Oddbjørg Ausdal Starrfelt (Arbeiderpartiet), 2001-05-03:
I dag debatterer me den mediepolitiske utgreiinga som kulturministeren presenterte oss for for ei veke sidan. Utgreiinga handlar i år så godt som bare om NRK. Årsakene til det er fyrst og fremst at den offentlege mediepolitiske debatten i vinter og vår i stor grad har dreidd seg om NRK – om styret, om ny kringkastingssjef, om innhald, om økonomi og om styring – men også fordi det vil verta lagt fram ei stortingsmelding om mediepolitikken til hausten som vil ta for seg heile feltet, m.a. oppfølging av Dagspresseutvalget. Eg vonar at ideen om ei slik melding vert godt motteken her i salen, og eg vonar at statsråden i løpet av debatten får nokre innspel på kva område som bør takast opp i denne meldinga. Eg vil koma litt tilbake til det seinare. Kulturministeren har vore etterlyst i fleire samanhengar når det gjeld NRK, kanskje spesielt når det gjeld problemstillinga styring – fridom. I løpet av året har mykje kome på plass. Me har fått eit oppegåande styre som eigaren er særs nøgd med, og som tykkjest å ha den naudsynte tilliten både i NRK, hjå eigaren og i samfunnet elles. Me har òg fått tilsett ny kringkastingssjef. Eg har god tru på at styret har gjort eit klokt val, og ynskjer Bernander lukke til med arbeidet. Det er ei svært viktig samfunnsoppgåve han har teke leiaransvaret for – eit ansvar som eigaren set rammer og vilkår for på eit overordna nivå, eit ansvar som krev ei effektiv utnytting av dei menneskelege og økonomiske ressursane som vert stilte til rådvelde, og eit ansvar for å ha sjåaren, lyttaren og etter kvart òg lesaren i fokus. Lukkast kringkastingssjefen og alle hans tilsette med dette, vil det vera av nærast uvurderleg verdi for det norske folk, korkje meir eller mindre. Kulturministeren har i si utgreiing levert eit varmt forsvar for NRK som lisensbetalt allmennkringkastar, både no og framover. Utgangspunktet til Regjeringa og Arbeidarpartiet er at media må sikrast så stor fridom som mogleg, men samstundes styrast for å sikra ytrings- og informasjonsfridom, mangfald, kvalitet og lett tilkomst. Fridomen skal altså balanserast mot andre samfunnsomsyn, som eg har nemnt. Andre slike omsyn kan vera å verna barn og unge mot negativ påverknad. Det er altså ikkje slik som ein av og til kan få inntrykk av, at NRK står heilt fritt. Det er heller ikkje slik at kulturministeren, eller me som er mediepolitikarar her på Stortinget, ikkje skal kunna meina noko om form og innhald i NRK, sidan NRK er eit aksjeselskap. Tvert imot vil det vera slik at me på vegner av lisensbetalarane må ha nokre klåre mål og retningsliner for kvifor og korleis me skal bruka 3 milliardar kr til radio- og TV-produksjon. Det kan heller ikkje vera slik at me er dei einaste i dette landet som ikkje kan meina noko om innhaldet i NRK – kva er bra, kva er dårleg, kva bør endrast – men det er ein del me ikkje skal blanda oss inn i som eigarar av NRK. Eigaren skal styra på overordna nivå, og den redaksjonelle fridomen må liggja i botn. Ein offentleg debatt om NRK spesielt og mediepolitikk generelt er svært viktig i eit demokrati. Ingen bør avslå ein slik diskusjon, for demokratiet krev ikkje minst ei aktiv og fri meiningsutveksling også om mediepolitikken. Til og med eg flippar litt over ulike program dei gongene eg sit i sofakroken og ser på. Me har stadig fleire kanalar å velja mellom, norske og utanlandske. Eg må seia i år som eg sa i fjor, at eg til tider lurer på kva me har vunne på dette. Eg tykkjer framleis at dei ulike kanalane har lett for å kopiera kvarandre, for å springa i kø etter dei same intervjuobjekta knytte til dei same sakene, og for å senda program og seriar som liknar kvarandre meir enn dei skil seg frå kvarandre. Eg vonar at framtida vil visa større mangfald i tilboda og vonar at både