Torstein Rudihagen (Arbeiderpartiet), 2002-01-22:
Når eg fremjar denne interpellasjonen, er det etter ei rekkje førespurnader og innspel frå næringsutøvarar i landbruket som har gripe ideen i verdiskapingsprogrammet om å utvikle ein lokal produksjon og ei lokal foredling, men som nærast støyter hovudet i veggen i høve til regelverket eller fortolkinga av regelverket når dette skal godkjennast av Næringsmiddeltilsynet. Den største utfordringa for landbruket i dag er dårleg lønsemd. Med vårt eige land som ein avgrensa marknad er det ikkje noko å hente på auka prisar eller auka volum på standardproduksjon. Derfor vart verdiskapingsprogrammet utvikla for å stimulere til ein meir spesiell produksjon basert på lokal produksjon og foredling, gjerne med utgangspunkt i lokale tradisjonar og matkultur retta mot ein meir kjøpe- og betalingsviljug marknad. Det blir unekteleg oppfatta som sjølvmotseiande om vi på den eine sida utfordrar næringa til å bli meir nyskapande og til å auke bidraget til eiga inntekt og på den andre sida ikkje gjer noko med regelverket eller fortolkinga av regelverket for å leggje tilhøva til rette for produsentane. Det detaljerte regelverket for matproduksjon er stort sett harmonisert med det tilsvarande regelverket i EU gjennom EØS-avtala. Det syner seg at denne lovgivinga i utgangspunktet er tilpassa storindustriproduksjon. Ein småskala nisjeproduksjon på gardsbruket, hos den vesle næringsmiddelprodusenten, vil ikkje ha mogelegheit til å tilfredsstille dagens detaljerte vedtekter. Ikkje minst gjeld dette innafor slakteriverksemda, men også på mjølkesida. Med t.d. krav til pasteurisering av mjølk til osteproduksjon kan dette vere problematisk. Vi har fått ei sentralisering av slakteria og lang transport av dyra. Mange reagerer på denne transporten, av dyreetiske omsyn. Det kan òg sjå ut som om forbrukaren etterspør kjøtt frå dyr som ikkje har vore utsett for stress som transport til slakteri kan medføre. Dyr som er heimeslakta, kan i alle høve ikkje omsetjast slik lovgivinga nå er formulert. Og om ein byggjer eit gardsslakteri, vil tilsynet og kontrollutgiftene bli så store at det er umogeleg å ta dette att i pris. Lat meg, før eg går vidare, slå fast at det sjølvsagt er heilt overordna at vi har regelverk og kontrollordningar som sikrar at all mat som blir omsett, er trygg. All matproduksjon må vere forbrukarretta, vi må ha kvalitetskontroll og dokumentasjon frå jord til bord. Det er dette norsk matproduksjon må assosierast med, skal den vere konkurransedyktig. Men dette må vi greie å få til på ein enklare måte enn det som avteiknar seg nå. Styresmakter i andre land det er naturleg å sjå til, som Austerrike, Sveits, Tyskland og andre, kan synast å ha funne fram til ordningar som mogeleggjer trygg småskalaproduksjon. Noreg med si svært gode dyrehelse skulle ha større mogelegheiter enn andre på dette området. I «Produksjon av kjøtt i liten skala», ein rapport avgitt på bakgrunn av eit prosjekt som Statens næringsmiddeltilsyn har leia på oppdrag frå Landbruksdepartementet, heiter det: «I noen av landene innen EØS er det med bakgrunn i kultur og tradisjon et stort innslag av småskala slakterier og virksomheter for foredling av kjøtt. Prosjektgruppen oppfatter at disse slakteriene er godkjent i henhold til EUs direktiver. Prosjektgruppen mener det norske regelverket ikke er til hinder for en tilsvarende næringsstruktur her i landet.» Eg synest det blir ille at vi skal vere i den situasjonen at Næringsmiddeltilsynet gir avslag på søknad om mobilt slakteri ikkje på grunn av eller med omsyn til helse og trygg mat, men på grunn av tolking av eit EU-regelverk. Målet må da vere auka lokal verdiskaping og trygg mat, ikkje regelverket i seg sjølv. Men lat meg ta eit døme: «Kjøtt fra Hadeland» sette i gang eit prosjekt for å få til ein tvers igjennom lokalt forankra kjøttproduksjon med dyr som hadde vakse opp, vorte slakta og foredla på Hadeland. Lokal foredlingsbedrift og mobilt slakteri låg i planane. Dette er eit grundig utarbeidd