Erling Sande (Senterpartiet), 2008-12-02:
Vasskrafta har gjennom dei siste 100 åra betydd svært mykje for norsk velstandsutvikling. Frå vasskrafta har vi skapt industriarbeidsplassar, og energi har gjeve kraft til dei tusen heimar og dermed auka levestandard. Bruk av energi i transport, til varme og til elektriske apparat er svært viktig, for ikkje å seie avgjerande for at dagens samfunn skal fungere. Det er umogleg å sjå føre seg landet vårt i dag utan stabil tilgang på energi. I motsetnad til mange andre land hentar vi mesteparten av denne energien frå fornybare energikjelder, og spesielt frå vasskraft. Dette gjev oss verdfull kraftproduksjon i ei tid då vi veit at utsleppa av klimagassar må ned dersom vi skal unngå dramatiske endringar i klimaet og artsmangfaldet på kloden vår. Komiteen gjev i innstillinga uttrykk for nettopp den verdien som ligg i dei fornybare vasskraftressursane våre, samtidig som ein viser til den verdfulle vassdragsnaturen vi har i landet vårt, og ansvaret vi har for å forvalte denne på ein god måte. Mange av dei store vassdraga våre er allereie utbygde, men samtidig ligg det eit stort uutnytta potensial i opprusting av eksisterande kraftverk og ikkje minst i bygging av småkraftverk og mini- og mikrokraftverk. Delar av dette potensialet held no på å bli utnytta som følgje av at fleire mindre elvar blir bygde ut med mindre kraftverk. Sidan 2005 utgjer ny produksjon frå denne siste gruppa ca. 1 TWh, dessutan vart det gjeve løyve til 0,8 TWh i 2007, og det er meldt og søkt om ytterlegare 5 TWh. Dette er gledeleg, ikkje minst med tanke på kor viktig denne energiproduksjonen er for landet vårt, og kva han betyr for miljøet på sikt. Opprustings- og utviklingsprosjekt i eksisterande kraftverk utgjer også eit vesentleg potensial i åra som kjem. Det har heilt klart vore knytt utfordringar til sakshandsamingskapasiteten i Norges vassdrags- og energidirektorat – NVE – som følgje av den aukande pågangen av nye energiprosjekt. Denne er vesentleg styrkt dei siste åra. Stortingsrepresentantane Ketil Solvik-Olsen, Tord Lien og Kåre Fostervold fremmar i det representantframlegget vi handsamar no, ynske om ein heilskapleg plan for vasskraftsatsing. Eg legg til grunn at andre parti vil gjere grundig greie for mindretalet sitt syn og eventuelle framlegg i innlegga som kjem seinare i debatten. Fleirtalet viser til at Regjeringa har betra rammevilkåra vesentleg for produksjon av ny vasskraft. Ikkje minst fører den auka kapasiteten for sakshandsaming hjå NVE til at stadig fleire prosjekt vil kunne bli realiserte. I framlegget til statsbudsjett for 2009 blir det lagt inn nye 35 mill. kr til sakshandsaming, og totalt vil sakshandsamingskapasiteten i NVE verte dobla sidan 2005. Det er etter fleirtalet sitt syn no fyrst og fremst behov for nye prosjekt som kan framskaffe ny fornybar energi, og ikkje fleire planar. Og det må vere lov å seie at representantar frå Framstegspartiet dei to siste åra har lagt fram forslag i dette huset om planverk for omtrent alt av tiltak ein kan tenkje seg innanfor energisektoren. Skulle partiet fått gjennomslag for denne måten å tenkje på, hadde departementet stort sett vore sysselsett utelukkande som ei planavdeling og ikkje som iverksetjar av viktig politikk for ny fornybar energi-produksjon. Det hadde vore lettare å forhalde seg til konkrete forslag frå partiet. På den andre sida vil eg likevel frå Senterpartiet si side gje ros for at partiet lyftar debatten om vasskraftproduksjon opp – ikkje berre på bakgrunn av den historiske betydinga denne produksjonen har hatt for landet vårt, men fordi det kan sjå ut som enkelte iblant gløymer kor viktig kraftproduksjon er, og fordi verdien av rein kraftproduksjon blir ytterlegare styrkt med klimakrisa som bakteppe. All produksjon av energi fører til inngrep i naturen. Som politikarar er det vår oppgåve å bidra til at vi finn den rette balansen mellom å vareta naturverdiane og samtidig sikre miljøet gjennom produksjon av fornybar energi. Delar av norsk naturvernrørsle ser ikkje ut til å ha fått med seg at produksjon av fornybar energi fører til naturinngrep. Samtidig med at ein kritiserer styresmaktene for ikkje fort nok å leggje tilhøva til rette for auka fornybar energi-produksjon for å berge miljøet, er ein ute og demonstrerer mot om lag alle former for ny fornybar produksjon. Dette heng ikkje saman. Vi må også av og til gjere eit val mellom miljøvern og naturvern. Langs denne konfliktlina er den norske debatten enno ikkje moden. Men kanskje må vi våge å drøfte balanselina mellom naturvern og miljøvern på nytt med bakgrunn i dei klimautfordringane vi står framfor, for det vil i yttarste konsekvens også ramme naturen om vi ikkje klarar å få redusert utsleppa av klimagassar i atmosfæren.