Gunvor Eldegard (Arbeiderpartiet), 2015-05-26:
Det er ikkje omstridt at ein statsråd kan bestemma kvar eit sjukehus skal lokaliserast. Det er heller ikkje det me debatterer her i dag. Men det er ein føresetnad for tilliten mellom storting og regjering, og ikkje minst mellom folk og politikarar, at det skjer på ein open og demokratisk måte. I denne saka skjedde ikkje det. Ein lang prosess for å sikra at alle partar var inkluderte og at deira syn var belyst godt nok før endeleg vedtak vart gjort, vart punktert av statsråden. Dersom statsråden skal bestemma, må han i alle fall vera open om det. Ein kan ikkje laga ein prosess der det skal sjå ut som om alle er einige, og tilsynelatande oppnå eit resultat som er det same som eige ynske. I saka om val av sjukehustomt har prosessen vore uryddig, og vedtaket om Molde manglar tillit. I ei sak som har vore betent over lengre tid, er det uheldig. Alle kan kjempa for eit sjukehus eller ei tomt. Me i kontrollkomiteen tek ikkje stilling til val av tomt, men til om prosessen fram til vedtaket har følgt lover og reglar. Uansett kva tomt ein vel, vil nokon ynskja at det var den andre tomta som vart valt, og då er det viktig at prosessen har vore riktig, for det er vel få saker som vekkjer slikt engasjement som sjukehus. Sjukehusa er sjølve grunnplanken for sikkerheit i liva våre. For oss sosialdemokratar har det alltid vore ei kjernesak at retten til nødvendig helsehjelp skal vera eit godt tilbod til alle, uansett kvar du bur. Nærleik og god kommunikasjon til sjukehuset gjev tryggleik for folk. Då kan me heller ikkje verta overraska over at folk engasjerer seg når ein skal vedta lokalisering av sjukehus. Eg vil takka saksordføraren for eit grundig arbeid med saka. Eg vil likevel kort repetera nokre hovudpunkt og bakgrunnen for at me i det heile diskuterer saka her i dag. Saka startar 26. august med at statstråd Høie seier at han heller mot Molde, og styreleiar i Helse Midt-Noreg får beskjed om dette. I oktober, nærare bestemt den 9. oktober, mottek Helse- og omsorgsdepartementet brev frå ASUR Midt om direktør Andersen. I den påfølgjande helga har statsråden fleire samtalar med styreleiar Holte, der han ber om at ho skal seia opp Andersen medan ho sjølv skal sitja vidare. Dette gjer at Holte trekk seg. I lova står det klart at det er styret i føretaket som har mynde til å tilsetja og seia opp dagleg leiar. Det at statsråden her ringjer styreleiaren og ber ho seia opp dagleg leiar, er i strid med lova. Den 18. oktober vert Daniel Haga konstituert som administrerande direktør, og Ola Strand, som då var nestleiar, tok over som styreleiar. Den 10. og 11. november vart det halde førebuande møte og fellesmøte med styra og administrasjonen i Helse Møre og Romsdal og Helse Midt-Noreg på Gardermoen. Det finst ingen protokoll frå desse møta, men i høyringa sa administrerande direktør Astrid Eidsvik at status for idéfaserapporten vart gjennomgått, og at det vart gjeve honnør for arbeidet som var gjort frå Helse Møre og Romsdal. Astrid Eidsvik var ansvarleg for idéfasearbeidet og avgjerda om tomteval og bygging av nytt sjukehus i Møre og Romsdal. Den 17. november vart Eidsvik oppringd av administrerande direktør Daniel Haga i Helse Midt-Noreg, som fortalde at han hadde landa på Molde – og som Eidsvik sa i høyringa: «Eg uttrykte at eg var svært undrande til at han hadde bestemt seg utan at Helse Møre og Romsdal hadde konkludert.» Kva skjer så? Jo, fleire møte og samtalar. Ingen protokollar. Vektinga i idéfaserapporten vert endra, og Eidsvik gjev beskjed om at ho vil gå av. I pressemelding frå Helse Møre og Romsdal 4. desember står det at Eidsvik har trekt seg. Den 17. og 18. desember er det styremøte, fyrst i Helse Møre og Romsdal, deretter i Helse Midt-Noreg. Den 19. desember er det føretaksmøte på 15 minutt, og dei vel Molde. Det oppstår sterke reaksjonar frå folk, og det vert stilt spørsmål om kva som har skjedd. 