Olaf Gjedrem (Kristelig Folkeparti), 1999-12-07:
Det er med stor glede eg registrerer at sentrumspartia har klart å skaffa fleirtal for hovudtrekka i Regjeringa sitt budsjettforslag. Innanfor dei rammene som vart lagde i det sentrale budsjettforliket mellom regjeringspartia og Arbeidarpartiet, har me i kommunalkomiteen gjort nokre mindre justeringar. Alt i alt ser me likevel av innstillinga at me har fått eit resultat som har det meste felles med Regjeringa sitt forslag. Kommunalkomiteen behandlar som kjent ikkje løyvingane til kommunane i statsbudsjettet. Men me registrerer likevel at dei prioriteringane som vart lagde for kommunanes økonomi då me behandla kommuneøkonomiproposisjonen for 2000, er oppfylte. Gjennom budsjettprosessen har me fått mange innspel frå ulike kommunar over heile landet som finn det vanskeleg å få økonomien til å henga saman. Dette bør vera ein tankekross for oss som sentrale politikarar. Dei oppgåvene me pålegg kommunesektoren, bør i større grad vera i samsvar med dei økonomiske ressursane me har moglegheit for å tilføra kommunesektoren. Likevel finn eg det naturleg å understreka Regjeringa sitt mål om å leggja til rette for ein god økonomi i kommunesektoren. Dette må skje innanfor ei ansvarleg ramme for å unngå ein ukontrollert pris-, rente- og lønsvekst. Dersom me ikkje syter for å vera ansvarleg på dette området, vil det føra til ein betydeleg verre situasjon for kommunane. Det er naturleg å nemna at årets rentenedgang åleine fører til at kommunane får minst 700 mill. kr meir å rutta med. I lengda løner det seg derfor å føra ein ansvarleg økonomisk politikk. Eg vil vidare knytta nokre raske kommentarar til forholdet mellom øyremerkte og frie midlar. Vi har alle merka oss at veksten i kommuneøkonomien i all hovudsak kjem i form av øyremerkte tilskot. Dette er ein naturleg følgje av at me held dei politiske løfta som me har gjeve i Stortinget. Me gjennomfører ei storsatsing innanfor eldreomsorga, og me følgjer opp handlingsplanane innanfor helse. Dette har ein biverknad – nemleg auka øyremerking. Det er viktig å presisera at det ikkje er eit mål for sentrumspartia å auka øyremerkinga, derimot har me som eit mål å redusera ho. Derfor har også Regjeringa sagt at dei i den neste kommuneøkonomiproposisjonen vil koma med forslag om innlemming av øyremerkte tilskot i inntektssystemet. Dette vil kunna medverka til å leggja til rette for reelle lokale prioriteringar. Kommunen må få ei friare stilling i høve til økonomi og lov- og forskriftsforpliktingar. Det vil føra til mindre kontroll, frigjering av lokale ressursar og meir lokaldemokrati. Når det gjeld fordeling av skjønnstilskot til fylka, støttar også Kristeleg Folkeparti at det i kommuneøkonomiproposisjonen for 2001 vert ein gjennomgang av retningslinjene for den fylkesvise fordelinga av skjønnstilskot. Det er i det høvet viktig at skjønnsmidlane skal fanga opp spesielle utgiftsbehov som ikkje vert fanga opp av kostnadsnøkkelen. Det kan også vera aktuelt med ei omfordeling av skjønnstilskot mellom fylke der fordelinga i dag gjev uheldige utslag. Det har den siste tida vore ein stor debatt omkring fastsetjinga av dei nye sonene for arbeidsgjevaravgift. Noreg er av EFTA-domstolen pålagd å oppheva differensiering av arbeidsgjevaravgifta overfor enkelte næringar. Om ordninga blir tilpassa EUs reglar for transportstøtte, kan den førast vidare. Ei rekkje faktorar er lagde til grunn for forslaget frå Regjeringa som fører til at 39 kommunar får nedsett arbeidsgjevaravgift, medan 14 kommunar får høgaste avgiftssats. Dei kommunane som har fått høgare sats for arbeidsgjevaravgift, har fått ein sterk auke i utgiftene kombinert med svært knapp tid for omstilling. Kristeleg Folkeparti støttar derfor at Regjeringa i revidert nasjonalbudsjett kjem tilbake til Stortinget med kompenserande tiltak. I budsjettet er det lagt opp til å vidareføra ein offensiv distriktspolitikk. Denne politikken har vist resultat ved at flyttestraumen mot sentrale strøk det siste året er redusert. Det er likevel viktig å halda fram arbeidet for å motverka sentraliseringa som me har sett i landet i den siste generasjonen. Derfor er det positivt at innstillinga legg til rette for framleis å fokusera på sentrale målgrupper som kvinner, ungdom og innflyttarar eller tilbakeflyttarar og satsing på kunnskapsbaserte verksemder. Det er òg viktig å leggja til rette for at kommunane skal kunna konkurrera om å tilby gode levekår. Ein høg grad av sentralisering