Jon Lilletun (Kristelig Folkeparti), 2004-12-03:
For å fortsetje lite grann ordskiftet med representanten Halvorsen – ho seier at ein treng ikkje gå vegen om Brussel. Nei, historisk trong ein ikkje det, men no treng ein faktisk det, for no er dei ein integrert del av EU-samarbeidet. Og skal vi få til det samarbeidet, er det faktisk slik vi må gjere det. Ein må gå inn i den verkelegheita som eksisterer. Det som gjer at nei-partia Kristeleg Folkeparti og Sosialistisk Venstreparti her har skilt lag, er korleis ein stiller seg til dei realitetane som ligg føre: Slik som Norden ser ut, er det faktisk på denne måten vi kan samarbeide om det som representanten Halvorsen og representanten Lilletun er samde om trengst, internasjonale kampgrupper som faktisk kan fungere, òg når FN kallar. Noreg har sagt eit klart nei til medlemskap i EU gjennom to folkerøystingar. Men Noreg har aldri sagt nei til forpliktande europeisk samarbeid. Dette gjeld sjølvsagt òg innanfor tryggingspolitikk og fredsarbeid. Heilt sidan EU begynte å utvikle ein eigen tryggingspolitikk, har Noreg aktivt følgt med i den utviklinga. Noreg har sidan 2000 både meldt inn styrkar til EUs styrkeregister og delteke i EU-leidde operasjonar – så seint som i går, som representanten Lønning sa. Spørsmålet som er oppe til debatt i dag, nemleg deltaking i EUs innsatsstyrkar, er difor ei logisk fortsetjing av Noregs aktive forhold til utviklinga i EU. Likevel er det viktig for Kristeleg Folkeparti å streke under at norsk deltaking i desse styrkane ikkje er eit resultat av eit behov for å vere med i alt som EU føretek seg. Når EU no har bestemt å opprette mindre innsatsstyrkar, er dette fyrst og fremst ut frå ei erkjenning av at det i dagens tryggleikssituasjon er eit stort behov for styrkar som på kort varsel kan gå inn i krisesituasjonar. Og det har alle som har hatt ordet så langt, sagt, inklusive representanten Halvorsen. Det er ei erkjenning av at vi altfor ofte har kome til kort og reagert for seint når kriser har oppstått. Krigane på Balkan på byrjinga av 1990-talet var ein vekkjar i forhold til Europas manglande evne til å rydde opp i eigne nærområde. Men også i andre delar av verda, ikkje minst i Afrika, har vi kome sørgjeleg til kort når det gjeld konflikt og folkemord som kunne ha vore unngått, dersom vi hadde reagert før. FN treng difor i auka grad moglegheit for styrkar som på kort varsel kan stille opp i viktige operasjonar. Det er eit stort behov for å styrkje FNs evne til krisehandtering, ikkje minst i Afrika. FNs generalsekretær, Kofi Annan, har uttalt at innsatsstyrkane EU er i ferd med å etablere, vil vere avgjerande – han seier faktisk avgjerande – for å nå FNs mål. Han påpeiker at EU er i ein posisjon til å stille med spesialiserte evner som FNs største bidragsytarar ikkje kan vere i stand til, og vil kunne stille opp på kortare tid enn FN normalt kan. EU har som mål å leggje til rette for betre samarbeid med FN, og det er konkrete planar om regelmessige møte mellom representantar for EU og for FN-sekretariatet. På den måten kan EUs innsatsstyrkar vere med på å sikre fred internasjonalt. Noreg er ein fredsnasjon. Og her deler eg representanten Halvorsens syn, at sjølvsagt er det viktig med innsats på andre område enn dei områda som er til debatt her i dag. Det har debatten som vi hadde om budsjettet like før, og som vi kjem tilbake til i samband med utviklingsmeldinga, dokumentert til dei grader at vi er samde i at det skal vere. Men det eine utelukkar ikkje det andre. Det er ut frå ei felles erkjenning av det felles ansvaret vi har for å bidra i fredens teneste, at vi seier ja til desse styrkane. Det er viktig å presisere igjen at Noreg skal ha full nasjonal avgjerdsmyndigheit i forhold til kva operasjonar norske styrkar skal delta i. Dette er for oss ein heilt sjølvsagd føresetnad. Det må vere heilt klart at kvart einskilt lands avgjerdsprosedyre vil liggje til grunn. Det er difor ikkje på tale med noka overføring av verken formell eller reell myndigheit til EU når det gjeld endeleg avgjerd om deltaking. Noreg tek ikkje endeleg stilling til deltaking før vi har eit klart avtaleverk