Anita Apelthun Sæle (Kristelig Folkeparti), 2000-12-05:
På søndag las eg om ei kvinne i Bergen som budde i ein varebil, ho var ufør og hadde inga moglegheit til å skaffa seg eigna bustad på eiga hand. Og fordi ho var utan heim, fekk ho heller ikkje samvær med barna sine – uendeleg trist, og ikkje akseptabelt i eit velferdssamfunn. Dette budsjettet handlar altså ikkje berre om tekniske storleikar, renter og økonomiske verknader, det handlar om velferd. Det handlar om menneske i lokalmiljøet som dessverre ikkje alltid får den hjelpa dei treng. Kristeleg Folkeparti er glad for at vi maktar å halda bustøtteordninga på 160 mill. kr for minstepensjonistane ved lag. Å kutta ordninga med hjelp til lys og varme for våre minstepensjonistar med dyre buutgifter hadde vore svært usosialt. For Kristeleg Folkepartiet var det nødvendig å få den ordninga på plass att. Bustøtta betyr svært mykje for mange av dei eldre som har aller minst. Det dreier seg om velferd, det dreier seg om ærekjensle. Det er for drygt å kasta dei som har slite eit heilt liv, ut i ein situasjon der dei ikkje kan få endane til å møtast. Bustøtteordninga er svært treffsikker. Mange kommunar slit hardt med nye oppgåver, og mange av dei er ikkje fullfinansierte. Større krav og ikkje minst lønnsauke har gjort at mange har driftsunderskot. Sjølvsagt er alle glade for at budsjettforliket gav 1,25 milliardar kr meir. No slepp vi å skjera i velferdsgode for at pensjonsavtalane skal dekkjast. For mange betyr det mykje pengar, for Bergen f.eks. ca. 200 mill. kr, som dei ikkje hadde. Det er betre at dei konsentrerer seg om å hjelpa kvinna som eg nemnde. Kommunane har alltid klaga – dei treng alltid meir, seier nokre. Vel, i år er faktisk kommunane og staten samde om kva som trengst – det er 11 milliardar kr, og det har kommunane ikkje fått, og det får konsekvensar. Det kjem til å gå ut over skule, eldreomsorg og barnevern. Det er tilbakemeldinga eg får frå små kommunar med oversikt over alle sine innbyggjarar. Kommunenes Sentralforbund og Regjeringa er blitt samde om kva ein manglar. Ein har faktagrunnlaget. Men også sentrum forstår at det er vanskeleg å finna økonomisk grunnlag for å løyva meir. Derfor prøvde vi å finna ein annen vri: Kva med gjeldssanering? Til og med på TV stiller folk opp i kunnskapstestar for å få sletta litt gjeld. Det er kanskje betre å kutta gjeld enn å pøsa på med meir midlar. Sjølvsagt må det gjerast på ein rimeleg rettferdig måte, og KS har nemnt den moglegheita å bruka dei kriteria som elles vert brukte i inntektssystemet. Nye midlar har også dette året blitt bundne opp i nye tiltak. Gjeldssanering ville kanskje hjelpa kommunane i mange år med vesentleg meir frie midlar – det betyr styrkt lokalt sjølvstyre. Derfor har Kristeleg Folkeparti tru på at når Regjeringa no har forplikta seg til ein gjennomgang av gjeldssituasjonen i kommunane, vil ei gjeldssanering kunna vera eit verkemiddel for ein betre kommuneøkonomi i framtida. I kommuneøkonomiproposisjonen i vår hadde sentrum fleire område som vi ynskte å få nærare vurdert. Det gjeld regionaltilskotet, med ein svært bastant terskelverdi på 3 000 innbyggjarar, det gjeld hovudstadstilskotet og ikkje minst regionaltilskotet, som vi meiner burde vurderast som eigne ordningar utan trekk i innbyggjartilskotet for samtlege kommunar. I samarbeid med Arbeidarpartiet er det no fleirtal for slike gjennomgangar. Det gler Kristeleg Folkeparti, og meg som hordalending, at samarbeidet også har gjort at dei 14 kommunane som fekk høgare arbeidsgjevaravgift på grunn av EØS-krav, og som vart lova kompensasjon, no får full kompensasjon, over 30 mill. kr på deling. Det er svært gledeleg også fordi det er eit svært låst opplegg vi får hos finanskomiteen, men det kan altså forhandlast fram nye løysingar også på komitenivå. Ni av desse kommunane eg nemnde, ligg i Hordaland, og dei har ein vanskeleg tilpassingsprosess i tillegg til dei stramme rammene. Eg kan lova det var begeistring på mange kommunehus i helga. Samarbeid gjev altså veldig bra resultat. Andre fleirtal vart også danna. Eg er veldig tilfreds med at eit breitt fleirtal ber om at rus og sosiale forhold vert forsøkte innarbeidde som kriterium i inntektssystemet. Rus med påfølgjande vald og skadeverk er eit så stort problem, særleg i byane, at det burde avspeglast i inntektssystemet. Ein feil har snike seg inn i innstillinga i dei seine nattetimar – Berit Brørby gjorde greie for det. Kristeleg Folkeparti er med på å be Regjeringa om å setja fortgang i frikommuneforsøket. Eg vonar at fleire av dei kommunane som er tekne ut, tar seg ein tur til Danmark og besøkjer t.d. Farum kommune. Kristeleg Folkeparti trur at Kommune-Noreg har mykje å læra ved å snu på flisa og gjera ting på ein ny måte, gjerne konkurranseutsetja delar av kommunane sine ansvarsområde – og ikkje minst forenkla. Eit enklare Noreg må skapast på kommunenivå. Og eit enklare Noreg er eit betre Noreg å bu i. Det er kvelande både for kommunar, for bedrifter og for folk flest å halda seg til ein jungel av lover, reglar og forskrifter. Eit av dei vanskelege punkta i dette budsjettet for Kristeleg Folkeparti er Aetat. Vi er urolege for at dagens organisering av tenester mot betaling skapar uklare linjer. Kryssubsidiering er eit nærliggjande problem når same person kan tilby både betalingstenester og tradisjonelle gratistenester frå Aetat. Vi var freista til å be Regjeringa om straks å gjennomføra intensjonane i Ot.prp. nr. 70 for 1998-1999, frå regjeringa Bondevik, som hadde som føresetnad at betalingstenester skulle organiserast gjennom eige aksjeselskap. På bakgrunn av dei skandalane som har vore i Aetat, og den gjennomgangen som etaten i alle høve må ha, finn vi det likevel rimeleg at endeleg organisering vert utsett til eiga sak i vår, eller til revidert nasjonalbudsjett. Vi meiner, saman med fleirtalet, at organisasjonsmodellen som vert vald, må sikra like konkurransevilkår og sørgja for at kryssubsidiering og habilitetsproblem vert unngått. Konkurransetilsynet er etter vår meining instansen for slike vurderingar. Budsjettet som kommunane må klara seg med neste år, er langt betre enn det som var utgangspunktet frå regjeringa Stoltenberg. Men det er sanneleg mange utfordringar likevel som kommunane må streva med neste år.