Ranveig Frøiland (Arbeiderpartiet), 2002-06-04:
Først vil eg få gjera merksam på at det på side 47 i innstillinga er nokre ord for mykje i komitemerknaden frå Arbeidarpartiet og SV, der det står at «Arbeiderpartiet og Sosialistisk Venstreparti tar til etterretning at Justisdepartementet har vurdert loven slik at ikke hele vederlaget for salg av VPS kan overføres statskassen. Disse medlemmer understreker at Sosialistisk Venstreparti ville foretrukket …» Orda «understreker at Sosialistisk Venstreparti» kan strykast, og ordlyden vert då: «Disse medlemmer ville foretrukket …» – Vi har ikkje rydda godt nok i komiteen, dessverre, men vi gjer det no. Når det gjeld monopol og omorganisering til AS, går Arbeidarpartiet òg inn for å avvikla monopolet og erstatta dette med konsesjonskrav. Vi ønskjer likevel ikkje å omdanna Verdipapirsentralen til eit allmennaksjeselskap. Fleire av høyringsinstansane er òg i tvil om den norske verdipapirmarknaden er stor nok til at det er rom for fleire verdipapirregister. Det er derfor sannsynleg at sjølv om monopolet vert oppheva, vil det framleis berre vera eitt verdipapirregister i Noreg. I Arbeidarpartiet meiner vi derfor at dersom Verdipapirsentralen framleis faktisk vil vera eit monopol – vi går inn for å oppheva det – er det betre for alle praktiske føremål at selskapet er organisert som ein stiftelse, der overskotet blir kanalisert tilbake til brukarane i form av lågare prisar enn om det var eit aksjeselskap. Arbeidarpartiet meiner at å oppheva monopolet og opna moglegheit for andre aktørar i seg sjølv vil verka disiplinerande på Verdipapirsentralen. Som eg sa i ein replikk til saksordføraren, har vi stilt spørsmål til finansministeren om korleis Verdipapirsentralen i dag fungerer, og eg siterer frå brevet igjen: «Departementet har ikke informasjoner som tyder på at VPS er «lite effektivt, ikke ivaretar sikkerheten eller på andre måter ikke er velfungerende» i forhold til sin nåværende virksomhet og organisasjon.» Det er klart at ein står overfor viktige utfordringar, som saksordføraren peika på, men det er ingen ting i dag som tilseier at dei ikkje kan klara dei utfordringane ved å vera ein stiftelse. For meg fortonar det seg som at ei omorganisering til AS meir er eit ideologisk spørsmål enn at det er bruk for det i høve til praktiske behov som verdipapirregisteret har. Når det gjeld forvaltarregistrering, føreslår Regjeringa å tillata at utanlandske investorar framleis skal kunna registrera aksjar, obligasjonar og andre finansielle instrument via ein forvaltar. Regjeringa føreslår vidare å opna for at norske investorar kan registrera obligasjonar, derivat og andelar i verdipapirfond gjennom ein forvaltar. Vidare vil altså Regjeringa at forbodet mot forvaltarregistrering av aksjar skal førast vidare, men dette må utgreiast nærare. Arbeidarpartietmeiner, i motsetning til Regjeringa, at det er tungtvegande grunnar til å gå mot ei utviding av moglegheita for å registrera finansielle instrument via ein forvaltar. Derfor har vi gått mot Regjeringas forslag. Vi vil heller ikkje opna for at norske investorar skal kunna registrera aksjar via forvaltar. Derfor er det unødvendig for vår del at dette vert utgreidd nærare. Det er viktig å veta kven som er den reelle eigaren for å ha tilsyn med verdipapirmarknaden. Auka bruk av forvaltarar i registreringa av finansielle instrument vil gjera det vanskelegare å få oversikta over eigarforholda i verdipapirmarknaden. Dette vil igjen gjera det vanskelegare å ha tilsyn med forbodet mot innsidehandel, meldepliktsreglane, forbodet mot marknadsmanipulasjonar, etterlevinga av reglane om flagging og tilbod i verdipapirhandelloven, kontroll med institusjonar under tilsyn som bankar, forsikringsselskap og