Petter Løvik (Høyre), 1999-10-06:
Høgre slutta seg til hovudpunkta då Reform 94 vart innført, men vi hadde dissensar og åtvaringar på fleire område. No ligg evalueringa føre, og denne gir på fleire område mykje nyttig informasjon, men heller ikkje her er vi heilt nøgde. Eg vil i dette innlegget konsentrere meg spesielt om tre område. Det første er kvaliteten i opplæringa. Fleire ting er blitt betre, spesielt i delar av yrkes- og fagopplæringa, men meldinga tek overraskande lite omsyn til kritikken av den faglege utviklinga som har kome frå fleire hald. I meldinga blir det m.a. sagt at ei samanlikning av fagleg nivå før og etter reforma er ei lite fruktbar tilnærming. Likevel peikar fleire ting i retning av eit svekt fagnivå på fleire område etter Reform 94. I ei gransking som er gjennomført for departementet og som er gjengitt i Verdens Gang den 27. januar 1999, heiter det bl.a.: «77 % av lærerne mener at…det er vanskelig å opprettholde samme nivå som før.63 % av lærerne har senket forventningene og nivået for elever som befinner seg i faresonen.» Dei svakaste karakterane er altså svakare enn før reforma, og 23 pst. av lærarane «unngår å gi strykkarakter for at elevene skal greie å skaffe seg fagbrev». Dessutan ser vi ein skremmande stor strykprosent og mykje svake karakterar ved universitet og høgskular. Kanskje er det noko i det statsråd Lilletun gav som svar på eit skriftleg spørsmål om dette som eg stilte den 24. juni 1998, der eg spesielt drog fram karakterane i matematikk. Lilletun seier bl.a.: «Ein av årsakene til den høge strykprosenten kan vere at det faglege grunnlaget frå vidaregåande opplæring generelt er svakt.» Dette er alvorleg, og eg synest ikkje statsråden har følgt opp dette i meldinga, og det er ei stor svakheit i den meldinga som ligg føre i dag. Det andre området eg vil inn på, er at vi må få større ulikskap i den vidaregåande opplæringa. Mange sider ved Reform 94 har vore forankra i einskapsskuletenkinga, og ein stor del av problema i dag kan førast tilbake til nettopp dette. Høgre meiner framleis at det er viktig å halde fast ved at vidaregåande opplæring må bygge på ulike, men likeverdige tilbod. Ikkje alle ønskjer generell studieførebuande kompetanse. Vi må akseptere og vi må applaudere at det primære målet for dei fleste som søkjer fag- eller yrkesutdanning, er å få ei best muleg slik utdanning, og at ho har ein sjølvstendig verdi. Det er ikkje alle som ønskjer eller treng studiekompetanse, og altfor mange slit med ein tung og generell teori i yrkesfaga. Vi har derfor i lag med Framstegspartiet fremma forslag om at det blir lagt større vekt på yrkesretta teori og mindre på allmennfagleg teori i yrkesutdanninga. Det tredje området eg vil kommentere, er kravet om meir fleksibilitet i vidaregåande opplæring. Høgre har heile tida peika på at det er for mykje systemtenking og firkanta modellar i den vidaregåande opplæringa, spesielt etter Reform 94. Kanskje var det litt for laust før. Til gjengjeld er det blitt litt for firkanta dei siste åra. Nokre hovudpunkt som vi har lagt vekt på frå Høgre si side når det gjeld dette, er at vi må få større fridom i val av skule. Ein eller annan må velje, og det er betre at den enkelte elev får velje enn at bustadadressa skal vere avgjerande. Vi må forandre det regelverket – som eg var inne på i replikk til Lyngstad nettopp – som gjer det umuleg for ein elev å ta opp igjen eksamen i ein del fag. Det er rett som Lyngstad svarte på det, at det er karakteren det tredje året som speglar av det endelege kunnskapsnivået, men det er ikkje noka hjelp i for den eleven som slit med ein karakter frå eit tidlegare år, som han blir lidande under ved eit opptak til høgare utdanning, og kanskje går han glipp av å kome inn på studia av den grunn. Vi står fast på hovudmodellen 2+2 i yrkesfag. Men vi må gjere det lettare å få avvik frå hovudmodellen, m.a. ved å fjerne 21-årsgrensa for å kunne teikne lærekontrakt med full opplæring i bedrift. Og vi må ikkje, slik det vart ymta om, låse talet på grunnkurs og vidaregåande kurs. Samfunnet forandrar seg, og vi må ikkje kome i same situasjon som vi har vore i i nokre år, at vi ikkje kan forandre kurs og struktur før den neste store evalueringa kjem.