Heidi Grande Røys (Sosialistisk Venstreparti), 2006-01-19:
Norden er ein viktig arena for å få gjennomslag for politiske spørsmål som er viktige for Noreg. Det nordiske samarbeidet er eit verdisett, eit nettverk og eit konkret program som ingen andre regionar kan vise maken til. Det skal vi vere stolte av. Det skal vi bruke. Og det skal vi heile tida søkje å forbetre. Nordisk Ministerråd og Nordisk Råd er to sider av same politiske sak. Begge må gjere sitt for at det nordiske samarbeidet skal ha den nødvendige dynamikken. I arbeidet sitt tek då også Ministerrådet systematisk omsyn til kva Nordisk Råd meiner. Kan hende undervurderer Nordisk Råd av og til sin eigen påverknad på Ministerrådet, sidan denne påverknaden kanskje sjeldan kan sporast heilt konkret. Eintydige politiske signal på eit overordna nivå er utan tvil med på å gi Nordisk Råd auka gjennomslagskraft. Fleire har vore inne på det, og eg vil understreke det same. Nytta av det nordiske samarbeidet er eit resultat av den viljen og innsatsen som deltakarane i sum legg for dagen. Vi har eit felles ansvar for at det nordiske samarbeidet leverer dialog og handling i dei spørsmåla vi brenn for i Norden. Som leiar av det nordiske samarbeidet dette året er eg spesielt oppteken av at dialogen mellom Ministerrådet og Nordisk Råd skal vere den beste. Det norske formannskapsprogrammet har tre hovudområde: samarbeid i dei europeiske nordområdaden nordiske velferdsmodellenkunnskap, fornying og verdiskaping Dette er område der dei nordiske landa har sterke felles interesser, og der det er stort rom for nordisk nytte. I nordområda vert det nye Russlandsprogrammet og det reviderte arktiske samarbeidsprogrammet viktige reiskapar for Ministerrådet. Begge tredde i kraft ved årsskiftet. Under sesjonen i Reykjavik noterte eg meg at Nordisk Råd etterlyste nærare konkretisering av Russlandsprogrammet, og det er vi no godt i gang med. Elles vil eg nemne at den nyleg avslutta norske formannskapen i Barentsrådet har vore viktig for å fremje eit konkret samarbeid med Ministerrådet i Barentsregionen. Det er òg positivt at Ministerrådet no har fått godkjenning frå Russland for å opne kontor i Kaliningrad. I nordområda har dei nordiske landa eit stort potensial for å medverke til ei heilskapleg tilnærming og ein aktiv og målretta politikk i regionen. Det kan lett illustrerast ved å vise til at Finland i dag er formannskapsland i Barentsrådet og kommande formannskapsland i EU, at Noreg har formannskapen i det nordiske regjeringssamarbeidet og er påtroppande i Arktisk Råd – der vi skal etterfølgjast av Sverige og Danmark – og at Island sit med formannskapen i Austersjørådet, som så skal overtakast av Sverige. Nettopp den veven må vi dra nordisk nytte av. Eg har òg notert meg at Stortinget og Nordisk Råd på Barents-parlamentarikarkonferansen i Bodø i juni i 2005 gav uttrykk for at ein god dialog mellom parlamentarikarane i Nord-Europa er av stor verdi. Dette er kanskje òg eit tema på oppfølgingsmøtet, som Berit Brørby var innom. Eit slikt perspektiv er på mange måtar samanfallande med regjeringane sitt syn på samarbeidet med dei andre regionale organisasjonane i nordområda, og vil verte godt motteke om Stortinget og andre partar finn det høveleg. Det andre satsingsområdet for velferdsmodellen er viktig, fordi den nordiske velferdsmodellen er unik og eigentleg ei merkevare av dei sjeldne. Men han er under press, både som følgje av økonomiske rammevilkår og politiske vurderingar. Det er med andre ord gode grunnar for at Noreg har valt å gjere den nordiske velferdsmodellen til ei av sine hovudsaker under formannskapen dette året. I Norden har vi eit forholdsvis høgt skattenivå, vi har store offentlege sektorar og