Jon Lilletun (Kristelig Folkeparti), 2005-01-18:
Eg ser fram til neste omgang. Det er slik at vi pleier å handsame ei utviklingsmelding kvart tiande år. Eg må nok innrømme at mitt perspektiv her på huset er noko kortare, men eg takkar for oppmodinga om å halde fram så lenge at vi kan klare det. Eg vil fyrst gratulere saksordførar. Det er heilt rett at vi har hatt ei lang behandling. Det har vore ei omfattande behandling. Eg vil gje ros til saksordførar, som på ein glimrande måte har integrert ein veldig brei del av Organisasjons-Noreg og ein brei del av Bistands-Noreg. Vi har hatt mange prosessar i komiteen som har ført fram til ei innstilling som eg synest vi har grunn til å vere nøgde med, og som eg trur vil bringe denne politikken framover. Eg vil òg gjerne gje ros til hovudtalsmannen for opposisjonen, Gunhild Øyangen, for det innlegget ho hadde i dag. Eg synest det på ein god måte gav hovudfokus og samordna denne debatten. Så til det svært dagsaktuelle. Om lag 165 000 menneske har til no mista livet som følgje av flodbølgja i Søraust-Asia - ein enorm tragedie. Eg beundrar gjevargleda og engasjementet som har vore for å hjelpe ofra. Mitt håp no er at vi ut av dette kan skape ei varig mobilisering for internasjonal solidaritet. Akutt naudhjelp ved kriser er naudsynt, men den kontinuerlege fattigdomskrisa krev auka bistand. Mange stader, ikkje minst i Afrika, lever menneske i ein tilnærma permanent katastrofesituasjon. Den auken vi har fått i bistandsnivå i år, må difor haldast oppe. Skal vi nå FN sitt tusenårsmål om å halvere delen av fattige i verda innan 2015, må bistanden vidare opp. Bistandssatsinga i Asia må ikkje føre til at rike land kuttar i bistanden andre stader. Mike Sackett, som er regiondirektør for FN sitt matvareprogram i det sørlege Afrika, har allereie opplevd at ein gjevar har avlyst eit møte for å prioritere arbeidet i Asia. Når Legar utan grenser ber om at pengegåver ikkje lenger vert øyremerkte flaumkatastrofen, er det modig gjort. Dei ynskjer å kunne bruke pengane andre stader i verda der nauda er stor. Vi må vere like modige og be om meir pengar og like stort engasjement for andre fattige land og menneske. Eg vil særskilt nemne Sudan. Fredsavtalen som no er signert, gjer slutt på ein 21 år lang borgarkrig. Om lag 2 millionar menneske har mista livet, og 4 millionar er drivne på flukt. Eg vil, slik òg representanten Øyangen gjorde, gje ros til vår utviklingsminister, Hilde Frafjord Johnson, som gjennom mange år har arbeidd for å få i stand denne fredsavtalen. Avtalen vil stabilisere heile regionen. No kan flyktningane kome heim, og oppbygginga av eit krigsherja land kan ta til. Til det treng ein pengar. Noreg skal arrangere ein gjevarlandskonferanse for Sudan. Her må det internasjonale samfunnet stille opp med pengar. Dette vert ein test på vår solidaritet med verdas fattigaste. Det er ikkje Sudan og Darfur som skal betale rekninga for flaumkatastrofen. Difor er det så viktig at pengane som går til flaumofra i Asia, vert gjevne som ekstra løyvingar. I tilknyting til representanten Høglund sitt syn på bistand vil eg seie: Det at Noreg som nasjon og NGO-ar i år etter år har arbeidd i Sudan, har skapt eit nettverk som har tillit på begge sider av konflikten, og som utviklingsministeren har kunna bruke i arbeidet for å få desse partane til forhandlingsbordet. Det ville ikkje ha nytta å kome dit utan at tilliten var bygd på førehand, nettopp av bistandsmidlar. Utgangspunktet for alt utviklingsarbeid er at fattige i sør har krav på rettferd og å få oppfylt sine menneskerettar. Det handlar ikkje om veldedigheit frå oss rike i nord. Utviklingspolitikk er noko langt meir enn å gje pengar til bistand. Utviklingspolitikk dreier seg om å leggje forholda til rette nasjonalt og internasjonalt for at fattige skal få ei betre framtid. Regjeringa peiker ut fire frontar som vi må satse på. Den fyrste fronten er at det må skapast ein global partnarskap. Det betyr at verdas land må samarbeide betre. Rammene for handel, gjeld og investeringar må vere rettferdige. Både for små land, som Noreg, og for utviklingsland er det viktig at det vert funne fram til eit ope, sterkt og føreseieleg regelverk som hindrar at den sterkaste sin rett gjeld. For dei aller fattigaste vil bistand framleis vere heilt naudsynt. Men land som er på veg ut av uføret, treng å få