Torstein Rudihagen (Arbeiderpartiet), 2000-03-30:
Stortingsmeldinga om e-handel tek for seg eit av dei nye bruksområda som den nye informasjons- og kommunikasjonsteknologien fører med seg. På dette området skjer det rimeleg fort. Det vi nå ser, er at det første stadiet, som vart kalla for e-handel og det andre stadiet elektronisk forretningsdrift, såkalla e-business, smelter i hop slik at vi etter kvart vil få dei fleste forretningstransaksjonane på nettet. Over tid vil det neppe vere noko som heiter e-handel, det vil berre vere handel. Og med ei ytterlegare utvikling av teknologien, eg tenkjer da på samansmeltinga av Internett og mobiltelefoni, vil så klart denne elektroniske samhandlinga berre auke i tida framover. Det er klart at norsk næringsliv må vere med på dette, og ligge så i forkant som mogleg både når det gjeld kunnskap, teknologi, produksjon, marknadsføring, distribusjon osb. Offentleg sektor må òg ha same offensive haldninga til å nytte e-handel så vel som andre moglegheiter som denne nye teknologien til kvar tid gir. Det same gjeld nå som vi uttrykte i rapporten «Den norske IT-veien. Bit for bit.» i 1996: Noreg må vere ein utkant i forkant. Det er lett å sjå mange negative konsekvensar ved e-handel, men som ved all teknologisk utvikling ligg her både farar og moglegheiter. Vi må både demme opp for og handtere dei negative konsekvensane så godt som råd er, og utnytte moglegheitene så godt som råd er. Det er derfor greitt å slutte seg til det overordna målet i meldinga om å bringe Noreg i forkant av utviklinga på dette området. Noregs posisjon som IT-nasjon er bra, men ikkje berre til å skryte av. Norsk næringsliv ligg bak gjennomsnittet i OECD når det gjeld bruk av e-handel. Ein OECD-rapport frå oktober 1999 viser at OECD-landas gjennomsnittlege vekstrate for kunnskapsbaserte næringar er dobbelt så høg som den norske. For innovasjon målt i talet på IT-patentar og det å bringe produkt til marknaden er Noreg faktisk nedst på lista. Det er jo interessant og nyttig for Stortinget å få ei beskriving av e-handel slik som meldinga gir, men veikskapen med denne meldinga så vel som med dei fleste stortingsmeldingar, er jo at dei har lett for å bli tekniske og faglege dokument. Spørsmålet blir da: Kva blir politikken oppi dette? Kva blir det politiske handlingsrommet? Kva moglegheiter har myndigheiter til i det heile å styre og stimulere noko av dette? Eller er det slik at forandringar blir drivne fram av økonomiske og tekniske avgjerder utanfor det politiske rommet? Kva blir konsekvensane for samfunnet – i det heile er det mange spørsmål som politikarane må analysere og ha eit bevisst forhold til. Det er derfor behov for at Regjeringa kjem tilbake til Stortinget med ei orientering der ein drøftar heilskapen i den teknologiske utviklinga med særleg vekt på politikkens rolle i den nye økonomien. Nå registrerer eg at det er eit forslag som ligg på bordet her i dag, der ein òg ber Regjeringa kome attende. Eg føler på mange måtar at innstillinga har varetatt akkurat det som ligg i dette forslaget frå sentrumspartia i dag. Nå er det viktig å fokusere på kva som må til for å nå det ambisiøse målet om å ligge i forkant, og her vil eg kome inn på nokre punkt. Rammevilkåra for norsk IKT-basert næringsliv må sjølvsagt samla sett vere konkurransedyktige. Det må så langt råd er vere føreseielege rettslege og økonomiske rammevilkår som sikrar norske bedrifter konkurranseevne nasjonalt og internasjonalt. Dette omfattar fleire område. Skatte- og avgiftsspørsmåla, som òg førre talar var innom, blir så klart heilt sentrale. Lat meg derfor på bakgrunn av det som representanten Kristiansen sa, klart slå fast at Arbeidarpartiet, som dei andre partia i næringskomiteen, ser