Hallgrim Berg (Høyre), 2000-05-09:
Eg er truleg blant dei få som møter bøndene til dagleg, og dei seier: Eigedomsretten er viktig, vel og bra, men eigedomsrett utan råderett er ingenting verdt! Når ein ser den straumen med forskrifter, pålegg, reguleringar og innskrenkingar i råderetten som er blitt bøndene til del den siste generasjonen, må ein beundra dei som likevel held ut med aktiv og sjølvstendig drift. I 1992 ville statsråd Øyangen og eit stortingsfleirtal at bøndene skulle skaffa seg nye inntekter, fordi det var ønskeleg at den store overproduksjonen av kjøt og mjølk måtte reduserast. Det var fornuftig. Men korleis går det når ein slik politikk skal setjast ut i livet? Får bøndene armslag og fridom til å kunna skaffa seg nye inntekter? Illusjon eller ønskemål nr. 1: Bøndene bør foredla ressursane og utvikla meir lokale produkt, heiter det så fint. Ja visst. Samtidig er det uråd for oss forbrukarar å få tak i knøost, trogost eller merkevarer som Kviteseid-smør og andre etterlengta nisjeprodukt, fordi landbrukssamvirket er stokk stein standardisert. Små meieri går stadig dukken. Kvifor har franske vinbønder lykkast? Tømmer dei all vinen i eitt kar, rører rundt og sel det som raudvin frå Bordeaux? Nei, dei sel sine spesielle merkevarer som nisjeprodukt. Illusjon eller ønskemål nr. 2: Bøndene bør skaffa seg større inntekter frå utleige av jakt og fiske, heiter det. Ja, takk. Ikkje før har Stortinget samtykt i dette, før sosialistar av alle slag går til åtak på prismekanismen, fyrer opp under avundsjuka mot dei kaksane som har råd til å fiska laks i dei beste elvehola, og framfører det som ein slags allmenn menneskerett å få driva storviltjakt. Det vart pressa gjennom at alle under 16 år får fiske fritt så mykje dei vil på privat grunn. Og det er stadig tale om å innføra såkalla demokratiske maksimalprisar på jakt- og fiskeutleige. Det er heller ikkje motiverande for bonden når lovverket i praksis fører til at han fleire stader i landet ikkje kan få nytta eigen bil til å køyra over sin eigen eigedom for å henta ut fisken i sitt eige vatn. Illusjon eller ønskemål nr. 3: Bøndene må ta beiteressursane meir i bruk, heiter det. Å ja. Sauen og geita er spesialkonstruerte for å ta seg fram i lendet og omgjera gras til proteinar og god menneskeføde. Likevel blir rovdyra sleppte laus i stadig større flokkar både i og utanfor såkalla kjerneområde. Dyrevernet kjem i krise. Kadaverhaugane med husdyr veks. I mange distrikt er bøndene fortvila. Bufe og næringsdrift må vika. Siste krav frå såkalla vernehald er at ulven skal gå fritt ute med klave og radiosendar, men at sauene bør haldast innandørs og heller eta kraftfôr frå den tredje verda. I dag er det gått brev frå fem ordførarar i Midtre og Øvre Buskerud med kraftig protest mot planane om frislepp av vill ulv i retning Hardangervidda. Dersom den nye regjeringa vil ta knekken på næringsliv og arbeidsplassar i fjellbygdene både i Buskerud og mange andre fylke, er det to ting å gjera: 1) sleppa vill ulv laus i landbruksområda og 2) sleppa momsen laus i reiselivet. Illusjon eller ønskemål nr. 4: Bøndene må ut i skogen og henta seg meir inntekter gjennom større avverking, heiter det. Ja vel, noko kan sikkert gjerast her. Men det er heller ikkje motiverande når skogsdrift kan stoppast med eit pennestrøk og utan erstatning gjennom såkalla skogvern, der omsynet til lav, brennesle, fleinkjuke, hasaknoll, huldrestry og mosafinn blir viktigare enn næringsdrift. Illusjon eller ønskemål nr. 5: Bøndene må satsa på hyttebygging, heiter det. Ja vel, nei. Her møter grunneigarane veggen med stor V. Dei såkalla 68-arane har funne seg ein siste fortvila tumleplass, nemleg miljøavdelingane i stat og fylke. Kva dei herfrå maktar å få til gjennom reguleringsiver, byråkratisme, villmarksromantikk og antisivilisatorisk verksemd, er rett og slett imponerande. I Øvre Buskerud er reiselivet ein berebjelke, og plass er det meir enn nok av. Difor må det til ei meir liberal arealdisponering, ikkje strengare, for hyttebygging, seier fylkesrådmann i Buskerud, Matz Sandman. Den tidlegare statsråden forstår problema betre når han kjem nærare grasrota. Mitt hovudpoeng er: Dersom samfunnet krev at bøndene framleis skal gjera ein god jobb ved å skaffa seg nye inntekter, må ikkje det same samfunnet i praksis gjera det umogleg for bøndene å utføra jobben.