Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2017-02-07:
Takk til representanten, som fremjar ein veldig viktig debatt. Korleis samfunnet varetar dei mest sårbare, seier veldig mykje om velferdssamfunnet vårt. Interpellanten viser til at oppfølging av barn, ungdom og vaksne med autisme er svært varierande. Det er avhengig av kvar ein bur og kva helseføretak ein ligg under, og det er mangel på nasjonale retningslinjer. Eg vil lyfta denne debatten opp til eit litt vidare perspektiv, for dette gjeld òg alle som opplever å ha ei slags utviklingshemming eller ein kronisk sjukdom. Eg vil visa til at det i 2014 vart sett ned eit offentleg utval som fekk i oppgåve å analysera og vurdera kva endringar som er nødvendige for å sikra oppfyllinga av grunnleggjande rettar til menneske med utviklingshemming. Dette rettsutvalet la fram si utgreiing i oktober 2016, og den utgreiinga heitte På lik linje. Ifølgje utvalet er dagens situasjon følgjande: Personar med utviklingshemming vert diskriminerte på ei rekkje samfunnsområde både gjennom direkte forskjellsbehandling og gjennom manglande tilpassing og tilrettelegging. Omsynet til barnas beste vert ikkje lagt til grunn ved utforming og tildeling av tenester til barn med utviklingshemming og familiane deira. Utviklingshemma vert underlagde tvang og restriksjonar utan at dette er nødvendig og sakleg grunngitt. Utviklingshemma har ikkje reell fridom til å bestemma kvar og korleis dei vil opphalda seg og bu. Utviklingshemma lever og bur på ein måte som medfører auka risiko for å verta utsette for vald og misbruk. Mange vaksne utviklingshemma har ikkje anledning til å flytta ut frå foreldreheimen. Utviklingshemma har få reelle moglegheiter til å velja bustad og buform, og om dei vil eiga eller leiga. Utviklingshemma bur ofte samla i segregerte buformer. Organisering og gjennomføring av tenestene til personar med utviklingshemming undergrev moglegheitene for privatliv og personvern. Omsorgstenestene vert gjennomførte på ein måte som gjer det vanskeleg med private relasjonar og eigen familie for utviklingshemma. Utviklingshemma får ikkje eigna hjelp til å dra omsorg for eigne barn. Elevar med utviklingshemming får ikkje opplæring av same kvalitet som andre elevar. Elevar med utviklingshemming er ikkje inkluderte i normalskulen. Utviklingshemma har ikkje tilgang til livslang læring. Utviklingshemma har ikkje same tilgang til forsvarlege helsetenester som andre. Mange utviklingshemma får ikkje sjølve gjera vedtak om eiga helsebehandling. Helse- og omsorgstenesta til utviklingshemma er utforma på ein måte som hindrar ein i sjølv å bestemma, i inkludering og i deltaking i lokalsamfunnet. Berre 25 pst. av utviklingshemma i yrkesaktiv alder er i jobb. Utviklingshemma har i liten grad tilgang til tilrettelagt arbeid. Utvalet føreslår åtte lyft som er nødvendige for at utviklingshemma skal få oppfylt menneskerettane sine på lik linje med andre. Kvart av dei åtte lyfta inneheld fleire anbefalte tiltak som saman skal bidra til betring. Dei åtte lyfta er: Sjølvbestemming og rettssikkerheit – norsk lovverk må respektera og sikra utviklingshemma rett til fridom og til å bestemma sjølv Inkluderande og likeverdig opplæring Arbeid for alle God helse og omsorg Eigen heim Kompetanse og kunnskap Koordinerte tenester Målretta styring Korleis skal FN-konvensjonen om rettane til menneske med nedsett funksjonsevne gjennomførast på alle relevante samfunnsområde? No har regjeringa fått overlevert denne utgreiinga, og det er regjeringa som da kan fremja ei stortingsmelding til oss – der ein på alle samfunnsområde, ikkje berre på helseområdet, kan seia korleis ein vil styrkja dette området, og korleis ein kan sikra koordinerte tenester for dei med autisme og for andre som har ein sjukdom som treng meir merksemd og betre tilbod frå det offentlege.