Valgerd Svarstad Haugland (Kristelig Folkeparti), 2005-04-18:
Den 12. november 2004 vart St.meld. nr. 7, Om det skal stilles statsgaranti i forbindelse med søknad fra Tromsø 2014 AS om å bli tildelt De olympiske vinterleker og Paralympics i 2014, lagd fram. Konklusjonen i meldinga og Regjeringa si tilråding til Stortinget er at det ikkje blir gitt statsgaranti for søknaden frå Tromsø 2014 AS. I det følgjande vil eg presentera bakgrunnen for Regjeringa si vurdering i denne saka. Det er berre Noregs Idrettsforbund og Olympiske Komité, NIF, som formelt kan søkja om å arrangera olympiske leikar i Noreg. Ein søkjarby må difor ha støtte frå styret i NIF. Vidare krev Den internasjonale olympiske komité, IOC, ei rekkje garantiar frå søkjaren, m.a. finansielle garantiar for alle kostnader som er naudsynte for å gjennomføra arrangementet. I Noreg er det i praksis berre staten som kan gi dei naudsynte finansielle garantiane. Etter at både Lillehammer og Tromsø i 2003 melde seg interesserte i å søkja om OL i 2014, sette NIF ned ei evalueringsgruppe til å vurdera søknadene. På bakgrunn av konklusjonane til denne gruppa vedtok Idrettsstyret 6. januar 2004 å tilrå at Noreg søkjer om å arrangera OL i 2014, med Tromsø som søkjarby. Tilrådinga vart gitt under føresetnad av at Tromsø utdjupa og forbetra søknaden på fire sentrale område, nemleg tidspunktet for leikane, innkvartering, transport og etterbruk av anlegg. Ny søknad frå Tromsø 2014 AS låg føre 2. mai 2004, og denne vart handsama i møte i Idrettsstyret 27. mai. Med sju mot fem røyster vedtok Idrettsstyret på ny å tilrå at Noreg søkjer om OL i 2014, med Tromsø som søkjarby. Saka vart så send frå NIF til Kultur- og kyrkjedepartementet for vidare handsaming, med tilvising til IOC sine krav om statsgaranti. Som det går fram av stortingsmeldinga, er Regjeringa sin konklusjon tufta på følgjande fire hovudpunkt: 1. totale kostnader2. bruk og prioritering av spelemidlar3. forventa effekt av arrangementet4. sjansane for at søknaden når fram Det er ikkje mogleg å gå nærare inn på alle desse forholda innafor den tida eg har til disposisjon. Eg vil difor konsentrera meg om punkta 1 og 2 – kostnader og bruk av spelemidlar. Fyrst kostnader: Ettersom utgangspunktet for gjennomgangen var å vurdera om Regjeringa kunne tilrå å gi statsgaranti for søknaden, ligg det i sakas natur at kostnader er heilt sentralt. Det har vore viktig å vurdera i kva grad overslaga i søknaden verkar rimelege og dermed gir eit realistisk bilete av størrelsen på ein eventuell statsgaranti. Grunnen til dette er at ein eventuell statsgaranti ikkje kan vera knytt til eit spesifikt beløp; han kan ikkje avgrensast til eit overslag frå søkjaren eller Regjeringa. Å gi statsgaranti inneber å garantera for alle kostnader som er naudsynte for å gjennomføra arrangementet. Idrettsstyrets fyrste vedtak, 6. januar 2004, var tufta på ei total kostnadsramme for OL i Tromsø på 13,26 milliardar kr, med behov for statlege tilskott rekna til om lag 6,3 milliardar kr. Den nye søknaden av 2. mai inneheld tre budsjett, nemnde som «optimistisk», «realistisk» og «pessimistisk». Vedtaket i Idrettsstyret 27. mai 2004 tek utgangspunkt i det «pessimistiske» budsjettet. Den totale kostnadsramma er her om lag 15,7 milliardar kr, med behov for statlege tilskott rekna til ca. 9,5 milliardar kr. Dei store endringane i budsjettoverslaga frå januar til mai 2004 kan sjåast som ei naturleg utvikling i utarbeidinga av ein søknad. Samstundes syner endringane den uvissa som vil prega alle forsøk på å rekna kostnader og inntekter for eit OL ti år fram i tid. I søknaden av 2. mai er denne uvissa gjord synleg ved dei tre ulike budsjettalternativa. Dette er positivt, men det er ikkje tillitvekkjande at det i hovudsak er inntektsoverslaga som varierer i dei ulike budsjetta. Når det gjeld kostnader, er det berre drifts- og leigeutgiftene som varierer. Dette inneber at det ikkje er teke høgd for uvisse i investeringsoverslaga, t.d. for anleggsbygging og utbygging av infrastruktur. Regjeringa stiller seg tvilande til om kostnadsoverslaga i søknaden, sjølv med utgangspunkt i det «pessimistiske» alternativet, gir ei god nok oversikt over dei totale kostnadene ein må rekna med ved eit eventuelt OL i Tromsø i 2014. Til grunn for denne vurderinga ligg m.a. følgjande moment: Investeringskostnadene til deltakarlandsbyen er ikkje tekne inn i investeringsbudsjettet i søknaden. Landsbyen er tenkt bygd av private entreprenørar og leigd inn til OL. Det er berre ført opp 600 mill. kr i budsjettet for drifts- og leigekostnader, men det går fram av vedlegg til søknaden at