May Britt Vihovde (Venstre), 2004-12-15:
Aldri har kommunane fått meir i rammeoverføringar frå staten enn i år, og meir blir det neste år. Samtidig veit vi at kommunane har store utfordringar. I debatten og i media kan vi få inntrykk av at dette er noko nytt. Den politiske hugsen er ofte kort. Eg hugsar mange rop frå pressa kommunar på 1980-talet og 1990-talet då Senterpartiet hadde kommunalministeren i sentrumsregjeringa, og under Stoltenbergs regjering i 2000-2001. Den gongen hadde vi distriktsopprør, høg rente, høg kronekurs, og mange industriarbeidsplassar gjekk tapt. Arbeidsløysa var stigande. Eg minner om dette i ei tid då NRKs distriktssendingar lagar kriseoppslag om ein kommune som ikkje har råd til vikar for organist og kyrkjetenar ein sundag i månaden, og om ei eldre, men særs oppegåande dame som leiger seg hjelp frå ein privatpraktiserande lokal hjelpepleiar til å gå på butikken. Programleiaren nikka bekymra og sukka over dårleg kommuneøkonomi, utan å reflektera over at dette kanskje ikkje er kommunen si viktigaste oppgåve. Eg seier ikkje dette for å undervurdera utfordringane i kommunane, men det handlar òg om lokal prioritering, lokalt ansvar og av og til om kva det offentlege ikkje skal ha ansvar for. Samarbeidsregjeringa har prioritert kommunesektoren i alle statsbudsjett ho har lagt fram. I tillegg har vi ved alle budsjettforlik funne rom til å plussa på endå meir. Når ein hører klageropa frå Arbeidarpartiet, skulle ein ikkje tru at dei har vore medansvarlege for budsjettet for 2004, og at Framstegspartiet også har prioritert kommunane blant sine budsjettkrav. Venstre er glad for det. Eg trur politikken vil tena på ei meir ærleg tilnærming og ein ærleg analyse. Det har alltid vore vanskeleg å fastsetja skatteinntektene i landet. I ni av dei tolv siste åra har desse vore større for kommunane enn berekna ved handsaminga av statsbudsjettet, og kommunane har fått, med unnatak for i 1996, behalde meirveksten. Så har det vore eit par år med skattesvikt, og dette har sjølvsagt skapt problem. Eg er glad for at vi i samband med årets budsjettforhandlingar fekk 3 milliardar kr meir til disposisjon, slik at vi i samarbeid med Framstegspartiet kunne kompensera for skattesvikten i 2004 og auka løyvingane til kommunane òg for 2005. I Noreg har vi unnt oss gode lønnsoppgjer dei siste åra. Det skulle berre mangla at ikkje dette òg kom kommunalt tilsette til gode, men det har sjølvsagt ført til at mykje av ekstraløyvingane til sektoren har gått til lønnsvekst, auka pensjonar osv., og ikkje til auka aktivitet eller styrking av den finansielle situasjonen. Ei anna stor og viktig årsak til ubalansen i kommuneøkonomien er politikarene i denne salen sin trong til detaljstyring av kommunane. Fleirtalet syner stor mistru til sine eigne lokale folkevalde. Dersom 6 milliardar kr, som no blir nytta årleg som følgje av barnehageforliket, hadde vore gitt som frie midlar til kommunane, ja, då hadde mange av problema vore løyste. Kanskje vi allereie no hadde oppnådd full barnehagedekning? Men dei partia som skrik høgast, ville altså heller prioritera eit byråkratisk maksprissystem og prislette til særs mange som kunne hatt råd til å betala noko meir. Ja, det kunne blitt meir til omsorg eller meir til skulen. Men dette valet ville ikkje opposisjonen la lokalpolitikarane ta. Staten skal òg bestemma søskenmoderasjonen og prisane på SFO, han skal setja minstenormer for sjukeheim og skule og ei rekkje andre, viktige oppgåver. Er det så vanskeleg å forstå at summen av dette blir ei undergraving av lokaldemokratiet og av kommunane si evne til å styra økonomi og tenester på den best moglege måten? Arbeidarpartiet skjønnar i teorien dette. I programmet som gjeld, heiter det m.a.: «Kommunene har de siste årene fått mange nye oppgaver, samtidig som en stadig større andel av inntektene er øremerket bestemte formål. Øremerkingen har gitt stort behov for sentralstyrte tilpasninger, rapportering og kontroll. Byråkrati har økt. Kommunenes frihet til selv å bestemme og velge løsninger tilpasset lokale forhold er blitt redusert. Det reelle ansvaret for oppgavene er flyttet vekk fra lokalsamfunnene». … «Folk har i stadig større grad rettet ønsker og krav mot storting og regjering i stedet. Dermed er også lokaldemokratiet og den reelle muligheten til politisk styring blitt undergravet. I dagens samfunn er det verken mulig eller ønskelig å toppstyre velferdsløsninger som skal tilpasses svært ulike lokalmiljø og mange forskjellige individuelle ønsker.» Dette kunne vore Venstre sitt program. I praksis står Arbeidarpartiet for noko anna. Ei endå meir ekstrem øydelegging av lokaldemokratiet og lokaløkonomisk rasjonalitet står Sosialistisk Venstreparti for. Senterpartiet er vel det opposisjonspartiet som snakkar varmast om auka lokal styring, men heller ikkje dei følgjer dette opp i praktisk politikk. Samarbeidsregjeringa har gått inn for eit taktskifte, for desentralisering og lokal fridom, men dessverre har fleirtalet i stor monn lykkast med å stansa dette. Klarer vi ikkje å stoppa denne trongen til sentralstyring, står vårt lokaldemokrati i fare for å forsvinna. Det ønskjer ikkje Venstre. Til slutt: Vi støttar sjølvsagt alle forslag og merknader som Høgre og Kristeleg Folkeparti står bak.