verdipapirforetak, eigaravgrensingsreglar og kvitvasking. Vi meiner faktisk vidare at skattestyresmaktenes moglegheit til å ha kontroll òg vert svekt, og at moglegheitene for skatteunndraging kan auka. Det tek tid å innhenta informasjon hos forvaltar, og mange forvaltarar har problem med å halda oversikt over dei reelle eigarane. Eg har lyst til å visa til Økokrims høyringsutsegn, der dei seier: «Gjeldende forskrifter med direkte registrering av eierskapet er med på å gi en hurtig, effektiv og tilnærmet diskret behandling av slike saker. ØKOKRIM stiller seg tvilende til at dette vil kunne opprettholdes ved overgang til forvalterregistrering, selv om forvalterne etter utvalgets syn skal pålegges plikt til å opplyse om de reelle eiernes identitet.» Dette påpeikar altså Økokrim, og eg trur at det hadde vore bra dersom heile komiteen hadde sagt at dette er ei så stor innvending at vi bør prøva å vera forsiktige. Det gjer ikkje regjeringsfraksjonen, og dei får sjølvsagt støtte frå Framstegspartiet. Det finst ingen dokumentasjon på at registrering på namn i rettigheitsregister er byrdefullt eller kostbart. Så seier Regjeringa vidare: «Det sentrale argumentet for forvalterregistrering er at dette er vanlig internasjonalt.» – Og då må vi gjera det som ein gjer internasjonalt. Så spør vi igjen Regjeringa om desse forholda. Då får vi brev frå Regjeringa, der ein seier at FATF, der Noreg er medlem, no reviderer sine anbefalingar, og eit av temaa er at verdipapirmarknaden bør verta meir gjennomsiktig. Eg vil sitera frå brevet frå finansministeren: «Ett av temaene under den pågående revisjonen av anbefalingene er økt gjennomsiktighet i verdipapirregistreringen og identifiseringen av reelle eiere av verdipapirer. FATF har funnet at mangel på gjennomsiktighet vedrørende eierskap og kontroll av ulike juridiske personer er et problem for etterforskningen av mistanker om hvitvasking. FATF mener at slikt misbruk kan forhindres ved å øke nivået av «transparens»(gjennomsiktighet) (gjennomsiktighet) Arbeidarpartiet er heilt samd med Regjeringa i at Noreg bør støtta ei utviding av desse anbefalingane frå FATF, som vil bidra til å auka klårleiken og gjennomsiktigheita i verdipapirmarknaden. Men det er inkonsekvent av Regjeringa å støtta internasjonale reglar for å gjera eigarforholda i verdipapirmarknaden meir oversiktlege og klåre og samtidig føreslå nye reglar i Noreg som tilslører dette med eigarforholda. På bakgrunn av hendingane internasjonalt dei siste åra er det veldig vanskeleg å forstå at Regjeringa ønskjer å føreslå reglar som alle høyringsinstansar som driv med kriminalitetsnedkjemping, har gått imot. Her synest eg at ein skulle ha vore føre var. Det er ikkje noko grunnlag for å gjera dette no. Derfor har Arbeidarpartiet, SV og Senterpartiet sagt at dette er vi imot. Til slutt: I eit demokratisk samfunn er det veldig viktig med openheit om eigarforholda i samfunnet, å kunna sjå kven som eig kva for verdipapir. Det er det veldig viktig at ein no får innsyn i. Derfor bør det opnast for offentleg innsyn i verdipapirregistra. Då er det sjølvsagt behov for nokre køyrereglar for korleis dette skal fungera. Eg hadde eit håp om at heile komiteen, heile Stortinget, kunne be Regjeringa koma tilbake med forslag til reglar, slik at offentlegheita skulle få eit innsyn i verdipapirregistra. Eg må seia at eg er veldig overraska over at ein berre antydar at dette kan vera nødvendig. Her kunne ein sagt: Ja, dette er nødvendig – dette vil vi vera med på. I eit demokratisk samfunn er det viktig med openheit, og det er viktig at ein kan begynna å sjå kven som eig kva. Eg tek opp forslaget frå Arbeidarpartiet, Sosialistisk Venstreparti, Senterpartiet og Kystpartiet, som står på side 55 i innstillinga.