Hadia Tajik (Arbeiderpartiet), 2013-04-04:
Arkivpolitikken er viktig – først og fremst fordi eit demokratisk samfunn er avhengig av å ha godt fungerande arkiv. Det er òg derfor det har vore ein viktig del av Kulturløftet. Sidan 2005 har midla til arkiv auka med 80 pst. Det har ikkje tidlegare vorte lagt fram ei stortingsmelding til Stortinget som tar for seg eit samla arkivfelt som famnar om både statleg, kommunal og privat sektor. Eg er derfor stolt over å leggje fram den første stortingsmeldinga om arkiv. Eg er òg veldig glad for at ein nær sagt samla komité sluttar seg til framlegga i meldinga. Eit arkivdokument er eit direkte, ufortolka, autentisk vitnemål frå si samtid. Arkiva dokumenterer dei handlingane og dei hendingane som dei er spor etter. Arkiva er derfor heilt nødvendige i eit demokrati og i ein rettsstat. Dokumentasjon av rettar og plikter, vedtak og avtalar er ein del av dei viktigaste funksjonane til arkiva. Dokumenta i arkiva sikrar rettstryggleiken til enkeltmenneska, og dei dokumenterer administrative og rettslege relasjonar mellom menneske og verksemder i både offentlig og privat sektor. Eit kjenneteikn ved eit demokratisk samfunn er òg at arkiva skal vere tilgjengelege for innsyn og for bruk. For at innsynsretten og den demokratiske kontrollen med forvaltninga skal vere reell må me ha gode arkivprosedyrar og arkivfunksjonar. Dokumenta som ein kan krevje innsyn i, må vere journalførte og bevarte, sånn at ein kan finne dei igjen. Arkiva gjev både folk og journalistar moglegheit til å gå styresmaktene etter i saumane, og rette eit kritisk blikk mot korleis personar og grupper har vore handterte. Det er òg grunnen til at me satsar så pass på arkivdanningsbiten. Me legg f.eks. vekt på viktigheita av at saksbehandlingssystema har ein klar arkivfunksjon. Riksarkivaren har òg utvikla ein standard for digital journalføring, sånn at ein klarer å handtere det digitale materialet på ein tilstrekkeleg tilfredsstillande måte. Det at ein reviderer arkivlova og tar inn dei private verksemdene som har offentlege funksjonar, vil ikkje minst ha betydning for arkivdanninga. Det er eksempel på dei mange tinga me gjer for å ha eit heilskapleg blikk på heile arkivsektoren, ikkje berre den offentlege, men òg den private – alt det materialet som har betydning for vår felles historie. Det overordna målet for arkivpolitikken er å sikre arkiv som har stor kulturell verdi eller forskingsverdi. Det er òg eit overordna mål å sikre rettsleg dokumentasjon og viktig forvaltningsdokumentasjon. Det målet gjeld uavhengig av om arkiva er skapte av statlege, fylkeskommunale eller kommunale organ, av private bedrifter, organisasjonar eller privatpersonar. Målet er at ein skal bidra til ein samla samfunnsdokumentasjon. Utfordringane i arbeidet med arkiv varierer frå sektor til sektor. Den største utfordringa, handteringa av digitalt skattearkiv, er likevel felles for alle samfunnssektorar: kva slags strategiar og metodar ein skal bruke for å fange opp og bevare digital dokumentasjon over tid i autentisk og tilgjengeleg form. Det er heilt avgjerande korleis dokumenta vert fanga opp, handtert og lagra i den første fasen. Då treng ein oppdaterte regelverk og retningslinjer, og ein av dei viktigaste strategiane er derfor å gjennomgå og revidere arkivlova med forskrifter, sånn at dei er i samsvar med den teknologiske utviklinga. Ei anna utfordring er manglar i arkivdanning og arkivbevaring i kommunal sektor, sånn som Riksrevisjonen har peikt på. Arkivverket er nå i gang med ei aktiv oppfølging av dei manglane som Riksrevisjonen har peikt på. Blant anna har Riksarkivaren ansvar for å rettleie kommunane i å samle sine arkiv på ein tilfredsstillande måte. Ei tredje stor utfordring er å byggje magasin for papirarkiv som allereie er skapte. Statsbygg er i gang med å planleggje eit sentraldepot og nasjonalt helsearkiv på Tynset. Når forprosjektet er ferdig, vil regjeringa komme tilbake til Stortinget med den saka. Ei fjerde utfordring er at det er bevart langt færre private arkiv enn offentlege arkiv, og det som er bevart, er samla sett mindre tilgjengeleg på grunn av manglande ordning og katalogisering. Det at me reviderer verkeområdet for arkivlova har betydning for det, men ikkje minst har Riksarkivets nye oppgåve om å skape ein heilskapleg strategi for privatarkiva, og det at Norsk kulturråds støtteordning vert retta særleg inn mot museas arbeid med privatarkiv, betydning for det, når me veit at ein tredjedel av privatarkiva er knytte til museum.