Bård Vegar Solhjell (Sosialistisk Venstreparti), 2017-04-18:
Eg vil òg takke saksordføraren og kollegaer, og statsrådene som presenterte utgreiinga. Endå meir enn oss alle vil eg takke Afghanistan-utvalet, som etter mitt syn leverte ein av dei beste og grundigaste uavhengige rapportar om norsk utanriks- og sikkerheitspolitikk som eg har lest. Men aller mest takk til dei mange som har tenestegjort i våre militære styrkar, i politi, sivile som har delteke, og ikkje minst dei som har mista livet, og deira familiar og alle rundt dei, som har lidd det aller tyngste tapet frå Noregs side i den langvarige innsatsen vi har gjort i Afghanistan. Eg trur det er viktig å understreke for dei at sjølv om det i rapporten, og her i debatten, frå mange kjem kritikk og ulike kritiske synspunkt på situasjonen i Afghanistan og på kva som er oppnådd, trur eg likevel at det er eit samstemt storting som er takknemleg for og ser verdien av innsatsen som dei mange har gjort, og at dei har bidrege til å gjere ein forskjell på ulike vis. Mine og SVs synspunkt på historia kjem godt fram – som andre parti sine – i innstillinga, så eg vil konsentrere mitt innlegg om nokre konsekvensar av det, som eg trekkjer for framtida. Det første er edruelegheit og forsiktigheit når vi vedtek å delta i krig eller i militære operasjonar. Etter mitt syn er utvalet sin rapport og alt vi har opplevd i Afghanistan, ein dokumentasjon på kor vanskeleg det er å påverke samfunnsutviklinga, til og med å kjempe mot terror, i land langt borte der vi har avgrensa ressursar til å oppnå det vi vil, der vi ofte har avgrensa kompetanse, der kostnadene vi tek på oss kan vere svært store, og der situasjonen og premissa er skiftande undervegs, og der vi for Noregs del har svært avgrensa innverknad på strategi og målsettingar, både sivilt og militært. Derfor trur eg det er umogleg å føreseie, å sjå langt nok inn i framtida til å gjere gode vurderingar. Og eg trur at den viktigaste konsekvensen av det er at vi ikkje skal seie aldri, men at vi skal vere svært forsiktige før vi seier ja til den typen engasjement, og at vi – som SV har omtalt i merknader – burde ha et sett med vilkår, eller ein doktrine, la oss kalle det eit sett med krav til oss sjølve, før vi går inn i og seier ja til å delta i ein operasjon. Det andre gjeld norske bidrag. Ein kan seie svært mykje positivt om både militære og sivile bidrag, men eg vil òg trekkje fram at eg meiner at utvalets rapport viser kor mykje vi har igjen for det norske fredsdiplomatiet, sjølv om det i dette tilfellet ikkje gav gode resultat til slutt. Vi har særleg kompetanse, vi har større evne til å gå inn i komplekse roller, vi har større vilje til å gjere ting andre ikkje gjer, enn mange andre land. Og det er eit lite bidrag med potensielt store og positive utfall, som vi nå sist har sett i ein annan konflikt, i Colombia. Det tredje dreier seg om openheit og debatt. Eg synest at vi i for stor grad i det politiske miljøet framleis heng fast ved ideen om at konsensus i seg sjølv er viktig i utanrikspolitikken. I større grad ser vi ein brei og omfattande debatt i sivilsamfunnet i forskinga utanfor det partipolitiske miljøet, mens vi i for stor grad heng fast ved at vi må vere einige. Det var tankevekkjande å oppleve at utvalsleiar Godal påpeikte under høyringa at det var større og breiare debatt om strategi både i Washington og i London enn i Oslo. Men der det vert tenkt for likt, vert det ofte tenkt for lite. Derfor burde ein ha opne utgreiingar – som det jo var om Afghanistan-deltakinga i 2001, fordi SV og Framstegspartiet der kunne få det til i den utvida utanrikskomiteen og løfte det opp i salen. Det førte til at vi no har heile utgreiinga og debatten etterpå offentleg. Vi burde òg, etter mitt syn, gjere som danskane, dei har nemleg eit vedtak i sitt folketing som det der er tverrpolitisk oppslutnad rundt. Eg har respekt for dei som seier at vi ikkje berre vil vedta det over bordet nå, men eg synest likevel at alle parti burde tenkje gjennom om ikkje tida er inne for reformer. Punkt fire: Eg meiner vi kan summere opp at den norske modellen for sivilt-militært samarbeid – og skilje – i grove trekk fungerer godt. Punkt fem er at eg synest vi kan seie at den prosessen vi har hatt med Afghanistan har vore eit eksempel til etterfølging, at det er mykje å hente av evalueringar i ettertid, ikkje minst i respekt for dei som har lidd det tyngte tapet. Mi erfaring er at det kanskje viktigaste dei ber om frå sine leiarar, er å vere ærlege om det som har skjedd, vilje til å gå inn i og sjå korleis det er der. Noko av det er òg å evaluere det i ettertid.