Ranveig Frøiland (Arbeiderpartiet), 2005-05-26:
Arbeidarpartiet ønskjer eit pensjonssystem som er sosialt rettferdig. Vi vil styrkja folketrygda, sikra tenestepensjon til alle, og i offentleg sektor vil vi at pensjonen skal svara til to tredelar av sluttløna. Kvinner skal ha rett til ein god pensjon, og vi vil slå ring om AFP-ordninga, slik at dei som ikkje har moglegheit til å stå i jobb til ordinær pensjonsalder, kan gå av på ein verdig måte. Eg er svært tilfreds med at alle desse viktige tilhøva er på plass, når vi i dag skal gjera vedtak om prinsippa rundt ei ny folketrygd. Er det nødvendig å gjera endringar i dagens pensjonssystem? Svaret mitt er eit klårt ja. Dagens pensjonssystem er urettferdig bl.a. fordi altfor mange vert minstepensjonistar. Mange med låge inntekter som har betalt trygdepremie i mange år, får ingen tilleggspensjon. Det må verta større samsvar mellom det ein betalar inn til pensjonsordninga, og det ein får att. Det er dei med mange år i arbeidslivet og jamn, låg inntekt som taper i forhold til dei som har ein kortare yrkeskarriere med stigning i inntekta. Urettferdig er det òg at rundt 500 000–600 000 lønstakarar berre får pensjon frå folketrygda, medan fleirtalet får tenestepensjon i tillegg til folketrygda. Det er med stor glede at eg kan seia at all denne uretten og all denne skeivskapen no vert borte. Det er eit breitt fleirtal i salen her for å gjera store endringar i pensjonssystemet. Eg vil gje honnør til regjeringspartia, Høgre, Kristeleg Folkeparti og Venstre, for stor vilje til å få til eit breitt pensjonsforlik. Regjeringspartia, saman med Arbeidarpartiet og Senterpartiet, er samde om ei ny folketrygd. Når det gjeld modell, har Arbeidarpartiet hatt som mål at vi skal få ei folketrygd med sosial profil som medverkar til utjamning av inntektsforskjellar. Det har vore viktig for oss at dei som har jobba i mange år med låg inntekt, får noko att for innsatsen og ikkje vert minstepensjonistar, og at dei med middels inntekt ikkje vert taparar i reforma. Når den nye modellen no skal lagast, er Arbeidarpartiet og regjeringspartia samde om at han skal ha ein fordelingsprofil som ligg nær opp til profilen i dei modellane som vi har vist til i innstillinga. Det betyr at dei som har hatt inntekt mellom 127 000 kr og 235 000 kr, skal få ein høgare pensjon enn med dagens folketrygd. Vidare: at dei som har hatt ei jamn inntekt mellom 235 000 kr og 293 000 kr i 40 år, ikkje skal ha ein lågare pensjon enn med dagens folketrygd, og at alle med jamne inntekter mellom 117 000 kr og 470 000 kr etter 43 år får høgare pensjon enn med dagens folketrygd. Modellen som skal lagast for alderspensjon i den nye folketrygda, vert sosialt rettferdig, og lågtlønte får høgare pensjon. Dette er særleg viktig for kvinner, sidan kvinner flest tener mindre enn menn. Forsking viser at det er nettopp blant lågtlønte at arbeidsinnsatsen vert påverka av økonomiske gulrøter. Modellen tek vare på at ein får noko att for arbeidsinnsats, og at det er ein klårare samanheng mellom arbeidsinnsats gjennom heile livet og pensjonsytingar. Av ulike grunnar er det mange som ikkje kan vera i arbeid. Difor må vi ha ordningar som ikkje straffar dei som ufrivillig er ute av arbeidslivet. Det gjeld vernepliktige, som no skal få pensjonspoeng. Regjeringa skal vurdera pensjonspoeng for studentar og koma tilbake med framlegg. Det gjeld òg dei som er arbeidsledige av ulike grunnar. Det som er meir frivillig, men som er naudsynt og hyggeleg, er at det vert født fleire barn. Difor skal omsorgsarbeid gje pensjonsopptening. Det er nok framleis slik at det er kvinner som tek det meste av omsorgsoppgåvene i heimen. Det er difor viktig at ein legg til rette for at også kvinner kan arbeida heiltid. Det må lagast eit kjønnsnøytralt system som ikkje gjev stimulansar til skeivfordeling av omsorgsarbeidet i heimen mellom menn og kvinner. Eg gler meg stort over at vi i dag kan seia at no skal alle arbeidstakarar få ein obligatorisk tenestepensjon. 