Ingmar Ljones (Kristelig Folkeparti), 2002-06-18:
Vi har utvikla eit leve- og forbruksmønster i Noreg som kan føra til at vi på mange område passerer jordas og skaparverkets tolegrense. Vi er sårbare for dei langsame, snikande endringane som har si årsak i at vi ikkje tek vare på naturen og forvaltar ressursane rett. Terroråtaket den 11. september viste oss kor sårbare vi er. Men vi er sårbare ikkje berre når det gjeld åtak som skakar opp ei heil verd. Vi kjenner ikkje fullt ut følgjene av den menneskeskapte forureininga. Likevel har vi rett til å forvalta og bruka, men ikkje forbruka og øydeleggja jorda sine ressursar. Eg blir overraska når eg høyrer folk snakka om miljøhysteri. Skulle ikkje vi i vørdnad for skaparverket vera dei første til å hegna om og ta vare på skaparverket, der mennesket er den ypparste skapningen i mangfaldet av det fine samspelet som skaparverket representerer? Endringane i forbruksmønsteret har endra seg mykje dei siste 30–40 åra, og konsekvensane av ressursbruken og livsstilen byrjar å gjera seg gjeldande. Då energi- og miljøkomiteen var på Svalbard i mai, fekk vi høyre frå det vitskaplege miljøet der at det er stor ubalanse i prosessane i havet, på land og i atmosfæren. Mykje tyder på at ressursbruken vår fører til klimaendringar. Forskarar ved Universitetet i Norwich synte i førre veke at den globale middeltemperaturen i januar, februar og mars i år låg om lag 0,7 grader over gjennomsnittstemperaturen i åra 1961–1990. Det er ikkje sikkert at dette heng saman med utslepp av klimagassar til atmosfæren, men det er svært sannsynleg, uttalar forskarane. Dette er tydelege nok signal til at vi i Kristeleg Folkeparti vil ta dei naudsynte grepa for å snu utviklinga. Det Stortinget vedtek i dag, legg grunnlaget for ein slik snuoperasjon. Forvaltaransvaret krev at vi skal vera føre var og sørgja for at den vidare utviklinga blir leidd i ei berekraftig retning. I året 1990 var det om lag 5,1 milliarder menneske på jorda. I år 2000 var det om lag 6,3 milliarder. I år 2020 kan det ifølgje prognosane kanskje vera om lag 8 milliarder menneske på jorda. Det kan vera to utviklingsalternativ. Det eine er at 20 pst. av menneska på jorda forbrukar 80 pst. av ressursane, og dei resterande 80 pst. skal greia seg med om lag 20 pst. av ressursane. Det andre alternativet er at vi får om lag lik fordeling av ressursane. Då kan det vera nok mat og andre ressursar til 8 milliardar menneske. Desse tala er usikre, ja vel, men alvoret er ikkje mindre av den grunn. Det er oppmuntrande at hovudprinsippa i Samarbeidsregjeringa si tilleggsmelding no blir vedtekne i Stortinget. Vi får fleirtal saman med SV, som har jobba systematisk, for eit nasjonalt kvotesystem som skal ta til å verka i året 2005. Det er tre år før andre aktuelle land skal følgja Kyoto-protokollen. Det nasjonale kvotesystemet skal vera eit smalt system, der dei sektorane som til no ikkje har betalt CO2-avgift, skal gå inn. Det gjeld i all hovudsak prosessindustrien. Dette systemet vil sørgja for at dei mest kostnadseffektive reduksjonstiltaka blir gjennomførte, og det vil sikra oss verdifull læring når landa i 2008 skal inn i det breie internasjonale systemet som Kyotoprotokollen legg opp til. Dette sikrar eit effektivt og fleksibelt system, der verksemder som gjer større reduksjonar, kan få kvotar til overs. Desse verksemdene kan selja til verksemder med meir kostbare tiltak. Ulike verksemder har ulike føresetnader for å oppnå utsleppsreduksjonar. Regjeringa ønskjer ein dialog med industrien både om den endelege utforminga av kvotesystemet og om fordelinga av kvotar verksemdene imellom. Den samla tildelinga skal baserast på ein 20 pst. reduksjon, men denne reduksjonen må ikkje nødvendigvis fordelast