Bård Vegar Solhjell (Sosialistisk Venstreparti), 2015-04-14:
Det er kanskje på sida av vanleg kutyme å gje heilt umotivert skryt, men dette er ei veldig god stortingsmelding – det vil eg seie. Det er heilt sikkert fordi mange dyktige tenestemenn og -kvinner i Utanriksdepartementet har laga henne, men det kan òg hende at utanriksministeren og resten av den politiske leiinga har gjeve positive bidrag. Det er eit gode at vi kan formulere politikk på ein så pass konsistent og god måte. Eg synest òg innstillinga viser at det er brei einigheit. Det er ein del enkeltspørsmål som det ikkje er einigheit om, men i det store biletet er dei mindre enn dei store tinga som det er einigheit om. Difor skal eg bruke ein litt annan inngang til mesteparten av innlegget mitt. Problemet med norsk menneskerettspolitikk går jo ikkje på ueinigheit om sjølve politikken, men på visse sider ved praktiseringa av han ute i verkelegheita, og då er det tre forhold eg synest er viktige. Det første har litt med meldinga og innstillinga å gjere, og det er kanskje på det punktet eg eigentleg er mest kritisk. Det har vore teke opp av fleire talarar. Dei ulike menneskerettane som ofte vert kategoriserte som sivile, politiske, kulturelle, sosiale og økonomiske, er ein del av ein heilskap, ikkje ein konstruksjon, fordi ulike sider ved samfunnet heng saman, og når det gjeld alle kjende gjennombrot for rettar eg kjenner til, så har det vore eit samspel mellom dei. La meg eksemplifisere. Det er ikkje slik som enkelte hevdar, at økonomiske og sosiale rettar, likskap, utvikling av rettar knytte til helse, osv. kjem av seg sjølv ute i verda. Dei har som oftast vorte drivne fram av menneske som har hatt organisasjonsfridom, ytringsfridom, trusfridom, evne til å drive igjennom og setje makt bak krava sine og gjennom det skape jamnare fordeling, arbeidsplassar til fleire, tryggleik for fleire og økonomiske rettar – altså at det sivile og det politiske har støtta opp under det økonomiske. Men sjølvsagt òg motsett: Der ein har klart å få den vesentlege framgangen, har det òg vore ein nødvendig del av den sivile og politiske framgangen – at utdanning gjeld alle, at helse er, som Marit Nybakk sa, på eit slikt nivå at dei fleste kan overleve og vekse opp. Det er altså eit integrert samspel. Det er bl.a. det som er historia bak dei store framstega for menneskerettane som er gjorde i Noreg – eit samspel mellom eit breitt sett av ulike typar rettar. Og det er òg det som er historia bak dei enorme framstega i nyare tid som vi kan sjå i ein del land rundt omkring i verda. Brasil er eit eksempel. Det er kanskje ingen land som har hatt meir imponerande økonomiske framsteg dei siste 20–25 åra enn Brasil – 25 pst. var under fattigdomsgrensa i 1990, 3 pst. i dag. Men historia om det heng òg tett saman med eit politisk gjennombrot, der ein fekk ytringsfridom, der folk kunne streike, der politikarar kunne stille til val, der media vart sleppte fri, i eit samspel mellom store økonomiske og helsemessige framgangar. Det andre er korleis vi møter dilemma ute i verkelegheita med politikken vår. Det er den verkelege utfordringa i norsk menneskerettspolitikk. Det er den som viser seg når vi skal prøve å reparere forholdet vårt til Kina og får besøk av ein tibetansk leiar. Det er den som viser seg når bloggaren Raif Badawi vert piska og vi må ta stilling til korleis vi skal handtere det. Det er den vi møter i samband med engasjementet til norske selskap i utlandet, det er den som viser seg når vi skal vekte kor mykje menneskerettar betyr, og kor mykje ressursar vi legg i faktisk å gjere noko med det i land vi er engasjerte i. Eg er absolutt imot den linja at Noreg ikkje skal vere i land som bryt menneskerettane grovt. Det er klart vi må vere der, akkurat som land som bryt menneskerettane grovt, må vere med i FNs menneskerettsråd dersom det skal gje meining. Men om vi er villige til å ta i bruk incitament, setje makt bak krava i avgjerande situasjonar – det er den største menneskerettsdebatten. Det tredje poenget mitt vil eg kaste som ei utfordring til regjeringa: Verda treng sårt leiarar i ei rekkje store menneskerettssituasjonar som no er under oppsegling. La meg berre nemne eitt: flyktningkatastrofen vi ser er under oppsegling i Syria, situasjonen i Middelhavet. Leiarar i globalt menneskerettsarbeid òg når det er litt tøft – det treng vi verkeleg.