Gunvald Ludvigsen (Venstre), 2007-04-26:
Eg har på vegner av Venstre teke initiativ til denne interpellasjonen. Bakgrunnen er Helsetilsynet sin rapport og kontakt som i lengre tid er teken av fagfolk, rusmiddelmisbrukarar og deira pårørande. Vårt føremål er å få til eit tverrpolitisk lyft for ei mangfaldig gruppe av menneske som fell igjennom i hjelpeapparatet. Mange av oss har som politikarar kjent oss makteslause overfor rusmiddelmisbrukarar som gong på gong er ute på kjøret. Stortinget sitt overordna mål med rusreforma var at rusmiddelmisbrukarar med samansette problem skulle få meir heilskaplege tenester, og at behandlingsresultata skulle bli betre. Spørsmålet er om dei har fått det. For litt sidan kunne vi lese om at fagdirektøren for LAR i Helse Nord gjekk av i protest. Helse Nord har sjølv uttala at dei har for dårleg behandlingstilbod til heroinmisbrukarar som ønskjer å kome seg bort frå rusmisbruket sitt. I desember i fjor sende Helse- og omsorgsdepartementet ut ei pressemelding der det vart varsla om ein opptrappingsplan for rusomsorga. Den opptrappingsplanen ventar vi framleis i spenning på. Helsetilsynet peikar på at tenestene framleis har store utfordringar når det gjeld å sikre tilstrekkeleg tverrfagleg kompetanse for å vurdere rusmiddelmisbrukarane sin rett til behandlingstilbod på ein forsvarleg måte. Rundt om i fylka blir det framheva at det manglar medisinfagleg kompetanse som kan gje rett diagnose. Dette er svært viktig, då dei fleste rusmiddelmisbrukarar har fleire diagnosar. Det er også funne kritikkverdige forhold knytte til personvern og oppbevaring av og føring av journalar. Dette er også viktig for å sikre rett behandling og sørgje for at denne er tilpassa det enkelte menneske. Det er også påpeika store manglar knytte til individuell plan. Generelt er det behov for mykje meir tverrfagleg samhandling mellom nivåa. Direktør Lars E. Hanssen i Statens helsetilsyn uttala til Helserevyen at eit svært viktig element i kvar einaste tverrfagleg spesialiserte teneste er å sørgje for å lære av eigne erfaringar og av hendingar som ikkje har vore planlagde. Når rusmiddelmisbrukarane bryt av behandlinga utan at dette er planlagt, blir det lagt lite arbeid i å registrere og i å lære av denne typen hendingar. Dette viser at dei som står for tenestene, ikkje har den internkontrollen dei er pålagde etter lova, og at dei derfor mister viktige høve til å drive kontinuerleg forbetring av eige arbeid. Mange menneske klarar ikkje å takle kvardagen utan å ruse seg. Venstre sitt utgangspunkt i narkotikapolitikken er at vi skal kjempe mot narkotikamisbruket, og ikkje mot dei narkomane. Dei som har teke kontakt med oss, peikar på fleire ting: Det er for lite pengar – nær sagt sjølvsagt – vi har for lite fagfolk, vi har for få behandlingsplassar og for dårleg samhandling mellom nivå og etatar. Det har vore mange reformer på området, og det kunne vore freistande å rope på ei. Men Venstre driv ikkje med symbolpolitikk. Vi har akkurat hatt ei ny reform. No må vi sjå nærare på kva som faktisk kan gjerast betre i praksis. Alle som har engasjert seg på dette området, veit at det er komplekse problemstillingar vi står overfor. Alle teikn på at det går litt betre, skal vi ta vare på. Det finst positive trekk også. Det er mange område der ein treng forandring og forbetring for at behandlinga av rusmiddelmisbrukarane skal få eit lyft. Vi treng nok fagfolk. Vi treng ei ubyråkratisk handtering av det enkelte mennesket, god samhandling mellom dei nivåa som handterer rusmiddelmisbrukarar, og ei betre opplæring. Helsetilsynet har i rapporten sin peika på at det ikkje er nok legar som kan gje god fagleg oppfølging. Rusmiddelmisbrukarar får i altfor liten grad dekt helsebehova sine. Det er for få legar i systemet. Mange har òg peika på at det manglar fastlegar som vil ta seg av