Bjørn Jacobsen (Sosialistisk Venstreparti), 2004-03-05:
I vår del av verda har vi oppnådd utrulege framskritt for alle lag av befolkninga etter at velferdsstatsbygginga tok til i etterkrigstida. For SV er det to store spørsmål som bør stillast for å hjelpe oss i å stake ut kursen vidare. Korleis får vi resten av verda inkludert i denne økonomiske og politiske velstanden for å fjerne skiljet mellom fattig og rik? Og korleis kan vi bidra til å styre veksten, som må komme i dei delane av verda som roper etter å ta del i velstanden, på ein slik måte at han blir berekraftig for alle? Eg trur vi må starte på det politiske nivået, med å styrke og utvikle dei politiske institusjonane som finst på globalt nivå, og i tillegg opprette nye institusjonar for å vere på hogget i forhold til dei utfordringane som ligg der. Ved å gå aktivt inn og bruke politisk vilje til å styre globaliseringa vil vi vise at ho ikkje er naturgjeven, og at ho er altfor viktig til å bli overlaten til tilfeldige hendingar. FN-reformene som er i kjømda, må Noreg støtte opp under, og etablering av eit økonomisk og sosialt tryggingsråd kan vere ein spore til å få til konfliktløysing basert på sivile middel. Når eit slikt tryggingsråd kjem i tillegg til det ordinære tryggingsrådet, vil det utvida tryggingsomgrepet komme meir til sin rett. Det utvida tryggingsomgrepet tek i større grad omsyn til årsakene til at konfliktar oppstår, og tek med seg alle moglege sivile åtgjerder, og krig blir absolutt siste utveg etter at alle andre tiltak er utprøvde. Tryggingsrådet i FN er i dag samansett på ein slik måte at det i liten grad speglar verda som ho er. Vi treng ei reform slik at alle regionar er representerte, og det er vel liten tvil om at det er Europa som må gje for at andre skal kunne få representasjon. I mange land er det enno slik at om ein organiserer seg, er det med fare for liv og helse. Det gjeld for tilsette i industrien, for småbønder og for mange andre. Vi veit at ein føresetnad for at arbeidsmarknaden skal fungere, er at det finst partar i arbeidslivet. Byggjer Noreg og norske bedrifter opp under dette når vi er aktørar ute? Hugsar vi at vi var heldige som fann folkestyret før oljen, og at vi på den måten kunne la rikdommen komme alle til gode, ikkje minst dei tilsette i arbeidslivet? Får arbeidsfolk kjøpekraft, vil land også få økonomisk utvikling. Henry Ford var ein av dei første som skjønte dette, då han bygde bilar som folk hadde råd til å kjøpe. Får du folk til å delta i økonomien, får du òg velstand og utvikling. Fagrørsla har spelt ei stor rolle for å byggje opp under eit demokratisk velferdssamfunn og eit arbeidsliv med eit forholdsvis sterkt vern mot utnytting og underbetaling og mot skadeleg arbeidsmiljø, og for den enkeltes påverknad over eigen arbeidssituasjon i Noreg. Frie Faglige Internasjonale – FFI – meiner at det er eit aukande tal på overgrep mot fagforeiningsaktivistar verda over, og eit aukande press mot faglege rettar som følgje av internasjonal konkurranse. Vi har også hørt i norske samanhengar ord som «lat dei berre komme hit, men ikkje lat dei få same rettar som dei norske arbeidarane, og vi må kunne sende dei heim att når vi ikkje har bruk for dei lenger», om framandarbeidarar. Det er eit krav at framandarbeidarar over heile verda skal ha krav på dei same rettane som dei nasjonale. Derfor er SV si haldning at når arbeidsmarknaden blir friare, må det også vere eit prinsipp at alle som arbeider innafor same land, skal ha like rettar, uavhengig av nasjonalitet. Det går an å setje vilkår. Nyleg fekk vi i Stavanger kommune eit prinsipp om at når anbod blei lagt inn, skulle det vere ein føresetnad at firma som la inn anbod, skulle ha tenestepensjon for dei tilsette. Det nyttar å påverke, det nyttar å seie frå og setje standardar. Slike krav kan også godt brukast i internasjonale samanhengar. Ved tvangsarbeid og slaveri i produksjonen kan vi ta i bruk forbrukarboikott, og i minste fall bør Noreg ta opp brot på faglege rettar mot dei landa vi har handelssamarbeid med. Norske hamnearbeidarar sine aksjonar står som gode døme på at dette har nytta opp gjennom historia. Det er gledeleg at ein samla komite ser det som ei hovudsak i åra framover å minske gapet mellom fattig og rik. Råvareprisane er og blir sentrale i denne samanhengen. Den siste rapporten frå UNCTAD, FN sin handelsorganisasjon, stadfester nok ein gong at dei fleste råvareprisane går ned. Det blir selt kaffi for om lag 70 milliardar dollar på verdsmarknaden i