Bård Vegar Solhjell (Sosialistisk Venstreparti), 2016-06-08:
Det seiest ofte i debatten om kriminalitetsbekjempande verkemiddel versus personvern at det er ei avveging mellom tryggleik og fridom. Til ein viss grad kan det vere riktig, men eg vil seie at det òg er ei avveging mellom tryggleik og tryggleik. På den eine sida er det svært viktig for samfunnet at politiet har tilgang på gode metodar for å kjempe mot kriminalitet, både kriminalitet som tek nettet i bruk som verkemiddel, og kriminalitet som faktisk vert utført der. Der må vi rekne med at det vil verte ei rask utvikling som vil utfordre oss og gjere det nødvendig å ta nye debattar om verkemiddel. På den andre sida er det slik at nøyaktig den same teknologiske utviklinga flyttar menneskes daglege aktivitetar og virke og privatliv ut på nettet. Nøyaktig den same utviklinga som grunngjev desse forslaga, aukar behovet for tryggleik rundt dei daglege aktivitetane våre, som no finst der akkurat som dei finst på fysiske stader. Difor har ein dei avvegingane. I debattane om kriminalitetsbekjemping og personvern vert det av og til sagt at dersom ein ikkje har noko å skjule, har ein heller ikkje noko å frykte. Men vi har alle noko å skjule. Det er faktisk bra å ha noko å skjule. Det er eit teikn på at ein har eit liv og dessutan sosial intelligens nok til å forstå at ein har noko å skjule. La meg bruke litt tid på det. Ein del av tinga som vi har å skjule, er det ikkje nødvendigvis så moralsk høgverdig eller viktig for samfunnet at vi skjuler. Det kan berre vere at vi av private grunnar ønskjer å skjule det. Det er viktig nok, vil eg seie, for integriteten vår. Men andre ting av det vi skjuler, er ting som det er ganske viktig for samfunnet at vi kan gjere skjult. Viss ein f.eks. har ein sjukdom som ein helst ikkje vil at det offentlege skal vite om, men det er veldig viktig at ein kan kommunisere godt med legar – at ein til nokre utvalde kan kommunisere om han – så er det viktig for samfunnet at ein kan halde det relativt privat. Eller viss nokre er i ein situasjon i løpet av livet der dei må kontakte eit krisesenter, er det viktig at dei kan gjere det utan at det vert kjent, for det er meir sannsynleg at dei gjer det då, enn om dei fryktar at det kan verte offentleg kjent. Eller om ein har ein uønskt graviditet som svært ung, eller har kontakt med psykolog eller på andre måtar gjer ting der ein har eit ønske om privatliv rundt det og ikkje vil at det skal kome på avvegar, er det kjempeviktig for samfunnet at flest mogleg nyttar seg av den moglegheita. Då snakkar vi ikkje berre om personvern eller at vi skal avvege ulike former for overvaking og registrering og bruk av metodar mot fridom, men òg mot den digitale tryggleiken for den enkelte. Behovet for digital tryggleik kjem til å auke massivt, og han liknar på den tryggleiken vi er opptekne av å oppleve i vårt fysiske daglegliv. Heldigvis har ein dei seinare åra vorte langt meir merksam på dei dilemmaa og avvegingane som følgjer av dette, og ein har fått ei langt større innsikt i at det faktisk er avvegingar og problematiske sider ved det. Delar av komitéinnstillinga viser det. Det arbeidet som har vorte gjort her, og den offentlege debatten viser det. Eg merkar meg at representanten Leirstein derimot sa han aldri hadde vorte kontakta av nokon som hadde bekymringar for slik metodebruk. Så kan eg kanskje leggje til at eg mistenkjer at representanten Leirstein ikkje er den første ein ringjer til viss ein har bekymringar rundt personvern. Viss det er slik han møter vanskelege, prinsipielle avvegingar, trur eg han kan gå lykkeleg gjennom livet utan å vite at dei eingong eksisterer. Sjølv opplever eg å verte kontakta av folk med heilt forskjellige standpunkt og veldig sterkt engasjement. Det er reelt problematiske avvegingar vi snakkar om. Dette er bakteppet for at SV vil støtte ein god del av forslaga som regjeringa har lagt fram om forsiktige utvidingar av måten politiet kan ta i bruk metodar for å kjempe mot kriminalitet på. Men det er òg bakteppet