Gjermund Hagesæter (Fremskrittspartiet), 2013-06-20:
Framstegspartiet har eit anna kommunalpolitisk utgangspunkt enn regjeringa og dei raud-grøne partia. Kjernen i vår kommunepolitikk er å setje mennesket i sentrum. Kommunen er til for innbyggjarane og ikkje omvendt. Det offentlege har eit overordna ansvar for å kontrollere kvaliteten og finansiere dei grunnleggjande velferdstenestene som blir leverte, men treng ikkje ta på seg oppgåver som private kan løyse like godt eller betre. Vi ønskjer også valfridom for innbyggjarane. Derfor har vi eit anna finansieringssystem. Vi ønskjer behovsstyrt statleg finansiering av grunnleggjande velferdstenester i kommunane. Det betyr at dersom det er eit behov, så utløyser dette ei finansiering. Det betyr at det spelar inga rolle om ein bur i ein fattig eller i ein rik kommune, tenestene skal vere finansierte av staten. Dermed konstaterer ein eit behov, og så får ein den finansieringa. Dette er på same måte som barnehagane tidlegare blei finansierte ut frå talet på barn i barnehagen og timetalet. Oppgåver som kommunane tar på seg utover desse grunnleggjande velferdstenestene, skal hovudsakleg finansierast av lokal skattlegging. Men inntil vi får gjennomslag for dette, tar vi sjølvsagt utgangspunkt i dagens rammeløyvingssystem og dei utfordringane som det gir. Det er tydeleg at dei rammene som regjeringa har signalisert gjennom kommuneproposisjonen for 2014, langt frå er tilstrekkelege i forhold til dei utfordringane kommunane står overfor. Regjeringa skryter av at opplegget i kommuneproposisjonen 2014 gir ein realvekst på 6–6,5 mrd. kr i overføringar til kommunane. Det var også ordføraren for saka inne på. Det kan skape eit inntrykk av at den reelle, den verkelege, faktiske veksten for kommunane er i den størrelsen. Det er sjølvsagt feil. Og kvifor er det feil? Jau, i den summen er det stort sett berre tatt omsyn til lønns- og prisvekst. Ein har ikkje tatt for seg dei auka kostnadene som den reelle befolkningsveksten tilseier. Historia viser at ein alltid har budsjettert med lågare befolkningsvekst. Det som går på aldrande befolkning og auka kostnader på grunn av det, auka pensjonskostnader og auka kostnader på grunn av nye pålagde oppgåver som ikke er finansierte frå staten, er det heller ikkje tatt omsyn til. Det betyr at kommunane ikkje har noko rom for å auke og forbetre tenestetilbodet. KS seier også at ein vil kunne halde det på same nivå. Vi meiner at vedlikehaldsetterslepet og dei auka oppgåvene i kommunane gjer at vi er nøydde til å styrkje kommunane, og det meiner vi skal øyremerkast. Vi går inn for at kommunerammene neste år skal styrkjast med 2,5 mrd. kr meir, og det skal gå til følgjande fordeling: 1 mrd. kr til driftsmidlar til kommunal eldeomsorg, 0,5 mrd. kr skal øyremerkast grunnskulen, 0,5 mrd. kr skal øyremerkast kommunal rusomsorg og psykiatri og 0,5 mrd. kr skal øyremerkast Samhandlingsreforma. Som eg var inne på, er det mange ting som går feil veg i Kommune-Noreg. Kommunane slit med dårleg økonomi. Talet på kommunar på ROBEK-lista har også auka dei siste to åra. Gjeldsbyrda til kommunane har meir enn dobla seg dei åtte åra regjeringa har sete med makta. Nye oppgåver er pålagde kommunane, som Samhandlingsreforma, utan at tilstrekkelege midlar har følgt med. Det har medført – og vil medføre – betydelege utfordringar for kommunane i tida framover. Framstegspartiet fryktar at ein allereie anstrengt økonomi i mange kommunar kan bli forverra neste år. Det betyr at dei enorme etterslepa mange kommunar opplever når det gjeld rehabilitering av kommunal bygningsmasse og infrastruktur som følgje av ein anstrengt kommuneøkonomi, ikkje blir reduserte, men kan for mange kommunar auke ytterlegare. Det er noko som Framstegspartiet er bekymra for, og det burde også fleire vere bekymra for. Vi har blitt lova at vi skal få ei eldreomsorg som skin. Vel, når vi snakkar med lokale kommunepolitikarar, er det ikkje