Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2018-12-15:
For eit par dagar sidan fekk regjeringa ei offentleg utgreiing om forslag til prioriteringar i den kommunale helse- og omsorgstenesta og for offentleg finansierte tannhelsetenester. Ho har overskrifta «Det viktigste først». Eg ser fram til at Stortinget får anledning til å diskutera denne på eit seinare tidspunkt. Å prioritera riktig og rettferdig og å prioritera det viktigaste først er kanskje den aller største utfordringa helsevesenet har akkurat no. Noreg har markerte sosiale helseforskjellar. Vi har knapt med fagfolk. Det er eit politisk ansvar å sørgja for at vi prioriterer både fagfolka og helseressursane rettferdig, at helsetenester vert fordelte etter behov og ikkje etter kva helsetenester og pasientar som løner seg mest, slik at vi framleis i framtida kan ha eit helsevesen som har høg tillit – der vi kan gi likeverdige helsetenester til alle, uansett bakgrunn og uansett kor ein bur i landet, der ein ikkje opplever stadig dårlegare beredskap, at ambulansar forsvinn, at legevakta vert sentralisert, at lokalsjukehus vert trua med nedlegging, og der fastlegen eigentleg ønskjer å slutta. Vi må prioritera det offentlege desentraliserte helsevesenet framfor å auka private tenester. Senterpartiet vil prioritera det viktigaste først. Det viktigaste i helsepolitikken er folkehelsepolitikken. Det meste av folkehelsepolitikken skjer i kommunane. Difor legg Senterpartiet opp til ei stor styrking av kommuneøkonomien. Vi innfører gratis frukt og grønt på ungdomsskulane, vi vil ha ein time fysisk aktivitet i skulen kvar dag, vi aukar løyvingane til friluftsføremål, vi hevar avgiftene på alkohol og tobakk, og vi vil ta i bruk skulen som førebyggingsarena. Som ein del av folkehelsepolitikken prioriterer vi òg ei styrking av arbeidet mot spreiing av antibiotikaresistente bakteriar. Antibiotikaresistens har vorte kalla for helsevesenet si klimakrise. Det er no vi må handla om vi skal sikra at barna og barnebarna våre har tilgang til den same moderne medisinen som vi har, og at moglegheitene ikkje vert øydelagde av resistente bakteriar som det ikkje finst effektive medisinar mot. Bruken av antibiotika har gått ned i Noreg. I kommunehelsetenesta er vi godt på veg mot målet om 30 pst. reduksjon som Senterpartiet fremja og fekk Stortinget si tilslutning til. Det er bra. Men norske sjukehus ligg framleis langt etter i dette arbeidet. Vi må òg sikra at det vert utarbeidd nye typar antibiotika og ei finansieringsordning som bidreg til det. Å hindra smitte er òg veldig viktig. Folk treng tydeleg informasjon om risikoen for smitte ved sjukehusbehandling i utlandet eller kirurgisk tannbehandling i land med stor utbreiing av resistente bakteriar. Det er i kommunane den aller største delen av helse- og omsorgstenestene skjer. Senterpartiet vil ha ei mykje større satsing på det nære helsetilbodet i kommunane, i tråd med intensjonane i samhandlingsreforma. Difor styrkjer vi den totale kommuneramma med 4,4 mrd. kr. Vi prioriterer midlar til å styrkja jordmortenesta, til å styrkja tannhelsetilbodet til utsette grupper som i dag ikkje får rettane sine oppfylte, og til å styrkja arbeidet med psykisk helse i kommunane. Fastlegeordninga er ein grunnmur i kommunehelsetenesta. Mange kommunar slit no med å få tak i nok fastlegar, og etablerte legar vurderer å slutta. Ifølgje Legeforeininga merkar dei at krisa har forverra seg det siste året. Det manglar òg sjukeheimslegar, legevaktslegar og legar i fengselshelsetenesta. Senterpartiet er ikkje fornøgd med regjeringa si satsing på fastlegeordninga. Ho kom for seint, og ho er for dårleg. Berre 12 av dei 46 millionane som regjeringa satsar på rettleiing i budsjettet, er friske midlar. Det er ei auking i rekrutteringstilskotet på berre 15 mill. kr samanlikna med 2018, og da står vi i det som er omtalt som ei krise. I tillegg vert det tatt 22 mill. kr til primærhelseteampiloten frå allmennlegeramma. Dei store grepa kjem ikkje. Ein handlingsplan skal ikkje koma før i 2020. Senterpartiet meiner at vi må prioritera det viktigaste først, og det viktigaste å gjera noko med i kommunehelsetenesta no er fastlegeordninga. Vi prioriterer heile allmennlegefeltet, ikkje berre fastlegeordninga. Vi løyver ekstra midlar til fleire sjukeheimslegar og betre fengselshelsevesen, vi har midlar