Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2019-12-16:
Bakgrunnen for denne interpellasjonen er at Stortinget har fått fleire rapportar og tilbakemeldingar om at sjuke barn i barnevernet ikkje får den helsehjelpa dei har behov for. Både i barneverns- og helselovgivinga vert det stilt krav til tenestene om å samhandla til det beste for barn og pasientar. Verksemder som tilbyr helse- og barnevernstenester, er pålagde å identifisera særleg risikofylte delar av tilbodet og setja i verk risikoreduserande tiltak om nødvendig. Spørsmålet ein må stilla, er om dette skjer. I eit forskingsprosjekt frå NTNU i 2015 vart det funne ut at om lag 76 pst. av barn på barnevernsinstitusjonar var diagnostiserte med minst ein eller fleire psykiatriske lidingar. Sannsynlegheita for at barn på barnevernsinstitusjonar har behov for psykisk helseteneste, er dermed høg. Dette stiller store krav til kompetanse på institusjonane innan barnevernet. Vidare kom det fram i den same studien at mange ungdomar i barnevernsinstitusjonar har psykiske vanskar dei i liten grad får psykiatrisk hjelp for. Studien viste eit sprik mellom dei helseproblema barna har, og den kompetansen barnevernstilsette har. Det er ikkje krav om helsefagleg kompetanse på barnevernsinstitusjonane. Institusjonane er ikkje utforma for å ta hand om barn og unge med alvorleg angst, depresjon eller andre psykiske lidingar og samtidig alvorlige åtferdsforstyrringar. Det er eit uttalt mål at ingen barn skal veksa opp på ein institusjon, men likevel må barn og unge med behov for døgnbehandling i psykisk helsevern eller i kommunar verta tatt vare på. Talet på døgnplassar til barn og unge i psykisk helsevern er lågt. Tilbodet har gått ned frå 2,8 døgnplassar per 10 000 innbyggjarar mellom 0 og 17 år i 1998 til 2,6 plassar i 2015. Helsedirektoratets rapport om ventetider og fristbrot i spesialisthelsetenesta frå andre kvartal i år viser at talet på døgnopphald vart redusert med 8,3 pst., og at talet på opphaldsdøgn vart redusert med 16,5 pst. Det betyr at den gjennomsnittlege varigheita på døgnopphalda også er redusert. Det betyr at helsehjelpa for barn og unges psykiske lidingar i hovudsak skjer i poliklinikk. Direktøren i Bufdir, Mari Trommald, uttalte til VG den 12. oktober i haust at nedbygging av tilbodet for barn i psykisk helsevern er ei av årsakene til auka bruk av einetiltak i barnevernet. Helsetilsynet leverte i september 2019 ein rapport med tittelen «Når barn trenger mer. Omsorg og rammer.». Helsetilsynet har i denne rapporten fokusert på fire barn med store utfordringar. Det er barn som treng døgnkontinuerleg overvaking og tett oppfølging over lang tid frå barnevern og psykisk helseteneste, og som sjølve ikkje maktar å forstå behovet for psykisk helsehjelp. Det gjeld i stor grad barn som bur på barnevernsinstitusjon. Tilsynssaker har vist oss at dette i fleire tilfelle har enda med katastrofe – og det er ikkje mitt ord, det er det ordet Helsetilsynet bruker sjølv. Dei skriv også: «Helsetilsynet kan pr. i dag ikke se at vi har et velfungerende tiltak som med stor grad av sannsynlighet vil lykkes med å gi disse barna god og forsvarlig omsorg. Det mangler et tverrfaglig sammensatt tiltak med felles ansvar som eksplisitt har denne gruppen barn som sin målgruppe. Det mangler tiltak som har tilstrekkelig tilgjengelighet, kompetanse og nødvendige juridiske rammer for sin virksomhet.» I nokre av tilsynssakene stilte både tenestene sjølve og Fylkesmannen spørsmål ved om ein barnevernsinstitusjon var det rette tilbodet til barn med så store omsorgs- og behandlingsbehov. Og i rapporten står det at Fylkesmannen «er bekymret for at alvorlig syke barn og unge får opphold på barnevernsinstitusjoner når de i realiteten har behov for et mer omfattende psykiatrisk tilbud». Vidare står det: «I noen av sakene unnlot barnevernstjenestene å søke om eller å klage på avslag om langvarige innleggelser i psykisk helsevern for barna. Begrunnelsene for dette var oppfatninger i tjenestene om at det ikke nyttet fordi døgnplassene til barn var få eller ikke fantes, og at det ikke var «mulig» med langtidsopphold i psykisk helsevern for