rusmiddelmisbrukarar. I dag kan det verke som om det er for vasstette skott mellom helseføretaka og kommunehelsetenesta. Særleg gjeld dette i Oslo. Bydelane får ofte ikkje beskjed når ein rusmiddelmisbrukar sprekk eller avsluttar behandlinga. Her må samhandlinga bli betre. Ein personleg plan må takast i bruk på ein heilt annan måte. Altfor ofte høyrer vi om rigide planar etter ein felles mal, fordi kompetansen hos saksbehandlarane er altfor dårleg. Mange saksbehandlarar har altfor mykje å gjere, og gjennomtrekken er stor på det lågaste nivået i systemet. Dette er ei tung gruppe å jobbe med, og tverrfaglege team er nødvendige. Det er fint at leiarane blir sende på kurs, men det hjelper lite dersom dei som sit og skal lage personlege oppfølgingsplanar, korkje har tid eller nok kompetanse til å kunne gjere gode nok vedtak. Eg må seie at eg i utgangspunktet var skeptisk med tanke på at tungt narkomane skulle møte til poliklinisk behandling kl. 10 ein bestemt dag om tre veker. For folk som bokstaveleg tala har problem med å halde seg på beina, verkar dette uoverkomeleg. Men det er mange gode eksempel på at det faktisk fungerer. Når påminning blir send på sms, eller når nokon kan tenkje seg å følgje med til poliklinikken, blir det lettare å halde avtalar og å få behandling i ein tøff kvardag. Mange behandlarar er kreative. Vi har høyrt om legar som smør mat til rusmiddelmisbrukarar for å dekkje deira basale behov, medan rusmiddelmisbrukarane møter til time. Enkelte team brukar òg meir tid på å kalle inn til ansvarsgrupper, der pårørande, fagpersonell og fastlegen er deltakarar. Ein god individuell plan vil vere avhengig av at ein fokuserer på kva den enkelte sjølv har av ressursar. Same kva for ein livssituasjon ein er i, har alle menneske eigne krefter og kan vere med og skape eit betre eller eit meir stabilt tilvere. I ein individuell plan må ein ikkje berre fokusere på problema. Det er viktig at institusjonane er opne, og at ein ikkje er moraliserande. Rusmiddelmisbrukarar er svært forskjellige og krev individuelle løysingar. Det må vere lov å sprekke utan å hamne bakarst i køen igjen. Det grunnleggjande i alle forhold der menneske skal søkje hjelp og få hjelp, er at dei treng hjelp til å halde på si verdigheit. Samtidig er det menneskefiendtleg ikkje å møte forventningar om å kunne lukkast. Den som ikkje møter noka forventning, er i realiteten avskriven og usynleggjord av storsamfunnet. Så over til ei litt anna problemstilling. Kva er målekriteria for god omsorg? For Venstre er det viktig å streke under at ein ikkje berre kan måle kvalitet på at folk blir rusfrie. Ein betre helsetilstand og ein betre livskvalitet på det stadiet i rehabiliteringsperioden som ein er på, er viktig i rusomsorga. Venstre meiner at det er lurt å prøve å ta i bruk det beste frå dei ulike kulturane og dei ulike miljøa der ein jobbar for å få folk ut av rusmiddelavhengnad. Alle LAR-pasientar må bli følgde opp med tilrettelagde sosial- og rehabiliteringstilbod. Metadon og Subutex erstattar ikkje tapt utdanning, tapt sjølvrespekt og fråvere av sosialt nettverk. Dei færraste av desse pasientane vil gå igjennom ei behandling utan avbrekk, utan tilbakeslag og utan sprekk. Det er viktig å sjå på slike avvik frå behandlinga som uttrykk for kompleksiteten og å vere førebudd på avvika som vil oppstå. Behandlingsnettverket må derfor vere mykje meir fleksibelt. Ein må ta høgd for avvika og ta rusmiddelmisbrukaren inn igjen etter avviket. Ofte må behandlingsapparatet «springe» etter pasienten for at ein skal lukkast. Nøkkelen ligg i at behandlingsapparatet må tilpasse seg pasienten/rusmiddelmisbrukaren og det særeigne ved hans/hennar liding, ikkje motsett. Fleksibilitet er eit viktig stikkord. Hjelpeapparatet må syne at døra er open, sjølv om pasienten i utgangspunktet kanskje ikkje ønskjer å gå inn.