Torgeir Knag Fylkesnes (Sosialistisk Venstreparti), 2019-04-25:
Handelsnæringa er som nemnt den største private næringa i dette landet, med ca. 300 000 årsverk, oppe i nesten 400 000 tilsette. Mange av dei er ufaglærte. Ifølgje prognosar vil rundt 40 000 av dei som jobbar i denne næringa her, på grunn av ulike forhold forsvinne ut av næringa i løpet av dei neste ti åra. Dette er kanskje den næringa der vi ser den teknologiske utviklinga verkeleg kome som eit tog, og det kjem til å ha omfattande påverknad på næringa. Når ca.10–15 pst. av dei tilsette i Noregs aller største næring er i ferd med å forsvinne ut av næringa i løpet av dei neste ti åra, og mange av dei er ufaglærte, står vi som samfunn overfor ei formidabel utfordring. Det regjeringa gjer, er å peike på Lære hele livet, ei melding som kjem i 2020. Det er, så vidt eg forstår, ein generell strategi som bl.a. denne næringa skal nyte godt av, men ho skal altså kome i 2020. Med den erfaringa som Stortinget har med arbeid med meldingar i Nærings- og fiskeridepartementet, kan vi forvente at det vil dryge enda lenger. Vi ventar framleis på ein romstrategi som har vore varsla i fleire år, vi ventar framleis på ei kvotemelding som vi har venta på i fleire år, osv. Det er ei utruleg passiv haldning frå regjeringa med omsyn til korleis ein skal møte den enorme utfordringa dette faktisk representerer. Ein anslår at 40 000 – viss det stemmer, ein antar også i prognosane at talet kan vere enda høgare – vil gå ut av denne næringa i løpet av dei neste ti åra. Veldig mange er ufaglærte, dei har altså ikkje andre stader å gå. Da er spørsmålet: Skal vi sjå på dette som ei stor moglegheit for samfunnet, som vi skal ha både generelle og spesielle tiltak for? Det har vore framheva av både NHO, Handel og Kontor og LO at ein bør ha spesielle program/modular på arbeidsplassen der ein kan lære i jobb for å få seg faglæring og også kunne kome seg vidare inn i arbeid. Det er altfor passivt frå regjeringa, og det synleggjer også dei andre utfordringane vi har som samfunn, når fleire og fleire må skifte beite av ulike grunnar. Så er det spørsmål om organisasjonsgrad. Rett nok anerkjenner regjeringa at det er låg organisasjonsgrad i denne næringa, og at det er eit problem, men problemet er at ein ikkje følgjer opp med tiltak. Ein gjer ingenting progressivt for å gjere noko med den låge organisasjonsgraden. Da er spørsmålet om ein i praksis anerkjenner det uorganiserte arbeidslivet, som jo er ganske nytt frå regjeringas side, og ganske nytt for partane i arbeidslivet. Både arbeidsgivarsida og arbeidstakarsida er veldig opptatt av eit organisert arbeidsliv. Det er overraskande at regjeringa ikkje er det. Vi er i ein situasjon med ei næring med store utfordringar – sjølvsagt også store moglegheiter, for å bruke den typen omgrep – og så held Framstegspartiet eit innlegg som berre handlar om øl på bensinstasjon. Det er spennet i denne debatten. Lat meg også påpeike nokre av forslaga som SV løfter i saka. Franchise: Noreg er – det har vi visst lenge – eit av dei mest liberale landa for etablering av franchise. Det er ei organisasjonsform som er veldig fordelaktig for franchisegivar, og veldig lite fordelaktig for franchisetakar. Det er store hol. Ved tvistar blir ikkje saker behandla i norsk rett viss f.eks. franchisegivar er i utlandet. Det betyr at føresegnene i arbeidsmiljølova osv. ikkje vil bli handterte, fordi dei hamnar i utlandet. Det er eit stort hol som bør anerkjennast i det vidare arbeidet som regjeringa varslar at ein skal gå inn i, for dette undergrev både franchisetakar og tilsettes rettar. Truleg utgjer franchisetakarane dei fleste av dei små og mellomstore aktørane i dette landet. Vi ventar også på ein matsvinnstrategi. Det har Stortinget vedtatt heilt tilbake til 2016 og ved fleire andre anledningar. Vi ventar i spenning på kva som skjer der. Det var Kristeleg Folkeparti som tok initiativ i første omgang. Klimarisiko har også vore peika på av Finansdepartementet, men her føreslår vi å rapportere om det. Det er ikkje noko som regjeringspartia er villig til å gå inn på. Eg berre viser vidare til innstillinga. Eg tar opp forslaga til SV i innstillinga.