Jon Lilletun (Kristelig Folkeparti), 2006-02-08:
Min interpellasjon i dag om trusfridom har fått eit dramatisk bakteppe i den veldige demonstrasjonsbølgja som dei siste dagane har rast over mange muslimske land, særleg i Midtausten. Grunnane til herjingane er nok samansette, men eit viktig moment er at mange muslimar kjenner sin religiøse identitet trampa på. Dei reagerer på at deira fremste profet vert karikert og håna. Raseriet er derfor dels ein reaksjon på noko dei kjenner som ei audmjuking, og dels eit uttrykk for at dei lever i eit samfunn der ein ikkje har nokon sterk tradisjon for trusfridom og ytringsfridom. Skal vi kunne førebyggje denne typen reaksjonar, må vi tryggje trusfridomen den plassen i samfunnet som erklæringa om menneskerettane krev. Fleire av dei landa der innbyggjarane no reagerer med vald, har gjeve religion ein sentral plass i samfunnet, men ikkje trusfridom. Derfor må vi auke vernet om trusfridomen, for å unngå situasjonar som dette i framtida. Som Jürgen Habermas påpeikar, spelar religionen ei stadig viktigare rolle for politiske føremål over heile verda, bortsett frå i Europa. I eit verdshistorisk lys er den vestlege rasjonalismen faktisk det verkelege unntaket, seier han. Habermas meiner at så lenge dei sekulære borgarane oppfattar religiøse tradisjonar og religiøse fellesskap som ei forelda leivning frå førmoderne samfunn, vil dei oppfatte trusfridomen som lite anna enn eit vern av ein utryddingstrua art. Etter deira meining har religion i seg sjølv ikkje lenger nokon rett til eksistens. Det må ikkje verte slik at dei som er opptekne av trusfridom, framstiller det sekulære som det optimale og berre sjeldan finn høve til å påpeike brot på retten til å tru. I den vestlege verda i dag er vi svært opptekne av det sekulære, og det vert ofte framheva som eit ideal. Då ser ein ikkje den rolla religion og tru spelar i det menneskelege livet i det daglege. Kanskje er det nettopp fordi vi er vortne så opptekne av det sekulære, at vi gløymer å rette merksemd mot det religiøse? Vi kan ikkje rangere menneskerettane. Alle er like viktige, og alle fortener auka fokusering. Det skjer i dag grove brot på dei sosiale, økonomiske, sivile, kulturelle og politiske rettane i mange land. Eg vil likevel rette merksemda mot éin menneskerett i denne interpellasjonen, nemleg retten til trusfridom. Kvifor er det så viktig å fokusere på religiøs forfølging og trusfridom? Fordi lidingar eller død på eit slikt grunnlag er verre enn noko anna? Nei, absolutt ikkje. Årsaka til at vi treng merksemd på trusfridom, er at temaet har vore forsømt, meir enn mange andre menneskerettar. Det skjer i dag grove brot på trusfridomen, utan at dette får særleg merksemd. Difor treng saka større politisk merksemd. Heller ikkje menneskerettsorganisasjonar har hatt trusfridom høgt på agendaen. Ei av årsakene til at trusfridom og religiøs forfølging har vorte neglisjert, er at tru ikkje har vorte sett på som ein viktig del av menneska sine liv. Det essensielle punktet her er ikkje om ein er personleg truande eller mislikar religion, men om ein innser at religion er eit nøkkelelement i dei politiske og menneskelege rettane. Trusfridom og forfølging for si trus skuld handlar ikkje om menneskerettsbrot mot alle religiøse menneska. Dei fleste menneske i verda har ei religiøs tilknyting. Det eg er oppteken av, er forfølging av menneske der sjølve årsaka til forfølginga er den religiøse tilknytinga. Til dømes hadde dei fleste i Rwanda ei religiøs tru, men folkemordet var etnisk basert. Menneska vart drepne fordi dei var tutsiar, uavhengig av deira religion. Så skal vi samstundes erkjenne at det berre er få konfliktar der religion er den einaste årsaka; det heng som regel saman med etniske, politiske, religiøse og økonomiske årsaker. Den 1. februar 1972 vart det reist ein interpellasjon her i Stortinget om kva Noreg kunne gjere for å få slutt på forfølginga av kristne bak jernteppet, i Sovjetunionen. I debatten deltok representantar frå alle partia som då var representerte på Stortinget. Det var det første parlamentet i verda som tok opp forfølginga i Sovjetunionen til debatt, og interpellasjonen til Bergfrid Fjose vekte stor politisk merksemd. Saka fekk brei dekning i pressa. Den engelske utgåva av referatet frå debatten vart send til dei fleste styresmaktene i verda og til leiarar av store internasjonale humanitære, kyrkjelege og politiske organisasjonar. Bergfrid Fjose fekk takkebrev frå truande menneske i Sovjet. Det viktigaste var at saka vart sett på den politiske dagsordenen. Dette fekk store konsekvensar for mange menneske. Eg har ikkje mindre ambisjonar med denne interpellasjonen – heller større. I ein kommentar til debatten i 1972 heitte det at interpellanten ikkje fekk noko klart og eintydig svar på spørsmålet sitt, og at det vel heller ikkje var forventa. Eg har forventningar til utanriksministaren og til kva vi konkret kan oppnå med å reise ein debatt om trusfridom. Eg vil difor seinare kome med konkrete forslag til kva Noreg kan gjere for å auke merksemda på trusfridomen. Artikkel 18 i Konvensjonen om sivile og politiske rettar slår fast at alle har rett til åleine eller saman med andre å utøve sin religion, privat og offentleg. Dei