Olav Akselsen (Arbeiderpartiet), 2004-06-15:
Eg må innrømma at då eg tok på meg å vera saksordførar for denne saka, hadde eg ambisjonar om å halda eit anna innlegg enn det eg i dag kan gjera. Skipsfarten er ei av Noregs aller viktigaste næringar. Noreg er verdas tredje største skipsfartsnasjon, og den maritime klyngja her i landet er den mest komplette i verda. Denne næringa er òg ei av dei viktigaste distriktsnæringane våre. Likevel har me i Noreg ikkje greidd å skapa stabile og føreseielege rammevilkår for denne bransjen. Sidan Stortinget sist hadde ei melding om skipsfarten til behandling, i 1996, har det vore fremma over 20 forslag til endringar i rammevilkåra. Dei ulike støtteordningane har nærmast vore ein gjengangar ved dei årlege budsjettforhandlingane. Det seier seg sjølv at så ustabile rammevilkår har gjort det vanskeleg å driva skipsfart med utgangspunkt i Noreg. Problema har blitt forsterka av at våre naboland i same tidsrom, gjennom samarbeid i EU, har ført ein heilt annan og langt meir offensiv politikk for sine maritime næringar. Eg hadde håpa at me i dag kunne ha lagt denne delen av historia bak oss, at Stortinget, eller i alle fall eit fleirtal på Stortinget, skulle ha samla seg om eit opplegg som ville ha gjeve stabilitet og ein føreseieleg situasjon, eit opplegg omtrent på linje med det ein har fått til i EU. Signala frå næringsministeren har vore dei same. Han har snakka varmt for eit breitt forlik. I dag må me berre konstatera at så ikkje blei tilfellet, snarare må me vel kunna slå fast at uvissa har auka under behandlinga av denne saka. Trass i dette vil eg innleiingsvis konsentrera meg om det som likevel er positivt, og som samlar oppslutning. I fjor vinter fremma representantar frå Arbeidarpartiet eit forslag om å gje nettolønn til offshoreflåten. Dette blei vedteke av Stortinget i fjor vår og innført frå 1. juli i fjor. Eg er glad for at Regjeringa ikkje tek ein ny omkamp på den saka. Faktisk er det no ein samrøystes komite som går inn for å vidareføra ordninga for offshoreflåten vår. Me må derfor kunna slå fast at denne delen av den maritime næringa har fått avklart rammevilkåra sine, og desse er no omtrent som det konkurrentane har. Arbeidarpartiet gjev Regjeringa støtte til forslaget om å harmonisera skattevilkåra til dei norske reiarlaga med det som er vanleg i EU. Regjeringa skal komma tilbake igjen med konkrete forslag til dette i samband med budsjettet for neste år, men også her vil eg slå fast at rammevilkåra er rimeleg godt avklarte. Fleirtalet vil opna Innovasjon Noreg sine ordningar for skipsbyggingsindustrien. Dette er positivt, men krev sjølvsagt at det finst midlar tilgjengeleg på dei aktuelle postane. Inntil 1. januar 1997 hadde Noreg ei eiga garantiordning for byggjelån på skip. Sidan ho blei avvikla, har det blitt vanskelegare å skaffa nødvendig finansiering. Samtidig veit me at andre land i Norden har slike ordningar. Eg er derfor glad for støtta til å atterreisa denne låneordninga. Ei slik ordning kostar ikkje staten noko, men er viktig for å sikra norske verft vilkår på linje med det konkurrentane har. Dette kan skaffa nye oppdrag og sårt tiltrengte arbeidsplassar for norske verftsarbeidarar. Fleirtalet vil òg at GIEK skal spela ei meir aktiv rolle enn i dag. Fleirtalet vil ha ein meir offensiv politikk når det gjeld forsking og innovasjon for den maritime næringa. Det maritime kompetansefondet blir vidareført. På andre område, derimot, er det ikkje fleirtal. Rett nok får Regjeringa støtte frå SV til å avvikla den ordninga som utanlandsferjene våre i dag har. Det er òg eit fleirtal mot å be Regjeringa stoppa forslaget til endringar i utlendingsforskrifta. Når det gjeld støtteordningane til resten av NOR og NIS, er desse heilt uavklarte. Medan siktemålet med denne meldinga var å få avklart rammevilkåra for den maritime næringa i Noreg og skapa ro om desse, har det motsette blitt resultatet for store delar av bransjen. Dette skaper ny uvisse og ny uro, ikkje minst for dei tilsette, som er redde for arbeidsplassane sine, og som no går ei usikker framtid i møte. På nytt blir rammevilkåra ein del av den årlege dragkampen om statsbudsjettet. På nytt vil lobbyaktivitet overfor storting og regjering bli ein viktig del av aktiviteten