til 250 nye ALIS-stillingar utover forslaget frå regjeringa, 150 nye LIS1-stillingar og to veker meir praksis for legestudentar i kommunehelsetenesta. Senterpartiet meiner at det er ei plikt for ein nasjon å sørgja for at vi er nokolunde sjølvforsynte med helsepersonell. I dag vert omtrent halvparten av legane utdanna i utlandet. Denne utviklinga meiner vi at vi må snu. Vi startar med i årets budsjett å prioritera 50 fleire studieplassar i medisin i Noreg i 2019. Helse-Noreg vil ikkje gå rundt utan frivillige og ideelle organisasjonar. Vi meiner at forslaget frå regjeringa til løysing for dei historiske pensjonskostnadene var altfor dårleg, og det vart møtt med sterk kritikk òg i høyringa. Vi støttar det som kom fram i budsjettforliket, om å setja eit knekkpunkt til 2019 for ideelle pensjonskostnader og å innføra ei søknadsbasert ordning. Vi vil prioritera tilskot til arbeidet med psykisk helse og rus blant ideelle og frivillige organisasjonar, som gjer ein fantastisk innsats, som f.eks. Kirkens SOS og prosjektet Sammen IOGT. Vi aukar òg støtta til fontenehus. Sjukehuspolitikk er viktig for den norske befolkninga. Det handlar om beredskap og tryggleik for liv og helse der ein bur. Vi prioriterer nærmare 1 mrd. kr i netto auke i statlege midlar til pasientbehandling i offentlege sjukehus. Det er faktisk nødvendig, for i helseføretak etter helseføretak kjem det melding om alvorlege kutt i drifta. I Helse Møre og Romsdal skal dei, som eg var inne på i replikkordskiftet, kutta 200 årsverk som eit strakstiltak i 2019. Dette vil klart gå ut over pasienttilbod og beredskap. Dei må låna pengar til å utbetala løn. Senterpartiet styrkjer òg i sitt budsjett ambulanseteneste, lokalsjukehus og fødetilbod med 0,5 mrd. kr – fordi vi prioriterer det viktigaste først. Vi har òg 30 mill. kr til å styrkja geriatrisk kompetanse, som har vore ein marsjordre frå Stortinget tidlegare, men som regjeringa ikkje har følgt opp. Senterpartiet er bekymra for psykisk helsevern. Den gylne regel, som har vore det einaste tiltaket frå regjeringa for å styrkja dette feltet i spesialisthelsetenesta, har vorte kalla for ein politisk bløff. Pengebruken har vakse fem gonger så raskt i somatikken som i psykisk helsevern etter at Bent Høie vart helseminister. Den gylne regel har vore diskutert over 120 gonger i Stortinget sidan 2014, ifølgje ei oversikt frå Dagens Medisin, men det har ikkje hjelpt. Senterpartiet etterlyser no handling frå dagens regjering. Det nyttar lite å skryta av å innføra den gylne regel igjen når han år etter år ikkje vert følgt opp, eller vert følgt opp med fiktive rapporteringar om auka aktivitet, som ikkje er ei reell auking i pasientbehandling. Kapasiteten i psykisk helsevern er sprengd. Det er eit stort tal korridorpasientar, alvorleg sjuke pasientar. Det er ei problemstilling få tør å snakka om. Nedbygginga av sengekapasiteten har gått for langt. Senterpartiet har nyleg fremja eit Dokument 8-forslag om å stansa nedbygging av senger i psykisk helsevern og stoppa nedbygging av distriktsmedisinske senter. Vi prioriterer psykisk helsevern i vårt alternative budsjett. Vi øyremerkjer midlar til betre psykisk helsetilbod, til barn i barnevern, til innsette i norske fengsel og til studenthelsetilbodet. Vi vil avslutta bruken av innsatsstyrt finansiering innan psykisk helse. For å betra pasientsikkerheitsarbeidet i norske sjukehus føreslår Senterpartiet at vi skal behalda dagens meldeordning, som er sanksjonsfri. Vi fremjar i dag eit laust forslag om å be regjeringa leggja fram ei eiga sak om å etablera eit nasjonalt pacemaker-register, etter avsløringane som Aftenposten har hatt dei siste dagane. Vi har òg eit laust forslag i salen om pasientreiseordninga i Helse Nord og forbetring av den. Senterpartiet vil oppretta eit midlertidig tilskotsprogram for eit kommunalt eldreløft. Vi vil satsa på musikkterapi og har 10 mill. kr for å fremja nye musikkterapistillingar i kommunane. Vi har pengar til måltid og tilskot for å etablera kjøkken på sjukeheimar. Vi har pengar til stillingar som kan bidra til auka fysisk aktivitet, besøkstilbod og eldresenter og til auka dagaktivitetstilbod for eldre heimebuande pasientar med demens, i regi av Inn på tunet. Kort sagt prioriterer vi det viktigaste først i helsepolitikken. Med dette vil eg ta opp Senterpartiet sine forslag i saka.