prosjekt. Her er gjennomført brukarundersøkingar og prøveproduksjon med svært gode attendemeldingar. Likevel, etter eit halvt års behandlingstid, vart det avslag på søknaden om godkjenning hos Statens næringsmiddeltilsyn – ikkje på grunnlag av helse og mattryggleik, nei, fagleg vurdering i høve til slakteriforskriftene er ikkje eingong gjort, men det er gitt avslag på prinsipielt grunnlag med bakgrunn i tolkinga av norsk regelverk, EU-direktiv og opplysningar om praksis i Sverige og Danmark. Det paradoksale her er at dette prosjektet hadde fått ein god del offentleg økonomisk støtte, òg frå staten, og så avslår altså statens eige tilsyn det heile på prinsipielt grunnlag! Da vi i næringskomiteen i samband med behandlinga av landbruksmeldinga foreslo verdiskapingsprogrammet, var vi klare over at det her ville vere ein del barrierar. Derfor skreiv vi også i Innst. S. nr. 167 for 1999-2000 frå næringskomiteen: «Komiteen vil understreke at behovet for kartlegging og fjerning av «flaskehalser» for å få til nyskaping bør være en viktig strategi for å øke verdiskapingen i matforedling og salg. Det lokale næringsmiddeltilsynet bør i tillegg til kontrollfunksjonen bli mer etablererrettet og få et veiledningsansvar for småskalaprodusenter knyttet til utviklingen av gode produksjonsprosesser og produksjonslokaler.» Næringsmiddeltilsynet eller det nå nye mattilsynet si rolle blir sjølvsagt viktig. Skal vi lykkast med produktutviklinga, slik det er tenkt i verdiskapingsprogrammet, må produsentane og foredlingsverksemdene få fagleg rettleiing slik at alt kan bli utvikla og gjennomført i samsvar med krava til helsesamt trygg matproduksjon. Den faglege bistanden må inn i prosessen. Styresmaktene sine organ kan ikkje berre sitje og seie nei, nei – og ja somme gonger innimellom. I mattilsynet vil det vere kompetanse til rettleiing. Nå er eg inderleg klar over at det vil bli eit spørsmål om habilitet. Det blir vanskeleg å ha eit tilsyn som skal kontrollere det ein sjølv har rettleidd i. Men dette må ein prøve å finne ei løysing på. Anten må ein leggje opp til at ein stolar på den faglege integriteten eller så må ein skilje mellom rettleiingsapparat og kontroll. Vi må tenkje heilskapleg i staten òg på dette området. Dømet med «Kjøtt fra Hadeland»-prosjektet syner nettopp behovet for det. Mange spør om kvar det har vorte av den sunne fornufta, eller for den sakas skuld logikken, oppi dette. Når det gjeld tilsyn og kontroll av viltkjøtt, legg viltkjøttforskriftene og instruksane opp til ei langt enklare og lettare gjennomførleg ordning. Når desse òg for så vidt strenge krava blir følgde opp, har vi ein garanti for mattryggleiken. Kvifor kan ikkje dette overførast til husdyr? Eg skal sjølvsagt vare meg vel for å gå inn i faglege vurderingar som eg ikkje har føresetnader for. Men lokale tilsynsveterinærar som eg har prata med, meiner at dette òg er forsvarleg for husdyr. Det er vanskeleg å avdekkje salmonella eller andre bakteriar ved lokale undersøkingar, men ved den minste mistanken kan prøver takast for analysar og slaktet haldast unna på kjøling til undersøkingar er gjorde. Om sjukdommar blir avdekte, kan dei lett sporast attende til den produsenten dei kjem frå. Produsentar hevdar òg at det ikkje er fornuft i at ein i Noreg med mange kalde vintermånader ikkje kan slakte på garden, med alle dei føremonene dette har. Dyra skal i staden fraktast til slakteriet i milevis avstand frå garden. Når det gjeld mjølkebasert produksjon, veit vi at det her er eit potensial for både landbruks- og reiselivsnæringa om vi kan leggje til rette for det. Utgangspunktet må vere at utfordringane lèt seg løyse, om det er med enkle pasteuriseringsmaskinar eller kva det måtte vere. Det er løysingane eg nå utfordrar statsråden og hans fagfolk på, og det er med visse forventingar. For eg veit at mykje er på gang når det gjeld organisering av den offentlege matforvaltninga, med nytt mattilsyn, ny matlov og utgreiingar, som t.d. rapporten om småskala kjøttproduksjon, som eg tidlegare har synt til.