Sveinung Rotevatn (Venstre), 2014-02-25:
Ansvarsreforma som vart sett i verk i 1991, hadde mange gode målsettingar og mange gode intensjonar. Det var ei stor og ambisiøs reform for å auke livskvaliteten til personar med utviklingshemming. Dessverre fekk reforma også ein del utilsikta konsekvensar og vart på mange måtar ei bustadreform. Målet med reforma var at personar med utviklingshemming skulle ha gode integrerte kultur- og fritidstilbod i sitt lokalmiljø, saman med befolkninga elles, i tillegg til eigen tilrettelagd bustad. Gjennomføringa av reforma har det dessverre vore så som så med, sjølv om intensjonane var gode. Alle skulle flyttast ut, helst til eigen bustad i sine heimkommunar, og det vart dessverre sett vekk ifrå at utfordringane for mange var svært differensierte. Vi høyrer jamleg om unge menneske med funksjonshemming som er plasserte på ein sjukeheim i kommunen sin, fordi det ikkje finst eit godt nok alternativ. Det er ein uhaldbar situasjon. Nokon menneske med funksjonshemming fungerer så godt at dei kan klare seg i eigen bustad, kanskje med litt hjelp og med oppfølging, f.eks. frå ein brukarstyrt personleg assistent, mens andre kanskje vil ha det best på ein tilpassa institusjon. Det som er det viktige her, er at det er brukaren sjølv og brukarens pårørande som definerer behovet. Det er urovekkande at det går i feil retning på ein del område. Det er færre menneske med funksjonshemming i arbeid, både i verna bedrifter og i det ordinære arbeidslivet, og det er fleire utan dagtilbod. Det er auka bruk av åtskilde undervisningsformer, det vere seg einetimar, grupper, klassar og eigne skular. Det er færre som deltek i ordinære fritidsorganisasjonar. No er det tid for å gjere ein jobb. Vi må bli flinkare på ei rekkje område kva gjeld bustad, kva gjeld skule, kva gjeld arbeid, kva gjeld dagtilbod, kultur og idrett, men også når det gjeld å auke kompetansen blant dei som jobbar med menneske med funksjonshemming. Vi må også bli flinkare til å betre rettstryggleiken til dei menneska det her gjeld, og redusere risikoen for overgrep og tvang m.m. Det er grunn til å bekymre seg mykje når talet på personar med vedtak om bruk av tvang og makt har auka frå 178 i 2000 til 906 i 2012, og at tilsynsaktiviteten har gått ned i den same perioden. Då er vi ikkje på veg i riktig retning. Her står vi no. Her stod vi også for over to år sidan. Det har vore ganske godt dokumentert lenge at Ansvarsreforma, trass mange gode intensjonar, har ein del alvorlege manglar. Det trong vi eigentleg ikkje ei stortingsmelding for å finne ut. At det er manglande breidde i tiltaka for både dei vel fungerande og dei med omfattande og komplekse funksjonshemmingar, er klart. Det er også klart at det er få individuelle tilpassingar, at det manglar systematiske tilbod innan kultur og fritid, og at det manglar systematisk helse- og aktivitetsarbeid. Vi veit i tillegg at menneske med funksjonshemming er meir utsette for vald og seksuelle overgrep enn andre grupper, og vi veit at bruken av tvang aukar. Det truar rettstryggleiken til ei gruppe som sjølv ikkje er like flink til å målbere og sikre sine eigne rettar som mange av oss andre. Mykje var kjent. Det var også bakgrunnen for at Venstre ønskte ein skikkeleg, grundig og heilskapleg gjennomgang av reforma, som skulle resultere i konkrete og varierte tiltak for denne ueinsarta gruppa. Derfor fremja Venstre i 2011 eit representantforslag om å setje ned eit offentleg utval som skulle følgje opp Ansvarsreforma, for å betre livssituasjonen til personar med utviklingshemming. Ein samrøystes helse- og omsorgskomité den gongen var einig med Venstre i at vi måtte finne nye tiltak som veg opp for dei manglane som finst i Ansvarsreforma. Derfor har Venstre vore noko skuffa over resultatet. I staden for å setje ned eit offentleg utval valde ein å følgje opp forslaget med ei utgreiing frå Bufdir og ei stortingsmelding. Som drøftingsoppgåve er meldinga god, men som konkret arbeidsverktøy er ho ikkje tilfredsstillande. Styrken til meldinga er at ho har kartlagt mykje av det vi i og for seg visste. Ho har auka bevisstheita, det er riktig. Ho har skapt debatt – slik som her i dag – om menneske med funksjonshemmingar og har løfta fokuset opp til høgaste politiske hald. Vi bad om at det skulle setjast ned eit utval som også skulle fremje forslag om korleis livsvilkåra for menneske med funksjonshemming kunne betrast. Derfor er Venstre glad for at ein samrøystes komité no har samla seg om at ein skal setje ned eit breitt offentleg utval som har som mål å kome med konkrete tiltak. Det er eit gledeleg resultat av ein lang prosess. Vi håpar inderleg at det skal resultere i at vi omsider får oppfylt alle dei gode måla som ligg i Ansvarsreforma.