Eli Sollied Øveraas (Senterpartiet), 2003-11-27:
Ein kan vel trygt seie at det er litt historisk sus over at Stortinget akkurat i 2003 behandlar denne lova, som betyr likestilling i styrer i statsaksjeselskap, statsføretak, allmennaksjeselskap mv., då det i år er 90 år sidan kvinnene fekk stemmerett! Det er mykje som har skjedd på 90 år, og om ikkje utviklinga i desse 90 åra akkurat har gått jamt og trutt, har visjonen og målet stått fast: likestilling mellom kvinner og menn. Noreg har ofte vore i førarsetet på dette området, og eg må nemne Gro Harlem Brundtlands første «kvinneregjering» som eit av dei verkeleg store gjennombrota for likestilling i norsk politikk. Dette vekte internasjonal oppsikt, og for påfølgjande regjeringar har det vore sjølvsagt at likestillingsperspektivet har vore ivareteke. Den første Bondevik-regjeringa fremja i eit høyringsnotat i 1999 forslag om endringar i likestillingslova, og sommaren 2001 sende regjeringa Stoltenberg ut eit høyringsbrev med utkast til lovreglar om kjønnsrepresentasjon i selskapslovgivinga. Det vekte òg – det kan eg vel mildt sagt seie – oppsikt her i landet då Høgres næringsminister, Gabrielsen, med sine klare og konsise utsegner, nærast kravde likestilling og trua med lovendring om så ikkje skjedde. Likestillingsminister Dåvøy følgde opp med brev av 7. mars 2002 som formidla vidare Regjeringa si målsetjing om 40 pst. kvinner i styra, og uttalte at Regjeringa var innstilt på, om nødvendig, å lovregulere dette. Stortinget behandla endringar i likestillingslova i Ot.prp. nr. 6 for 2001-2002 den 18. april 2002. Eit stort mindretal, Arbeidarpartiet, SV og Senterpartiet, bad då Regjeringa kome tilbake med forslag om lovendringar for å sikre 40 pst. av begge kjønn i styra til alle statsaksjeselskap og statsføretak samt offentleg eigde særlovsselskap. Bakgrunnen for denne gjennomgangen er å synleggjere at det står eit breitt og stort fleirtal bak innstillinga som vi skal behandle i dag. Alle partia, med unntak av Framstegspartiet, støttar lovendringa. Eg trur – med rimeleg stor tryggleik – at Framstegspartiet sjølv vil gjere greie for sitt syn. Fleirtalet er samde i at ein gjennomsnittsandel blant dei faste styreverva i norske privateigde allmennaksjeselskap på berre 7,3 pst. kvinner er altfor låg og uheldig. Skal ein fremje ei samfunnsutvikling som godkjenner og gjer seg nytte av både kvinners og menns kompetanse, er det nødvendig å gripe inn. Det er ofte uforståeleg at ikkje kvinner i like stor grad som menn vert vurderte når styremedlemer skal utnemnast. Frå motstandarar av lovendringa vert det ofte argumentert med at vi skal ha den som er best og mest kompetent. Men eg vågar den påstanden at det dessverre ofte berre er i 50 pst. av befolkninga det vert leita etter den som har mest kompetanse. Dette kan ha med kultur å gjere – med kjennskap og nettverk – og då vert det etter mi meining altfor lettvint nærast å hevde at dei som er best kvalifiserte, er i den mannlege delen av befolkninga. Fleirtalet er av den meininga at reglar om kjønnsrepresentasjon vil føre til at kvinner som har ein næringslivsrelevant kompetanse, vil bli utnytta betre, noko som igjen vil styrkje leiinga i næringslivet. Dette vil igjen føre til at kvinner får meir innverknad og større moglegheiter innanfor næringslivet. Fleirtalet sitt mål og sin visjon om auka likestilling og demokrati vil såleis flytte seg endå eit steg i rett retning! Eg vil presisere at målsetjinga om 40 pst. kjønnsrepresentasjon ikkje er eit prosentkrav, men eit krav til konkret tal i høve til storleiken på styra. Endringa inneber òg at kjønnsrepresentasjon skal reknast ut separat for tilsettevalde og eigarvalde representantar. Likestillingslova sine reglar må presiserast, slik at kjønnsrepresentasjon skal gjelde når ein kommune, ein fylkeskommune eller staten oppnemner medlemer til stiftingar. Fleirtalet erkjenner at målet om 40 pst. kjønnsrepresentasjon er oppnådd når det gjeld statlege selskap. Men då det er viktig å synleggjere det viktige prinsippet om kjønnsrepresentasjon, er det fleirtalet si oppfatning at dette likevel bør verte lovfesta, i tråd med den proposisjonen som er lagd fram. Som sagt innleiingsvis, er det stor semje om lovendringa. Sosialistisk Venstreparti har avvikande syn m.a. når det gjeld om dette òg skal gjelde for styre i private aksjeselskap. Usemja i komiteen gjeld iverksetjinga av lovreglane i privateigde allmennaksjeselskap. Arbeidarpartiet og SV sitt forslag inneber ei iverksetjing av lova frå 1. januar 2004, med ein overgangsperiode på to år. Høgre, Kristeleg Folkeparti og Senterpartiet har lagt vekt på at den beste løysinga er om ein oppnår eit frivillig resultat. Dersom den ønskte kjønnsrepresentasjonen er oppnådd innan 1. juli 2005, ser ikkje Høgre, Kristeleg Folkeparti og Senterpartiet det som nødvendig å innføre lovreglar. Ein ventar at departementet følgjer utviklinga nøye, og at relevant informasjon vert formidla vidare til Stortinget. Dersom den ønskte verknaden ikkje er oppnådd innan 1. juli 2005, er det ein føresetnad at lovreglane vert sette i verk snarast råd etter 1. september 2005. Mi oppmoding til dei selskapa det gjeld, er at dei tek denne utfordringa og kjem Stortingets intensjon til møtes. Mykje kunne ha vore sagt om likestillingsvegen vidare, men eg skal nøye meg med å peike på at ifølgje Aftenposten den 13. november 2003 bryt 14 statsrådar likestillingslova. Det gjeld kravet om å gjere greie for likestilling i årsrekneskapen. Det synest eg er nedslåande, og eg oppmodar likestillingsministeren til å følgje dette tett. Eg synest òg det ville vere rimeleg om Stortinget vart informert, t.d. gjennom dei årlege budsjettproposisjonane, om situasjonen i dei ulike departementa. Senterpartiet ser det som særs positivt at denne lovendringa kjem. Det vil verte både spennande og interessant å følgje utviklinga vidare. Eg trur vår neste store utfordring innan likestillingspolitikken vert å sjå på det forskar Øystein Gullvåg Holter ifølgje Dagbladet 29. september 2003 peika på: «Det er arbeidsmønstret til menn som antakelig er den største hindringen for likestillingen i Norge i dag.» For det er ein tankekross – med tanke på løn og pensjonar – at så mange kvinner jobbar deltid, medan menn ifølgje denne forskaren jobbar altfor mykje. Til slutt vil eg tilrå innstillinga. I innstillinga på side 12 er det teke inn eit forslag nr. 1, frå Høgre, Kristeleg Folkeparti og Senterpartiet. Det er det same som XII. Derfor tek eg ikkje opp det forslaget, i og med at det ligg føre i innstillinga.