Sigvald Oppebøen Hansen (Arbeiderpartiet), 2000-03-02:
I desse dagar er det ganske nøyaktig to år sidan Stortinget debatterte interpellasjonen om rekruttering til læraryrket. Den gongen la eg vekt på at me var inne i ei alvorleg krise når det galdt rekruttering i vårt utdanningssystem. Denne krisa var absolutt ikkje av ny dato, og det har heller ikkje blitt betre dei siste åra – snarare tvert om. Denne utfordringa burde me nok ha teke tak i lenge før. Me veit at om lag halvparten av dagens lærarar vil nå pensjonsalder i løpet av 10-15 år. Me veit at mange utdanna pedagogar forsvinn til det private næringslivet, og me veit at stadig færre ungdommar søkjer seg til dagens lærarutdanning. Når me i tillegg veit at det har vore ei enorm utvikling på alle plan innanfor kunnskapssamfunnet, vil dette sjølvsagt skape ein enda større etterspurnad etter kunnskapsarbeidaren. Statistikken dei siste åra viser oss at det kvart år har blitt fleire og fleire ufaglærte i norsk skule. Dei enkle svara på denne utfordringa finst ikkje. Sjølv om lønsspørsmålet er viktig, er ikkje dette aleine avgjerande for rekrutteringsspørsmålet. Trivsel på arbeidsplassen, godt oppdatert undervisningsutstyr og eit godt fysisk og psykisk arbeidsmiljø der arbeidsdagen blir utfordrande, er nok vel så viktig. Eg ser heller ikkje bort frå at den krisemaksimeringa av skulen som arbeidsplass som me har vore vitne til den siste tida, òg har medverka til dårleg rekruttering. Når ungdommen høyrer kor elendig det er å jobbe i skulen og i tillegg blir fortalt at det er elendige lønsvilkår og dårleg arbeidsmiljø, ja, da er det neimen ikkje underleg at dei vel eit anna yrke. Lærarstanden, og ikkje minst Lærarforbundet, må sjølve ta ein del av skulda for den situasjonen me er i. Sjølv om det i enkelte kommunar er ein realitet at det er dårlege arbeidsforhold, er det ikkje slik at dette er likt over heile landet. Sjølv om løna kan opplevast som dårleg i Oslo og i dei større byane, er det ikkje slik at ein opplever løna som dårleg overalt i resten av landet. Det offentlege vil heile tida kome til kort lønsmessig i konkurransen om kven som betaler mest. Det såg me tydeleg på 1980-talet – i den såkalla jappetida – da gode og dyktige pedagogar svikta skulen og tok seg gode jobbar i det private næringslivet. Eg skal medgje at løn er ein viktig faktor, og at dette spørsmålet er av stor verdi for å rekruttere og behalde lærarane i skulen. I Tinn kommune er det gjort framlegg om å auke begynnarløna med ca. 12 000 kr pr. år, noko som har resultert i at kommunen nå har dobbelt så mange søkjarar til ledige stillingar denne våren som på same tidspunktet i fjor. Om årsaka er begynnarløna, veit eg ikkje, men mykje kan tyde på det. Det eg veit, er at slike tiltak ikkje skaper fleire pedagogar, dei er berre med på å auke konkurransen kommunane imellom. Dette ser ein òg når det gjeld andre område i det offentlege der ein har mangel på såkalla fagpersonell. Denne saka må for all del ikkje berre dreie seg om lønskamp. I Arbeidarpartiet meiner me at den totale situasjonen i skulen må bli betre. Derfor er eg på mange måtar nøgd med at me har fått gjennomslag for ei rekkje av våre forslag for å styrkje skulen og for å få ei betring av lærarane sine arbeidsforhold. Det gjeld forslag om å utbetre inneklimaet, auke satsinga på etter- og vidareutdanning og å utgreie å innføre eit sabbatsår for lærarane. Vidare må ein få til ei styrking av timeressursen til kvar skule slik at ein kan auke lærartettleiken, evaluere lærarutdanninga og innføre ei fadderordning for nyutdanna lærarar. Eg kan love representanten Løvik at dette vil bli følgt opp i budsjettet seinare. Dagens situasjon kan ikkje halde fram. Nå må me få optimismen tilbake. Me må få lærarane til å sjå på arbeidet i skulen som ei utfordring. Derfor må me gjenskape kreativitet, nytenking og nyorganisering. I dagens skule er det ingen hindringar for å få dette til. Det er berre å ta moglegheitene i bruk.