Oddbjørg Ausdal Starrfelt (Arbeiderpartiet), 1999-12-16:
Eg seier meg lei for at eg er litt sein, men det er over all forventing at det kunne gå så fort. Denne saka gjeld to tilhøve. Det eine er om det skal stillast krav om etablerarprøve for å starta serveringsbedrifter. Det andre er, dersom ein skal ha etablerarprøve, om ein då skal kunna ta betaling for prøva frå kommunane si side. For halvanna år sidan, i 1998, vart det vedteke at ein skulle ha ei etablerarprøve, men iverksetjinga av denne lovparagrafen vart utsett fordi det ikkje var klart. Så vart det sendt ut på høyring eit forslag til forskrifter. Det kom ulike utsegner tilbake på den. Nokre gjekk lenger og hadde sterke synspunkt på korleis forskriftene til etablerarprøva skulle vera, og tok opp spørsmålet om unntak frå hovudregelen. Andre hadde sterke synspunkt på om ein kunne påleggja kommunane dette. KS gjekk veldig høgt på banen og sa at dei ville setja seg imot å verta pålagt dette. Og dersom dei vart pålagt det, ville dei i alle fall ha høve til å ta betaling for det. Dette førte til at Regjeringa fremja eit forslag om å gjera etablerarprøva frivillig for kommunane, dvs. dei kunne ha den, men dei kunne òg la vera. Dei meinte dette ikkje hadde særleg negative sider. Det som var synd med proposisjonen, var at det kom dårleg fram at arbeidstakar organisasjonane var sterkt imot dette og hadde stor tru på ei etablerarprøve, og at delar av arbeidsgjevarsida – særleg Handels- og Servicenæringens Hovedorganisasjon – òg var veldig for ei prøve. Som me alle kjenner til, har dette vore ein bransje der det har vore mykje svart arbeid og mykje kriminalitet, og det er bra at næringa sjølv prøver å rydda opp. Dei meinte at ei etablerarprøve kunne vera ein måte å rydda opp på. Etter litt diskusjon i komiteen har fleirtalet, Høgre, Framstegspartiet og Arbeidarpartiet, kome til at etab lerarprøva kan vera ein måte å betra tilhøva i sektoren på. Ei etablerarprøve skal sikra at styrarane på serveringsstader har dei naudsynte grunnkunnskapar om økonomistyring og den lovgivinga ein får kontakt med ved drift av serveringsstader. Prøva skal fyrst og fremst vera ein kontroll på at styrarane kjenner til dei plikter dei som næringsdrivande har overfor det offentlege. Fleirtalet føreset at dette også omfattar lovmessige plikter i høve til tilsette og publikum. Fleirtalet ser no, som sagt, positivt på at dette vert gjort. Derfor vil ein støtta at det skal vera ei etablerarprøve, at den ikkje skal vera avhengig av om ein kommune synest dette er tilrådeleg eller ikkje, men at den skal vera fast for alle. Me trur ikkje at behovet for ei slik prøve vil variera frå kommune til kommune, og det vil kunna ha nokre konkurransevridande sider om ein gjer det forskjellig frå kommune til kommune. Derfor vil fleirtalet halda ved lag den lovparagrafen som allereie er vedteken, men som ikkje er sett i verk, og me føreset at forskriftene vert utforma i tråd med dette. Som sagt er det positivt at bransjen sjølv tek fatt i problemet og prøver å finna løysingar. Det skulle bare mang la at ikkje styresmaktene følgjer opp og støttar dette. Forskriftene skal utarbeidast, og der vil det vera sterke meiningar og synspunkt frå partane. Eg vil gjerne streka under at fleirtalet vil tilrå eit tett samarbeid med partane om å utforma desse forskriftene. Det er sterke synspunkt på forskriftene, og me synest det er viktig at dei vert utforma i samarbeid med partane. Det betyr ikkje at ein lagar eit ferdig forslag som ein sender på høyring – det er ikkje det me meiner med samarbeid. Fleirtalet har også meint noko om unntaksreglar frå denne hovudregelen – me meiner at forskriftene må utformast slik at styrarar som gjennom si utdanning kan dokumentera den kunnskapen me er ute etter, kan få unntak frå krava om etablerarprøve. Då tenkjer me på styrarar med hotellhøgskule og styrarar med fagbrev i aktuelle fagområde som kan dokumentera valfag i etablerarkunnskap. Det er nemleg eit – eg trur det er – fire timars landsomfattande valfag på dette feltet i vidaregåande skule. Me ber også Næringsdepartementet kontakta Kyrkje-, utdannings- og forskingsdepartementet for å få ei vurdering av om det kunne vera lurt å gjera dette valfaget om etablerarkunnskap obligatorisk. Alle forsøka som vert gjorde for å betra situasjonen, set me pris på. Me synest dette forslaget er eit av dei gode forslaga. Me håper at bransjen sjølv finn fram til andre gode forslag, og me ber om å få ei evaluering av ordninga med etablerarprøve etter to-tre år. Når det så gjeld kommunane sitt høve til å ta betaling for denne etablerarprøva, så er ein samla komite for at det skal vera mogleg. Me ynskjer at det kan påleggjast den som søkjer, å betala for det meirarbeidet dette påfører kommunane. Me håper at me med dette kan hjelpa bransjen til å rydda opp i ei for Noreg veldig viktig næring, som har store utfordringar framover.