Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2012-12-05:
Vi er privilegerte som bur i Noreg. Til forskjell frå mange andre land, har vi eit godt utbygd helsevesen. Vi har ein nasjonal politikk som legg til grunn at det er eit offentleg ansvar å fremja helse, førebygga sjukdom og sikra nødvendige helse- og omsorgstenester til heile befolkninga. Helse- og omsorgsdepartementet sitt budsjett er foreslått med om lag 146 mrd. kr. Det er ein vekst på 7,5 mrd. kr samanlikna med saldert budsjett for 2012. Ein legg opp til ein vekst i pasientbehandlinga i 2013. Det er eit godt helsebudsjett for Noreg, med ein sosial profil og eit budsjett som har blitt enda betre gjennom Stortinget si behandling. Helse er viktig for alle menneske, men føresetnadane for å oppnå god helse er høgst ulike – òg i Noreg. Sosiale forhold knytte til oppvekst, utdanning, jobb, kva vi et og moglegheitene for trening og fysisk aktivitet er avgjerande for helsa. Eg meiner at den aller største utfordringa vi har i dag i helsepolitikken, er sosiale forskjellar i helse. I mitt innlegg vil eg fokusera på det som er det viktigaste i helsepolitikken, nemleg folkehelsearbeidet. Folkehelsearbeid er ei samfunnsoppgåve og eit politisk ansvar. Helse blir ikkje skapt på legekontor eller sjukehus, men på alle dei arenaene der menneske lever og verkar. Nasjonal politikk påverkar helsetilstanden og fordelinga av helse i befolkninga. Samhandlingsreforma og folkehelselova la eit viktig grunnlag. Vi ser no at kommunane er ivrige og utolmodige med omsyn til å bygga opp det førebyggande arbeidet i kommunane. Eg meiner det er på tide å løfta fram det kunnskapsbaserte folkehelsearbeidet i Noreg. Helse- og omsorgssektoren i Noreg er stor. Ein stor del av ungdomskulla går i dag inn i helse- og omsorgssektoren, og prognosane tilseier at om vi skal oppretthalda dagens standard på tenestene, må ein enda større del av ungdommane velja yrke innafor helse- og omsorgsfeltet. Det blir dyrt for samfunnet, og det vil ikkje vera berekraftig. Det vil ha konsekvensar for heile verdiskapinga, for skatte- og avgiftsnivået, og det vil kunna pressa fram private løysingar, som i praksis vil seia at det er dei mest ressurssterke som greier å snakka fram si sak, som vil vinna fram. For å unngå dette må vi, mens vi enno har økonomisk handlefridom, samla oss om djerve grep for å styrka folkehelsa og for å førebygga sjukdomsutvikling. Det vil innebera at vi må bruka både pisk og gulrot. Det er viktig med både haldningskampanjar og bevisst tilrettelegging av sunn livsstil, f.eks. i barnehage og skule. Eg vil peika på nokre hovudområde, der vi bør kunna forbetra oss raskt. Eit område er fysisk aktivitet. 8 pst. av 8-åringane er i dag overvektige eller har fedme. 15-åringane våre er like lite fysisk aktive som dei eldste gamle. Vår neste store folkehelsesatsing må vera blant barn og unge. Det må vera å innføra éin time fysisk aktivitet i skulen kvar dag. Samfunnsøkonomisk analyse av å bygga samanhengande gang- og sykkelveg i norske byar tydar på at nytta av dette tiltaket er minst fire til fem gonger større enn kostnadane knytte til utbygging og vedlikehald. Eit anna område er kosthald. Dette område må òg bli ein del av den neste, store folkehelsesatsinga. Vi må starta arbeidet med trinnvis innføring av skulemåltid i grunnskulen. Gratis frukt og grønt har vore ein viktig start, men vi bør gå lenger. Vi må ikkje sjå på dette som ei skulesak, men som ei helsesak; ein politikk for å redusera sosiale helseforskjellar. I dag er kosthald eit klassespørsmål. Det er i barnehage og skule det førebyggande arbeidet får størst effekt, og vi må begynna der. Vi må òg ta steget vidare for å tora å ta i bruk avgiftspolitikken på kosthaldsfeltet. Òg her må vi ha fokus på barn og unge. For barn og ungdom bidrar brus, saft og godteri til nesten halvparten av det samla sukkerinntaket. I dette budsjettet er det innført auka avgift på sukker, sjokolade, snacks og alkoholfrie drikkevarer tilsett sukker og kunstige søtingsstoff. Det er det helsefaglege grunnar for, men det er eit paradoks og ingen opplagt grunn for at vi framleis skal ha redusert moms på brus og andre kunstig produserte sukkervarer. Eg er glad for at regjeringa i budsjettdokumentet varslar at ein vil fortsetta arbeidet med å vurdera økonomiske verkemiddel for å fremja eit sunnare kosthald. Eit anna viktig folkehelseområde handlar om rusmiddel. Denne regjeringa har varsla at ho skal ha ein tydeleg og restriktiv politikk når det gjeld alkohol og røyk. Eg skal ikkje koma nærmare inn på det akkurat no. Vi har høyrt at opposisjonen no er samla om ein felles helsepolitikk. Eg meiner det er ei skjør politisk samling. Eit forhold gjeld privatisering: Eg kan ikkje tru at Kristeleg Folkeparti eigentleg er med på den linja som Høgre og Framstegspartiet fører her. Det andre store skillet går på folkehelsepolitikken. Eg merka meg at Kristeleg Folkeparti går saman med oss i merknader om å bruka aktive politiske verkemiddel for å førebygga. I motsetnad til Høgre og Framstegspartiet er dei for ein politikk for å redusera sosiale helseforskjellar i Noreg.