Magnhild Meltveit Kleppa (Senterpartiet), 2004-03-22:
Eg skal fyrst føreta ei oppretting i innstillinga. Det går fram på side 26 at Arbeidarpartiet og SV ynskjer eigne informasjonskampanjar i dei nye EU-landa. På side 29 ser det ut som om Senterpartiet har same meining. Det er altså vårt syn slik det går fram på side 26, som er det rette. Senterpartiet tok i haust initiativ til overgangsordningar, fordi det vil gjera det mogleg med langt betre førebuing av informasjon, nødvendige presiseringar i aktuelt lovverk og styrking av kontrollregimet, eventuelt oppretting av nye samarbeids- og kontrollinstansar. Vi er tilfredse med at eit samla storting no går inn for overgangsordningar. Vi er overraska over Regjeringas framstilling. Det er jo ikkje slik at det er Regjeringa som her har fått støtte for sitt syn. Det er faktisk slik at det er Regjeringa som til slutt har gitt etter, då ho såg at det var eit fleirtal i Stortinget som ville ha overgangsordningar. Vi trur det er viktig at ein førebyggjer, slik at utvidinga ikkje svekkjer tilhøva og arbeidet med å skapa meir ordna forhold i dei mest utsette delane av arbeidslivet. Vi synest det er oppsiktsvekkjande at Regjeringa held seg så passiv i forhold til kva utfordringar EU-utvidinga kunne medføra for Noreg. Det låg alt i haust føre utrekningar frå EU som antyda mellom 300 000 og 600 000 nye arbeidssøkjarar frå dei nye medlemslanda. Det vart sagt at ca. 80 pst. av desse kom til å be om arbeid i Tyskland og Italia. Så vart det tidleg avklart at nettopp desse to landa reserverte seg mot fri flyt – dess større press på dei andre landa. Regjeringa si eiga arbeidsgruppe konkluderte på eit tidleg tidspunkt med det presset som kunne oppstå på dei nordiske landa. Det er tankevekkjande at Regjeringa for det fyrste legg fram ein stortingsproposisjon før jul som gjeld EU-utvidinga, der det står at dei vil vurdera å utrusta Arbeidstilsynet med ein klausul om å kunna gripa inn dersom det vert oppdaga vesentleg dårlegare arbeids- og lønsforhold enn i dag. Så kjem Regjeringa med kap. 5 i St. meld. nr. 19 – det er jo fyrst etter eit vedtak i Stortinget der det blir bedt om ei eiga sak. Der varslar dei dialog med partane i arbeidslivet. Og sjølv ikkje når Regjeringa skjønar at det er fleirtal i Stortinget for overgangsordningar, gir ho etter og varslar det. Det er når Sverige som eit av dei siste landa, forutan Irland, varslar at dei vurderer overgangsordningar, at Regjeringa kjem på banen. Det er svært uheldig at Stortinget så langt har så ulne dokument å halda seg til. Det er svært uheldig at det kjem ein lovproposisjon før handsaminga av meldinga er ferdig, ein lovproposisjon der det faktisk ikkje ser ut til at høyringa har vore særleg omfattande. Men det mest uheldige er sjølvsagt at Regjeringa til og med no varslar ei vente-og-sjå-haldning i forhold til dei utfordringane som kan koma. Lat meg presisera at ein open og fri arbeidsmarknad i utgangspunktet er eit gode både for arbeidstakarar og for arbeidsgivarar, men det føreset ein marknad i balanse. Senterpartiet meiner at vi må ta omsyn til den nasjonale arbeidsmarknadssituasjonen. Vi må ta omsyn til dei over 100 000 ledige og dei mange andre som kunne vore på innsida av arbeidslivet – difor vårt initiativ til på den eine sida incentiv for å sikra endå fleire moglegheit til tilknyting til arbeidslivet og på den andre sida kvotar for å ta omsyn til dei bransjane som openbert strevar med å skaffa kvalifisert arbeidskraft. Vi meiner det forslaget òg ville gitt Noreg større moglegheiter til å førebu gode tiltak i høve til EU-utvidinga. Så tek vi i denne saka eit initiativ, der vi overraskande nok berre får støtte frå SV, for å få moglegheit til å praktisera lovverket meir fleksibelt for arbeidssøkjarar frå land utanfor