May-Helen Molvær Grimstad (Kristelig Folkeparti), 2008-12-15:
No skal vi skifte tema. Eg har tidlegare takka komiteen for eit godt arbeid med budsjettet. Det gjeld også kulturramma. Forslaget til kulturbudsjett er i all hovudsak bra. Fleire gode formål får auka løyvingar, og Kristeleg Folkeparti støttar det. Men enkelte tiltak er særleg viktige for oss. Desse skulle vi gjerne ha støtta ytterlegare, derfor foreslo vi å auke ramme 3 med 18 mill. kr utover Regjeringas forslag då finansinnstillinga blei behandla. I tillegg foreslo vi å omdisponere 27 mill. kr frå ein av disposisjonspostane. Dette var i tråd med vårt alternative statsbudsjett, men det fekk ikkje fleirtal. Når det gjeld disposisjonsposten, vil eg kommentere det kort. Det er ingen logisk grunn til å tredoble denne posten. Eg har merka meg statsråden sitt svar i spørjetimen 12. november, då dette blei teke opp. Statsråden sa: «Den rød-grønne regjeringen har flertall, og kulturlivet er akkurat like glad for pengene om de vedtas av det rød-grønne flertallet i Stortinget, eller om de kommer fra en ymsepost på kulturbudsjettet.» Statsråden har nok rett i at kulturlivet er glad for pengane, men skulle vi følgje denne linja heilt ut, kunne vi avlyst heile denne debatten her i dag. Ja, vi kunne late vere å behandle budsjettet i det heile. Slik kan vi ikkje ha det. Derfor vil vi øyremerkje desse midlane, i tillegg til at vi altså foreslår å auke den totale ramma. Men lat dette liggje – ein debatt om kulturbudsjettet skal handle om konkrete saker. Statsråden sitt behov for å disponere pengar etter eige skjønn kan vi sikkert komme tilbake til ved ei seinare anledning. No har jo også regjeringspartia redusert denne posten, og dei omdisponeringane som er foreslått, støttar vi. Løyvingane til kultursektoren aukar, og det er veldig bra. Det skal Regjeringa ha skryt for. Kristeleg Folkeparti har eit spesielt hjarte for frivillige lag og organisasjonar. Vi vil påskjønne og oppmuntre den enorme idealismen og dugnadsånda som finst i det norske folket. Noreg har vel 4,7 millionar innbyggjarar, mens norske frivillige lag og foreiningar har tre gonger så mange medlemmer. Skattefrådraget for gåver til frivillige organisasjonar bidreg til å styrkje det norske organisasjonslivet, og ordninga gir lag og foreiningar større økonomisk armslag. Derfor har Kristeleg Folkeparti foreslått å auke frådragsgrensa til 18 000 kr for gåver til frivillige organisasjonar. Vi foreslo også å auke grensene for lønnsplikt og arbeidsgivaravgiftsplikt for frivillige organisasjonar. Kultur- og kyrkjedepartementet har det overordna ansvaret på frivilligheitsområdet. I praktisk politikk følgjer ikkje Regjeringa opp dei fine orda frå frivilligheitsmeldinga i tilstrekkeleg grad. Det er oppsiktsvekkjande at saka om moms for frivillig sektor enno ikkje er avklart. Regjeringa har trenert denne saka. No er løftet om avklaring erstatta med vage løfte om ein ekstra milliard over ei viss tid. Dette er uhaldbart. Regjeringspartia har ved fleire anledningar stemt ned gode forslag frå opposisjonen i denne saka. Det skjedde seinast under finansdebatten tidlegare i haust. Men i dag får regjeringspartia ei ny moglegheit. Opposisjonen fremmar forslag om at Regjeringa skal leggje fram ei eiga sak om momsfritak for frivillige organisasjonar. No må regjeringspartia følgje opp sine eigne løfte. Kristeleg Folkeparti vil støtte opp om frivillig verksemd blant barn og unge på lokalt nivå. I år er det ti år sidan Frifond blei etablert. Denne ordninga har betydd mykje for aktivitetar lokalt. No veit vi at inntektene til Norsk Tipping er usikre. Det er også mange lag og foreiningar som synest det er problematisk å ta imot pengar som kjem frå spel. Derfor bør Frifond i større grad bli finansiert over statsbudsjettet. Eg er glad for at Frifond blei styrkt under behandlinga av finansinnstillinga, noko også Kristelig Folkeparti foreslo i sitt alternative budsjett. I dag fremmar Kristeleg Folkeparti forslag om at bingoautomatane skal fjernast frå marknaden. Det er overraskande og svært kritikkverdig at statsråden har forlengt oppstillingsløyva for bingoautomatar, trass i at dei spelavhengige og deira pårørande har protestert kraftig. Fleire fagmiljø ser på desse spela som minst like avhengigheitsskapande som dei gamle speleautomatane som no er forbodne. Eg har registrert at statsråden vil late bingoautomatane stå eit år til. Eller som statssekretæren hans uttaler til VG 4. desember, at Giske skal få «et ekstra år til å stramme inn det uregulerte spillet». Statsråden vil altså vente til etter valet med å rydde opp, samtidig som Arbeidarpartiet hentar store inntekter til sin eigen valkamp. Representanten Inga Marte Thorkildsen sa på Landstinget på TV 