dag. 5,5 milliardar dollar kjem tilbake til produsentlanda. Det viser den skeive fordelinga på dette området, eit område der produsentlanda verkeleg produserer og sel og er dei som står for mest alt. Berre momsen på kaffi utgjer meir i inntekt for Noreg enn det produsentlanda får. Dette er pengar som blir brukte flittig av dei ulike komiteane her i huset når velferdsstaten skal byggjast – her i landet. Det nyttar ikkje for fattige land å produsere seg ut av råvarefella, for då fell prisane endå meir. Dei har ikkje ein stat som sørgjer for eksportsubsidiar og på den måten løyser problemet med overproduksjon. Tvert om er dei avhengige av å verne eigen marknad mot produkt frå nord – mange gonger subsidierte – og prøve å få til ein marknadstilgang for produkt, utan omsyn til pris. Vi må få fortgang i arbeidet med å få vekk eksportsubsidiane til dei rike landa og få på plass ei innretning av den interne landbruksstøtta som gjev miljø- og sysselsetjingseffekt og dermed tryggare mat. Ikkje produksjonsdrivande tilskot til landbruket blir svaret på framtidas politikk både i Noreg og i andre land. Ingen er vel i tvil om at det finst grenser for vekst, og at omfordeling dermed blir sentralt i politikkutforminga dersom vi skal stå opp mot dei miljøutfordringane som kjem. Vi har vore heldige hittil. Vi har hatt vekst. Men vi har ikkje tort, vi har enno ikkje vore avhengige av å gå inn i det som blir kalla for reell omfordeling, fordi veksten har vore der. Naturgrunnlaget for å få til vekst har lege der. No set kanskje naturen slike rammer for denne veksten at vi må gå inn og tore kanskje det vanskelegaste og tøffaste av alt, nemleg omfordele. Tilgang til eigne marknader og meir sør-sør-handel vil vere meir tenleg for mange land i staden for auka liberalisering. For stor grad av eksportretting av økonomien vil i mange høve føre til store forskjellar internt i mange land. WTO og Doha-runden må ta omsyn til desse forholda. I lag med all internasjonal handel må desse bli underlagde FN sine overordna mål. Tusenårsmåla er noko av det mest konkrete vi har klart å komme fram til i FN-regi for å få til utjamning i verda. Ei klar oppgåve her er å løyse dei gjeldsproblema mange land slit med. Her må Noreg kunne ta initiativ til å foreta studiar når det gjeld definisjon og operasjonalisering av illegitim gjeld, som det så fint heiter, og ikkje berre støtte slike initiativ dersom dei tilfeldig skulle dukke opp. Her må Regjeringa stå på og vere den som set dagsorden. Konkursinstans og domstol vil omfamne meir enn berre land som går konkurs. Det er viktig at land som har hatt eit udemokratisk regime, skal kunne prøve delar av gjeldsbøra si som illegitim, sjølv om dei ikkje har gått konkurs. Det er viktig at også ein gjeldsdomstol set presedens når det gjeld uansvarleg utlånspolitikk. Vi kjenner jo til dette i Noreg òg. Mange innbyggjarar i Noreg hadde gjeldsproblem tidleg på 1990-talet. Vi veit at det gjekk så langt at bankane gjekk konkurs. Bankane i Noreg nasjonaliserte seg jo nærast sjølve. Men då var staten der med garantiinstitutt osv. og berga bankane, slik at dei ikkje rasa heilt av garde. På Majorstua f.eks. kunne ein sjå store skilt med ein flott Volvo og med pil inn i banken for å låne pengar. Men vi veit også at den som låner ut pengar, faktisk også har ein del av ansvaret. Men det vi ser i forhold til garantiinstituttordninga, slik ho fungerer i dag, er at ho tek omsyn til den som faktisk er kreditor. Det må vi sjå om vi ikkje kan få løyst, slik at ansvaret blir lagt meir på den som låner ut pengar. I dag er det omtrent 400 milliardar dollar som blir administrerte av vestlege lands eksportkredittinstitutt. Det utgjer omtrent 20 pst. av all u-landsgjeld. Dei er laga slik at dei begynner å verke når seljaren får eit problem med at kjøparen ikkje kan betale – altså ei innretning som er til for dei som har mest. Ser vi dette i samanheng med kvitvasking av pengar, illegale pengestraumar og skatteparadis, dannar det seg eit bilete av mykje pengar som er på avvegar i forhold til å skulle bidra til ein velferdsstat. Arbeidet mot dette har intensivert seg kraftig etter terroråtaket den 11. september 2001, fordi ein trur at terror blir finansiert bl.a. frå desse kanalane. Berre ei lita øy som Cayman Island har om lag 800 milliardar dollar ståande på ulike konti. Ein reknar med at dette veks med om lag 150 milliardar dollar årleg. Her er det mykje å take tak i og mange utfordringar. Eg tek opp forslaga frå Sosialistisk Venstreparti.