May Britt Vihovde (Venstre), 2001-02-01:
Eg vil i innlegget mitt fokusera mest på innhaldet i omsorgstenestene og ikkje så mykje på eldreplanen. Det er rimeleg at me ved inngangen til eit nytt hundreår set søkjelyset på både innhald og kvalitet i omsorgstenestene. Me veit at ein stor del av befolkninga er i dagleg kontakt med omsorgstenesta, og at dei i stor grad er heilt avhengige av den hjelpa dei får. Sjølv om dei fleste får trygg og god hjelp, veit me òg at ein stor del av klagene som kjem inn til fylkeslegane, handlar om menneske som opplever krenkingar. Dette tyder på at helsepersonell ikkje i så stor grad som dei burde, ser brukarane som einskilde individ med ulike behov. I alt omsorgsarbeid er det to faktorar: gjerninga og relasjonen mellom dei to partane. Kari Martinsen har sagt: «Det er på det ordløse plan, gjennom sin holdning, omsorgsgiveren setter tonen på relasjonen og kan gjøre den andres tilværelse truende eller trygg, maktesløs eller horisontutvidende.» Det er ofte på det ordlause planet holdningane våre kjem til syne. Utan merksemd rundt dette kan me ikkje koma dit me ønskjer: at mottakaren av tenestene blir sett i sentrum, og at ein gir mottakaren sin medverknad og sine behov avgjerande vekt. Me har vedteke at alle med langvarige og/eller samansette hjelpebehov skal ha individuelle planar. Desse skal følgja brukarane, same kva teneste eller etat brukaren treng. Det er blitt rapportert at desse planane ofte blir berre dette: planar utan oppfølging. Dette er sjølvsagt ikkje til nytte for brukarane. Det er difor eit viktig arbeid som er sett i gang når departementet nå vil prøva ut ulike modellar for oppfølging. Dette året er FNs år for frivillig arbeid. Det er positivt at Regjeringa vil leggja opp til at det frivillige arbeidet skal stimulerast. Den offentlege og profesjonelle omsorga kan og bør ikkje vera einaste tilbodet. Det frivillige Noreg har ei viktig rolle som uavhengig av offentleg sektor og er ein føresetnad for eit levande demokrati og lokalmiljø med sterke sosiale nettverk. Støtteordningane frå det offentlege må støtta opp under organisasjonane sin fridom og sjølvstende. Store grupper av omsorgsmottakarar som aldersdemente, PU-klientar og psykiatriske pasientar har få eller ingen som snakkar for seg. Her meiner eg dei frivillige som engasjerer seg innan omsorg, har ei stor oppgåve. Eg vil til slutt ta opp personalsituasjonen innan omsorgssektoren. Me har lest at ungdomar no sviktar omsorgsyrka. Dette er sjølvsagt eit stort problem. Det er mange som skal konkurrera om ungdomane framover. Då blir det viktig med rekrutteringstiltak, men minst like viktig blir det å sjå på korleis ein kan halda på – og halda friske – dei me har i arbeid, og dei som ikkje er i full stilling. Det er mange gode tiltak ein kan setja i verk, t.d. kan ein gi betre moglegheiter for etterutdanning. Dette har Stortinget no høve til å gjera noko med i samband med behandlinga av St.meld. nr. 20 for 2000–01, Om korte yrkesrettede utdanninger etter videregående opplæring. Det er òg viktig å sjå på arbeidstilhøve og status når det gjeld omsorgsarbeid. Mange lite flatterande uttrykk blir brukte på folkemunne for å skildra omsorgstenestene, t.d. «omsorgsgetto», «omsorgsreservat» og «omsorgsproletariat». Dette er beskrivande ord som ikkje nett verkar rekrutterande på ungdom i dag. Sidan dei fleste som arbeider innan omsorgssektoren, seier at dei likar arbeidet sitt, må ein kunna finna tiltak som medverkar til at dei blir verande – og då tenkjer eg ikkje på fjerning av kontantstøtta! Dersom kvinner heller vel å vera heime for 3 000 kr månaden enn å arbeida i helsestellet, seier det truleg meir om helsestellet enn om kontantstøtta! Me har altså ein del utfordringar framfor oss. Me byggjer bustader. Sosialkomiteen var i min kommune, Sveio, og såg på det nye omsorgssenteret som er bygt der. Det er eit kjempeflott omsorgssenter, men det hjelper lite dersom det ikkje er eit innhald i dette omsorgssenteret. Det hjelper lite med fine bygningar, fine møblar og einerom dersom ein ikkje har dei varme hendene som er der og gir omsorg. Me ser jo det at denne reforma har kosta Kommune-Noreg ganske mykje pengar i og med at tilskottet frå staten ikkje har dekt dei store utgiftene ein har hatt til sjølve bygginga. Det har vore ein byggjeboom. Og her har me ei utfordring: Me må gi Kommune-Noreg nok midlar slik at dei kan bruka desse midlane til sjølve drifta av dei fine omsorgssentra som nå er under planlegging.