Heidi Grande Røys (Sosialistisk Venstreparti), 2008-04-03:
Som fleire har vore inne på, er det sånn at ei rekkje tidlegare statsarbeidarar anten ikkje har motteke pensjon eller har fått for liten pensjon. Årsakene til dette er samansette og i hovudsak historiske. Det handlar om lite formålstenlege rutinar knytte til registrering av tenestetid som statsarbeidar. Alle pensjonar vert i dag registrerte i Statens Pensjonskasse på tida for opptening av pensjon, men sånn var ikkje ordninga for statsarbeidarane. Eg og Regjeringa ynskjer å rydde opp i pensjonsforholda for statsarbeidarane, og er glad for ei samla tilslutning til ein auke i løyvinga med 84 mill. kr for inneverande års budsjett. Den tidlegare pensjonsordninga for statsarbeidarar bygde på eit system med eige ansvar for pensjonskrav. Statsarbeidarane på m.a. veg- og kraftanlegg fekk registrert sine arbeidsperiodar i ei arbeidsbok. Arbeidsboka skulle dokumentere retten til pensjon i framtida. Samtidig vart det i forarbeida til lova lagt til grunn at arbeidsgivaren òg hadde ei plikt til å halde oversikt over tenestetida til statsarbeidaren. Desse prinsippa for registrering av statsarbeidarteneste vart haldne ved lag òg etter at ordninga vart teken inn i lov om Statens Pensjonskasse i 1974. Systemet vart halde ved lag fram til 1. januar 1982. Statsarbeidarar som heldt fram i stillinga si utover 1. januar 1982, skulle vidare leggje fram tidlegare tenestetid i arbeidsbøker ved pensjonering. Når det gjeld statsarbeidarane ved dei militære verksemdene, hadde ikkje dei arbeidsbøker. Arbeidsgivar hadde med andre ord det fulle ansvaret for registrering av deira tenestetid. Dei tre militære verksemdene skifta pensjonsordning i 1973, og statsarbeidarane vart flytta over til private forsikringsselskap. I samband med at dei skifta pensjonsordning, sende dei militære verksemdene lister til Statens Pensjonskasse på midten av 1970-talet. Listene gav oversikt over statsarbeidarteneste for dei som då var tilsette, og for dei som hadde slutta tidlegare. Listene vart ikkje registrerte i medlemsregisteret i SPK. Det kom i stand ei ordning der dei militære verksemdene gav melding til SPK når ein statsarbeidar gjekk over på pensjon, og slik fanga SPK opp personar som vart verande i desse verksemdene heilt fram til pensjonering. Eg meiner det er rimeleg at statsarbeidarar frå dei militære verksemdene vert gitt rett til etterbetaling heilt tilbake til 1973, då ein skifta pensjonsordning. Det var på denne tida problema i stor grad kom opp, fordi tilknytinga mellom statsarbeidarane og Statens Pensjonskasse vart svakare. For statsarbeidarar i sivile verksemder var situasjonen ein litt annan: Denne gruppa statsarbeidarar hadde arbeidsbøker. I 1982 vart det etablert sentral elektronisk registrering av pensjonsrettar i Statens Pensjonskasse. Dette omfatta alle medlemsgrupper i Statens Pensjonskasse. Det gjaldt òg statsarbeidarane, for tenestetid frå 1982. Etter kvart starta ein arbeidet med å registrere eldre tenestetid i databasen, og det var då formålstenleg å starte med å registrere pensjonsrettar som var systematisk dokumenterte i det papirbaserte medlemsregisteret i SPK. SPK tok så på midten av 1990-talet initiativ til å hente inn opplysningar frå ei rekkje større verksemder, og fleire verksemder sende òg inn lister over personar med tidlegare statsarbeidarteneste til SPK. Men mange av desse listene var ufullstendige. Arbeidet med å komplettere opplysningane i det elektroniske medlemsregisteret vart i liten grad følgt opp. Årsakene var m.a. ein vanskeleg ressurssituasjon i Statens Pensjonskasse på 1980-talet, og at arbeidet var svært omfattande. I mange tilfelle mangla t.d. fødselsnummer. Det er difor naturleg at statsarbeidarar i sivile verksemder vert gitt rett til etterbetaling av pensjon tilbake til 1. januar 1982. Det er frå den tida opplysningar om statsarbeidarteneste tidlegast skulle ha vore lagde inn i det elektroniske medlemsregisteret. Eg vil minne om at det går fram av stortingsproposisjonen at den enkelte arbeidsgivaren òg hadde eit ansvar for å halde oversikt over tenestetida til statsarbeidaren. Rutinar knytte til registrering av statsarbeidarteneste i statlege verksemder har ikkje vore god nok. Samtidig hadde òg statsarbeidaren sjølv eit ansvar for å fremje sitt krav på pensjon. Det er likevel etter mitt syn ikkje nødvendig å gå inn på ansvarsdelinga mellom dei enkelte statlege arbeidsgivarane og Statens Pensjonskasse, då begge var, og er, ein del av staten. Fokus må no rettast mot å få ei tilfredsstillande ordning for statsarbeidarane, for å rette opp tidlegare behandling av saka. Statsarbeidarsaka er spesiell. Alle pensjonar vert i dag registrerte i Statens Pensjonskasse i samband med sjølve oppteninga, i motsetning til slik ordninga var for statsarbeidarar