på plass og dette har blitt førelagt Stortinget. Det må vere heilt klart at Kristeleg Folkeparti ikkje vil gå inn for at Noreg skal gå inn i ei stridsgruppe dersom vi ikkje sjølve har myndigheit over om vi vil delta i ein bestemt operasjon. Det er problematisert av fleire her i dag, både i replikkar og også av representanten Halvorsen. Ja, dersom det var sannsynleg at vi kom til å måtte trekkje oss ut kvar einaste gong, så ville det vere ei relevant innvending. Men realiteten er at med det fellessynet vi har med dei landa vi skal samarbeide med, er sannsynlegheita for at dette vil bli ei effektiv gruppe som det ikkje blir behov for å trekkje seg ut av, vere til stades i den overveldande delen av tilfella. Difor er den innvendinga som kjem, ei formell innvending, som ikkje har substansiell kraft til at vi skal kunne avvise at vi vert med i desse styrkane. Det har blitt reist spørsmål om norsk deltaking i EUs innsatsstyrkar vil vere i strid med Grunnlova. Men for at Grunnlova skal vere eit hinder, må EU kunne treffe avgjerder med direkte bindande verknad for Noreg om deltaking i operasjonar. Utover det vil eg berre vise til det som representanten Jagland sa, dei utleggingane som han hadde, som eg utan vidare vil slutte meg til. Det kjem vi altså tilbake til. Kristeleg Folkeparti er òg glad for at forsvarsministeren klart slår fast at det er ein ufråvikeleg føresetnad at alle operasjonar Noreg måtte delta i, må vere solid forankra i folkeretten. Det er òg grunn til å minne om at det krev samrøystes vedtak i EUs råd å setje i verk ein operasjon. Dette vil i seg sjølv bety at det i praksis er lite truleg at det i det heile kan kome på tale med ein operasjon som ikkje har mandat frå FNs tryggingsråd eller på annan måte er tydeleg forankra i folkeretten. Norsk deltaking i EUs innsatsstyrkar står heller ikkje i motsetning til vårt forhold til USA. Det er sjølvsagt slik at vi kan samarbeide med USA samstundes som vi samarbeider med resten av Europa. Noregs tryggingspolitikk er og skal framleis vere solid forankra i NATO, inkludert det transatlantiske forholdet, som har bidrege til europeisk fred, stabilitet og vekst sidan krigen. EUs planar har heile vegen vorte til i full forståing med NATO. USA har vore tydeleg i sitt krav om at Europa må få auka ressursar for i sterkare grad å kunne ta ansvar for felles tryggleik. Sentrale NATO-allierte har òg oppfordra Noreg til å delta. For Noreg må det framleis vere ei målsetjing å bidrage til å vidareutvikle strategisk partnarskap og gode samarbeidsordningar mellom EU og NATO. Det er etter Kristeleg Folkeparti si meining òg svært positivt at nettopp Sverige og Finland har ynskt at Noreg deltek i eit samarbeid med dei. Vi er tre land som på mange måtar tenkjer likt, sjølv om det er snakk om to land som er med i EU, men ikkje i NATO, og eitt land som er med i NATO, men ikkje i EU. Eit slikt samarbeid vil vere ei vidareføring av det allereie gode samarbeidet vi har i det nordiske koordineringsforumet NORCAPS, som nettopp har som målsetjing å kunne stille felles styrkar i internasjonale fredsoperasjonar. Vi har òg gode erfaringar frå samarbeid med Sverige og Finland gjennom deira engasjement i NATO sine partnarskapsordningar. På siste møtet i NATO-parlamentarikarforsamlinga kom det fram at Finland har fleire styrkar i slike NATO-leidde operasjonar enn Noreg har. Det viser at dei kanskje har eit realistisk syn på den typen samarbeid. Elles vil eg gjerne slutte meg til rekkja av hyggelege helsingar til forskjellige her i dag. Eg vil gje ros til komiteens leiar for nyansert og innsiktsfull start på debatten. Det same vil eg faktisk òg seie til motsett side. I motsetning til debatten vi hadde om Irak, synest eg i dag at representanten Kristin Halvorsen og SV på ein heilt annan måte erkjente realitetane i eit behov for styrkar – dei hadde ikkje svara på korleis vi skulle gjere det, men gjekk likevel inn i debatten på ein heilt annan, nyansert måte. Eg føler at Regjeringa her i dag får brei oppbakking for eit viktig forsvarspolitisk initiativ, som vi kjem tilbake til finaliseringa av når den endelege avtalen ligg føre.