Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2014-04-24:
Takk til representanten Kjenseth for å fremma ein viktig interpellasjon om å styrkja det førebyggjande arbeidet og behandlingstilbodet innan psykisk helse til barn og unge. Psykiske plager og lidingar er jo ei av dei store helse- og samfunnsutfordringane i Noreg, og vi veit at opp mot halvparten av innbyggjarane utviklar psykiske helseproblem i løpet av livet. Opptrappingsplanen for psykisk helse, som vi hadde frå 1999 til 2008, sørgde for at psykisk helse fekk høgare prioritet, og det skjedde ei betydeleg oppbygging av tenestetilbodet òg i kommunane i opptrappingsperioden. Dei øyremerkte midlane hadde signifikant effekt, og dei kvantitative måla vart betre oppfylte enn dei kvalitative. Det var òg erfaringa. Utfordringa no, etter at opptrappingsplanen er avslutta, er at kommunane framleis har rekruttert for få psykologar, at fastlegane må inkluderast sterkare, at lågterskeltilbodet framleis er for dårleg, at samarbeidet mellom kommunane og spesialisthelsetenesta må styrkjast, at ein treng auka kompetanse i kommunane på psykisk helse- og rusfeltet, og at ein treng betre kvalitet i tenestetilbodet. I SINTEF-rapporten som kom hausten 2013, slår ein fast at årsverkinnsatsen i kommunalt psykisk helsearbeid auka gjennom opptrappingsplanen, men at han ikkje har auka sidan 2007. Det er ei ganske alvorleg utvikling. Mange kommunar rapporterer om at spesialisthelsetenesta vert bygd raskare ned enn kommunane har fått rammer til å byggje opp. Det er dagens situasjon. I SINTEF-rapporten står det òg at dei reknar med at 6,7 pst. av alle pasientar som ligg inne i psykisk helsevern, ventar på ei kommunal teneste, og at minst halvparten treng ein bustad. Det blir anslått at nesten kvar fjerde innlegging i psykisk helsevern kunne vore unngått om ulike kommunale tilbod hadde vore etablerte og utvikla. Det betyr at det er eit stort potensial for å unngå innleggingar i døgninstitusjon og for å betra det psykiske helsetilbodet om dagens kommunale tenester vert bygde ut. Regjeringa har varsla at det psykiske helsearbeidet i kommunane skal styrkjast. Det er bra, men det er òg uforpliktande. Regjeringa varslar ein opptrappingsplan på rusfeltet, men dei varslar ikkje ein opptrappingsplan på psykiatrifeltet. Senterpartiet meiner at vi òg må ha ein opptrappingsplan for det psykiske helsetilbodet i kommunane. Når vi veit at årsverkinnsatsen ikkje har auka sidan 2007, meiner vi at her må vi ha øyremerkte midlar – ein kommunal opptrappingsplan for psykisk helse som berre skal omhandla det kommunale tilbodet, ikkje spesialisthelsetenesta. Vi meiner at det må vera ei satsing som går over fem år, og det må altså skje med friske, øyremerkte midlar. Barneombodet har slakta skulehelsetenesta i ein ny rapport – at skulehelsetenesta fungerer for dårleg, i nokre kommunar er ho nærast fråverande. Vi ga 180 mill. kr. Det har gitt ca. 130 helsesøstrer. Det er bra, men det viser at her treng ein satsing, og då må vi òg ha ei særskild satsing frå staten si side for å hjelpa kommunane, som ikkje har vore tilgodesette, når vi skal byggja opp tenesta. Det vert vist til at ein gjeninnfører den gylne regelen. Det har vi snakka om mange gonger. Det er for så vidt ikkje noko gale i det, slik sett, men det er ikkje der utfordringa er. Det er i kommunen utfordringa er, og då må vi ha særskilde tiltak for å byggja opp tiltaka i kommunane. Det som òg vert peikt på som ein flaskehals av Folkehelseinstituttet, er bl.a. å få folk til å søkja hjelp for sine psykiske plagar. Det gjeld nok òg barn og unge. Det er dei som treng det, som må få behandling. Det inneber å redusera underbehandling av sjuke og overbehandling av friske, at primærhelsestenesta si verktøykasse må utvidast, bl.a. for allmennlegar, at ein må gjennomføra behandling og unngå fråfall, og at ein må sikra kvaliteten på behandlinga. I det heile er det ganske gode rapportar som regjeringa kan sjå på for å styrkja det psykiske helsearbeidet.