Valgerd Svarstad Haugland (Kristelig Folkeparti), 2005-05-12:
Interpellasjonen om fastprislov for bøker har alt delvis fått sitt svar gjennom dei vedtaka som Regjeringa har gjort. Eg er glad for at vi kan ta den debatten i dag, etter at vi har komme fram til ein avtale. Eg viser til kongeleg resolusjon 27. april 2005 om forskrift om unntak frå konkurranselova § 10 for samarbeid ved omsetning av bøker. Forskrifta vart presentert i ein pressekonferanse eg hadde saman med moderniseringsministeren. Her gjorde vi samtidig kjent at Regjeringa vil foreslå å oppretta ei innkjøpsordning for sakprosa. Eg registrerer at interpellanten har merka seg det og er glad for det. Interpellanten er opptatt av at fastpris på bøker og standardkontraktar for forfattarane har hatt mykje å seia for mangfald og spreiing av bøker over heile landet. Ho viser til kulturmeldinga og til EU-land for å grunngi at fastprisen på bøker bør etablerast ved lov. Eg er einig med interpellanten i at både fastprisordninga og forfattarinntekter er viktige delar av litteraturpolitikken. Det er likevel viktig å hugsa på breidda av verkemiddel på feltet. Regjeringa meiner at den nye bokavtalen, på same måte som den bokbransjeavtalen han avløyste 1. mai, trekkjer i same retning som dei litteraturpolitiske tiltaka våre. Difor har Regjeringa utarbeidd forskrift til den nye konkurranselova, slik at aktørane i bransjen kan setja i verk bokavtalen utan å bryta lova. Gjennom forskrifta som gjeld frå 1. mai, er altså konkurranselovgivinga tilpassa litteraturpolitiske målsetjingar. Før eg går nærmare inn på detaljar i forskrifta og samspelet med bokavtalen, vil eg òg få komplettera biletet av litteraturpolitiske verkemiddel. Som kjent har bokomsetning betydeleg indirekte støtte i form av nullmomssats. I tillegg har vi innkjøpsordningane for litteratur forvalta av Norsk kulturråd. I 2005 har Kulturrådet eit samla innkjøpsbudsjett på 67 mill. kr for dei frie bokkategoriane. Regjeringa vil i revidert statsbudsjett foreslå å utvida innkjøpsordningane med innkjøp av litterært verdifull sakprosa. Bøker innkjøpte under desse ordningane blir spreidde til skular og folkebibliotek over heile landet. Forfattarar og omsetjarar nyt også godt av bibliotekvederlagsordninga, som i 2005 utgjer vel 67 mill. kr. Løyvingane til forfattarar og omsetjarar under kunstnarstøtteordningane utgjer i 2005 vel 26 mill. kr. I tillegg kjem ymse støtteordningar til nynorsk litteratur og andre litteraturtiltak over statsbudsjettet. Saman med eit velutvikla norsk biblioteksystem verkar desse verkemidla målretta inn på å fremma mangfald, kvalitet og tilgang til litteratur, og styrkjer heile verdikjeda frå forfattar til produksjon til distribusjon til lesar. Så her er det ikkje marknaden som rår åleine – det er det viktig for meg å understreka. Den gamle bokbransjeavtalen vart ved kongeleg resolusjon 17. desember 2004 forlengd til 1. mai i år. I mellomtida har Moderniseringsdepartementet i samarbeid med Kultur- og kyrkjedepartementet utarbeidd forskrift om unntak frå konkurranselova § 10 for samarbeid ved omsetning av bøker. I lys av interpellasjonen vil eg trekkja fram to hovudtrekk i forskrifta. For det fyrste blir det gitt høve til å vidareføra ordninga med faste royaltysatsar i avtalar forfattarforeiningane gjer med Forleggerforeningen, og rettleiande satsar i avtalane med bokklubbane. Dette var sjølvsagt viktig for forfattarane. For det andre gir forskrifta partane høve til å inngå avtale om fastpris i utgivingsåret og fram til 1. mai året etter. Dette er ei viss innstramming i høve til den gamle bransjeavtalen, då fastprisperioden vanlegvis varte heile året etter utgivingsåret. Fastprisperioden kan maksimum vara inntil 16 månader og minimum 4 månader. Til samanlikning varierer fastprisperioden i aktuelle europeiske land mellom 6 og 24 månader. Interpellanten kritiserte akkurat dette punktet. Men eg vil gjerne minna om at det var dette som bransjen sjølv var samd om, så vi har eigentleg gått inn for det som bransjen sjølv var samd om når det gjeld lengda på fastprisperioden. Interpellanten trekkjer fram europeiske land som har vedteke lov om fastpris. Det er ikkje mogleg å slå fast at forholda for litteraturen i land med liberalisert bokbransje, som Sverige og Finland, er blitt avgjerande dårlegare enn i land med fastpris. Og eg understrekar at vi ikkje har innført fri pris på bøker i Noreg, men vi har korta ned fastprisperioden noko. Eg kan heller ikkje slå fast at land med fri pris har billigare bøker. Her er det vanskeleg å sjå heilt klart korleis dette er, og få klare svar på det. Spørsmålet om ei lov om fastpris har Regjeringa vurdert lenge. Eg vil få minna om kulturmeldinga, som vi la fram i 2003. Her heiter det på side 204 at