Magnhild Meltveit Kleppa (Senterpartiet), 2001-04-23:
Norsk asyl- og flyktningpolitikk handlar om menneskesyn. Den er ein test på om likeverd og respekt ligg i botnen for den einskilde av oss i vårt møte med einskildmenneske som ber om ly i landet vårt. Den er òg ein test på om Noreg er like flink til å ha ein klar praksis i eige land i forhold til internasjonale konvensjonar som vi gjerne oppfordrar andre land til å slutta seg til. Og til Carl I. Hagen: Senterpartiet ynskjer ikkje at vi skal ha ei strengare lovgiving, fleire reglar og mindre rettstryggleik når det gjeld asyl- og flyktningpolitikk, enn til og med kriminelle i Noreg. Vi er usamde i eit «Festung Europa» og ei visumplikt som gjer det umogleg å få søkt asyl i europeiske land, inkludert Noreg, utan å nytta profesjonelle menneskesmuglarar. Det er ikkje landet vårt verdig. Det kan innebera at vi får inn nokre asylsøkjarar som ikkje er reelle flyktningar. Det kan bety at vi utset oss for nokre kriminelle element frå andre land, og vi må ha system for å handtera det. Men vi bør ikkje kosta på oss eit regelverk som held alle andre enn reelle flyktningar ute. Då er vi ikkje der for dei som verkeleg treng vernet vårt, og som treng hjelpa vår. Eg er glad for at Framstegspartiet står aleine om sitt syn på dette, og eg er djupt usamd i innføringa av Schengen-avtalen og dei følgjene vi no ser av den. St.meld. nr. 17 gir oss høve til å drøfta grunnlaget for asyl- og flyktningpolitikken. Vi kan sjå nærare på om det er samsvar mellom dei måla som er sette, og kvardagen slik den blir opplevd. Det er ei sak som i tillegg til å oppta regjering og storting, asylsøkjarar og sakshandsamarar i nokre tilfelle like mykje gjeld heile lokalsamfunn, lokale folkevalde, organisasjonar og engasjerte einskildpersonar. Meldinga har forslag til betring på nokre område. Saksordførar Erna Solberg har med måten ho har lagt opp arbeidet på, medverka til ytterlegare breitt fleirtal på fleire område. Senterpartiet vil peika på nokre felt der det er eit klart behov for endringar, og der det er ekstra påfallande at ei regjering utgått frå Arbeidarpartiet med alle sine fine ord om solidaritet er så tafatt. Regjeringa er nøgd med einslege mindreårige asylsøkjarar sin situasjon. Det er ikkje vi. Denne gruppa er ikkje stor, di meir overkommeleg skulle det vera med tiltak som gir den einskilde eit betre utgangspunkt enn i dag. Det er behov for ei heilskapleg tilnærming på barnet sine eigne premissar, ikkje ei fortsetjing av ad hoc-løysingar tilpassa opplegg for vaksne. Praksis viser at dei aller fleste einslege mindreårige asylsøkjarar blir verande i Noreg. Det er bakgrunnen for at vi ynskjer større vekt på direkte busetjing i kommunane for dei. Det er ille at gjennomsnittleg opphaldstid i mottak er lengre for denne gruppa enn for andre asylsøkjarar. Vi har i brevveksling med statsråden avdekt grunnleggjande usemje mellom Regjeringa og oss når det gjeld den beredskapen vi meiner skal vera til stades. Ein einsleg asylsøkjar under 18 år har på same måte som einslege norske barn behov for spesiell oppfølging, omsorg og «forutsigbarhet» i sin spesielle livssituasjon. Dei skal med sine erfaringar etter vårt syn ha det same tilbodet om dei tenester barnevernet kan gi. Å avvisa eit slikt utgangspunkt inneber eit ja til forseinking i forhold til den tryggleiken, stabiliteten og oppfølginga som er nødvendig frå fyrste stund for å sikra eit godt grunnlag for opphald. Senterpartiet føreslår difor, i lag med Kristeleg Folkeparti og SV, at mottak for barn skal ha status som barnevernsinstitusjonar. Vi er svært nøgde med at komiteen i dag samrøystes går inn for ei utvida og styrkt verjeordning, med løn og klare retningsliner. Det er òg gledeleg med brei semje om auka bruk av fosterforeldre overfor denne gruppa, og at komiteen etter initiativ frå Senterpartiet har bedt om at dei som har vore barnesoldatar i heimlandet, får tidlegast mogleg oppfølging i si handsaming av traumer. Sentrumsregjeringa varsla ein gjennomgang av kriteriet «sterke menneskelege hensyn» som grunnlag for opphald. Diverre har Arbeidarpartiet støtte frå Høgre og Framstegspartiet til at det ikkje