Magnhild Meltveit Kleppa (Senterpartiet), 2001-03-29:
For Senterpartiet handlar denne saka om kva samfunn vi vil ha, kva verdiar vi vil at samfunnet vårt skal byggja på framover. Vi ynskjer eit næringsliv som har moglegheit til å ta heile Noreg i bruk. Vi ynskjer ein offentleg sektor som òg i framtida tar vare på viktige fellesoppgåver. Det er i dag ein ubalanse mellom dei oppgåvene som skal løysast og den arbeidskrafta som er til disposisjon. Vi veit at det krev innsats, engasjement og kreativitet både frå private og offentlege arbeidsgivarar, frå mange arbeidstakarar og frå styresmaktene, for å lukkast betre enn i dag. Senterpartiet meiner at behovet for arbeidskraft fyrst og fremst skal dekkjast gjennom omskolering og kvalifisering av innanlandsk arbeidskraft og gjennom tiltak som inkluderer fleire og oppmuntrar folk til å stå lenger i arbeidslivet. Aukande konkurranse og press frå marknaden gjer arbeidsmarknaden stadig hardare. Utstøyting frå arbeidslivet er eit aukande problem. For mange yrkesgrupper er no uføretrygding og førtidspensjonering den mest vanlege måten å gå ut av arbeidslivet på. Vi ynskjer ikkje ei utvikling der arbeidsmarknaden vert spalta i eit A-lag, med trygge tilsetjingsforhold, eit B-lag, med kronisk utrygg tilknyting til arbeidslivet, og eit C-lag, som i beste fall har sporadisk tilknyting. Lat meg peika på fire punkt. For det fyrste: Vi veit at det er funksjonshemma som gjerne ville prøva seg i arbeidslivet om moglegheitene var til stades. Utviklinga innan uføretrygdinga er sterkt urovekkjande – særleg at talet unge uføre aukar. Vi gjev Regjeringa ei moglegheit til å setja i verk fleire tiltak frå utjamningsmeldinga, ei utviding av lønnstilskotsordninga, større høve enn i dag til å kombinera arbeid og trygd, større moglegheit for funksjonshemma til å bruka lengre tid for å ta høgare utdanning, større engasjement og betre samordning mellom ulike offentlege etatar, ikkje minst mellom Aetat og trygdeetat. Høyringa, som òg omfatta Funksjonshemmedes Fellesorganisasjon og Velferdsalliansen, streka under behovet for ei meir offensiv haldning for denne gruppa, og òg at det hastar med tiltak. For det andre: Vi veit òg at arbeidsløysa mellom ikkje-vestlege innvandrarar er tre gonger høgare enn elles. Senter mot etnisk diskriminering kom med graverande eksempel som viste at det må takast krafttak både i staten og i privat sektor for haldningsendring, for vilje til å ta folk med etnisk minoritetsbakgrunn som alt er i landet, meir på alvor. For det tredje: Den praksis som no blir etablert på mange arbeidsplassar når det gjeld utstøyting frå arbeidslivet av personar som er pluss/minus 60 år, må motarbeidast. Her trengst ei meir bevisst haldning, òg frå statleg hald. I kjølvatnet av Regjeringa si flaggsak – modernisering og fornying av offentleg sektor – kan faktisk ytterlegare utstøyting verta tilfellet. Det kjem for tida urovekkjande meldingar f.eks. når det gjeld omorganiseringa i Posten BA. Det er nødvendig med ytterlegare stimulering frå statleg hald for at fleire arbeidsgivarar skal sjå verdien av å ta vare på erfaring og kompetanse. For det fjerde: Asylinstituttet skal bestå. Vi meiner likevel at det er behov for ei oppmjuking, større romslegheit overfor personar som alt er inkluderte i det lokale arbeidslivet før dei får svar på sin søknad. Det handlar faktisk om større forståing i kampen mot rasisme, det å opna for at det blir gitt moglegheit for å bli verande for dei som er godt integrerte i eit lokalmiljø med bustad og arbeid. Det er positivt med ei viss utveksling av arbeidskraft mellom land. Det at nordmenn kan reisa ut for å ta seg arbeid og utlendingar kan koma hit for å ta seg arbeid, gir folk nyttig kompetanse, fører til auka kulturforståing og gjer at dei kan tilføra nye impulsar og kompetanse når dei kjem heim. Arbeidskraftinnvandring må derfor byggja på likebehandling av personar frå ulike land og ikkje berre reserverast for statsborgarar frå privilegerte statar innan OECD og EØS-området. Det er behov for å praktisera lovverket meir fleksibelt for arbeidssøkjarar frå land utanfor EØS-området som alt oppheld seg i landet, f.eks. utanlandsstudentar, flyktningar og asylsøkjarar. Storleiken på arbeidsinnvandringa må avgjerast i samarbeid med partane i arbeidslivet. Det er ein føresetnad at norske lønns- og arbeidsvilkår skal gjelda, og krav om norskopplæring må stillast innan bransjar der dette er nødvendig ut frå tryggleiksomsyn. Vi har i dag eit regelverk der det er opning for ei viss innvandring. Eg finn grunn til å be den ansvarlege statsråden syta for nødvendig kompetanse, slik at dei reglane ein har i dag, kan praktiserast med sunt skjønn. Saka om høyonn er sesongarbeid eller ikkje, vart heldigvis løyst. Det eksemplet fortel vel at det allereie er ei opprydding på gang i forhold til nettopp praktisering med sunt skjønn. Det er òg behov for oppmjuking av regelverket. Høgre har tatt viktige initiativ. Vi gir vår støtte til moglegheit til jobbsøking frå Noreg framfor frå heimlandet, til moglegheit for utanlandsstudentar som har studert i Noreg, til å søkja om arbeidsløyve etter same reglar som andre utlendingar, og til forenkling av regelverket. Men vårt ynske er at vi no betre enn vi har klart til i dag, utnyttar den unike situasjonen landet er i i dag, til å inkludera fleire av dei som i dag ikkje har tilknyting til arbeidslivet, og som er i vårt land. Det er mangel på arbeidskraft. Då skulle òg moglegheitene vera langt større for fleire til å bli inkluderte med ein aktiv innsats. Vi vil gi Regjeringa ein sjanse til å koma attende med ei grundigare vurdering av ytterlegare tiltak – langtidsprogrammet er i innstillinga nemnt som eitt dokument. Eg har så vidt hatt moglegheit i dag til å sjå på innsida av det dokumentet som er lagt fram. Eg må seia at eg så langt er overraska over – med det atterhaldet at eg ikkje har lese alle sidene – at Regjeringa i det dokumentet, ut frå det som er sagt i korrespondansen med komiteen, ikkje presenterer fleire tiltak. Det er varsla ein gjennomgang av utlendingslova, som òg skal innebera ei oppmjuking på dette feltet. Det er rimeleg defensivt dersom det er eit utval som skal setjast ned ved årsskiftet 2001-2002 – som så skal arbeida i to år, for deretter å senda eit grunnlag for eit dokument attende til Stortinget – som er løysinga på dei utfordringane som vi står framfor no i dag. Eg føreset at så ikkje er tilfellet. Eg reknar med at vi får ei oppklaring på det punktet frå dei statsrådane det gjeld.