Lene Vågslid (Arbeiderpartiet), 2019-12-12:
Eg vil starte med å takke komiteen for eit godt samarbeid i arbeidet med budsjettinnstillinga. Me bur i eit trygt land, samanlikna med dei aller fleste andre. Det skjer mykje bra og spennande i justissektoren, og me har mykje me kan vere stolte over. Det er positivt at regjeringa dei seinare åra har investert i og prioritert det nasjonale beredskapssenteret. Det er positivt at regjeringa har arbeidd for og sørgd for å få på plass nye politihelikopter. Det er òg veldig positivt at regjeringa har fått på plass og arbeidd med eit cybersikkerheitssenter, og at ein òg i budsjettet for 2020 finn midlar til å vedlikehalde fengsel. Arbeidarpartiet sin gjennomgåande kritikk av snart sju Framstegsparti-budsjett og høgreregjeringa har retta seg mot at drifta og heilskapen i straffesakskjeda er nedprioriterte, at ein trass i at ein får plass til utruleg mykje i det blå statsbudsjettet, vidarefører den utskjelte ABE-reforma, som kuttar i kapasiteten, at høgreregjeringa bryt forlik inngått i Stortinget, at me har ei regjering som ikkje evnar å setje politiet i stand til å løyse samfunnsoppdraget sitt, samtidig som ein står i ei gigantisk reform som er ute av kurs. Folk har ikkje fått den tryggleiken dei har blitt lova. Me har vore vitne til ein rettsskandale i haust. Nav-skandalen er alvorleg, han har ført til fleire justismord og skal no granskast. Det er for tidleg med konklusjonar, men eg meiner denne alvorlege hendinga må gje oss som justispolitikarar ein vekkjar – ein vekkjar om at me ikkje må ta rettsstaten eller rettssikkerheita til folk for gjeve. Rettsstaten er berebjelken i demokratiet vårt, og for oss i justiskomiteen er ein velfungerande rettsstat heilt avgjerande for dei grunnverdiane me alle deler, som likskap for lova og at alle i Noreg skal ha både rettssikkerheit og rettsvern. I haust gjorde Stortinget eit viktig prinsipielt vedtak. Me vedtok at påtalemyndigheita formelt skulle vere uavhengig. Det er påtalemyndigheita i Noreg, men me gjorde det formelt. Når eg ser meg rundt om i Europa, og ser dei mørke skyene som trugar mange innbyggjarar i land der ein ikkje lenger har uavhengige domstolar, der ein ikkje lenger bur i ein rettsstat, er det viktig for meg å starte dagens debatt med å hegne om rettsstaten, og slå ring om dei uavhengige domstolane og påtalemyndigheita me har i Noreg. Arbeidarpartiet meiner at domstolane må styrkjast. I tillegg til at me ynskjer ein desentralisert struktur, legg me 30 mill. kr meir på bordet til domstolane enn det som låg i proposisjonen. Eg ynskjer meg eit sosialt demokrati. Det seier mykje om eit samfunn korleis ein behandlar sine straffedømde, kva for makt som blir utøvd overfor innbyggjarane. Etter 22. juli var styrken i Noreg at me ikkje forandra oss, at me stod saman i møtet med hat, ekstremisme og terror, at me sa og var opptekne av meir demokrati og kjærleik. Det var ein stor styrke for Noreg. For Arbeidarpartiet er det viktig at me har og får ein justispolitikk som verkar, ikkje ein politikk som ser tøff ut, men som er tøff mot kriminaliteten og endå tøffare mot årsakene til kriminaliteten. Gjennom fleire år har Arbeidarpartiet no levert seriøse alternative budsjett der justissektoren har vore høgt prioritert. Me legg over ein halv milliard kroner meir på bordet til drifta av justissektoren for 2020 enn det høgreregjeringa gjer. Samtidig er me ærlege på at me ikkje føreslår nok til kriminalomsorga, og at me ikkje føreslår nok til domstolane, for det etterslepet høgreregjeringa har skapt dei åra dei har sete, kjem til å ta fleire år å løyse. Arbeidarpartiet sin hovudprioritet er politiet. Over 470 mill. kr meir føreslår me at ein må bruke på politiet i 2020. Politiet må setjast i stand – i langt betre stand – til å førebyggje kriminalitet, til å samarbeide med andre instansar, til å ha tid til det, til å styrkje og gjennomføre etterforskingsløftet. I år, som i fem–seks år før, meiner me heilt alvorleg at politidistrikta får for lite pengar. Ein må auke drifta av politidistrikta, og difor legg me 300 mill. kr meir på bordet til politidistrikta