For ein opplending med gudbrandsdalsblod er det gledeleg å kunna trekkja fram ein kommune frå det området som har endra praksis og kan syna til gode resultat. Dovre kommune er eit døme på at det nyttar. På berre eit par år vart behovet for spesialundervisning halvert nettopp fordi dei endra praksis og greidde å møta behova til elevane tidleg. Dei har m.a. innført eit tolærarsystem, og i kombinasjon med kompetanseheving blant lærarar og fleire forskingsbaserte undervisningsopplegg er kvaliteten på undervisninga auka og behova til elevane tekne vare på på ein betre måte enn tidlegare. Men attende til spesialundervisninga i skulen: Den høge bruken av enkeltvedtak om spesialundervisning som vi framleis har, har også ei anna side: Tal frå GSI syner at for skuleåret 2012–2013 vart det brukt ca. 8,5 millionar assistenttimar til spesialundervisning, mot ca. 6 millionar lærartimar. Det betyr at det vert brukt 42 pst. fleire timar til spesialundervisning der assistentar er involverte, enn det som er innrapportert som lærartimar til spesialundervisning med pedagogisk personale. Det er all grunn til å stilla spørsmål ved denne ressursbruken og ikkje minst kvaliteten på tilbodet. Sjølv om assistentar i skulen gjer ein god jobb og er ein viktig ressurs i skulen, kan dei ikkje ta ansvar for den delen av undervisninga som heilt opplagt krev utdanna pedagogar. Når PP-tenesta har gjort vedtak om at eleven treng hjelp utover den ordinære undervisninga, nyttar det ikkje å «outsource» dette til ufaglærte assistentar. Senterpartiet meiner at omfanget av enkeltvedtak om spesialundervisning vil kunna reduserast ved ei styrking av den ordinære tilpassa opplæringa. Ei slik styrking føreset auka lærartettleik og kompetanseutvikling på det spesialpedagogiske området, slik fasiten frå Dovre syner. I denne innstillinga har faktisk ein samrøystes komité skrive at høgare lærartettleik faktisk er å rekna for eit styrkingstiltak. Eg håper det betyr at Høgre og statsråden òg no erkjenner at lærartettleik er ein relevant faktor for å få betre læringsutbyte for eleven og gje læraren ein fair sjanse til å heva kvaliteten på undervisninga – for alle og for den enkelte.