May-Helen Molvær Grimstad (Kristelig Folkeparti), 2007-02-06:
Auka press på barn og unge kan gi seg utslag i depresjon og i verste fall sjølvmord. Psykisk helse er eit av dei områda som er ein slags gradestokk på det samfunnet vi lever i, bl.a. fordi årsakene er så samansette. Eg vil rette honnør til representanten Ljunggren, som reiser denne viktige debatten, særleg for å fokusere på barn og unge si psykiske helse. Som vi har høyrt, viser tal frå NOVA at talet på sjølvmord aukar blant unge jenter – 30 pst. fleire frå 1992 til 2002. Fleire unge er deprimerte. Blant årsakene til at fleire jenter har forsøkt å ta sitt eige liv, peikar ein på bl.a. tre forhold: auka rusbruk – særleg alkohol – konfliktar i påverka tilstand og alvorleg krangel med foreldra. Blant årsakene til at fleire er deprimerte, viser ein til vektproblem og misnøye med utsjånaden. Det er mindre akseptert å vere annleis, og dermed er det lettare å falle utafor. Ideala er ekstreme, og mange har problem med å leve opp til desse. Barn og unge sitt oppvekstmiljø er prega av auka kommersialisering, og dei er i større grad enn tidlegare blitt målgruppe for kommersielle bodskap og kjøpepress. Barn og unge har liten innflytelse på det samfunnet dei er ein del av. For Kristeleg Folkeparti er det viktig å satse på førebygging. Blant årsakene til at sjølvmord aukar blant unge jenter, trekkjer ein fram rusmiddelbruk og då særleg alkohol. Kvart femte barn i alderen 12–14 år har drukke alkohol. Heile 8 000 barn i denne aldersgruppa drikk regelmessig, viser tal frå MMI. Inkluderer ein 15-åringane, veks talet på unge alkoholbrukarar til heile 28 000. Dette er skremmande når vi veit at dei som startar tidleg med alkohol, også har eit høgt alkoholforbruk seinare i ungdomstida. Blant årsakene til det høge forbruket peikar ungdomane sjølve på at det er eit stort drikkepress. Her må ein satse breitt, bl.a. gjennom rusfrie fritidstilbod for ungdom, holdningskampanjar som «Rolig, nå» og ein aktiv alkoholpolitikk. Ungdom må sikrast lågterskeltilbod. Skulehelsetenesta må bli betre og meir tilgjengeleg for elevane, og ein bør trekkje inn fleire yrkesgrupper, som psykologar, rådgivarar, prestar og barnevernspedagogar. Helsestasjonen for ungdom skal vere eit ope tilbod med profesjonelle rettleiarar, der ungdom kan søkje helsehjelp, råd og rettleiing. VIP, den nasjonale satsinga Psykisk helse i skulen, er eit godt tiltak for å betre kunnskapen om psykisk helse. Kva treng ungdom med psykiske lidingar? Og korleis skal vi bry oss når vi ser at nokon slit? Svara på desse spørsmåla er viktige. Manglande samhandling mellom nivåa i helsetenestene og mellom etatane gjer seg gjeldande også innan psykiatrien og i møtet med barn og unge som slit. Samhandlinga mellom helsetenestene i kommunane og sjukehusa må bli betre. Dette er særleg viktig i overgangen mellom barne- og ungdomspsykiatrien og vaksenpsykiatrien. Unge som får behandling i barne- og ungdomspsykiatrien, må mange gonger vente på å få behandling etter at dei fyller 18 år. Dette kan resultere i akuttinnlegging, noko som kunne ha vore unngått dersom overgangen hadde vore planlagd. Ansvarsgrupper og individuell plan er verkty som kunne sikre ei betre oppfølging, men som dessverre ikkje alltid blir nytta slik dei er tenkte. Slik systemsvikt må ein unngå. Ein annan overgang ein må fokusere på, er når unge flyttar heimafrå i samband med oppstart av studium eller overgang til arbeidslivet. Mange kan ha problem med å etablere nettverk på ny bustad. Eigen identitet som vaksen blir utvikla, og nokon å snakke med er avgjerande. Studenthelsetenesta må styrkjast, særleg med tanke på tilbod til psykisk sjuke. Det har vore stor pågang dei seinare åra. Ein må også fokusere på betre samhandling mellom barnevernet og psykiatrien. Opptrappingsplanen for psykisk helse må følgjast opp, med særleg styrking av barne- og ungdomspsykiatrien. Kristeleg Folkeparti har som mål at det ikkje skal vere ventelister for barn og unge med psykiske lidingar innan 2009. Barn og unge med psykiske lidingar må sikrast behandlingsplassar på eigne institusjonar eller avdelingar – for å sikre eit trygt og verdig tilbod – der dei kan omgåast personar på sin eigen alder og med like sjukdomstrekk. Undersøkinga frå NOVA når det gjeld sjølvmordsforsøk og depresjonar blant ungdom, viser at årsakene til psykiske problem blant unge er samansette. Visse faktorar kan verke førebyggjande, andre faktorar kan verke utløysande. Det fordrar at tilnærminga til å finne løysingar på desse utfordringane må vere brei. Primært må det vere gode helsetenester som sikrar at dei som treng hjelp, får det. Sekundært handlar det om å skape eit samfunn som gir den enkelte rom til å vere seg sjølv, og at familien, skulen, arbeidsplassen etc. blir lagd til rette, slik at menneske som har ulike utfordringar, blir fanga opp.