Olaf Gjedrem (Kristelig Folkeparti), 2003-06-19:
Det er to saker som skal handsamast parallelt her i dag, nemleg jordbruksoppgjeret og reindriftsavtalen. Begge sakene får innverknad på statsbudsjetta for 2003 og 2004. Kristeleg Folkeparti er glad for at partane er komne fram til semje om ein avtale i årets jordbruksforhandlingar, og at dette betyr 100 mill. kr i auka rammer. Det er òg gledeleg at begge organisasjonane innan landbruket deltok i sluttforhandlingane og inngjekk den avtalen saman med staten. Det er positivt og bidreg samstundes til at tilhøva blir meir føreseielege. Den avtalen som ligg føre i dag, er eit godt utgangspunkt for landbruket for ei ny satsing og ein ny optimisme. Det er god distriktspolitikk, og det er av stor verdi for både arbeidsplassar og busetjing. Bøndene er fundamentet i mange bygdesamfunn, og det er viktig at denne gruppa i Distrikts-Noreg får gode levekår og trygge inntekter for å kunna halda fram det viktige arbeidet sitt med å skaffa mat til landet. Eg vil òg gjera merksam på at avtalen, slik han er framforhandla, blir støtta av alle partia på Stortinget, med unnatak av Framstegspartiet. Det er òg ein styrke for landbruket at han har så stor oppslutnad i Stortinget. Samtidig er det viktig å presisera at dette er ein god og ansvarleg avtale som gjev ein inntektsvekst i landbruket på nivå med veksten innan andre næringar. I den økonomiske situasjonen me no er i, er det viktig at årets oppgjer har ei fornuftig økonomisk ramme. Eg legg til grunn at fleirtalet i komiteen ser positivt på at partane har kome fram til semje, inkludert vedtekne forenklingar, og eg er samd i premissane som er lagde til grunn for forenklingane. Det som er viktig å presisera som ein konsekvens av dette, er at desse endringane vil avgrensa forhandlingane noko meir i forhold som vedkjem inntektsmoglegheitene i jordbruket direkte, gje næringsutøvarane noko meir føreseielege tilhøve og betre tid til gjennomføring. Samtidig betyr dette at for inneverande kalenderår vil forhandlingane berre dreia seg om omdisponeringar innanfor vedtekne budsjettrammer og eventuell disponering av overførte beløp. Landbruksdepartementet får dermed fullmakt til å setja i verk tiltak i samsvar med den inngåtte jordbruksavtalen som er knytte til løyvingar i 2004. Meir konkret ser me at sjølv om ramma berre utgjer om lag 1 500 kr pr. årsverk, legg avtalen til rette for ei inntektsauke for jordbruket på om lag 4 pst. Det svarar til det nivået som samfunnet har lagt i år for eit moderat lønsoppgjer for alle grupper. Samtidig er det fleire andre forhold utanfor sjølve avtalen som òg har innverknad på inntektsutviklinga den enkelte næringsdrivande får innan landbruket. Her tenkjer eg på det fallande rentenivået, som er av stor betydning for jordbruket ut frå ei samla næringsgjeld på om lag 26 milliardar kr. Her er det viktig å merka seg at ein reduksjon på eit prosentpoeng på gjennomsnittsrenta for all jordbruksgjeld gjev ein brutto kostnadsreduksjon på 260 mill. kr. Me har det siste året opplevd eit rentenivå som har falle med 2,5 pst., og dermed forstår me at berre denne effekten vil ha større betydning enn det kronebeløpet som blir løyvt over statsbudsjettet. Redusert rente vil i seg sjølv kunna få større betydning for inntektsutviklinga i jordbruket enn ramma i avtalen. Det er heilt klart at ei tilfredsstillande inntektsutvikling i jordbruket er avhengig av at marknadsmoglegheitene blir utnytta godt, at mangfaldet aukar, og at me har ein marknad i balanse. Me ser strukturelle endringar og fornuftige kostnadstilpassingar. Det har vist seg at ei sterkare effektivisering og strukturrasjonalisering i jordbruket enn me har sett på fleire tiår, i seg sjølv gjev eit bidrag til at ein kan oppnå både innsparingar på avtalen og ei inntektsutvikling pr. årsverk om lag som for andre grupper. Her vil eg gje uttrykk for ei viss bekymring for den avgangen me ser innan