Magnhild Meltveit Kleppa (Senterpartiet), 2001-12-06:
Eg vil aller først takka komiteen for konstruktivt samarbeid for å få til ei innstilling innanfor særs knappe tidsfristar. Det er gledelege trekk i denne innstillinga på fleire punkt. Lat meg nemna fire: Brei semje om eit enklare og meir oversiktleg regelverk knytt til arbeidsplassar for yrkeshemma. Her er eit dokumentert behov for langt fleire plassar. Senterpartiet ville at 500 av dei 1 750 nye plassane som det er midlar til i budsjettet, skulle gå til arbeidsmarknadsbedriftene. Det har vi ikkje fått fleire med på, men vi er svært fornøgde med at komiteen ville ha ein opptrappingsplan.Statleg toppfinansiering for ressurskrevjande brukarar. Senterpartiet meiner staten bør ta 80 pst. av kostnadene over 600 000 kr.Årleg oversikt over den økonomiske utviklinga i lokalkyrkja og kommunanes høve til å følgja opp sine økonomiske forpliktingar i kommuneproposisjonen.Endringane i inntektssystemet når det gjeld landbruksforvaltninga, skal gjennomgåast på nytt, og ein vil få seg forelagt eit oversyn i kommuneproposisjonen for 2003. Eg er svært fornøgd med at det blir ein ny runde om denne høgst urettferdige endringa. Dessverre er det all grunn til uro over følgjene av fleire sider ved denne innstillinga. Kor blir det av respekten for dei som ser moglegheitene i Distrikts-Noreg – alle desse som nyttar ressursane, som legg grunnlaget for busetjing og ny verksemd, og som i praksis viser at det er samanheng mellom ein god distriktspolitikk og ein god bypolitikk? Medan Bondevik I satsa målretta på ein offensiv overfor distrikta – til beste for by og land – fortset Bondevik II der Stoltenberg slapp. Den nye regjeringa viser null forståing for at det trengst distriktspolitisk tilrettelegging: Dramatiske kutt i SND, nulling av kommunale næringsfond, av vassforsyningsprogrammet og av kompensasjonen til dei 14 kommunane som uforskyldt har fått høgare arbeidsgivaravgift. Det er bra at Regjeringa er oppteken av forenkling, men det må finnast ein betre måte å forenkla på enn å kverka gode ordningar som påviseleg har medverka til ei rekkje nye arbeidsplassar. Senterpartiet vil tilbakeføra midlar til alle dei lokalsamfunna som avgir ressursar, t.d. straum, fisk og landbruksvarer, til storsamfunnet. Vårt alternativ inneber ei heilskapleg og offensiv satsing på distriktspolitikken for å nytta ressursane i distrikta og bremsa sentraliseringa av kunnskap, busetjing og kapital. Vi vil gi folk reell valfridom i forhold til bustad. Det må setjast inn auka ressursar på samferdsel, næringsutvikling, kommunal velferd, breiband og tiltak for ungdom. Det er òg eit stort behov for å tenkja nytt i forhold til utflytting av statlege arbeidsplassar og korleis ein kan redusera avstandsulempene for bedrifter og personar i distrikta. Senterpartiet vil auka løyvingane til regional utvikling med 300 mill. kr i forhold til regjeringa Stoltenberg sitt budsjett og med 650 mill. kr i forhold til Samarbeidsregjeringa sitt budsjett. I tillegg vil vi tilbakeføra dei kutta som Samarbeidsregjeringa har gjort i ordningane under SND. Dessutan vil vi auka løyvingane til lokale næringsfond og næringshagar og oppretta ein ny post som gjeld ungdomssatsing i distrikta. Vi ber om at det kvart år blir lagt fram ei oversikt over den geografiske fordelinga av statlege investeringar, og fremjar forslag om det. Senterpartiet beklagar sterkt at vi ikkje har lukkast i å sikra meir midlar til kommunane neste år. Regjeringa følgjer opp Arbeidarpartiet sine rammer. Tidenes største lyft er eit uttrykk som har vore brukt både i år og i fjor. Ja, det skulle berre mangla at det ikkje blir auke i midlane, med eldreplan og psykiatriplan og andre nye oppgåver. Auken er likevel langt frå det som Senterpartiet meiner er nødvendig. KS har sagt at kommunane har bruk for 7 milliardar kr resten av året og neste år. Då er pensjonskostnadene innrekna. Vi har eit eige Dokument nr. 8-forslag om meirkostnadene i år, og held oss til at Regjeringa kjem tilbake med ein gjennomgang i forhold til pensjonskostnadene neste år. Heile biletet kjem ikkje fram når ein gjer som Arbeidarpartiet og Høgre og ser berre på veksten i inntektene i kommunesektoren og ikkje på veksten i utgiftene. Storting og regjering har gitt kommunar og fylkeskommunar nye oppgåver dei siste åra, utan at pengar har følgt med. Det er ei ansvarsfråskriving dersom vi gir kommunane og fylkeskommunane skylda for at innbyggjarane ikkje får dei tenestene dei har krav på. Dette skjer på område som er svært viktige for mange menneske: ei verdig eldreomsorg, tilrettelagd undervisning for barn med særskilde behov, tilstrekkeleg med undervisningsplassar i den vidaregåande skulen og sjukehuskøane, som ikkje lenger er fylkeskommunen sitt ansvar når staten no skal