Heidi Grande Røys (Sosialistisk Venstreparti), 2007-10-23:
Eg må få lov til å kommentere, eg òg. Som ivrig Brann-tilhengar i mange år er det jo lov til å glede seg over at gullet kom heim. Men utover det trur eg ikkje eg skal gå så langt inn på diskusjonen mellom presidenten og representanten Inge Lønning, for i Nordisk Råd har vi no brukt fleire år på å diskutere sjølvstyrte område, og eg ser med gru på at det eventuelt kunne kome ein søknad frå Bergen om å få større fullmakter i forhold til både nordisk og nasjonalt arbeid. Så vi får la gleda strekkje oss så langt som til gullet, og så får vi, trur eg, parkere det der. Til noko som er langt meir alvorleg: Isbjørnen forsvinn i same takt som isen i Polhavet, og om 50 år kan isbjørnstammen faktisk vere redusert med meir enn 30 pst. Isbjørnen er eit viktig symbol på kva som rører seg innanfor klima, og framsida av årets stortingsmelding om nordisk samarbeid skal illustrere dette, og at nordisk samarbeid i aukande grad tek tak i problemstillingane knytte til klima. Nordisk Råds sesjon i Oslo skal då òg i stor grad dreie seg nettopp om klima, energi og miljø, og nordisk samarbeid i det heile dreier seg i aukande grad om desse emna. Og igjen er, som fleire av representantane har vore inne på, det nordiske samarbeidet inne i ei politisk omstilling – ei dynamisk omstilling, som nokon sa – for å møte aktuelle utfordringar, og det er bra. Dei nordiske landa må vere med på å møte dei globale utfordringane der det gir nordisk nytte, men òg der vi best kan medverke. I kjølvatnet av debatten om globalisering på Nordisk Råds sesjon i fjor har Nordisk Ministerråd i den samanhengen vedteke å prioritere klima, energi og miljø, kunnskap og innovasjon, grensehindringar og profilering. Konkret samarbeid og prosjekt i samband med dette er under utvikling. Vi skal vere utolmodige, men samtidig har iallfall eg eit behov for å erkjenne at godt arbeid tek noko tid. Vi skal ikkje kaste pengar etter forhasta tiltak, men bruke tid på å få fram dei riktige og konkrete tiltaka som vi skal prioritere. Og vi skal sørgje for å forankre aktivitetane der innsikta og kompetansen er å finne, og der aktivitetane skal gjennomførast. Det vil først og fremst seie nordiske fagministerråd med deira institusjonar og dei andre nordiske og nasjonale baklanda. Det vert ei stor utfordring for det nordiske systemet å arbeide meir tverrsektorielt både innetter i landa og mellom fagministerråda enn det vi har gjort til no, men eg trur det er heilt nødvendig når vi skal ha nokre overordna arbeidsområde som vi skal jobbe fram mot. Finansieringa for budsjettåret for 2008 er sikra gjennom ei disponering av 60 mill. danske kroner. Vi har begynt diskusjonen om finansiering dei komande åra, og den må vi sjølvsagt ha i tett dialog med Nordisk Råds budsjettgruppe, men òg med fagministrane. Som eksempel på aktuelle konkrete samarbeidsområde kan eg nemne dei globale klimaforhandlingane, nye energiløysingar, koordinering og programmering av nasjonale forskingsinnsatsar – òg innanfor klima, energi og miljø – og ei styrking av nordiske innovasjonsmiljø. Dei nordiske statsministrane gav startskotet for ei rekkje ulike tiltak på møtet sitt i juni, og det skal rapporterast om status i arbeidet på statsministermøtet under sesjonen i neste veke. Det er positivt at statsministrane er direkte engasjerte i arbeidet, det viser den vekta dei nordiske regjeringane legg på denne verksemda. Statsministrane skal òg delta på det nordiske globaliseringsforumet som den svenske formannskapen skal arrangere i april neste år. Forumet skal vere ei rådgivande plattform der politikk, næringsliv, forsking og organisasjonar skal møtast årleg for å diskutere idear og styrkje forankringa av det nordiske globaliseringsarbeidet. Tema for forumet i 2008 vert framleis diskutert, men vert relatert til klima, energi og miljø. Eg ser òg for meg at innlegg frå parlamentarikarar i sesjonen neste veke vert viktige innspel i forhold til kva det toppmøtet skal handle om, så her er det viktig at ein har gode innlegg som òg adresserer det. I denne prosessen for å skape nordisk nytte og forankring av arbeidet med globalisering er det viktig, som eg sa, at Nordisk Råd er aktive og medverkar kontinuerleg. Eg håpar rådet og Ministerrådet kan sjå på dette som eit felles ansvar der vi saman kan lukkast nettopp med å skape den politiske dynamikken som vi treng for at dette skal verte noko som gir konkrete resultat, så det ikkje berre vert ord og flosklar og nye prosjekt som ikkje har nytte verken her eller der. Eit anna satsingsområde som no vert vidareført, òg som ein del av globaliseringsarbeidet, er nedbygging av grensehindringar. Som denne debatten viser, og som alle debattar eg er på i nordisk samarbeid, viser, er interessa og engasjementet rundt det å byggje ned grensehindringar stort òg blant parlamentarikarane. Dei nordiske statsministrane vedtok