Ingmar Ljones (Kristelig Folkeparti), 2005-06-08:
I kulturminnemeldinga legg Regjeringa fram ein ambisiøs og realistisk tiltakspakke som skal sikra mangfaldet av viktige kulturminne og kulturmiljø for framtida. Vi har eit stort ansvar for å forvalta kulturminna i vørnad for dei som har levd før oss, og med omtanke for dei som kjem etter oss. På Kristeleg Folkeparti sitt landsmøte vart verdien av å ta vare på kulturarven og kulturverdiane lyfta fram på ein god måte. For Kristeleg Folkeparti har det vore viktig å få fram denne kulturminnemeldinga, og eg er glad for at eit representativt utval av kulturminne no skal gjevast varig vern gjennom freding. Det skal følgja pengar med denne store satsinga på kulturminne. Tilskott til freda kulturminne som er åtte av private eller av stiftingar, skal gjennom opptrapping over fire år aukast med i gjennomsnitt 175 mill. kr pr. år. utover dagens budsjett. I tillegg skal tilskottet til dekning av utgifter til arkeologiske arbeid ved gjennomføring av mindre private tiltak aukast med inntil 21 mill. kr. pr. år. Dette kapittelet i meldinga har vekt stor åtgaum, og privatpersonar ser seg no i stand til å samarbeida om å ta vare på verdfulle kulturminne som er i deira private eige. Ved starten av ein fredingsprosess bør det vera obligatorisk å laga ei utgreiing som kastar ljos over kva kostnader som følgjer av fredingsvedtaket. Arbeidarpartiet har ei anna formulering enn fleirtalet, men eg oppfattar det slik at intensjonane er dei same. Det har altfor ofte vore disharmoni, for ikkje å seia konfliktar, mellom private eigarar av kulturminne og det offentlege. Ingen har vore tent med desse konfliktane, og som regel er det kulturminna og vi som vil hegna om desse kulturskattane, som vert taparane. Regjeringa har, i samsvar med fagleg tilråding, lagt fram ein realistisk plan som skal gjelda fram til år 2020, for å minimalisera tapet av kulturminne. Det er m.a. lagt til rette for at dugande handverkarar kan få ytterlegare opplæring og spisskompetanse. SV og Senterpartiet vil ikkje følgja denne tilrådinga, men meiner at planen må gjennomførast innan 2014. Kulturminnefondet vert i revidert budsjett for 2005 auka frå 200 mill. kr til 400 mill. kr, og grunnkapitalen i fondet skal aukast stegvis, i tillegg til ordinære tilskottspostar. Det er eit stort etterslep i vedlikehaldet av kyrkjene, og dei auka løyvingane som kjem, vil gi eit historisk lyft for vedlikehald og rehabilitering av kyrkjene. Riksantikvaren sitt prosjekt for å setja i stand alle stavkyrkjene i Noreg i løpet av ein tiårsperiode er eit overmåte viktig lyft for desse kulturminna. I tillegg skal staten, gjennom sektoransvaret sitt, utarbeida ein strategi for korleis alle freda og verneverdige kyrkjer, under dette steinkyrkjer frå mellomalderen, kan sikrast eit forsvarleg vedlikehaldsnivå. Eg er glad for den begeistringa som dette framlegget har vekt i heile landet. I mitt heimfylke, Hordaland, er det mange som med otte og age har arbeidd for rehabilitering av m.a. Mariakirken i Bergen og Moster gamle kyrkje. Dei fem områda/objekta som står på UNESCO si verdsarvliste, er lyfta fram og har fått ein omtale som skulle leggja eit godt grunnlag for å sikra desse kulturminna. Riksantikvaren sin fartøyvernplan vil vera eit godt fagleg grunnlag for å sikra og setja i stand eit representativt utval av denne typen kulturminne. Lat meg få nytta høvet til å understreka det overmåte verdfulle dugnadsarbeidet som blir utført til beste for fartøyvern og kystkultur. Med utgangspunkt i «Verneplan for tekniske og industrielle kulturminne» og framskrivinga av denne planen sluttar komiteen seg til dei strategiane som er presenterte i meldinga innanfor dette området. Eg har lyst til å nemna spesielt det gledelege at restaureringa av Norsk vassdrags- og industristadmuseum i Tyssedal vert fullfinansiert ved behandlinga av revidert budsjett for 2005. I tillegg til det som står i meldinga, har komiteen samrøystes gitt ein eigen omtale av reperbanar, m.a. den 340 meter lange reperbanen i Bergen, som er den lengste i Norden. I Kristeleg Folkeparti er vi glade for at Stortinget i dag legg grunnlaget for å satsa målmedvite for å sikra og rehabilitera verdfulle kulturminne og kulturmiljø som vi ikkje har råd til å missa.