Bjørn Jacobsen (Sosialistisk Venstreparti), 2003-06-13:
Det er gledeleg når vi no skal oppsummere arbeidet i FN og Tryggingsrådet, at det er mykje positivt å seie om Regjeringa sitt arbeid. Ikkje minst er det gledeleg at FN stod han av og ikkje lét seg presse til å sanksjonere ein krig mot Irak. Mange har hevda at krigen ville komme likevel, så det betydde ikkje noko, og at dette gjorde FN uinteressant som internasjonal konfliktløysar og krigshindrar. Det kan jo vere mogleg, det, men på sikt vil eg påstå at vi iallfall oppnådde at folkeretten sitt forbod mot bruk av makt ikkje blei uthola. Sjølv om vi frå SV si side har slutta oss til fleirtalets merknader i innstillinga, hadde vi nok ønskt at Regjeringa hadde vore endå tydelegare og stilt endå fleire spørsmål ved om det var riktig av Noreg å halde ein så låg profil i fleire vanskelege saker. Vi anerkjenner det gode og dyktige arbeidet som blei gjort, men det kunne ha vore litt meir piff i det, ikkje minst knytt til Midtausten og handteringa med omsyn til Irak. Tryggingsrådet er eit vedtaksorgan, og Noreg burde ha vist evne til å føre ein meir sjølvstendig politikk, særleg når det gjeld å take klart til orde for ei avvikling av dei skadelege sidene ved sanksjonane mot Irak og for eit sterkare internasjonalt engasjement til støtte for palestinarane. Olje for mat-programmet veit vi jo at Saddam boikotta. Sivilbefolkninga i Irak hadde inga moglegheit til å boikotte det, men det var dei som leid mest. Når det gjeld olje for mat-programmet, veit vi at kontraktane var laga slik at ein skulle avtale prisen etter at handelen var ferdig og kontraktane låg på bordet. Då er det vanskeleg å få i gang ein slik oljehandel. Saddam hadde sine måtar å få tak i pengar på, så han leid ikkje av dette. Det er klart at det er ei utfordring å få til smartare sanksjonar og få dei til å verke. Dette er ei utfordring i alle konfliktar. Vi kunne også brukt plassen i Tryggingsrådet til å utfordre USA med omsyn til å bidra sterkare til ei heilskapleg løysing på Midtausten-konflikten. To gonger lét vi vere å stemme for resolusjonar om utplassering av internasjonale observatørar i Midtausten – og vi snakkar berre om observatørar. Sjølv om USA i desse tilfella la ned veto, ville det etter SV si meining vore viktig at Noreg tona flagg. Noreg burde teke til orde for sanksjonar mot Israel, sjølv om det var lite realistisk at dette skulle bli vedteke. Men iallfall ville vi då på ein måte ha tona flagg, og vi ville ha markert oss. Det undergrev Tryggingsrådet sin autoritet at Israel bryt FN-resolusjonar utan at det har konsekvensar, og det er sjølvsagt ein sentral del av det å finne løysingar i Midtausten. Under debatten om Irak hausten 2002 heldt Noreg ein rimeleg låg profil. Vi kunne allereie av president Bush sin tale til generalforsamlinga i september tolke at USA hadde planar om å gå til krig uavhengig av FN. Noreg kunne også då i Tryggingsrådet både klårare og på eit tidlegare tidspunkt vist motstand mot USA sine krigsplanar, ikkje minst for å forsvare folkeretten si tarv. Dette er ikkje noko vi i SV finn på for å irritere utanriksministeren, men dette er ein del av den politiske debatten også i USA. Og for å gje eit lite bilete av den debatten vil eg sitere John F. Kennedys gamle taleskrivar, Theodore Sorensen, som blei sitert i Dagbladet i går med følgjande ord: «Vår doktrine om forkjøpsangrep uten juridisk rettferdiggjøring eller bevis er musikk for terroristorganisasjoner som nettopp driver med den slags angrep.» Når vi så i ettertid får sjå kva slags skodebrød av bevis som blei presentert for Tryggingsrådet av utanriksminister Colin Powell, så er dette alvorleg. Det er på ein måte å vanære Tryggingsrådet, FN og det internasjonale samfunnet, når ein legg fram bevis som kan sjå ut som om dei var produserte, og iallfall ikkje til dags dato har halde mål. For det einaste sikre vi kan seie om masseøydeleggingsvåpen i Irak hittil, er at opp til 95 pst. av dei blei fjerna av FN allereie i 1998. Hittil er det det einaste sikre vi veit. Vi veit også at det i Storbritannia er ein stor debatt på gang der Blair får mykje pes for sin bruk av bevis. Eg skal ikkje gå i detalj, men vi veit at utanriksministeren har gått av, og det er ein stor debatt i Storbritannia om ein i det heile teke har halde seg innafor det vi kan kalle for ein anstendig måte å føre