Kjell Opseth (Arbeiderpartiet), 1999-10-13:
Ein trontale er til vanleg ei programerklæring for kva Regjeringa vil gjennomføre i det stortinget som blir opna. Eg hadde venta at trontalen ved opninga av dette stortinget ville vore noko meir, dette av di vi står på terskelen til eit nytt hundreår, for ikkje å seie tusenår. På toppen av dette er vi i full fart bort frå industrisamfunnet og inn i kunnskapssamfunnet. Dei utfordringane dette fører med seg, hadde eg rekna med ville blitt omtalt i den trontalen vi i dag drøftar. Overgangen frå industrisamfunnet til kunnskapssamfunnet er allereie i full gang. Det som skjer i praksis, er at den nye teknologien aukar produktiviteten i dei modne næringane, men skapar ikkje nokon ny etterspurnad. Dei mange store fusjonane som vi ser i næringslivet, tek dels sikte på å vri dei siste stordriftsfordelane ut av mode produkt, og dels å avgrense priskonkurransen som truar kvar moden næring. For å sikre kapitalen blir ofte delar av verksemda selde ut – og ofte til utlandet. Den kapitalen mange verksemder på denne måten skaffar seg, blir for sjeldan investert i ny næringsverksemd, fordi eigarane ikkje forstår dei nye forretningsområda. Resultatet er dels ein aukande konsentrasjon og ei filialisering av norsk næringsliv, utan at nedbygginga av det gamle blir erstatta av ny næringsverksemd. Det oppstår med andre ord eit misforhold mellom dei som har idear til ny næring, men har behov for kapital, og det eksisterande næringslivet eller staten, som har kapital. Å bygge bru over denne kløfta blir den største næringspolitiske utfordringa for Noreg når vi no går inn i det neste tusenåret. Desse utfordringane er ikkje nemnde i trontalen, og er langt på veg fråverande i budsjettet for første år i det neste hundreåret. Regjeringa har til overmål i snart to år kjempa mot eit prosjekt som peikar på eit industrielt vegval inn i det nye kunnskapssamfunnet. Eg har sjølvsagt IT-kunnskapssenteret på Fornebu i tankane. Dessutan har Regjeringa, saman med Høgre og Framstegspartiet, vore mest oppteken av å selje seg ned i eller heilt ut av norske industribedrifter. Hadde dette salet skjedd ut frå ein langsiktig næringspolitisk strategi, skulle eg ikkje ha sagt noko. Men det er meir vilkårleg det som skjer. Regjeringa burde dessutan hatt ein strategi for på kva måte ein skal nytte frigjord kapital og den kapitalrikdomen ein elles har, til å hjelpe fram nye næringar. Dagbladet har i dag ei lang liste over oppkjøpskandidatar innanfor norsk næringsliv. Det kan seiast mykje om den. Eg vonar Regjeringa tar denne opplistinga på alvor. Det er òg grunn til å sjå på på kva måte Regjeringa forvaltar eigarskapen i dei verksemdene der staten er eigar. Hydro er i ferd med å selje ut viktige verksemder som Dyno og Hydro Seafood. Kva haldning har Regjeringa til dette? Utnyttinga av våre ressursar i havet er knapt komen ut av utviklingsstadiet. At Hydro Seafood skal kome på utanlandske hender, må vere gale. Eg har ikkje noko imot at eigarar frå andre land går inn i norsk næringsliv, ei heller i utnyttinga av våre maritime ressursar. Det er likevel langt frå det til å gje frå seg styring og kontroll. Ein skal heller ikkje gløyme at det er viktig å ta vare på kompetansen som ligg i å ha hovudkontora i landet. Noreg er i ferd med å utvikle seg til eit filialland. Regjeringa har tydeleg ikkje nokon tankar om på kva måte ein skal møte denne utfordringa. Eg kan heller ikkje la vere å kome inn på den passiviteten Regjeringa har synt i høve utfordringane i norsk offshore- og verftsindustri. Regjeringa makta å stoppe mange utbyggingar på norsk sokkel for snart to år sidan. Det synest som om den same regjeringa ikkje maktar å få dei prosjekta som den stoppa, opp att av skuffene, eller få realisert andre utbyggingsprosjekt. I dag fekk vi varsel om at nye 1 500 innanfor denne næringa var sagde opp. Det er på tide at det blir teke nye initiativ. Det kan ikkje vere tvil om at vi er i ein alvorleg situasjon innanfor desse næringane. Kompetansen som med mykje møye er bygd opp gjennom år, står i fare for å gå tapt. Tusenar etter tusenar blir sagde opp. Dette må vi alle ta alvorleg. Situasjonen er komen så langt at det no må setjast inn målretta tiltak. Modernisering av anlegg, investeringar i tiltak som gjer verksemdene meir konkurransedyktige, samt kompetansegjevande tiltak, må no på bordet. Vi i Arbeidarpartiet skal gjerne medvirke til å få fram dei forslaga eg har nemnt – og andre – for å løyse den alvorlege situasjonen. Så tilbake til utviklinga av dei nye næringane. Skal vi lukkast i overgangen frå industri- til kompetansesamfunnet, er det mange element som må på plass. Vårt fremste bidrag er å medvirke til fornying av næringspolitikken. Her må det leggjast eit grunnlag gjennom eit partnarskap mellom staten og private. I 1997 vart det oppretta eit sentralt såkornkapitalfond og fire regionale fond på i alt 400 mill. kr. Private investerte halvparten, medan staten medvirka med risikoavlasting gjennom eit ansvarleg lån. Erfaringane er så gode at dette bør følgjast opp gjennom nye tiltak. Arbeidarpartiet har tidlegare fremja forslag om å etablere eit investeringsfond på mellom 1 og 5 milliardar kr, der private står for 51 pst. av kapitalen. Dette bør no opprettast for å møte dei tunge økonomiske løfta i relasjon til norsk næringsliv. Innanfor denne ramma og for å sikre eit størst mogeleg mangfald av idear bør det også opprettast ei rekkje investeringsselskap, der kravet er at desse skal ha som føremål å investere i ulike typar bedrifter. Slik eg ser det, er det ønskjeleg at enkelte eigarar eller eigargrupperingar får vesentleg innverknad på det enkelte investeringsselskapet. Det vil sikre at eigarane verkeleg engasjerer seg for å gjere prosjektet vellukka. Dei næringspolitiske utfordringane som står i kø, må vi ta på alvor. Vi skal sikre det som er liv laga, samstundes som vi skal utvikle dei nye næringane. Det krev vilje til endring og satsing samt handlekraft til å gjennomføre turvande tiltak. Det synest som Regjeringa ikkje ser utfordringane, eller så evner den ikkje å gripe tak i desse. Difor er næringspolitikken langt på veg borte frå dei dokumenta som skal syne veg inn i det neste hundreåret. Det bør alle saman vere ottefulle for på vegner av norsk næringsliv.