Sverre J. Hoddevik (Høyre), 1999-04-27:
Vi har alle gitt vår spontankommentar til media tidlegare – dvs. same dag som utgreiinga blei halden. For vår del har vi altså registrert eit tilbaketog frå svært offensive og urealistiske målsetjingar for distriktspolitikken, noko som tidlegare har vore flagga høgt. Dette gjeld både busetjingsmål om at innbyggjartalet i alle kommunane skulle oppretthaldast, det store ambisjonsnivået om utflytting av statlege arbeidsplassar og dei store forventningane som har vore skapte om auka rammer for kommuneøkonomien. Vi har sagt at Regjeringa no bør gå nærare inn på dei langsiktige trendande i flyttemønsteret og befolkningsutviklinga i Noreg og gjere ein grundig gjennomgang av verkelege langsiktige målsetjingar og verkemiddel for distriktspolitikken. Vi er sjølvsagt einige med statsråden i at tidlegare har eit fødselsoverskot i distrikta ført til redusert verknad på flyttestraumen til sentrale strøk. Distrikts-Noreg sitt fødselsoverskot er no i ferd med å forsvinne, og prognosar indikerer ein situasjon med fødselsunderskot i framtida. Vi meiner at dette krev ein meir målretta innsats når det gjeld bruken av verkemiddel. Og Høgre meiner også at verkemidla blir smurte litt for tynt utover, og at Regjeringa ikkje har gjort den nødvendige kritiske gjennomgangen av politikken. Derimot ser vi at ministeren si utgreiing er prega av symbolske prosjekt som rommar haldningsskaping og seminar. Høgre saknar signal om reell og drastisk forenkling av lov- og regelverk knytt til drift og etablering av arbeidsplassar. Vi synest også det er svært skuffande at satsing på vegsektoren er totalt fråverande i denne utgreiinga. Hos oss i Høgre er det likevel avgrensa iver etter å drive denne typen debatt særleg langt, nettopp fordi Regjeringa sine tankar er forholdsvis lite konkretiserte. Først når budsjettproposisjonane ligg på bordet, får vi sjå nærare på prioriteringane og ikkje minst dimensjonane i tiltaka. Likevel er hovudinntrykket at det skal gjerast politikk av det meste. Vi har spøkt med desse positivitetsagentane og alle desse vage tankane om marknadsføring av Distrikts-Noreg. Lat det også vera sagt her at sentrumspartia ikkje bør ha monopol på fortolkinga av bygdekultur i dette landet og vurderingane av motivasjonsfaktorar knytte til levestandard og livskvalitet. Personleg ser eg for meg ein statssekretær og ein lokal, gjerne importert, næringssjef saman med ein positivitetsagent som skal dra i gang eit seminar om kor verdifullt og fint det er å bu t.d. heime på Stadlandet, der deltakarane og lyttarane til denne bodskapen har budd alle sine dagar. Desse bodskapane kan fort bli hole, om ikkje direkte latterlege. Litt annleis vil det naturlegvis fortone seg for ein potensiell urban utflyttar som eventuelt måtte vere påverkeleg til å bli distriktsbusett. Men dersom eg ikkje minnest feil, har desse vore mål for kampanjar tidlegare. Vår resept og vår bodskap til våre sentrumspolitikarar har over tid vore både enklare og billigare. Det har vore omtrent slik: Slutt med å syte og slutt med elendebeskrivinga. Dermed vil kanskje halve marknadsføringa vere gjord. No ser det altså ut til at vi i alle fall har nådd fram til Regjeringa med denne enkle bodskapen. Utgreiinga tek også innleiingsvis opp spørsmålet om utdanningsnivået i befolkninga utover landet, distriktsungdomen sin vilje til å ta utdanning for deretter å kome tilbake, og manglande arbeidsplassar for høgkompetent arbeidskraft i distrikta. Styringsviljen og ambisjonsnivået hos Regjeringa til å handtere dette i smått frå departementet er truleg altfor stort. Det vil kanskje vere i makro og på landsplan at politikarane kan ha størst påverknad på dette – lat oss kalle det – nynorskomgrepet, som heiter «mismatch», forholdet mellom tilgjengeleg og reelt behov for kompetanse, nettopp også fordi raske skiftingar av behov står i kontrast til faseforskyving i utdanning i tid. Eg viser her også til ministeren si eiga påpeiking av 50 pst. utskifting i næringslivet i ein l0-årsperiode, og lat oss få understreke at vi sjølvsagt ikkje veit kva for 50 pst. vi snakkar om. Det mest interessante som utgreiinga tek opp på dette feltet, er tanken om SMB-studenter. Denne verkar tiltalande, eit rimeleg enkelt marknadsføringstiltak med sannsynleg sjanse til tosidig gevinst frå start. Ein slik debatt som denne skal naturlegvis prøve ut gamle og eventuelt nye grenseflater mellom partia i distriktspolitikken. Vi får stadfesta at sentrumspartia framleis har tru på å gjere politikk ut av det aller meste – som sagt. Kor mykje lokaliserte offentlege arbeidsplassar har å seie for busetjinga i Noreg, får brei plass framleis. Næringslivet sitt behov for reduserte avstandsulemper ser ut til å bli knytt opp mot moderne informasjonsteknologi. Og den klassiske prioriteringa som vi har stått for i vegplandokumenta, om auka løyvingar til framkomelegheit på veg, er totalt fråverande i denne utgreiinga. Likevel er det eit faktum at tørrfisk og ferskfisk, saft og syltetøy, stål og stein ikkje så lett kan bli utvikla over e-post og IT-liner. Vår påpeiking er at den klassiske framkomelegheita er avgjerande for næringslivet også i dag. Dette er tydeleg dokumentert gjennom ferske rapportar frå næringslivet. Ikkje all effektivisering er av det vonde, seier ministeren omtrentleg. Kanskje vi skal tolke dette som eit retorisk framskritt frå sentrumsregjeringa? Vår påstand er at effektivisering stort sett er av det gode, og vi meiner det kviler eit stort ansvar i praktisk politikk på regjeringspartia når dei avstår frå effektiviseringsgrep der det er skrikande behov for tiltak i distriktspolitikken. Som avslutning vil eg minne om ein nyleg tilbakelagd samferdselsdebatt, der sentrum framleis ikkje kan påverkast til å konkurranseutsette og effektivisere riksvegferjesambanda for å yte konkret distriktspolitisk viktig bistand til nettopp framkomelegheit i distrikta. I praksis er det veldig liten framgang å spore, men så får vi då sjå på budsjettproposisjonane når dei kjem, der prioriteringane og ikkje minst dimensjoneringa av dei ulike tiltaka skal markerast.