Ingmar Ljones (Kristelig Folkeparti), 2003-03-25:
Stortinget behandlar i dag ei miljøsak som vil ha direkte konsekvensar for komande slekter. Vi kan i dag gjennom vedtak og føringar sikra at generasjonane etter oss kan få gleda av å ha tilgang på produkt frå havet som ikkje er forureina, og at den fine jamvekta som må vera i næringskjeda i havet, kan haldast oppe. Reint og rikt havmiljø gir oss tilskunding til å fremja havbruk og hausta av ressursane i havet. Det er difor svært tilfredsstillande å oppleva at Samarbeidsregjeringas visjon om å sikra eit reint og rikt hav slik at framtidige generasjonar skal kunna hausta av dei rikdomane som havet gir, blir støtta av eit breitt fleirtal i Stortinget. Det er fleirtal for å utvikla verktøy og prosessar som kan leggja grunnlaget for ein langsiktig og heilskapleg politikk for trygging av hav- og kystmiljøet. Det inneber at vi skal ha ein politikk der summen av all påverknad av havmiljøet blir vurdert i samanheng og blir basert på kunnskap om strukturar, verkemåte og tilstand i økosystema. For å nå desse måla må framtidig forvalting vera økosystembasert og sektorovergripande. Dette er utfordrande, og det vil krevja at statlege, regionale og lokale styresmakter, næringslivet og ulike organisasjonar – som næringsorganisasjonar, miljøvernorganisasjonar og andre frivillige organisasjonar – er aktørar og partnarar i dette viktige arbeidet. Noreg har lange tradisjonar for å utnytta dei rikdomane som havet gir. Fisken i havet har gjennom alle år vore ei viktig næringskjelde, og ressursane i havet har gjennom fleire hundre år vore ei kjelde til verdiskaping langs kysten. Men nye fangstmetodar, ei opnare verd med meir transport på kjøl og større mengder skadeleg utslepp enn det havmiljøet kan tola, har ført til at vi står i fare for å forstyrra den naudsynte balansen i havet som trengst for å oppretthalda matressursane i havet. Nordsjøen, Norskehavet og Barentshavet er mellom verdas mest produktive havområde, og vi har store utfordringar i høve til berekraftig forvalting av dei marine ressursane våre. Vi må føra ein målmedviten kamp for å redusera skadeverknadene av introduserte arter og av oljeforureining frå operasjonelle og akutte utslepp frå petroleumsverksemd, skipstrafikk og landbaserte forureiningskjelder. Øydeleggjande miljøgifter i norske havområde har for ein stor del også kome med luft- og havstraumar etter utslepp i andre delar av verda. Difor trengst det internasjonalt samarbeid og overvaking. For å lukkast med å stogga tilførsla av miljøgifter er det viktig å finna løysingar på internasjonalt nivå, som eg nemnde. Vi treng m.a. ei internasjonal satsing for å stogga straumen av radioaktivt avfall frå Sellafield. Som kjent ligg det føre planar om å frakta store mengder råolje med tankskip frå Nordvest-Russland langs Norskekysten, og denne frakta vil representera ein miljøtrussel ved eventuelle akutte utslepp frå supertankarar av storleik over 200 000 tonn. For å møta denne utfordringa har Regjeringa teke initiativet til ein heilskapleg forvaltingsplan for Barentshavet, der omsynet til miljø, fiskeri, petroleumsaktivitet og sjøtransport skal vurderast samla. Ein slik plan vil seinare kunna leggja grunnlaget for tilsvarande forvaltningsplanar for Norskehavet og Nordsjøen. Det er gledeleg at Stortinget støttar dette framlegget. Energi- og miljøkomiteen var for to veker sidan på reise på Kola, noko fleire allereie har nemnt. Vi vitja m.a. Andrejevabukta og fekk orientering om dei enorme mengdene radioaktivt avfall som er lagra der. Dette avfallet har blitt frakta dit med båt – det var tidlegare ikkje veg til dette området – og ligg heilt nede ved stranda. Det er langtfrå skikkeleg sikra, og strålingsverdiane frå anlegget er så høge at det er helsefarleg å opphalda seg over tid i nærleiken av deponia. Vi fekk opplyst at det lagra radioaktive avfallet tilsvarar ca. 900 gonger meir enn utsleppa frå atomkraftverket i Tsjernobyl – det var den eine parameteren – eller, som nemnt tidlegare, ca. 5 000 gongar større