Magnhild Meltveit Kleppa (Senterpartiet), 2002-04-18:
Senterpartiet er svært fornøgd med full oppslutning i komiteen om å be Regjeringa gjennomgå praksisen med etablering av flyktningmottak med sikte på betre førebuande prosessar mellom UDI og kommunane. Berre SV støttar Senterpartiets forslag om full økonomisk kompensasjon for meirkostnader ved ei slik etablering, her medrekna òg overgangsordningar som sikrar kompensasjon den fyrste tida etter nedlegging. Vi legg til grunn at staten ikkje kan påleggja kommunane å busetja flyktningar. Vi legg til grunn at mottak av flyktningar og asylsøkjarar er ei nasjonal oppgåve – det må alltid vera nokre mottak i beredskap. Men når det i dag er slik at det ikkje krevst godkjenning frå kommunen ved oppretting av eit privat mottak, inneber det at ein kommune utan å vera førebudd kan oppleve utfordringar som t.d. klassedeling i grunnskulen midt i eit skuleår, større behov for helsetenester, barnevernstiltak, tolketenester og eventuell norskundervisning for vaksne i eit nyoppretta mottak. Kommunane har plikt til å stilla med tenester for bebuarar i asylmottak. Slik meiner vi det òg må vera, men dess viktigare er det med ein langt betre førebuande dialog mellom kommunane og UDI enn i dag. Vi tok opp dette forslaget med utgangspunkt i Sokndal kommune, som altså hadde hatt nøye drøftingar i formannskapet og i andre organ og hadde vedteke at kommunen ikkje var i stand til å leggja til rette for mottak. Årsaka var m.a. at dei frå før sleit med nødvendig fagkompetanse både i skule- og helsevesen. Så fekk dei beskjed den 21. januar, trass i eit samrøystes vedtak om at dette greidde dei ikkje, om at det ville bli etablert eit mottak den 1. februar. Det er ingen tvil om at UDI har ekstra utfordringar i ei tid med stor tilstrøyming av asylsøkjarar, og utfordringane vert ikkje mindre dersom det ikkje vert lagt opp til optimal informasjon og dialog undervegs. KS har meldt at fleire kommunar har vore i same situasjon som Sokndal. Etter at dette forslaget vart fremja, har òg fleire enkeltkommunar vendt seg til meg. Kommunane ser at det kan vere vanskeleg med ein vetorett. Eg deler den vurderinga, og støttar ikkje Jan Simonsen sitt forslag. Men det er heilt klart at ein praksis som i dag i mange tilfelle ikkje er noko utgangspunkt for den dialogen som bør etablerast mellom lokalsamfunn og mottak. Når det gjeld dei økonomiske sidene, kan altså både praktiske og økonomiske forhold frå kommunane si side medverke til eit nei. Det kan vere underkapasitet innanfor barnevernstenester, det kan vere manglande bemanningsmessig og bygningsmessig kapasitet i skule og barnehage, eller vanskar med å rekruttera aktuelt fagpersonell. Og vi kjenner alle til at mange kommunar frå før har ein stram kommuneøkonomi. Og sjølv om komiteen ikkje vil gå så langt som til at det òg skal omfatta overgangsordningar, er eg glad for den sterke merknaden som er på side 3 i innstillinga i forhold til at staten i utgangspunktet skal bera alle kostnader ved etablering av mottak. Innhenting av anbod har altså medført at mottak kan bli opna eller stengde på kortare varsel. Då kan kommunane koma i den situasjonen at dei har gjort sitt beste for å skaffa nok personell, og plutseleg er det ikkje bruk for dei, og dei må ta kostnadene sjølve. Difor meiner eg at både kommunane og statsråden no må følgja nøye med på slike overgangskostnader. Så forholda for einslege mindreårige asylsøkjarar. Ja, det er ille at FNs barnekomite kjem med den meldinga som dei gjer. Men det er òg ille med alle dei meldingane som kjem frå støttekontaktar og andre om korleis einslege mindreårige asylsøkjarar eigentleg har det i Noreg for tida. Eg skal koma tilbake til det i eit treminuttarsinnlegg. I denne omgangen tek eg opp eit forslag om at Stortinget ber Regjeringa setja i verk strakstiltak for å sikra einslege mindreårige asylsøkjarar betre oppfølging.