May-Helen Molvær Grimstad (Kristelig Folkeparti), 2000-06-13:
Det er ei gledeleg sak vi handsamar i dag. Fedrar skal få sjølvstendig oppteningsrett til fødsels- og adopsjonspengar, der mor etter fødselen eller omsorgsovertaking ved adopsjon går ut i arbeid, tek utdanning på heiltid eller tek utdanning i kombinasjon med arbeid, som i sum gjev heiltid. Kristeleg Folkeparti ønskjer at fedrar skal få høve til å få meir tid saman med barna. Då er det viktig å praktisk legge til rette for det. Sentrumsregjeringa fremma i budsjettframlegget for inneverande år forslag om å gje fedrar rett til fødsels- og adopsjonspengar, basert på eiga opptening og stillingsbrøk når mor etter fødselen går ut i arbeid eller utdanning. Det inneber at det må ligge føre eit omsorgsbehov for at faren sin rett til fødselspengar skal bli løyst ut. Det vart foreslått at fedrar skulle få sjølvstendig rett til fødsels- og adopsjonspengar frå og med 1. juli 2000, og at ein ville fremma ein odelstingsproposisjon med forslag til nødvendige lovendringar. I mellomtida har vi hatt eit regjeringsskifte, og først i dag handsamar vi denne odelstingsproposisjonen. Sjølv om saka kom seint til Stortinget, var det viktig å få den handsama før sommaren slik at lova kan tre i kraft frå 1. juli, som det var lova. Gjeldande regelverk har slått uheldig ut i situasjonar der ei mor som ikkje har opptent rett til fødselspengar etter fødselen, ønskjer å gå ut i arbeid eller byrje eller ta opp att utdanning på heiltid. I desse situasjonane ligg det føre eit omsorgsbehov, men ein yrkesaktiv far har ikkje krav på fødselspengar. Regelverket har også slått uheldig ut dersom ei mor som har opptent rett til fødselspengar i deltidsstilling ønskjer å gå ut i full jobb etter fødselen. I denne situasjonen ligg det også føre eit fullt omsorgsbehov, men ein fulltidsarbeidande far vil berre motta reduserte fødselspengar dersom han vel å vere heime med barnet. Forslaget som blir vedtatt i dag om at far skal få fødselspengar baserte på eiga opptening når mor etter fødselen går ut i arbeid eller utdanning, vil omfatte ein del av dei fedrane som i dag fell utanfor regelverket, samtidig som det inneber at far sin rett vil knytast opp mot eit reelt omsorgsbehov. Far sin rett vil likevel framleis vere avhengig av mor sine tilpassingar etter fødselen. Dersom mor ikkje ønskjer eller ikkje har høve til å gå ut i arbeid eller utdanning, vil ikkje far ha uttaksrett til fødselspengar, og dersom mor etter fødselen arbeider deltid, vil far i prinsippet få reduserte fødselspengar dersom stillinga tilsvarar mindre enn 75 pst. av full arbeidstid. Når mor arbeider minst 75 pst. stilling, får far fødselspengar baserte på eigen stillingsbrøk. Det er positivt at dette blir vedteke i dag. Spesielt for dei som er studentar, har dette vore eit etterlengta tiltak. Under budsjetthandsaminga i Stortinget gav Arbeidarpartiet sterk kritikk av vilkåra som var sette til fedrerettane knytte opp mot mor sin arbeidssituasjon. Men vi har merka oss at Arbeidarpartiet i regjering ikkje har dei same kritiske innvendingane. Kristeleg Folkeparti, Senterpartiet og SV foreslår i innstillinga at fedrar som har plikt til å avvikle ein fedrekvote på fire veker, i denne perioden kan få fødselspengar baserte på eigen stillingsbrøk. Dei ville dermed kunne få si fulle lønn, uavhengig av mor sin stillingsbrøk før og etter fødselen. Dette ville kunne betre høvet til ein del fedrar til å gjere bruk av fedrekvoten, og det vil forenkle regelverket ved at ein ikkje treng å ta omsyn til mor si arbeidstid når det gjeld avvikling av fedrekvoten. Dette er eit forslag sentrumsregjeringa ville ha fremma i lovproposisjonen, noko den ikkje fekk gjort før regjeringsskiftet. Forslaget har ikkje fått fleirtal i innstillinga, og det er skuffande. Vi hadde håpa at Arbeidarpartiet hadde vore med på forslaget, spesielt når ein ser tilbake på den opposisjonspolitikken partiet førte på dette området. Sentrumspartia og SV sitt forslag ville ha kunna gjeve alle fedrar ein sjølvstendig oppteningsrett til fødsels- og adopsjonspengar, uavhengig av mora sin yrkesaktivitet, når dei avviklar fedrekvoten på fire veker. Det er ei god investering å la fedrar få så god kontakt som mogleg med barna tidleg i oppveksten. Det vil både mor, far og barn ha glede av.