Geir Pollestad (Senterpartiet), 2018-04-19:
Vårens jordbruksoppgjer står for døra. Jordbruket skal levera kravet sitt den 26. april. Staten kjem med tilbodet sitt den 4. mai. Så vert det forhandlingar fram mot 17. mai, før næringskomiteen og Stortinget skal behandla årets jordbruksoppgjer fram mot midten av juni. Statsråden sende tysdag eit brev til Stortinget for å få denne interpellasjonen utsett til etter at vårens jordbruksoppgjer var behandla. Det var eit uforståeleg og nokså pompøst brev som kom, der det bl.a. vart vist til lang sedvane. Det er ganske artig at når jordbruksforhandlingane ikkje har starta, skal statsråden prøva å definera eit gitt tidsrom – om det er frå påske eller det er frå vinterferien og fram til forhandlingane startar – då det altså ikkje skal vera lov å diskutera jordbrukspolitikk i Stortinget. Det er verdt å minna om at dagen før jordbruket la fram kravet sitt i fjor, behandla Stortinget jordbruksmeldinga, og det la ingen avgrensingar på statsråden sin vilje til å ha meiningar om korleis jordbrukspolitikken i Noreg skal sjå ut framover. Ein kan lesa i Nationen at Høgres Ingunn Foss meiner det er useriøst og eit politisk spel, og at Pollestad utfordrar forhandlingsinstituttet. Det er berre å førebu seg på det, at frå 1. april og til jordbruksforhandlingane er slutt, lyder kvart svar frå Høgre at ein utfordrar forhandlingsinstituttet. Dei om det – eg er glad for at me får interpellasjonsdebatten, og at det er Stortinget som bestemmer når Stortinget skal debattera saker, ikkje statsråden. Jordbruksforhandlingane handlar om rammevilkåra for norsk matproduksjon. Men det handlar òg om korleis Noreg skal sjå ut. Jordbrukspolitikk og distriktspolitikk heng saman. Forhandlingane handlar òg om beredskap. Den jamlege produksjonen av mat er det viktigaste elementet i matberedskapen vår. Jordbruksforhandlingane handlar òg om miljø og dyrevelferd. Sidan fjorårets oppgjer, som enda i brot, har det vore stortingsval. Landbruksministeren er den same. Det politiske fleirtalet er endra. Partia som sikra fleirtal for fjorårets jordbruksoppgjer, Høgre, Framstegspartiet og Venstre, har ikkje lenger fleirtal i Stortinget. Både ved brotet i 2014 og i 2017 vart det gjort endringar då saka kom til Stortinget. Det er eit uttrykk for at regjeringa ikkje hadde følgt opp føringane frå Stortinget. Stortinget utformar jordbrukspolitikken gjennom merknader til statsbudsjetta, behandling av jordbruksoppgjera og ikkje minst behandling av meldingar. Våren 2017 behandla Stortinget jordbruksmeldinga. Politikken og avvegingane som vart gjorde då, står i Innst. 251 S for 2016–2017. Regjeringa og faglaga kan altså leggja til grunn ei relativt fersk og komplett innstilling som ramme for dei forhandlingane som skal førast. Men vil regjeringa lytta til Stortinget i denne runden – eller vert det meir sentralisering og liberalisering? Det er ingen tvil om at det som får mest merksemd i jordbruksforhandlingane, er spørsmålet om bondens inntekt. Det er det gode grunnar til, og Stortinget uttrykte det slik i samband med jordbruksmeldinga: «Inntekt er det viktigste virkemiddelet for å sikre flere av målene for jordbruket, som rekruttering, investeringer og økt norsk matproduksjon.» Diskusjonen om inntekt er viktig. Inntekt betyr noko når dei store vala skal takast: Skal eg ta over garden, tenkjer ungdommen. Skal eg bruka dei bratte jorda lengst borte, tenkjer bonden. Skal eg heller leggja meg på sofaen etter jobb, eller har eg lyst til å fortsetja med å bruka ettermiddagen til å stella dyra, tenkjer deltidsbonden. Desse vala påverkar kva matproduksjon me har i Noreg. Inntekt påverkar desse vala. Landbrukspolitikk er langdistanseløp. Det tek tid før resultata viser seg. Regjeringa behandlar