barn. Dette kom i tillegg til at tilbud om poliklinisk psykisk helsehjelp ikke ble gjennomført fordi barnet i flere tilfeller motsatte seg hjelpen.» Helsetilsynet såg vidare «eksempler på at barna ble avvist fra psykisk helsevern når det gjaldt mulighet for langtidsinnleggelse til tross for at alle tjenestene var enige om at det var det som var det riktige tilbudet.» Helsetilsynet skriv også i rapporten om dei to nye barnevernsinstitusjonane der barn også skal få helsehjelp frå psykisk helsevern. Men ifølgje Helsetilsynet kan dei ikkje sjå, slik dei les målgruppebeskrivinga, at desse to institusjonane ville gitt barna omtalt i tilsynsrapporten tilstrekkeleg oppfølging. Helsetilsynets gjennomgang har altså avdekt forhold som har betyding for sikkerheita og kvaliteten i barnevernstenesta og helsetenesta. Dei peiker på «en gruppe barn som vi ikke kan se at har et forsvarlig tjenestetilbud, og hvor regelverket ikke er tilpasset barnas behov for ivaretakelse, omsorg og behandling.» Statens helsetilsyn vel i rapporten å peika på område dei som tar avgjerder, bør vurdera å setja i verk tiltak – altså eit råd til politiske myndigheiter. Barne- og familiedirektoratet og Helse- og omsorgsdepartementet vert bedne om følgjande: «Vurdere å etablere et eget type tiltak forankret i egen lov for denne mest utsatte gruppen barn i barnevernet som rapporten omtaler. Fokus bør være på tydelig regelverk og rammer, riktig og tilstrekkelig kompetanse og stabile institusjonsplasser der barnet kan bo så lenge det har behov for det.» Så vil eg ta opp at eg har fått innspel frå fleire mødrer i Stavanger-området, som eg veit også har vore i møte i departementet. Det er mødrer til jenter som har vorte alvorleg psykisk sjuke. Ingen har utsett barna for omsorgssvikt. Dei skriv: Tenk deg at barnet ditt, eller eit barn du kjenner, har vorte utsett for overgrep eller eit anna traume og vert veldig sjukt – så sjukt at ein får alvorlige psykiske lidingar, vert deprimert, suicidal. Tenkjer du då at barnet ditt skal få den behandlinga det treng, i ein barnevernsinstitusjon når ein i realiteten treng helsehjelp? Ville du tenkt det same dersom barnet ditt vart alvorleg kreftsjukt og trong døgnbehandling på ein sengepost? Ville du tenkt at kommunen skulle løysa det? Ville du tenkt at eit barn med autisme eller ei psykisk utviklingshemming skal få omsorg og hjelp på ein barnevernsinstitusjon sjølv om det ikkje ligg føre omsorgssvikt? I Stavanger finst det ifølgje desse mødrene ikkje behandlingstilbod i psykiatrien til barn mellom 13 og 18 år. Det finst berre akuttilbod. For vaksne finst det behandlingstilbod. Det som skjer for dei sårbare barna, er at barne og ungdomspsykiatrien, BUP, kontaktar barnevernet når den akutte fasen er over. Så vert det anbefalt at det sjuke barnet vert sendt til opphald på barnevernsinstitusjon. For foreldre som kjempar sitt livs kamp for det sjuke barnet sitt, og som er i ei krise, vert dette ei tilleggsbelasting, ifølgje mødrene, i tillegg til at barnet ikkje får nødvendig helsehjelp. 60 pst. av kommunane i landet rapporterer at psykiske helseplager blant barn og unge er den største utfordringa dei har i folkehelse- og førebyggingsarbeidet, mens berre vel 30 pst. oppgir at dette var blant områda der kommunane hadde sett i verk flest tiltak. SINTEF-rapporten om kommunalt psykisk helse- og rusarbeid frå 2018 viser at tilbodet til barn og unge med alvorleg sjukdom er dårlegare enn til vaksne. Kommunane rapporterer at dei mest alvorleg sjuke barna og ungdomane har det dårlegaste tilbodet. 67 pst. av kommunane vurderer ikkje tilbodet sitt som godt eller svært godt for barn og unge med alvorlege langvarige lidingar. Dette viser at det er eit stort behov for ei utbygging av tenestetilbodet til barn og unge med psykiske plager og lidingar. Eg meiner vi ikkje kan akseptera at dei mest sårbare barna våre har det dårlegaste tilbodet. Spørsmålet mitt er: Kva gjer regjeringa for å gi sårbare barn i barnevernet rett helsehjelp? Vil regjeringa stoppa nedbygginga av barne- og ungdomspsykiatrien? Og kva vert gjort for å sikra eit forsvarleg tilbod i kommunane til alvorleg sjuke barn?