det er «lite aktuelt» å regulera prisar og andre vilkår ved lov, då det «kan medverka til å låsa fast rammer som etter kvart kan verka uheldig konserverande». Forhandlingane om ny avtale for omsetning av bøker mellom avtalepartane i bokbransjeavtalen gjekk i stå på forsommaren 2004. Den 13. september 2004 sende eg, saman med moderniseringsministeren, eit brev til avtalepartane som gav rammer for ein eventuell ny bransjeavtale. I det brevet tok vi med mange av dei punkta som bransjen hadde kome fram til semje om då dei braut forhandlingane. Det er skrive i avisene om at det var diskusjonar internt i Regjeringa før vi vart samde. Då vil eg berre minna om at bransjen sjølv ikkje klarte å bli samd. Vi i Regjeringa klarte iallfall å bli samde, og eg er glad for det resultatet som vi kunne presentera. Det fyrste punktet i brevet som kom frå oss ministrane, lyder: «Det er ikkje aktuelt å gjera framlegg om ei lov om faste prisar på bøker.» I det tredje punktet blir det gitt vilkår for at styresmaktene kan akseptera ei fastprisordning for skjønnlitteratur og generell litteratur. Ein eventuell ny bokavtale måtte halda seg til desse vilkåra. Eit av hovudpunkta i bokavtalen som Bokhandlerforeningen og Forleggerforeningen presenterte for departementet 12. november 2004, gjaldt nettopp ein reduksjon i fastprisperioden med åtte månader, til utgivingsåret pluss fire månader. Regjeringa si forskrift tillèt altså prissamarbeid i tråd med bransjen sine ynske, som eg sa tidlegare. I denne samanhengen er det òg viktig å peika på at det blant aktørane i bransjen ikkje er full semje verken om fri eller om fast prising av bøker. Det har komme tydeleg fram i den offentlege diskusjonen det siste året. Heller ikkje blant tilhengjarane av fastpris er det full semje om at prisen skal fastsetjast ved lov. Det er òg viktig å notera seg at aktørane i bokbransjen stort sett er tilfredse med Regjeringa sitt vedtak, og er innstilte på å tilpassa seg den nye situasjonen. Bokbransjen er eit dynamisk felt, både teknologisk og forretningsmessig. Regjeringa si unntaksforskrift tillèt eit prissamarbeid, samtidig som aktørane i bransjen får like konkurransevilkår. Regjeringa vil halda auga med korleis dei nye rammene verkar på bokmarknaden, og gjennomføra ei uavhengig evaluering. Det er viktig å høyra partane i ei slik evaluering, men samstundes er det avgjerande for kvaliteten av vurderinga at ho blir gjord av instansar som ikkje har eigne interesser i saka. Det avgjerande for meg som kulturminister er at litteraturtilbodet i landet blir halde oppe, dvs. at lesarane har lik og rimeleg tilgang til eit breitt tilbod av gode bøker over heile landet. No får vi la bransjen arbeida innanfor dei rammene forskrifta gir, og vurdera situasjonen etter kvart. Det er ikkje aktuelt å lovregulera bokmarknaden no. Interpellanten var òg inne på dette med nynorskbøker, m.a. i skulen. Det er jo felt inn i opplæringslova at ein skal ha parallelle utgåver. Det er opplagt at når vi skal jobba vidare med forskrifter, må vi halda fast på at parallellutgåvene skal ha lik pris, og at ein skal kunna forhandla seg fram til rabattar på lik måte. Det er fleire måtar å gjera det på, men interpellanten kan vera trygg på at dette er eit felt som eg kjem til å følgja nøye, og som vi har moglegheit til å regulera slik at det ikkje skal vera forskjellar mellom nynorskbøker og bokmålsbøker. Interpellanten gav òg uttrykk for bekymring når det gjeld fri pris på litteratur til høgare utdanning. Ho nemnde m.a. Frankrike, som har fast pris på denne litteraturen. Dette er eit punkt der eg ikkje er skråsikker på kva som kjem til å skje. Men dersom ein ser på t.d. Frankrike, har dei ein marknad som er langt større enn den norske. Eit av problema er at den norske marknaden er så liten at dei engelske bøkene prisar ut dei norske dersom vi skal ha ein fast høg pris. Dersom prisen blir lågare, blir det kanskje lettare å selja norsk litteratur til høgare utdanning. Det kan iallfall vera eit reaksjonsmønster dersom vi skulle behalda den faste prisen. Samstundes deler eg nokre av bekymringane som interpellanten nemnde i så måte. Eg er glad for at vi har fått innkjøpsordningar for sakprosa som kan vera med på å bøta på noko av dette. I tillegg har Utdanningsdepartementet støtteordningar for utgiving av litteratur til høgare utdanning. Her skal ein samarbeida, slik at det som kan vera uheldig, vil kunna bli teke vare på i ein aktiv politikk overfor sektoren. Så skal dette evaluerast, og vi skal ha evalueringa på plass før ein eventuelt skal reforhandla eller kva ein skal gjera med ny bokbransjeavtale om fem år. Då får ein hausta erfaringar og ta med seg det positive og sjå på kva vi kan gjera for å bøta på det som eventuelt blir av negativ art.