Jon Lilletun (Kristelig Folkeparti), 2005-12-05:
I Noreg har det vore lange tradisjonar med brei semje om utanrikspolitikken. Vi skal arbeide ut frå våre langsiktige interesser med ei verdiforankring som tryggjer fridom og rettferd, fred og tryggleik, demokrati og menneskerettar. Det er òg brei semje om at der Noreg har kompetanse og ressursar, der skal vi spele ei internasjonal rolle for å tryggje fred og lindre naud. Eg oppfattar det slik at den nye raud-grøne regjeringa i hovudsak vidarefører denne tradisjonen – med nokre unntak. Statsministeren var i valkampen oppteken av at det han kalla kaos i Stortinget, ville ta slutt med ei fleirtalsregjering. Det er mogleg han har rett. Hausten har vist at det har vore ei roleg budsjettbehandling for fleirtalsregjeringa. Rotet ser no ut til å ha flytta seg inn i Regjeringa i staden. Det har vore skapt mykje uro om denne regjeringa sin politikk, m.a. når det gjeld bidrag til Afghanistan, bruken av såkalla vetorett for EU-direktiv og seinast no boikott av Israel. Sentrale SV-politikarar krev at Regjeringa skal gjennomføre ein slik boikott, men signala frå Regjeringa er tvitydige. Seinast i forsvarsdebatten på fredag var vi vitne til ei uklar linje frå statsråden og frå ulike regjeringsparti. Eg ber difor utanriksministeren i dag om å klargjere kva som er denne regjeringa sin politikk på dette området. Eg meiner det er eit oppsiktsvekkjande demokratisyn når SV ikkje vil boikotte Iran, som er ein versting når det gjeld menneskerettar, men vil boikotte Israel, som er det einaste demokratiet i Midtausten, sjølv om eg òg vil bekrefte det representanten Valle sa, at sjølvsagt er det ting å kritisere Israel for. Sjølvsagt er det ein okkupasjon, som det må finnast ei løysing på gjennom forhandlingar. Det går ikkje på at ein ikkje skal kritisere Israel sine disposisjonar med muren og andre ting vedrørande Israel sin politikk. Men det går på at ein altså overfor det einaste demokratiet i Midtausten er villig til å bruke boikott. Det vert inkonsekvent. Desse eksempla utfordrar den breie semja som tradisjonelt har vore om utanrikspolitikken. Det kan få innverknad på Noreg si rolle som brubyggjar mellom partane i Midtausten. Eg spør igjen om det som representanten Vallersnes ikkje fekk svar på: Er det slik at boikott av den eine parten vil gje rom for Noreg sitt framhald som part i fredsarbeidet i Midtausten? Som i utanrikspolitikken har det tradisjonelt òg i utviklingspolitikken vore brei semje i Stortinget. Noreg har eit ansvar for å arbeide for ein sosial og internasjonal orden som kjempar mot fattigdom og ikkje undergrev dei fattige landa sitt eige arbeid i kampen mot fattigdom. Noreg må difor arbeide for større rettferd på område som handel, gjeldshandtering og investeringar. Vi skal òg vere med på å auke den internasjonale bistanden kraftig. Kristeleg Folkeparti er glad for at Noreg er i front på utviklingspolitikken, og at den raud-grøne regjeringa har lovt å føre vidare ein offensiv og ambisiøs utviklingspolitikk. Bondevik II-regjeringa auka bistanden med 1,9 milliardar kr i sitt budsjett for 2006. Det er den sterkaste satsinga på bistand som har vore nokon gong. Sidan 2001 har bistanden auka med om lag 6,2 milliardar kr. Eg er glad for at Stoltenberg-regjeringa har halde oppe det høge nivået på bistanden for 2006. Rett nok er det ein liten auke på 9 mill. kr, men dette går utelukkande til å dekkje flyktningutgifter i Noreg. Seinast i valkampen var SV oppteke av å kritisere ein slik bruk av bistandspengar, men det ser ut til at dette er gløymt i regjeringsposisjon. No skal eg òg i ærlegdomens namn seie at det har Kristeleg Folkeparti ei rekkje gonger vore oppteke av burde flyttast. Det har vi ikkje klart, og det har heller ikkje SV klart denne gongen. Eigentleg burde det vere eit felles mål for oss å klare å kome dit, og difor vil eg utfordre Regjeringa til å seie noko om kva ein tenkjer vidare i forhold til det. For eg meiner at det ikkje høyrer heime der. Den store auken i budsjettet legg til rette for meir fattigdomsretta bistand. Bondevik II-regjeringa gjekk inn for eit lyft til Afrika med 1 milliard kr og konkrete måltal for den norske bistanden til Afrika. Kristeleg Folkeparti er skuffa over at den største endringa i Stoltenberg-regjeringa sitt utviklingsbudsjett nettopp er ein kraftig reduksjon av bistanden til våre samarbeidsland i Afrika. Dei største kutta i utviklingsministeren