Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2014-02-27:
Senterpartiets landsstyre har sagt nei til ein rettigheit for fastlegar til å reservera seg mot å tilvisa til abort og assistert befrukting, eller til å føreskriva eller setja inn prevensjon. Senterpartiet legg til grunn at oppfølging av pasientrettane er det viktigaste omsynet når det gjeld vurdering av høvet til reservasjon for helsepersonell, medrekna kvinners rett til sjølvbestemd abort. Senterpartiet vil ikkje vera med på å endra lovverket på ein måte som svekkjer kvinners rettar i møte med helsestellet. I Senterpartiet har vi programfesta at vi vil føra vidare dagens abortlovgiving. Vi kan ikkje støtta praksisendringar som gjer at det kan oppstå geografiske forskjellar når det gjeld moglegheitene for kvinner til å få oppfylt sine rettar. Derfor må òg kvinners lovmessige rett til å møta opp på sjukehus utan tilvising til abort frå fastlege verta praktisert ved alle aktuelle sjukehus i Noreg. Senterpartiets stortingsgruppe er fristilt i denne saka, som vi har tradisjon for i slike saker. Men ingen av oss er for ein juridisk rett for fastlegar til å reservera seg mot tilvising til abort. Ingen av oss er for at det i det heile skal vera mogleg for fastlegar å reservera seg mot tilvising til assistert befrukting eller innsetjing av spiral. Ingen av oss er for at kommunar skal ha vetorett i det prinsipielle her, slik regjeringa har foreslått i høyringsnotatet. Det er ulike oppfatningar i stortingsgruppa om det framleis kan vera reservasjonsmoglegheit for fastlegar når det gjeld tilvising til abort, slik praksis var i Noreg inntil rundskrivet frå Helse- og omsorgsdepartementet kom i 2011. Fleire av Senterpartiets stortingsrepresentantar kjem til å støtta SVs forslag i dag. Eg har ei anna tilnærming. Eg støttar ikkje ein lovfesta reservasjonsrett for fastlegar, men eg ønskjer å vurdera saka som er varsla frå regjeringa om ei reservasjonsmoglegheit for fastlegar når det gjeld tilvising til abort. Eg er i utgangspunktet positiv til å vidareføra den praksisen som har vore ført i Noreg i alle år, som også andre nordiske land praktiserer, der legar som av sterke overtydingsgrunnar ikkje ønskjer å tilvisa til abort, bør ha ei moglegheit til å sleppa det dersom heilt bestemte kriterium er innfridde, og det kan synleggjerast at kvinnas lovbestemte rettar vert varetatt. Det at eg er for ei moglegheit til reservasjon for tilvising til abort, og ikkje ein rett, betyr at i små kommunar med få legar og/eller lang avstand til andre legar kan reservasjonsmoglegheit ikkje finna stad. Men i større kommunar, der t.d. legen arbeider på legekontor med fleire andre legar og har kollegiale avtalar med desse, bør vi heller ikkje nekta kommunar å behandla ein søknad om reservasjon. I FNs erklæring om menneskerettane, artikkel 18, står det at alle har rett til tanke-, samvits- og religionsfridom. Europarådets resolusjon 1763 frå 2010 aktualiserer dette for fastlegar ved å slå fast at ingen person, sjukehus eller institusjon skal verta pressa, haldne ansvarlege eller diskriminerte på bakgrunn av at ein nektar å utføra, tilretteleggja for, assistera ved eller tilvisa til abort. Europarådet skil altså ikkje mellom å utføra og å tilvisa til ulike typar behandling og prosedyrar av samvitsgrunnar. Det gjer heller ikkje Legeforeningen i sin uttale frå i fjor. Europarådet oppmodar sine medlemsland til å utvikla klare og dekkjande retningslinjer som definerer og regulerer fridomen for helsepersonell til å reservera seg mot visse oppgåver ut frå samvitsgrunnar. Noreg har ikkje hatt slike klare retningslinjer. Eg synest det er nødvendig å få det, og at vi ikkje skyggjer unna debatten. Debatten er krevjande, og eg har stor respekt for han. Kor går skiljet for samvit? Kven skal definera det? Og når skal ein ta omsyn til det? Det har vore brukt harde ord i debatten i denne saka, og det vert av mange framstilt som ein omkamp om abortlova. Det vil eg ta avstand frå. For meg er helsepersonells reservasjon av samvitsgrunnar ein viktig verdi i eit liberalt samfunn. For meg handlar dette om toleranse og respekt for eit mindretal. Eg står bak dagens abortlov. Eg er ikkje ein reservasjonslege, men eg respekterer dei som er det, og kan forstå at andre legar finn det problematisk og i strid med eiga overtyding å tilvisa til abort. Eg vil ha eit helsevesen der legar skal kunna føla på samvit i saker som gjeld liv og død, innanfor rammene av dei lovfesta pasientrettane. Forslaget frå SV, Arbeidarpartiet og Venstre er eit forslag som alle eigentleg kunne stemt for i dag, i og med at det er upresist. Ordlyden er «reservasjonsrett» – som ingen har foreslått – men det viser mellom linjene til rundskrivet som omhandlar reservasjonsmoglegheit. Om forslaget hadde vorte vedtatt, hadde ikkje saka vore avslutta.