Oddbjørg Ausdal Starrfelt (Arbeiderpartiet), 2001-05-31:
Me snakkar no om eit fag som skal gje grunnlaget for at ungane våre opparbeider toleranse og får respekt for andres livssyn. Eg tykkjer nok at tonen i debatten har vore noko syrleg, og eg er slett ikkje sikker på at me som politikarar går føre med eit godt eksempel i så måte her i dag. Men eg hadde tenkt å snakka om faget meir generelt – ikkje så mykje om endringane – enn dei representantane som driv med dette meir detaljert. Eg kjem til å vera litt personleg, ikkje fordi mine personlege erfaringar er så interessante i seg sjølv, men eg trur dei vil illustrera nokre poeng. Då dottera vår for 20 år sidan byrja på skulen, måtte me som foreldre ta ei avgjerd om ho skulle ha undervisning i kristendom eller ikkje. Me visste ikkje då – og det var me ikkje aleine om – at det alt i 1969 var forbode å misjonera i skulen. Det me visste, var at mange lærarar gjorde nettopp det, og at foreldre som tok det opp, vart viste til at dei kunne søkja om fritak, eventuelt få alternativ livssynsorientering. Det var ikkje eit slik tilbod på Roligheden skule på Tromøy i Aust-Agder. Me valde likevel å søkja om fritak, nok til stor irritasjon for læraren som då måtte halda kristendomsopplæringa – og eventuelt misjoneringa – til sjølve faget. Skulen lika dårleg at ein elev – etter kvart fleire – ikkje hadde tilbod. Dei klarte alt frå neste skuleår å tilby alternativ livssynsorientering, som me sette stor pris på, sjølv om ikkje opplegget var det aller beste. Då me flytta til Klepp på Jæren og Orstad skule, møtte me ikkje same forståinga. Dei hadde ikkje plikt til å tilby alternativ livssynsorientering, men dei kunne ha tolka regelverket romsleg og i det minste gjeve eit tilbod dei åra alle tre ungane våre gjekk på same skulen. I byrjinga tok dei omsyn ved å leggja kristendomsundervisninga til fyrste eller siste skuletimen, etter kvart vart òg det borte. Tilbodet var mediateket – i den grad skulen i det heile brydde seg. Det var mykje vanskelegare for oss som foreldre då ungane våre ikkje fekk noko tilbod. Det vart på ein måte fritak til kunnskapsløyse, og det ville me ikkje ha. Det stilte iallfall store krav til oss når det galdt å prøva å fylla dei hola dei då fekk. Eg nemner dette for å minna om at det var store ulemper ved det gamle systemet. Difor var eg svært glad då det vart utarbeidd – og vedteke – planar om eit felles fag. Det verste med den tidlegare ordninga var at ho splitta elevar i grupper ut frå kva livssyn foreldra hadde var ei undergraving av einskapsskulen For meg – og for Arbeidarpartiet – er det heilt avgjerande at elevar får kunnskap om og kjennskap til ulike trusretningar og ulike livssyn i Noreg og i verda elles. Sjølvsagt må dei ha mest kunnskap om den religionen som har prega det norske samfunnet mest, for å forstå historia og kulturen vår. Men det burde etter kvart vera like sjølvsagt at dei lærer noko om andre religionar og livssyn i eit stadig meir fleirkulturelt samfunn. Kunnskap og kjennskap får ein i møte med dei ulike religionane og livssyna – sjølvsagt gjennom bøker og gjennom det som vert skrive på tavla, men ikkje minst ved å møta menneske som har ulike livssyn. Bare slik, trur eg, kan ein utvikla innsikt og toleranse. Det gjer ein ikkje ved å senda elevar med ulik livssynsbakgrunn inn i ulike klasserom. Det gjer ein ved at dei i felles rom lærer av og om kvarandre. Difor er eg glad for at eit fleirtal igjen satsar på dette fellesfaget, som eg trur vil vera ein hjørnestein i den norske einskapsskulen framover òg, og som vil leggja grunnlaget for tolerante menneske med innsikt og respekt for både likskap og ulikskap. Konklusjonane i Erik Møse si utgreiing er m.a. at full fritaksrett er det tryggaste, men at avgrensa fritaksrett ikkje vil vera i strid med internasjonale konvensjonar på dette feltet. «Det tryggaste» er her vurdert i høve til internasjonale konvensjonar. I vårt samfunn er etter mi vurdering det tryggaste å behalda fellesfaget og gjera faget slik at behovet for fritak vert minst mogleg. Det er det tryggaste for ungane, for foreldra og for samfunnsutviklinga. Det er det viktigaste. Når det då samtidig ikkje er i strid med internasjonale konvensjonar på dette feltet, er eg svært nøgd med det. Eg er sjølvsagt samd i dei justeringane og presiseringane som eit fleirtal har kome fram til. Eg vil rosa komiteen for å ha gjort eit godt og sjølvstendig arbeid i denne samanhengen. I hovudsak – med ulike fleirtal – har ein kome fram til å støtta Regjeringa sitt framlegg. Eg kan leva godt med namnet «Kristendoms-, religions- og livssynskunnskap», sjølv om eg tykkjer «Tru og livssyn» er betre og enklare. Me prøvde i mange nattetimar å få til det namnet som vert vedteke i dag, då me vedtok dette faget i 1996. Så det går framover, steg for seg.