strålingseffekt og fare enn den frå Hiroshima-bomba. Andrejevabukta ligg ikkje langt frå grensa mot vårt eige land. Sjølv om det i kystline er lenger, ligg ho i luftavstand ca. 50 km frå grensa mot Noreg, mot Finnmark. Difor er det så viktig å kunna føra vidare både norsk og internasjonal innsats for å rydda opp i denne tikkande, livstrugande bomba som det radioaktive avfallet representerer. I tillegg kan forureina sigevatn frå deponiet som ligg heilt ned mot fjæresteinane, både på kort og på lengre sikt øydeleggja næringskjeder og matressursar i Barentshavet. Og ingen kjenner tidsperspektivet for når dei radioaktive stoffa kan bli nedbrotne. Vi treng å ha ekstra fokus på forureininga i nordområda. Eg er glad for at vi i dag får stadfesta at fleirtalet på Stortinget er samd i at det må visast ekstra varsemd når det gjeld utslepp frå land, frå skipstrafikk og frå petroleumsverksemd. Vi må ikkje stilla oss i den situasjonen at vi øydelegg ressursar kanskje for all framtid, berre for å få ut olje- og gassressursar for 100 år framover. Det er rekna med auka transport av ulike petroleumsvarer langs kysten. Ikkje minst gjeld dette transport av olje frå Russland og i samband med Snøhvit-feltet. Regjeringa gjer framlegg om ulike tiltak for å møta dette trugsmålet. Mellom anna er utviding av territorialfarvatnet frå 4 til 12 nautiske mil eit tiltak som Kristeleg Folkeparti meiner er svært viktig. Denne endringa vil føra med seg at norske styresmakter får høve til å peika ut seglingsleier i større avstand frå kystlina. Dette vil kunna førebyggja skadeomfang ved eventuelle forlis eller akutte utslepp av forureining. Arbeidet med å etablera førehandsvarsling av transport av farleg gods og for å styrkja den maritime trafikkontrollen og overvakinga vil vera viktig for å sikra vårt felles havmiljø. Eg vil med stikkord nemna ulukkene med «John R» og «Green Ålesund», og no sist haust ulukka med «Prestige» på spanskekysten då hauststormane herja som verst. Det fortel kor avgjerande det er å få god overvaking, klårgjering av ansvar, beredskap og tilstrekkelege ressursar til bergingsaksjonar når det måtte vera nødvendig langs kysten vår. Nokre av fjordane våre er sterkt forureina, og det er fleire stader restriksjonar på å bruka fisk og skaldyr frå ein del fjordar og strandområde langs kysten. Det har i lang tid vore sleppt ut miljøgifter langs kysten og i fjordane, og desse ligg til dels lagra i sediment. Det er viktig at vi tek tak i denne problemstillinga og skaffar oss oversyn over kva omfang det er snakk om. Det er viktig å vita kva ein skal gjera med desse sedimenta. Det kan kanskje vera meir skadeleg å røra dei, altså forsøkja å fjerna dei, enn å dekkja dei til. Slik opprydding vil uansett kosta pengar. Difor er det viktig at vi vinn erfaring med ulike metodar for å rydda opp i desse sedimenta. Samarbeidsregjeringa har lagt fram ein heilskapleg strategi for arbeidet med å fjerna forureininga frå sedimenta. I dette arbeidet er det viktig at ein går fram steg for steg, vinn røynsle og på den måten kjem fram til samla tiltak for å kunna redusera forureininga. Prinsippet om at forureinar skal betala, er lagt til grunn. Men det kan til tider vera vanskeleg å finna ut kven som eigentleg har forureina, eller dei er for lengst borte. Difor må det vera eit statleg ansvar å følgja opp i dei høva. Det overordna målet med vedtaket i samband med denne meldinga er at vi gjennom praktisk handling skal leggja grunnlaget for eit reint og rikt hav. I tillegg til naturgitte endringar skjer det store menneskeskapte og menneskeinitierte endringar. Her ligg altså dei store utfordringane. Vi må etablera rammevilkår som gjer det mogleg å balansera næringsinteresser i tilknyting til fiskeri, havbruk, sjøtransport, i forhold til utslepp, frå land og luft til sjø- og petroleumsaktiviteten. Av omsyn til skaparverket og komande slekter må vi leggja føre var-prinsippet til grunn, og i tillegg systematisk redusera dei forureiningane som allereie er i havet, og som går ut over berekraftig utvikling.