Bjørn Jacobsen (Sosialistisk Venstreparti), 2004-11-09:
Å ikkje selje våpen til land eller regionar der krig eller konflikt truar, er eit overordna prinsipp for sal av våpen frå Noreg. Dette høgste prinsippet blir i praksis brote av vår alliansetilknyting til NATO, der vi praktiserer sal og utlån med få unntak. Vi har komme opp i det dilemmaet som dei såkalla moderne krigane set oss i, at folkeopinionen er imot krigen, akkurat som den norske regjeringa var då ho sa nei til å deltake i forkjøpsangrepet på Irak. Den norske regjeringa var imot krigen, men deltok med våpen fordi det høgste prinsippet blei dunka vekk av allianseforpliktingane våre. Vi blei i praksis med i ein krig vi var imot. Derfor er det at vi frå SV si side i dag legg inn eit forslag som skal søkje å forhindre at dette skal skje igjen: «Stortinget ber Regjeringen om å gjøre det klart overfor Norges allierte i NATO at Norge ikke vil føle seg forpliktet …» osv. Vi meiner at når situasjonar oppstår, skal vi ha moglegheit til å kunne seie nei. Det kom fram tidlegare i haust at norske våpen var til utlån i samband med krigen. I SV oppfattar vi det sånn at mange i Noreg ønskjer oss vekk frå ein slik situasjon. Dette forslaget oppfyller ønska og gjev oss eit handlingsrom til også å vere imot folkerettsstridige krigar i praksis. Då dette blei debattert tidlegare i haust, blei det både av utanriksministeren og statsministeren nærmast framstilt som om dette skulle vere ei slags ekspedisjonssak for norske myndigheiter. Dette skulle vi ikkje bry oss så mykje om, vi skulle ikkje ha noka offentleg merksemd rundt det. Er det verkeleg sånn at Noreg ikkje har noka moglegheit til å bruke skjønn? Og korleis kan det ha seg at ein til og med frå forsvarshald har sagt at ein var avhengig av godkjenning i FN og av norske myndigheiter for at dette utlånet skulle kunne gjennomførast? Er det politiske skjønnet blant dei tilsette i Forsvaret større enn i det politiske miljøet? Frå SVs side meiner vi at det skal vere mykje meir openheit om desse spørsmåla, ikkje i den forstand at ein skal godkjenne i den offentlege debatt kvart einaste utlån av militært materiell mellom NATO-land, men sånn at ein ser at prinsippa er til gjennomsyn og til open debatt. Vi undrar oss i SV over korfor ikkje denne saka blei teken opp direkte og i openheit i Stortinget. Då ville folk i det minste gjennom media og gjennom kva dei ulike partia meinte, fått ein sjanse til å sjå korleis vi handterte desse tinga. Det var altså ein situasjon rundt det at USA gjekk til krig den 20. mars 2003 der det sjølvsagt ville fått betydeleg offentleg merksemd dersom ein hadde visst at mens statsministeren stod på Stortingets talarstol den 21. mars og gjorde greie for at dette var ein krig som Noreg meinte ikkje var i tråd med folkeretten, var dei norske lasermålarane med på å hjelpe USA til å treffe sine bombemål i Irak. Det har vore påstått fleire gonger at SV ikkje har teke opp dette tidlegare. I den førre debatten vi hadde om våpeneksport, viste eg til klare tal frå Statistisk sentralbyrå som viste at handelen med fleire produkttypar forsvarsmateriell til Storbritannia og USA gjorde kraftige hopp i januar og februar i fjor, nettopp under opptakta til Irak-krigen. Vi ønskte då også å antyde at det i den neste rapporten skulle gjevast eit endå klarare bilete av kva for våpen- og ammunisjonstypar Noreg eksporterte til bruk i Irak-krigen, trass i prinsippet vårt om ikkje å handle med land i krig. Vi burde i det minste få ein ærlegare debatt, sa eg i den førre debatten. Eg synest ikkje den meldinga som har komme no, innfrir dei lovnadene som då blei gjevne. Hadde ho gjort det, hadde vi unngått den situasjonen som oppstod tidlegare i haust, der dette med desse laservåpna vart avslørt. Nyare tal frå Statistisk sentralbyrå viser at i dei første to månadene av 2003, mens USA førebudde seg til krig, importerte USA norske våpen for til saman 28 mill. kr. Salet til Storbritannia har også auka mykje i same perioden. Berre dei to første månadene av 2003 kjøpte den britiske regjeringa like mykje norske våpen og norsk ammunisjon som gjennom heile 2002 samla. Veksten i våpensalet til USA er på 132 pst. i 2003, og må derfor sjåast i samband med Irak-krigen og auka amerikansk aggresjonspolitikk generelt. Etter SV sitt syn burde eksport av norske våpen til bruk i Irak-krigen aldri ha skjedd. Denne eksporten strid med berebjelken i norsk eksportpolitikk på området, og vi selde våpen til aggressorar medvitne om at intensjonen var å bruke våpna i ein illegal krig. Eg skal berre take eit lite blikk innom korleis norsk våpeneksport kan vedkomme andre delar av norsk utanrikspolitikk, nemleg utviklingspolitikken. For det kan også bryte med målsetjingar vi har der. Det er rimeleg klart at opprusting i utviklingsland altfor ofte fører til mindre stabilitet og sikkerheit, ikkje meir. Dette er naturlegvis spesielt viktig i land der det er krig, og det er også ein viktig grunn til at Noreg har eit lovforbod mot å eksportere våpen til slike land. Likevel driv våre allierte med slik eksport i stor stil. Sett med norske auge er det interessant at Noregs hovudsamarbeidsland på bistandssektoren ofte er mottakarar av våpen frå NATO-land. USA sin eksport til Colombia, Nepal, Filippinane og Israel er ei kjend sak. Tsjekkia eksporterer våpen til Mosambik, Tanzania, Uganda, Zambia, Bangladesh og Nepal, altså til seks av Noreg sine sju hovudsamarbeidsland på bistandssektoren. Den tsjekkiske eksporten er verd millionar av dollar. Kor mykje utvikling denne eksporten eventuelt saboterer, er sjølvsagt vanskeleg å anslå, om ikkje umogleg. Like fullt er samanhengen mellom tilgjengelegheit av våpen og fråvær av utvikling godt dokumentert, og derfor bør Noreg aktivt motarbeide slik uansvarleg våpenhandel. Det minste ein kan gjere, er å forsikre seg om at det ikkje er norskproduserte våpen ein fôrar norske bistandspartnarar med. Problemet med våpen i forhold til berekraftig utvikling vil vere stort så lenge internasjonal våpenhandel ikkje blir regulert betre. I tillegg til dei som eg nemnde ovafor, inkluderer tsjekkarane si eksportliste dei siste tre åra Eritrea, Elfenbeinskysten, Sierra Leone, Den demokratiske republikken Kongo, Zambia, Zimbabwe, Iran, Israel, Filippinane og Syria. Slovakias eksport inkluderer m.a. Bangladesh, Syria, Iran og Israel. Ingen formell garanti mot reeksport til uønskte mottakarar av norske våpen blir i dag kravd av NATO-medlemmer og nordiske land. Dette har resultert i at 81 pst. av norsk eksport av våpen og ammunisjon var basert på blind tillit i 2003. Med tanke på at norsk eksportkontroll søkjer å halde kontroll over all eksport av teknologi som kan vere av betydning for andre lands utvikling, produksjon og bruk av militære kapabilitetar, representerer dette eit stort hol i norsk eksportkontroll. Eg tek opp dei forslaga som ligg føre, og eg vil i eit seinare innlegg komme inn på Mk 211.