Unn Aarrestad (Senterpartiet), 1999-12-16:
Bakgrunnen for dette forslaget er at 1 pst. av automatisk freda kulturminne vert øydelagde årleg. Dette skuldast ofte manglande kjennskap til kulturminne og deira verneverdi. Dette er ein rikdom me bør ta vare på som noko av vår identitet frå tidlegare tider. Nå vil flytting av grensa frå 1537 til 1650 for antikvarisk freding av ståande byggverk omfatta nær 2 000 byggverk. Dei fleste er knytte til gardsbruk og kyrkjer, og nokre få er byhus. Bakgrunnen for å flytta grensa til 1650 er at mykje av byggjeskikken frå mellomalderen varte til midten av 1600-talet. Meldeplikt vil òg verta gjeldande for omkring 600 000 andre hus oppførte mellom 1650 og 1850. Mange av eigarane til freda bygg legg ned eit stort arbeid og mange pengar for å vedlikehalda desse bygningane, og det er svært viktig å ta med eigarane i dette arbeidet. Det er ikkje nokon tvil om at det viktigaste aktivumet for kulturminnevernet er stolte, engasjerte og aktive eigarar av kulturminne. Ei aktiv deltaking frå eigaren si side er på lang sikt ein viktig føresetnad for eit vellukka kulturminnevern og for oppfylling av kulturminnelova sine intensjonar. Her er det viktig for offentlege styresmakter å spela på lag med eigarane. Forslaget er nå avgrensa til å gjelda dei områda der det alt er identifisert eit endringsbehov, og der behovet er mest påtrengjande. Av alle dei 120 høyringsutsegnene er det eit stort fleirtal som er positive til endringsforslaga. Det er nå viktig at Regjeringa går gjennom dei skattar og avgifter som vert pålagde eigarane av kulturminne. Det må i alle fall ikkje vera dette som hindrar at privat verneinnsats vert utført. Sidan eigarane av kulturminne utfører ein kjempemessig innsats, er dette avgjerande for kulturarven vår. Men samstundes skapar nåverande regelverk økonomiske byrder for mange av eigarane av kulturminne og svekkjer dermed deira sjansar for å ta godt nok ansvar for kulturminnevernet. Eit offentleg utval skal nå leggja fram ei utgreiing våren 2001 etter å ha hatt ein total gjennomgang av kulturminnepolitikken. Noko av føremålet der er òg å sjå på skatte- og avgiftssystemet, som her ikkje må vera slik at det motverkar privat verneinnsats. Her skal det òg leggjast vekt på å sjå på eigaren si rolle som aktør i kulturminnearbeidet, òg når det gjeld rammevilkåra. Eg reknar med at departementet følgjer opp dette og kjem tilbake til Stortinget så raskt som mogleg for at me kan betra dagens lov. Det hadde vore ønskjeleg at det hadde følgt pengar med nå i forhold til dette forslaget, men det er ikkje vanleg i samband med odelstingsproposisjonar. Andre har òg vore inne på det. Likevel har regjeringspartia saman med Arbeidarpartiet, i budsjettet styrkt kulturminnevernet med 7,2 mill. kr utover budsjettforslaget. Det skal i tillegg leggjast fram ein opptrappingsplan for årlege løyvingar til kulturminnevern knytte til det auka behovet som oppstår ved denne lovendringa. Nå skal me òg ta med at slett ikkje alle desse 2 000 bygningane vil verta registrerte over natta, men gradvis. Endringsforslaget her gjer likevel at me ventar at denne opptrappinga nå skjer så raskt som mogleg, òg i forhold til tidlegare plikter for andre eigarar. Dersom det er så at vernestyresmaktene kan påleggja private eigarar plikter knytte til istandsetjing og vedlikehald utan å gje kompensasjon for meirkostnaden ved antikvarisk arbeid, kan følgjene lett verta at det ikkje vert gjort noko vedlikehald eller restaurering, slik at kulturminne vert ståande og forfalla. Og det er i alle fall ingen tent med. Derfor er eg glad for at det nå vert fremja forslag om at me i samband med neste års statsbudsjett skal få forslag til betre støtteordningar og andre stimulerande måtar å sikra vernetiltak på i høve til kulturminnelova. Når det gjeld Dokument nr. 8-forslaget, ser eg fram til at dette vert utgreidd nærare i si fulle breidd. Det er eit stort behov for å sjå nærare på dette. Det har eg sett, ikkje minst på Jæren, der eg kunne synt til mange umoglege eksempel, så her må det skje noko.