fører til utarming av distrikta og press på dei meir sentrale områda. Dette fører til auka kostnader i form av høge bustadprisar og dårlegare tenestetilbod i sentrale strøk. Det er derfor viktig også for sentrale strøk at me lykkast i distriktspolitikken. Situasjonen innanfor asyl- og flyktningpolitikken har det siste året forandra seg monaleg. Tilstrøyminga av flyktningar m.a. frå Kosovo har stilt store krav til det norske mottaksapparatet. I tillegg får Utlendingsdirektoratet ansvaret for fleire nye arbeidsoppgåver i 2000, m.a. å intervjua asylsøkjarar når dei kjem, og å leggja til rette for norsk tilknyting til Schengen-samarbeidet. Dette medfører behov for auka løyvingar til UDI. For å få til ein mest mogleg effektiv busetjingspolitikk er det gjort framlegg om å auka integreringstilskotet. I tillegg er det gjort framlegg om at kompensasjonen til vertskommunar med statlege mottakt blir auka med vel 20 pst. Kristeleg Folkeparti støttar vidare forslaget om ei evaluering av asyl-, innvandrings- og integreringspolitikken som skal avdekkja flaskehalsar når det gjeld saksbehandling og busetjing, og sjå på kompensasjonsordningane for asylmottak, busetjing i kommunar, opplæring i norsk for vaksne og situasjonen for einslege mindreårige asylsøkjarar og flyktningar. Me er kjende med at det er eit omfattande arbeid på gang i departementet rundt fleire av desse problemstillingane. Derfor er det viktig at Stortinget får presentert ein heilskapleg gjennomgang av desse vurderingane, slik at målretta tiltak kan setjast i verk for å redusera behandlingstida og få til ei raskare busetjing. Som ledd i arbeidet med å integrera ulike kulturar er det positivt med det initiativet som er teke i Stavanger med å etablera eit internasjonalt hus, der folk i Noreg blir inviterte til å delta i eit breitt samarbeid med tilflyttande nasjonalitetar. Dette er eit godt samarbeidsprosjekt mellom kommunar, organisasjonar og innvandrar- og flyktningmiljøet. Sametinget har det siste året oppnådd auka innverknad og større sjølvstende etter at ein frå 1999 gjekk over til nettobudsjettering. For neste år vil fleire oppgåver bli overførte til Sametinget, m.a. sekretariatet for Samisk utdanningsråd. Kristeleg Folkeparti ser det som viktig at Sametinget blir styrkt som ein viktig aktør i utviklinga av det samiske samfunnet. For å styrkja det samepolitiske arbeidet er det gjort framlegg om å auka løyvinga til Sametinget med 0,5 mill. kr utover Regjeringas framlegg. Når det gjeld bustad og bumiljø, er det òg viktig for Kristeleg Folkeparti at alle skal kunna disponera ein god bustad i eit godt bumiljø. Det inneber god bustaddekning og god bustadfordeling. For å bidra til dette er aukinga i Husbankens låneramme viktig. Denne er auka med ytterlegare 2 milliardar kr for neste år, frå 9 milliardar kr til 11 milliardar kr. I tillegg er aukinga i tilskotet til bustader som følgje av budsjettforliket naturlegvis òg viktig. Det vil leggja til rette for å byggja fleire bustader for studentar og vanskelegstilte og fleire rimelege utleigebustader. I dag har me ca. 6 200 bustadlause, og undersøkingar viser at to tredjedelar av sosialklientane har dårlege buforhold. Dette skulle tilseia at ei målretta og auka satsing frå samfunnet si side i åra som kjem, burde koma desse gruppene i møte. Det er likevel viktig å understreka at det i hovudsak er ei kommunal oppgåve å leggja til rette for bustadbygging og frigjering av tomter. Dette inneber at dei lokale myndigheitene må utarbeida lokale handlingsplanar, slik at den statlege innsatsen på bustadmarknaden lettare kan målrettast. På den måten kan dei som har størst behov, òg få mest hjelp. Det bør i større grad vera ei viktig sak for kommunane, spesielt Oslo, men òg andre storbyar, å leggja til rette for denne satsinga. Med kommunane som aktive aktørar vil staten følgja opp ei slik satsing både på tradisjonell og utradisjonell måte. Utviklinga på arbeidsmarknaden har dei siste åra vore svært positiv. Som følgje av det har talet på arbeidsmarknadstiltak gradvis blitt trappa ned. Enkelte sektorar har den siste tida likevel hatt ei noko anna utvikling. Innanfor olje- og gassverksemda har lågare investeringar ført til færre jobbar i leverandørindustrien. Derfor har det vore nødvendig å auka talet på tiltaksplassar med ei eiga tiltakspakke for desse utsette verftskommuane, slik at sysselsetjinga skal kunna takast vare på inntil ordretilgangen igjen vendar tilbake til denne viktige delen av norsk industri.