Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2016-03-17:
Formålet med helsepolitikken er å fremja helse og førebyggja sjukdom og sikra nødvendige helse- og omsorgstenester til heile befolkninga. Norske sjukehus skal yta gode og likeverdige spesialisthelsetenester til alle som treng det, når dei treng det. Dagens debatt skulle gitt avklaring om framtida for våre lokalsjukehus. Nasjonal helse- og sjukehusplan skulle ført til politiske avklaringar om kvalitet, rekruttering og utdanning, organisering og leiing av helsetilbodet. Helse- og sjukehusplanen skulle avklart sjukehusstruktur, prioritert store investeringar, gjort greie for oppgåvefordeling og nasjonale, regionale og lokale funksjonar ved våre sjukehus. Slik kunne vi sikra norske sjukehus føreseielegheit, dei gode kompetansemiljøa og tryggleiken til innbyggjarane. Regjeringas forslag til nasjonal helse- og sjukehusplan svarar ikkje på denne sentrale utfordringa. Innstillinga rettar heller ikkje opp i dette. Nasjonal helse- og sjukehusplan sikrar ikkje politisk styring av sjukehussektoren og har vorte ein plan som gir endå større rom for ikkje-folkevalde i dei regionale helseføretaka til å greia ut og ta avgjerder om vesentlege endringar i vårt offentlege sjukehustilbod. Senterpartiet meiner at Noreg må ta mål av seg til å skapa folkets helseteneste. Folkets helseteneste er noko langt meir enn behandling av pasientar og mykje meir enn regjeringas snevre og individretta mål for helsepolitikken sin, å skapa pasientanes helseteneste. Helsevesenet er ein grunnstein i vårt solidariske velferdssamfunn. Folkets helseteneste skal vera eit gode for heile samfunnet og for menneske i alle livssituasjonar, som gir grunnlag for busetjing og næringsliv. I dag har vi tydelege sosiale helseforskjellar i befolkninga i Noreg. Difor er retten til likeverdig tilgang til sjukehustilbod, uansett kvar ein bur i landet eller kven ein er, viktig. Eit desentralisert sjukehustilbod er nødvendig for å skapa slike likeverdige helsetenester. Vi må ta på alvor samfunnsansvaret til helsetenesta. Helsevesenet må setjast i stand til å bera sitt samfunnsansvar gjennom ei demokrati- og leiingsreform og ein ny nettverksmodell for utvikling av kvalitet i sjukehus. Norske sjukehus treng ny leiing, organisering og finansiering. Senterpartiets alternative modell for organisering og finansiering av sjukehus er basert på ei klar og tydeleg arbeidsdeling og funksjonsfordeling mellom sjukehus, der ein har sentralisering av spesialiserte tilbod og desentralisering av andre tenester. Lokalsjukehus må sikrast føreseielegheit for sine nøkkeltilbod gjennom ei avklaring av dette i Nasjonal helse- og sjukehusplan. Utviklinga må skje i eit samarbeid mellom lokalsjukehus, sentralsjukehus og universitetssjukehus i regionen. Til no har dette samarbeidet vore sterkt prega av konkurranse mellom sjukehus og ikkje av ekte samarbeid til beste for pasientane. Felles fagmiljø, rotasjonsordningar, hospiteringsordningar, felles utdanningsprogram og felles bakvaktordningar er eksempel på tiltak som kan styrkja det faglege samarbeidet. Det skal setjast same krav til kvalitet ved store og små sjukehus, og det skal vera openheit om kvalitet, men kvalitetskrava må kunna verta innfridde på ulike måtar. I Senterpartiets nettverksmodell for utvikling av norske sjukehus baserer vi oss på at minimumskravet til basiskompetanse skal vera døgnberedskap innan indremedisin, kirurgi, anestesi, røntgen og laboratorietenester, i tillegg kjem fødetilbodet. Vi støttar ikkje forslag til minstekrav til eit akuttsjukehus som Høgre, Framstegspartiet, Venstre og Arbeidarpartiet er einige om. At akuttsjukehus ikkje treng akuttkirurgi, men samtidig skal stå med ansvaret for kirurgiske vurderingar og stabiliseringar og i tillegg ha ansvaret for dei mest akutte hendingane – det er eit forslag som er totalt utan fagleg truverde. Senterpartiet meiner at norske sjukehus i dag vert leia på ein måte som ikkje gir tillit i befolkninga. Erfaringa med dagens føretaksmodell er at avgjerder om vesentlege endringar i sjukehustilbodet manglar demokratisk legitimitet og fører til mykje uro. Senterpartiet vil avvikla dagens helseføretakslov. Vi føreslår at norske sjukehus vert styrte i ein forvaltningsmodell med folkevald styring nasjonalt, regionalt og lokalt. I denne modellen skal alle sjukehus ha stadleg leiing som har fagleg ansvar, budsjettansvar og personansvar, og økonomisk gjeld dette også for drift og vedlikehald av bygningsmassen. Vi