overta sjukehusa. Det blir ingen vekst i det heile dersom ein tek utgangspunkt i anslag på rekneskapen for 2001. Departementet seier i brev til Stortinget at det vil kosta 1 milliard kr berre å møta behova som kjem av naturlege endringar i befolkninga, som fleire skuleklassar, fleire omsorgsplassar for eldre osb. Dessutan veit vi at kommunane sine kostnader berre for å nå målet om redusert foreldrebetaling i barnehagen til 1 500 kr i 2005 er 330 mill. kr i året. I vårt alternative budsjett vil vi auka dei frie inntektene til kommunane med om lag 2,4 milliardar kr. Då tek vi inn redusert foreldrebetaling i barnehagane og gratis plass i barnehage og SFO til foreldre som er mottakarar av sosialhjelp over lang tid. Vi aukar satsane for sosialhjelp, og vi held barnetrygda utanfor ved utrekning av økonomisk sosialhjelp. Vi meiner det er eit grovt tillitsbrot å fjerna tilskotet til vassforsyning og den kompensasjonen som dei 14 kommunane hadde all grunn til å tru at dei fekk. Dei frie inntektene til fylkeskommunane blir auka med 690 mill. kr i vårt alternative budsjett. Av det går 100 mill. kr til kollektivtransport i fylka og 47 mill. kr til å halda ved lag satsane for tilskot til lærlingar. Dessutan held vi ved lag landslinjene i den vidaregåande skulen med friske midlar. Vi tar opp igjen spørsmålet om å sletta kommunal gjeld. Sjølvsagt må dette skje etter objektive kriterium, slik at ikkje den einskilde kommunen si gjeld blir avgjerande for kor mykje pengar den einskilde kommunen får. Vi meiner det er like viktig å setja søkjelyset på situasjonen i kommunane som å sletta gjeld til Gardermobanen. Eit fyrste steg ville vera å innrømma at det i dag er ubalanse mellom oppgåver og midlar. Arbeidarpartiet, Senterpartiet og SV står saman om ein merknad der vi ber om gjennomgang og tiltak. Det er ille at regjeringspartia ikkje eingong kan vera med på ein merknad om det. Senterpartiet meiner eldreplanen må få ei verdig avslutning. Mange kommunar har halde seg til lovnader om midlar frå Stortinget. Fleire kjem i ein uhaldbar situasjon dersom Stortinget ikkje allereie no gir eit klart signal om at eldreplanen skal vidareførast. Sjølvsagt må Regjeringa komme attende med eit endeleg opplegg for ei anstendig avslutning av eldreplanen. Det er mange kommunar som no har sytt for fyrst å få på plass omsorgsbustadene – dei var lettast å byggja – og så er det sjukeheimane sin tur. Dei har planar som er utarbeidde i samråd med Husbanken, fylkesmannen og fylkeslegen. Dei må få klarsignal for tilskot og vera trygge på at anbod og avtalar som er inngåtte, kan haldast – difor vårt forslag om det i dag. Det er store endringar i inntektssystemet sidan 1997, ikkje minst som følgje av nedtrappinga av tapskompensasjonen. Vi meiner at det er svært viktig å få fram i kommuneproposisjonen for 2003 ei oversikt over den omfordelinga som har skjedd mellom kommunane som følgje av endringar i inntektssystemet frå 1997 til og med vedteke budsjett for 2002. Vi fremjar òg eit forslag om at kommunane som eit ledd i større lokalt sjølvstyre skal ha moglegheit til sjølve å skriva ut skatt i periodar der dei har spesielle prioriteringar lokalt, som ei forsøksordning. Så er det ille å oppleva den faneflukta Høgre og Kristeleg Folkeparti har føreteke når det gjeld statleg overtaking av sjukehusa og oppgjeret mellom staten og fylkeskommunane – frå det forslaget som Høgre, Kristeleg Folkeparti, Senterpartiet og SV stod saman om i vår, og til det som det ligg an til så langt. Arbeidarpartiet har hatt mot til å innrømma at dei har teke feil. Dei står saman med Senterpartiet og SV om eit forslag som vil imøtekoma fylkeskommunane. Det gjeld både i denne innstillinga og i eit eige Dokument nr. 8-forslag. Vi vil frå Senterpartiet si side sterkt halda fram Husbanken som staten sin viktigaste reiskap i den sosiale bustadpolitikken. Vi meiner låneramma må vera 15 milliardar kr i 2002, og vi vil sterkt åtvara mot å gjera Husbanken om til ein bank for fyrstegongsetablerarar. Det skal eg koma tilbake til i eit eige innlegg. Lat meg seia til slutt at det er politisk gledeleg at Arbeidarpartiet har skjerpa distrikts- og fordelingsprofilen. Dessmeir tragisk er det at Kristeleg Folkeparti ikkje er til å kjenna igjen i forhold til det programmet dei gjekk til val på. Så må eg gjera merksam på ein feil i innstillinga. Det gjeld side 71, andre spalte, der det no står ein merknad frå Arbeidarpartiet, SV og Senterpartiet om tilsetjingspraksisen i enkelte oljeselskap. Den merknaden skal òg Framstegspartiet vera med på.Jf. senere innlegg av Per Sandberg, side 666 Så er SV uforskyldt tillagt ein hyllest til Senterpartiet sitt forslag om næringshagar på side 61. Den trur eg vi må stå for sjølve. Eg vil ta opp dei forslaga Senterpartiet fremjar i innstillinga.