Magnhild Meltveit Kleppa (Senterpartiet), 2002-06-20:
Å sikra ein god og gratis skule, ei trygg oppfølging av funksjonshemma, ei verdig eldreomsorg, trygge oppvekstmiljø, barnehagetilbod, kulturskule og tilskot til frivillige organisasjonar – det er kommuneøkonomi. Det handlar om pengar til løn til lærarar og sjukepleiarar, personlege assistentar og støttekontaktar. Det handlar om næringsfond for å utvikla arbeid der folk bur. Det handlar om om fylkeskommunar har pengar til vidaregåande skule, kultur, kollektivtrafikk, vegar og næringsutvikling. For Senterpartiet er det eit verdival å sikra innbyggjarane gode felles velferdsordningar. Det var ei sterk oppleving å følgja det stille toget av ordførarar som gjekk gjennom gatene i Oslo for å overlevera eit opprop til kommunalministeren. 90 sindige ordførarar, dei fleste frå Senterpartiet, fann det nødvendig å gjera noko dei ikkje hadde gjort før, gå i tog for å be om å få fortsetja med arbeidet for gode velferdstenester til innbyggjarane sine. Det er ille når ein elev mistar spesialopplegget sitt. Det er vanskeleg når ein grendeskule går dukken. Det får følgjer når musikkskulen i ein kommune må redusera tilbodet sitt. Det er fortvila når ein sjukeheim står tom. 2002 er eit heilt spesielt år. Halvparten av kommunane i dette landet varsla før Regjeringa la fram revidert nasjonalbudsjett og kommuneproposisjonen at dei såg seg nøydde til å kutta i skule, omsorg og kultur. Etter at desse dokumenta er lagde fram for Stortinget, ser mange fleire kommunar at dei ikkje får utgifter og inntekter til å gå i hop. Ordførarar av ulik partifarge samlar seg i opprop og møte. No er det ikkje berre snakk om nokre nedskjeringar her og der – no gjeld det sjølve grunntryggleiken i mange lokalsamfunn! Foreldre gjer vedtak om skulepengar i Nittedal. På Bekkelaget i Oslo drøftar dei privat skule for å sikra lærebøker og anna materiell. KS kallar inn til ekstraordinært landsstyre. Fet kommunestyre vedtek sivil ulydnad. Ordføraren i Engerdal seier opp seg sjølv. Eksempla er mange fleire. Det siste, og òg eit av dei sterkaste, er ein kommunalminister som er i Tromsø og fortel at dersom kommunen satsar på kultur, går det ut over kommuneøkonomien, då vert den svekt. Senterpartiet vil hevda at det faktisk kan kosta langt meir, bety ein langt verre kommuneøkonomi å la vera. For Senterpartiet er det eit verdival å velja styrking av fellesutgiftene framfor skattelette. Hovudtrekka i Senterpartiet sitt opplegg er som følgjer: For det fyrste: Dei ekstraordinære pensjons- og lønskostnadene må dekkjast inn. Ifølgje KS handlar dette om pensjons- og lønsutgifter på 5,9 milliardar kr. Vi meiner staten må stilla opp. Alternativet for kommunane er å kutta i tenestetilbodet for å finna dei nødvendige midlane. Vi fremja eit eige Dokument nr. 8-forslag i haust då det var klart at her vart det ekstra kostnader. Vi tok initiativ overfor alle partia no i vår for om mogleg å få til ei felles handtering. Vi nådde ikkje fram med det, men vi kan med glede slå fast at det framgår av ulike merknader at her er ein ny og aukande vilje til å leita etter løysingar som kan hjelpa i ein svært vanskeleg situasjon. Det går òg fram av fleire innlegg i dag her i salen. Høgare pensjonskostnader er eit problem for kommunane både på kort og lang sikt. Dei særleg høge pensjonskostnadene for 2002 er handterte i revidert nasjonalbudsjett, og eg viser til Senterpartiet sine merknader og forslag der om å dekkja inntil 2,3 milliardar kr i auka premie og 1,9 milliardar kr til ein buffer for å ta framtidige svingingar. Lat meg i tillegg understreka følgjande: Vår påstand er at å dekkja desse ekstraordinære utgiftene ikkje vil skapa press i økonomien. Dei fører ikkje til aktivitetsauke utover det Regjeringa legg opp til. Eit av hovudmåla med Petroleumsfondet er å sikra framtidige pensjonsplikter, noko som etter Senterpartiet si oppfatning gjer det mogleg å ta ut pengar frå oljefondet til dette føremålet. Konsekvensane av å ikkje løysa desse problema er store og utilsikta kutt i det offentlege tenestetilbodet. Så er det noko uklart kva tal ein skal leggja til grunn. Vi stiller oss undrande til at Regjeringa legg seg på eit anna nivå for forventa finansavkasting enn kva livselskapa opererer med. Regjeringa meiner at oppbygging av bufferkapital i livselskapa kan gjerast over fleire år. Dette vil dempa problemet for kommunane noko, men er dessverre langt ifrå nok til å unngå kutt i tenestetilbodet. Når rekningane frå livselskapa blir kjende utover hausten, vil dette temaet rulla fram på ny med full tyngde. Dramatikken er alt kjend. Eg beklagar at Regjeringa førebels vel å skuva heile dette sakskomplekset føre seg. På lengre sikt er det nødvendig å sikra ein kommuneøkonomi som gjer kommunane i stand til å handtera pensjonsutgiftene sine. Dette krev ein auke i overføringane til kommunane til neste år på 2,3 milliardar kr. For det andre: oppretting av den økonomiske ubalansen som vi no ser. Det har over fleire år oppstått ein økonomisk ubalanse fordi Stortinget har vedteke store nye reformer utan fullfinansiering. Vi vil ha ein treårig plan for oppretting av ubalansen, og meiner gjeldslette må vera eitt av fleire tiltak. 