Haakon Blankenborg (Arbeiderpartiet), 2000-05-16:
Som representanten Steensnæs sa, er det ein kontinuitet, ein samanheng, i norsk utviklingssamarbeid. Det denne regjeringa legg fram, er ei oppfølging og ei vidareutvikling og fornying av den politikken som den førre regjeringa førte, på same måten som den førre regjeringa også følgde opp og utvikla vidare det som regjeringa før der la opp til. Det er viktig å slå fast at det er ein slik samanheng i norsk utviklingspolitikk, som inneheld både fornying og kontinuitet. Frå Arbeidarpartiets side har vi m.a. i samband med det siste budsjettet understreka behovet for ein kontinuerleg gjennomgang av m.a. effektiviteten i norsk utviklingssamarbeid, og om ein så kan nå dei måla ein set seg. Slike utgreiingar som dette, og andre, er etter vårt syn høvelege middel til å gjennomgå ei slik fornying av utviklingssamarbeidet. Eg trur ikkje at ein skal leggje til rette for ein ny totalgjennomgang som ein hadde for tre-fire år sidan då vi hadde ei eiga melding om dette, men at ein bør ta opp behov for endringar i tråd med dei erfaringane ein haustar, og dei skiftande utfordringane ein står framfor, med andre ord – ikkje ein brei kommisjon, men ein dialog, slik som det no er lagt til rette for, og slik som også denne utgreiinga har lagt opp til, at ein går inn på område der ein meiner det er behov for endringar, og der ein tar opp prinsipielle spørsmål som treng avklaring, slik at ein også kan ha litt lang sikt på det som blir sagt i utgreiinga og diskutert i Stortinget. No registrerte eg at Steensnæs hadde ei lita generalprøve på revidert nasjonalbudsjett, men det er ei anna sak enn den som denne utgreiinga går på. Det er viktig, som det er sagt i utgreiinga, at utviklingssamarbeidet er ein del av norsk utanrikspolitikk, og at utviklingspengane dermed også er reiskapar i norsk utanrikspolitikk. Men andre ord – vi kan ikkje lausrive dette området frå det alminnelege utanrikspolitiske, og dette er naturlegvis også ein av grunnane til den fokuseringa som både utgreiinga og no Steensnæs i sitt innlegg hadde på Afrika. Det er slik, som fleire har slått fast, at Afrika skal vere i fokus og er i fokus for norsk utviklingssamarbeid. Vi har ikkje gått inn på å prosentfeste kor mykje av utviklingssamarbeidet, volumet, som skal gå til Afrika, men det er viktig å halde Afrika i fokus, fordi problema der er særeigne og fattigdomen er utbreidd. Men når vi skal ha Afrika i fokus, er det viktig at dette ikkje berre er ein diskusjon om volum i pengar, men også om ei rekkje andre tiltak i forhold til samarbeidet med land i Afrika, særleg sør for Sahara, som vi har prioritert. Eg vil meine at det er viktig å normalisere forholdet til Afrika, ikkje å utvikle det vidare som eit reint bistandsforhold, men eit meir normalt økonomisk forhold i tillegg. Men andre ord – handel vil og må vere ein vesentleg del av samarbeidet også på dette området. Som utgreiinga understreka, er konfliktførebygging og konflikthandtering for tida kanskje det mest akutte problemet i store delar av dette kontinentet. Derfor må dette reisast opp som eit av dei sentrale punkta i samarbeidet med land i dette området. Om konfliktar er produkt av fattigdom, eller fattigdom er eit produkt av konfliktar, blir på ein måte i denne samanhengen ein litt teoretisk diskusjon. Den aktuelle situasjonen er slik at konfliktane skaper fattigdom og hindrar utvikling. Derfor er det viktig å førebyggje og å løyse dei konfliktane som er i gang, for slik det ser ut no, er faren for ytterlegare spreiing minst like stor som løysing på dei konfliktane vi ser. Eg viser her m.a. til at vi framleis får signal om mindre gode forhold, f.eks. også mellom Zambia og Angola, for å ta med ytterlegare ein dimensjon i dette. I alle fall verbalt kjem dette til uttrykk. Vi skal seinare ha ein debatt om FN og FN si rolle, og derfor skal eg ikkje kome særleg mykje inn på det. Men det er klart at dette er eit sentralt punkt i forhold til konfliktførebygging og konflikthandtering også i Afrika. Men eg lar den liggje, for vi kjem tilbake til ein slik diskusjon i samband med FN-meldinga. Naudhjelp er naturlegvis eit middel vi kan bruke i område med konfliktar. Men dette er ei naudhjelp, og derfor er det viktig at vi er i stand til å finne andre middel i tillegg til dette. Dette er også ein kommentar til Framstegspartiet si haldning, som stort sett avgrensar pengebruken til naudhjelp. Naudhjelp kan avhjelpe ein situasjon, men medverkar korkje til konfliktløysing, konfliktførebygging eller utvikling. Derfor er det ein heilt annan dagsorden enn den som dei andre partia her har, der vi ønskjer å bruke pengar