Sveinung Rotevatn (Venstre), 2016-04-05:
Eg vil takke representantane frå Arbeidarpartiet for å løfte ein viktig debatt inn i stortingssalen. Arbeidstakarar som varslar, speler ei viktig demokratisk rolle. Internasjonale undersøkingar viser at om lag halvparten av ulovlege forhold blir avdekt av nettopp varslarar. Difor er det så viktig at forholda blir lagde best mogleg til rette for at nettopp den typen kritikkverdige forhold kan avdekkjast og bringast til opphøyr. Det å varsle om kritikkverdige, utilbørlege og til og med ulovlege forhold på ein arbeidsplass kan vere ei svært tung bør å bere. Dei fleste av oss har ein lojalitet til sjefen, til kollegaane våre og til arbeidsplassen som såleis – heldigvis, må vi vel kunne seie – men ein slik lojalitet kan også gjere det vanskeleg å seie ifrå når det er nødvendig å gjere det. Særleg vanskeleg vil det sjølvsagt vere å seie ifrå dersom ein har grunn til å frykte represaliar. Vi veit at så mange som kvar fjerde norske arbeidstakar meiner at dei blir møtte med uvilje frå sjefen dersom dei kjem med kritiske synspunkt om arbeidsforholda der dei jobbar. Ein skal vere forsiktig med nullvisjonar, men i dette tilfellet trur eg vi må kunne seie at det alltid er eit mål å skape eit samfunn av myndige borgarar, der ingen er redde for å stå opp mot autoritetar, heller ikkje sin eigen sjef. Dagens lovføresegner om varsling tredde i kraft 1. januar 2007. Varsling blir her definert som tilfelle der arbeidstakarar seier ifrå om kritikkverdige forhold i verksemda. I tillegg skal varslinga skje på ein forsvarleg måte, og det er arbeidsgjevar som i tilfelle må påvise at ei varsling er ulovleg. Hovudføremålet med innføringa av desse nye reglane i si tid var å tydeleggjere at varsling er både lovleg og ønskeleg. I tillegg viste praksis at det var nødvendig å styrkje rettsvernet for varslarar. Forsking i Noreg har vist at det blir oftare varsla her enn i andre land. Samtidig ser det ut til at halvparten av norske arbeidstakarar unngår å varsle om forhold dei vurderer som alvorlege og kritikkverdige, og at den viktigaste grunnen er frykta for represaliar. På bakgrunn av dette er det ein samstemd komité som no er einige om at det er behov for å styrkje regelverket rundt varslarar ytterlegare. Som følgje av at den nye arbeidsmiljølova er vedteken, er regjeringa allereie i gang med å greie ut lovendringar som skal styrkje situasjonen til varslarane. Dei jobbar med forslag om å gjere varslingsrutinar obligatoriske, at det skal stillast minimumskrav til innhaldet i dei interne varslingsrutinane, og i kva utstrekning varslarvernet skal utvidast til å gjelde leigde arbeidstakarar og sjølvstendig næringsdrivande. Det er veldig positivt. Vi ser fram til resultatet. Samtidig er det i komiteen no eit fleirtal for at det skal setjast ned ei breitt samansett ekspertgruppe som skal gå gjennom dagens varslingsrutinar og kome med forslag til korleis varslarvernet kan styrkjast. Komiteen heldt høyring i saka 9. februar, og høyringsinstansane støtta behovet for eit styrkt varslarvern. Representantar frå media tok også til orde for at kravet om forsvarleg varsling var problematisk og bør takast ut av lova, og at det er behov for ein gjennomgang av formuleringa «kritikkverdige forhold». Dersom auka varsling av kritikkverdige forhold skal vere mogleg å oppnå i praksis, er det heilt avgjerande at lovparagrafane er informative overfor potensielle varslarar, og at innskrenkingane i varslingsretten i størst mogleg grad går fram av lovteksten og blir presist angjevne. Det vil gje ein større tryggleik for den arbeidstakaren som vel å gå til det skrittet det er å varsle om kritikkverdige forhold i verksemda si. Dagens formulering om at «arbeidstakers fremgangsmåte ved varslingen skal være forsvarlig», gjev ikkje den tryggleiken som varslaren har behov for. I staden dreier ho fokuseringa vekk frå dei kritikkverdige forholda i verksemda og over til spørsmål om varslaren har opptredd kritikkverdig i måten det blir varsla på. På bakgrunn av dette er det eit behov for at det blir teke ein gjennomgang av omgrepa «forsvarleg varsling» og «kritikkverdige forhold» i lovteksten. Det må vurderast i kva grad vilkåra fører til at arbeidstakarar varslar om kritikkverdige forhold, eller om omgrepa i praksis skaper ein for høg terskel for varsling. Dette var noko som fleire høyringsinstansar var opptekne av, og no ber Stortinget regjeringa sjå på nettopp dei skrankane i lovteksten. Det trur eg er klokt. Avslutningsvis vil eg takke medlemene i komiteen for eit godt samarbeid i ei viktig sak, som heldigvis blir løfta opp også i offentlegheita ved gjentekne anledningar, slik at vi som storting kan sjå korleis varslarregelverket kan bli endå betre og i endå større grad leggje til rette for trygge forhold på den enkelte arbeidsplassen.