Bård Vegar Solhjell (Sosialistisk Venstreparti), 2016-06-16:
Det er grunn til å forvente fleire innlegg i denne saka, ikkje fordi ho er viktigare enn den samla aktiviteten til Sivilombodsmannen, men fordi ho har vore meir omdiskutert. Eg skal bruke litt tid på saka på vegner av komiteen. Det er etter vårt beste skjønn, som det kjem fram i merknadene, ei svært viktig sak av fleire grunner. Det er det som er bakteppet for at ein heldt eiga høyring i saka, og at vi har brukt ein del tid på ho. For det første er saka viktig fordi det er svært sjeldan at ei særskilt melding frå Sivilombodsmannen når Stortinget. Når Sivilombodsmannen sendte oss den særskilte meldinga, var det ifølgje han sjølv og embetet, som det kom fram i høyringa, fordi dei har oppfatta saka som så viktig at dei ville melde frå om ho. Det kom òg fram av det Sivilombodsmannen sa, at han nok hadde sendt den særskilte meldinga òg utan det direkte ønsket frå Stortinget om at ein godt kunne ta imot fleire særskilte meldingar. Den andre grunnen er at ikkje berre er sakene i meldinga viktige, men det er ei melding som handlar om sjølve fundamentet for Sivilombodsmannens autoritet. Ein samla komité viser i innstillinga til forarbeida til lova om Stortingets ombodsmann for forvaltninga, der det står: «Ombudsmannens eneste reaksjonsmiddel vil være at han gir uttrykk for sin mening om saksforholdet. Og det er en grunnleggende forutsetning for hele ordningen at både klageren og vedkommende forvaltningsmyndighet i allminnelighet vil godta og bøye seg for hans oppfatning. Ombudsmannen skal først og fremst virke gjennom sin sterke autoritet.» Eg understrekar det, for det viser at nettopp saka gjeld sjølve evna Sivilombodsmannen faktisk har til å utføre det mandatet som Stortinget – altså vi – har utstyrt han med. For det tredje gjeld dette to saker som er svært forskjellige. Den eine saka er prinsipielt viktig. Det har betydelege moglege konsekvensar for mange om ein skulle gjere om på saka og forfølgje ho. Det dreier seg om ei lovtolking. På den eine sida er det svært viktig at det Sivilombodsmannen gjer, vert følgt opp. Men det har sjølvsagt betydelege konsekvensar utover saka i seg sjølv. Dermed er det forståeleg at eit departement ser meir nøye på det, og forstår at det har konsekvensar. Den andre saka er sjølvsagt svært viktig for dei involverte. Men ho har ingen store konsekvensar utover si eiga sak. Dermed skulle ein kunne seie at det nok vil vere lettare, med mindre konsekvensar, å følgje opp utsegnene frå Sivilombodsmannen. Men poenget er at sakene i sum er så ulike og dekkjer eit så breitt saksfelt, at ein må kunne seie at det dekkjer ulike slags saker, der det er vanskeleg å sjå for seg ein felles grunngjeving for kvifor ein ikkje skulle kunne følgje utsegnene. Det fjerde punktet er at saka òg er viktig fordi Sivilombodsmannens rolle er særleg viktig i arealforvaltningssaker. Det er, som vi naturlegvis veit, ein betydeleg konflikt og diskusjon rundt forvaltninga av areala våre. Men det er sjeldan slike saker hamnar i rettsapparatet. Som det kom fram under høyringa, er det veldig få som har ressursar til det. Dermed vil det i ein god del tilfelle vere slik at Sivilombodsmannen er den einaste reelle instansen for kontroll med forvaltninga. Så i sum meiner eg at desse fire momenta tydeleggjer at denne saka, utover det vanlege, er viktig, og at det var nødvendig med ei grundig behandling, noko som òg kjem fram i merknadene. Eg vil derfor ta for meg hovudmerknadene, som komiteen – det vil seie i dei fleste tilfella eit fleirtal – har stilt seg bak. Eg reknar med at mindretalet vil gjere greie for sitt syn. For det første seier fleirtalet – alle unnateke Høgre og Framstegspartiet – at det er særleg uheldig om forvaltninga ikkje følgjer utsegnene til Sivilombodsmannen når det gjeld tolkinga av lover Stortinget har vedteke. Det same fleirtalet går vidare med å seie seg uroa over at «Kommunal- og moderniseringsdepartementet held fast på si(…) lovtolking etter at Sivilombodsmannen har kome med sin uttale som tolkar loven annleis». Det er òg sånn at det same fleirtalet meiner at dersom handlemåten til departementet eigentleg uttrykkjer eit politisk ønske om å liberalisere bygginga i strandsona, er den riktige måten å gjere det på å endre lovverket, framfor å utfordre lovfortolkinga til Stortinget. Og ein reagerer på at departementet held fast på si lovforståing, sjølv etter at Sivilombodsmannen ved avsluttinga av saka sa at lovforståinga til departementet ikkje kunne vere riktig. Eit fleirtal i komiteen – denne gongen utan Høgre, Framstegspartiet og Kristeleg Folkeparti – seier òg at det skal svært gode grunnar til for at eit departement skal la vere å ta omsyn til lovfortolkinga til Sivilombodsmannen, og har vanskeleg for å sjå at Kommunal- og moderniseringsdepartementet legg fram ein god nok argumentasjon i dei sakene som Sivilombodsmannen no varslar om. Med dette bakteppet er det at komiteen – denne gongen ein samla komité – gjer noko som nok er litt uvanleg i ein slik sak. Det er ikkje uvanleg at vi minner forvaltninga om at Sivilombodsmannen er tillitsmann for Stortinget, og at det er ei grunnleggjande føresetnad at både klagaren og vedkomande forvaltningsstyresmakt vil føye seg etter ombodsmannen, men det er meir uvanleg at vi vel å fremje eit forslag til vedtak, som lyder: (…) «Stortinget ber regjeringa i styringa av sentralforvaltninga ha som ein føresetnad at ein i alminnelegheit godtek og bøyer seg for oppfatninga til Sivilombodsmannen.» Eg er glad for at heile komiteen har valt å stille seg bak det forslaget, noko eg oppfattar som eit uttrykk for at komiteen i stort deler eit syn på Sivilombodsmannens viktige rolle, og forstår at det er svært viktig at alle delar av forvaltninga faktisk følgjer opp vedtak. Eg trur det har vore viktig å gjennomføre ein grundig prosess i denne saka og at eit fleirtal kjem med den klare kritikken som ein har i saka. Med det anbefaler eg innstillinga til komiteen.