Jenny Klinge (Senterpartiet), 2016-03-14:
Vi har som lovgjevarar ansvar for å vedta eit lovverk som vernar sjuke menneske, men vi har òg ansvar for å verne innbyggjarane og samfunnet mot å bli utsette for kriminalitet frå både friske og sjuke gjerningspersonar. Når nokon stadig gjer nye kriminelle handlingar som er til særskild plage og skade for andre menneske og for samfunnet, må vi såleis finne ei løysing. Den lovendringa vi debatterer no, handlar om å finne ei løysing for folk som fell mellom to stolar. Sjølv om samfunnsvern opplagt er ein del av føremålet med lovendringa, er ein viktig del av føremålet også å gje betre behandling og oppfølging av personar som til no ikkje har fått tilstrekkeleg oppfølging. Dette handlar om vanskelege tilfelle, det er det ingen tvil om. Det er snakk om menneske som er for sjuke til bli sette i fengsel, som igjen og igjen gjer kriminelle handlingar som til no ikkje har vore definerte som alvorlege nok til at ein kan bli dømd til strafferettsleg særreaksjon og få dom på psykisk helsevern. I tillegg er det ofte problematisk å få varetektsfengsla desse personane, og resultatet er at dei er inne i ein evinneleg kriminell løpebane. Justiskomiteen har slått fast at talet på gjerningspersonar av ein viss kategori ikkje avgjer om det trengst ei lov. Eit eventuelt lågt tal på gjerningspersonar som fell inn under den nye lova, reknar vi ikkje som eit argument mot å vedta endringar i kriteria for å bli dømt til strafferettslege særreaksjonar. Vi slår fast at omsynet til enkeltpersonar som blir utsette for denne forma for kriminalitet, kan grunngje at det blir sett i verk tiltak. I denne typen saker er det to omsyn som må takast: omsynet til samfunnsvernet og omsynet til den psykiske helsa og velferda til enkeltpersonar. Den gruppa som lovendringa vil omfatte, er ei gruppe menneske som lett blir kasteballar mellom ulike offentlege organ. Det blir lett til at ingen tek ansvar, og at alle forsøkjer å skyve problemet vidare. Gjennom lovendringa gjev vi domstolane og påtalemyndigheita eit verkty for å ta hand om desse menneska på ein annan måte enn tidlegare. Eg har sjølv hatt gleda av å besøkje prosjektet «Mellom alle stoler», MAS-prosjektet, i Oslo politidistrikt. Der blir det arbeidd systematisk med ei mindre gruppe personar som er i målgruppa. Det er snakk om folk som har gjort svært mykje kriminalitet, men der enkelthendingane ikkje var så veldig alvorlege. I sum vart det likevel meir enn alvorleg nok til at politiet såg at noko måtte gjerast. Det er grunn til å understreke at det er ein fordel om alle politidistrikt arbeider systematisk med denne typen problemstillingar. Målet må jo vere å førebyggje at folk som er strafferettsleg utilreknelege, utviklar ein kriminell løpebane som gjer at den einaste løysinga blir å døme dei til strafferettsleg særreaksjon. Då er det ikkje nok at berre politiet arbeider med dette, sjølvsagt. Helsevesenet må også gjere ein innsats for denne gruppa og gje eit tilbod, i den grad det er mogleg. Andre aktørar, som kommunane, er også høgst aktuelle. Det å døme nokon til ein særreaksjon er særleg inngripande, og det å utvide området for særreaksjonar er såleis ikkje uproblematisk. Men sjølv om samfunnsvernet er ein viktig del av dette, dreier det seg også om å auke moglegheita for å hjelpe dei som utfører kriminaliteten. Dersom vedkomande har store psykiske problem og ikkje oppsøkjer hjelp sjølv, er det viktig å få hjelp likevel. Det er nokre ting eg meiner er rett å framheve. For det første skal reaksjonar mot utilreknelege lovbrytarar ikkje ha eit strafferettsleg preg. Slike lovbrytarar skal derfor ikkje bringast til anstaltar som høyrer inn under kriminalomsorga. Det andre utgangspunktet er at alvorleg psykisk sjuke lovbrytarar prinsipielt er ansvaret til det psykiske helsevesenet. Det inneber at helsevesenet får ansvaret ikkje berre for behandlinga, men også for samfunnsvernet, dersom vedkomande utgjer ein fare for livet, helsa eller fridomen til andre, og no også om nokon vedvarande utfører kriminalitet av samfunnsskadeleg eller særleg plagsam art. Vi må sørgje for at psykiatrien er dimensjonert slik at dei kan ta imot denne gruppa utan at det får konsekvensar for andre som treng hjelp, for vi veit at psykiatrien er pressa frå før. I praksis er det då ein fare for at personar som treng hjelp av psykiatrien, mistar behandlingsplassen sin når vi no utvider gruppa som kan bli dømd til særreaksjon og tvungent psykisk helsevern. Dette meiner vi i Senterpartiet vil vere heilt feil, og vi oppfordrar regjeringa sterkt til å sørgje for at det er kapasitet nok i psykiatrien til å unngå dette. Derfor meiner Senterpartiet at det er nødvendig at Stortinget vedtar følgjande forslag: «Stortinget ber regjeringen sørge for å øke kapasiteten for døgnbehandling i psykiatrien slik at pasienter ikke mister tilgang til behandling i psykisk helsevern som følge av ny lov om strafferettslige særreaksjoner.» Eg tek med dette opp det refererte forslaget frå Senterpartiet.