likt mellom bransjar og verksemder. Prinsippet ligg fast, vi skal ha eit nasjonalt kvotesystem som vil gi den beste måten å kutta utsleppa i Noreg på. Tilleggsmeldinga slår fast at Regjeringa ved den endelege utforminga vil leggja til grunn at ingen verksemder som er lønsame med ein internasjonal kvotepris under Kyoto-avtalen, blir nøydde til å flytta ut som følgje av særleg høge klimakostnader før 2008. Arbeidarpartiet har hevda at det systemet vi får fleirtal for i dag, ikkje er målretta nok og berre vil føra til at industri blir lagd ned og flytta ut av landet. Dette vil eg gjerne kommentera. Eit viktig element i Arbeidarpartiet sitt forslag er at verksemder som blir lagde ned, skal inkluderast i utsleppsmålet. «Bobla», som det blir kalla, blir fastsett ut frå ein reduksjon av samla utslepp i 1990, utan justeringar for verksemder som blir lagde ned. Det kan berre tyda at systemet kan stimulera til nye nedleggingar. Arbeidarparitet har hevda i debatten i dag at deira system er meir ambisiøst enn det nasjonale kvotesystemet. Korrigert for nedleggingar er deira opplegg neppe meir ambisiøst enn Regjeringa sine mål. Dessutan legg Arbeidarpartiet opp til at målet skal vera nådd først innan 2008. Utsleppa kan difor vera høgare i perioden fram til då. Regjeringa sitt opplegg er at kvotane skal tildelast basert på ein 20 pst. reduksjon for heile perioden 2005-2007. Eit nasjonalt kvotesystem er berre ein del av den meir ambisiøse klimapolitikken som Samarbeidsregjeringa legg opp til. I tillegg har vi fått fleirtal for ei rekkje tiltak som vil hjelpa oss å nå måla vi har forplikta oss til. Det skal etablerast ei avgift for drivhusgassane HFK og PFK, og dei etablerte innsamlingsorgana skal oppretthaldast. Desse gassane finst for det meste i elektriske apparat som kjøleskap og frysarar. Vidare er det fleirtal for å vurdera ei refusjonsordning som tilbakefører avgifta til selskapa som står for innsamlinga. Over halvparten av CO2-utsleppa i Noreg kjem frå sokkelen, og nærare ¾ av auken i CO2-utsleppa er venta å koma her. Fleirtalet i komiteen ber difor Regjeringa vurdere tiltak for å realisera elektrifiseringsprosjekt på sokkelen. Komiteen ber vidare Regjeringa setja i gang eit introduksjonsprogram for bruk av biodrivstoff for å auka volumet av dette i Noreg. Ein meir effektiv energibruk er også viktig for å få ned utsleppa av klimagassar. Dersom vi i større grad maktar å stetta trongen for oppvarming frå andre energikjelder enn elektrisitet, har vi gitt eit viktig bidrag til klimaarbeidet. Komiteen ber difor Regjeringa vurdera verkemiddel for å stimulera til vassboren varme i større bygg. Kristeleg Folkeparti meiner at søppel for ein stor del representerer vesentlege ressursar. Mykje meir av søppelet kan nyttast til gjenbruk, eller det kan brennast for å skaffa energi. Igjen kan det transporterast gjennom vassboren varme. For å hindra utslepp av klimagassar frå søppeldeponi må endringar i sluttbehandlingsavgifta på avfall bli lagde opp ut frå klimaomsyn. Fleirtalet i komiteen viser i denne samanhengen til at Regjeringa i tilleggsmeldinga skriv at dei vil vurdera eit forbod mot deponering av avfall som kan brytast ned. Det er ein hugnad å kunna konstatera at det i dag blir fleirtal for ein ambisiøs klimapolitikk. Men vi politikarar greier ikkje dette åleine. Eg er glad for det engasjementet som har vore frå mange friviljuge lag, organisasjonar og einskildmenneske som har gitt oss gode råd på vegen i prosessen. Friviljuge organisasjonar, einskildmenneske og verksemder må arbeida saman for at dette skal lukkast. Alle kan gi si tilskunding. Vedtaket seinare i dag er starten på dette arbeidet. Det er nødvendig for at vi i Noreg skal medverka til ei berekraftig utvikling.