Sigrun Eng (Arbeiderpartiet), 2008-06-18:
Årets jordbruksoppgjer er i hamn. Det blei eit godt oppgjer - ja så godt at departementsråd Grue karakteriserte det som historisk. Det seier ikkje så lite, ettersom han har hatt den jobben under skiftande regime i meir enn 20 år. Avtala syner til St.meld. nr. 19 for 1999-2000, Om norsk landbruk og matproduksjon. Heile komiteen stiller seg bak målet om å sikre ei langsiktig matforsyning i heile landet, og at landbruket skal produsere trygg mat av høg kvalitet. Næringa ynskjer langsiktigheit, som vil gi mange fellesgode, både direkte og indirekte. Landbruket er viktig i våre overordna mål om livskraftige bygder og sysselsetjing i heile landet. Samstundes er bønder og beitande dyr leverandørar av kulturlandskap, slik vi kjenner det i norsk målestokk. Ein samla komite skriv i innstillinga: «Komiteen vil sikre bøndene stabile og påreknelege rammevilkår, og høve til same utvikling i inntekt som andre.» Eg går ut frå at kvart parti vil gi uttrykk for sine synspunkt. Ramma i avtala i år er på 1,9 milliardar kr, fordelt med 1 505 mill. kr i auka råvareprisar, 350 mill. kr som auka løyve over statsbudsjettet i 2009 og 45 mill. kr i overførte midlar frå 2007. Ramma skal brukast til å auke distriktstilskotet, altså styrkje inntektsmoglegheitene for mindre bruk t.d. i Sogn og Fjordane. Påplussinga i pris vil, slik berekninga ligg føre, utgjere 1 kr pr. person pr. dag. Det er ein auke i matbudsjettet dei aller fleste av oss kan leve med, og som gjer at vi òg i framtida vil ha eit landbruk i Noreg - i heile landet. Når ein tek med i vurderinga alle dei fellesgoda landbruket gir oss, kan vi stå rakryggja og seie: Dette blei eit godt oppgjer for oss alle. Næringsmiddelindustrien er fornøgd; det tryggjer distriktsarbeidsplassane i norsk matproduksjon. Reiselivet er fornøgd; kulturlandskapet blir teke vare på, ikkje minst på grunn av innfallsvinkelen om auka produksjon av saue- og storfekjøt. Dyr skal ut på beite. Det blir gitt sterkare føringar for at beiting skal vere reell, ut frå dyrevelferdsomsyn. Det blir ein smidigare overgang frå båsfjøs til lausdrift. Det blir gitt tilskot for kjøtproduserande dyr, samtidig som den same bonden kan få tilskot for mjølkeproduksjon. Ein kan ha to produksjonslinjer, og mange tomme fjøs kan bli tekne i bruk att. Bøndene sjølve er fornøgde med avtala. Det er fyrste gong vi har ei avtale som er send ut på urrøysting, og ho gav eit rungande ja. Eg må få lov å gi heile næringskomiteen ein stor takk for at vi fekk denne innstillinga ferdig. Det blei ei intensiv veke, med knappe fristar. Landbruksbefolkninga har tiltru til dei raud-grøne. Desse tre åra har næringsgrunnlaget auka med om lag 60 000 kr. I avtala i år er det lagt inn moglegheiter for justeringsforhandlingar dersom prisen på kraftfôr og gjødsel aukar kraftig. Det er vanskeleg å berekne delar av talmaterialet som ligg til grunn for ei slik avtale. Den internasjonale matvaresituasjonen er uviss. Kampen om mat aukar i omfang. Klimaendringar og avlingsskadar tilsier at alle land i større grad enn før bør sørgje for meir produksjon av det naturen gir dei føresetnader for. Likevel er pessimismen snudd til optimisme. Talet på bruk som blir lagde ned, har flata ut. Behovet for meir investeringsmidlar er eit teikn på framtidstru i næringa. Så er det rydda opp i mjølkesektoren. Enkeltbruk med kvotar under 400 000 liter kan leige av naboane eller andre i rimeleg nærleik for å utnytte kapasiteten. Andre slepp å ta valet om nedlegging. Ein får meir tid til å områ seg. Ein stram arbeidsmarknad medverkar til ei viss avskaling, men effektivisering gjer at dyretalet er veksande for mange produksjonar. Regjeringa skal setje ned ei partssamansett gruppe som skal sjå på marknadsordninga for egg og kjøt. Dette må ein ha ein gjennomgang av, for moglegheitene for auka støtte i høve til framtidige WTO-mål er nådd. Noreg deltek aktivt i utviklinga av ei ny WTO-avtale og har som målsetjing at vi òg i framtida skal ha eit levande landbruk over heile landet og sikre nasjonal matproduksjon. Velferdsordningane er styrkte. Det er viktige tiltak som særleg yngre bønder etterlyser. Det betyr noko å få nokre feriedagar saman med familien, eller å vere sikker på at viss ein er sjuk, så kjem avløysaren. Betydinga av skogen inn i ei ny tid bør vi fokusere meir på. Det gjeld opptak av CO2 langt utover det utsleppet landbruket sjølv står for, og moglegheitene til å utnytte skogen til biodrivstoff og biobrensel. Tilplanting, pleie og hausting av ein fornybar ressurs må intensiverast. Landbruket fokuserer mykje på utslepp, haustpløying og overgjødsling. Store summar er og skal bli brukte for å kartleggje den optimale dyrkingsforma. Denne regjeringa har hatt som målsetjing at økologisk produksjon skal aukast til 15 pst. innan 2015. Det er ambisiøst, men store og små tiltak og tilskot skal bringe oss nærmare opp mot det målet. Avtala i år gir føringar for å gi matprodusentane «gulrøter». Folket ynskjer fleire økologiske tilbod. Her er det eit vekstpotensial som bør nyttast av norske produsentar. Det er over tid lite berekraftig å hente desse matvarene «world wide». Tilliten til norskprodusert mat er overveldande. Det er stor fokusering på trygg mat. Ein har eit mattilsyn som er på veg opp å stå, og som folk har tillit til. Tiltak er sette ut i livet for å møte epidemiar. Vi har KSL Matmerk og mange gode merkeordningar som folk føler seg trygge med. Det er ikkje kvar dag vi blir inviterte til å debattere saker i denne salen som har landa så positivt. Sjølv om kravet frå organisasjonane var skyhøgt, har dei fått ei avtale der yrkesutøvarane er fornøgde. Men vi skal følgje nøye med - moglegheitene og utfordringane er mange, både nasjonalt og internasjonalt. Aukar produksjonen, som vi ynskjer, aukar òg innsatsfaktoren. Opposisjonen ser inga endring i Regjeringa sin landbrukspolitikk. Kanskje har biletet vorte noko klårare etter alle desse innspela og eksempla. Det som i alle fall er heilt klårt, er at om Høgre og Framstegspartiet kjem til makta, blir det inga forhandling om jordbruksavtala i framtida. Føreseielegheita med ei næringsstøtte i botnen og dei strukturendringane desse partia står for, blir nok meir å oppleve som ein blåmåndag!