Helge André Njåstad (Fremskrittspartiet), 2016-06-15:
Det er hyggeleg å kunna ha ein kommuneproposisjonsdebatt og hyggeleg med besøk frå Finland. Eg hugsar at ein av dei første komitéturane kommunal- og forvaltingskomiteen hadde i denne perioden, var nettopp til Finland for å læra om deira kommunereform. Og viss det er noko me kan vera stolte av i Norden, er det den rolla kommunane har. Kjenneteiknet ved nordiske kommunar er at dei har ein stor plass i demokratiet og ei viktig rolle der. Før eg går inn på sjølve saka, vil eg takka komiteen for godt samarbeid òg om denne saka. Me har jo hatt ein rimeleg hektisk vår med mange store saker i komiteen, men på grunn av godt samarbeid og at alle har stått på, har me klart å gje innstillingar i alle dei viktige sakene. Eg vil òg takka komitésekretæren og stortingssekretariatet som har stått på i ei minst like hektisk tid for dei, og bidratt til at me har fått på plass innstillingane til Stortinget. Kommunane er viktige, og kommunane i Noreg forvaltar på vegner av skattebetalarane ein betydeleg del av dei økonomiske ressursane i norsk økonomi. For 2015 utgjorde kommunesektoren sine inntekter 17,5 pst. av BNP for Fastlands-Noreg. Det er brei oppslutning i Noreg om at kommunesektoren har ei viktig rolle som grunnmur i det norske velferdssamfunnet. I merknadene understrekar komiteen at kommunane sin posisjon som arena for eit sterkt lokaldemokrati og som førstelinje for innbyggjarane er viktig. Kommunane representerer både nærleik, tilhøyrsel og moglegheit for innflytelse for innbyggjarane. Dette er den tredje kommuneproposisjonen som blir lagd fram av Høgre–Framstegsparti-regjeringa. I alle dei åra Framstegspartiet har vore i regjering, har regjeringa lagt fram ein kommuneproposisjon med god auke i kommunane sine inntekter. Dette skil seg ut frå mange andre land, der kommunesektoren ikkje kan drøyma om dei ressursane som blir stilte til rådigheit for norske kommunar. Òg i år blir det ein god auke til landets kommunar og fylkeskommunar. I kommuneproposisjonen legg regjeringa opp til at ein skal auka dei frie inntektene med mellom 3,75 og 4 mrd. kr til hausten. Det vil gje eit auka handlingsrom på inntil 750 mill. kr utover bindingane og demografi og pensjonsutgifter. Det er inga sjølvfølgje at det skal vera sånne tal. Når me ser ein halvert oljepris, auka arbeidsløyse og auka asyltilkomstar, er det inga sjølvfølgje at kommunane i den tredje proposisjonen på rad får ei auking på det nivået som regjeringa legg til grunn. Handlingsrommet til kommunane: Det vart jo spådd i forkant av førre regjeringsskifte at ei regjering med Høgre og Framstegspartiet kom til å sveltefôra norske kommunar. No ser me konturane av fasiten, nemleg at kommunane har hatt eit solid resultat. 2015-resultatet er i ei særstilling, og ein må heilt tilbake til 2006 for å finna eit betre resultat. Det viser òg at det handlingsrommet som me stiller til rådigheit for kommunane, når ein trekkjer frå demografi og pensjon, har auka med denne regjeringa samanlikna med dei tre siste åra til den raud-grøne regjeringa. Likevel er me i Framstegspartiet tydelege på å formidla at rammene ikkje vil strekkja til til absolutt alt som kommunepolitikarane ønskjer. Sånn er det alltid, at kommunepolitikarane har eit sterkare ønske om å levera tenester enn det som er mogleg. Sånn vil det alltid vera. Difor formidlar me at det er eit auka handlingsrom, men det er framleis behov for at kommunane må prioritera og driva effektivt med dei kronene dei har. I år har ein òg i proposisjonen antyda at det kan vera greitt å stilla ei forventing om at kommunane effektiviserer. Me set ikkje det som eit krav for å få innsparing, men me synleggjer at viss kommunane effektiviserer på lik linje med staten, ligg det 1,2 mrd. kr som kommunane kan behalda til å styrkja tenestene sine vidare. Eg trur det er viktig å signalisera dette til kommunane. For når me ser utviklinga bl.a. med kommunar som innfører og aukar eigedomsskatten, er det heilt klart at kommunane i større grad kan ta i bruk eigne moglegheiter for å effektivisera, framfor at ein berre skriv ut og aukar eigedomsskatten. God kommuneøkonomi er viktig for å sikra velferdstenester til innbyggjarane i heile landet. I kommuneproposisjonen for inneverande år er eg òg glad for at regjeringa presenterer ei retningslinje for ferjeavløysingsordninga, som kanskje er den ordninga som denne komiteen har engasjert seg aller mest i, frå ein i 2014 bestilte ei ordning, til ein i fjor fekk på plass ei ordning. Når regjeringa i denne proposisjonen