10 000 går i fakkeltog i Kristiansund. Pressa er full av oppslag, med spørsmål om dette har gått riktig føre seg og påstandar om at det ikkje har gjort det. Kontrollkomiteen sender brev til Høie, me opnar sak og har høyring. Kontrollkomiteen finn at det har vore ein uryddig prosess i forhold til lovverket, og at saka om avsetjing av dagleg leiar er i strid med lova. Som eg allereie har nemnt, er vår kritikk av statsråden i denne konkrete saka ikkje meint slik at statsråden ikkje kan, og skal, ha dialog med helseregionane mellom føretaksmøta. Spørsmålet er når ein slik dialog vert styring som skal finna stad i føretaksmøtet, eller når ulike signal og informasjon vert av ein slik art at det bør tilkoma ikkje berre enkeltpersonar, men heile styret og offentlegheita elles. Det norske folk eig og styrer sjukehusa gjennom statsråden, som er ansvarleg for Stortinget. Statsråden kan, og skal, styra, men det må skje i openheit. Sjølvsagt kan statsråd og helseregion drøfta saker i uformell dialog, men ein uformell dialog må ikkje verta brukt til skjult direkte styring. Det er stor forskjell på om ein statsråd i dialog med styra følgjer opp styringssignal som allereie er lovleg gjevne i føretaksmøtet og er offentleg kjende, eller om statsråden gjev nye styringssignal om kontroversielle saker der helseføretaket skal gje ei uavhengig innstilling som statsråden seinare skal behandla i det offentlege rom, anten i føretaksmøtet eller lagd fram for Stortinget. For eksempel er det heilt naturleg at statsråden har dialog om i kva grad styret i helseregionen følgjer dei økonomiske og kvalitetsmessige krava som Stortinget og føretaksmøtet har vedteke, men det er uakseptabelt om statsråden i ein hemmeleg dialog ber helseføretaket koma med ei bestemt innstilling i ei sak som helseministeren seinare skal behandla og leggja fram for Stortinget. Når fleirtalet i komiteen, alle unnateke medlemane frå Høgre, Framstegspartiet og Venstre, slår fast at statsråden skal halda seg til helseføretakets styre og ikkje til enkeltpersonar, er dette sjølvsagt ikkje til hinder for at statsråden og departementet kan ha ein løpande dialog med leiing og styreleiar for å følgja opp eksisterande styringssignal, men først når det vert gjeve ny informasjon eller nye styringssignal om at dette må vidareformidlast til heile styret, slik merknadene beskriv. Den mest praktiske måten vil då vera å nytta opne brev, oppdragsdokument eller føretaksmøtet, avhengig av kva innhald styringssignalet eller informasjonen har. Då vil også offentlegheita elles ha innsyn i det som er formidla. Poenget med å ha ulike nivå som innstiller, er at ulike syn i dei ulike nivå kjem fram for allmenta, og ikkje minst for Stortinget, som er løyvande myndigheit. Skjulte prosessar for å laga like innstillingar er ikkje akseptabelt. Helse Møre og Romsdal hadde fått oppdraget med å utgreia idéfasen om nytt sjukehus i Nordmøre og Romsdal. Styra i Helse Midt-Noreg og Helse Møre og Romsdal valde å forsøkja å verta einige i lukka arrangement før Helse Møre og Romsdal var klar med si innstilling til styret. Og styremøta var lukka, ikkje opne, slik lova seier. I denne fasen vart det òg spurt om kva statsråden meinte – under handa – med det føremål å tilpassa seg dette synet. Det er uakseptabelt. Dersom det er fagleg ueinigheit mellom dei ulike ansvarsnivåa, skal dette koma fram for offentlegheita.