Bård Vegar Solhjell (Sosialistisk Venstreparti), 2014-01-16:
Rett før min eigen skulegang starta, slutta skulegangen til Hector Peterson med eit skarpt skot i Soweto i Sør-Afrika. Bildet av den 13 år gamle Hector med skotskadar – i armane på ein annan skulegut, med systera springande fortvilt ved sidan av – gjekk verda rundt og vart eit første symbol på brutaliteten til apartheidstyret i Sør-Afrika under det såkalla Soweto-opprøret den 16. juni 1976. Det var altså skuleborn sin protest mot at afrikansk – det dei så på som språket til undertrykkarane – skulle brukast som lærespråk på skulen, som var med på å utløyse eit opprør blant barn, m.a. i Soweto. Mange vil vite at det var ein av dei mest brutale arvane som står igjen etter regimet. Meir enn 10 000 skuleungar gjekk i protest, og eg begynner sånn fordi det er eit eksempel på at i tillegg til dei mange andre goda utdanning har, som representanten Skei Grande på ein svært god måte la fram i sin interpellasjon, som er eit viktig initiativ, er utdanning òg ein fare for styresmakter som ikkje vil at eigen befolkning skal ha kunnskap og innsikt til å kunne reise seg mot dei. Det har ein sett mange eksempel på. Derfor er utdanning svært viktig òg i eit demokratiperspektiv, i tillegg til dei mange andre breie omsyna til utvikling som her er lagde til grunn. Derfor må eg få begynne med å seie at utdanning var ei av mange hovudsatsingar i den raud-grøne utviklingspolitikken gjennom mange år. Fakta i dag er jo at Noreg er ein av verdas leiande givarar til utdanningsbistand internasjonalt. Vi har ei sterk rolle innanfor det. Så merkar eg meg at det partiet som gjennom lang tid no har vore opptatt av å seie at det ikkje er kor mange kroner vi løyver, men korleis vi brukar dei, som er viktigast, no er veldig opptatt av kor mange kroner vi løyver til akkurat utdanningsbistand dei siste åra. Og faktum der er at nivået låg stabilt på om lag 1,6 mrd. kr – noko opp og ned ulike år gjennom perioden. Men det betyr altså at delen av den totale bistanden sjølvsagt gjekk ned. Det kan ein vere kritisk til. Eg synest då det er riktig at dei kritikarane kanskje òg kunne seie noko om kva for andre av dei massive satsingane dei syntest var feil og som heller burde ha gått til utdanning. Var det helse, var det miljø og energi, eller var det likestilling som burde ha vore prioritert lågare til fordel for utdanning? Når det gjeld vegen vidare, vil eg no seie at det er brei einighet om dette, som fleire har sagt, og eg er einig i mykje av det både interpellanten og utanriksministeren har sagt. Eg trur eg vil leggje fram fire punkt om korleis vi bør tenke. Punkt 1: Eg synest utanriksministeren sa det svært godt sjølv, at skal ein vere ein global leiar, må ein begynne å gjere jobben sjølv heime. Eg håpar elles han tar det med seg til klima- og miljøpolitiske diskusjonar i regjeringa. Det same gjeld der, men det gjeld òg innan utdanning. Det betyr at ein kraftig auke i merksemda og pengebruken når det gjeld utdanning, vil vere fornuftig. Den raud-grøne regjeringa la i sitt siste budsjett fram forslag om ein opptrappingsplan på 3 mrd. kr frå det nivået vi har i dag. Det har vi sett ein start på no. Eg håpar den nye regjeringa vil følgje opp det. Det vil vere ein naturleg del av det å vere ein global leiar. Punkt 2: Eg trur som interpellanten at grunnskule er veldig viktig, men eg vil leggje til ein ting som eg sjølv har erfart i mange land, og det er at yrkesfag er veldig sterkt nedprioritert. Dei finst knapt, men det er akutt behov for dei i fleire land. Elementære yrke som rørleggjar, elektrikar, tømrar, snikkar osb., som byggjer landet reint fysisk, har ein enormt låg kompetanse på. Og det har ofte veldig låg status i elitane i landa. Det kan òg vere ein viktig nisje og del av det. Punkt 3: Fleire har sagt at kvalitet er viktig. Kvalitet i skulen betyr i stor grad lærarane. Derfor er satsingane, som Education for All m.a. har på lærarar og lærarutdanningar, enormt viktige. Og hugs det: Veldig mange av dei som går på skule, lærer faktisk ikkje noko som gjer at dei bryt dei fattigdomsmønstra som familiar og samfunn er i. Og då har ein fått veldig lite igjen for det. Til slutt: Det vanskelege diskusjonen er jo om på kor mange område eit land kan vere ein global leiar. Eg vil seie at eg ser fram til at vi i endå større grad enn i dag skal vere ein global leiar innan utdanning, men eg ser ikkje fram til det om ein i mindre grad skal vere ein global leiar innan spørsmål som miljø, klima og energi, som så sårt treng det, eller når det gjeld likestilling og helse, der vi har investert mange år i å vere det.