landbruket. Eg vil òg gje uttrykk for eit ynske om at næringa i større grad klarar å halda på dei utøvarane som er. For mange lokalsamfunn er avgangen så stor at det kan truga busetjingsmønsteret. Eg håpar i så måte at årets landbruksavtale vil vera med og sikra at me i framtida ikkje får så stor avgang som me har sett i det førre året. Det er òg slik å forstå at jordbruksavtalen er inngått utan auke i den handelsvridande støtta i høve til WTO-avtalen. Et har òg lyst til å nemna betydninga av at det i avtalen i år er gjennomført nokre forenklingar i verkemiddelbruken som medverkar til ytterlegare differensiering og detaljering av ordningar og regelverk. Det er viktig at regelverket og ordninga i størst mogleg grad skapar stabilitet og ein føreseieleg situasjon for aktørane. Det motsette vil kunna hindra nødvendige investeringar i påvente av nye ordningar eller av frykt for at regelendringar kan gjera investeringane ulønsame. Forenklingar og målretting av verkemidla i landbrukspolitikken er viktig for næringa sjølv, forvaltninga og omsynet til politikkens legitimitet. Landbrukspolitikken er nasjonal og felles for heile landet, differensiert etter dei ulike behova som dei forskjellige regionane har. Eg vil òg gjera merksam på at me har ein WTO-prosess, som mange i landbruket føler ei uvisse i forhold til. Eg vil gje uttrykk for tillit til den posisjonen som Regjeringa har valt. Eg vil òg gje uttrykk for at Regjeringa er innstilt på å prøva å nå fram til eit resultat som landbruket kan leva med i framtida. Det er òg positivt at landbruket har ei stor støtte i befolkninga. Meiningsmålingar viser at opptil 80 pst. av befolkninga gjev uttrykk for at dei støttar det landbruket me har, med det overføringssystemet me har. I ein merknad i innstillinga om årets landbruksoppgjer gjev eit fleirtal i komiteen uttrykk for at med den effektiviseringa som me ser innan landbruket i dag, er det rett at landbruket og utøvarane innan landbruket får behalda ein større del av effektiviseringsgevinsten. Å få ein større del av den gevinsten verkar inspirerande for ei effektivisering framover. Det er positivt at kornprisen blir sett ned 3 øre. Den blir kompensert i forhold til kornbøndene, men eg vil òg gje uttrykk for at næringskomiteen slår fast at reduksjonen i kornprisen må føra til lågare prisar på kraftfôr, som er ein viktig innsatsfaktor i landbruket. Reindriftsavtalen er ein av dei viktigaste operative reiskapane for å følgja opp mål og retningslinjer i reindriftspolitikken. Her drøftar ein sentrale økonomiske spørsmål knytte til utvikling av reindrifta, fastsetjing av økonomiske verkemiddel, reintaltilpassinga i Finnmark og inntektsfordelinga. Inneverande reindriftsavtale har ei løyving på 100,9 mill. kr over statsbudsjettet, med ei ramme på 95 mill. kr. Det er òg gjort ei positiv omfordeling av den totale ramma i avtalen, slik at ein større del no går direkte til den enkelte reindriftsutøvaren. Det er elles semje om at målet er at reindrifta skal vera berekraftig både økologisk, økonomisk og i kulturell forstand. Reindrifta har stor betydning både som næring og som kultur- og livsform i ein nasjonal så vel som i ein internasjonal samanheng. Det er derfor viktig å fokusera på behovet for rammevilkår som gjer at næringa er sikra, at ho kan utviklast og styrkjast. Komiteen gjev uttrykk for at departementet bør ha ei oppfølging av tidlegare inngåtte avtalar om ein reduksjon av dyretalet på Finnmarksvidda, og at talet blir redusert til ca. 64 000 innan 2005. I tillegg ber òg komiteen landbruksministeren og Landbruksdepartementet om – i den utstrekning det er tenleg – å ha kontakt med Miljøverndepartementet og ha merksemda retta mot den ferdsla som skjer på berrmark i Finnmark, for å hindra at ein får unødig slitasje på natur og beitemark. På denne bakgrunnen rår eg Stortinget til å vedta dei framlagde avtalane – landbruksavtalen og reindriftsavtalen.