2 tidlegare i år at ho ville gå lenger enn det Regjeringa har gjort i bingoautomatsaka. Vi bør lytte til SV i denne saka. Dei kommunale kulturskulane er svært viktige for å styrkje kulturkompetansen hos barn og unge, og for den opplevinga barn og unge får av kunst og kultur. Kulturskulane er også heilt nødvendige for å sikre god rekruttering av kulturutøvarar. Dessverre varierer tilboda mykje frå kommune til kommune. Enkelte stader fungerer det bra, mens andre kommunar kuttar i tilbodet og aukar eigenbetalinga. Vi må sørgje for eit meir likeverdig tilbod over heile landet. Det er også viktig at alle barn og unge kan gå på kulturskule uavhengig av foreldra sin økonomi. Derfor har Kristeleg Folkeparti foreslått ei ny tilskottsordning, i første omgang på 10 mill. kr, som skal bidra til at fleire kan få gratis plassar i dei kommunale kulturskulane. Kristeleg Folkeparti vil støtte opp om dei mange kora, korpsa og amatørorkestra vi har i landet vårt. Aktivitetsstøtta til kor bør doblast. Vi foreslår også at det blir oppretta ei eiga støtteordning for innkjøp av musikkinstrument til skule- og amatørorkester, og vi er positive til at instrumentfondet for musikkorps aukar. Korbevegelsen har vore ein sentral faktor i norsk musikkhistorie. Trass i dette har ikkje kormusikken hatt same status som kunstnarisk uttrykksmiddel som andre musikkensemble i det norske samfunnet. Ei av årsakene til dette er at vi ikkje har hatt eit profesjonelt korliv som lyfter denne musikken opp på eit høgt internasjonalt nivå, slik vi f.eks. har erfart med den symfoniske musikkutøvinga. Ei rekkje andre land har profesjonelle kor. Sverige har sitt radiokor, Tyskland har fleire, bl.a. Berlin Radiokor. Nederland, Sveits, Danmark og Baltikum har sine. Det er på tide med eit nasjonalt lyft for eit profesjonelt kor i Noreg. Eg vil oppfordre regjeringspartia til å stemme for forslag nr. 37, frå Kristeleg Folkeparti, Høgre og Venstre. Vi treng eit kor som kan ha institusjonelle føresetnader til å drive stabil kunstnarisk verksemd på linje med dei profesjonelle orkestra. Det må vere ambisjonsnivået. Eit profesjonelt kor vil bidra sterkt til å bevare og vidareutvikle den nasjonale verdien som ligg i korkunsten. Samtidig vil det vere ein spydspiss inn i ein stor internasjonal marknad. For komponistar og utdanningsinstitusjonar er eit slikt instrument viktig også for å vidareutvikle og fornye den vokale musikktradisjonen. Det er svært viktig at samlingane som blir forvalta av arkiv, bibliotek og museum, blir bevarte, oppdaterte og formidla på ein fullgod måte. På dette området er det framleis mange utfordringar. Særleg har arkivfeltet blitt hengande etter – privatarkiv spesielt. Mange arkivinstitusjonar gjer ein stor innsats for å ta vare på bedriftsarkiv og andre privatarkiv. Men dette krev plass og ressursar som institusjonane ofte manglar. Mange viktige arkiv forsvinn på grunn av det, og historiske kjelder går tapt. Det skjer store omstillingar i norsk næringsliv. Hjørnesteinsbedrifter blir lagde ned. Dette er bedrifter der generasjonar av arbeidarar har vore tilsette, bedrifter som har hatt ei viktig rolle i utviklinga av lokalsamfunnet. Her finst verdifullt arkivmateriale. Kristeleg Folkeparti meiner det bør opprettast ei støtteordning for privatarkiv, og vi har foreslått 2 mill. kr som ei startløyving til dette. Mykje kunnskap går tapt fordi det ikkje finst ressursar, og det er små ressursar som skal til for å ta vare på store nasjonale skattar – ei historie som kan gå tapt dersom vi ikkje gjer noko. Derfor er eg litt lei meg for at privatarkiv ikkje har fått meir merksemd når ein har funne så mykje midlar totalt sett til å plusse på i kultursektoren. Elles vil eg nemne til slutt at vi har fått ein stor og flott nasjonal opera i Bjørvika, og vi har sett at det har skjedd ei enorm oppblomstring også av interessa for kva som rører seg i Bjørvika. Mange ønskjer å gå på konsertar og får ikkje tak i billettar, men det er også litt frustrerande å oppleve at det er oppsetjingar som det ikkje blir noko av fordi ein ikkje har tilstrekkeleg økonomi. Derfor synest eg det er viktig at kulturministeren går grundig inn og ser på situasjonen i forhold til Operaen, og gjerne kjem tilbake til Stortinget med ei orientering om dette, for når vi først har fått ein ny, stor og flott nasjonal opera, er det viktig at vi får formidla mest mogleg kunst og opplevingar. Samtidig må vi heller ikkje gløyme at vi skal ha ei regional satsing på distriktsopera – at vi, når vi skulle få ein ny, stor nasjonal opera, også skulle ha ei parallell oppbygging av distriktsoperaen. Her burde ein også ha kome med meir ressursar. Kristeleg Folkeparti har i sitt alternative budsjett foreslått 4 mill. kr til dette.