Bård Vegar Solhjell (Sosialistisk Venstreparti), 2013-06-19:
Sidan slutten av siste istid og fram til i dag har mennesket budd og levd i det som i dag er Noreg. For å dekkje eigne og fellesskapet sine behov har vi tilpassa oss barske naturtilhøve, utnytta ressursane og sett spor etter oss i landskapet. Mange av dei spora er i dag viktige kulturminne. Dei utgjer ein viktig del av vår nasjonalformue, og dei representerer verdiar og moglegheiter som framtidas samfunn skal byggje på. Å ta vare på kulturminne er derfor eit framtidsprosjekt. Sjølv om vi ikkje veit korleis framtida vert, veit vi nokre viktige utviklingstrekk som vil prege samfunnet vårt framover. Dette er utviklingstrekk som òg vil påverke viktige kulturminneverdiar. Med det som bakteppe peiker meldinga på nokre viktige strategiske vegval. Det er nå åtte år sidan førre gong Stortinget drøfta ei stortingsmelding om kulturminnepolitikken. Det var ei melding som la vekt på kunnskap, oppleving og bruk, der moglegheiter vart framheva framfor avgrensingar. Meldinga hadde eit høgt ambisjonsnivå og klare mål fram mot 2020. I framtida må fotfestet vise regjeringa kva som så langt er gjort på feltet, korleis vi skal målrette innsatsen dei komande åra, kva som må styrkast, og korleis vi skal forvalte kulturminneverdiane i lys av dei utfordringane vi vil stå overfor i framtida. Ambisjonane og måla frå den førre kulturminnemeldinga skal framleis gjelde, men eg vil understreke at 2020-måla er ambisiøse. Nettopp derfor har det i denne meldinga vore viktig å halde oppe dei ambisjonane og vise korleis vi kan nå dei. I dei to neste tiåra vil befolkningsvekst og urbanisering vere blant dei sterkaste trendane. Tre fjerdedelar av befolkningsveksten vil kome i fire storbyregionar. Dette vil setje press på natur, klimagassutslepp og ikkje minst kulturminne. Bygningar, kvartal og historiske strukturar i byane representerer store kulturhistoriske verdiar. Dei er med på å gi byane særpreg. Dei gir eit stort potensial for verdiskaping og er viktige i eit berekraftperspektiv. For å få til vellykka byutvikling må ein ha både kunnskap om og vilje til å ta vare på og vidareutvikle kvalitetane. Eit anna eksempel er klimaendringane – endringar som på kort sikt vil kunne gjere stor skade på viktige kulturminne. Ei aukande internasjonalisering vil òg prege samfunnet vårt framover. Kulturminne og kunnskap om fortida kan bidra til forståing, identitet og stabilitet i eit samfunn i endring. Rundt om i verda vert kulturminne trua av utbygging, naturkatastrofar og konfliktar. Internasjonalt samarbeid er derfor viktig, og UNESCOs verdsarvkonvensjon er eit sentralt verkemiddel. Når det gjeld forvaltninga av våre eigne verdsarvområde, er det behov for å jobbe vidare med å konkretisere politikken og sikre ei betre koordinering av dei statlege verkemidla. Kunnskap og kompetanse er viktig for å sikre like vilkår for sakshandsaming og ikkje minst for å sikre kulturminneforvaltninga gode styringsdata. Det er avgjerande at kommunar har tilstrekkeleg kompetanse og kunnskap om og engasjement for dei kulturminneverdiane dei forvaltar. Handverkskompetanse er òg avgjerande for å kunne vedlikehalde bygningar og fartøy, og vi foreslår derfor grep i denne meldinga for å styrke arbeidet med kompetanse – ikkje minst handverkskompetanse. Når historia skal forteljast, må heile bildet med. Det er derfor viktig å prioritere heilskaplege kulturmiljø, kulturminne frå krigen og ulike minoritetsgrupper sine kulturminne. Det same gjeld kulturminne som har betydd mykje for mange, som f.eks. skular, samlingshus og arbeidarkulturen sine kulturminne. Det betyr ikkje at alt skal fredast, men eit heilskapleg bilde må ligge til grunn for dei prioriteringane kulturminneforvaltninga gjer. Eigarar og frivillige aktørar tar eit stort ansvar og gjer ein uvurderleg innsats for å ta vare på fredingsverdige kulturminne. Dei spelar ei nøkkelrolle i vernearbeidet. Det er derfor viktig å vidareutvikle og styrke samarbeidet med eigarar og frivillige organisasjonar, og vidareutvikle rutinar for gode, føreseielege og effektive fredingsprosessar. Gjennom smartare måtar å jobbe på og ein meir målretta ressursbruk skal vi verte betre i stand til å forvalte kulturminna som ein viktig ressurs for framtida – ei framtid med fotfeste. I tillegg vil det krevjast at vi fortset den aukinga av løyvingane som den raud-grøne regjeringa har lagt opp til. Så vil eg få kome med eit par kommentarar. Den første er til bildet av at vi har veldig få kulturminne i Noreg. Vi har få slott, men vi har ufatteleg rikdom av kulturminne. For kulturminne er forteljinga om heile vår historie – alle spora vi set etter oss frå vår eigen kultur. Det er nettopp det breie bildet som vi må teikne. Det viser òg kor store utfordringar vi har. Til slutt: Eg kan vere einig i at det er stor merksemd om kulturminne lokalt, og kanskje for lite i denne salen. Derfor vil eg seie takk for sist til komiteen. Eg hadde gleda av å invitere dei til Son, hadde ein gjennomgang av kulturminna der, og tok dei med ut og viste dei ein av dei flotte stadene i Noreg der kulturminne dominerer korleis vi lever i dag.