500 000–600 000 arbeidstakarar kan no gle seg over at frå 1. januar skal det innførast ein obligatorisk tenestepensjon. Ordninga kan utformast innanfor lov om føretakspensjon og lov om innskotspensjon. I den obligatoriske ordninga er arbeidsgjevar pålagd å betala inn eit innskot på minst 2 pst. av løna over 1G for den einskilde arbeidstakar. Dersom ein ønskjer å få meir i pensjon, kan arbeidsgjevar og arbeidstakar avtala at arbeidstakar i tillegg skal betala inn innskot. No blir det mogleg for fleire føretak å oppretta ei felles innkjøpsordning for tenestepensjon. Innkjøpsordninga kan på vegner av medlemsføretaka inngå avtaler om kjøp av pensjonsprodukt frå forsikringsselskap, bankar og andre som tilbyr slike produkt. I tillegg til det vedtaket Odelstinget gjorde tysdag, om at fleire føretak kan oppretta ein felles pensjonskasse etter modell av interkommunale pensjonskassar, vert det vesentleg billegare for små føretak. Betre og billegare tenestepensjon i småbedrifter vert no mogleg, sa Persen i Norske Pensjonskassers Forening. Eg er òg veldig tilfreds med at regjeringspartia, saman med Arbeidarpartiet og Senterpartiet, no slår fast at tenestepensjonen skal vidareførast for dei offentleg tilsette og tilsvara to tredjedelar av sluttløna. Det som er like viktig, er at den endelege tilpassinga til ny folketrygd skal skje gjennom forhandlingar mellom partane i offentleg sektor. Den viktigaste innsatsen for å få eit berekraftig pensjonssystem skjer gjennom å skapa eit inkluderande arbeidsliv. Difor trengst det auka innsats for å sikra arbeid til alle, og det er viktig å snu tendensen, slik at fullt arbeidsføre personar som vert skuva ut av arbeidslivet lenge før den vanlege pensjonsalder, får tilbod om arbeid. Vi må skapa eit arbeidsliv som gjer at folk både kan og vil stå lenger i arbeid. Difor vil Arbeidarpartiet slå ring om AFP-ordninga, slik at dei som ikkje har moglegheit til å stå i jobb til vanleg pensjonsalder, kan gå av på ein verdig måte. Regjeringa har vore oppteken av at ein sjølv skal kunna velja når ein skal gå av med alderspensjon. Framlegget gav ikkje lågtlønte ei reell valmoglegheit, fordi dei ved tidlegpensjon ville få ein pensjon dei ikkje kunne leva av. Ei slik tidlegpensjonsordning ville verta ei reform berre for dei som har hatt gode inntekter gjennom ein lang yrkeskarriere, og for dei som i snitt lever lengst. Som det heiter i svaret frå Finansdepartementet: «Menn i akademiske yrker og høyere funksjonærstillinger lever betydelig lenger enn fiskere og ufaglærte arbeidere. For enkeltyrker kan forskjellen i gjennomsnittlig levetid være på over 10 år.» Det er grunnen til at vi går inn for å halda på AFP-ordninga, og at ein må arbeida vidare med ei tidlegpensjonsordning i folketrygda. Eit krav til Stortinget når ny folketrygd skal vedtakast, er at den er berekraftig og robust, og at alle kan vera trygge på at dei får den pensjonen dei skal ha. For å sikra pensjonsystemet ei berekraftig utvikling skal det innførast ei ordning med levealderjustering, som inneber at pensjonsalder vert justert med endring i forventa levealder. Pensjonane i folketrygda skal justerast med eit gjennomsnitt av løns- og prisveksten.Opparbeidde pensjonsrettar skal justerast med lønsveksten, og det skal òg garantipensjonen. No er det mange som spør seg: Kven er det som tapar, og kven er det som vinn med den nye reforma? Dei som såg ut til å kunna verta dei store taparane i den moderniserte folketrygda, var dei med inntekter i underkant av gjennomsnittet. Ettersom to tredjedelar av kvinnene i dag tener mindre enn 293 000 kr, er det mange kvinner som ville tapt på modernisert folketrygd. Dersom vi ser på ulike yrkesgrupper og gjennomsnittet av kva dei tener, kan vi slå fast at det er butikktilsette, hotell- og restaurantarbeidarar og hjelpepleiarar – altså dei store kvinnegruppene – som kjem betre ut med den nye folketrygda. Dette er alternativet som regjeringspartia, Arbeidarpartiet og Senterpartiet legg fram i dag. Det er ei robust ny folketrygd som kan stå seg i mange år. Ho har ein betre sosial profil, og ho har ein betre kvinneprofil. Alternativet til det er Framstegspartiet sitt pensjonssystem, som inneber flat pensjon til alle, at alle vert minstepensjonistar. Vil ein ha meir, får ein spara og ordna det på eiga hand. Dei forsvarar ikkje eingong pensjonsforslaget sitt sjølve. Forslaget er dødt, og gravferda har dei sjølve vedteke at dei skal vera med på. Dei vil berre flikka litt på dagens pensjonssystem, med delingstal, litt fleire omsorgspoeng, nei til dagens AFP-ordning, nei til lovfesta tenestepensjon, og dei vil ta frå dei offentleg tilsette deira framforhandla tenestepensjonar. Det er det alternativet vi har til det som vert lagt fram frå Arbeidarpartiet, Senterpartiet og regjeringspartia.