May Britt Vihovde (Venstre), 2000-06-15:
Eg får starta med å konstatera eit faktum. Gardermoprosjektet er eit av dei største landbaserte prosjekta i Noreg gjennom tidene. For Venstre er det viktig å presisera at vi ønskjer eit best mogleg utbygt kollektivtilbod for reisande til og frå Oslo Lufthavn, og i så måte er Flytoget berebjelken i dagens kollektivtilbod. I tillegg har utbygginga av Gardermobanen gitt ein betre infrastruktur og dermed eit betre tilbod til alle som reiser med tog i denne regionen. Så store kostnadsoverskridingar som det er blitt i dette prosjektet, ikkje berre ved bygginga av infrastrukturen, men òg ved at planlagde driftskostnader har auka monaleg, viser at Gardermobanen har vore for dårleg planlagd. I tillegg har Flytoget mindre marknadsdel enn det ein hadde som føresetnad då Stortinget vedtok utbygginga av Gardermobanen. Venstre støttar forslaget om at NSB Gardermobanen sin infrastruktur blir overført til Jernbaneverket, og at den inngår som ein ordinær del av det statlege jernbanenettet. For Venstre er det likevel vesentleg at det blir inngått ein forpliktande avtale mellom Flytoget og Jernbaneverket som sikrar at banestrekninga held ein høg standard. Gode drifts- og vedlikehaldsopplegg for Gardermobanen er heilt vesentleg for at Flytoget kan framstå som eit sikkert og effektivt framkomstmiddel. Flytoget er ein del av tilbringarsystemet til flyplassen. Ein vesentleg føresetnad for at Venstre skal støtta Regjeringa sitt forslag om at Flytoget skal vera eit statleg eigd driftsselskap, eigd av NSB BA, er at Flytoget blir sikra stor grad av sjølvstyre og fridom over eiga utvikling. Flytoget må kunna marknadsførast som eit sjølvstendig tilbod og må ha fridom til å føreta sine disposisjonar ut frå kva som tener Flytoget – uavhengig av kva det har å seia for NSB-konsernet. Når Stortinget no slettar 6,7 milliardar kr av NSB Gardermobanen AS si gjeld, er det vesentleg for Venstre at framtidige overskot kan brukast til nedbetaling av desse kostnadene. Organiseringa skal vurderast på nytt om to år. Då får me svar på om organiseringa verkar i tråd med føresetnadene frå fleirtalet på Stortinget. Venstre vil ut frå dei erfaringane ein då har fått, vurdera om den føreslegne organiseringa er den beste for Flytoget, eller om det er andre måtar som ein kan vera betre tent med. Dei to alternativa ein ser i dag, er for det første eit statleg selskap, lagt under Samferdselsdepartementet – dette vil gi Stortinget moglegheit til å vurdera bruken av eventuelle framtidige overskot. – og det andre er ei privatisering, som Framstegspartiet og Høgre gjer framlegg om i sitt forslag nr. 2. Eg vil presisera at skal Venstre gå inn for å privatisera Flytoget, og dermed opna for konkurranse på sporet, må infrastrukturen vera vesentleg betre enn i dag. Dette krev store investeringar frå staten si side. Det kan bli spennande å sjå om Framstegspartiet og Høgre er villige til å prioritera dette, i sterk konkurranse med mange andre gode føremål. Regjeringa Bondevik sette ned eit utval som skulle føreta ein brei gjennomgang av utbygginga av Gardermobanen og Oslo Lufthavn Gardermoen. Alt tyder på ei mangelfull og utilstrekkeleg planlegging. Avvika mellom kostnadsoverslaga som blei lagde fram for Stortinget då utbyggingsvedtaket blei gjort, og dei endelege kostnadstala, er uakseptabelt store. Venstre meiner det er viktig at ein trekkjer lærdom av dei feila som er gjorde, og at det utvalet har lagt fram med omsyn til både planlegging og organisering, blir vektlagt. Heile komiteen peikar på behovet for å styrkja den transportøkonomiske forskinga og ber Regjeringa leggja fram ei vurdering av dette i samband med Nasjonal transportplan. Det er etter Venstre sitt syn viktig å styrkja den eksterne kvalitetssikringa ved alle store investeringar. Dette var også noko regjeringa Bondevik prioriterte ved å setja i verk strengare krav til styring ved alle investeringar som har ei kostnadsramme på over 500 mill. kr.