på utvikling til sjølvhjelp, men også fordi økonomisk framgang i dette området vil hjelpe oss alle. Zimbabwe har vore nemnt her. Eg skal ikkje gå vidare inn på det, men berre støtte opp om det som er sagt frå ministeren om Zimbabwe. Eg vil også reservere meg sterkt mot eller ta avstand frå den framstillinga som vi no fekk på nytt her om Zimbabwe som ein rein rasekonflikt i tradisjonell forstand mellom svart og kvit så å seie. Det samme gjeld for så vidt for Sør-Afrika, og dei tilløp vi har hatt i Kenya i det siste, med okkupasjon av farmar. Dette er ein måte frå visse makthavarar å utnytte ein situasjon, ein fattig situasjon, i eit land på. Ein finn seg ytre fiendar, som gjerne er kvite, og som gjerne er godseigarar, for å utnytte manglande evner til å gjennomføre økonomiske reformer, manglande evner til å gjennomføre jordreformer. Så brukar ein dette for å skape seg ein ytre fiende, men det ein eigentleg er ute etter, er å hindre at opposisjonen veks fram i desse landa. Det gjer ikkje situasjonen mindre alvorleg. Det gjer den meir alvorleg, men det er også grunnen til at den førre regjeringa dempa på aktiviteten i Zimbabwe. Denne regjeringa kjem tilbake med ytterlegare reduksjonar, fordi den politiske og økonomiske utviklinga er så negativ. Dette er noko som har pågått i lengre tid. Det siste med okkupasjonar er etter mitt syn noko som har kome nærast for å forsterke inntrykket av ein ytre fiende og konsolidere eiga makt og for å skjule det som har skjedd med krigsengasjement, f.eks. i Kongo, som då gjeld for Zimbabwe. På dette punktet støttar eg fullt ut det som er sagt i utgreiinga. Om næringslivssamarbeidet skal eg berre kvittere ut at det som er sagt i utgreiinga, er i tråd med det som er lagt til grunn frå Stortinget, at Regjeringa kjem tilbake til Stortinget på ein høveleg måte, slik at vi får diskutert innhaldet i dette. Men hovudprinsippet om at næringslivssamarbeid, verdiskaping og demokrati heng nær saman, er eit viktig bidrag i norsk utviklingspolitikk. Vi får ikkje utvikling utan å leggje vekt også på denne delen. Spørsmålet om binding/avbinding, som har vore framme her, er naturlegvis ein del av dette, men i realiteten er kanskje ikkje usemja så stor. Vi ønskjer å gå i takt med det internasjonale samfunn, men vi ønskjer også at det internasjonale samfunn skal gå fortare. Det er grunnlaget i dette. Så har representanten Steensnæs som sagt ei lita generalprøve på revidert nasjonalbudsjett, og eg skal berre kommentere eit par punkt om dette. Det er ikkje slik at dette budsjettet legg opp til ein reduksjon på bistand. Det sa heller ikkje Steensnæs. Prosenten ligg der som før, utan at det er så forferdeleg viktig. Det er jo innhaldet som tel trass i alt. Steensnæs likar ikkje at rekorden til den gamle regjeringa når det gjeld å bruke bistandspengar i forhold til norske flyktningar, blir slått. Han burde eigentleg vere glad for at den eineståande rekorden som inneverande års budsjett hadde, blir slått, fordi Steensnæs likar ikkje denne bruken av pengar, han berre gjer det. Det har, som det vart sagt tidlegare, vore ei utvikling som er ganske formidabel på dette, så vidt eg forstår, i 1998 vel 250 mill. kr, i 1999 vel 400 mill. kr og i år vel 600 mill. kr og no ytterlegare. Dette kan ikkje vere eit prinsipp. Det er eit spørsmål om ein fornuftig bruk av pengar, og det er den diskusjonen ein må føre. Eg seier ikkje dette fordi det gjer denne pengebruken meir fornuftig, men eg seier berre at ein skal passe litt på sin eigen bjelke – og den diskusjonen. Det er ein gradsforskjell, men prinsippet har vi alle vore einige om dei siste åra, bortsett frå eitt parti, som har reservert seg på dette, og det er SV. Alle dei andre har gått på denne linja. Det same gjeld diskusjonen om volum og prosentdel av BNI. Etter vår vurdering er bruken av pengar viktigare enn volumprosenten. Det er også slik at den førre regjeringa la fram ein opptrappingsplan, som den kalla forpliktande. I løpet av fem år, naturlegvis då etter neste val, skulle dette skyte fart. Men realiteten er jo at i 1997 var volumprosenten 0,88 pst., i 1998 var den 0,88 pst. og i 1999 var den 0,88 pst., og så kraup vi opp på 0,89 pst. for i år, og det blir halde fast. Så kan naturlegvis Bondevik-regjeringa seie at frå neste år skulle dette verkeleg skote fart. Eg hadde vel ei kjensle av at Gudmund Restad verkeleg rykte i skjækene etter å få fart på dette etter at det har stått bom stille i dei åra som har gått. Eg trur det gjenstår litt for å vise at dette var noko som ein eigentleg hadde som intensjon, så lenge ein ikkje var i nærleiken av å gjennomføre noko som helst av dette i praksis.