Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2016-05-18:
Da Stortinget vedtok Nasjonal helse- og sjukehusplan, var ein samla komité einig om at det må stillast høgare og nye krav til leiing i framtidas helseteneste. Stortinget vedtok at stadleg leiing skal vera hovudregelen ved sjukehus. Komiteen understreka i innstillinga behovet for at leiaren må kjenna dei tilsette for å kunna utvikla fagmiljøet best mogleg. I dag er lovkrava når det gjeld leiing i helseføretaka, at det skal vera einskapleg leiing på alle nivå, for å vareta klare ansvarsforhold. I komiteen si innstilling til Nasjonal helse- og sjukehusplan uttalte fleirtalet i komiteen, medlemene frå Høgre, Framstegspartiet, Kristeleg Folkeparti og Venstre, at dei «støtter prinsippet om stedlig ledelse, slik det for eksempel er på Ringerike sjukehus i Vestre Viken.» Partia uttalte vidare at det «må tas hensyn til at sykehusene i Norge har ulik kompleksitet og størrelse». Ein samla komité stod til slutt bak forslaget om at stadleg leiing skal vera hovudregelen ved sjukehus. Men same dag som Stortinget vedtok Nasjonal helse- og sjukehusplan, gjorde Helse Møre og Romsdal eit vedtak om ein ny styringsmodell der dei ikkje innførte stadleg leiing, men i staden utvida klinikkorganiseringa og klinikkleiinga. I eit svar på eit skriftleg spørsmål har statsråden slått fast at det han antyda i spørjetimen den 13. april om stadleg leiing ved Ringerike sjukehus, var misvisande. Frå Stortingets talarstol uttalte statsråden da: «Jeg oppfatter at den modellen som nå er til diskusjon, i Møre og Romsdal, i veldig stor grad bygger på de samme prinsippene som modellen på Ringerike sykehus – som flere, ikke minst representanter fra Senterpartiet, har trukket fram som en veldig god løsning.» I svaret på det skriftlege spørsmålet frå 22. april 2016 går statsråden imot dette. Der vert det slått fast at det som Helse Møre og Romsdal har vedtatt, er noko heilt anna enn prinsippa som modellen Ringerike sjukehus byggjer på. Ringeriksmodellen har stadleg leiar med ansvaret for indremedisin, kirurgi, gynekologi og obstetrikk – altså dei tunge postane – mens rus, psykiatri, røntgen og lab er haldne utanfor og organiserte i ei felles klinikkleiing i føretaket. Det som Helse Møre og Romsdal har vedtatt, er å føra vidare ein modell med tverrgåande klinikkar og å utvida desse til også å omfatta kirurgisk verksemd. Så heiter det at dei i neste fase skal avgjere korleis stadleg leiing skal organiserast. I det skriftlege svaret frå statsråden vert òg det vist til at «[a]dministrerende direktør er imidlertid klar på at valg av ledelsesform er tidsbestemt ut fra dagens situasjon, og at det på et senere tidspunkt hvor man har kommet lengre i funksjonsfordeling, samhandling og standardisering, godt kan tenke seg å organisere de somatiske klinikkene på de enkelte sykehusene for eksempel som i Vestre Viken HF.» Så korleis skal vi forstå dette svaret – at stadleg leiing berre skal innførast etter at akuttfunksjonar er lagde ned og aktivitetane er ferdig sentraliserte? Korleis er vedtaket frå Stortinget oppfylt – om at stadleg leiing skal vera hovudregelen ved norske sjukehus – når statsråden sjølv godkjenner innføring av klinikkleiing som hovudregelen i eit heilt føretak? Betyr ikkje vedtaket i Stortinget noko som helst? Her har nokon, for ikkje å seia mange, vore svært uærlege i debatten. Eg meiner at uklare politiske signal er verre enn ingen signal. Eg har, i ettertid av vedtaket i Nasjonal helse- og sjukehusplan, tatt dette opp med statsråden i to skriftlege spørsmål og i eitt spørjetimespørsmål – om vedtaket i Helse Møre og Romsdal om klinikkorganisering er i tråd med Stortingets vilje, og om statsråden meiner at dette er å innføra stadleg leiing som ein hovudregel ved norske sjukehus. Helseministeren hadde, som mange nok er kjende med, føretaksmøte den 4. mai, med alle dei regionale helseføretaka. Her vart det gjengitt at Stortinget har vedtatt at ordninga med stadleg leiing skal vera hovudregelen ved norske sjukehus, men i føretaksmøtet presiserte statsråden «at kravet om stedlig ledelse ikke er