Olaf Gjedrem (Kristelig Folkeparti), 2004-06-14:
Statkraft er synonymt med ei næring og ein bransje som har utvikla seg frå det små, og er eit symbol på industriell utvikling. Statkraft er representativt for ei næring som tilfører oss samfunnsgode som me ikkje kan vera forutan. Statkraft er den største statlege kraftprodusenten i Noreg og blant dei tre største i Norden. Statkraft er statleg ått, noko det også skal vera i framtida. Sidan Statkraft er Europas nest største vasskraftprodusent, er dette naturleg og viktig å fokusera på i selskapet si vidare utvikling. Statkraft SF har ein visjon om å vera leiande i Europa innan miljøvennleg energi, der det å skapa verdiar for eigar, kundar og samfunn er vektlagt. For å oppnå desse visjonane og måla er det viktig at det blir lagt til rette for at Statkraft har dei same rammevilkåra som dei andre aktørane i marknaden, slik at kraftressursane kan bli utnytta mest mogleg effektivt og forretningsmessig. Me støttar derfor forslaget om at statsføretaket blir ført vidare som morselskap i konsernet, som elles blir organisert etter ein konsernmodell der produksjon og nettdrift mv. blir lagde i separate aksjeselskap. Dette får meg raskt over på kva Kristeleg Folkeparti synest er viktig i samband med Statkraft, eigarskap, innretning på eigarskapen og moglegheit for vekst og utvikling. Kristeleg Folkeparti meiner at norsk eigarskap for Statkraft som den største produsenten er viktig, både i dag og i framtida. Kristeleg Folkeparti ynskjer inga privatisering og ingen børsintroduksjon, men me ynskjer eit aktivt og engasjert statleg eigarskap med ei organisering av verksemda som er optimal i forhold til dette, og som samtidig legg til rette for og tryggjer ei effektiv og forretningsmessig drift. Kristeleg Folkeparti ynskjer ei klar norsk forankring i selskapet for å sikra nasjonal kontroll og utvikla kompetansemiljø. Dette er viktig å sikra seg også fordi utviklinga innan bransjen med liberalisering og deregulering har gått så fort og medført store strukturelle endringar. Denne saka er ei vidareføring og konkretisering av det som blei omtalt i innstillinga til St.meld. nr. 22 for 2001-2002, Et mindre og bedre statlig eierskap. Når det gjeld organiseringa av statens eigarskap til dei ressursane som ligg i Statkraft, er me av den oppfatning at desse har endra seg over tid i takt med den generelle samfunnsutviklinga. Dette betyr ikkje at me ikkje meiner statleg eigarskap og grep er viktige i ein internasjonal konkurransesituasjon. Det vil i denne konkurransesituasjonen vera viktig at Statkraft er organisert i ei selskapsform som er alminneleg kjend. Det er nettopp det konsernmodellen er. Denne modellen gjev fleksibilitet samtidig som han gjev interne styringsmessige og kontrollmessige fordelar. Det er også viktig å peika på at ein konsernmodell er naturleg i forhold til dei krava EU stiller til verksemder som driv både konkurranseutsett verksemd og monopolverksemd. Heimfallsproblematikken er viktig, men i påvente av utvalsarbeidet er det betre at Statkraft SF får same rammevilkår og organisasjonsform som sine konkurrentar. Dette har leiinga i Statkraft bedt om, og det får dei avklaring på her i dag. Når det gjeld behandling av større gevinstar som blir realiserte ved sal av kraftverk, har heile komiteen uttrykt semje om at desse gevinstane blir haldne utanfor ved utrekning av utbytte. Dette er svært viktig i forhold til å byggja opp under føreseielegheit for verksemda. Når det gjeld den utbyttepolitikken som har vore ført, har det for Statkraft ikkje gjeve størst mogleg grad av føreseielegheit og stabilitet. Det har ikkje sin bakgrunn i manglande vilje eller forståing av situasjonen, men like fullt er det eit breitt fleirtal i Stortinget som år etter år har vedteke eit vesentleg høgare utbytte enn føresett. Dette er noko me alle må ta innover oss, me har alle vore "like gode". Det er derfor mindre interessant å høyra innlegg om skyldfordelinga. At det no er fleirtal for at Stortinget ber Regjeringa leggja aksjeloven sine normalreglar til grunn ved fastsetjing av utbytte frå Statkraft SF, synest eg er greitt. Når det gjeld forslaget om at Statkraft skal betala dokumentavgift i tråd med loven si normalordning, har