Gjermund Hagesæter (Fremskrittspartiet), 2012-01-10:
Det som vi skal behandle her, er ny lov om kommunale vass- og avløpsanlegg. Bakgrunnen for forslaget er hovudsakleg å lovfeste ein hovudregel om at alle nye vass- og avløpsanlegg skal vere åtte av kommunen. Også i dag er det i hovudsak kommunane som sørgjer for vass- og avløpstenester, sjølv om dette ikkje er ei direkte lovpålagd oppgåve. Blant dei 90 pst. av befolkninga som er tilknytte eit vassverk, får 95 pst. vatn frå kommunale vassverk. Dei resterande 5 pst. er knytte til mindre, private anlegg, hovudsakleg organiserte som private partlag åtte av brukarane. Desse skal likevel få lov til å drive vidare, men nye vassanlegg for meir enn 20 husstandar/50 personar må vere kommunale. Avløpsanlegg for meir enn 50 personar må vere kommunale. Nye anlegg for under 20 husstandar – 50 personar – kan kommunen, etter søknad, godta at blir organiserte som partlag åtte av brukarane sjølve. Det betyr at f.eks. vatn og avløp til eit hyttefelt på over 20 hytter ikkje kan etablerast som eit partlag ått av brukarane eller liknande, sjølv om kommunestyret ønskjer det. Dagens rettstilstand er at kommunane står fritt til å godta ikkje-kommunale anlegg som ein del av den lokale sjølvråderetten. Denne retten vil altså no fleirtalet i Stortinget ta frå kommunane. Grunngivinga for forslaget om krav om kommunalt eigarskap til vass- og avløpsanlegga er ei oppfatning om at kommunalt eigarskap vil sikre kvalitet, sikkerheit og langsiktigheit i vass- og avløpssektoren og ei oppfatning om at behovet for kontroll vil vere mindre med kommunalt eigarskap enn med privat eigarskap – noko ikkje alle er einige i. Det er nemleg ei delt innstilling i denne saka. Fleirtalet – regjeringspartia – støttar naturleg nok forslaget og, reknar eg med, vil gjere greie for det, m.a. kvifor kommunalt eigarskap vil medføre betre kvalitet og mindre kontrollbehov. Mindretalet – Framstegspartiet, Høgre og Kristeleg Folkeparti – går derimot imot dette forslaget. Grunngivinga for det er at vi ikkje kan sjå at dette lovforslaget er løysinga på noko som helst. Vass- og avløpsanlegga i Noreg er per i dag mange stader i svært dårleg stand. Enkelte stader er alderen på røyranlegga meir enn 100 år. Fornyingstakta på vass- og avløpsrøyr er på om lag 0,7 pst. og 0,5 pst., noko som betyr at det med dagens tempo vil gå nærare 200 år før ein får skifta ut alle vass- og avløpsrøyr. Det enorme vedlikehaldsetterslepet gir uheldige miljømessige konsekvensar som truleg vil auke i åra som kjem. Kanskje så mykje som 30 pst. av vatnet som renn gjennom vassanlegga, lek ut før det kjem fram. Også avløpsanlegga lek mange stader, og risikoen for at avløp kan trekkje inn og blande seg med drikkevatnet, er til stades. Dette er altså situasjonen i dag. Det er derfor vanskeleg å sjå at ei lovfesting av det som allereie er tilfellet, nemleg hovudsakleg kommunal eigarskap, vil gjere situasjonen noko betre, kanskje heller tvert imot. Det viktige her bør vere korleis leverings- og driftstryggleiken når det gjeld vatn og avløp, kvalitet på tenestene og beredskap, skal varetakast. Det gir dette forslaget ingen svar på. Forslaget legg derimot avgrensingar på kommunanes fridom og svekkjer dermed lokaldemokratiet sine moglegheiter til sjølv å velje gode lokale løysingar og eventuelle samarbeid med private aktørar. I tillegg vil loven truleg medføre eit auka byråkrati for å handsame eventuelle søknader om unntak frå hovudregelen i loven. Framstegspartiet, Høgre og Kristeleg Folkeparti meiner at det derimot er behov for ein heilskapleg sektorlov som tydeleg regulerer ansvarsforhold og rammene mellom tenestetilbydarane og abonnentane, og fremmer derfor forslag om det. Eg antek at også Høgre og Kristeleg Folkeparti ytterlegare vil gjere greie for sitt syn i denne saka. Avslutningsvis vil eg på nytt fremme forslaget, som altså Framstegspartiet, Høgre og Kristeleg Folkeparti står bak, der vi ber om at ein skal fremme ein heilskapleg sektorlov.