Laila Reiertsen (Fremskrittspartiet), 2011-03-10:
Først og fremst kan vi vera glade for at vi i vårt land berre har ei arbeidsløyse på vel 3 pst. Det er flott og ikkje minst eit godt utgangspunkt for å få eit godt samfunn for alle. Likevel kan ikkje prosenten la oss kvila slik at vi slår oss til ro overfor enkelte grupper. Eg ser dessverre ein for liten nedgang i ungdomsgruppa mellom 18 og 24 år. Ja, det stemmer at det har vore ei positiv utvikling for menn, som har hatt ein nedgang på 4 pst. den siste månaden samanlikna med den same månaden i fjor, mens det derimot er ei auke på heile 12 pst. for kvinner i same tidsrom. Dette er grunn nok til at ein heile tida må fokusera på denne gruppa, fordi dei er i ein alder der utdanning burde stått i fokus, og at ein må spørja seg: Kva er det som gjer at denne gruppa har kome i denne situasjonen? Ein må kanskje starta med begynninga. Alt når eit barn blir født, er det prisgitt personlege eigenskapar og omgivnader. Det dannar grunnlaget for ein god barndom og ei god utvikling i livet. Om det hadde vore mogleg, er det fleire enn berre arbeidsministeren interpellasjonen skulle ha vore stila til, men det er ikkje mogleg. Her viser eg til barneministeren, skule og utdanning famnar kunnskapsministeren, og generell helse omfattar helseministeren. For det er nettopp denne utviklingssyklusen som gjer at enkeltopplevingar, sjukdom og ofte rus gjer at ein stoppar opp i utdanninga, eller gir seg over og overlèt livet til det offentlege. Derfor må ein ha eit heilskapleg bilete på kvifor ein får unge arbeidslause, unge på uføretrygd og arbeidsavklaringspengar. Gjer vi eigentleg nok for denne gruppa? Vi har mange eksempel på at det er aktivitet rundt om i landet med fokus på dei unge, og det er flott – ulike prosjekt som angår såkalla drop-outs i Hordaland, prosjektet Ny GIV, enkelte kommunar med eigne prosjekt for såkalla risikoutsett ungdom, og nokon med endå tettare oppfølging. Men er det godt nok? Er det nokon som veit at kvar elev som ikkje fullførar vidaregåande opplæring, kostar samfunnet nesten 1 mill. kr i livsopphald. Eg har vore i kontakt med ein del ungdom som har valt eit liv der dei har blitt ein del av den prosenten arbeidslause som Nav viser til. Lat oss kalla ei jente Linda. Ho har fullført faget barne- og ungdomsarbeidar, men har ikkje søkt vidare på lærlingplass. Det blei for mykje for meg, seier ho. Eg var lei av skulen og var ikkje sikker på om det eigentleg var dette eg ville. Og så var det slik at fleire av mine venner hadde stoppa opp, så vi var liksom ein gjeng i lag som gjorde det same. No betaler Nav leilegheit og livsopphald for meg, så får eg sjå det an. Eg har det eigentlig bra no, så kva skal eg stressa vidare med? Er dette god samfunnsøkonomi og ikkje minst ein riktig livskvalitet for den einskilde, som for Linda i denne situasjonen? Eit anna eksempel er Runar, som har dysleksi som blei seint oppdaga. På grunn av at skotta mellom dei ulike skulane gjorde det vanskeleg for han å få den rette hjelpa, blei han uttrygg og ein såkalla vanskeleg elev, noko som førte han inn i rusverda og vidare i fengsel. Det at Rune no er på veg vidare i livet i positiv retning, var personavhengig, seier han. Han trefte ein tidlegare kjenning som han hadde hatt som vikarlærar, som han fekk tillit til, som følgde han vidare i systemet og støtta han. Dette gjorde at han fekk tilbake trua på seg sjølv. Det at han no etter enda utdanning framleis er utan fast arbeid, er fordi det er vanskeleg å koma inn på arbeidsmarknaden med ein CV med mange hòl i. Det er vanskeleg å få vist at ein verkeleg vil og kan noko. Hadde det ikkje vore for gode venner og denne læraren, hadde han gitt opp igjen og sikkert begynt på kjøret igjen, som han seier. Men han har likevel eit visst håp om at det snart ordnar seg. Eg kunne nok ha kome med fleire historier, men det som er gjennomgåande, er ofte ein tøff bakgrunn frå tidleg alder av – rus, psykiatri og få nære relasjonar som ein har tillit til – samt at ein ser ei form for smitteeffekt i ein slik situasjon. Nokre unntak er det òg. Det er dei som føler at dei vil, men møter motgang på mange ulike arenaer. Dei seier at betre rettleiing og oppfølging før ein tek utdanning, hadde hjelpt. Det å missa sjølvtilliten og trua på seg sjølv er oftare aktuelt i ung alder. Kva start får ein då for det vidare livet? Ikkje den beste i alle fall. Som me veit, ser ikkje alltid unge menneske konsekvensane av vala sine før det er for seint. Her trengst det grundig rettleiing i startfasen så vel som i oppfølginga når dei skal inn på utdanningsveg og i arbeidsliv. Framtidig behov for tilsette, spesielt i omsorgsyrka, er massivt. Det er då òg med uro ein ser at søkninga til høgre utdanning, spesielt innan sjukepleiar- og lærarutdanninga, er dalande. Det er òg fleire som hoppar av eller tek pause frå den høgre utdanninga – noko ein må ta med seg om ein har tenkt å gjera noko med det. Det er òg store forskjellar skulane imellom. Ein bør sjå på kva den einskilde utdanningsinstitusjonen gjer forskjellig frå andre, og som er bra. Det viser seg at for ungdom som misser kontakt med utdannings- og skulemiljø, er vegen kort til fattigdom, rus og andre helseproblem. Av dei mange prosjekta som er sette i gang, er det klart at mange har vore ein suksess og nokre ikkje. Eg trur at uansett er det viktig at alle idear blir prøvde ut. Det som uroar meg, er at det er prosjekt. Då er det inga sjølvfølgje at tiltaket blir oppretthalde. Då er ein faktisk like langt i fortsetjinga. Det hadde vore fint om statsråden hadde sagt litt om det, og noko om individuelle tiltaksplassar. Noreg har ikkje råd til at nokon står utanfor arbeidslivet, og alle moglegheiter må vera opne for at dei som er i startfasen av arbeidslivet, får utøva eit yrke eller eit arbeid til beste for samfunnet og den einskildes livskvalitet. Kva meiner statsråden om dette? Og kva tiltak er og blir gjorde for denne gruppa?