i bransjen. Eg og Arbeidarpartiet hadde eit oppriktig ønske om at det skulle vera mogleg å få til eit breitt forlik om skipsfarten her i dag. Som saksordførar har eg prøvd å samla støtte for eit slikt forlik. Eg må dessverre konstatera at det ikkje var grunnlag for det. Me i Arbeidarpartiet har ikkje hatt nokon låste posisjonar eller absolutte krav me måtte ha gjennomslag for, men me har vore opptekne av å få til løysingar som òg skulle gjelda utanriksferjene våre og, ikkje minst, ordinært mannskap i resten av NOR-flåten. Det blei tidleg klart at Regjeringa ville kjøra såkalla slalåm i denne saka - altså henta litt støtte her og litt støtte der, og på den måten få gjennomslag for Regjeringa sitt opplegg. I dag må me slå fast at denne slalåmkjøringa førte til svært få portpasseringar, ho førte til knall og fall, og me må kunna slå fast at Regjeringa ikkje kom i mål. Regjeringa kunne valt ein annan framgangsmåte, ho kunna valt å halda seg til éin partnar, eller nokre partnarar, og prøvd å laga eit heilskapleg opplegg med denne eller desse. Eg vil minna om at då regjeringa Stoltenberg foreslo endringar i petroleumspolitikken i førre periode, kunne ho fått gjennomslag for nøyaktig det opplegget som blei lagt fram, ved å henta støtte frå ulike parti. Arbeidarpartiet valde likevel å få til eit breitt forlik med Høgre og Kristeleg Folkeparti, rett og slett fordi me trudde det ville gje større stabilitet. Sjølv om ein saksordførar sjølvsagt har eit ansvar for å losa ei sak i hamn, er det regjeringa sitt ansvar å få gjennomslag for dei sakene ho legg fram. Det gjeld sjølvsagt også i denne saka. Eg må seia at det overraskar meg kor lite som er gjort frå Regjeringa og regjeringspartia si side for å få gjennomslag for eige opplegg, eller få til eit samlande alternativ. Før meldinga kom, kunne ein lesa i avisene at næringsministeren skulle drøfta innhaldet i meldinga med opposisjonspartia før ho blei presentert - dette med sikte på å få til ei brei løysing. I ettertid må me kunna konstatera at Arbeidarpartiet aldri blei invitert med på ei slik drøfting. Meir overraskande er det likevel at næringsministeren heller ikkje etter at meldinga blei presentert, har teke noko initiativ overfor Arbeidarpartiet for å få gjennomslag i denne saka. Meldinga har gode utgreiingar om posisjonen til den maritime næringa i Noreg, om utviklinga i EU og internasjonalt. Òg på ein del andre område får me god faktakunnskap når me les meldinga frå Regjeringa. Men på eitt område er meldinga særskilt mangelfull, og det er på området som gjeld kostnader. Gjennom brevveksling mellom komiteen og statsråden har det komme fram nokre overslag. Eg saknar likevel ei grundigare drøfting av dette temaet. Kva kostar f.eks. kompetansemodellen? Kva er kostnaden ved berre å gjera han gjeldande for NOR eller for NIS? Er det slik at kuttet i ordningane for utanriksferjene berre har innsparande effekt? Det er f.eks. slik at i dag betalar Color Line-systemet nærare 150 mill. kr i skatt. Vil desse skatteinntektene bli påverka av at ein mister dei ordningane dei i dag har? Dette og andre spørsmål burde vore betre utgreidd, slik at Stortinget hadde hatt eit betre grunnlag for å ta sine avgjerder. Denne manglande oversikta over kostnadene ved dei ulike ordningane har gjort det vanskeleg å slå fast provenyet ved ulike modellar. Når det ikkje blir ei felles løysing for skipsfarten i dag, har me i Arbeidarpartiet valt å halda oppe vårt primære standpunkt, at me først må ta vare på dei ordningane me i dag har, så gje nettolønn til resten av NOR-flåten og deretter utvida med kompetansemodell for NIS. Som eg før har gjeve uttrykk for, er eg i dag svært skuffa over at det ikkje har vore mogleg å få til eit samlande opplegg i innstillinga. Som eit siste nærmast desperat forsøk har derfor Arbeidarpartiet laga eit nytt forslag til kompromiss, som eg vil fremma her i salen i dag. Dette er eit alternativt opplegg til det som har lege der før. Dette alternativet har ein kostnad som gjer at det burde vera mogleg å samla støtte dersom det er vilje til stades. Etter mitt syn kan ein ikkje skulda på kostnaden dersom ein vel å stemma mot dette forslaget. Avslutningsvis vil eg fremma dei forslaga som Arbeidarpartiet har saman med SV i innstillinga.