Ove Trellevik (Høyre), 2020-12-15:
Koronakrisa har hatt store konsekvensar for norsk økonomi og rammar alle næringar og sektorar over heile landet, også kommunesektoren. Gjennom heile koronakrisa har Høgre vore tydeleg på at me skal stilla opp for kommunane. Det har me gjort gjennom fleire økonomiske tiltakspakkar som regjeringa har fremja, og har støtta dei. Kommunesektoren er styrkt med ca. 20 mrd. kr, pluss at dei har ein gevinst av lågare kostnads- og prisvekst som følgje av pandemien i 2020. I tillegg skal me jobba med nysalderinga på torsdag, der kjem endå meir pengar til kommunane i inneverande år. Den økonomiske situasjonen i kommunesektoren er samla sett god, og driftsresultatet er på nivå med TBU sine anbefalingar og store disposisjonsfond, som nesten har dobla seg sidan regjeringa Solberg tiltredde. Kommunane har ein buffer på ca. 60 mrd. kr, og det står i ganske stor kontrast til dette oppropet og den krisemaksimeringa som Arbeidarpartiet har halde på med i haust. Rana kommune, ein kommune som stod i spissen for dette, har over 0,5 mrd. kr på bok. Så det har ikkje truverde, det som Arbeidarpartiet signaliserer i budsjetta sine. Dei fleste kommunane har difor eit godt økonomisk utgangspunktet ved inngangen til 2021. Kommunane har, som organisasjon og saman med svært flinke tilsette, vist ein enorm innsatsvilje og stor fleksibilitet i år. Kommunane står godt rusta for å levera gode tenester til sine innbyggjarar. Dei gode driftsresultata dei siste åra har gjort at talet på kommunar på ROBEK-lista har gått kraftig ned. Ved inngangen til oktober 2020 var det berre tolv kommunar på ROBEK-lista. Til samanlikning var det 46 kommunar på ROBEK-lista då regjeringa tiltredde i 2013. I budsjettet for 2021 vert kommunesektoren kompensert med eit særskilt tillegg på 1,9 mrd. kr grunna forventa skattesvikt. Me får ein vekst i frie inntekter på 2 mrd. kr, og me er no oppe i 412 mrd. kr i frie inntekter. Dette er ca. 36–37 mrd. kr meir enn i 2013, då Erna Solberg overtok som statsminister. Av veksten i frie inntekter får kommunane 1,6 mrd. kr, mens fylkeskommunane får 400 mill. kr. Denne veksten er i tråd med det som vart varsla i kommuneproposisjonen. Av veksten går noko til satsing på barn og unge si psykiske helse, og noko går til satsinga på lågutsleppsferjer i fylka. I tillegg får fylkeskommunane neste år 1,25 mrd. kr i kompensasjon for tapte billettinntekter i kollektivtransporten, og dette kjem i tillegg til dei frie inntektene. Rammetilskotet vert også auka med 100 mill. kr som ei eingongsløyving til tilbod om habilitering og avlastning for barn og unge med nedsett funksjonsevne som følgje av auka belastning under koronakrisa. Tek me høgde for demografi og pensjonskostnader, vert det reelle handlingsrommet i sektoren 700 mill. kr til neste år. Det er betydeleg høgare enn det me har opplevd dei siste åra og betydelig høgare enn det som Arbeidarpartiet leverte både i 2011, i 2012 og i den innstillinga dei gav hausten 2013, før dei gjekk frå bordet. Veksten i perioden Erna Solberg har styrt, har vore 0,7 pst., mot 0,6 pst. i dei åtte åra før Solberg-regjeringa tiltredde. Det høyrest lite ut, skilnaden på 0,6 og 0,7, men det er altså fleire milliardar kroner. No er det ikkje berre veksten i frie inntekter som betyr noko. Det er kommunesektoren sin totale pott med pengar som betyr noko, og der var veksten større med dei raud-grøne. Det skuldast opptrappingsplanen innanfor psykiatri, og det skuldast ei sterk satsing på utbygging av barnehagar. Eg var sjølv ordførar i den tida. Det var underfinansierte reformer, og ikkje hadde me kompetanse som me kunne bruka for å hjelpa oss med opptrapping innanfor psykiatri. Min kommune sleit grådig med både å rekruttera, å tilsetja og ikkje minst med å følgja opp dessa reformene. Me ser òg av budsjettet til Arbeidarpartiet at det framleis er nye reformer, midt i pandemien: skulemat, gratis SFO, nye miljøarbeidarar. Kommunane får altså ikkje moglegheit til å fokusera på dei utfordringane dei sjølve har. Gjelda i kommunane har auka, mykje av dette skuldast at samanslåtte kommunar har teke opp stor gjeld i samband med og før samanslåinga. Det åtvara regjeringspartia mot, men me vart røysta ned i Stortinget av opposisjonen. Dei ville ikkje at dette skulle bremsast. Me ville ha ei ordning der Fylkesmannen skulle godkjenna låneopptaka. Opposisjonen sa nei. Eg tek til slutt opp alle dei gode forslaga som Høgre er med på. Det er svært gode forslag, så her kan me vera samrøysta i salen, forhåpentlegvis.