eksportere varer til andre land framfor passivt å ta imot bistand. Vestlege land må opne sine marknader for varer frå utviklingsland og ikkje med subsidiar utkonkurrere fattige land sin produksjon og eksport. Vidare må utviklingslanda reformere sitt styresett. Det er den andre fronten. Det er utviklingslanda sin eigen politikk som til sjuande og sist avgjer om vi lykkast i kampen mot fattigdom. Pengar skaper ikkje velferd utan ved god styring, eit statsapparat som fungerer, demokrati og respekt for menneskerettane. Fattige menneske fortener eit styresett som tek deira behov på alvor. Korrupsjon er eit alvorleg hinder for utvikling. Styresmaktene i utviklingslanda må vise sterk vilje til å prioritere sine eigne fattige. Utan dette nyttar bistandsarbeidet ikkje. Difor er det positivt at Noreg er i fremste rekkje i antikorrupsjonsarbeidet. Den tredje fronten gjeld gjevarreform. Bistanden må aukast kraftig. Vi kan nå tusenårsmåla. Rapporten frå Millenniumsprosjektet viser dette. Men da må finansieringa styrkjast, og ikkje minst må bistanden verte meir effektiv og målretta. Ein feilslått utviklingsbistand kan i verste fall vere med på å forverre situasjonen. Vi må konsentrere og samordne verkemidla, og nasjonale styresmakter må vere i førarsetet. I dag spring mange av dei som driv bistandsprosjekt, i beina på kvarandre. For mange isolerte småprosjekt frå ulike gjevarar er ei belastning for mottakarlanda. Vi må bort frå for mange øyremerkte prosjektmidlar og over til større rammeløyvingar. Når mottakarlanda må skrive fleire tusen rapportar til ulike bistandsgjevarar kvart år, krev dette tid og pengar som i staden kunne vorte brukte til å byggje opp utdanning og helsetenester for dei fattige. Når det gjeld koordinering, må ein sjå på kva som er rasjonelt i kvart enkelt land. Målet er at bistand skal vere effektivt, og at ein får att mest mogleg fattigdomsnedkjemping for kvar krone. Den siste fronten i arbeidet mot fattigdom er at næringslivet og dei frivillige organisasjonane vert mobiliserte. Næringslivet må med for å spreie kompetanse og skape økonomisk vekst. Det offentlege kan ikkje klare det åleine. Ved etablering og investering i utviklingsland må bedrifter verte stimulerte til å ta sosialt ansvar og tryggje menneskerettane. Det er viktig at fattige sjølve kan arbeide seg ut av fattigdomen med eigne talent og ressursar. Eg vil særskilt nemne mikrokreditt. Med små lån har millionar av menneske, kvinner og menn, starta eiga verksemd. Aktørane som låner ut pengar, er gjerne organiserte som frivillige organisasjonar. Ein av desse, Jamii Bora, som har sitt utgangspunkt i Mathare-slummen i Nairobi i Kenya, har fått med seg over 60 000 fattige i heile Kenya som medlemer og låntakarar sidan oppstarten i 1999. Organisasjonen når ut til fattigfolk som elles aldri ville ha fått pengar frå dei etablerte bankane i landet. Kristeleg Folkeparti vil arbeide for at dei fattige får betre tilgang til den typen kreditt. Frivillige organisasjonar har ofte svært god lokalkunnskap og samarbeider tett og godt med sine partnarar i utviklingslanda. Dette medverkar til eit aktivt og mangfaldig sivilt samfunn, som er ein føresetnad for demokrati og kamp mot fattigdom. I Noreg har vi eit omfattande samarbeid med dei frivillige organisasjonane. Dette er positivt fordi vi får større kapasitet og breidd i utviklingsarbeidet. Vi skal ha respekt for deira eigenart og uavhengige rolle, men alle aktørar i utviklingspolitikken må innrette arbeidet sitt etter den auka nasjonale og internasjonale koordineringa av bistanden. Bidraga må halde høg kvalitet, vere kostnadseffektive og bruke og utvikle lokal kapasitet der det er mogleg. Det handlar om å få mest mogleg ut av kvar krone som vert gjeven, og at ein baserer seg på løysingar som er berekraftige over tid. Å samordne betyr ikkje at alt skal verte heilt straumlinjeforma. Vi ynskjer ikkje å hermetisere organisasjonsstrukturen vår, men å gje rom for nye grupper til å engasjere seg i utviklingspolitikk. Berre slik kan vi sikre engasjement, kreativitet og mangfald. Komiteen har òg samrøystes kome fram til tilrådinga om ein miljøplan og om ein del andre område. Det viser at ein prosess slik som den vi har hatt, gjev resultat. Eg er overtydd om at statsråden og Regjeringa på ein god måte vil kvittere ut totaliteten som no ligg som fleirtalsinnstilling.