Lodve Solholm (Fremskrittspartiet), 2001-12-19:
Vi skal i dag handsame og gjere vedtak om permanent drift i Svea Nord-gruva. Fleirtalet stør opplegget i proposisjonen, mens mindretalet, som består av SV, ikkje gjer det. Senterpartiet har ein særmerknad, og har fremja forslag. Det har òg SV. Eg reknar med at mindretalet her vil gjere greie for sine merknader sjølv. Proposisjonen inneheld forslag om at Store Norske Spitsbergen Kulkompani A/S skal få halde fram med langsiktig koldrift på Svalbard, då lokalisert i Svea Nord-feltet. Det er ein føresetnad at ein skal drive ut frå bedriftsøkonomiske føresetnader og utan statleg tilskot i framtida. Skal ein gjere det, er det ein føresetnad at volumet i uttaket blir auka, frå om lag 300 000 tonn i dag til eit gjennomsnitt på 1,2 mill. tonn pr. år, men utan eit tak, slik at ein kan få fleksibilitet og dermed kan auke volumet noko når det er ønskjeleg og naudsynt. Kapasiteten er på 2,5 mill. tonn pr. år – utan at ein treng å utvide kaia og utskipingskapasiteten. For fleirtalet er Svalbardtraktaten og den plikta som den legg på Noreg til å ta vare på suvereniteten, viktig. Det kunne òg vere greitt å minne om behandlinga av Svalbard-saker i Stortinget før, og understreke det som utanrikskomiteen og Stortinget sa ved handsaminga av St. meld. nr. 9 for 1999-2000, at det er viktig at Noreg tek ansvaret med omsyn til å utøve suvereniteten på øygruppa på ein måte som sikrar fred, stabilitet, vern av villmarksmiljøet og ei ansvarleg ressursforvaltning. Dette er for fleirtalet det viktigaste argumentet for at vi ønskjer å gi Store Norske moglegheit til å kome i gang med permanent drift i Svea. For at vi skal kunne klare det, er det også viktig at Longyearbyen som lokalsamfunn er om lag så stor som den er i dag, og har den strukturen den har i dag. Store Norske er særs viktig for å kunne halde det ved lag. Dei er på grunn av sitt nærvær med på å skape ein ringverknad når det gjeld arbeidsplassar i Longyearbyen som eg trur inga anna verksemd som eventuelt skulle bli lokalisert til Svalbard, kan vere med på å skape. Dersom ein ser på kor lenge folk står i jobbane sine i Store Norske, er det 12–13 år i gjennomsnitt, mens i dei andre store næringane på Svalbard, som er turisme og forsking og utdanning, er gjennomsnittstida om lag eit år. Då seier det seg sjølv at tryggleiken og stabiliteten blir såpass svak at dei andre servicenæringane som «servar» Store Norske, kanskje ikkje vil kunne sjå seg i stand til å vere i Longyearbyen i framtida dersom ikkje Store Norske held fram. Det blir hevda at det kan vere andre næringar som skal kunne kome inn der. Eg vil setje eit stort spørsmålsteikn ved det. Kva slags andre næringar er det som kan overta den rolla som Store Norske har? Og då må vi halde fast på det som er utgangspunktet, nemleg at det viktigaste momentet er at vi skal utøve suvereniteten vår på Svalbard. Eg trur ikkje det lèt seg gjere med andre næringar, for dersom vi skulle gjere som SV seier, nemleg styre ei avvikling av Store Norske, er det ikkje berre arbeidsplassar i Store Norske som forsvinn, då vil det også forsvinne mange andre arbeidsplassar i Longyearbyen, slik at lokalsamfunnet i Longyearbyen ikkje vil bli halde oppe, og at vi då kanskje heller ikkje klarer å utøve dei forpliktingane som vi har, jf. Svalbardtraktaten. Det er også gledeleg å sjå at drifta, etter at ein har lagt inn store summar og mykje pengar i Svea Nord, skal kunne gå med overskot i framtida. Det er òg eit pre som vi får ta med oss. Det har jo aldri vore stilt spørsmål om det før når det gjeld det som har med Svalbard og Longyearbyen å gjere, og dei forpliktingane som vi har. Det viktigaste er at vi er til stades, og at vi har eit lokalsamfunn der oppe som fungerer såpass bra at folk vil vere der og stå i arbeid der. Det har òg vore mykje snakk om dette med kol og forureining og kolkraftverk. Det er klart at ein kan seie mykje om det, men det er iallfall ein realitet at kolet på Svalbard og i Svea Nord-gruva er av det reinaste som er på marknaden. Transporten til marknaden er også faktisk miljøvennleg sett i forhold til transport av anna kol som kjem langt vekk frå, og marknaden er jo Europa. Og i og med at kolet er så marginalt på verdsmarknaden at det for så vidt ikkje betyr noko, synest vi at det må vere riktig at vi prøver å halde oppe våre forpliktingar på Svalbard. Så har seglinga i Akselsundet vore mykje nemnt, og eg skal ta med nokre ord om det også. Eg må minne forsamlinga om at no har ein skipa kol i lange, lange tider ut gjennom det såkalla tronge Akselsundet. Det er 700 m breitt, og sjølve seglingsleia er ikkje meir enn 1 200 m lang. Det går ein båt kanskje annakvar dag i den perioden det er utskiping. Om ein tar Oslofjorden på det smalaste punktet, så trur eg den seglingsleia er atskilleg trongare enn dei 700 m i Akselsundet, og det er atskilleg fleire båtar som går der. Det paradoksale er jo at den einaste båten som førebels har gått på grunn der oppe, er Bellona sin eigen båt, og den er jo atskilleg mindre enn dei båtane som blir sende inn gjennom sundet i dag. Og med dei seglingsforskriftene som no ligg føre, trur i alle fall fleirtalet at dette vil gå bra. Det har ikkje vore ulukker. Det har vore kritisert lite grann at ein brukar kjentfolk frå reiarlaget som har frakta kol på Svalbard i alle år. Eg trur det er fornuftig å bruke kjentfolk, og eg er overbevist om at reiarlaget veit at den dagen det skjer ei ulukke der oppe som kan skuldast at ein pressar på for mykje og ikkje følgjer forskriftene, så er det sannsynlegvis slutt. Så her vil ein faktisk vere på den sikre sida for at dette skal gå bra. Det er moglegheiter for at dette skal gå bra, og då er det viktig at ein også organiserer seg. Eg har tru på at dette skal gå bra, og eg er overbevist om at Stortinget i dag gjer eit fornuftig vedtak når ein følgjer anbefalinga frå fleirtalet i komiteen om å starte med permanent drift i Svea Nord-gruva, organisert som eit eige aksjeselskap under Store Norske Spitsbergen Kullkompani AS.