bevis på internasjonalt. Regjeringa skal ha mykje ros for at det blei lagt stor vekt på konfliktane i Afrika og på ei styrking av FNs fredsbevarande styrkar under medlemskapsperioden. Vi burde følgt målsetjinga på dette området med å leggje meir vekt på Noregs konkrete innsats, og representanten Øyangen var tidlegare inne på dette med Kongo. Regjeringa kutta mot slutten av perioden i Noregs fredsinnsats i Afrika for å finansiere innsatsen i Afghanistan. Det forholdet at vi pr. i dag berre har ca. 40 personar i FN-teneste, gjev grunn til stor bekymring. Det kan verke som om det er eit linjeskifte på gang. I 1995 hadde vi 1 500–1 600 folk med blå hjelmar rundt om i verda, i dag er det knapt 40. Vi seier på den eine sida at FN er viktig, men det kan ein ikkje sjå av farga på hjelmane til norske soldatar som er ute i teneste. Vi skal heller ikkje gløyme at dette har stor påverknad på opinionen heime. At det sit ein lensmann i ei lita bygd, at det jobbar nokon på ein politistasjon, og at det er folk rundt omkring i heile Noreg som faktisk har vore ute i fredsbevarande teneste og har erfaring frå felt, er også med på å danne eit bilete ute blant vanlege folk i Noreg av korleis desse konfliktane og krigane artar seg. Dette er ikkje berre noko for oss her på Stortinget, men det er folk i ulike yrke, ikkje minst soldatar og politifolk, som har hatt god erfaring frå teneste ute. Derfor bør vi vere så aktive i forhold til FN-tenesta. Libanon er jo det beste eksemplet. Den norske opinionen snudde i den konflikten, fordi norske soldatar, norske tenestemenn og -kvinner var ute og såg kor ille konflikten og okkupasjonen var. Derfor har SV ein merknad i samband med revidert om at vi, som Sverige, skal sende styrkebidrag til ein mellombels internasjonal stabiliseringsstyrke i Øst-Kongo. Dette linjeskiftet kan også tolkast som at ein er meir villig til å bidra med soldatar der USA fører sine krigar, enn å bidra der nauda er størst. No har eg ikkje trekt i tvil i det heile Regjeringa si målsetjing og kva ein både på diplomatisk og politisk nivå har hatt av god innsats, men oppfølginga av konkrete styrkebidrag er ikkje heilt der det skal vere. Vi veit også at det ikkje trengst norske soldatar i Irak for minerydding. Ein kan heller gje pengane til Norsk Folkehjelp. Dei er mykje meir effektive. Lat oss no lære av bistandsfolka, som seier at det å sende norske ekspertar med høge lønningar, ikkje nødvendigvis er god bistand. Om ein gjev pengane til private og frivillige, så får ein faktisk mykje meir effektiv minerydding, fordi det Norsk Folkehjelp og også andre frivillige organisasjonar av den typen gjer, er å lære opp folk, slik at ein får mineryddingskapasitet i Irak på lang sikt. Det er mykje viktigare enn å stille med 60, 70, 100 norske menn som kostar mykje. Lat oss no lære litt frå bistanden i dette området. I den merknaden i revidert nasjonalbudsjett ber vi Regjeringa om å komme med konkrete forslag, som Øyangen også var inne på. Eg trur at utanriksministeren kanskje vil kunne kommentere det litt. Sverige er jo med i ein EU-innsats, og den EU-innsatsen har som mål heilt enkelt å forhindre overgrep mot sivile, å betre den humanitære situasjonen og ikkje minst gje støtte til FN når det gjeld fredsprosessen i Kongo, og det vil jo seie heilt klart at det er midt i den norske utanrikspolitiske orienteringa. Dette skal vi kunne ha pengar til. Så litt i forhold til FN og generalforsamlinga. Eg vil be utanriksministeren også om å kommentere litt det som for så vidt er problematisert i meldinga, dette med tusenårsmåla, reformarbeidet, som også Øyangen var inne på, dette med ICC, den nyheita som har komme om at Frankrike, Tyskland og Syria lèt vere å stemme i forhold til om USA framleis skal få lov å behalde immuniteten sin. Så om debatten skal bli mest mogleg aktuell, vil eg be utanriksministeren om å kommentere ein del av desse forholda, gjerne også at ein frå USAs side no prøver å påverke Belgia i forhold til å endre lovgjevinga si. Altså: Vi skal byggje eit nytt NATO-bygg – det høyrer kanskje til debatten i neste sak – og derfor påverkar ein sterkt Belgia til å endre si nasjonale lovgjeving. Men dette høyrer også heime i FN-debatten, for dette med respekt for internasjonal rett og lov er kanskje den største utfordringa med omsyn til det tryggingspolitiske for eit lite land som Noreg.