jordbruket som om det var 100 meter sprint. No begynner me å sjå resultata av ei slik tenking. Den blå politikken har sprokke, inntektene til bonden fell – stikk i strid med Stortingets vedtekne mål om å redusera inntektsgapet til andre grupper. Tala frå Budsjettnemnda er røffe. Eg er sikker på at statsråden både har kreative reknemetodar og unnskyldningar for at det har gått slik, på same måten som han tidlegare glatt har teke æra for inntekter frå gode avlingar, utbyte frå TINE og nederlag påført i Stortinget. Norsk landbruk og norske bønder fortener betre enn retorikk, kreative reknestykke og unnskyldningar. Norske bønder fortener ei regjering som trur på dei, som vil auka norsk matproduksjon, og som er villig til å levera det som krevst. Norske bønder hentar størstedelen av inntektene frå marknaden. Kostnadene til jordbruket vert påverka av at me i Noreg har eit av verdas høgaste kostnadsnivå. Varer og tenester er dyre i Noreg – for både bønder og andre. Det hjelper heller ikkje jordbruket at me for tida har ei av verdas mest avgiftsglade regjeringar. Det påverkar det det kostar å produsera maten. Stortinget har sett nokre føresetnader for målet om å redusera inntektsgapet. Den eine er god produktivitetsutvikling. Jordbruket har over tid levert god produktivitetsutvikling, den føresetnaden er definitivt innfridd. Stortinget har òg føresett god marknadsbalanse. Det vil seia at jordbruket skal vera i stand til å ta ut dei avtalte prisane for varene sine. Stortinget har ikkje kravt perfekt marknadsbalanse. Og me må òg ta med i reknestykket at regjeringa aktivt har motarbeidd jordbruket si moglegheit til å balansera marknaden, dei har nekta å innføra nye tiltak for marknadsbalansering, generelt ført ein politikk for ubalanse i marknadene og lagt til rette for auka import. Eit alvorlig forhold er at regjeringa i regjeringserklæringa har fastslått eit inntektsmål som avvik frå Stortinget sitt inntektsmål for jordbruket. Stortinget seier at inntektsmålet skal vera å redusera inntektsgapet mellom jordbruket og andre grupper i samfunnet. Regjeringa seier: ha inntektsutvikling i jordbruket. Regjeringas uttalte mål er ikkje noko inntektsmål. Regjeringa kunne like gjerne ha kalla ein «god dag mann, økseskaft» for ein «god dag mann, økseskaft», på same måten som ein snakkar om å kalla ein spade for ein spade. Formuleringa til regjeringa betyr lite, for det må forventast at regjeringa held seg til inntektsmålet fastsett av Stortinget. Og la meg slå det fast: Når jordbruket ligg under andre grupper i inntekt, så må jordbruket i kroner ha ei inntektsutvikling som er betre enn andre grupper – i kroner – for å redusera inntektsgapet. I fjor la Senterpartiet saman med Arbeidarpartiet, SV og Kristeleg Folkeparti fram ei felles innstilling til jordbruksoppgjeret. Der tok me utgangspunkt i stortingsbehandlinga av jordbruksmeldinga. Dei fire partia gjekk inn for kronemessig lik inntektsutvikling, samanlikna med andre grupper. Dei fire partia som stod bak dette i fjor vår, var då i mindretal i Stortinget. Etter valet utgjer desse partia eit fleirtal i Stortinget. Det er eit faktum som landbruksministeren må vera klar over. Eg skal vera forsiktig med å meina mykje om innretninga på årets jordbruksoppgjer. Det er jordbruket godt i stand til å avklara sjølv gjennom forhandlingane. Stortingets jobb er å trekkja opp rammene forhandlingane skal skje innanfor, og dei måla som skal liggja til grunn. I dei seinaste oppgjera har det vore jordbruket som har kjempa i forhandlingane for å trekkja politikken i den retninga som Stortinget har ønskt. La meg difor avslutta innlegget mitt med å minna regjeringa og statsråden om at det faktisk er regjeringa sin jobb å gjennomføra Stortingets politikk.