Modulf Aukan (Kristelig Folkeparti), 2005-02-03:
Som saksordførar vil eg visa til Dokument nr. 3:13 for 2003-2004, Riksrevisjonen si undersøking av forvaltinga av fiskeressursane. Formålet med denne undersøkinga var å vurdera om forvaltinga av fiskeressursane er samstemd med målet om å sikra rammevilkår for ei berekraftig og lønnsam fiskerinæring. Innleiingsvis vil eg peika på at Fiskeridepartementet sitt budsjett er relativt lite, men næringa har mykje å seia for landet økonomisk. Fisk og fiskeprodukt er Noreg sine viktigaste eksportprodukt etter olje og gass. Fiskerinæringa gjev oss gode inntekter og bidreg til aktivitet og busetjing langs kysten. Ei viktig utfordring for næringa er å redusera svingingane i dei ulike fiskebestandane og å få til ei langsiktig og berekraftig forvalting. Dersom fiskerinæringa også i framtida skal hjelpa til med å få stabil busetjing og sikra arbeidsplassar i kystsamfunna, må lønnsemda vera tilfredsstillande i alle ledd i næringa. Ei berekraftig ressursforvalting er nødvendig for å oppnå dette; også reglar for kvotar og andre reguleringar må utformast i samsvar med ei slik målsetjing. Fiskerisektoren er eit svært viktig forvaltingsområde. Det er derfor ein viktig debatt vi har i dag. Riksrevisjonen har gjort nokre avgrensingar. Utgangspunktet er dei seks kommersielt viktigaste bestandane, i tillegg til det totale ressursuttaket som vert gjort når ein avgjer totalkvotar, fordi dette vert sett på som avgjerande for utviklinga av bestanden. Dette kan gje eit ufullstendig bilete av ei stadig meir kompleks forvalting. Det er svært viktig at uttrykk og definisjonar er ryddige, slik at det er minst mogleg variasjon i forståing og bruk av uttrykka fiskeriforvalting, ressursforvalting og bestandsforvalting. Det er uheldig at ein i eit verdiskapingsperspektiv ikkje fokuserer meir på den landbaserte delen av industrien. Eins forståing er heilt avgjerande. Ei føre var-tilnærming i forvaltinga er viktig. Denne tilnærmingsmåten er ikkje retta mot uføresette naturlege svingingar, men mot usikkerheita i berekningar av bestand og prognosar. Forvaltinga har berre direkte påverknad på bestanden gjennom regulering av og kontroll med fisket - og ein viss, men ukontrollert, indirekte påverknad av dei andre faktorane som vert styrte av noko ukontrollert i naturen. Det er viktig å presisera at antydningane frå havforskarane byggjer på ulike og over tid varierte føresetnader når det gjeld fastsetjing av kvotar og prinsippet om berekraft. Det kan vera avvik i fastsetjingane av kvotar i høve til antydningane og likevel vera fullt ut biologisk og forvaltingsmessig forsvarleg. Dette viser litt av kompleksiteten i problematikken rundt fiskeriforvalting. Eit slikt døme er uttrykket «utenfor sikre biologiske grenser». Dette uttrykket kan lett verta oppfatta feil: at bestanden er i biologisk fare eller utryddingstruga. Kristeleg Folkeparti viser til at uttaket for nokre bestandar, ifølgje historikk og statistikk, har gått over eit langsiktig berekraftig nivå. Dette er alvorleg, da det årlege uttaket frå bestanden ikkje bør overstiga veksten, sidan dette over tid svekkjer bestanden. Dette er ikkje nokon anten - eller-situasjon, men uttrykk for eit komplisert bilete frå det verkelege livet. Vi ser det som svært positivt at ICES har, m.a. etter innspel frå Noreg, endra uttrykket til at «gytebestandsnivået har risiko for redusert reproduksjonsevne». Eg trur at dette uttrykket vil gje ei meir nyansert og rett forklaring på situasjonen for gytebestanden. Når det er sagt: Trass i alle avgrensingar er undersøkinga ein nyttig gjennomgang, som gjev