for at vi i dag vil stemme mot å gje høve til ein heilt ny metode, nemleg dataavlesing til bruk. La meg kort forklare det bakteppet meir presist. For det første er det ein metode, som representanten Nybø på eit veldig presist vis beskreiv, som er svært inngripande for enkeltmennesket – meir enn det vi er vande til i den fysiske verda, vil eg seie. Vi føretek oss ting som ikkje eingong har kome heilt til tankestadiet. Det vil ein kunne avdekkje, og ein kan ikkje fjerne det etter at det har lege der uavklart. For det andre gjev det svært mykje tilleggsinformasjon. Digital kommunikasjon har det ved seg at han heile tida involverer ulike menneske. Skal ein kome til han, vil han gje mykje informasjon om enkeltpersonar som kanskje ikkje viser seg å vere skuldige eller mistenkte i det heile i kriminalitet, og om andre som kommuniserer med dei. Den tilleggsinformasjonen er problematisk. For det tredje trur eg vi må leggje til grunn at det vil vere eit sterkt ønske om å utvikle og utvide tilgangen til å bruke dette verkemiddelet når det først er teke i bruk. Det viser erfaringar frå liknande debattar. Eg set pris på at komiteen har auka terskelen for kva for type kriminalitet det skal brukast mot, men eg synest ikkje at nivået av bekymring som Arbeidarpartiet og Senterpartiet uttrykkjer, er heilt i samsvar med korleis dei til slutt konkluderer i saka. Eg trur ikkje vegen er så veldig lang før vi er omtrent der regjeringa har føreslått – kanskje utover det – om få år. For det fjerde: Den største personvernutfordringa er eigentleg ikkje dei enkelte vedtaka her. Eg meiner at dataavlesing isolert sett ikkje er i nærleiken av å ta oss frå eit trygt, godt samfunn over til eit overvakingssamfunn. Den største utfordringa er summen av ei rekkje enkeltforslag på eit breitt spekter av ulike felt i samfunnet. Det er like stor grunn til å vere bekymra når ein ser på helse, på samferdsel og på utdanning, som når ein ser på justisfeltet. I sum flyttar det grensene og reduserer den enkeltes digitale tryggleik betydeleg. Difor har SV tidlegare føreslått å setje ned ein overvakingskommisjon som kan sjå sektorane i samanheng, gå breitt gjennom korleis biletet er når det gjeld summen av registrering og overvaking, og foreslå nye tiltak og kanskje prinsipielt gå gjennom nokre grenser vi bør setje. Det er òg difor vi foreslår saman med Venstre at vi skal gjere ei grundig evaluering og gjennomgang av bruken av dataavlesing innan fem år. Ingen av våre parti sit i komiteen, men eg er av den oppfatninga at dette burde vere eit forslag som kunne få brei støtte her i salen, uavhengig av korleis ein ser på det. Det er ein ny metode som det vert opna for å ta i bruk. Det vil vere klokt om ein alt no fastset at vi skal ha ein grundig gjennomgang då, og han skal kome til Stortinget. Fem år er såpass lang tid at det er mogleg å vinne nokre erfaringar utan at noko har sett seg så mykje at ein ikkje kan diskutere det på nytt. Som eg sa, vil vi òg stemme for ein del av dei metodane som det vert opna for å ta i bruk. Vi vil i tillegg stemme for dei forslaga som Arbeidarpartiet og Senterpartiet har fremja – det same som representanten Nybø var inne på. Vi vil gå imot nokre andre forslag. Eg vil først og fremst nemne det Metodekontrollutvalet åtvara imot, nemleg å ta i bruk førebyggjande overvaking når det gjeld planlegging av terror. Det synest vi òg er å gå over ein terskel vi ikkje ønskjer å opne for å gå over no. Vi er òg kritiske til senkinga av terskelen for romavlytting som ligg i forslaget her. La meg avslutte med at det trass alt er gledeleg at forslaga har ført til relativt mykje offentleg debatt med mange gode artiklar og oppslag som problematiserer saka. Eg synest òg at det har vore ein del gode innlegg i denne debatten. Der vi ikkje er enno, er at fleire parti er villige til å ta konsekvensen av bekymringane sine og ta dei eit hakk vidare – frå bekymring til faktisk å gå djupt inn i korleis dette flyttar grensene ikkje berre for fridomen, men for den digitale tryggleiken vi kan oppleve.