Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2019-05-28:
God habilitering og rehabilitering for funksjonshemma, kronisk sjuke eller etter skade er ei investering i den enkelte si moglegheit til å oppnå best mogleg funksjons- og meistringsevne, sjølvstende og deltaking i utdanning og arbeidsliv, sosialt og i samfunnet. Investeringa er svært god samfunnsøkonomi, i form av færre reinnleggingar, auka sjølvstende og økte moglegheiter for deltaking i samfunnet. God kvalitet og samhandling mellom rehabiliteringstenestene føreset tilstrekkeleg kompetanse og kapasitet i kommunane og i spesialisthelsetenesta. I statsbudsjettet for 2017 fremma regjeringa ein Opptrappingsplan for habilitering og rehabilitering. Planen slo fast at ein skal sikra og vareta eksisterande tilbod i spesialisthelsetenesta på ein god måte og bidra til å styrkja brukarperspektivet og betre kvaliteten, samhandlinga og koordineringa mellom nivå og innanfor desse. Senterpartiet var tvilande til den framlagde opptrappingsplanen – om tiltaka var tilstrekkelege – og ikkje minst til finansieringa av opptrappingsplanen, både til om det låg inne tilstrekkeleg økonomi til å kalla det ein opptrappingsplan, og til at pengane i stor grad vart tatt frå ei stor gruppe kronikarar, som vart påført ei ekstrautgift på nesten 2 000 kr i året ved at diagnoselista vart fjerna. Under høyringa i komiteen den gong møtte opptrappingsplanen stor kritikk, og fleire av høyringsinstansane meinte at han burde verta trekt tilbake. Vi er no i det siste året av Opptrappingsplan for habilitering og rehabilitering. Helsedirektoratet leverte i oktober ei midtvegs oppsummering av denne planen. Oppsummeringa dokumenterte at færre brukarar får rehabilitering, både i spesialisthelsetenesta og i kommunehelsetenesta. Det er uklart kva regjeringa og helseministeren no vil gjera for å sørgja for ei heilskapleg rehabiliteringsteneste med god samhandling, slik at alle som treng rehabilitering, får det. Det er òg uklart kva som vil skje når opptrappingsperioden er over – frå 2020. Meir enn nokon gong er det behov for å byggja opp tenester som støttar innbyggjarane, slik at dei kan auka funksjonsevna, meistra kvardagslivet og delta i samfunns- og arbeidslivet med mest mogleg sjølvstende. Behovet for meistring står i sterk kontrast til oppsummeringa frå Helsedirektoratet, som dokumenterer ein nedgang i talet på personar som får rehabilitering både i kommunehelsetenesta og i spesialisthelsetenesta, og at delen av kommunar med plan for habiliterings- og rehabiliteringstenestene går ned det er ein jamn nedgang i bruk av individuell plan det er store forskjellar i dei koordinerande einingane til kommunane det er markant nedgang i talet på tilsette innan habilitering og rehabilitering som har fått kompetanseheving med støtte frå ulike kompetanse- og innovasjonstilskot det er nedgang i tilskot til innovasjonsprosjekt innan habilitering og rehabilitering i helseføretaka er delen av ambulant verksemd innan rehabilitering låg det er store regionale forskjellar i rehabiliteringstilbodet i både kommunehelsetenesta og spesialisthelsetenesta kommunane uttrykkjer behov for å styrkja dette feltet, men tiltaka famnar ikkje breidda av målgruppa målgruppa innan omsorgstenestene vert sett meir i fokus enn personar i yrkesaktiv alder og habiliteringstenester Eg synest det er bekymringsfullt at færre får rehabilitering når dei treng det. Det kan ikkje vera slik at spesialisthelsetenesta byggjer ned sitt tilbod utan at det er samhandling med kommunane, eller at tilbod er bygde opp i kommunane, men det er jo det som skjer. Vi kan ta eksemplet Helse Møre og Romsdal, no når både Mork og Aure er føreslått nedlagde. Vi kan ta saka i Egersund, der rehabiliteringstilbodet er nedlagt, og i Innlandet er det eit spørsmål om lungesjukehuset Granheim, som er i fare. Utviklinga er ekstra bekymringsfull når vi veit at det er ein nedgang òg til innovasjonsprosjekt innan habilitering og rehabilitering. Trass i opptrappingsplan og målsetjingar om ei styrking av tilbodet og utarbeiding av planar for habilitering og rehabilitering i kommunane ser vi altså at færre kommunar har planar på dette området no enn før opptrappingsplanen. Det er store ulikskapar når det gjeld korleis koordinerande einingar fungerer, og om koordinatorordninga fungerer, og det er altså færre som har ein individuell plan no enn før opptrappingsplanen. Når desse ordningane ikkje fungerer, mistar vi òg moglegheita til å fanga opp og følgja med dei mest sårbare i samfunnet. Til no har kommunane utvikla kvardagsrehabilitering med dei eldre som målgruppe og personar som allereie får omsorgstenester. Dette er ei viktig og riktig utvikling, men ein etterlyser auka merksemd på brukarar utanfor målgruppa for kvardagsrehabilitering, og det er òg behov for å styrkja kognitiv, sosial og psykososial rehabilitering for barn, unge og vaksne i arbeidsfør alder. Ingen skal forfordelast. Når fleire vert skrivne ut tidlegare frå sjukehus, møter òg fysioterapeutane og ergoterapeutane stadig sjukare personar, meir komplekse tilstandar. Pasientane vert skrivne ut av sjukehusa mot tenester i kommunen, i påvente av å verta friske nok til å ta imot rehabilitering i spesialisthelsetenesta. Dette rimar ikkje med at det har vore ein nedgang i talet på tilsette innan habilitering og rehabilitering som har fått kompetanseheving. Å investera i meir spesialisert kompetanse blant terapeutane i kommunehelsetenesta er nødvendig for å unngå at personar vert sende frå institusjon til institusjon. Det er dårlege pasientforløp, og det er dårleg økonomi. Midtvegs oppsummeringar av opptrappingsplanen beskriv vidare manglande statistikk og data om kvantitet og kvalitet på rehabiliteringstenestene. Det er manglande systematikk, behov for kvalitetsindikatorar og felles funksjonsverktøy. Når f.eks. KOSTRA-tala viser auking i talet på ergoterapeutar og fysioterapeutar, veit vi ikkje om dette er ein auke innan rehabiliterings- og habiliteringstenestene, eller om det er ein auke til andre kommunetenester. Manglande data er ingen grunn til ikkje å ta ansvar for ei reell opptrapping innan habilitering og rehabilitering. Utgangspunktet i rehabilitering er alltid den enkelte person sitt mål og meistring og deltaking. Dette utgangspunktet gir individuelle rehabiliteringsforløp der personen vert støtta av tverrfaglege team, og der moderne teknologi vert tatt i bruk både for å auka samhandlinga mellom profesjonane og mellom tenestenivåa. Det er nødvendig å bryta silotenkinga og inngå eit koordinert og forpliktande samarbeid mellom kommunetenesta, spesialisthelsetenesta, Nav, pårørande og lokalsamfunn. Helsedirektoratet sin midtvegsrapport viser til det interkommunale prosjektet i indre Østfold som eit godt eksempel. Så spørsmålet i interpellasjonen er korleis helseministeren vil sørgja for ei heilskapleg rehabiliterings- og habiliteringsteneste med god samhandling, slik at alle som treng det, får rehabilitering og habilitering. Og kva skjer når oppdragsperioden er over i 2021?