Valgerd Svarstad Haugland (Kristelig Folkeparti), 2005-03-18:
Ny kyrkjelov vart vedteken i 1996. Ho har synt seg å fungera godt. Eg er i det store og heile imponert over det arbeidet Kyrkja har gjort for å byggja dei nye strukturane som lova førte med seg. På mindre enn ti år har Kyrkja lokalt, regionalt og sentralt utvikla sine organ og si sjølvforståing og auka sin kompetanse på alle nivå. Dette har ført med seg ei breiare interesse for vidare utvikling av kyrkjeordningane. Kyrkjemøtet handsama i 2002 si eiga innstilling om tilhøvet mellom kyrkje og stat. Regjeringa vart då beden om å oppnemna eit offentleg utval for å greia ut dette tilhøvet ytterlegare, og det har vi sjølvsagt gjort. Men Kyrkjemøtet meinte at Kyrkja, uavhengig av denne grunnleggjande problemstillinga, har behov for forsøk som kan gi røynsler og impulsar i arbeidet med å utvikla både kyrkjeordninga og det kyrkjelege demokratiet. Det er difor sett ned ei arbeidsgruppe som arbeider med forsøk i Kyrkja. Dette er bakgrunnen for at det no – uavhengig av det framtidige tilhøvet mellom stat og kyrkje – er aktuelt å driva forsøk med valkyrkjelydar som sjølve finansierer verksemda, forsøk med senka aldersgrense for røysterett ved kyrkjelege val, forsøk med å halda val annakvart år samt forsøk med direkte val til kyrkjeleg fellesråd og bispedømmeråd. Kyrkjemøtet bad òg om at Oslo bispedømmeråd blir utvida med ein representant frå døvekyrkjelydane. Oslo biskop er døvekyrkjelydane sin biskop, og Oslo bispedømmeråd tilset prestar som gjer teneste i døvedistrikta. Døvekyrkja bør på denne bakgrunnen vera representert i Oslo bispedømmeråd. Eg er difor glad for at komiteen i si innstilling samrøystes sluttar seg til dette forslaget og vil gi Kyrkjemøtet mynde til å fastsetja nærare reglar om val, stemmerett og kven som kan veljast. Når det gjeld lovforslaga som gir Kyrkjemøtet mynde til å godkjenna forsøk med å senka aldersgrensa for røysterett ved kyrkjelege val og forsøk med å halda val til kyrkjelege organ annakvart år og direkte val til fellesråd og bispedømmeråd, har eg merka meg at komiteen ser kor viktig det er å styrkja demokratiet i Kyrkja. Med den nye kyrkjelova fekk Kyrkjemøtet mynde til å fastsetja nærare reglar for dei kyrkjelege vala. Dette er nedfelt i kyrkjelova § 6 første ledd. Det er i sjølve kyrkjelova ikkje noko til hinder for at stortingsval og val til sokneråd kan finna stad samstundes. Etter mi meining bør det framleis liggja til Kyrkjemøtet å bestemma dette. Men eg trur det kan vera klokt å gå vidare med forsøk med å avvikla stortingsval og val til sokneråd samstundes. Komiteen si innstilling syner at ulike fleirtal vil sørgja for at Kyrkjemøtet får mynde til å gjera forsøk både med val annakvart år og med senka aldersgrense for røysterett. Eg har forståing for det mindretalet som meiner at ein bør ha felles røysterettsalder ved alle offentlege val. Men eg trur at det kan vera nyttig at Kyrkja får prøva ut ein røysterettsalder som er samstemd med retten til å melda seg inn og ut av Kyrkja. Eg meiner difor at Kyrkja bør få høve til å prøva dette ut. Vidare er eg glad for at Kyrkja får høve til å halda val annakvart år, for slik å sørgja for kontinuitet i råda. Mange råd slit med utskifting av så nær som alle valde medlemmer samstundes. Eg har òg lagt merke til at når Sosialistisk Venstreparti går imot direkte val til bispedømmeråd og fellesråd, er det fordi ein er redd for at ei slik ordning vil svekkja Kyrkja sin legitimitet som ei brei folkekyrkje. Også her er grunngivinga at ein vil styrkja demokratiet. Føremålet med forsøka er m.a. å finna vegar for å gjera nett det. Eg trur difor at det er godt at Kyrkjemøtet får mynde til å prøva ut kva for verkemiddel som er tenlege. Føremålet med å gi dette myndet er ikkje å innføra nye ordningar, men å finna ut kva som er tenleg – og kva som ikkje er det – for utviklinga av Kyrkja. Når det gjeld forslaget om mynde til å gjera forsøk med valkyrkjelydar, har eg merka meg at det fleirtalet som går inn for dette, sluttar seg til dei vilkåra departementet set, at valkyrkjelydane finansierer verksemda sjølve. Forsøka skal såleis ikkje føra med seg nye økonomiske krav til kommunane eller fellesråda. Når det gjeld forslaget til endring av kyrkjelova § 36, er det full semje om prinsippa som ligg til grunn for forholdet mellom skulen si opplæring om tru og Kyrkja si opplæring til tru. Trusopplæringa er Kyrkja si sak og bør difor finna stad utanom skulen si tid og i Kyrkja sitt rom. Forslaget frå fleirtalet strekar under dette. Men omsynet til at det er tilhøve som krev unntak, er likevel arbeidd inn i forslaget. Kommunane kan gi unntak for dette berre når særlege grunnar talar for det, så som behovet for tilrettelagd opplæring eller spesielle geografiske forhold. Den same motsetnaden mellom prinsipp og behov for praktiske løysingar gjer seg gjeldande i tilhøvet mellom trusopplæring og skulefritidsordninga. No kjem fleirtalet med ei presisering av det vedtaket Stortinget gjorde om tilhøvet mellom trusopplæringa og skulefritidsordninga då reforma vart vedteken. Denne presiseringa er eg glad for. Ho vil vera til god hjelp både for foreldre i tidsklemme og for Kyrkja sjølv. Med tanke på SV sin merknad om brott på dei vilkåra som låg til grunn for partiet si støtte til trusopplæring i Innst. S. nr. 200 for 2002–2003, minner eg om at det her òg handlar om å finna praktiske løysingar, ikkje om å endra på retningslinjer og prinsipp som vi er einige om.