Bjørn Jacobsen (Sosialistisk Venstreparti), 2005-01-18:
Berre ein liten kommentar til siste talar, Høglund. Det har jo vore fleire organisasjonar inne. Eg forstår at ein heller vil ha frivillige organisasjonar som skal gjere jobben, og ein har spurt frivillige organisasjonar om dei har noko som fungerer så godt at ein kunne mangedoble hjelpa, og nærmast berre pøse pengar inn i dei prosjekta fordi dei går så godt. Eg skal vere einig med Høglund i at ein ikkje har fått like gode svar på det. Så dersom noko har fungert i eit land, kan ein berre pøse masse pengar inn. Og slik kunne det gjerast i mange, mange andre land. Så til innlegget. Vi har behandla denne saka lenge i komiteen, og eg trur det har vore gjort grundig. Vi har skrive om både det eine og det andre, og til slutt kom vi fram til ei innstilling som i alle fall vi frå SVs side er nøgde med, ikkje minst dette med ein handlingsplan for miljøinnsatsen og gjeldsdomstol. Det er klart at det er forskjellige utgangspunkt og forskjellig tankegods som ligg til grunn for denne innstillinga - også det som kom frå Regjeringa. For eksempel blir fattigdom nærmast å forstå som ein mangelsjukdom, der ein analyse av maktforhold og relasjonar mellom ulike grupper som sentrale element for forståing og forklaring av fattigdom er fråverande. Dette gjeld både innafor og mellom land. Om ein forstår fattigdom som å vere ein del av samfunnets utvikling, og at viktige grupper faktisk er tente med å oppretthalde grupper av fattige og ressurssvake, kjem eit perspektiv om felles kamp i eit anna perspektiv. Korrupsjon er eit anna eksempel. Det blir sett på som eit fenomen, nærast uavhengig av samfunnsmessige strukturar og maktforhold. Men det blir meir forstått som eit fenomen eller ein eigenskap knytt til uheiderlege individ. Dette hindrar ei forståing av korrupsjon som eit strukturelt fenomen som eksisterer fordi viktige maktgrupper ser seg tente med det. Løysingane i meldinga byggjer nærmast på moralsk opprusting under ei antaking av at alle har felles interesse av å fjerne problema med korrupsjon. Eit sånt utgangspunkt vanskeleggjer gode analysar og forslag til løysingar. Ei heilskapleg melding burde også hatt ein historisk dimensjon, der ein ser nøyare på bistand som samfunnsmessig fenomen. Det hadde gjeve meldinga eit lyft om ein såg på korleis bistand kom i stand, kva slags geopolitiske interesser som spelar inn, og kva slags interesser som dreg bistanden i ulike retningar med omsyn til land, regionar, kanalar, sektorar og felt. Kva har f.eks. kolonitida og Berlinmurens fall betydd for innretninga av bistanden frå ulike aktørar? Korleis skaper ein og endrar ein globale trendar og innretninga på bistanden? Kva slags betydning har den ekstremt hurtige, utanfrå pålagde, skiftande innretninga hatt for bestemte land i forhold til langsiktigheit, planlegging og gjennomføring? Eit gjennomgåande historisk grep ville mogleggjort ei betre sjølverkjenning og forståing av kva bistand eigentleg inneber. Vi skal ikkje gløyme at vi for 50 år sia trudde på velferdsstaten. Vi trudde at når den kom, ville kriminaliteten bli borte i vårt rike land. Vi trudde også at når vi berre fekk kjørt litt bistand i 30-40 år, så ville faktisk problema løyse seg. Dette har vist seg å ikkje stemme. Det blir lagt til grunn eit sentralt utgangspunkt med referanse til FNs tusenårsmål, at no er det einigheit både internasjonalt, nasjonalt og lokalt når det gjeld kampen mot fattigdom. Eg opplever det som både gale og tilslørande. For det første er det gale når det gjeld tusenårsmåla. Ei rekkje viktige tusenårsmål er ikkje berørt i desse måla, som f.eks. spørsmål knytte til reproduktiv helse, kjønnslemslesting, tilgang på prevensjon og sjølvbestemt og trygg abort. At dei manglane i måla neppe er heilt tilfeldige, men har ein samanheng med at ein del aktørar ikkje vil ha med slike mål, er det ingen tvil om. Retten til arbeid eller til jord tek ein heller ikkje opp. Vidare seier tusenårsmåla lite om kva for verkemiddel ein må take i bruk for å nå måla. Val av verkemiddel kan politisk sett ofte vere like viktig som dei måla ein set seg. Det burde også vore presisert at menneskerettar må vere overordna tusenårsmåla. Mange har også nemnt at tusenårsmåla nærmast er meiningslaust lite realistiske - også i forhold til det tidsperspektivet som ein set opp. For det andre hørest det ut som at når alle er einige om måla, så får ein ein felles politikk. Dette er tilslørande, og på internasjonalt nivå forsterkar ei rekkje strukturelle forhold forskjellar mellom fattige og rike land og