Jorunn Ringstad (Senterpartiet), 2004-06-15:
Senterpartiet meiner det er nødvendig med ei auka satsing på samferdsle. Satsing på gode kommunikasjonar er ein viktig føresetnad for busetjing, næringsutvikling og ressursutnytting i heile landet. Skal vi kunne ta heile landet i bruk, er gode samferdsletilbod heilt avgjerande. Det er viktig å sjå samanhengen mellom eit godt og lønnsamt næringsliv og behovet for ein velfungerande infrastruktur. Ei auka satsing på samferdsle vil kunne skape grunnlag for auka verdiskaping og lønnsemd i delar av landet som i dag slit med dårlege kommunikasjonar og avstandskostnader, som er ein minusfaktor for næringsutvikling. Det er det offentlege sitt ansvar å syte for at alle delar av landet har eit godt og moderne kommunikasjonsnett. Dette stiller krav til ei variert satsing og ein differensiert samferdslepolitikk. I distrikta må utbygging og betring av vegnettet prioriterast, i tillegg til at jernbanetilbodet må haldast oppe. Det er viktig å halde ved lag eit godt riksvegferjetilbod, med utbetring av hamner og farleier. Dei lange avstandane vi har i landet, fører til at fly ofte blir det viktigaste transportmiddelet over lange avstandar. For byar og bynære område trengst ei auka satsing på kollektivtrafikken for å løyse miljøproblem og andre utfordringar som er knytte til trafikkutviklinga. Jernbana spelar ei viktig rolle for å få til gode kollektivtilbod. Sjølv om det offentlege har hovudansvaret for godt utbygde kommunikasjonar, har det mange stader vore stor vilje frå lokalbefolkninga til å ta sin del av kostnaden med lokale prosjekt. Mange stader har dette ført til at fleire prosjekt har vorte gjennomførte raskare enn det dei elles ville vorte. Når valet står mellom bompengar og at eit prosjekt blir utsett i lang tid, er det mange som vel bompengar, sjølv om ingen gjer dette utan at dei føler presset på at prosjektet bør gjennomførast. Senterpartiet har i sitt alternative opplegg i NTP lagt inn 20 milliardar kr meir til kapittel 1320 Statens vegvesen i NTP-perioden. Delar av denne auka satsinga vil Senterpartiet bruke på stamvegane. Det er viktig at gjennomfartsårene i landet har ein god standard. Men store delar av verdiskapinga og mykje av råvareressursane er å finne i distrikt som ikkje ligg inntil stamvegane. Det same gjeld òg eksportretta næringsliv. For å kunne gi det eksportretta næringslivet best moglege vilkår, og for å kunne utnytte potensialet for næringsutvikling i alle delar av landet, er det nødvendig å styrkje innsatsen på resten av riksvegnettet. Vi får ikkje ei samanhangande transportåre utan at det er god standard både på stamvegar og på øvrige riksvegar. I Senterpartiet meiner vi òg at det er viktig å setje søkjelys på tryggleiken for dei som ferdast på vegane. Nullvisjonen om at ingen skal bli drepne eller alvorleg skadde, må liggje til grunn for prioriteringane. I denne samanhengen er det viktig å vurdere ulike tiltak, som ikkje treng å vere kostnadskrevjande. Eit viktig tiltak for å skape større tryggleik for trafikantane er òg å satse på rassikring. Sjølv om det heldigvis ikkje er så mange som blir drepne i rasulukker kvart år, fører det å leve med rasfare store delar av året til utryggleik og redusert livskvalitet for dei som skal ferdast på rasutsette strekningar. I Senterpartiet sitt opplegg ligg det òg inne ei styrking av vegvedlikehaldet. Vi veit at det er eit tosifra tal i etterslep på vegvedlikehald. Det er dårleg samfunnsøkonomi å forsømme vegvedlikehaldet. Vedlikehaldet må aukast dersom ein skal halde ved like vegkapitalen, og utan sterkare satsing på vedlikehaldet blir totalrekninga berre større og større. Dette fører også til problem for trafikantane og auka utgifter spesielt for næringslivet. Riksvegferjene er ein naturleg del av vegen. Senterpartiet har som målsetjing at riksvegferjene skal bli gratis, slik dei er i nabolanda våre. Regjeringa har lagt inn i meldinga same sum til kjøp av tenester i dei kommande ti åra som i dag. For å kunne halde oppe same tilbodet i kvalitet og omfang er det etter Regjeringa sitt opplegg føresett at det skal skje ei effektivisering, og at anbodsutsetjing skal nyttast i stadig fleire samband i åra framover. Håpet til Regjeringa er at dette skal gi lågare kostnad. Eg er usikker på om dette vil gi dei store innsparingane som Regjeringa legg opp til. Mellom anna vil den eventuelle effekten av anbodsutsetjinga ikkje komme før det har gått fleire år. Anboda skal lysast ut, og