Magnhild Meltveit Kleppa (Senterpartiet), 2004-02-06:
Senterpartiet deler i all hovudsak saksordførar sitt syn når det gjeld det skiljet som han trekte opp mellom Stortinget sine politiske avvegingar og Riksrevisjonen sine kontrolloppgåver. Det er slik at eit stortings fleirtal har lagt òg andre omsyn til grunn i inntektssystemet enn reine matematiske fordelingsprinsipp. Lat meg berre kommentera nokre få punkt. For det fyrste når det gjeld inntektsfordelinga, er det altså historiske vedtak, som t.d. gjeld kraftskatt til nokre kommunar, og det er distriktspolitiske omsyn som det er gjort vedtak om. Vi les rapporten slik at den tapskompensasjonen som vart innført i forhold til oppfølging av Rattsø-systemet, var viktig for å unngå for brå endringar i inntektssystemet. Det er rett som det allereie er sagt her: Vi ville hatt ein annan og større kompensasjon. Når det gjeld utgiftsutjamninga, peikar departementet med rette på at det er vanskeleg å finna treffsikre kostnadsnøklar. Difor vil det òg verta slik når det gjeld utjamninga, at det vert føreteke politiske val. Det siste eksemplet er den nye kostnadsnøkkelen for rus og psykiatri, der det i dette dokumentet heiter at forskingsoppgåver vil hjelpa til i forhold til ny nøkkel. Den forskinga som låg føre då eit fleirtal i haust innførde ein endra nøkkel, var ikkje eintydig. Det var tvert imot slik at departementet sjølv påviste endringar og tap for nokre kommunar som eigenleg skulle ha forsterka utgiftsutjamninga si, som eigenleg skulle ha hatt meir pengar fordi dei har ekstra kostnader som følgje av rus og psykiatri eller sosiale tenester. Når det gjeld skjønnstilskotet, er jo meininga med det å ha høve til å utjamna i forhold til både permanente oppgåver, som nokre kommunar ikkje klarer å løysa med dei midlane dei har, og oppgåver av mellombels karakter. Der kan vi jo i etterkant av dokumentet seia at det i alle fall er svært bra at det har kome på plass ei føreseieleg ordning for kommunane når det gjeld ressurskrevjande klientar. Det felles målet, som vi ofte strekar under, om likeverdige velferdstilbod over heila landet, trur eg vi alle må innsjå ikkje kan løysast ved ei tildeling pr. hovud åleine. Så vert det ei politisk avveging korleis fordelinga skal skje. Men det er jo faktisk slik at det i dag er nokre kommunar som har ledige plassar i barnehage og skule. Dei kunne ha fylt opp med fleire barn både i barnehagen og i skulen. Men det er ikkje fleire i kommunen, og det vert heilt feil å trekkja dei for inntekter av den grunn, fordi grunnkostnadene vil vera dei same. Det å ha ein barnehage i drift med eit visst tal avdelingar og det å ha ein skule i drift med eit visst klassetal kostar. Men så er det andre kommunar som er i sterk vekst, og så må det takest hand om. Her kan vi henta fram eksempel i massevis som viser at det må gjerast visse avvegingar. Når Kautokeino er 20 gonger så stor som Oslo og større enn både Akershus og Østfold til saman, seier det seg sjølv at det er dyrare for Kautokeino pr. hovud å driva skular og øvrige tilbod med berre 3 000 innbyggjarar enn det er for ein kommune der ein treffer heilt greitt i forhold til klassetalet, og der folk bur mykje tettare. Frå Senterpartiet si side skulle vi ynskja at departementet gav Stortinget høve til å lyfta hovudet noko meir når det gjeld inntektssystemet, og at ein òg såg på samsvaret mellom dei oppgåvene som Stortinget ventar at kommunane skal løysa, og dei midlane som er til disposisjon. Det er ikkje tvil om at det er fleire reformer som har vore underfinansierte. No er det jo håp om betring på akkurat dette, fordi konsultasjonsordninga med KS er på plass. Men der er det òg eit eige punkt som kunne ha vore gjenstand for atskilleg meir oppfølging enn i dag, og det er forventingane i forhold til kva dei frie inntektene kan bidra med. Der er det i utgangspunktet einigheit mellom KS og departementet, og for så vidt òg Stortinget, i forhold til dei ulike meirkostnadene som vil bli påførde på diverse område ved eit nytt budsjettår. Men så er det altså store forventingar knytt til kva dei frie inntektene kan bidra med. Det er jo summar som slett ikkje går i hop. Dette er noko som Stortinget må koma tilbake til. Senterpartiet har teke det opp fleire gonger, og òg andre parti, men det høyrer ikkje heime å utbrodera det noko meir her. Men Senterpartiet er jo ikkje med i komiteen. Hadde vi vore det, hadde vi sjølvsagt stått bak den same merknaden som vi har stått saman med SV om i kommunalkomiteen sine innstillingar, om at det vert feil å venta at kommunane, når dei får frie inntekter, skal bruka pengane fleire gonger. No er det sett ned eit utval som skal sjå på inntektssystemet, så vi vil få rikt høve til å koma tilbake til dette, både i dei årlege budsjetta og når utvalet legg fram innstillinga si. Men Riksrevisjonen kunne jo òg kanskje vurdera om dei skulle sjå på kva samsvar det er mellom dei oppgåvene Stortinget legg på kommunane, og dei midlane som vert sende med.