sitt framlegg er i bistanden til Malawi, Mosambik, Zambia og Tanzania, nokre av dei fattigaste landa i verda. Dei får om lag 193,5 mill. kr mindre enn det utviklingsminister Frafjord Johnson hadde føreslege. Det er brei semje i Stortinget om at Afrika og dei fattigaste landa skal verte prioriterte. Det kom seinast til uttrykk då Stortinget behandla St.meld. nr. 35 for 2003–2004, Felles kamp mot fattigdom. Det er òg ein samla komite som i dag viser til det faktum at det er dei afrikanske landa sør for Sahara som møter dei største utfordringane i samband med å nå tusenårsmåla. Berre halvparten av landa ligg an til å nå målet om halvert fattigdom. Dette har samanheng med krig og konflikt, dårleg styresett, svak økonomisk utvikling, gjeldsproblem og dårlege internasjonale rammevilkår for handel. Biletet vert forverra når ein tek med aids-epidemien og redusert global bistand til Afrika. På bakgrunn av desse store utfordringane i afrikanske land, vektlegging av FN sine tusenårsmål og ynsket om ei sterkare fattigdomsretting av utviklingsarbeidet er det så viktig for Kristeleg Folkeparti at Noreg går inn for eit milliardlyft til Afrika, og at det vert innført eit måltal for bistanden til Afrika. Eg har merka meg at utviklingsministeren i brev til komiteen ikkje kan love at 65 pst. av den norske bistanden skal gå til Afrika innan 2010, men at ein skal kome attende til dette. Eg vel å tolke det som at det ligg eit håp om at ein faktisk vil gjere det, og skal vente og sjå vidare korleis utviklingsministeren og regjeringa Stoltenberg vil handtere det. Eg har òg merka meg at dei raud-grøne samarbeidspartia skal prioritere Afrika gjennom FN. Eg er glad for at løyvingane til FN aukar, men ikkje for at det skal gå ut over bistanden vår til dei fattigaste landa i Afrika. Her vil eg nok seie at når ein fyrst hadde meir pengar til disposisjon, og ein grunngav skatteendringane med at ein skulle skaffe meir pengar til disposisjon, er det beklageleg at ingen av dei vert brukte på dei fattigaste, nemleg på utvikling. Når ein fyrst hadde meir pengar til disposisjon, hadde det vore fantastisk om Regjeringa ville ha brukt ein del av dei på den nye satsinga på FN. Det er riktig at bistanden vert kanalisert til våre samarbeidsland. Dei treng å planleggje langsiktig, og difor bør samarbeidet med styresmaktene i hovudsamarbeidslanda normalt finansierast over landrammene. Den bilaterale bistanden skal i hovudsak brukast til å støtte styresmaktene si gjennomføring av eigne fattigdomsplanar. Samarbeidet vert konsentrert om færre sektorar i det enkelte land der forholda ligg til rette for det. Der bør ein gje budsjett- og sektorstøtte. Det er fleire som no har uttrykt uro over at denne regjeringa flyttar fokus frå den langsiktige bistanden, som den bilaterale stat-til-stat-bistanden, og over til meir naud- og konfliktarbeid. Frå Noreg si side må vi krevje godt styresett og kamp mot korrupsjon. Utover det er det landa sjølve som må vere i førarsetet. Nestleiaren i LO si internasjonale avdeling er uroa over at bistanden til FN går ut over stat-til-stat-bistanden til Afrika. Eg er forundra over at dei partia som sit i regjering i dag, ikkje ser verdien av å arbeide for stabile og trygge statar, ved å styrkje deira kapasitet. Eg vil òg beklage kuttet til frivillige organisasjonar på 46,5 mill. kr. Kristeleg Folkeparti har alltid satsa sterkt på dei frivillige organisasjonane, fordi dei ofte har svært god lokalkunnskap og samarbeider tett og godt med partnarane sine. Grunngjevinga for kuttet, at ein viser til Rattsø-utvalet sin gjennomgang som kjem i juni neste år, er ei form for argumentasjon som ofte vert brukt. Men eg synest då ein skal vente til det ligg føre ei utgreiing som eventuelt gjev ei grunngjeving for kvifor ein skal kutte, ikkje kutte og diskontere utvalet sine konklusjonar på førehand. Så vil eg berre seie eit par ord heilt til slutt om kor viktig det er å leggje til rette for at fattige sjølve kan arbeide seg ut av fattigdomen ved eigne talent og ressursar. Eg vil her særskilt nemne mikrokreditt. Det er FNs år for mikrokreditt i år. Med små lån har millionar av kvinner og menn starta eiga verksemd. Mikrokredittordninga når ut til fattige som elles aldri ville ha fått pengar frå dei etablerte bankane i landet. Eg håper at vi her kan finne gode løysingar for ytterlegare å styrkje denne fattigdomsbankverksemda som mikrokreditt representerer.