fleste landa i verda har skrive under på denne konvensjonen, men vi veit at mange styresmakter bryt desse rettane kvar dag. I Kviterussland går utviklinga i feil retning. I Pakistan, India og Egypt risikerer konvertittar livet. I Egypt er det framleis vanskeleg for unge koptarar å få seg utdanning. I Turkmenistan og Irak har ein sett ein aukande religiøs intoleranse. Like før jul hadde vi ein debatt i Stortinget om situasjonen i Iran. Det er ikkje tvil om at det iranske regimet bryt menneskerettane. Der vert bahaistudentar nekta tilgang til høgare utdanning. Iranske styresmakter har gjort det klart at dei ville fått tilgang om dei erklærte seg som truande muslimar. Presidenten i Iran er òg med på å spreie religiøs intoleranse med sine fråsegner om jødar. Han meiner Holocaust er ein myte, og han vil fjerne Israel frå kartet. Mange asylsøkjarar kjem til Noreg frå Iran, nettopp på grunn av religiøs forfølging. Noreg må ta dette på alvor. Eg vert uroleg når eg les skrivet frå UNE om at så lenge iranske konvertittar held trua si for seg sjølve, vil dei ikkje risikere noko ved berre å ha konvertert. Det står i Utlendingsnemnda sitt praksisnotat frå 27. mai 2005. I det same notatet viser dei til at islamsk lov heimlar dødsstraff ved fråfall frå islam. I artikkel 18 i Konvensjonen om sivile og politiske rettar står det ikkje berre at ein har rett til ei privat tru. Ein har òg rett til å utøve si tru saman med andre. Utanriksministeren sa sjølv i debatten 25. november at utviklinga når det gjelder menneskerettar i Iran, er urovekkjande. Like etter denne stortingsdebatten fekk eg ein urovekkjande e-post. Det gjaldt situasjonen i Indonesia. I e-posten var det ei lang skildring av dei store utfordringane kristne i Indonesia står overfor. Sterkast var likevel bileta av unge jenter som vart halshogde i Poso i oktober 2005. Dei vart halshogde fordi dei var kristne. Fleire andre unge kristne jenter er no truga med halshogging. Her må Noreg gjere noko før fleire jenter vert drepne. Situasjonen i Kina har ved fleire høve vore oppe til debatt i Stortinget. Kristeleg Folkeparti fremja seinast våren 2005 ein interpellasjon om brota på menneskerettane i Kina. Landet har stor økonomisk framgang, men lite vert gjort for å stanse undertrykkinga og krenkinga av dei sivile og politiske rettane. Uigurmuslimane og tibetanske buddhistar lever under kulturell og religiøs undertrykking. Tilhengjarar av Falun Gong vert torturerte, dei vert dømde til fengselsstraffer på over 20 år, og dei vert lagde inn på mentalsjukehus eller sende til arbeidsleirar utan rettargang. Protestantar og katolikkar vert trakasserte, kyrkjer vert øydelagde. Noreg har mykje samarbeid med Kina, og det gjev oss eit godt grunnlag for å kritisere brota på menneskerettane. Eg trur vi kan bruke dei årlege rundeborda i menneskerettsdialogen meir aktivt. Eg trur òg det ville vere nyttig å effektivisere og tilføre meir ressursar til organisasjonar og rørsler som arbeider med desse tema, som t.d. Oslokoalisjonen, Kina-programmet, Amnesty og Helsingforskomiteen. Noreg har òg ein menneskerettsdialog med Vietnam. Her finn vi fleire prov på at religiøse minoritetar vert brutalt torturerte av styresmaktene. Særleg gjeld dette etniske hmongkristne og andre religiøse minoritetar. På bakgrunn av dei mange grove brota på menneskerettane er det svært alvorleg å registrere at det har vore lite politisk press på statar som nektar å vareta innbyggjarane sin rett til religions- og trusfridom. Eg har nemnt nokre få land. Lista er lang. Svært mange vert krenkte. Kvar dag lever menneske i frykt for si trus skuld. Noreg må gjere meir for desse menneska. Eg ynskjer her å kome med konkrete tiltak, så dette ikkje berre vert ein debatt om ord, men om handling: Trusfridom må høgare opp på den politiske agendaen. Kvar gong Noreg har kontakt med totalitære regime, må vi ha menneskerettar og trusfridom som ein del av forhandlingane og samtalen.Vi bør òg gå i tettare dialog med andre land og organisasjonar. Saman kan vi øve eit sterkare press på statar for å stanse krenkinga og forfølginga av truande.Det bør òg opprettast ein eigen uavhengig kommisjon for trusfridom. Denne kommisjonen må kome med årlege anbefalingar til Utanriksdepartementet. Ein slik kommisjon har USA oppretta, og han vert sett på som svært truverdig og er mykje brukt av menneskerettsorganisasjonar verda over.Utanriksdepartementet bør utarbeide ein årleg rapport om trusfridom. Denne må vere basert på ei eiga forsking og på data frå uavhengige forskingsinstitusjonar, organisasjonar, fagmiljø og ein eventuell uavhengig kommisjon.Utanriksdepartementet må vere pro-aktivt og i stadig dialog med frivillige organisasjonar som arbeider med temaet. Det er mange i Noreg som har grundig kjennskap til dette feltet og til forholda i dei særskilde landa, m.a. Norsk Misjon i Øst og Amnesty.Utanriksdepartementet kan opprette ei stilling som ambassadør eller spesialrådgjevar for internasjonal trusfridom.Departementet bør ha ei eiga heimeside på Internett for trusfridom og religiøs forfølging.Diplomatar og tilsette i utanrikstenesta bør verte lærte opp til religionsforståing og verte betre orienterte om brota på menneskerettane som gjeld dei religiøse rettane.