regionar. Desse strukturane er ikkje tilfeldige, men reflekterer globale maktinteresser og styrkeforhold. Vi snakkar om handelsvilkår, deltaking på ulike arenaer, innverknad på viktige avgjerdsprosessar, gjeldspolitikk, fordeling osv. Frå SV si side meiner vi f.eks. at ein bør take eit internasjonalt initiativ til ei utgreiing om korleis ein kan modernisere og demokratisere WTO som organisasjon og som forum for internasjonale forhandlingsprosessar, der u-landa får rettmessig representasjon og innverknad. Sjølvsagt må også det reformarbeidet som går føre seg i FN, få all mogleg støtte. Frå Regjeringa si side er det liten kritikk mot Verdsbanken og andre Bretton Woods-institusjonar. Det verkar som om ein godtek banken sin retorikk om kva som blir sagt i «policy»-avdelingane i banken, og set søkjelyset mindre på korleis banken sine operative avdelingar fungerer i praksis. Det finst ein skog av forskingsmateriale om dette, der særleg Verdsbanken sine støtteprogram knytte til fordeling, fattigdomsorientering, miljø, sosial profil, osv. blir kritiserte. Det er derfor viktig at vi skaper ein større open politisk debatt om korleis Noreg skal arbeide i forhold til desse institusjonane, og kva for krav ein skal setje i samband med møte- og påfyllingsaktivitetar. Ein bør t.d. ha ein direkte politisk ansvarleg representasjon i IMF og ikkje, som no, ein representant frå Noregs Bank utpeikt av Finansdepartementet. Dette er bakgrunnen for vårt forslag om «å legge fram forslag til representasjon og forhandlingsmandat ved kapitalpåfyllinger i internasjonale finansinstitusjoner». Det er altså ei rekkje internasjonale strukturar og prosessar som systematisk former og skaper aukande skilje mellom fattige og rike land og mellom folkegrupper, og der ein føler at meldinga ikkje går langt nok når det gjeld å gje konsesjonar, innverknad og rettar til utviklingsland. Også på nasjonalt og lokalt nivå veit vi at ulike grupper i utviklingsland har ulike interesser og ulik tilgang til avgjerdsprosessar. Desse må få komme med og få deltake i ulike fora. Ikkje minst i PRSP-forhandlingar og gjennom desentraliseringsprosessar må ein gje fattige moglegheit til å bli hørt og til å deltake. I teorien må planane for reduksjon av fattigdom, PRSP, vere eit betre alternativ enn dei gamle strukturtilpassingsprogramma. Men det er òg viktig å understreke likskapen mellom desse. Erfaring og forsking viser tydeleg at Verdsbanken og IMF i altfor stor grad får lov til å utnytte koordineringsprosessar til å presse fram ein nyliberal privatiserings- og handelspolitikk - trass i dei fattige u-landa sine ønske - og slik sett i stor grad representerer ei vidareføring av dei gamle strukturtilpassingsprogramma. Eg ser også at fattige, sårbare, utsette og kritiske grupper ikkje kjem til orde i PRSP-prosessane. Koordineringsarbeidet har også ført til satsing på færre sektorar, og ein erfarer at tverrgåande utviklingsfelt, som f.eks. miljø, kvinner, kultur, barnearbeid osv., fell ut til fordel for tyngre sektorar som energi, infrastruktur, helse, utdanning og industri. PRSP-prosessane må derfor forbetrast kraftig, og ein må særleg leggje vekt på lokal eigarskap og involvering av grupper som ein til no har halde utafor. Det er ein tankekross at mange av dei meir vellykka mellominntektslanda - Brasil, Kina, India, Thailand og Sør-Afrika - faktisk har motsett seg PRSP-prosessane, nettopp ut frå eit ønske om å byggje framtida si på eit meir sjølvstendig grunnlag. Gjevarkoordinering er derfor - og held fram med å vere det - eit tvieggja sverd, der omsynet til forenkling og effektivisering må vegast opp mot problem knytte til tyngre donorstyring av midlane. Eit slikt tvisyn ser ein lite til i det som kjem frå Regjeringa. Ein tek utgangspunkt i eit rettsperspektiv, og ein kan spørje seg: Kven sin rett? Dette rettsperspektivet er ingen garanti for ei solidarisk, eller rettferdig, fattigdomsorientert utvikling. Eit perspektiv må ein nyansere og gjere ope både for kollektive og for individuelle rettar. Viktige kollektive rettar til jord, til naturressursar og til vatn er i mange tilfelle sentrale føresetnader for fattige og sårbare grupper sin tilgang til ressursar i deira kamp for å overleve og for å skaffe seg utkomme. Desse blir ofte trua nettopp av individuelle, privatiserte rettar. Eit slikt kollektivt perspektiv på rettar er viktig i forhold til prosessar for jordreform og for desentralisering av makt og styresmakt når det gjeld skog- og utmarksressursar. Eg tek opp det forslaget frå Senterpartiet og SV som ligg føre i innstillinga.