Bård Vegar Solhjell (Sosialistisk Venstreparti), 2008-02-12:
Utfordringane når det gjeld lesing, er store, og dei er etter kvart kjende. Vi er difor nøydde til å ta alvorleg både dei resultata vi har fått no, og opplæringa i lesing og skriving i åra framover. Vi aukar timetalet i norsk, vi gjer eit betydeleg kompetanselyft, og fleire tiltak vil kome. Dette vil verte omtala i ei språkmelding og i fleire stortingsmeldingar som kjem. Så til representantforslaget om sidemål. I Soria Moria-erklæringa står det: «Skriftkulturen er bærebjelken i norsk samfunns- og kulturliv. Regjeringen vil peke på det verdifulle mangfoldet som ligger i det å ha to norske skriftkulturer. Nynorsk og bokmål er formelt likestilt, men reelt har nynorsk likevel vanskeligere vilkår. Det er derfor særlig viktig å sikre nynorsken gode utviklingsmuligheter.» Den noverande regjeringa byggjer sin politikk på prinsipp som det har vore brei politisk einigheit om. Eg oppfattar forslaget slik at det både omfattar grunnskulen og den vidaregåande opplæringa. I samband med Kunnskapslyftet vart det gjort endringar i eksamensordningane, som vi vil kome tilbake til seinare. Når det gjeld opplæringa i skriftleg sidemål, meiner eg at så lenge vi har to likestilte skriftlege målformer i norsk, må det speglast av i opplæringa. Eg vil ikkje gå inn for å amputere norskopplæringa ved å fjerne opplæringa i den eine skriftlege målforma i skulen. Det er gjennom å lese og skrive begge målformene at elevane får utvikle ein allsidig språkkompetanse i norsk, som òg kjem dei til gode når dei lærer andre språk. Det vil vise seg at ei slik allsidig opplæring som norske elevar møter, skaper ei språkleg forståing som gjer det enklare å gi seg i kast med nye språk. Eg vil i samband med det vise til ei ekspertgruppe i Europarådet som har sett på språksituasjonen i Noreg. Dei peiker på at Noreg har mange store fordelar: Vi har to skriftspråk som alle lærer, vi har mange minoritetsspråklege som òg snakkar og skriv godt norsk, mange har svært gode engelskkunnskapar - vi begynner tidleg med det - og vi har mange som kan andre fremmendspråk. Dette er store fordelar som vi bør utnytte, juble over og framheve snarare enn å snakke ned. Så viser ein til erfaringane frå forsøka med valfritt sidemål i vidaregåande skule i Oslo som argument for å fjerne både opplæringa i skriftleg sidemål og eksamen. Andre har gått inn på desse problema, så eg vil berre seie at det å fjerne opplæringa i skriftleg norsk sidemål i norsk skule er ei djuptgripande avgjerd med store konsekvensar. Eg meiner det ville vere heilt uforsvarleg berre å basere seg på eit avgrensa forsøk på nokre skular i Oslo. Så trur eg at vi har nokre utfordringar i denne debatten. På dei fleste område er det iallfall rimeleg einigheit om at auka kunnskap på eit felt gir betre grunnlag for haldningar og verdiar på det feltet. Men Høgre og Framstegspartiet har funne på ein særeigen variant akkurat her, nemleg at mindre kunnskap i skriftleg sidemål skal gi betre verdiar og haldningar på dette området. Eg må seie at eg har til gode å høyre gode argument for at det på akkurat dette området skal vere eit motsett forhold mellom kunnskap og haldningar enn det vi stort sett er einige om at det er på alle andre felt. Derimot trur eg kanskje at det av og til vert vist fram haldningar som kan problematisere dette og spele ei rolle her, f.eks. legg eg merke til at representanten Eriksen Søreide seier at nynorsk vert sidemålet for alle. Nei, nynorsk er faktisk ikkje sidemålet for alle, f.eks. har eg nynorsk som hovudmål. Eg har hatt stor glede av den obligatoriske opplæringa i skriftleg bokmål, som har bidrege til at eg ser på bokmålet som eit vakkert skriftspråk som har bringa fram mykje flott litteratur, og som eg må seie er eit språk eg har vorte glad i og dessutan har hatt stor praktisk nytte av i livet ved sida av mitt hovudmål, nynorsk. Eg trur det same i stor grad gjeld for dei som har bokmål som hovudmål og nynorsk som sidemål. Så legg eg òg merke til at representanten Schmidt seier at nynorsk har sett preg på landet «på godt og vondt». Eg skulle gjerne vite: Korleis har det «på vondt» sett preg på landet? Eg oppfattar det slik at både bokmål og nynorsk «på godt» har sett preg på landet, og at vi i kombinasjonen av dei to skriftspråka har funne fram til ein politikk som har bidrege til mykje av det positive vi i dag kan seie om norsk språk. Så har vi store utfordringar i begge hovudmåla i norskopplæringa. Eg er einig med representanten Dørum, som trekkjer fram det. Det skal vi jobbe med framover, og vi vil i vår kome med bl.a. ei stortingsmelding om språk.