Erling Sande (Senterpartiet), 2010-05-11:
Det var freistande å kaste seg inn i debatten om mjølk og ku. Det er i alle fall sånn at ein føresetnad for mjølk er ku. Så får ein operere med det i botnen. Noreg er eit utruleg ressursrikt land. Vi har naturressursar som gjev oss store mengder rein og fornybar kraft, og vi er eitt av svært, svært få land i Europa som er nærast sjølvforsynte med fornybar elektrisitet. Det er knytt store samfunnsinteresser til norsk vasskraft. I lag med petroleum og fisk er vasskraft ein av våre viktigaste naturressursar. Vasskrafta er ein evigvarande ressurs, som òg kommande generasjonar skal ha glede av, og vasskrafta er svært viktig både for kraftforsyning, infrastruktur, verdiskaping og velferd i landet vårt. Nettopp derfor var det ei veldig, veldig viktig sak for Senterpartiet å sikre heimfallsinstituttet. Dei store vasskraftverka er arvesølvet, og vi eig det i fellesskap. Då er det viktig å sikre nasjonal kontroll over verdiane gjennom lokal og nasjonal offentleg eigarskap. Den spreidde offentlege eigarskapen til vasskrafta er ein verdi i seg sjølv. Dei kommunalt åtte kraftføretaka er viktige samfunnsaktørar som bidreg med både kompetanse, kapital og arbeidsplassar i regionane. Det var ei ganske utfordrande oppgåve då regjeringa skulle lage ein modell som sikra offentleg kontroll over vasskrafta også i framtida. Fleire forskjellige omsyn måtte balanserast. Fyrst og fremst må vi sikre at vasskraftressursane blir forvalta til det beste for ålmenta. Ordninga må balanserast mellom behova til den kraftforedlande industrien i Noreg og dei krava vi blir stilte overfor i EØS-avtala. Senterpartiet sin motstand mot EU og EØS tør vere kjend, men vi har ikkje noko anna val enn å prøve å skape best moglege løysingar for norske samfunnsinteresser og for norsk industri innanfor det rammeverket som Noreg er ein del av. Eg må seie at når eg høyrer opposisjonen, begynner eg å lure på om ein har gløymt sjølve bakteppet for saka. Grunnen til at heimfallssaka kom opp på nytt i Stortinget, var jo nettopp forpliktingane og pålegga i EØS-avtala, ei avtale som opposisjonen ivra for. Det er kanskje ikkje så rart at parti som Framstegspartiet og Høgre, som i utgangspunktet ynskte å opne for privatisering og sal av vasskraftverka, ynskte ei slik utvikling. Meir overraskande var Kristeleg Folkeparti og Venstre si haldning den gongen. Tilgangen til rein og fornybar kraft er eit av norsk industri sine store konkurransefortrinn, og vi brukar krafta til å lage silisium, solcellepanel og aluminium, som gjer bilar lettare. På den måten er norsk vasskraft og norsk industri miljøvennleg i fleire betydningar av ordet. Vi må sikre at norsk kraftforedlande industri har god tilgang på kraft til ein overkommeleg pris, utan å undergrave heimfallsordninga, og sikre norske vasskraftverk på fellesskapet sine hender. Vi meiner at den gjeldande ordninga balanserer omsyna når det gjeld offentleg eigarskap på den eine sida og industrien på den andre, samtidig som ein sikrar nettopp måla som eg nemnde, med offentleg kontroll. Samtidig kan både private og offentlege selskap inngå leigekontraktar på like vilkår. Senterpartiet vil understreke at regjeringa arbeider langs fleire spor for å sikre norsk industri langsiktig og god tilgang på kraft. Industrikonsortium og garantiordning er nemnde her. Det er spor ein følgjer. Samtidig er produksjon av meir energi heilt sentralt for å sikre industrien tilgang på kraft. Dette er eit spørsmål som vi har diskutert før i dag, men det er openbert at produksjonen også av ny fornybar energi vil vere med og sikre industrien kraft til ein overkommeleg pris, og ikkje minst god tilgang på kraft, som er føresetnaden for produksjon. Eg veit at gjennom Enova kan industrien få tilgang på investeringstiltak som gjer at utnyttinga av energien innafor ein industriproduksjon blir betre. Det gjev ikkje berre betre resultat på botnlinja i fyrste omgang, det gjev òg langsiktige og berekraftige løysingar som er med og sikrar industrien endå meir konkurransedyktigheit på sikt. Konsolideringsmodellen legg òg opp til at industrien kan ha eigarskap på kraft inntil ein tredjedel og på den måten vere med og sikre ein basis for eigen industriproduksjon når det gjeld tilgang på kraft.