EØS-området som alt oppheld seg i landet. Her har stortingsrepresentantar frå mange parti gått sterkt ut i høve til å få til ordningar for nokre enkeltpersonar og for nokre familiar – som altså er godt integrerte i lokalsamfunn, som har arbeid og underheld seg sjølve, men som ikkje har krav på vern. Vi ynskjer ikkje dette som ei endring som vil svekkja asylinstituttet, men vi synest faktisk at vi kunne nytta moglegheita som no ligg i forslaget i dag, til at desse kunne søkja om arbeidsløyve frå Noreg. Det ville dermed vera eit verdig punktum frå norske styresmakter i ein situasjon der det faktisk bl.a. er UDI som med lang saksbehandling har medverka til at dei framleis er her i landet. Senterpartiet står i lag med Arbeidarpartiet og SV om viktige tiltak for å hindra sosial dumping frå 1. mai. Høyringane komiteen arrangerte, har etter vårt syn forsterka behovet for klare meldingar. Verkelegheitsforståinga er tydeleg ulik mellom arbeidsgivarsida og arbeidstakarsida. Då er det viktig å vera føre var, ha klare meldingar før 1. mai, både i høve til dei mange arbeidsgivarane og i høve til arbeidstakarane. Det bør verka preventivt både for dei bedriftene som planlegg å basera seg på rimeleg arbeidskraft, for dei arbeidstakarane som kjem med urealistiske forventingar, og for dei mange tillitsvalde og den viktige oppgåva dei har på den enkelte arbeidsplass. Vi meiner erfaringane tilseier norske løns- og arbeidstilhøve også ved anbod. Det er jo eit kjempeviktig punkt å få på plass. Krav til bustad og at tillitsvalde har fullt innsyn og tilgang på opplysningar om løns- og arbeidsvilkår i alle anlegg, er nødvendig. Ei godkjenningsordning for utleige- og vikarbyrå er viktige tiltak i seg sjølve for å sortera ut useriøse bedrifter. Vi ynskjer òg snarleg å ratifisera ILO-konvensjon nr. 94 for å sikra spesifikke krav òg ved anbod i stat og kommune. Erfaringane tilseier òg, med dei eksempla som har vore refererte seinast i dag, og som vi har sett i media, ei betydeleg styrking av kontroll- og tilsynsorgana. Eg vil utfordra statsråd Meyer til å konkretisera kva planar han har på dette feltet. Det kan ikkje vera tvil om at Arbeidstilsynet her har ei nøkkelrolle. Vi er altså no i ein situasjon der Framstegspartiet på den eine sida har gått høgt opp på banen i høve til overgangsordningar, men der Framstegspartiet i dag skaper uklarleik i høve til korleis situasjonen vil bli etter 1. mai. Eg er glad for at dei i dag i alle fall har varsla at dei kjem til å gå veldig nøye igjennom både proposisjonen og dei tiltaka som er fremja frå fleirtalet i komiteen. Men eg synest det er pinleg at Regjeringa skaper forventingar om tiltak som skal motverka sosial dumping, og så er det viktigaste som blir varsla, ei avventande haldning. Seinast no i debatten har regjeringspartia innbyrdes skapt stor uklarleik når det gjeld løns- og arbeidstilhøve, jf. Apelthun Sæle si forsterking med omsyn til kva som skal gjelda, Ivar Østberg sin replikk og ikkje minst saksordføraren frå Høgre, som går til angrep på dei i salen som meiner at tariffavtalar skal leggjast til grunn. Når Regjeringa er så veldig nøye med å avventa kva alle dei andre nordiske landa gjer, før dei i det heile kan tenkja seg å sjå på overgangsordningar, kvifor er det ikkje då slik at dei i det minste kunne sjå til dei andre nordiske landa, både Danmark, Finland og Sverige? Det som der blir debattert, er eit betydeleg samarbeid med dei tillitsvalde på den enkelte arbeidsplass for å få til så ryddige tilhøve som mogleg. Det einaste som vi er fornøgde med i den proposisjonen som vi skal behandla seinare, er at det er varsla hurtige prosedyrar for sesongarbeidskraft – det skulle elles berre mangla, for dét står ein samrøystes komite bak. Til slutt tek eg opp Senterpartiets forslag.