relevante vurderingar av viktige forhold knytte til forvaltinga av fiskeressursane. Rapporten bør derfor vera ein viktig arbeidsreiskap for forvaltinga framover. I ressursforvaltinga skal det leggjast til rette for eit berekraftig ressursuttak. Dette er ein føresetnad for å nå andre mål med fiskeriforvaltinga. Eg ønskjer å visa til dei fire hovudproblema som er tekne opp i undersøkinga: om ressursforvaltinga er samstemd med målet om å sikra berekraftige fiskebestandar og høgt varig utbytte frå ressursanei kva grad forvaltinga sin bruk av verkemiddel tek vare på måla om ein lønnsam, geografisk fordelt og variert fiskeflåtei kva grad styresmaktene si kontrollverksemd bidreg til målet om ei meir effektiv ressursforvaltingkorleis departementet har følgt opp økonomireglementet sitt krav om å fastsetja mål og resultatkrav og innhenta rapportar om oppnådde resultat og effektar, i høve til verksemdene ressursforvalting, ressursfordeling og kontroll Fiskebestandane representerer viktige nasjonale og internasjonale naturressursar som Noreg òg har eit ansvar for å forvalta på best mogleg måte. Berekraftig ressursforvalting er både ei internasjonal plikt og ein naudsynt føresetnad for ei lønnsam fiskerinæring. Forpliktande internasjonalt samarbeid er avgjerande for moglegheita til å forvalta ressursane på ein berekraftig måte og for å halda kontroll med det totale uttaket av fisk. Det er viktig at dei vitskaplege tilrådingane vert sterkt prioriterte, uavhengig av om det gjeld ein bestand vi forvaltar åleine, eller ein bestand vi forvaltar i samråd med andre land. Som saksordførar er eg glad for at komiteen sitt fleirtal, medlemmene frå Arbeidarpartiet, Høgre, Framstegspartiet og Kristeleg Folkeparti, ser det som svært viktig at det vert lagt vekt på tilrådingar frå Det internasjonale råd for havforskning, ICES, ved kvotefastsetjingar. Eg vil streka under at utveksling av erfaringar og funn mellom næringa og forskarmiljøet med fordel bør kunna verta styrkt. Det er viktig å leggja vekt på at det er mykje som påverkar kor berekraftig ein bestand vil vera. Om Noreg forvaltar ein bestand åleine eller i samråd med andre land, er eit slik forhold. Korleis ulike bestandar påverkar kvarandre, vil vera eit anna forhold. I samband med dette synest desse medlemmene det er viktig å visa til departementet sitt arbeid med å komma fram til ei økosystembasert forvalting av dei marine ressursane våre. Forvaltinga av fiskeressursane må ha eit utvida berekraftsperspektiv, der både biologiske, økonomiske og sosiale mål er bygde inn i berekraftsomgrepet. Dette er i samsvar med måla frå toppmøtet om berekraftig utvikling i Johannesburg i 2002, om at økosystembasert forvalting av fiskeria skulle verta implementert innan 2010. Ei økosystembasert forvalting vil ta omsyn til korleis ulike bestandar påverkar kvarandre. Her spelar også bestanden av kval og sel ei særleg viktig rolle. Komiteen ønskjer også å peika på eit anna arbeid som ser på ulike forhold og rammevilkår for fiskeria og den verdien og det utviklingspotensialet dei marine næringane har når det gjeld auka verdiskaping og busetjing langs kysten, nemleg den varsla kystmeldinga - stortingsmeldinga om marin næringsutvikling. Komiteen viser til at målet i mange år har vore å redusera kapasiteten i fiskeflåten. Undersøkinga viser at kapasiteten har auka. Trass i at det er innført kvotar som gjer fangsten mindre, har fartyeigarane valt å byggja ut fangstkapasiteten. Kristeleg Folkeparti vil derfor peika på den teknologiske utviklinga som har funne stad i denne næringa på lik line med mange andre næringar. Det som er viktig