føreslår å gå vekk frå dagens marknadsorienterte finansieringmåte, og at sjukehus i all hovudsak skal rammefinansierast. Det er ingen grunn til at når det gjeld sjuke folk på sjukehus, så skal det finansierast på annan måte enn når det gjeld sjuke folk i kommunane. I sjukehusdebatten vert det ofte hevda at vi har for mange sjukehus i Noreg, og at ei samling til færre og større sjukehus vil gi betre kvalitet og meir effektiv pasientbehandling og mindre kostbar drift. Det er ikkje rett. Det kan ikkje påvisast at større sjukehus generelt yter sjukehustenester med betre kvalitet enn mindre sjukehus. Vi har heller ikkje mange små sjukehus i Noreg sett i høve til andre land. Små sjukehus er generelt ikkje mindre effektive. Tvert om viser forsking når det gjeld sjukehusfusjonar at det ikkje finst slik samvariasjon. Analysar av sjukehusfusjonar til storsjukehus i Noreg og utlandet viser at sjukehusfusjonar ikkje gir vinst korkje når det gjeld kvalitet eller kostnad. Det gir sjeldan det resultatet som er førespegla, og Oslo universitetssjukehus er eit eksempel på det. Senterpartiet registrerer at Nasjonal helse- og sjukehusplan ikkje inneheld nokon forpliktande formuleringar om investeringsnivå eller investeringsbehov. At sjukehusplanen heller ikkje tar for seg at norske sjukehus i dag har ein beleggsprosent langt over det som er vanleg i andre land, er også eit faktum. Senterpartiet føreslår at ein innfører eit forsvarlegheitstak i Noreg på 85 pst. belegg i ordinær drift. Dette står Senterpartiet åleine om, dessverre. At fleirtalet går inn for sentralisering av lokalsjukehustilbod utan å ta inn over seg kva dette vil krevja av utbyggingar andre plassar, er uhaldbart. Lokalsjukehusa er vårt nærmaste sjukehustilbod. Dei er avgjerande for å sikra kvalitet, nærleik og tryggleik. Lokalsjukehusa er grunnmuren i helsetenesta og sørgjer for beredskap og behandling av pasientar med dei vanlegaste sjukdomane. I dag utgjer lokalsjukehuspasientane mellom 60 og 75 pst. av alle pasientar i norske sjukehus. Å ha lokalsjukehusa i nærleiken av kommunehelsetenesta og lokalsamfunnet er ein svært viktig kvalitet. Ei svekking av breiddekompetansen og den faglege kvaliteten til lokalsjukehusa, slik fleirtalet no opnar for, er ei svekking av pasienttilbodet i Noreg. Det viser erfaringane frå Sverige, som har gjort nettopp dette. Tidlegare velfungerande og fullverdige lokalsjukehus med alle basisfunksjonar som har vorte fråtatt akuttkirurgien og fungert etter Høie-modellen, med rein indremedisinsk akuttfunksjon, med indremedisinar og anestesilege på vakt, har vist seg i ettertid å oppleva store problem med å rekruttera faste legar, og kvaliteten har gått ned på heile verksemda. Må vi gjera den same feilen i Noreg? Fødetilbodet ved lokalsjukehusa er det veldig viktig å bevara og å utvikla. Å krympa kompetansemiljøa ved lokalsjukehusa og fjerna akuttkirurgi vil òg vera ein trussel for fødetilbodet på lokalsjukehusa. Eg er òg bekymra for fødetilbodet på dei store fødeavdelingane og fødeklinikkane i Noreg. Vi har fått mange bekymringsmeldingar frå jordmødrer om at kvalitetskrava som kom i 2010, ikkje vert varetekne, og særleg kjem det tilbakemeldingar om at kravet om at alle fødande i aktiv fase av fødselen skal ha ei jordmor til stades, ikkje vert oppfylt. Dette er bakgrunnen for Senterpartiets forslag, som òg vert behandla her i dag, om å sikra at kvalitetskrava frå 2010 vert implementerte, at ein skal rammefinansiera fødselsomsorga, og at ein må sikra forsvarleg bemanning som eit akuttilbod. Norsk sjukehuspolitikk treng no ærlegdom. Politiske parti må slutta med omtrentlege og tolkbare formuleringar. Folkevalde må ikkje skjula seg bak helsebyråkratane i føretaksstyra. Det er Stortinget som skal bestemma over vesentlege endringar i sjukehustilbodet vårt. Det handlar om sjølve grunnmuren i vårt solidariske helsevesen, nemleg retten til likeverdige helse- og sjukehustilbod i heile landet. Eg vil då ta opp Senterpartiets forslag i sakene. Vi vil subsidiært røysta for I og V i Innst. 206 S. Vi er allereie inne i III og IV, og vi kjem òg til å støtta SV sine forslag nr. 34 og 35 i saka. Senterpartiet har i tillegg fremja to forslag i salen i dag. Det eine er om å oppretta geriatrisk avdeling på alle regionsjukehus og universitetssjukehus. Det andre forslaget frå oss går ut på at alle sjukehus med akuttfunksjonar skal ha tilgang til adekvat radiologisk vurdering på døgnbasis. Dei to siste forslaga eg nemnde, burde fått fleirtal i denne salen.