arbeida skal setjast i verk. Dessutan veit vi òg at mannskapsreduksjon på ferjene i delar av året eller delar av døgnet, slik Regjeringa føreslår, har ført til ein auka del av bilar og passasjerar som må stå igjen på strekningar der dette er gjennomført. Senterpartiet har difor lagt inn meir pengar til kjøp av riksvegferjetenester. Dette kan brukast til å halde ved lag eller betre ferjetilbodet, til å auke frekvensen, gi fleire nattferjer eller redusere prisen på ferjebillettane. Senterpartiet vil òg auke ramma til jernbana. Også her er det nødvendig med auka midlar både til vedlikehald og til investeringar. Jernbana er ein viktig del av kollektivtransporten i dei mest folkerike delane av landet. Jernbana har òg eit fortrinn ved frakt av store mengder gods over lange avstandar. Jernbaneverket har laga ein plan for bruk av auka ramme utover Regjeringa sitt framlegg. Senterpartiet meiner at den auka ramma som vi føreslår, bør kunne brukast i tråd med det Jernbaneverket har lagt fram av forslag. Det er òg viktig å leggje større vekt på sjøtransport. For å redusere presset på vegnettet er det viktig å få større del av transporten over på bane og sjø. Senterpartiet legg difor inn auka ramme også for Kystverket, for å utbetre hamner og forsere merking av leia. Flyplasstrukturen har mange gonger vore tema i saker i samferdslekomiteen. Eit fleirtal i Stortinget har tidlegare gjort vedtak om at vi i NTP ville ha tilbake grundig informasjon og ei vurdering av situasjonen på heile luftfartsområdet i Noreg. Det var òg i same vedtaket gjort greie for konkrete element som skulle vere med i utgreiinga. Regjeringa har ikkje følgt opp det Stortinget bad om. Difor har heller ikkje Senterpartiet gitt støtte til Regjeringa sitt forslag om å leggje ned Narvik Lufthavn og anbodsruta på Leirin. I vår har òg samferdslekomiteen hatt til handsaming melding om verksemda for Avinor. Dette er fyrste gongen ei slik melding blir lagd fram etter at Avinor har blitt AS. Eg er glad for at Avinor sitt ansvar som infrastrukturforvaltar er så sterkt streka under, noko som tilseier ei sterkare politisk styring av Avinor enn det som er vanleg for statlege aksjeselskap. Eg er òg glad for at eit fleirtal i komiteen ikkje har innvendingar mot at underskotet på dei regionale lufthamnene skal dekkjast gjennom statlege kjøp og kryssubsidiering frå stamlufthamnene. Den siste tida har det komme fram at det ikkje er likestilling av momsregelverket for jernbane og for veg. Under arbeidet med NTP har det òg komme fram at heller ikkje blir lufthamninvesteringar likebehandla med veginvesteringar. Fleirtalet i komiteen, der Senterpartiet er med, har difor bedt om at vi får ein gjennomgang av momsregimet for alle transportformer. Eg er glad for at vi i den merknaden har teke med alle transportformer og ikkje berre sett på veg og bane. Går vi 10-15 år tilbake i tid og ser på samferdslebudsjetta, er det, samanlikna med i dag, med enkelte variasjonar frå år til år, nesten same kronesum som blir brukt til samferdsleformål. Samtidig har staten sine totale utgifter auka mykje. Med andre ord har samferdsla sin del av staten sine totale utgifter gått sterkt ned. Samferdsle har vorte ein salderingspost. Dette blir heilt feil når vi veit at det nettopp er ein god samferdslepolitikk som kan vere med og utvikle landet og få til den verdiskapinga i Fastlands-Noreg som er viktig i framtida. Det er òg eit paradoks at vi har ledig kapasitet i bygg- og anleggssektoren, utan at vi bruker desse ledige hendene til å utføre oppgåver som berre ventar på å bli fullførte. Det må vere fornuftig å setje ledige hender i arbeid. Det er forskjell på å nytte ledige hender og det å investere store summar dersom vi hadde hatt ein stram arbeidsmarknad. Eg har brukt dette innlegget til i hovudsak å snakke om Senterpartiet sitt mål med samferdslepolitikken i framtida, om Senterpartiet sitt alternativ til ramme og fordeling i dei kommande ti åra. Men eg ser at Senterpartiet sitt forslag kan bli nedstemt når vi skal votere seinare i dag. Eg vil difor signalisere at Senterpartiet då vil stemme subsidiært for det forslaget som ligg nærast opp til Senterpartiet sitt opplegg, nemleg Arbeidarpartiet sitt forslag. Eg er glad for at vi i dag får ei votering som viser at eit fleirtal i Stortinget ynskjer ei auka ramme til samferdsle. Til slutt vil eg ta opp dei forslaga som Senterpartiet står åleine om. Dei forslaga der Senterpartiet elles er med, er tekne opp frå før.