Liv Signe Navarsete (Senterpartiet), 2017-04-18:
Eg vil òg takke utanriksministeren og forsvarsministeren for deira utgreiingar om Afghanistan. Eg vil òg takke Afghanistan-utvalet, leia av Bjørn Tore Godal, for deira grundige utgreiingar om den norske lærdomen frå krigen i Afghanistan. På vegner av Senterpartiet vil eg rette ein stor takk til dei som har betalt den største prisen ved å gi sitt liv i kampar, og til deira familiar, som heilt klart sit ribba attende. Mange har djupe skadar, både fysisk og psykisk, og det er gjort ein enorm innsats frå Noreg. Det er viktig i denne saka at sjølv om ein kan vere kritisk til resultata, er det gjort ein stor jobb av dei som landet har sendt ut. Utanriksministeren viste i si utgreiing korrekt til at Noreg hadde ei formell plikt til i høve til NATO-pakta, å støtte USA etter dei grufulle terroråtaka mot USA den 11. september 2001. Komiteen slår fast at NATO-paktas artikkel 5 og FNs tryggingsråd si erkjenning av USAs rett til sjølvforsvar gav grunnlag for det norske engasjementet. Senterpartiet støttar dette. Afghanistan-utvalet skriv at i likskap med andre land si støtte til Afghanistan, var det òg eit hovudmål for det norske bidraget å medverke til å byggje ein demokratisk og på sikt vel fungerande økonomisk sjølvstendig afghansk stat. Utvalet slår fast at resultata har vore skuffande, særleg i lys av dei betydelege og store ressursane som er lagt inn i prosjektet. Dette er ein særs viktig lærdom å ta med seg vidare. Me har sett det i Afghanistan, me har sett det i Irak, og me har sett det i Libya. Å byggje stabile demokrati er særs vanskeleg. Ein av dei viktigaste konklusjonane frå utvalet er utsegna om at forsøk på å oppnå ei forhandla løysing på konflikten må starte tidleg. Det betyr i praksis at ein må ha ein plan for ei politisk løysing før ein sender soldatar til eit land. Gjer me dette i våre operasjonar i dag? Eg har til dømes fleire gongar spurt kven regjeringa ser som legitim styresmakt i Syria. Eg har ikkje fått noko klart svar. Det forstår eg, for i likskap med fleire konfliktar er det politiske landskapet uoversiktleg, og det er ikkje lett å sjå skisser til gode politiske løysingar. Me må like fullt vedgå at ein ikkje har ein klar plan for ei politisk berekraftig løysing i Syria når ein ikkje veit kven ein ser på som legitim styresmakt i landet. Det er denne erkjenninga av faktorar som gjer Senterpartiet særs skeptisk til norsk militær deltaking i Syria. Ein annan klar konklusjon frå Afghanistan-utvalet er at når ein vurderer norsk militær deltaking i eit konfliktområde, må ein exit-strategi vere etablert. Eg vil her vise til at forsvarsministeren under si utgreiing for Stortinget sa seg samd med utvalet i at alle operasjonar optimalt sett burde ha ein exit-strategi. Eg vil vere – slik som Senterpartiet er i sine merknader – klar på at ein exit-strategi bør liggje til grunn før ein sender norske militære styrker til utlandet, og at dette ikkje berre er optimalt, men òg bør vere sterkt vektlagt før ein tek ei så tung avgjerd. Å sende norske soldatar i krig er ei av dei viktigaste og vanskelegaste avgjerdene ein kan ta, og desse avgjerdene har særs vidtrekkande konsekvensar, ofte meir enn me folkevalde maktar å føresjå. Til dømes kunne ingen i 2001 føresjå kor lenge konflikten i Afghanistan ville vare eller kva som ville verte konsekvensane av han. Sanninga er at det vel er ingen som ser det heilt klart i dag heller. Afghanistan-utvalet skreiv m.a. at dagens ordning med lukka orienteringar for den utvida utanriks- og forsvarskomiteen og breie utgreiingar for Stortinget bør forbetrast. Regjeringa bør ved internasjonale engasjement i konfliktområde meir systematisk informere Stortinget om mål, middel, forventa resultat og erfaringar undervegs. Ei systematisk tilnærming vil òg gi betre grunnlag for ein informert debatt. Så langt om utvalet. Senterpartiet meiner at Stortinget må involverast på ein langt tyngre og breiare måte før vedtak om eventuelle norske militære bidrag i utlandet vert fatta. Dagens ordning med konsultasjon i den utvida utanriks- og forsvarskomiteen i Stortinget sikrar ikkje tilstrekkeleg demokratisk forankring. Difor har me teke initiativ til eit forslag som seier at Stortinget ber regjeringa om å forankre gjennom debatt i Stortinget dersom regjeringa ønskjer å sende norske soldatar inn i væpna konflikt utanfor NATO sine grenser. Saman med Kristeleg Folkeparti, SV og Venstre føreslår me òg at det vert innarbeidd ein fast praksis med ekstern evaluering etter at Noreg har hatt betydelege bidrag i internasjonale militære operasjonar, og me ber om at det vert sett i verk ei ekstern evaluering av den norske deltakinga i operasjonen i Libya i 2011. Dei forslaga som Senterpartiet er med på å fremje, er vel allereie tatt opp av andre?