i juni i år at dei kvart år på møtet sitt i samband med sesjonen skal få lagt fram ei utgreiing for grensehindringar som står att, og tiltak for å fjerne desse. Under arbeidet med årets utgreiing har pådrivarane innanfor sosial- og helseområdet og næringsområdet, som vart etablert under vår formannskap i fjor, kome med sentrale innspel til den finske formannskapen som har leia arbeidet. Etter forslag frå Nordisk Råd om etablering av ein samordnar for grensehinderarbeidet er det no utarbeidd eit forslag til ny struktur for det samla grensehinderarbeidet. Dette vert det ei utgreiing om i neste veke, men eg vil likevel nytte høvet til å seie noko om kva som er tenkt. På bakgrunn av behovet for å ha sterkt fokus på sakene og ikkje minst for betre samordning av dei mange gode kreftene som arbeider med grensehindringar, skal det skipast eit nordisk grensehinderforum. I forumet skal det sitje ein nasjonal representant frå kvart av landa, og gruppa skal leiast av ein overordna samordnar som òg skal rapportere til landa. Generalsekretæren i Ministerrådet skal delta i forumet. Det trur eg er viktig nettopp for å sikre at både sekretariatet jobbar med forumet, og ikkje minst for at vi skal få på plass den samordninga som kanskje har mangla noko tidlegare. Dei nasjonale representantane vil få sentrale oppgåver når det gjeld grensehindringar i sine respektive land. Etter kvart som grensehinderforumet finn si form, vil oppgåvene til dei to sektorpådrivarane verte inkluderte i forumet, og dei ordningane som vi oppretta i fjor, vil verte avvikla. Men vi må sørgje for at fleire av dei forslaga som òg representantane i salen har vore inne på, kan gå igjennom – og ikkje verte lagde i ein ny skuff i påvente av at nye skal ta dei fram. Det er viktig. Som eg var inne på innleiingsvis, har ei anna sentral rolle i det nordiske samarbeidet det siste året vore å styrkje deltakinga frå dei sjølvstyrte områda. Sjølv om det ikkje gjeld Noreg direkte på same måten som Danmark og Finland, har dette vore ei viktig sak for det nordiske samarbeidet som heilskap – og difor òg for Noreg. Utgangspunktet vårt har vore at det er viktig at dei som ynskjer å medverke til eit godt nordisk samarbeid, òg må få høve til det på ein konstruktiv måte. Ei eiga arbeidsgruppe har vore sett ned for å sjå nærare på deltakinga til dei sjølvstyrte områda i nordiske institusjonar, samarbeidsorgan og program. Innstillinga frå arbeidsgruppa vart godkjend på samarbeidsministermøtet på Åland den 5. september. Dokumentet har fått namnet Ålandsdokumentet, og det skal no gjere seg gjeldande og finne si form i det daglege samarbeidet. Blant konklusjonane i Ålandsdokumentet vil eg særleg trekkje fram at Danmark og Finland heretter kan gi representantar for Færøyane, Grønland og Åland ansvaret for å leie ministermøte, embetskomitear og arbeidsgrupper. Dette kan gjere dei sjølvstyrte områda langt meir synlege og gjere det lettare for dei å prege det nordiske samarbeidet. I forhold til Nordisk Råd er det semje om at Helsingforsavtalen skal forståast slik at dei sjølvstyrte områda får rett – innanfor den kompetansen dei har fått overført frå landa – til å vere adressatar og å svare på spørsmål, rekommandasjonar og andre framstillingar frå rådet. Dermed kan dei sjølvstyrte områda òg delta meir aktivt og synleg i dialogen mellom regjeringssida og parlamentarikarsida. Eg hadde stor glede av mitt samarbeid med rådet om budsjettarbeidet då vi hadde formannskapen i fjor. Eg har gitt det rådet til dei komande formannskapane at det er viktig å ha god og tett dialog og faste møte gjennom heile året med budsjettgruppa i Nordisk Råd. Ikkje minst er det viktig at rådet er aktivt tidleg i prosessen, når ein tek dei politisk overordna diskusjonane, slik at ein på ein måte ikkje kjem inn for seint – etter at ein har diskutert dei store politisk overordna sakene – og berre vert sitjande og file på konkrete prosjekt. Det er viktig at ein òg har dei store politisk overordna diskusjonane – for å sikre at vi har ein felles ståstad når det gjeld dei utfordringane vi står overfor. Eg ser jo godt for meg at dei komande budsjetta kan verte meir krevjande enn dei vi har hatt til no, nettopp fordi vi skal finne eit større rom for finansieringa av globaliseringsarbeidet innanfor ordinære budsjett enn det vi treng gjere i 2008. Det vert krevjande og vil utelukkande vere avhengig av eit godt samarbeid og ein god dialog mellom rådet og Ministerrådet. Så det er noko iallfall eg vil leggje til rette for. Og eg har god tru på at Sverige, som skal ta over formannskapen neste år, har det same synet. Det vert spennande å følgje gjennomføringa av budsjettreformene for å skape strammare styring og meir politikk, som låg inne frå den gruppa vi hadde sett ned, som skulle modernisere heile budsjettprosessen i Nordisk Råd – noko som òg er viktig for å sikre innsyn og medverknad i budsjettprosessane.