Liv Signe Navarsete (Senterpartiet), 2013-04-30:
Eg er glad for at fleirtalet i komiteen stør regjeringa sitt framlegg til vedtak i denne saka. Det har vore ei vanskeleg sak, der motstridande lokale omsyn har stått imot kvarandre. Me veit at spørsmål om kommunegrenser og kjensla av å høyre til òg vekkjer sterke kjensler lokalt. Det har vore tilfellet i denne saka. Det har vore mange møte, det har vore mange delegasjonar i departementet, og det veit eg òg at det har vore til Stortinget. Framlegget i proposisjonen er resultatet av ein langvarig og godt forankra lokal prosess. Dei kjende lokale skiljelinjene har òg vorte stadfesta gjennom den prosessen. Saka er i utgangspunktet ein søknad om justering av fylkesgrensa mellom Aust-Agder og Vest-Agder, men kommunane Evje og Hornnes, Lillesand, Iveland og Birkenes søkte hausten 2011 om å få endre fylkestilknyting frå Aust-Agder til Vest-Agder, og i KRD vedtok me å greie ut saka vidare. Våren 2012 fekk me ei god og grundig konsekvensutgreiing, der det vart skissert fire ulike utfall av søknaden: endra fylkestilknyting for Iveland, Birkenes og Lillesand, endra fylkestilknyting for alle dei fire kommunane, samanslåing av fylka, eller å halde dagens grenser ved lag. Utgreiinga vart send på høyring til alle kommunane i begge fylka, fylkeskommunane, fylkesmannsembetet, departementa, NHO og KS. Det kom inn om lag 40 høyringssvar frå alle instansar, inkludert departementa. Me har òg som sagt hatt møte med fleire av kommunane og fylkeskommunane. Den prosessen me no har vore gjennom, har på ein god måte synleggjort kvifor innbyggjarane og dei fire kommunane ynskjer å vere ein del av Vest-Agder. Iveland, Birkenes og Lillesand er med i Knutepunkt Sørlandet. Det naturlege pendlingsmønsteret går i retning av Kristiansand, og innbyggjarane i området har ein viss identitet knytt til Kristiansand-regionen. Men prosessen har òg vist at ei slik endring vil få store konsekvensar for Aust-Agder som sjølvstendig fylke. Prosessen har gitt oss politiske vedtak i Grimstad og Bygland som òg synleggjer at ei endring av fylkesgrensa vil kunne føre til fleire søknadar om endring av fylkestilknyting. Som eit kompliserande bakteppe i denne saka ligg dei ulike folkerøystingane som har vore haldne i Aust-Agder i samband med kommunestyre- og fylkestingsvalet hausten 2011. Nær tre av fire innbyggjarar i Aust-Agder sa nei til ei samanslåing av fylka. Samstundes vart det halde eigne folkerøystingar i Lillesand, Iveland og Birkenes. Her sa sju av ti innbyggjarar ja til endring av fylkestilknyting for kommunen dersom det ikkje vart samanslåing av fylka. Slik eg ser saka, er det ikkje mogleg å innfri begge desse ynska. Endring av fylkestilknyting for desse kommunane vil gjere det vanskeleg å halde Aust-Agder ved lag som sjølvstendig fylke. Vedtaket frå Grimstad og Bygland forsterkar eit slikt argument. Då det er fylkesgrensa som vil verte påverka, kan det argumenterast for at det er folkemeininga i heile fylket som står sterkast. Departementet har ikkje hatt søknadar av eit slikt omfang tidlegare, korkje når det gjeld talet på innbyggjarar eller areal. Ei eventuell endring som omfattar alle fire søkjarkommunane, utgjer om lag 18 pst. av innbyggjarane og arealet i Aust-Agder. Omfanget gjer at saka òg har nasjonale konsekvensar. Ei endring av fylkesgrensa i eit slikt omfang vil påverke mandatfordelinga for heile landet. På bakgrunn av den breie prosessen vart regjeringa samd om at summen av ulemper for Aust-Agder ved endring av fylkesgrensa vil vere større enn summen av fordelar for søkjarkommunane. Lokalt arbeider no fylka aktivt for å leggje til rette for at konsekvensen av det vedtaket skal verte til eit best mogleg resultat for næringsliv og innbyggjarar i regionen. Det er bra. Folkerøystinga i Aust-Agder viser òg kor sterkt identitet og tilhøyrsle står på fylkesnivå. Det må vere til ettertanke for dei som vil avvikle fylkeskommunen. Det må òg vere til ettertanke for dei som vil avvikle dagens fylkeskommune til fordel for eit større regionnivå, når ein ser kor mange i Aust-Agder som ynskjer å halde det fylket ved lag som eit eige fylke. Eg trur òg at å svekkje dei regionale instansane, som fylkesmann og fylkeskommune – slik fleire parti tek til orde for – vil redusere den regionale makta til fordel for sentralmakta i Oslo. Fine ord om delegering til kommunane trur eg lett vert avløyste av behovet for å sjå landet under eitt, for å sjå det store biletet og for at sentrale vedtak skal gjerast sentralt. Kampen for å behalde Aust-Agder som ei eining vil sjølvsagt vere eit slag i lufta ved slike strukturendringar, men bør vere ei påminning til oss om kor sterk fylkesidentiteten faktisk òg er i fylka våre.