Bård Vegar Solhjell (Sosialistisk Venstreparti), 2014-04-10:
Ei meining eg har høyrt mange, mange gonger – òg her frå Stortingets talarstol – er at kultur er viktig. Eg trur kanskje ikkje det finst ein einaste politikar som aldri har ytra dei orda, sjølv om dei jo djupast sett er meiningslause. Alle kan seie at kultur er viktig. Det er verdas mest kjedelege setning, fordi ho rommar alt og ingenting – «alt» fordi kultur jo er alt det vi menneske bevisst eller ikkje bevisst gjer saman, og «ingenting» fordi kulturen først blir viktig i politikken når han faktisk blir prioritert gjennom våre handlingar. Ingen politikar ville stått på ein talarstol og sagt at «helse er viktig» eller at «skule er viktig». Det ville ha høyrt ut som om vedkommande ikkje hadde noko å kome med. Kunst og kultur er ikkje viktig – det er der. Kunsten er ikkje krydder i livet – den er ein del av sjølve hovudretten. Det må òg vere utgangspunktet for politikken. Kulturpolitikken må vere kjernen i nasjonalpolitikken. Ingen politikar som vil byggje eit betre samfunn for folk flest, skal kunne gløyme kulturpolitikken. Til det er den for viktig for demokrati, for fridom og for samfunnsbygging. Mitt mål er at kulturpolitikken skal få den same plassen i politikken som kunst og kultur har i liva våre. Altfor lenge har det ikkje vore slik, men Kulturløftet gjorde etter mi oppfatning noko med det. Gjennom åtte raud-grøne år har kulturbudsjettet nesten dobla seg. Kulturløftet gjorde òg kulturpolitikk til realpolitikk. Støtte til kultur gjekk føre støtte til andre viktige samfunnsføremål, den vant mange budsjettkampar. Og ikkje minst: Kultur vart løfta opp i politikkens eliteserie på ein annan måte enn tidlegare. Kulturløftet var ei nødvendig vitamininnsprøyting i norsk kunst- og kulturliv. Det var ingen mirakelkur. Eg meiner sjølv at den kulturelle grunnmuren – bibliotek og kulturskular – ikkje i tilstrekkeleg grad vart styrkt. Det er sjølvsagt eit stykke igjen før profesjonelle kunstnarar er i nærleiken av den tryggleiken dei fleste andre yrkesgrupper har i sin kvardag. Ja, sjølvsagt finst det ei rekkje viktige og uløyste oppgåver på kulturfeltet òg etter åtte år med eit viktig kulturløft. Kulturlivet er avhengig av sterke institusjonar, men kulturlivet kan òg bli for institusjonalisert. Kulturlivet er best når dei store vert utfordra av dei små, når eit mangfald av stemmer og ytringar engasjerer og provoserer, og når kunstnarar med ulik bakgrunn og ulike idear har moglegheita til å bli høyrde. Derfor kan det at framtidas kulturløft i endå større grad får eit løft frå botnen, i tillegg til frå toppen, vere viktig. Derfor syntes eg òg at statsråden trefte ganske godt då ho i ein stor tale til Kulturrådet i Bergen nemnde «frihet, mangfold og kvalitet» som tre sentrale stikkord, eller føresetnader, for eit velfungerande kulturliv – og då ho varsla ei fridomsreform for kulturlivet. Ei slik reform skal gje «auka maktspreiing, høgare kvalitet og breiare finansiering av kulturlivet». Sitatet er omsett til nynorsk, må eg medgje. Det er m.a. antyda at Kulturrådet vil få vidare rammer til å omprioritere. Høgre har varsla at dei vil ha færre politiske føringar på institusjonane – utan at det er heilt klart kva for føringar det gjeld. Det er på denne bakgrunnen eg har fremma interpellasjonen som vi diskuterer her i dag. Vi i SV er sjølvsagt einige i at auka fridom og auka mangfald er bra for norsk kunst og norsk kulturliv. Samtidig er vi usikre på kva