Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2016-12-19:
Fasiten etter regjeringa sitt første heile budsjettår er her. 10 700 fleire nordmenn har vorte fattige, mens dei rike aldri har vore rikare. Det viser Statistisk sentralbyrås publiserte statistikk over dei økonomiske ulikskapane ut frå 2015-budsjettet, det første budsjettet regjeringa laga frå botnen. Tala er klare: Regjeringa sin politikk har ikkje klart å avskaffa Forskjells-Noreg. Forskjellane i samfunnet har tvert imot auka. Den rikaste prosenten har auka sin del av den totale formuen med nesten 1 prosentpoeng i løpet av berre eitt år. Samtidig vart det 10 700 fleire personar under fattigdomsgrensa, og av desse var heile 4 600 barn. Når fleirtalet i denne salen fører ein politikk som tillèt sosial skeivfordeling av økonomiske ressursar og inntekter i samfunnet, tillèt ein også at sosiale helseforskjellar får utvikla seg. Ein aksepterer enda større skilnader i helse, at helse framleis skal vera enda meir ulikt fordelt mellom samfunnslag. Det er no ti år sidan den raud-grøne regjeringa la fram stortingsmeldinga om nasjonal strategi for å utjamna sosiale helseskilnader. Denne strategien har dagens helse- og omsorgsminister ikkje følgt opp. Da finansminister Siv Jensen heldt budsjettalen sin for 2017, var folkehelse eller førebygging ikkje nemnt med eitt ord. Både finansministeren, helse- og omsorgsministeren og helsepolitiske talspersonar frå regjeringspartia skryter av kor mange fleire pasientar som vert behandla på sjukehus no enn før, men er dette rett fokus? Burde vi ikkje i staden skamma oss over at vi ikkje klarer å førebyggja betre? Regjeringas helsepolitikk burde verta målt på kor mange færre pasientar som treng behandling, kor stor nedgangen har vore i t.d. nye tilfelle av dei store folkesjukdomane som diabetes, hjarte- og karsjukdomar, kroniske lungesjukdomar og kreft, kva dei har gjort for å hindra at folk treng hjelp frå helsevesenet, frå skulehelsetenesta, frå fastlegen eller frå spesialistane på sjukehuset, at dei har klart å redusera skadeulykkene og nå målet om reduksjon i skadeleg bruk av alkohol og tobakksbruk, men det gjer dei ikkje. Ein vert målt på nedgang i ventetider og effektiviteten i sjukehusdrift, kor mange pasientar ein klarer å behandla med minst mogleg bruk av ressursar. Ein vert målt på kor stor auke det har vore i helsestasjonsbudsjetta, men ein måler ikkje på kor god ein er i å skapa eit samfunn og ein politikk som gjer at færre treng hjelp frå helsesøster. Senterpartiet meiner at målet med helsepolitikken aldri må verta å behandla flest mogleg pasientar eller setja nye rekordar i reduksjon i liggjedøgn. Målet med helsepolitikken er å skapa best mogleg helse for alle. Diagnostisering og behandling av sjukdom er viktige samfunnsoppgåver, men førebygging av sjukdom er enda viktigare. Primærførebygging er viktig for Senterpartiet. Det betyr tiltak som hindrar at sjukdom oppstår, og at risikoen for å få sjukdom vert redusert. I budsjettet for 2017 satsar Senterpartiet difor på tiltak som fremjar eit helsevenleg samfunn. Difor prioriterer vi ein time fysisk aktivitet kvar dag i skulen. Difor vil vi gjeninnføra ordninga med gratis frukt og grønt og innføra eit gratis skulemåltid for eit klassetrinn frå hausten 2017. Difor satsar vi på friluftsliv. Difor aukar vi alkohol- og tobakksavgiftene og reduserer taxfreeordninga. Sekundærførebygging og å setja inn tiltak som oppdagar sjukdom tidleg, før han gjer skade, er også viktig. Difor har vi også i år lagt inn øyremerkte midlar til ein kommunal opptrappingsplan for psykisk helse i kommunane. Difor aukar vi tilskotssatsen til kommunane, slik at fleire heimebuande personar med demens kan få tilbod om dagaktivitetsplass. Difor gir vi meir midlar til fleire jordmødrer i kommunane. Sjølv om vi prioriterer folkehelse og kommunehelseteneste, kuttar vi ikkje i midlar til sjukehusa for neste år, slik fleirtalspartia gjer. Vi styrkjer sjukehusbudsjettet. Senterpartiet vil ha nærleik til tenestene, for både sjukehustilbod, ambulanse og legevakt. Vi meiner det vi sa i samband med Nasjonal helse- og sjukehusplan. 5 minutt går fort, og eg må visa til innstillinga der Senterpartiet sine prioriteringar vert omtalte. Så vil eg ta opp dei to lause forslaga som vi har fremja i dag om helsearkiv. Eg tar også opp Senterpartiet sine forslag i innstillinga.