Modulf Aukan (Kristelig Folkeparti), 2005-06-13:
Folkestyret er i stadig utvikling. Ein levande debatt om demokratiet si rolle i samfunnet er viktig for oss alle. Eg er derfor glad for at stortingsmeldinga om makt og demokrati skal diskuterast i dag. Stortingsmeldinga gjev ein brei gjennomgang av situasjonen for det norske folkestyret i lys av vurderingane frå Makt- og demokratiutgreiinga. Den førre maktutgreiinga som leverte sluttrapporten sin i 1981, diskuterte forvaltninga si makt på kostnad av folkevalde organ, mens den nye utgreiinga bl.a. rettar søkjelyset på ei overføring av makt til rettslege organ og ikkje minst til media si rolle. Stortingsmeldinga gjennomgår viktige utviklingstrekk når det gjeld ulike former for deltaking, partiutvikling og endringar i styringsforhold. Utviklinga er ikkje svart/kvit. Det er positive så vel som negative utviklingstrekk. Fleirtalet teiknar eit dystert bilete av det norske demokratiet sin tilstand. Hovudbiletet til fleirtalet er at folkestyret forvitrar snarare enn at det vert omforma. Eg vil ikkje stø eit slikt dystert bilete. Eg vil framheva at biletet er langt meir nyansert, og trekkja fram utviklingstrekk som er langt meir positive. Kristeleg Folkeparti ønskjer eit folkestyre med høg deltaking og sterkt engasjement. Det er ikkje bra med ein reduksjon i deltakinga ved lokalval og låg deltaking blant unge. Men eg er ikkje einig i at folkestyret er i fare. Fleirtalet peikar på at partia treng modernisering, og at dei bør visa større vilje til samfunnskritisk debatt og deltaking i einskildsaker som folk er opptekne av. Eg meiner at fleirtalet teiknar et negativt bilete av dei politiske partia. Eg stør heller ikkje eit slik dystert bilete, og vil framheva at biletet er langt meir nyansert. Eg viser til følgjande sitat frå «Velgere i 90-årene» av Bernt Aardal: «Tilliten til politikere, partier og politisk system er slett ikke synkende. Tvert imot er tilliten høyere ved valget i 1997 enn ved de to foregående valgene. På bakgrunn av de store velgervandringene og forskyvningene mellom partiene er dette på mange måter et overraskende funn. Ikke minst står det i direkte strid med det bildet som tegnes i massemediene.» Det er stor tillit til det demokratiske systemet i Noreg, og folk påverkar politiske vedtak også gjennom andre deltakingsformer enn gjennom val. Eg vil særskilt ta for meg media i innlegget mitt i dag. Media har mykje makt i eit demokrati. Slik kan ein kan hende oppsummera punktet om media i stortingsmeldinga frå Regjeringa om makt og demokrati. Det ligg mykje forsking og utgreiing bak diskusjonen som no har komme til Stortinget, og vi veit alle kor mykje media har å seia i eit moderne demokrati. Komiteen har slutta seg til Makt- og demokratiutgreiinga si beskriving av utviklinga innanfor informasjons- og kommunikasjonsteknologi som ein revolusjon som sprengjer nasjonalstaten sine grenser, og som endrar fordelinga av makta i samfunnet. Media endrar seg stadig, i tråd med den teknologiske utviklinga og den generelle samfunnsutviklinga. I løpet av berre 25 år har vi gått frå éin kanal i radio og fjernsyn til et komplekst mediemangfald med nye teknologiske løysingar. Lokalmedia kan verte taparar på grunn av samansmelting av mediekanalar og den auka mediekonkurransen. Kristeleg Folkeparti vil ha ein gjennomgang av rammevilkåra for desse media. Lokalmedia er sentrale kulturberarar og sørgjer for at eit breitt spekter av synspunkt og ytringar kjem til orde i den lokale samfunnsdebatten. Ein rik avisflora skal ta vare på demokratiske, kulturelle og språklege verdiar. Eg vil derfor framleis ha pressestøtte for å sikra ein rik avisflora, nasjonalt og lokalt. Vi må sikra arenaer for debatt om viktige utviklingstrekk i samfunnet. Vi treng eit breitt tilbod av kvalitetsmedium. Eg vil saman med komiteen visa til at Stortinget under handsaminga av ny § 100 i Grunnlova spesielt la vekt på styresmaktene sitt ansvar for å leggja forholda til rette for ein open og opplyst offentleg samtale. Saker i nærmiljøet og i lokalpolitikken har vi ofte god førstehands kunnskap om. Saker frå andre stader i landet vert berre formidla til oss gjennom media. Da treng vi aviser og fjernsyn for at vi skal kunna danna oss ei meining om aktuelle saker. Då treng vi medium som er til å lita på. Vi treng å lita på at aviser og fjernsyn tek opp dei viktige sakene og dei viktige delane av ei sak. Altfor ofte vert det diverre meir person enn sak. Utgreiinga om makt og demokrati peikar m.a. på at media har stor makt med omsyn til kva for eit omdømme politikarane får. Utgreiinga seier det slik: «Mediene avgjør hvem som skal forgylles og hvem som skal miste glans i det politiske liv.» Slik personfokusering fører ofte til at sakene druknar, og at politikken vert vridd bort frå det langsiktige og prinsipielle til det dagsaktuelle og personlege. Slik fokusering kan òg føra til at tempoet i politiske prosessar går fortare enn dei elles ville gjort. Dette treng ikkje alltid å vera negativt. Det kan få ei sak ut frå ein departemental skuff og dermed opp til handsaming. På den andre sida er faren at berre delar av ei sak vil komma fram på dette grunnlaget, og vedtaket kan verta ufullstendig, eller i verste fall feil. For å fatta vedtak i kompliserte saker er det jo ein føresetnad at ein har kunnskap om dei faktiske forholda. Nokre gonger er det ikkje berre personar som må vika for saka, ofte vert det også meir konflikt om dei eigentlege realitetane, som politiske styresmakter treng for å fatta vedtak. Frå kontroll- og konstitusjonskomiteen er omstruktureringa i Forsvaret eit relevant døme i så måte. Der sprang VG, Dagbladet og TV 2 etter politikarane som med ujamne mellomrom varsla mistillitsforslag. Slik også i denne saka. Dette heng også saman med ei anna og endå viktigare side. Media freistar i stor grad å påverka dagsordenen og folket si meiningsdanning og kan dermed påverka valresultatet. Vi kan derfor rekna med at media direkte har innverknad på samansetjinga av politiske organ. Danmark har nettopp hatt ei liknande maktutgreiing som den vi har hatt i Noreg. Denne dokumenterer ei rekkje einskildsaker der oppslag i media har fått direkte følgjer for politiske vedtak. Eit interessant spørsmål etter alt dette vert: Kven har så makt over media? Eigarkonsentrasjon er kan henda det mest påtrengjande problemet for dei norske redaksjonane i dag. På sikt er mediebedriftene, samfunnsaktørane og ikkje minst folk flest, som skal danna seg eit mest mogleg sant bilete av viktige saker i samfunnet, ikkje tente med sterke bindingar og eigarkonsentrasjonar mellom ymse typar media. Derfor meiner eg at konsentrasjon på eigarsida i tida framover må komma på dagsordenen i dei ulike redaksjonane. Det må vera pressa si plikt å setja kritisk søkjelys på på kva måte media fyller samfunnsrolla si, slik Ver Varsam-plakaten også oppmodar bransjen til.