til hinder for bruk av tverrgående klinikker. I en tverrgående klinikkstruktur må klinikklederen påse at det finnes ledere på de ulike geografiske lokasjonene som er gitt fullmakter til å utøve stedlig ledelse. Foretaksmøtet minnet samtidig om at helseforetakene må organisere virksomheten på en måte som sikrer at lovens krav til enhetlig ledelse blir oppfylt.» Det betyr at statsråden meiner at stortingsvedtaket om stadleg leiing vert oppfylt i ei rein klinikkleiing der det vert gitt nokre fullmakter om lokal leiing til den enkelte av fagsjefane. Men korleis skal dette fungera i praksis? Kva slags fullmakter kan verte gitt som sikrar stadleg leiing når den stadlege leiaren har minimalt med ansvar for det som skjer på den lokale plassen? Dersom ein f.eks. plasserer klinikksjefen for kirurgi på eitt sjukehus som stadleg leiar der, har han verken ansvar for heile den medisinske avdelinga, for føde eller obstetrikk, for røntgen og lab og heller ikkje for dei merkantile eller bygningsmessige forholda. Kva slags lokal leiar vert det? Og kva slags lokal leiing vert det ut av slikt? Tilbake til komitéinnstillinga, som eg meiner no er sett til side: I den seier ein samla komité: «Komiteen mener stedlig ledelse er et viktig prinsipp, blant annet fordi lange beslutningslinjer resulterer i utydelige ansvarslinjer, usikkerhet og at målformuleringer og strategier ikke forankres helt ut i sykehusene. Stedlig ledelse er et nødvendig grep for bedre samspill mellom sykehusene.» Komiteen seier vidare: «Komiteen understreker at stedlig ledelse er sterkt medvirkende til å bygge en god kultur og sterke fagmiljø. God kultur og godt arbeidsmiljø skapes ved å ha en stedlig leder som kan bidra med nødvendige avklaringer i daglig drift og minimere usikkerhet, sørge for tydelig oppgavefordeling og som kjenner de ansattes omgivelser og rammevilkår ved å delta nært i pasientbehandlingen.» Dessutan: «Komiteen vil fremheve at førstelinjeledere i sykehus på mange måter er nøkkelen til bedre arbeidsmiljø, kultur og ledelse. Førstelinjeledere leder møtet mellom pasient og behandler, har ansvaret for å omsette det politiske budskapet til praksis, og styrer på mange måter økonomi og kvaliteten som leveres.» Og til slutt: «Verken daglig drift eller arbeid med ønsket endring kan fungere uten en leder som er fysisk til stede på arbeidsplassen.» Eg vil seia at ein skal ha ganske vondt i viljen når ein klarer å lesa komitéinnstillinga på ein måte som endar opp i at ein i føretaksmøtet nærast oppmuntrar helseføretaka til å innføra klinikkleiing likevel, og at det som komiteen har skrive, ikkje skal forståast slik at leiaren i helseføretaket skal lesa komitéinnstillinga og tru at den skal vera eit hinder for å innføra klinikkorganisering. Da eg høyrde ordlyden om stadleg leiing som hovudregel, tenkte eg i min naivitet at ja, det kunne vera tenkt på dei føretaka som har eit lite sjukehus, der dei innførte stadleg leiing, men ikkje på absolutt alle. Eg tenkte på Helse Fonna i Hordaland, som har innført stadleg leiing, men ikkje på Odda sjukehus. At stadleg leiing ikkje skal innførast i eit heilt føretak der vi snakkar om store sjukehus som Molde sjukehus og Ålesund sjukehus, det kunne eg ikkje ha trudd vart eit resultat av komiteens innstilling. Både Arbeidarpartiet, Høgre, Framstegspartiet, Kristeleg Folkeparti og Venstre står bak forslaget og innstillinga om stadleg leiing i Nasjonal helse- og sjukehusplan. Saksordførar Kristin Ørmen Johnsen sin første kommentar til vedtaket i Helse Møre og Romsdal var å be direktøren der lesa sjukehusplanen. Også Arbeidarpartiet har uttrykt sin skepsis til det som har skjedd. Dersom vedtaket frå Helse Møre og Romsdal vert ståande, er det eit viktig signal også til andre føretak. Eg veit at Helse Nord følgjer nøye med her, og vert klinikkleiing akseptert i Møre og Romsdal, så vert det resultatet også i nord. Kan statsråden forklara Stortinget i dag korleis stadleg leiing skal verte varetatt når det vert innført ei klinikkleiing, og – igjen – forklara korleis han og regjeringa kan meina at dette er å følgja opp Stortingets vedtak?