NRK og dei andre aktørane ser dette som ei utfordring. Eg har merka meg at statsråden syner til at undersøkingar syner ein positiv samanheng mellom kvalitet på og sjåaroppslutning for allmennkringkastingsselskapa og kvalitet på dei kommersielle kringkastarane. Eg vonar det er rett, sjølv om det ikkje er openbert for meg. Treng me NRK, når me har så mange kjelder til informasjon og så mange fora for meiningsutveksling? Ja, absolutt, etter mi vurdering. Eg er samd med kulturministeren i at me nettopp i dette mangfaldet, som av og til kan framstå som ein uoversiktleg jungel, treng NRK som eit ikkje-kommersielt, norsk alternativ som i vesentleg grad speglar nasjonal kultur og nasjonale særtrekk. Det er nok framleis slik at det oftast er program i NRK som vert diskuterte rundt omkring i dei norske heimane. Alle har tilgang til NRK, og mange har i tillegg stor tillit til NRK. Denne legitimiteten i at mange nyttar seg av tilboda, er avgjerande for NRK framover. Dersom ikkje brorparten av lyttarar og sjåarar ser på NRK som eit godt alternativ, er det bare spørsmål om tid før det vil koma krav om å avskaffa lisensen. Folk vil sjølvsagt ikkje betala for noko dei ikkje nyttar seg av. Men folk ventar ikkje at NRK skal senda noko alle likar heile tida, dei ventar eit mangfald med breie og smale program, med nyhendesendingar, reportasjar og underhaldning, med tilbod til alle aldersgrupper og omsyn til språklege minoritetar – og innanfor ansvarlege rammer. Foreldre ventar t.d. at det skal vera trygt å la små barn sjå barne-TV på NRK, og at lov og regelverk knytt til pornografi vert respektert. Kulturministeren seier i utgreiinga at NRK skal vera lisensfinansiert også i framtida. Det er eg samd i. Ho seier «i all hovedsak», eg vil seia i all, all hovudsak. Høve til anna finansiering og høve til å selja reklame bør ein vera varsam med å utvida. Det må i alle fall, slik statsråden seier, vera på klårt avgrensa område og til klåre føremål. NRK skal produsera radio- og fjernsynsprogram, ikkje finansiera dei. Mellom anna av omsyn til EØS-regelverket vil departementet no i nært samarbeid med NRK setja i gang eit arbeid med å avgrensa og definera allmennkringkastingsoppdraget nærare, slik at det vert klårare kva programkategoriar og -tenester dei skal tilby befolkninga, og på kva sendeflater. Utgreiinga gjev ikkje endeleg svar på korleis NRK skal kunna møta den digitale verda eller finansieringa av dette, men peiker på ulike alternativ. Sikkert er det at NRK må hengja med i denne utviklinga, og at overgangen vil gje meirkostnader. Dette reknar eg med statsråden vil koma tilbake til både i den omtala stortingsmeldinga og i dei komande budsjetta. Apropos styring: Det har vore misnøye med at NRK har valt å senda dei fleste spelefilmane og fleire barneprogram bare i NRK2. Eg nemnde dette i mitt innlegg i fjorårets debatt, utan at problemet er vorte løyst. Dette er i strid med føresetnaden om at NRK2 skal vera ein avlastingskanal, og det er ikkje overstyring av NRK å påpeika dette. Eg er difor glad for at statsråden er så klår på dette punktet, og eg føreset at styret i NRK no går gjennom dette på nytt og finn ei løysing som er i tråd med Stortinget sine føresetnader. Så til nokre av dei spørsmåla som utgreiinga ikkje gjev svar på, t.d. pressestøtta, medrekna oppfølging av dagspresseutvalet, og redaktøransvaret, medrekna redaktøransvar for nettavisene og avklåring av ansvar for nettsidene, som eg har vore inne på i spørjetimen, og som det er ganske viktig å få avklåra, samt nye konsesjonar for radiokanalar og lokal-TV, for å nemna noko. Eg ser fram til ein brei gjennomgang av mediepolitikken. Eg har dei siste åra vore valobservatør i fleire land, og har då sett endå tydelegare kor viktig det er for demokratiutviklinga å ha mangfald og fridom i mediesektoren.