for 2020. Det er ei kjensgjerning at fleire politidistrikt i 2020 kjem til å måtte kutte i talet på årsverk på grunn av det budsjettet som kjem til å få fleirtal i denne salen i kveld. Det er òg ein veksande frustrasjon ute i politiet rundt at justisministeren vil ha det til at me nærmar oss målet om to politifolk per tusen innbyggjarar gjennom at det har blitt tilsett politifolk i sivile stillingar, og ser ut til å gløyme at heile poenget var å få meir politikraft, tilsetje politifolk der me treng dei. Arbeidarpartiet meiner ein òg må setje eit stort spørsmålsteikn ved heile den rigide målstyringa sektoren no ligg under. Uansett kor mange gonger høgrepartia eller justisministeren i dag kjem til å seie «historisk» eller at reforma verkar, gjer det ikkje realiteten meir rett av den grunn. Eg begrip ikkje at det kan vere så vanskeleg å lytte til og forstå det tilsette i politiet faktisk seier, det folk som bur ute i lokalsamfunn i Noreg, faktisk opplever. Det er ikkje gjort ein god nok jobb med å styrkje nærpolitiet. Den politireforma som blir gjennomført no, liknar ikkje den denne salen vedtok. Det er ein grunn til at nesten alle dei forbunda i vår sektor som var på budsjetthøyringa, meinte at budsjettet var for dårleg. Me brukar ein del tid på å vente i denne komiteen. Sidan mars i år har justisministeren sitt svar på alle kritiske spørsmål frå Arbeidarpartiet om den alarmerande situasjonen i politiet vore at det kjem ei stortingsmelding: Berre vent, no kjem det ei løypemelding med tiltak og nødvendige justeringar for den situasjonen me står i. No nærmar me oss jul, og me har ikkje sett snurten av verken tiltak, justeringar eller stortingsmeldingar. På toppen av dette er det no ein situasjon som alle har fått med seg – med stor skuffelse og frustrasjon – at regjeringa radbrekker Politihøgskulen i Oslo. At ein legg opp til vidare kutt i Politihøgskulen, er etter mi meining ei ganske ille hundreårsgåve å få, for til neste år fyller Politihøgskulen i Oslo 100 år. Dette er ein politikk me i Arbeidarpartiet er imot, og me skjønar heller ikkje at ein legg opp til å gjere slike endringar utan å ha greidd ut bemanningsbehovet i politiet, slik me har føreslått i fleire omgangar. Offer for kriminalitet står i kø, medan kriminelle får strafferabatt. Kapasiteten i straffesakskjeda er sprengd. Arbeidarpartiet føreslår difor å gje eit løft til påtalejuristane i politidistrikta gjennom å øyremerkje nærmare 100 mill. kr til det. Me meiner det trengst pengar i tillegg til berre å synleggjere det, slik ein samla komité er einig om. Straff i seg sjølv har ikkje stor verdi viss ikkje det fører til endring. Ei straff som verkar, ei fengsels- og friomsorg som blir sett i stand til å snu folk frå kriminalitet til eit liv utan kriminalitet, som gode naboar, må vere heile poenget med ein kriminalomsorgspolitikk. Under Erna Solberg og til saman sju justisministrar frå Framstegspartiet har dette fokuset forsvunne. Det er lagt i ein skuff, saman med alle nyklane til dei opne fengsla som no er lagde ned. Nok eit ope fengsel får kroken sett på døra av Stortinget i kveld. Skogsleiren i Fyresdal, eller avdeling Kleivgrend, under Arendal fengsel, blir lagd ned av høgrepartia i kveld. For fyrste gong klarar ei regjering å leggje ned Kleivgrend. Det er ikkje fyrste gong det har blitt forsøkt, men i dag blir det ein realitet. Arbeidarpartiet er imot dette. Me meiner det ikkje finst gode argument for å leggje ned landets kanskje billegaste fengsel, som leverer svært gode resultat. Argumentet som blir brukt, om at det ikkje er behov, meiner me er direkte feil. Det er kunnskapslaust, det er uklokt, og det er ein dårleg politikk for samfunnssikkerheita. Arbeidarpartiet meiner det er viktig å behalde heile soningstrappa, òg opne soningsalternativ, og eg håpar fornufta kan rå i salen i kveld, for det er lov å stemme for det forslaget Arbeidarpartiet har fremja, saman med opposisjonspartia, om ikkje å leggje ned Kleivgrend fengsel. Elles tek eg opp dei forslaga Arbeidarpartiet står bak, åleine eller saman med andre, og ser fram til ein frisk og god debatt.