at det trengst konkurransedyktige vilkår også på dette området. Men vi meiner at skatte- og avgiftsspørsmåla ikkje primært høyrer heime i denne behandlinga, men at dei må vurderast i ein større samanheng, og vi vil kome attende til dette i samband med skattesaker frå Regjeringa til Stortinget. Mellom anna er det nå allereie varsla ein proposisjon om opsjonsskattlegginga før påske, der vi heilt klart vil gjere noko med den gjeldande opsjonsskattlegginga. Det andre tiltaket er styrking av kompetanse. Ei av dei største utfordringane blir tilgang på kompetanse og fagfolk som kan vere med på nyskaping og utvikling av eksisterande bedrifter. Dette har jo vore tema gjennom mange rundar her i Stortinget, m.a. i samband med behandlinga av eit IT- og kunnskapssenter på Fornebu. Utdanninga på eksisterande utdanningsinstitusjonar må styrkjast, men det er ikkje nok. Vi må ha auka forsking og auka samhandling mellom utdanning, forsking og næringsliv. Og det er her utviklingssentra, enten det er på Fornebu eller ute i regionane, har ei viktig rolle. Den tredje føresetnaden for å lykkast er at det offentlege går føre i bruken av nettbaserte løysingar. Auka bruk av elektronisk forretningsdrift i offentleg sektor vil gi betre service til innbyggjarane, spare kostnader og redusere meirarbeid gjennom forenkla innkjøpsrutinar. Det er likevel slik at somme av fleire grunnar ikkje vil evne å ta elektronisk kommunikasjon i bruk. Det vil sikkert stadig bli færre, men vi kan ikkje lage ordningar som ekskluderer nokon frå å vere med i dette, i iveren etter å ta alt i bruk. Så må det sjølvsagt vere ein elektronisk infrastruktur som dekker heile landet. E-handel, som annan bruk av IKT, har både eit sentraliserande og desentraliserande potensial i seg. Ein føresetnad for å utnytte det desentraliserande potensialet er i alle fall at breibandnettet kjem overalt, og at pris og tilgjenge blir mest mogleg likt. Men da må vi vere villige til å bruke dei nødvendige verkemidla gjennom konsesjonsvilkår for teleaktørane for å få dette til, syte for leveringsplikt, samfinansiering, bruk av maksimalprisordning osb. For eg trur det er heilt urealistisk at staten nå kan bruke 9 milliardar kr til utbygging av eit breibandnett. Så har vi ei rekkje forhold som myndigheitene må arbeide med, som ikkje alle kan løysast nasjonalt. Vi må sikre forbrukarane dei same rettane og det same vernet ved elektronisk som ved tradisjonell handel. Her må ein ha tiltak mot kriminelle handlingar og uønskt innhald, tiltak for personvern osb. – i det heile tiltak på ei rekkje område som òg både meldinga og innstillinga går inn på, og som eg ikkje skal gjenta her. Men eg vil vise til kor naudsynt det er med internasjonalt samarbeid, enten det nå er gjennom WTO, OECD eller andre internasjonale fora. Eg vil til slutt gå inn på eit område som vi må vere meir offensive på. Det er ingen tvil om at e-handel vil endre arbeidslivets karakter. Mange arbeidsplassar vil bli borte, i alle fall det vi kan kalle førstelinjetenesta. Derimot vil det opne seg nye moglegheiter, særleg innanfor alt som har med logistikk å gjere. Og her burde Posten, som har bygd ned mykje i fleire år, nå sjå si gjestingstid. For det blir nødvendig med eit distribusjonssystem som kanskje bringer produkta og varene heilt ut til kunden. Som òg saksordførar Kristiansen var innom, transportbehova skaper i det heile nye utfordringar som vi må ha ein klar strategi for å løyse. Til slutt, som eg allereie har peikt på, myndigheitenes handlingsrom er noko avgrensa på dette området. Mange løysingar vil krevje internasjonale avtaler og samarbeid. Med andre ord, dette området er enda eit eksempel på at det er naudsynt med enda meir forpliktande internasjonalt samarbeid.