regjeringa og statsråden eigentleg vil. Det har ho sjansen til å fortelje meir om her i dag. Så er vi òg – med bakgrunn i enkelte signal – litt bekymra for om auka fridom i verkelegheita betyr noka anna. I budsjettdebatten i Stortinget formulerte Thorhild Widvey seg slik: «Jeg mener at et ensidig fokus på tilskuddsnivået gjennom mange år har fjernet oppmerksomheten fra innhold og kvalitet i den offentlige kulturdebatten.» – og denne gangen ikkje omsett til nynorsk. Eg må medgje at eg då tenkte: Ville en helseminister, eller ein samferdselsminister, formulert seg slik? Eg har iallfall ikkje sett at samferdselsministeren f.eks. har sagt at femdoblinga av investeringar til tog, som vi fekk under den raud-grøne regjeringa, har fjerna merksemda på kvalitet i den norske togdebatten. Tvert imot, så trur eg det vert teke for gitt på dei fleste andre felt at kvantitet – økonomiske ressursar – er ein føresetnad. Eg trur vi kan verte einige om at pengar er ein nødvendig – men ikkje tilstrekkeleg – føresetnad for kvalitet. Vegar, lærarlønningar og kreftbehandling kostar pengar, men det gjer òg teaterscener, skodespelarlønningar og musikkinstrument. Om ideen om ei fridomsreform byggjer på føresetnaden om at for stor offentleg støtte til kultursektoren er eit problem for kvaliteten, då er eg bekymra, men om den byggjer på eit reelt ønske om å gjere kvardagen enklare og meir fri for kunstnarar, om å styrkje det frie feltet i kulturlivet og om å inkludere fleire grupper i kunst- og kulturtilbodet, då er eg meir enn klar til å samarbeide om eit slikt løft, for fridom treng vi meir av i norsk kulturliv. For det første treng kulturlivet fridom til å setje kunst føre kommers. Teater, museum, forlag, film og plateselskap med økonomi har fridom og uavhengighet til å våge å satse på dyr kvalitet og ikkje berre på billige kopiar. For det andre treng vi eit fritt kunstfelt – kunstnarar utanfor dei store institusjonane, som tør å satse fritt. Eit viktig verkemiddel for dette er kunstnarstipenda. Ei rekkje framståande kunstnarar har fått og får dei – frå Per Petterson til Mari Boine. Statsråden starta sin karriere med å kutte dei, før ho vart redda av Stortinget. Eg er spent på å høyre om ho vil freiste å kutte dei igjen, for eg er overtydd om at det vil gje mindre fridom for kunstnarane og mindre mangfald for publikum. Viss vi vil finansiere kvalitet, må vi òg vere villige til å finansiere vegen til kvalitet, og den vegen går gjennom kulturskule, bibliotek, kunstnarstipend, utdanningar – alt det som skal til for at nokon til slutt vert store suksesshistorier. For det tredje må vi sikre publikum sin valfridom. Myndigheitene må ta ansvar for å sikre tilbod òg der marknaden er liten, dersom fridomen skal gjelde for alle. Ikkje minst er eg oppteken av fridomen til barna. Tenk for ein fridomsreform det ville ha vore om barn ikkje måtte stå i årelang kø for ein kulturskuleplass, eller møte eit minimumsbibliotek med skrantande hyller. Kanskje kan òg Høgre og SV finne kvarandre i noko – i eit oppgjer med instrumentalisme i kulturpolitikken og i eit forsvar for kunsten i seg sjølv. Eg og SV er òg opptekne av at støtteordningar kan organiserast annleis og mindre byråkratisk, og eg høyrer gjerne meir om kva statsråden tenkjer om det i dag. Mitt spørsmål til statsråden er altså: Kva skal ei fridomsreform innehalde, som heilt konkret kan gje auka fridom til kunstnarar, kulturarbeidarar og publikum? Eg ser fram til debatten om det her i dag.