Jon Lilletun (Kristelig Folkeparti), 2002-10-09:
I det førre innlegget sa representanten Halvorsen at det i ein trontale var høve til å lyfte blikket litt. Det har ho heilt rett i. Derimot var eg litt overraska over at det å lyfte blikket stort sett vart kritikk av nokre enkeltområde i staden for å sjå meir overordna på dei enn representanten Halvorsen gjorde. Då tenkjer eg fyrst og fremst på det internasjonale perspektivet som eg er van med at SV verkeleg har. Då denne samarbeidsregjeringa vart etablert, sa SV og Arbeidarpartiet at det var umogleg å tenkje seg ein offensiv utviklingspolitikk med ei regjering der Høgre var med, og at det var umogleg å tenkje seg ei regjering med ein offensiv miljøpolitikk der Høgre var med. Praksis har vist at denne regjeringa kanskje er den mest offensive på svært lenge på begge desse områda. Difor er eg litt skuffa over debatten, ikkje over at ein får kritikk på dei områda som vert oppfatta som svake i budsjettet – det skulle berre mangle – men over at ein t.d. ikkje tek med at vi har historias største bistandsbudsjett, at ein ikkje tek med at ein faktisk har følgt opp og at det er friske midlar på 1,1 milliardar kr til barnefamiliane, at distriktspolitikken i større grad har vorte offensiv, og at ein verkeleg har ei satsing på det friviljuge Noreg. Det er det ikkje vilje til frå opposisjonen, og det skuffar meg. Eg har ganske så stor respekt både for historia og måten som både representanten Stoltenberg og representanten Halvorsen plar å argumentere på. Kristeleg Folkeparti tek utgangspunkt i eit solid verdigrunnlag, som har vore det som har bygd samfunnet vårt i tusen år, det kristne verdigrunnlaget som heilt tydeleg seier: Mennesket sin unike verdi. Det òg gjev oss eit ansvar i forhold til nestekjærleik og forvaltarskap, som er det som har vore med og drive fram eit velferdssamfunn. Det er difor gledeleg at ein i denne trontalen tek utgangspunkt i det verdigrunnlaget. Det er dette som skal meislast ut på ei rekkje andre område. For Kristeleg Folkeparti har familie og omsorg vore viktig. Det kjem til å vere viktig, og vi kjem til å slåst for den kjernen i samfunnet som familien er, og som òg kan snu mange av dei negative samfunnstrekka som ei rekkje talarar har skildra tidlegare i dag. Når det gjeld utviklingspolitikken, er det faktisk slik at det er marginale problem vi diskuterer hos oss sjølve, kontra dei livsforholda massane – som er samansette av enkeltmenneske – har. I forhold til det enorme problemet Europa står overfor, held vi på å byggje ei «Festung Europa» med gjerde og vaktbåtar, og det er berre ved at vi lukkast med at dei sjølve kan greie å få til ei utvikling, at «Festung Europa» igjen kan byggjast ned. Det gjeld òg vår eigen debatt om flyktningpolitikk og innvandringspolitikk. Det er nokre område som verkeleg òg har fått eit stempel her. Det friviljuge Noreg går betre tider i møte. Skattefrådraget på 6 000 kr kan gje eit enormt lyft for det friviljuge Noreg. Og kva er det? Gjeld det berre hobbysamvær? Nei, det var eigentleg dei som dreiv fram velferdssamfunnet i stor grad gjennom ei avhaldsrørsle, ei kristen lekmannsrørsle, ei arbeidarrørsle og ei samverkerørsle. Det å gjenskape livskrafta i det friviljuge Noreg er eit grunnlag for å betre velferdssamfunnet og å få vekk den forvitringa som einsemd har skapt i vårt samfunn. Denne regjeringa aktar altså å gjere noko med det. Så har ein òg gått laus på forenklinga av skjemaveldet og andre byråkratiske forordningar som skal gjere det lettare å etablere bedrifter. Det skyt fart, og det fungerer. Så er det òg i dette budsjettet ein diskusjon i forhold til det med arbeidslina. Her er det heilt klart ei ideologisk tydeleggjering. Det ser ut til