presenterer retningslinjene, har verkeleg denne komiteen sett spor etter seg i norsk politikk, ved å få på plass ei god ferjeavløysingsordning i 40 år. Det er hyggeleg å registrera at alle partia i dag er einige i dei positive merknadene om ordninga, sjølv om den førre regjeringa sa at ein kunne ha ei 20-års ferjeavløysingsordning, leverer denne regjeringa ei 40-års. Det er veldig hyggeleg at det blir stilt til rådigheit, og eg håpar at fylkeskommunane grip denne moglegheita. Atløy-sambandet i Sogn og Fjordane er kanskje det sambandet som har fått mest omtale i merknadene til komiteen. Der slår komiteen tydeleg fast at den ordninga som ein har funne for det sambandet, bør leggja til rette for at det skal bli realisert. Eg som kjem frå ein ferjekommune, er sjølvsagd òg glad for signalet om at ein skal oppdatera kostnadsnøklane hyppigare, sånn at ferjefylka som får auka kostnader gjennom nye anbod, vil få ein større del av den totale kaka stilt til rådigheit i framtida. Det er eit viktig signal for alle dei fylkeskommunane som no vurderer å leggja ut ting på anbod og er i anbodsprosesser knytte til nye ferjer. Proposisjonen i 2016 har med seg endringar av kommunanes inntektssystem. Regjeringspartia, i lag med partiet Venstre, presenterte eit nytt inntektssystem for ei tid tilbake, og det er det regjeringa legg inn, som òg fleirtalet i komiteen sluttar seg til i dag. Det nye inntektssystemet gjer fleire ting, bl.a. oppdaterer ein nøklane, noko ein skal gjera med jamne mellomrom. Ein går òg vekk frå at alle kommunar får ein sum pengar berre fordi dei er ein kommune. Me deler ut distriktsmidlar etter distriktsindeksen til dei som er reelle distrikt. Ser ein på kven som kjem best ut av det nye inntektssystemet per innbyggjar, er det Røst kommune som kjem best ut. Det viser at me lykkast med å ha ein distriktspolitikk, samtidig som me ikkje lenger skal gje pengar til sentrale kommunar som vel å vera små. Der har inntektssystemet som stortingsfleirtalet i dag vil slutta seg til, gått vekk frå den modellen som har gjort det direkte ulønsamt for kommunar å slå seg saman. No får ein eit inntektssystem som er meir rettferdig, og som går meir i den retninga som eg synest er riktig. Me synest òg det er positivt at regjeringa har god dialog med kommunane om inntektssystemet og denne gongen valde å senda det på høyring – noko ein ikkje gjorde i den raud-grøne regjeringa då ein endra det sist. Ei av dei største utfordringane kommunane har i dag, er busetjing av flyktningar. Erfaringar viser at det er spesielt krevjande å busetja einslege mindreårige asylsøkjarar fordi det er ei gruppe som har eit større behov for oppfølging enn vaksne. Regjeringa skal jobba fram til statsbudsjettet med å finna fram til ei finansieringsordning som i større grad motiverer kommunane til å busetja einslege mindreårige asylsøkjarar, og regjeringa vil i statsbudsjettet ta stilling til om ein skal gå vekk frå refusjonsordninga og heller gå over til eit fast tilskotssystem. Framstegspartiet er fornøgd med at regjeringa jobbar med å finna betre finansieringsløysingar for å busetja fleire mindreårige asylsøkjarar i kommunane. Til slutt: Me er jo no inne i sluttfasen av kommunereforma, der kommunepolitikarane spelar hovudrolla. Mange kommunar skal no ha kommunestyremøte dei neste dagane, der ein skal ta viktige avgjerder for å skapa sterke velferdskommunar for framtida. Det er spennande å sjå kor mange som finn saman. Me følgjer med på kommunestyra, litt på web-tv og litt gjennom media, og det er spennande å heia på kommunepolitikarane som no legg grunnlaget for kommunane i framtida. Til no har 24 kommunar gjort vedtak om samanslåing, ytterlegare 254 kommunar er einige om ei intensjonsavtale, og 70 kommunar er i forhandlingar eller i ein utgreiingsfase. Så det er spennande prosessar som skjer, og det bildet som av og til blir teikna i media om at veldig mange seier nei, er ikkje riktig når ein ser på kor mange som faktisk finn saman, og kor mange som faktisk har ein god prosess i lag med sine innbyggjarar for å skapa betre kommunar. Me meiner at det er viktig å få på plass ein hensiktsmessig kommunestruktur som er betre tilpassa dagens realitetar enn det som var riktig i 1960. Kommunane har vesentleg fleire oppgåver og større ansvar enn dei hadde då førre kommunestruktur vart lagd, og det er viktig at kommunane har fagmiljø og den nødvendige kompetansen for å løysa dei oppgåvene dei har, og dei ønska innbyggjarane deira har. Eg vil ønskja kommunestyra lykke til med den hovudrolla dei spelar fram til 1. juli.