Haakon Blankenborg (Arbeiderpartiet), 2004-01-29:
Det er mange krav ein skal stille til ein utanriksminister, m.a. at han skal sitje ein heil dag utan mat og kaffe og andre naturlege behov. Men til gjengjeld får han høyre mange interessante innlegg. Og eg skal halde eitt til. Ein utanriksdebatt skal ikkje berre vere eit svar på dei siste dagars nyheiter og oppslag, men forsøkje å fokusere på sentrale delar av norsk utanrikspolitikk. Eg skal – dersom tida strekk til – komme inn på to som har vore oppe litt tidlegare i debatten, men som er såpass sentrale at dei likevel bør nemnast litt meir. Utanriksministeren la i innlegget sitt stor vekt på situasjonen på Vest-Balkan. Fleire av oss har tidlegare i dag lagt stor vekt på utvidinga av EU og NATO, og det har vore oppe i fleire innlegg. Eg vil komme med eit par kommentarar akkurat til det dilemmaet som oppstår, og som kanskje set Norge i ein litt spesiell situasjon. Då tek eg utgangspunkt i heile Vest-Balkan-området og ikkje i eit spesielt land, noko som både Jagland, Lilletun og fleire andre har vore inne på. Det er ein spesiell situasjon at eit område i Europa for første gong blir stengt inne – så å seie – av eit utvida EU. Det skjer ikkje brått og brutalt, men om utviklinga går slik det ser ut for, vil Schengen-systemet og det heile tre i kraft om to, tre, fire år, alt avhengig av kva som blir tempoet i gjennomføringa. Eit område blir då stengt inne i dette EU-systemet, eit område som eigentleg ikkje er der frivillig, som Norge eller Sveits, som har valt å stå utafor, men som ønskjer seg inn i samarbeidet. Eg ønskjer berre å fokusere på at dette er ei ny utfordring, som i første rekkje stiller krav til EU, men med norsk engasjement i området er det også eit krav til Norge at ein tek del i forsøket på å integrere desse landa. Det vi også legg vekt på, er det som utanriksministeren vel antyda, men der eg vil gå litt lenger, at dette ikkje er ei gruppe av land, men land ein må handtere enkeltvis. Utanriksministeren var inne på det. Poenget er at det er ein samanheng mellom situasjonen i dei ulike landa, så om ein seier enkeltvis, er det heilt klart slik at det som skjer i det eine landet, vil ha konsekvensar for nabolandet. Difor må ein sjå dette som ein heilskap. Slik det ser ut no, viser EU ei altfor passiv haldning til denne situasjonen. Det er truleg normalt med det kapasitetsproblemet som vil oppstå i EU med den utvidinga som vi no står framfor. Dette som ein kommentar til det punktet i utanriksministerens utgreiing, og til den tidlegare debatten i dag, at Norge bør bidra til at denne integrasjonen skyt fart, for det er ikkje eit spørsmål om krig eller fred, men eit spørsmål om om ein sentral del av Europa skal få ta del i den dynamikken som det europeiske samarbeidet byr medlemslanda på, eller om det skal bli eit område som ikkje får ta del i dette. Eit anna punkt som vi vil komme tilbake til – ved at Regjeringa legg fram ei eiga melding om utviklingssamarbeid, og at vi dessutan seinare skal ha ein debatt om globaliseringsspørsmål, der truleg ein del av desse spørsmåla vil komme inn – dreiar seg om vårt forhold særleg til Afrika, i den meininga at det norske perspektivet på Afrika stort sett vil ha utgangspunkt i utviklingssamarbeidet og mindre på det utanrikspolitiske. Difor ser vi stort sett veldig lite til spørsmål som gjeld Norges forhold til Afrika i dei utanrikspolitiske utgreiingane. Det er positivt at utanriksministeren framheva Sudan-spørsmålet f.eks. i denne samanhengen. Eg vil berre gi eit signal til Regjeringa om at Regjeringa i det vidare arbeidet bør stille med ein open dagsorden når dei går inn i debatten om stortingsmeldinga om utviklingssamarbeid, også med utgangspunkt i diskusjonen om den internasjonale handelsorganisasjonen når det gjeld det faktum at Brasils president, så vidt eg kan forstå, er på veg til India i sitt arbeid for å endre den globale handelsdagsordenen, og med utgangspunkt i den rolla som handel, tryggleik og konfliktløysing spelar i den sosiale, økonomiske utviklinga av dei enkelte landa. Dette bør ein bringe mykje sterkare inn i debatten om fordelinga av ressursar i utviklingssamarbeidet, og når det gjeld kva område ein skal samarbeide på. Her og no har eg ikkje noko svar på korleis det skal skje. Eg ønskjer berre å gi eit signal om at det som ein har antyda i denne utgreiinga, må ein også bringe vidare inn i oppfølginga av stortingsmeldingane om utviklingssamarbeidet, slik at ein kan sjå ein nærare samanheng mellom norsk utanrikspolitikk og det tradisjonelle utviklingssamarbeidet samt dei ressursane vi set inn der, for truleg å kunne bidra endå meir til å stabilisere situasjonen f.eks. på det afrikanske kontinentet, noko som også i mange samanhengar vil vere eit viktig bidrag i kampen mot terror, som vi så ofte elles er opptekne av.