John Dale (Senterpartiet), 2001-04-26:
I og for seg er det uproblematisk at eit selskap heilt ut er eigd av staten. Det er fyrst når staten oppfører seg som inkompetent eigar det er grunn til å kjenna uro. Ei slik vurdering har relevans for alle statsselskap, og i særleg grad for viktige aktørar som Statoil og Statkraft. Difor vil Senterpartiet i denne saka medverka til at den statlege eigarskapen vert teken på alvor, framfor å føra ein debatt om privatisering, slik Høgre og Framstegspartiet i alle fall delvis legg opp til. Kva interesser skal Stortinget vareta som eigar av Statkraft? Det er lett å svara på. Eit samla storting ynskjer at Statkraft skal vera eit leiande nordeuropeisk energiselskap med spisskompetanse innan vasskraft. Ein solid basis i Noreg er ei viktig plattform for gjennomføringa av ei slik målsetjing. Dessutan bør Statkraft sterkt medverka til forvalting av offentleg kapital og til å sikra norsk offentleg eigarskap. Bak denne politiske føringa står eit solid fleirtal – Arbeidarpartiet, Kristeleg Folkeparti, Senterpartiet, Venstre og SV. For å kunna gjennomføra dei nemnde oppgåvene treng Statkraft å verta tilført så vel ny innskotskapital som auka låne- og garantirammer. Eit solid stortingsfleirtal er også einig i det. Jamvel Høgre og Framstegspartiet meiner Statkraft treng meir kapital – rett nok skal det skje via delprivatisering og børsnotering. På ein slik bakgrunn kan me undra oss over at St.prp. nr. 51 har vekt oppstuss. Eg las ei svær overskrift i Klassekampen, der pengeoverføringa vart omtala som ei gåvepakke til Statkraft. Avisa, som elles er kjend for å unngå å bruka useriøse overskrifter, skapte her eit inntrykk som etter mi meining er feilaktig. Som kjent finst det store mengder offentleg kapital, og stadig meir vert plassert i utlandet. Alternative plasseringar er difor høgst velkomne, særleg dersom dei stimulerer til industri- og teknologiutvikling. Statkraft kan kanalisera offentleg kapital inn i energimarknaden, og er i så måte eit nyttig og godt instrument. Så registrerer me ei viss uro over at Statkraft kan utvikla seg til å verta det Høgre, Framstegspartiet og Venstre omtalar som eit reelt Statkraft-monopol. Det er sjølvsagt viktig at marknaden fungerer, at straumprisar vert påverka av konkurranse. Men det ligg slett ikkje i korta at Statkraft etter å ha fått sine tiltrengte pengar vil kunna manøvrera seg inn i ein monopolsituasjon. Det vil jo korkje Stortinget eller Konkurransetilsynet tillata. Dessutan opererer kraftprodusentane alt i dag i ein nordisk marknad, og snart i ein endå større samanheng, og ingen kan påstå at Statkraft vil verta ein gigant i det nye landskapet. Senterpartiet har i alle år oppmuntra kommunane til å halda fast på sine kraftrettar. Lokal eigarskap er eit gode. Senterpartiet har vanlegvis ikkje gått i bresjen for å selja kommunale eigardelar i kraftselskap for å skaffa pengar til kommunekassa. Me har etter evne prøvd å tilføra kommunane pengar på ordinært vis. Denne strategien er framleis aktuell. Men me registerer at lokale eigardelar stadig kjem på sal. Utviklinga har fått eit omfang som verkeleg fortener å bli omtala som omstrukturering av norsk kraftforsyning. Sterke utanlandske interesser posisjonerer seg for å sikra seg tilgang også til kraftproduksjonen. I ein slik situasjon bør me ikkje sitja med hendene i fanget. Statkraft bør handla aktivt for å sikra norsk offentleg eigarskap. Det vil sjølvsagt føra til at selskapet veks, slik at Statkraft om nokre år kan koma til å sitja med 55 pst. av den norske produksjonskapasiteten. Departementet legg til grunn at Konkurransetilsynet vil vurdera dei enkelte oppkjøpa Statkraft gjennomfører i marknaden. Og eg vil seia at det er viktig å sikra at formålet i konkurranselova ikkje vert utfordra. Den sterke omstruktureringa som no går føre seg innanfor kraftforsyninga, er ei utfordring, ikkje berre for Statkraft, men òg for regionale energiselskap. For eksempel har Lyse Energi ambisjonar om å veksa seg større, og selskapet søkjer samarbeidspartnar i utlandet. Me kan ikkje sjå bort frå at Statkraft og Lyse i konkrete tilfelle blir konkurrentar. Like fullt vil styrking av Statkraft ikkje stå i motstrid til eit ynske om at regionale energiselskap skal kunna veksa og medverka til mangfald i energimarknaden. Selskapa har ulik profil. Statkraft har fyrst og fremst kompetanse på vasskraftproduksjon og engroshandel. Andre selskap har eit anna utgangspunkt og satsar på å utvikla kraftnettet, byggja ut annan infrastruktur, eksempelvis gass og teletenester, og tilby sluttbrukarane ulike produkt og tenester. Konkurranseflata mot Statkraft er altså ikkje så stor som enkelte vil ha det til. Dessutan er det – også sett frå eit regionalt synspunkt – generelt urimeleg å definera Statkraft som ein motstandar. Selskapet er òg ein viktig samarbeidspartnar for regionale kraftselskap, eg nemner eksempelvis BKK. Statkraft kan rekna med støtte i Stortinget for å sikra definerte mål, og ikkje for å driva ein aggressiv oppkjøpspolitikk på sida av dei retningslinene som Stortinget har trekt opp. Eg vil igjen minna om det eg sa innleiingsvis, at Statkraft treng aktive eigarar som tek konsekvensen av dei målsetjingar som er definerte for selskapet. Senterpartiet støttar Regjeringa sitt forslag om å tilføra selskapet meir midlar. Forslaget er i tråd med den politikken regjeringa Bondevik la til grunn. Me ser òg på transaksjonen som ei god og interessant plassering av offentleg kapital. Det er eit sjølvstendig argument at Statkraft får ein eigenkapital på rundt 40 pst., slik føresetnaden var då selskapet vart etablert. Dermed skulle grunnlaget vera lagt for ei god utvikling. Ein samla komite ynskjer at departementet neste år skal koma tilbake til Stortinget med informasjon, slik at nasjonalforsamlinga vert halden à jour med utviklinga. Det er eit godt teikn. Til slutt vil eg visa til den delen av innstillinga som etter mitt syn er mest interessant, fordi me her finn oppsummert viktige prinsipp og konklusjonar som peikar framover. Arbeidarpartiet, Kristeleg Folkeparti, Senterpartiet og SV meiner det er styret og leiinga i Statkraft som på forretningsmessig grunnlag skal gjera vedtak om investeringar. Dette fleirtalet meiner det er nødvendig å gje Statkraft auka ressursar for å kunna oppfylla dei målsettingane Stortinget har trekt opp. Fleirtalet viser til at Statkrafts eigarstruktur og heimfalls- og konsesjonslovgjevinga skal liggja fast. Fleirtalet presiserer at Statkrafts oppkjøpspolitikk skal følgja vedtekne retningsliner. Og så står det: «Ved å tilføre Statkraft kapital legges det til rette for fortsatt betydelig offentlig eierskap over norsk vannkraft i en situasjon hvor kommuner og fylkeskommuner selger seg ut.» La oss håpa at det norske folket i haust vil sørgja for at denne politikken også får eit solid fleirtal bak seg i den komande stortingsperioden.