å vere ei skiljeline. Mange av oss går på mange område inn for generelle verkemiddel. Men når det gjeld dei fattigaste i Noreg, har altså ikkje dei generelle verkemidla løyst deira problem. Da skulle eg ynskt at òg Arbeidarpartiet, SV og Senterpartiet var viljuge til å gå inn i denne diskusjonen og så sjå: Er det noko med målrettinga som faktisk kan gjere at vi klarer det? Og likeins: Er det mogleg å tenkje seg at vi her kan finne mekanismar som gjer at vi ikkje får den negative konsekvensen som representanten Kristin Halvorsen ganske rett har omtala, at det kan verte «ei gamal fattigkasse» dersom ein ikkje styrer klokt? Men når det gjeld dei tiltaka som ligg føre, så skal representanten Kristin Halvorsen få problem med å vise kva for eit av dei som kan ende ut slik. Eg klarer ikkje å sjå det, men eg er viljug til å ta den debatten. Så har Regjeringa eit hovudproblem når det gjeld dei frie midlane. Dei automatiske utgiftsaukingane er hovudårsaka til akkurat det. Det har arbeidarpartiregjeringa fått prøvt, det fekk sentrumsregjeringa prøve, og det har òg noverande regjering problem med. Difor sette sentrumsregjeringa ned Sandman-utvalet for å sjå breitt på dette. Dei kom opp med ei rekkje forslag som utgjorde ein heilskap. Det er då merkeleg at dei som på eit tidlegare tidspunkt har meint at det er nødvendig å prøve å få til ein vri frå passiv trygd over til arbeid, skulle sjå dette som eit problem. Eg nemner i det heile ikkje opphavet til forslaga, og ikkje at dei har lege i Stortinget sidan juni. Plutseleg er dette noko usosialt som har kome i budsjettet. Realiteten er at ein her òg prøver å finne tak i ein annan måte å gje mennesket verde på, nemleg ved arbeid. Kristeleg Folkeparti og Regjeringa er opne for å diskutere om desse tiltaka isolert sett er gode nok, eller om dei må supplerast, men meininga er jo at folk skal få bruke evnene og kreftene sine til arbeid i staden for passiv trygdemottaking. Det er ikkje mange stader eg er så einig med Marx som når han seier: Arbeid er med og gjer menneskeverdet fullt ut fungerande. Det var ikkje eit heilt rett sitat, så eg skal kome tilbake til rett sitat om det skulle verte ønskt. Det som òg er viktig i dette budsjettet, er at vi tek på alvor det eit samla næringsliv har sagt til oss, at no må vi klare å gjere noko med kronekursen og med renta. Dei ønskjer eit stramt budsjett. Ja, Regjeringa har teke det på alvor, og så har ho levert det. Når representanten Kristin Halvorsen står her og seier at det i grunnen ikkje er så stramt dette budsjettet, skulle eg ynskt at ho fekk seg nokre veker iallfall i regjering under budsjettforhandlingane for å sjå kor stramt det er, og kor mange som faktisk har måtta setje viktige tiltak på vent for at det skulle verte stramt nok, ikkje fordi ein ikkje er viljug til å setje inn tiltaka, men fordi den konkurranseutsette industrien faktisk skal få lov å leve vidare. Eg trur vi er einige om ganske så breitt at vi treng òg ein konkurranseutsett industri i framtida. Det siste punktet eg vil nemne, er at ein styrkjer forskinga, og at ein får eit tettare band mellom grunnforskinga og forskinga i næringslivet. Det at ein får eit skattefrådrag på dette området, gjer at det vert mogleg og interessant for bedriftene å fornye produksjonen. For så lenge det har funnest industrisysselsetjing, har det vore nødvendig med fornying av produksjonen for å kunne lykkast med å kome i mål. Eg håpar at når ein no går inn i ein vidare debatt om budsjettarbeidet, kan ein faktisk diskutere dei problema som er her, og at det ikkje vert slik som eg opplever det, sjølv om eg skal erkjenne at det er subjektivt, at ein er så einsidig i svartmaling av nokre sider at ein heilt gløymer heilskapen.