sterkt arbeidstakarvern – samtidig som vi har den høgste levestandarden og sterk økonomisk vekst. Nokre vil kalle det eit paradoks, eg vil seie at det er ein samanheng. Nøkkelen ligg i sjølve grunnverdien i den nordiske modellen: likskapsidealet. Produkta er egalitær velferd og samfunn som er konkurransedyktige, innovative, stabile og med relativt få fattige. Velferdssamfunnet er rett og slett ein konkurransefordel. Difor må vi òg heile tida vidareutvikle den nordiske velferdsmodellen. Fleire har vore inne på at det er viktig at ungdommen ser den same utfordringa, at dei forstår og har det same grunnsynet. Difor skal vi under den nordiske formannskapen opprette eit nordisk ungdomspanel som m.a. skal diskutere korleis den nordiske velferdsmodellen bør sjå ut i framtida. Formannskapen skal òg fokusere meir generelt på levekår og helse for utsette born og unge, som bl.a. representanten Høybråten var sterkt inne på. Eit anna konkret velferdstiltak vil vere å vidareføre arbeidet med bruk av telemedisin mellom dei nordiske landa. Eg er kjend med at den norske delegasjonen til Nordisk Råd har gått systematisk til verks i gjennomgangen av det norske formannskapsprogrammet. Blant anna var representanten Brørby inne på måten ein har gjort det på. Det synest eg er veldig spennande. Eg set stor pris på det, og eg trur at det at ein har den nordiske dimensjonen, er av veldig stor nytte òg for oss som er ministrar, i vår oppfølging og i arbeidet med å leggje fram saker for Stortinget. Der trur eg vi har eit arbeid å vidareutvikle. Det er ein god start, og her trur eg vi har noko å vidareutvikle i lag, finne ei form på det. Formannskapen skal i tillegg vidareføre arbeidet med å modernisere strukturen i Ministerrådet. Prosessen skal medverke til sterkare fokusering på prioriterte område, og frå 1. januar vert det 11 og ikkje 18 ministerråd. Vi har ein god prosess der vi er i ferd med å finne fram til samarbeidsløysingar som varetek desse verdifulle aktivitetane i dei ministerråda som no er lagde ned eller slått i hop. For det er jo òg eit viktig poeng at arbeidet ikkje tek slutt. I det vidare arbeidet skal dessutan fagministerråda sjå på kvar sine sektorar for å finne ut kva som kan gjerast betre i dei interne strukturane. Som eit ledd i dette moderniseringsarbeidet ser vi òg nærare på budsjettprosessen. Det er nødvendig for å gjere samarbeidet meir relevant og meir fleksibelt. Her er det sjølvsagt heilt avgjerande å ha ein god dialog med Nordisk Råd. Det nordiske samarbeidet for nedbygging av grensehindringar som fleire har vore innom, held fram. Mykje har vore gjort dei siste åra, og samarbeidet er godt forankra i Ministerrådet. Ministerrådet fokuserer no særleg på hindringar for næringslivet, og næringsministrane har ei krevjande oppgåve. Poul Schlüter, som var den særskilde representanten for samarbeidsministrane, avslutta gjerninga si ved årsskiftet etter ein stor innsats på området. No er det opp til den norske formannskapen å vurdere korleis vi skal føre det arbeidet vidare – om det skal vere ved ein særleg representant, eller om ein no skal fokusere på ein del av dei områda som Schlüter har identifisert, og som det er viktig at vi går vidare på, og kanskje få eit ansvar lagt til dei som må gjere noko med det. Regionalministrane vedtok nyleg ein ny strategi for korleis Ministerrådet skal støtte det grenseregionale samarbeidet, som òg kan verte nyttig for arbeidet med nedbygging av grensehinder. Eg må seie at eg har sett stor pris på å sitje i Stortinget i dag og lytte til ein god og reflektert debatt. Eg er såpass fersk i dette at eg tillet meg å seie at eg har lært mykje, og det er godt å sitje og høyre på gode innlegg om det nordiske arbeidet.