som ikkje hadde ei tilsvarande registrering av pensjonsrettar. Eg vil òg streke under at dei fleste tidlegare statsarbeidarane faktisk har motteke den pensjonen dei hadde rett på, og til rett tid. Men mitt og Regjeringa sitt mål er no å rydde opp på ein tilfredsstillande måte for dei som ikkje fekk det - den gruppa som til no ikkje har motteke den pensjonen dei har tent opp. Det er sett i gang eit arbeid i Statens Pensjonskasse for å rydde opp i saker knytte til statsarbeidarane, og vi har gjort ei grundig vurdering av ulike omstende i saka i den stortingsproposisjonen som vi behandlar i dag. Det er venta at Pensjonskassa vil vere ferdig med behandlinga av saker knytte til statsarbeidarar med sjølvstendige pensjonsrettar i SPK og saker knytte til ektefellepensjon innan utløpet av dette året. Behandlinga av saker knytte til andre arvingar enn gjenlevande ektefelle og av statsarbeidarar med mindre enn tre års medlemstid i Statens Pensjonskasse vil vi starte opp med så snart råd er, og seinast i 2009. Statens Pensjonskasse har dei seinare åra i stor grad fokusert på kvalitet, og då spesielt i forhold til pensjonsutbetalingar. Eg vil likevel nemne særskilt - og det går òg fram av det fyrste brevet som vi har sendt kontroll- og konstitusjonskomiteen - at det står igjen ein del kvalitetssikring knytt til medlemsdatabasen i Pensjonskassa. Status i dette arbeidet er at Pensjonskassa har kvalitetssikra medlemsdata for nærare 500 000 medlemer. Dette er data knytte til aktive medlemer i Pensjonskassa, som no i hovudsak er ferdig kvalitetssikra. Det som står igjen, er kvalitetssikring av noko meir enn 200 000 medlemer. Dette er i hovudsak medlemer med oppsette rettar, fødde etter 1947. Før arbeidet er avslutta, kan ein ikkje sjå bort frå at det òg i framtida kan kome særskilde problemstillingar i samband med medlemshistorikk og pensjonsutbetalingar for enkelte medlemer eller grupper av medlemer i SPK. Korrekte medlemsdata er avgjerande for korrekt utbetaling av pensjon. Eg vil i samband med dette nemne at departementet tysdag i denne veka fekk informasjon frå Statens Pensjonskasse om at det i kvalitetssikringsarbeidet med oppsette pensjonsrettar er funne særskilde medlemsgrupper som ikkje har motteke den pensjonen dei har krav på. Dette gjeld medlemer med krav på oppsett uførepensjon og oppsett alderspensjon. Førebelse, usikre overslag frå SPK over omfanget av saka tyder på at i underkant av 3 000 medlemer med slike oppsette pensjonsrettar kan ha rett til pensjon frå Statens Pensjonskasse. Når eg seier «oppsette», tyder det at folk har hatt eit arbeidsforhold i staten, men har så gått over til andre stillingar, slik at dei ikkje har jobba i staten når dei har vorte anten pensjonistar eller uførepensjonistar. Eg vil sjølvsagt så snart råd er, kome tilbake til Stortinget med alle relevante opplysningar om saka, inkludert dei budsjettmessige konsekvensane. Det eg opplyser om i dag, er utelukkande på bakgrunn av ei munnleg orientering som eg fekk tysdag. Statens Pensjonskasse har i dag sendt meg ei skriftleg utgreiing i saka, som eg vil bruke til å utforme ei skriftleg utgreiing til kontroll- og konstitusjonskomiteen. Statens Pensjonskasse har som mål at alle dei 3 000 medlemene med oppsette pensjonsrettar får starte sin pensjon og eventuelle etterbetalingar snarast råd er. Alle desse vil no få eit brev frå Statens Pensjonskasse med informasjon og førespurnad om opplysningar, slik at utrekning og utbetaling kan skje. Dette arbeidet vert sjølvsagt gitt høgste prioritet. Eg vil likevel streke under at det er ein vesentleg skilnad mellom statsarbeidarane og medlemer med oppsette rettar. Statsarbeidarane sine pensjonsrettar vart ikkje registrerte tidlegare, og registreringa har vore eit omfattande arbeid. Medlemer med oppsette pensjonsrettar er registrerte medlemer i databasen i Statens Pensjonskasse, og ifølgje Statens Pensjonskasse sjølv har dei fleste òg motteke informasjon frå SPK om sin rett til pensjon. Framtidige alderspensjonistar har vore bedne om å sende inn nødvendig informasjon for oppstart av pensjon. I dei fleste tilfella knytte til oppsett alderspensjon har ikkje SPK motteke den typen relevant informasjon. Når det gjeld oppsett uførepensjon, er det sjølvsagt nødvendig at medlemen gir SPK beskjed om sjukdom. Vidare kan eg nemne at Statens Pensjonskasse har innført eit heilskapleg system for internkontroll og risikovurderingar. Kontrollrutinar knytte til kvalitet i pensjonsutbetalingane inngår som ein del av dette systemet. Eg vil følgje opp vidare behandling av statsarbeidarsakene i Statens Pensjonskasse og medverke til at dei vert behandla så raskt som råd er. Vi vil sjølvsagt òg arbeide vidare overfor Pensjonskassa kva gjeld kvalitetssikringsarbeid og interne kontrollrutinar i etatsstyring av verksemda.