Jenny Klinge (Senterpartiet), 2016-06-08:
Justiskomiteen hadde ei nyttig høyring om denne saka, kor det vart peikt på fleire problematiske område i dagens regelverk om teieplikt og kunnskapen om og praktiseringa av dette regelverket. Eg meiner at det komiteen fekk høyre, saman med innspel eg sjølv har fått når eg har møtt relevante aktørar elles, viser at det trengst tiltak og handling. Det er altså ikkje nok berre å vise til ekspertutval eller rettleiarar. Teieplikta, slik ho blir praktisert, står i vegen for at ungar skal få samordna hjelp frå dei ulike instansane. Senterpartiet ønskjer å sikre at teieplikta ikkje blir eit hinder for tverrfagleg samarbeid. Målet er jo at utsette og sårbare ungar skal få best mogleg oppfølging. Det er òg avgjerande at ungar blir høyrde, og at behova deira blir varetekne. Sjølvsagt er teieplikta enormt viktig, m.a. for at privatpersonar skal ha tillit til helsepersonell. Så ein skal ikkje forkaste teieplikta, men sørgje for at unntaksreglane er godt kjende. Opplysningsplikt, meldeplikt og avverjingsplikt er der også av ein grunn. Viss desse pliktene blir styrkte, kan ein avdekkje og hindre fleire tilfelle av vald og overgrep mot ungar. Ei avveging av teieplikta mot desse andre pliktene inneber ein vanskeleg balansegang. Eit komplisert og fragmentert regelverk hjelper ikkje dei som må gjere desse vurderingane i praksis. Dette har det kome fleire tilbakemeldingar om. Eit tydelegare regelverk kan òg ha noko å seie for kva tillit privatpersonar har til korleis desse reglene blir praktiserte. Regelverket må derfor gjerast enklare, meir oversiktleg – og det må gjerast betre kjent. I tillegg til forslaga frå representantane frå Arbeidarpartiet, som eg støttar, har eg to eigne forslag. Det eine gjeld journalinnsyn. Det andre gjeld avverjingsplikta. Det kan vere eit problem at foreldre har innsyn i journalane til ungane sine, i saker der foreldra sjølve er mistenkte for vald eller seksuelle overgrep mot desse ungane. Dette kan føre til fare for at bevis blir forspilte, eller at forklaringane blir tilpassa. Eg meiner derfor at pasient- og brukarrettigheitslova bør endrast, slik at det ikkje blir gjeve innsyn i journalane til ungane dersom det er fare for å forspille bevis i etterforskinga av ei straffesak. Eg fremjar derfor følgjande forslag: «Stortinget ber regjeringen legge frem et lovforslag om at det i pasientrettighetsloven § 5-1 tas inn at journalinnsyn ikke skal gis til foreldre og foresatte dersom det er fare for bevisforspillelse i etterforskningen av en straffesak, med det mulige unntak at midlertidig oppnevnt verge kan få rett på innsyn i barnets pasientjournal når foreldre er mistenkt for straffbar handling mot egne barn.» Vidare er det urovekkjande at offentleg tilsette verken får nok informasjon om, eller opplæring i, avverjingsplikta. Medan offentleg tilsette underskriv erklæringar om teieplikt, erkjenner dei ikkje på same måte plikta dei har til å gje politimelding eller på annan måte avverje konkrete straffbare handlingar, som nemnt i straffelova § 196, slik som vald i nære relasjonar og vald mot ungar. Avverjingsplikta burde vore gjort kjent på lik linje med teieplikta, og relevante etatar bør lage erklæringar om teieplikt som må underskrivast av tilsette som gjennom yrket sitt kan kome i situasjonar der dei har avverjingsplikt. Ordlyden i straffelova § 196 om avverjingsplikta bør presiserast. Lovføresegna gjeld ei plikt til å avverje særs alvorlege lovbrot som grov kroppsskade, drap og mishandling i nære relasjonar. Det må òg vere sikkert eller mest sannsynleg at handlinga har vorte eller vil bli gjennomført. Det ligg dermed i karakteren til føresegna at det å avverje denne typen lovbrot krev politimelding, sjølv om det etter forholda òg blir opna for å kunne avverje på annan måte. Ordlyden i føresegna gjer ikkje dette klart. Det kan tolkast som om alternativa er likestilte. Dersom politimelding skal vere hovudregelen, bør ordlyden i føresegna presiserast. Vi har derfor fremja følgjande framlegg: «Stortinget ber regjeringen fremme forslag som tydeliggjør avvergingsplikten i straffeloven § 196 og som presiserer at anmeldelse skal være hovedregelen etter denne bestemmelsen.» Arbeidarpartiet har tidlegare i debatten teke opp forslaga som vi står saman med dei om. I tillegg vil eg ta opp dei to nemnde forslaga frå oss i Senterpartiet.