investeringskostnadene er rekna til 2,5 milliardar kr. Dette inneber ein risiko for ytterlegare statlege kostnader. Så er det investeringskostnadene for idrettsanlegg, som blir rekna som underbudsjetterte, m.a. på grunn av etterbruksplanar som vil innebera betydelege ombyggingskostnader. Kostnader til transport er nok òg underbudsjetterte. Vurderingar gjorde av Avinor og Statens vegvesen Region nord ligg til grunn for søkjaren sine kostnadsoverslag for investeringar i infrastruktur som flyplass og veg. Påpeikinga av auka driftskostnader frå dei nemnde etatane er det likevel ikkje teke omsyn til i budsjettet frå Tromsø 2014 AS. Så er det dei budsjetterte kostnadene til tryggingstiltak, som inneber berre ei mindre oppjustering i høve til dei same postane for Lillehammer-OL i 1994. Spesielt med tanke på endringar i trusselbiletet dei seinare åra legg Regjeringa til grunn at ein må rekna med betydeleg høgare kostnader til tryggingstiltak ved eit eventuelt OL i Tromsø i 2014 enn det som går fram av søknaden. Samla sett viser dette at dei totale kostnadene ved eit eventuelt arrangement vil kunna bli betydeleg høgare enn 15,7 milliardar kr, med dertil auka behov for statlege tilskott. Eit eventuelt OL i Tromsø vil innebera omfattande investeringar i idrettsanlegg som ikkje er tilpassa lokale og regionale behov utanom arrangementet. Eit OL er i utgangspunktet eit idrettsarrangement. Idretten må difor bidra økonomisk ved eit eventuelt nytt arrangement i Noreg. Regjeringa har lagt til grunn at minimum 22,3 pst. av kostnadene til investeringar i idrettsanlegg må takast av spelemidlar til idrettsformål. Dette er det same som vart brukt til Lillehammer-OL, og det utgjer om lag 430 mill. kr, med utgangspunkt i kostnadsoverslaga frå Tromsø 2014 AS. Føresetnadene om at idretten må bidra med same relative del som ved Lillehammer-OL, inneber at bruken av spelemidlar vil kunna gå utover dette beløpet som ein konsekvens av auka anleggskostnader. Det grunnleggjande målet for den statlege idrettspolitikken er å gi eit lokalt tilbod til born og ungdom gjennom tilskott til aktivitetar innafor den medlemsbaserte idretten og gjennom tilskott til anleggsutbygging. Bruk av spelemidlar til eit OL i Tromsø vil innebera ein tilsvarande reduksjon av tilskott til andre idrettsformål. Regjeringa si vurdering er at eit OL i Tromsø ikkje vil vera eit veleigna verkemiddel til å oppfylla sentrale idrettspolitiske målsetjingar. I ei sak om å stilla garanti for så store beløp må det, som eg har gjort greie for, naturleg nok bli fokusert på dei usikre momenta, slik at det moglege omfanget av garantiansvaret kjem klart fram. Regjeringa har likevel sett dei positive sidene ved så vel søknad som lokalt og regionalt engasjement i saka. Konklusjonen vår ut frå ei heilskapsvurdering er likevel eintydig: Regjeringa kan ikkje tilrå å gi statsgaranti i samband med søknaden frå Tromsø 2014 AS om å bli tildelt Dei olympiske vinterleikane og Paralympics i 2014. Vinter-OL har vore arrangert i Noreg to gonger før, og vi har generelt ein sterk posisjon som vinteridrettsnasjon. Det er difor sjølvsagt ikkje unaturleg at Noreg har ambisjonar om å ta ansvaret som vertsnasjon igjen. Det meiner òg Regjeringa. Men tida mellom Lillehammer-OL og eit eventuelt OL i Tromsø er likevel berre 20 år, og Regjeringa ser det ikkje som rimeleg at Noreg skal ta på seg dei store kostnadene eit OL i Tromsø vil innebera, så kort tid etter Lillehammer-OL. Det er sagt mykje frå talarstolen i dag om entusiasme, glød og engasjement i Nord-Noreg for dette idrettsarrangementet – og veldig mykje ved søknaden er bra. Det er òg blitt kritisert at vi som seier nei til å stilla garanti, har sagt at vi er positive til ein del av det som ligg i søknaden. Eg meiner faktisk at dersom vi ikkje hadde sett mykje av det positive engasjementet i søknaden, hadde vi vore blinde. Det er klart at det ligg mykje bra der. Òg frå Regjeringa si side vil eg understreka at det er naturleg for Noreg i framtida å søkja om å få vinter-OL, men kor ofte vi skal gjera det, har vore eit moment for oss som førte til at vi sa nei i denne omgangen. Neste gong Noreg skal søkja om OL, vonar eg det er Tromsø som er søkjarbyen – eller iallfall at søkjarbyen er i Nord-Noreg. Eg trur at Nord-Noreg på mange måtar har mykje å tilby som andre delar av verda ikkje har. Men samtidig inneber dette så store kostnader at det sjølvsagt vil gå ut over andre ting. Difor er det eit spørsmål om kor ofte vi kan ha OL. Dermed står vi fast ved konklusjonen at vi ikkje stiller garanti, men likevel ser mykje positivt med det engasjementet som har vore der.