trengst. Sentrumsregjeringa endra regelverket for å sikra kvinner mot kjønnsbasert forfølging. Vi la òg til rette for høve til å be om opphald etter eit samlivsbrot. Eg vil gi honnør til dei kvinnene som har stått fram med si eiga grufulle historie, og som har gitt ei rigid og uakseptabel praktisering av lovverket eit ansikt. Eg vil òg gi honnør til kvinnenettverk i Hordaland og Rogaland, til organisasjonar og einskildmenneske som bryr seg, og som utretteleg arbeider for at solidaritet må visast i gjerning, ikkje berre i ord. Di større grunn er det til å seia seg lei for at det i innstillinga i dag ikkje er råd til å koma lenger. Eit breitt fleirtal erkjenner at regelverket er romslegare enn praksis pr. dato. Det er gledeleg at det inneber vedtak om gjennomgang av regelverket, av norsk og internasjonal praksis og vurdering av endringar, og ei sak til Stortinget for oppfølging. Det logiske ville likevel etter vårt syn vore at det same fleirtalet som går inn for dette, òg støtta forslag nr. 3 frå Kristeleg Folkeparti, Senterpartiet og SV om å la liggja effektuering av vedtak baserte på dagens regelverk om opphald for kvinner etter samlivsbrot og for dei som hevdar seg utsette for kjønnsbasert forfølging inntil ny vurdering av søknadene er føretatt. Det ville òg vore ei støtte til at Odd Einar Dørum sitt utmerkte forslag verkeleg vart følgt opp. Ei slik høgst rettferdig handsrekning som ei direkte oppfølging av den gjennomgangen dei no støttar, er altså ikkje Arbeidarpartiet og Høgre viljuge til å gi. Det er særleg tankevekkjande at statsråd Brustad, som òg har vore likestillingsminister, ikkje har større engasjement på dette feltet. Det er avdekt graverande og uhaldbare forhold i UDI. Det gjeld både pengebruk, sjølve sakshandsamingspraksisen og manglande rutinar som fører til aukande sakshandsamingstid. Det er bra at statsråden her har lova oppfølging. Komiteen har fått grundig orientering om det. Det er likevel grunn for å peika på òg i dag den hast dette arbeidet har. Statsråden overtok ein statskonsultrapport utarbeidd på initiativ frå den førre kommunalministeren. Forslag til forbetringar frå den rapporten skulle vore iverksette for lengst, og det er vel då eit eksempel på den tida som nødvendig endring står i fare for å ta. Det var Arbeidarpartiet som i si tid tok initiativ til det som no er blitt Utlendingsnemnda. Det kjem urovekkjande meldingar om praksisen i nemnda. Det gjeld særleg dette manglande høve til engasjement frå lekfolk si side og den kjensla dei gjentatte gonger no har hatt, på den korte tida nemnda har vore i arbeid, av å vera gislar i eit system som dei har liten innverknad på. Det er statsråden som har ansvaret for at nemnda arbeider i samsvar med intensjonen. Det er avgjerande at ho av omsyn til rettstryggleiksaspektet kontinuerleg held seg oppdatert, og at ho òg er open for korrigeringar når det blir bede om det. Regjeringa skal ha ros for sine forslag til forbetringar av integreringstilskotet og for sitt arbeid for å sikra raskare busetjing ute i kommunane. Avtalen mellom Kommunenes Sentralforbund og Kommunal- og regionaldepartementet er spennande nytenking som vi har gitt vår tilslutnad til, rett nok ikkje fullt ut, men i all hovudsak. Regjeringa har òg eit engasjement i forhold til opplæring og kompetanseheving når det gjeld å få fleire i arbeid, som vi gir vår støtte til. Vi ynskjer eit sterkt engasjement, og aller helst eit forsterka engasjement i forhold til dagens situasjon, for å sikra endå fleire flyktningar og innvandrarar arbeid. Det har vi diskutert i denne salen ved fleire høve allereie, så det skal eg ikkje bruka meir tid på no. Men lat meg bruka mine siste minutt til å understreka to ting: Det eine er det ubrukte potensialet som ligg i alt som heiter frivillig arbeid for å gjera den fyrste tida i Noreg enno betre for einskilde, eit frivillig engasjement ikkje som erstatning for det offentlege, men som eit supplement. Lat meg òg seia at det er viktig for Regjeringa å merka seg at den supplerande stønadsordninga som er føreslått i utjamningsmeldinga, hastar det med å få på plass. Så er Senterpartiet medforslagsstillar til eit forslag som eg hermed tek opp.