Jon Lilletun (Kristelig Folkeparti), 2000-02-17:
Det er ein glad forskingsminister som i dag står på talarstolen her i Stortinget. Komiteinnstillinga ber bod om at vi er samde om at Noreg står føre eit tidsskilje i forskingspolitikken. Eg vil nytte høvet til å gje ein spesiell honnør til saksordføraren, Inge Lønning, både for arbeidet med innstillinga og for innlegget i dag. Eg er heilt samd med saksordføraren i at dette er ei av dei viktigaste sakene som Stortinget handsamar i denne perioden. Då er det eit paradoks kva det er som skaper stor merksemd i samfunnsdebatten. Eg meiner at innstillinga til komiteen her burde vore ei av dei viktigaste sakene som media faktisk var opptekne av. Ein del forskarar skal ha ros for at dei har delteke aktivt i debatten, men desverre har media glimra med sitt fråvær etter at komiteen var ferdig. Vi er – på tvers av alle partigrenser – samde om at ein større del av vår samla verdiskaping skal nyttast til investeringar i forsking, slik at Noreg under den neste femårsperioden minst kjem opp på gjennomsnittet i OECD-landa, målt som del av BNP at det er viktig å etablere og byggje ut nye mekanismar for å realisere dette. Fondet for forsking og nyskaping er eit viktig døme. Tiltak for å stimulere næringslivet til auka FoU-innsats er eit anna at det dei neste åra skal leggjast opp til særskilde satsingar på marin forsking, informasjons- og kommunikasjonsteknologi, medisin og helse og forsking i skjeringsfeltet energi og miljø at kvalitet i sterkare grad skal prioriterast ved tildeling av offentlege midlar, og at ein strategi for dette er aktiv deltaking i internasjonalt samarbeid at ein kontinuerleg og open forskingsetisk debatt er viktig, og at den skal skje innan ramma av dagens ordningar Det er vidare eit solid fleirtal bak forslaget om å styrkje den langsiktige grunnleggjande forskinga i kunnskapsallmenningen, ved dei institusjonar der slik forsking finn stad. Komiteen fortener honnør for innstillinga, at dei held den så profilert som den er på desse områda. Når det gjeld universitet og høgskular, vil mange av dei prinsipielle spørsmåla fyrst verte lyfta fram i det forskingspolitiske ordskiftet som kjem i kjølvatnet av Mjøs-utvalet, når dei legg fram si innstilling i april. Eg merkar meg at eit fleirtal i komiteen stør Regjeringa si vurdering av ulike modellar for eit nytt finansieringssystem for universitet og høgskular. Det er viktig å få på plass eit nytt finansieringssystem som i sterkare grad kan leggje vekt også på forsking, slik at det ikkje vert talet på studentar som avgjer omfanget av forskingsinnsatsen på ulike fagområde. Eg er samd med fleirtalet i at det vil vere viktig å styrkje det forskingsstrategiske arbeidet ved institusjonane, stimulere pågåande og framtidige omstillingar, og styrkje institusjonane si rolle som hovudansvarlege for grunnforsking. Desse prosessane bør gå hand i hand. Det bør verte enklare å styre grunnløyvingane inn mot forsking med eit nytt finansieringssystem. Det er godt i tråd med Regjeringa si prioritering av den langsiktige grunnleggjande forskinga i kunnskapsallmenningen at det skal verte ein vesentleg vekst i grunnforskingsløyvingane til universitet og høgskular. Det er brei semje om at kvalitet skal vektleggjast sterkare enn i dag. Sjølv om det ikkje eksisterer eit sett av allment aksepterte kriterium, er det viktig at vi går framover kvalitetsvegen. Det er berre ein divisjon i forskinga, og den er internasjonal. Ein får av og til inntrykk av at norsk forsking er i krise. Då gjer det godt å få resultat på bordet som viser at det ikkje ser berre svart ut. Det seinaste resultatet eg har merka meg, gjeld tal for fyrste året i EU sitt femte rammeprogram innanfor nøkkelområdet marine økosystem. Her deltek norske forskarar i halvparten av prosjekta! Det vitnar om høg kvalitet på dei norske marine forskingsmiljøa. Vi kan ikkje rekne med å vere like sterke på alle felt, men målet må vere at fleire norske forskingsmiljø hevdar seg i internasjonal konkurranse. Det skal vi aktivt stimulere til gjennom meir systematisk bruk av evalueringar, premiering av kvalitet og ei ordning med senter for framifrå forsking, for å nemne nokre sentrale tiltak. Eg meiner også at Forskingsrådet – ei ordning som fordeler pengar til dei beste forskarane eller forskingsmiljøa, basert på konkurranse og ut frå nasjonale vurderingar – verkar kvalitetsfremjande. Slike ordningar, der forskingsråd har ei rolle som supplerande finansieringskanal til institusjonane sine grunnbudsjett, finn vi i dei fleste land. Eg konstaterer at eit fleirtal i komiteen stør Regjeringa