12 milliardar kr i gjeldslette vil letta drifta med 1,5 milliardar kr. Vi er svært fornøgde med at både Arbeidarpartiet og SV støttar dette forslaget, men dess meir overraska over at Kristeleg Folkeparti ikkje meiner ein slik plan er nødvendig. Senterpartiet føreslår 2 milliardar kr som ei fyrste avsetning til denne planen. For det tredje: Stortinget må syta for ei verdig avslutning på eldreplanen. Ei rekkje kommunar er i alvorlege vanskar fordi dei ikkje med Regjeringa sitt opplegg er sikra tilskot. Kommunane har i samråd med statlege instansar, fylkesmannen, fylkeslegen og Husbanken lagt planar for 7 300 einingar meir enn Regjeringa vil yta tilskot til. Vi meiner alle desse skal med i utfasinga, og føreslår tilskot til 2 000 ekstra i 2003. For nokre kommunar er det omsorgsbustader som no står att, for andre er det sjukeheimsplassane. Nokre har utsett opprusting av eldre bygningsmasse til slutt. Kvar er det kommunane vil redusere viss dei må betala heile resten av eldresatsinga sjølve? Vi er djupt urolege for at det er skulen, barna våre, sjølve framtida som må bera det. For det fjerde: særleg ressurskrevjande brukarar. Framstegspartiet hadde der ei eineståande anledning. Dei som har snakka så lenge og så høgt om ei toppfinansiering, sviktar når det gjeld, både på det og på å vareta tilskotet til utflytting av unge funksjonshemma frå aldersinstitusjon. Vi tek opp att forslaget vårt frå i fjor om 80 pst. dekning av kostnadene utover 600 000 kr, eit forslag som også Kristeleg Folkeparti støtta då. Sjølve grunntryggleiken står på spel dette året. Vi har ei regjering som er oppteken av fleire private løysingar. Det ser ut som om den bevisst piner ned kommunane for å tvinga fram nettopp det. Tilliten til oss folkevalde står også på spel. Mange har i valkamp og på storting vore rause med løfte om betre og fleire tenester i kommunane. No skuldar Regjeringa på kommunane når kutta kjem. Til neste år er det lokalval. Kven vil stilla til val for berre å administrera nedskjeringar? Sjølve demokratiet kan stå på spel viss ikkje Stortinget no tek ansvar og syter for å tilføra høgst nødvendige midlar til kommunesektoren. Det er meir pengar dette handlar om. Høgre gjekk til val på ein betre skule. No skal altså Regjeringa dela ut ytterlegare 31 milliardar kr i skattelette til dei rikaste, medan den offentlege skulen smuldrar opp. For det femte: Eigen tilskotspost til interkommunalt samarbeid som alternativ til kommunesamanslåing. I dag blir det kunngjort ein rapport frå Statistisk sentralbyrå, som seier at dei minste kommunane kan spara 3 milliardar kr ved samanslåing. Det er gammalt nytt. Det er det same reknestykket som vi såg i Christiansen-utvalet si innstilling frå 10 år tilbake. Men det var kostnader med dette, og dei har ikkje kome så klart fram i denne omgangen: avfolking av nokre bygdelag og sentralisering i andre. Senterpartiet vil ha eit langt sterkare fokus på interkommunalt samarbeid, og føreslår ein eigen post på statsbudsjettet til det. Vi meiner at desentralisering og folkestyre er eit nødvendig fundament for ei positiv utvikling i samfunnet. Det er god grunn til å vera uroleg over ei utvikling mot stadig meir sentralisering. Når makt vert flytta frå lokalt til sentralt nivå, frå folkestyre til byråkratistyre og frå samfunnstenking til marknadstenking, skaper dette dårlege løysingar og folkeleg avmakt. Vi ynskjer ein snuoperasjon, både i økonomisk politikk og om korleis makta skal fordelast i samfunnet. Vi er sterkt forundra over at Regjeringa meiner dei økonomiske problema i kommunesektoren er kommunane sitt eige ansvar. Dette er ei regelrett ansvarsfråskriving for situasjonen vi står overfor. Det er storting og regjering som gjennom rettslovgjeving og store statlege reformer har lagt sterke føringar for kommunesektoren sitt verkeområde. Gjennom manglande finansiering er kommunane sett i stor gjeld, og slit med høge driftskostnader. Statssekretær Bergesen i Utdannings- og forskingsdepartementet har oppskrifta på den alvorlege situasjonen som no er oppstått i Kommune-Noreg: Det er berre å kasta ordføraren, «så blir alt så meget bedre». Høgre sin kommunalpolitiske talsmann, Hans Kristian Hogsnes, gir òg klar melding: Dei ordførarane som ikkje kan godta kommuneopplegget frå Regjeringa, har truleg vore med for lenge! Begge desse to har inntil nyleg sjølve hatt sentrale verv i Kommune-Noreg. Høgre har valt ein spesiell strategi for å bortforklara det ansvaret dei sjølve har. Dei skuldar på ordførarar og andre lokale folkevalde. Det er ein simpel strategi. No må storting og regjering ta det ansvaret som vi har for den utviklinga vi no ser. Til slutt vil eg ta opp dei forslaga som Senterpartiet har i denne innstillinga.