Torgeir Knag Fylkesnes (Sosialistisk Venstreparti), 2017-06-20:
Lihkku? beivvin! Onnee päiväle! Gratulerer med dagen alle saman. Dette er ein historisk augneblink på mange vis. Eg vil takke komiteen for eit utmerkt stykke arbeid, og spesielt saksordføraren, som har drive denne prosessen igjennom på ein svært klok og ryddig måte, men eigentleg heile fleirtalet for ikkje å ha vike ein tomme i spørsmålet. Dei såg med ein gong at dette var eit viktig steg for staten Noreg. Bak ønsket om ein sanningskommisjon ligg mange års aktivisme, mange menneske og bevegelsar, og endeleg kan vi krone dette arbeidet med siger. Utgangspunktet av nyare tid er at Sametinget tok initiativ. Det initiativet blei avvist av regjeringa. Vi skal ikkje dykke for djupt ned i grunngivinga for avvisinga, som er litt annleis enn det som blei stemmeforklart her tidlegare. Frå regjeringa si side var det ei grunngiving som kanskje ikkje toler dagens lys på ein dag som denne. Forslaget frå Sametinget om ein sanningskommisjon for fornorskinga, som Kirsti Bergstø og eg har fremja på Stortinget, har allereie starta ein svært viktig debatt. Han har hatt høg temperatur i dei samiske og kvenske miljøa. Heldigvis har ikkje debatten blitt ein debatt for eller imot samar og kvenar. Derimot har det blitt ein nyansert diskusjon der det dagleg kjem fram nye perspektiv. Eg trur alle som følgde med på høyringa som komiteen heldt, og det var mange, fekk ein følelse av at prosessen med sanningskommisjon starta allereie der. Det var ei veldig spesiell oppleving. Eg kjenner mange menneske som sat og følgde med på heile høyringa frå morgon til kveld på nettet. Grunnlaget for ein sanningskommisjon er nettopp behovet for å løfte det som har skjedd, som kongen gjorde med unnskyldninga si. Men unnskyldninga frå kongen var berre starten. For at såra skal gro, må vi systematisk bringe fram forståing, dokumentere fornorskinga og konsekvensane ho har i dag, og bruke dette til å sjå framover. Det er det ein sanningskommisjon skal vere. Dessutan har det kvenske samfunnet aldri fått ei unnskyldning for behandlinga dei blei utsette for frå storsamfunnet i fornorskinga, noko som i seg sjølv er eit viktig poeng. Fleire meiner at unnskyldninga frå kongen og etableringa av Sametinget var nok – at vi no kan leggje fornorskinga bak oss og gå vidare. Andre igjen meiner at sanningskommisjonen, inspirert av kommisjonar i Sør-Afrika og Panama, er eit for drastisk grep. Dei meiner meir edruelege tiltak heller bør takast i bruk, som meir forsking. Vi i SV er ueinige i begge standpunkta. For det første er verken unnskyldningar eller etablering av institusjonar oppgjer med fortida. Det er tiltak, men det er ikkje oppgjer med fortida. Å bringe fram kva som faktisk skjedde, og kva for konsekvensar det har hatt, er eit oppgjer. Unnskyldningar får ikkje fram historiene og konsekvensane og dannar eit svært spinkelt grunnlag for å sjå framover. For det andre er ikkje omfang av og nivå på overgrep det som avgjer om det skal etablerast ein sanningskommisjon eller ikkje. Det som avgjer, er at Noreg som stat har utøvd ei systematisk fornorsking av urfolk og minoritetar, som vi framleis ser konsekvensane av, som ein del av djupkulturen vår – djupkulturen til nordmenn, samar og kvenar. Vi ser det rett og slett i kvardagen. Forsking kan bidra med mykje, men i møtet med dette er det eit veldig lite bidrag. Eg vil òg seie, sidan vi står i den nasjonale folkevalde forsamlinga i dag, at det finst eit tredje, avgjerande argument som ikkje har kome fram i denne debatten. Noreg som ein sivilisert nasjon bør alltid ta oppgjer med urett som vi sjølve har gjort oss skyldige i. Noreg er dessverre eit land som tidlegare har kosta støvet under teppet og håpa at ting har blitt gløymde. Det må vi få ein slutt på. Vi må ta lærdom av våre eigne feil, same kor tungt og byrdefullt det er. Dette er eit djupt spørsmål for staten Noreg og sjølve testen på om politikarar har klokskap og vett til å ta dei viktige vala. Eg vil rose dei som har forstått det, og så ser eg med undring på Høgre og Framstegspartiet, som her vel å ikkje støtte dette. Eg trur ein sanningskommisjon, eller rettferdskommisjon, som det òg kan heite, vil kunne lækje sår i det samiske og kvenske samfunnet, men òg i det norske samfunnet.