Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2012-04-12:
Først takk til interpellanten som har teke initiativ til ein viktig debatt. Senterpartiet har tradisjonar for å vera ein pådrivar for ordningar som byggjer opp under familiebasert og frivillig omsorg, slik som omsorgsløn. Med den demografiske utviklinga, med dobbelt så mange over 67 år i 2050, fleire med livsstilsjukdomar og eit høgt rekrutteringsbehov innan pleie og omsorg, vil vi i framtida vera endå meir avhengige av pårørandeomsorg. Kaasa-utvalet la i fjor haust fram si innstilling. Utvalet foreslår ei utvida pleiepengeordning med inntil 20–50 pst. pleiepengar til foreldre med barn under 18 år som har alvorlege og varige lidingar. Dei foreslår ein ny og forsterka kommunal omsorgsstønad, og dei foreslår å lovfesta pårørandestøtte i kommunane. Eg meiner at forslaget om pårørandestøtte fortener merksemd. Dette forslaget omhandlar pårørandekontakt, altså ein avtale mellom kommunen og den pårørande som byggjer på eit samla vedtak og ein omsorgsplan for brukaren. Det omhandlar ein koordinator for familien i tråd med helse- og omsorgstenestelova. Det omhandlar opplæring, rådgjeving til dei som mottek omsorgsstønad, og auka og meir fleksible permisjonsrettar frå arbeidslivet. Dei foreslår rett til fridag og vikar ved sjukdom, forsikringsordningar og verkemiddel for kvalitetssikring, oppfølging og evaluering. Utvalet foreslår òg at det blir utvikla læremiddel og læringsprogram for pårørande, og at frisklivssentralane må få kunnskap om pårørande si sårbarheit i forhold til fysisk og psykisk helse for å målretta førebyggjande tiltak. Senterpartiet meiner dette er gode forslag frå Kaasa-utvalet. Vi merkar oss òg at det er ein del motstand mot dei foreslåtte endringane i pleiepengeordninga, og meiner at det no er viktig å høyra på alle desse høyringsfråsegnene som kjem inn til Kaasa-utvalet sin rapport, og at dei tek endeleg stilling til innretninga etter dette. Så vil eg retta merksemda mot ein annan NOU, Innovasjon i omsorg. Denne utgreiinga tek òg til orde for ein ny politikk for dei nærmaste. Ein peiker på at to av framtidas største utfordringar vil vera mangel på både arbeidskraft og frivillige omsorgsytarar. Samfunnet ville ikkje ha gått rundt utan den frivillige og i hovudsak familiebaserte omsorga. Dei skriv at om lag 100 000 årsverk i dag blir utførte av pårørande og er avgjerande både for velferd og verdiskaping. Også dette utvalet vil setja ein ny pårørandepolitikk på dagsordenen med tre overordna mål: Omsorgsarbeidet som pårørande utfører overfor nære familiemedlemer, må bli synleggjort og verdsett som ein viktig del av det samla tilbodet av omsorgstenester. Dei faktiske og potensielle ressursane som ligg i det nære sosiale nettverket rundt ein brukar, må bli mobiliserte og nytta i tenesteytinga. Pårørande og det profesjonelle apparatet rundt brukaren må samhandla, slik at pårørandes bidrag blir ein integrert del av den samla bistanden overfor brukaren. I dagens situasjon blir pårørandeomsorg kjenneteikna av store manglar. Eg veit at mange av dei pårørande sjølve blir sjuke. Helsetilsynet fann i si landsomfattande undersøking i 2010 at kommunane gjennomgåande ikkje kartla og vurderte dei pårørandes omsorgsbyrde, situasjon og behov for avlasting, og at saksbehandlinga ved søknad om avlasting var mangelfull. Eg er einig med utvalet når dei skriv at dei store utfordringane framover blir truleg ikkje at brukar- og pårørandesida blir så sterk at den fortrengjer dei profesjonelle. Dei store utfordringane blir å utvikla den profesjonelle yrkesutøvinga, slik at samarbeidet med brukarar og pårørande blir ein naturleg og integrert del av faget. I fagutviklingsarbeid og utdanning må dette få ein viktigare plass enn i dag. Eg meiner at begge desse NOU-ane, altså Kaasa-rapporten og Innovasjon i omsorg, viser ein veg i helse- og omsorgspolitikken vår som det er viktig å få til. Eg har heilt til slutt lyst til å sitera noko som eg fann på innsida av Innovasjon i omsorg. Det er nokre ord skrivne av Kate Næss i Blindgjengere frå 1969, som heiter På sporet. Dei lyder sånn: «Vi er på sporet etter en ny og bedre virkelighet som skal finnes ikke så langt herfra Den ligger forhåpentlig i nærheten av det hjertet forstår»