det biletet ein får. Når ein ser oppslag i pressa, er det heller ikkje det biletet ein får. For å få til ei verdig og god eldreomsorg, trengst det handling og ikkje berre valkampprat. Framstegspartiet synest det er eit stort paradoks at eit av verdas rikaste land framleis har ei jamn nyheitsdekning i media om store problem og elende i sitt eldreomsorgssystem. Vi meiner at denne situasjonen er heilt uakseptabel. Men dessverre er det nok ein naturleg konsekvens av at vi har eit sosialistisk system som rasjonerer eldreomsorgstilbodet basert på rammeløyvingar og med økonomiske rammer som er for små – og som fritt kan brukast til andre formål til trengsel for omsorg av pleietrengande eldre. Når det ikkje er automatikk i at det blir stilt opp med midlar til eit veksande behov og ei veksande eldrebefolkning, blir køar, ventelister og høgare tersklar for hjelp resultatet mange plassar. Sjølv om kommunane treng meir pengar, er det sjølvsagt også avgjerande at kommunane bruker pengane slik at ein får maksimal velferd for kvar krone. Her er det sjølvsagt viktig at ein legg til rette for konkurranse – intern konkurranse og ekstern konkurranse – og det er fordi konkurranse er sunt. Konkurranseutsetjing er ikkje det same som privatisering, men konkurranse stimulerer folk til å yte sitt beste. Heldigvis er det nokre kommunar som viser veg på dette området. Austevoll kommune var ein kommune som var på ROBEK-lista då Framstegspartiet overtok styringa i 2003 – for ti år sidan. I dag er Austevoll ute av ROBEK-lista, har nedbetalt det framførte underskotet og leverer gode tenester til innbyggjarane. Nyleg blei også pleie- og omsorgstilbodet i Austevoll konkurranseutsett. Ein baserte konkurranseutsetjinga 60 pst. på kvalitet og 40 pst. på pris. I dag kan dei eldre i Austevoll spise når dei ønskjer det, og dei kan velje mellom fisk og kjøtt til middag kvar einaste dag. Vi meiner at dei som har bygd dette landet, fortener slik valfridom som dei får i Austevoll. Vi har også eit budsjetteringssystem/rekneskapssystem som er forelda og tildekkjer den reelle økonomiske situasjonen i kommunane. Her har vi ikkje avskriving, men avdrag er då ein kostnad. Dersom vi hadde endra det til avskrivingsreglar og fått det inn som ein kostnad, ville det medført at dei fleste kommunane hadde fått raude tal. Dette er altså realiteten. Vi meiner at det rekneskapssystemet som vi har i dag, berre tildekkjer dei faktiske forholda. Vi har i dag ein kommunestruktur som består av 428 kommunar. Dei burde blitt reduserte, helst til under 100 kommunar. Derfor må det først og fremst sikrast at kommunar som slår seg saman, ikkje taper økonomisk på det, slik som dei gjer i dag. Det har blitt litt betre. Ein får kompensasjon fullt ut i 15 år, pluss nedtrapping over fem år, men framleis er dagens ordning ikkje god nok til å få fortgang i kommunesamanslåingane. Færre kommunar ville også betydd at vi kunne avvikle fylkeskommunen som eit eige politisk og administrativt nivå, og frigjort ytterlegare milliardar av kroner som kunne ha blitt nytta til grunnleggjande velferdstenester i kommunane. Færre og større kommunar ville gjort det lettare å konkurranseutsetje og også å ta i bruk moderne velferdsteknologi og ytt kvalitativt gode tenester til innbyggjarane. Framstegspartiet ønskjer robuste og handlekraftige kommunar som løyser sine oppgåver til beste for innbyggjarane. Derfor er det både kortsiktige og langsiktige grep. Det kortsiktige vi går inn for her, er å tilføre meir pengar til kommunane, slik at ein kan sikre gode tenester. Det langsiktige er å endre rekneskapssystemet, leggje til rette og stimulere til sunn konkurranse og leggje føringar frå Stortinget om at vi får færre og større og meir robuste kommunar. Meir og betre velferd for kvar krone kommunane disponerer, er viktig, og det må vi arbeide for. Til slutt vil eg fremme dei forslaga som Framstegspartiet står bak, enten aleine eller saman med andre.