å konkretisera, er at auka teknisk kapasitet ofte har samanheng med auka tonnasje. Grunnen til at tonnasjen har auka, er at fasilitetane om bord har vorte stadig betre. Samstundes er båtane ofte innretta på ein måte som gjev meir rom og plass, slik at det er meir komfortabelt og praktisk for mannskapet. I tillegg vert det i dag lagt til rette for at såkalla fiskeavfall vert teke vare på. Dette krev også plass. Reiskapen har vorte betre, takk vera den teknologiske utviklinga, og dette har ført til at mykje av det tunge fysiske arbeidet har vorte redusert. Vi legg til grunn at det i større grad har vorte betre arbeidsplassar enn det var i tidlegare tider, og viser dermed til at auka teknisk kapasitet ikkje berre er til det verre. Regelverket er utforma slik at fiskarane må vera økonomisk rasjonelle aktørar som byggjer fartya etter eiga moglegheit for inntening. Fleire fiskeri har i løpet av mange år vorte brukte for å byggja opp under ei berekraftig forvalting av ressursane. Dette fører til betre oversikt over ressursane, og det vert meir føreseieleg kva ressursgrunnlag og kvote ein har å halda seg til i høve til investeringa. I tillegg ligg fordelinga mellom kyst og hav fast, noko som ytterlegare byggjer opp under føreseielege tilhøve for fiskarane. Kristeleg Folkeparti er kjent med strukturen i næringa, med små einingar. Det er eit mål å halda oppe og leggja til rette for ein variert struktur innanfor fiskerinæringa. Den relative fordelinga har halde seg stabil. Ulike verkemiddel skal sikra målet om ei geografisk fordeling langs kysten. Komiteen peikar på at departementet erkjenner for lite dokumentasjon i arbeidet med ressurskontroll, men uttaler at dette har vore ei bevisst prioritering frå deira side ut frå tilgjengelege ressursar. Medan departementet sjølv meiner at forvaltinga totalt sett har hatt eit smidig og raskt system for oppfølging og handtering av risiko, føreset komiteen at arbeidet med betre rutinar og meir dokumentasjon i arbeidet med ressurskontroll vert prioritert, slik at ein lettare kan spora attende i systemet. Komiteen ser at Riksrevisjonen si undersøking i stor grad ser på dei ulike tema som sjølvstendige tema, men i realiteten er det ein tett samanheng mellom dei. Kompleksiteten i fiskeriforvaltinga sine oppgåver og utfordringar har auka mykje dei seinare åra. Nøkkelen til å realisera næringa sitt verdiskapingspotensial - samstundes som ein er med på å skapa ei fornuftig og berekraftig ressursforvalting, eit enklare regelverk og, gjennom dette, god kontroll - ligg i første rekkje i reduksjon av kapasitet. Til slutt: Stortinget forventar at Riksrevisjonen arbeider uavhengig og er ein kompetent organisasjon, og at ein opptrer aktsamt og objektivt. Eg opplever det slik at Riksrevisjonen fyller dei måla som er stilte opp for arbeidet. Ein må kunna slå fast at Riksrevisjonen har ein svært stor fagkunnskap. Det er eit ønske at Stortinget skal kunna dra større nytte av denne kunnskapen enn det gjer i dag. Eg vil derfor visa til det som vart sagt i Stortinget tysdag den 23. november 2004 i samband med innstillinga frå kontroll- og konstitusjonskomiteen om Riksrevisjonen si melding om verksemda i 2003. Eg meiner at Riksrevisjonen i sine forvaltingsrapportar bør fokusera meir på kva slags effekt stortingsvedtak har hatt for innbyggjarane. Denne forvaltingsrapporten er eit godt døme på at ein kan få meir kunnskap om fiskeripolitikken. Denne saka har gjeve det. Komiteen ser derfor nytten av ein revisjon av forvaltinga av fiskeressursane. Denne rapporten gjev viktig lærdom både til forvaltinga, til Stortinget og til næringa.