si linje i instituttpolitikken, m.a. ved å leggje vekt på å kombinere gode ordningar for kvalitetssikring med omsynet til å gje institutta vilkår for å drive langsiktig kompetanseutvikling. Rekruttering er eit sentralt tema i forskingspolitikken. Sjølv om eit fleirtal i komiteen legg lista litt høgare enn oss, konstaterer eg at også her er vi samde om det viktigaste. Vi må samstundes som vi trappar opp rekrutteringa, syte for at vilkåra for å drive forsking er attraktive. Det må satsast på utstyr, drift og kvalitet. Det gjeld ikkje minst for dei fagområda der det i dag er særleg vanskeleg å få inn gode rekruttar. Og vi må syte for at miljøa har kapasitet til å ta imot fleire rekruttar. Rekrutteringsstillingar vert finansierte av ulike finansieringskjelder og gjennom ulike verkemiddel. Det kjem t.d. mange stipendiatar gjennom næringsretta offentleg finansiert forsking og frå private kjelder. Fleirtalet i komiteen peikar også på dette når dei meinar at «antallet stipendiater knyttet til brukerstyrte programmer bør økes». Dei 150 eller 200 nye stipendiatane som skal på plass kvart år, vil såleis ikkje vere synlege som øyremerkte stillingar på ein budsjettpost. Men målet, som eit minimumsmål, skal realiserast gjennom ulike verkemiddel. Grunnbudsjetta til universiteta vil vere ein viktig kanal, men rekruttering vil framleis også verte finansiert gjennom Forskingsrådet og andre kjelder. Postdoktorstipendiatstillingar kjem i tillegg. Regjeringa ser forsking som eit viktig verkemiddel for regional fornying og næringsutvikling, og går i forskingsmeldinga inn for å styrkje dei statlege høgskulane gjennom satsinga på kunnskapsallmenningen. Vi vil vidareutvikle dei regionale innovasjonsmiljøa, og det regionale perspektivet skal integrerast i dei tematiske satsingane. La meg vende tilbake til det pekuniære. Vi såg tidleg føre oss at det var naudsynt å få på plass nye finansielle mekanismar og verkemiddel om vi skulle nå måla. Fondet for forsking og nyskaping, som særleg skal hjelpe til med å styrkje den langsiktige grunnleggjande forskinga, er på plass og skal styrkjast i åra som kjem. Eg er godt nøgd med den breie tilslutninga Stortinget gjev fondet. Men fondet er ikkje nok! Regjeringa ser klart eit behov for å få fram gode ordningar for å auke næringslivet sin FoU-innsats. Vi sette derfor raskt ned Hervik-utvalet, som skal setje fram forslag til korleis vi best kan stimulere til auka FoU-innsats i næringslivet. Måla er ambisiøse. Dei siste kostnadsoverslaga viser at det vil krevje ein samla auke på 8-9 milliardar kr å nå eit gjennomsnittleg OECD-nivå. Desse midlane kjem ikkje av seg sjølve, men må kjempast fram gjennom harde prioriteringar i stramme offentlege budsjett og gjennom tiltak for å stimulere næringslivet til auka FoU-innsats. Eit fleirtal i komiteen skriv: «Det er grunn til å minne om at Regjeringen og Stortinget flere ganger tidligere har vedtatt tilsvarende ambisiøse mål for en sterkere satsing på forskning og utvikling.»…«Resultatene står dessverre ikke i forhold til målene.» Vi må som politikarar ta eit felles ansvar for det. La oss no ta eit felles ansvar for at historia ikkje gjentek seg – eit felles ansvar for framtida. Den breie tverrpolitiske semja i komiteinnstillinga lovar godt. Eg har merka meg at komiteen er utålmodig og ventar at både ein opptrappingsplan og forslag basert på Hervik-utvalet skal vere klare til revidert nasjonalbudsjett. Eg kan love at vi gjer og skal gjere vårt beste for å få fram sakene til Stortinget på ein god og rask måte. At det Stortinget som no handsamar forskingsmeldinga, er samla ei tid til, bør også love godt med tanke på ei forpliktande opptrapping. Til slutt berre eit par ord om det som nesten har vore eit hovudtema, iallfall med omsyn til det som har vore av politisk usemje i salen i dag, det regionale perspektivet og Nord-Noreg. I heile meldinga er det lagt inn det perspektivet at dette skal fungere òg regionalt. Vidare trur eg at dersom vi går gjennom praksisen til denne regjeringa når det gjeld tildeling av studieplassar til høgskulane, når det gjeld ein auke på 15 mill. kr til regionale forskingsstiftelsar, når det gjeld tildeling av titlar og doktorgradar ved dei regionale høgskulane, ja, så står denne Regjeringa seg godt i forhold til dei to føregåande arbeidarpartiregjeringane. Vi har vist gjennom praksis at vi prioriterer heile landet. Men samstundes synest vi at vi ikkje skal øydeleggje ein så perspektivrik debatt som det er lagt opp til frå komiteen og saksordføraren si side, ved å late som om vi er ueinige om noko som vi faktisk er einige om.