Liv Signe Navarsete (Senterpartiet), 2016-04-05:
Takk til interpellanten for å setje viktige spørsmål på dagsordenen. Det er interessant at fleire i denne salen i dag tek til orde for openheit. Senterpartiet og SV fremja jo eit forslag om openheit kring TISA-avtalen som berre fekk 12 røyster i denne salen, så vidt eg hugsar, men det er kjekt at fleire tenkjer at det er viktig i dag. Interpellanten viser til at EU gjennom TTIP vil styrkje arbeidsrettar, stille klårare krav til bedriftene sitt samfunnsansvar og generelt fremje «europeiske» verdiar. Dette var flotte lovord, som vert nytta som argumentasjon frå EU- og TTIP-tilhengjarar. Eg vil her vise til eit dokument som m.a. Corporate Europe Observatory skriv at dei har fått tak i frå TTIP-forhandlingane. Her står det at EU-kommisjonen ynskjer å opprette eit regulatorisk råd for å samkøyre eventuelle forsøk på å innføre nye reglar eller standardar i EU eller USA. Eg siterer frå dokumentet:EU-kommisjonen føreslår å setje opp eit «regulatorisk råd som vil vurdere eksisterande og framtidige reguleringar på både sider av Atlanteren for å sikre at dei er «kompatible» og ikkje undergrev forretningsinteresser. Verksemda vil bli involvert frå byrjinga av prosessen, lenge før nokon offentleg og demokratisk debatt finn stad, og vil ha gode moglegheiter til å motsetje seg viktige tiltak for å betre matstandardar eller verne forbrukarar». Dersom noko europeisk land ynskjer å innføre betre vern av miljø, helse, forbrukar- eller arbeidstakarrettar, kan dette verte svært vanskeleg, fordi ein på førehand må «avklare» dette med representantar frå den aktuelle industrien, og med USA. Kva kan det bety i praksis? Eit døme kan me finne innan kjemikalieindustrien. USA sitt næringsliv har vore uroa over at delar av EUs regelverk er basert på element av føre-var-prinsippet, altså at ein ikkje tillèt noko før ein veit at det ikkje er helseskadeleg. USA sin politikk vert meir styrt etter prinsippet om at det må vere vitskapeleg prova, «science based», at noko er skadeleg før ein kan forby det eller regulere bruken av det. Kva skjer den dagen nokon innanfor EU får mistanke om at nokre kjemikaliar er helseskadelege? Jo, ifølgje regelverket som er føreslått, må ein då gå lange rundar med USA og industriens representantar før ein eventuelt kan forby det eller innføre reguleringar mot desse stoffa. Meiner statsråden at lekkasjane om eit regulatorisk råd er feilinformasjon, og at det ikkje vil verte etablert noko slikt regulatorisk råd, eller meiner ho – eller interpellanten for den saks skuld – at dette regulatoriske rådet ikkje kjem til å leggje hinder for regjeringar når det gjeld å innføre nye reguleringar og standardar? Dersom det regulatoriske rådet ikkje vil verke avgrensande på regjeringar sin rett til å innføre nye reguleringar og standardar, kva er då meininga med rådet? Det er ulike potensielle modellar for koordinering av regelverk gjennom TTIP. Ei moglegheit er at TTIP gir ei harmonisering der regelverket vert likt i EU og USA, både for produksjon og sal av varer i båe marknader. Ei anna løysing er gjensidig bilateral godkjenning av regelverk der amerikanske produsentar som får produkta sine godkjende for sal i USA, òg får produkta godkjende for sal i EU – og vice versa. Eit tredje alternativ er gjensidig godkjenning der òg produsentar frå tredjeland får rett til å selje sine produkt i begge marknadar når produktet er godkjent for sal i éin marknad. I ein informativ studie av TTIP forklarar Ferdi De Ville frå Ghent University og Gabriel Siles-Brügge at dersom TTIP medfører bilateral gjensidig godkjenning, står tredjeland overfor ein uendra situasjon. Òg i dag må ein verifiserast for sal i USA og EU separat. Dersom TTIP medfører gjensidig godkjenning òg overfor tredjeland, vil ikkje TTIP heve globale standardar, men tvert imot fungere som eit «race to the bottom», då produsentar vil tilpasse seg den lågaste standarden i USA eller EU og gjennom dette få tilgang til båe marknader. Regjeringa sin førre statsråd for EØS-saker og forholdet til EU har fleire gonger nemnt moglegheita for auka globale standardar som eit argument for TTIP. Kan statsråden eller interpellanten forklare meg konkret om dei trur TTIP vil gi harmonisering eller gjensidig godkjenning av regelverket i EU og USA? Meiner dei at TTIP vil gi betre standardar innan arbeidsrettar, miljø og forbrukarvern òg om TTIP vil basere seg på gjensidig godkjenning av regelverk i USA og EU? Tilbake til openheit: Tyske parlamentarikarar har hatt høve til å gå i lukka rom og lese TTIP-avtalen, så langt som han er komen. Det var sitat frå ein av dei, i ein interessant kronikk som eg las nyleg, som seier at det ikkje på ein einaste plass var nemnt noko om styrkte arbeidstakarrettar. Det er jo interessant, ut frå innhaldet om å heve standardar og det som ligg bak dei gode intensjonane i forslaget til interpellanten, å få litt meir kjøt på beina om ein verkeleg trur at denne avtalen vil gi slike auka rettar.