Jon Lilletun (Kristelig Folkeparti), 2001-03-30:
Sjølv om det ikkje høyrer til dagsordenen, vil eg starte med å gratulere statsråden med eit sakleg, godt gjennomarbeidd standpunkt når det gjeld fornyinga av importforbodet som kom i går. Eg vil gje honnør for at han ikkje har gjeve etter for presset frå EU, og at han står på å følgje dei faglege råda. Eg og Kristeleg Folkeparti har kome med kritikk når vi har synst det har vore grunn til det, men eg synest også det er grunn til å gje ros når det er grunn til det. Dei lovendringane vi gjennomfører i dag, er ei oppfølging av det fleirtalet gav uttrykk for i fjor vår, då Stortinget handsama St.meld. nr. 19 for 1999-2000, Om norsk landbruk og matproduksjon. Endringane dreier seg om eigarskap, drift og busetjing på landbrukseigedommar. Den statlege forkjøpsretten vert fjerna. Forkjøpsretten har, som det også har vore sagt før, ført til ei rekkje vanskelege saker og er ikkje lenger eit viktig verkemiddel for å oppnå ein ynskt bruksstruktur. Trass i at ein tek vekk forkjøpsretten, er ikkje det jamgodt med at vi ikkje lenger har verkemiddel for å påverke utviklinga i bruksstruktur og busetnad. Fleirtalet i komiteen legg vekt på at høve til å nekte konsesjon vert styrkt, men på ein måte som tek omsyn til at det skal leggjast meir vekt på busetjing enn før. Der kjøparen har bulyst og vil flytte til eigedommen og forvalte den, skal det leggjast stor vekt på prinsippet om avtalefridom. Landbruket har ei viktig rolle for å halde oppe hovudtrekka i busetjingsmønsteret. I mange bygdesamfunn er landbruket og aktivitet knytt til landbruket heilt avgjerande for busetjinga. Dette er ei av de mange viktige oppgåvene for det multifunksjonelle landbruket. Det er eit mål å sikre lokal eigarskap og busetjing i bygdene, der ressursforvalting og langsiktigheit er til stades i næringa. Det er urovekkjande når halvparten av landbrukseigedommane i enkelte kommunar er eigd av folk som bur utanfor kommunen. Landbrukseigedommar er attraktive som bustad. Dette er ein ressurs lokalsamfunna må nytte med omsyn til å trekkje til seg verksemder og arbeidskraft med kompetanse. Høve til arbeid utanom bruket vil styrkje bruket si rolle som bustad. Dei mindre einingane vil likevel ha for liten verdi og for lite potensial for inntekt til at dette aleine kan trekkje til seg nye eigarar. Kristeleg Folkeparti meiner at det er positivt at omsynet til busetjinga no vert teke med i § 1 i konsesjonslova. Det er viktig at innhaldet i buplikta er avklart. Regjeringa sitt forslag var eit krav om at ein skal overnatte på garden 70 pst. av nettene, med nokre unntak. Saman med Arbeidarpartiet har sentrumspartia mjuka noko opp i dette kravet. Vi har valt ei enklare ordning. Hovudregelen vert at det er krava til registrering av bustad i Folkeregisteret som gjeld, men med høve til særordning for dei som overnattar på bruket meir enn 50 pst. av nettene, men har adresse i Folkeregisteret saman med familien på ein annan stad. Difor har vi noko endra forslag til lovendring både i konsesjonslova og i odelslova. Dette er ikkje fordi vi ikkje er einige i intensjonen i det som var framlegget frå Regjeringa, men fordi at praktiseringa av det ikkje skal føre til at vi svekkjer det som var intensjonen. Og eg trur vi har kome fram til eit godt forslag her. På eitt punkt har vi frå sentrumspartia si side ikkje vorte einige med Arbeidarpartiet. Det gjeld trongen for tydelege reglar om kva det inneber å eige ein landbrukseigedom, og at det skal verte vanskelegare å få fritak for buplikta både i samband med konsesjonssøknaden og i ettertid. Vi meiner fritak for buplikta berre skal gjevast unntaksvis. Ei slik streng praktisering krev klare reglar og kriterium for at dei skal vere føreseielege, utan at ein skal ta vekk høvet til å bruke lokalt skjønn. Vi meiner høve til inntekt utanom bruket er noko det må leggjast vekt på. Då Stortinget handsama St.meld. nr. 19, la eit fleirtal til grunn at det må leggjast til rette for eit endra mønster i omsetjinga av landbrukseiegedommar. For slike eigedommar er bustadfunksjonen ofte langt viktigare enn landbruksdrifta. Endringa i arealgrensene i konsesjonslova og odelslova legg til rette for at eigedommar under 20 dekar i langt større grad kan omsetjast som bustad i staden for som landbrukseigedom. Samstundes er det viktig å understreke, slik det framgår av proposisjonen, at eit av kriteria for konsesjonsfridom ved erverv av jordbrukseiegedom er at ein skal halde jorda i hevd. Eg vonar at dei endringane vi gjennomfører i lova i dag, vil slå positivt ut for mange lokalsamfunn. Ei lang rekkje eigedommar vert no tilgjengelege som bustad – dersom dagens eigar er villig til å selje.