Torstein Rudihagen (Arbeiderpartiet), 2013-06-05:
Sentralisering av veksten i norske byar og tettstader er ei utfordring både for byane og distrikta. Det er derfor ein svært viktig debatt som representanten Håkon Haugli inviterer til med sin interpellasjon. Vi har hatt og har ein sentraliserings- og urbaniseringstrend, som òg vil prege framtida. Håkon Haugli sa at ein må ha ein sjølvstendig bypolitikk. Det er eg einig i, men ting heng i hop. Eg meiner derfor at vi må både ha ein nasjonal politikk som kan bremse presset på byane og stimulere til busetjing og utvikling i Distrikts-Noreg, og samtidig prøve å styre utviklinga i byane, så vi kan få trygge, miljøvennlege, helsebringande og trivelege bysamfunn – ja, ei berekraftig utvikling av by- og tettstadsamfunn. For å avlaste presset på byane er gode kommunikasjonar ut i omlandet avgjerande. Det stimulerer til at næringslivet kan etablere seg og eksistere utan for store ulemper. Det betyr at folk kan bu og finne arbeid utanfor byane, og det betyr at arbeidsmarknadsregionen blir større, og folk kan dagpendle inn til byane når det er der arbeid er. Skal dette bli miljøvennleg og berekraftig, må det leggjast til rette for store, gode kollektive transporttilbod, ikkje minst jernbane. Intercityutbygginga, som òg statsråden nemnde, er eit eksempel på nødvendig tiltak. Men da må vi forplikte oss til å byggje det fullt ut innan 2030. Planlegging med sikte på fullføring i 2030, slik det no står i forslaget til NTP, blir etter mitt syn altfor vagt. Interpellanten, Haugli, spør: Kva slags grep må til for at norske byområde kan vekse på ein berekraftig måte? Det er iallfall sikkert at vi må våge å styre, ei god utvikling kjem ikkje av seg sjølv. Da får vi heller tole at nokon jamrar seg over statlege og andre offentlege tiltak. Vi må ha ein effektiv arealbruk, miljøvennleg transport, betre bustadplanlegging, bevisstheit om kvar ein plasserer publikumsretta verksemder, tiltak for å redusere klimagassar og sikre kvalitet på byrom og uteareal – for å nemne noko. Det er eit mål, som òg interpellanten og statsråden har vore innom, å utvikle meir konsentrerte byar og tettstader med omsyn til arealbruk og transport. Men samtidig skal det sikrast område med gode moglegheiter til rekreasjon og leik. Det er ei utfordring. Men vi ser at mange byar følgjer opp med god planlegging og styring. Den nye plan- og bygningslova gjer det lettare å få det til. I klimameldinga er det eit uttrykt mål at veksten i persontransporten i storbyane skal skje med kollektiv transport, sykkel og gange. Gjennom prosjektet Framtidens byer er fleire byar i gang med å vurdere køprising og parkeringsavgrensingar som verkemiddel, samtidig som kollektivtilbod og sykkelvegnett blir bygde ut. Eg er sikker på at mange fleire ønskjer å sykle dei stutte avstandane som mange har til arbeid, skule og andre gjeremål, om det ikkje må skje med livet som innsats. Det må leggjast til rette for sykkelvegar på ein langt betre måte, og her er det offensive forslag i Nasjonal transportplan. Men det må òg ryddast opp i og informerast om trafikkreglane for syklande. Der har eg erfart at det herskar eit virvar av oppfatningar både hos bilistar og mjuke trafikantar. Eit godt utbygd kollektivtilbod må vere på plass om ein skal få forståing for køprising og parkeringsrestriksjonar. Det har vi bl.a. sett i Stockholm. Vår stimulering til kjøp og bruk av elbilar, med no føreseielege vilkår, er eit viktig og godt tiltak som vekkjer internasjonal oppsikt. Biljournalistar frå mange land kjem hit og skriv om elbilens innpass i den norske bytrafikken. I dei 13 største byane står vegtrafikken for 60 pst. av klimagassutsleppa og har vore den største kjelda til lokale utslepp og svevestøv. Derfor har vi innført ei rekkje verkemiddel for å redusere biltrafikken og auke kollektivdelen. Belønningsordninga, bruken av bompengar til kollektivutbygging og drift er gode eksempel. Men det er òg nødvendig å fase ut andre utsleppskjelder på dei eldre bygga, som dei kulturminne- og historieforteljarane dei er i samfunnet. Det må vi òg likevel ta vare på, sjølv om ein skal energieffektivisere bygga. Dei såkalla gamlebyane rundt i verda er ein attraksjon i seg sjølve. Til slutt: Dei siste daganes regn og flaumopplevingar minner oss om ei klimaendring som krev nye tiltak. Mange byar ligg ved kysten eller vassdrag. Vi må planleggje for fleire grøne lunger, som tek unna vatnet betre enn asfalt, større kapasitet på avløp, større beskyttelse av kulturminne osv.