heile komiteen lagt til grunn at pålagd dokumentavgift ved omorganisering av Statkraft skal kompenserast ved eit tilsvarande beløp som blir trekt frå i grunnlaget for utbytte etter skatt inneverande år. Så til eventuelt sal av aksjar i eit framtidig Statkraft. I proposisjonen står det: "Regjeringen åpner for at Statkraft kan delta i den videre restruktureringen av kraftmarkedet i Europa gjennom industrielle løsninger, og der staten ikke lenger er eneeier." Proposisjonen inneheld ingen fullmakter, og det skal ikkje skje sal av aksjar i eit framtidig Statkraft utan at salet på førehand er godkjent av Stortinget. Også ein eventuell fusjon der Statkraft er delaktig, skal behandlast av Stortinget. Det er stort engasjement i saka om Statkraft, og det er bra. Likevel har det vore brukt nokre vikarierande argument. Frå SV si side har ein prøvd å få utsett behandlinga, utan at eg som saksordførar har sett andre grunnar for det enn eit uttrykt håp om at Kristeleg Folkeparti kan endra standpunkt. Men Kristeleg Folkeparti står fullt og heilt bak den innstillinga som i dag ligg føre. Når det gjeld Arbeidarpartiet, er det litt vanskeleg å finna tråden i holdninga deira til Statkraft. Me veit at Arbeidarpartiet i regjeringsposisjon tidlegare har arbeidd med tankar om samarbeid med andre aktørar, mens ein no i dag tek sterkt avstand frå det og overdriv verknadene av dette forslaget, som berre går på ei omdanning til AS utan påfølgjande fullmakter. Eg er glad for at me i dag har fått i hamn hovudprinsippa, slik at Statkraft kan driva lønnsam produksjon og handel med fornybar og miljøvennleg energi, og der det òg blir gjeve anledning til å driva verksemd som naturleg er knytt til dette. Eg trur me har funne ein god balanse der dette blir teke vare på, samtidig som me har eit godt statleg grep om det heile. Når det gjeld Dokument nr. 8:75, går den saka ut på å vurdera eit forslag om å sikra utvikling og vekst i dei regionale kraftselskapa gjennom å gje moglegheit for tilgang på auka offentleg eigenkapital. Det er mange selskap innan den norske kraftforsyninga i dag. Dei fleste av desse er offentleg åtte, anten av staten gjennom direkte eigarskap i Statkraft, indirekte gjennom Statkraft eller av kommunar og fylkeskommunar. Samtidig har det dei siste ti åra vore store strukturelle endringar i marknaden, noko som har fått mykje å seia for den rolla desse kraftselskapa har for næringslivet i den regionen ein finn dei. Det er heva over all tvil at desse selskapa har mykje å seia for den regionen dei ligg i, når det gjeld verdi, omsetnad og talet på tilsette. Det vil vera svært viktig å leggja forholda til rette for vidare vekst av desse kraftselskapa også i framtida, men verkemidla viser det seg at me er noko ueinige om. I Noreg er den offentlege eigarskapen allereie svært omfattande. Når det gjeld situasjonen for vasskraftressursane, viser denne at om lag 85 pst. i dag er ått av det offentlege. Det er som nemnt mange kommunar som sit som eigarar av kraftverk, men det er òg andre som har valt å prioritera ressursane til andre formål. Stor statleg eigarskap blir det likevel gjennom Statkraft sin direkte eller indirekte eigarskap i mindre kraftselskap. Når vi då òg tek omsyn til at staten i større grad ynskjer å skilja eigarrolla frå oppgåva som utøvar av sektorpolitikk, regulator og tilsynsmyndigheit for å skapa større klarheit rundt og avstand mellom staten si eigarrolle på den eine sida og staten sine ulike myndigheitsroller på den andre, viser dette at det er veldig mange forhold som spelar inn i ei vurdering av dei regionale kraftverka sin situasjon. Det blir derfor for snevert berre å sjå på moglegheitene for tilgang på auka offentleg kapital når moglege løysingar skal på bordet. På denne bakgrunn vil regjeringspartia avvisa forslaget om å vurdera ei utgreiing for å sikra utvikling og vekst i dei regionale kraftselskapa gjennom å gje moglegheiter for auka offentleg kapital. Frå mi side ser eg gjerne at departementet på eige initiativ vurderer om relevante justeringar kan vera aktuelle, som f.eks. å opna for at eksisterande fondsavsetningar kan engasjera seg i energisektoren. Til slutt tek eg opp dei mindretalsforslaga i innstillinga som regjeringspartia er med på.