Sigrun Eng (Arbeiderpartiet), 2006-06-15:
Innst. S. nr. 236 og St.prp. nr. 68 byggjer på eit framforhandla resultat frå Norges Bondelag og staten. Norsk Bonde- og Småbrukarlag følgde ikkje med heilt til underteikninga. Dei meinte avtala ikkje var god nok for sine medlemer. I botnen for dette oppgjeret ligg føringane frå St.meld. nr. 19 for 1999-2000, og Regjeringa har lagt sine premissar inn i regjeringserklæringa. Så kan mykje seiast om innhaldet, og eg skal kome meir inn på det, men fyrst vil eg kommentere ynsket og forventningane bøndene hadde og har til det som står i Soria Moria-erklæringa. Mange avvegingar skal gjerast når ein skal leggje føringar for ein ny politisk kurs – endringar for ei næring som ynskjer langsiktigskap og ein føreseieleg situasjon. Soria Moria-erklæringa står fast. Ho har eit fireårig løp. Innretninga på jordbruksavtala er blitt ei anna enn under den førre regjeringa. Fordelingsprofilen tilgodeser meir til dei som har mindre og mellomstore bruk, der næringa likevel er ein viktig del av inntektsgrunnlaget. På nokre område skal partane sjå på konsekvensane av den politikken som har vorte ført dei seinare åra, før ein eventuelt justerer strukturen. Ikkje minst for dei som har gjort investeringar, og som er avhengige av innteninga, er det viktig. Eg skal ikkje dvele lenge ved opposisjonen sine haldningar til avtala, men eg må få lov til å seie litt om det felles synet Høgre, Framstegspartiet og til dels Venstre har på jordbruksforhandlingane. At desse politiske partia ynskjer å fjerne forhandlingsretten, er mildt sagt oppsiktsvekkjande. Eller er det kanskje ikkje det? Er ynsket om å «knuse» organisasjonsstrukturen så sterkt at det ikkje kan pakkast inn lenger, men kjem klart til syne? Regjeringspartia og Kristeleg Folkeparti meiner forhandlingsretten er ein demokratisk prosess og støttar opp om den. Komiteen sine medlemmer, alle utanom Framstegspartiet, skriv saman i merknad at vi i Noreg skal ha ein nasjonal matproduksjon som er tufta på naturgrunnlaget, og som byggjer opp under spreidd busetnad og lokale produksjonar. Vi i regjeringspartia har eit større fokus på at familiebruka sitt inntektsgrunnlag skal styrkjast, òg for å sikre nyrekruttering. Bønder bør i større grad få utnytte ressursar som dei rår over. Det har over år blitt eit etterslep i investeringane i høve til tiltak og pålegg om dyrevelferd. Da hjelper det godt at det i årets avtale blir avsett eit betydeleg beløp til investeringstilskot, òg for å oppnå meir rasjonell drift. Det gjev viktige signal om at vi ynskjer å satse på landbruket. Vi hadde i 1989 100 000 jordbruksbedrifter. No nærmar vi oss halvparten. Landet vil totalt endre karakter om dette held fram. 38 pst. av jordbruksarealet er leigejord. Det har blitt 30 pst. færre mjølkeprodusentar i løpet av dei siste 15 åra. Når det gjeld samdrift, med kolossale investeringar, er talet no 1 500. Dette er nokre eksempel på dramatiske endringar som kan få utilsikta verknader om vi ikkje gir stimuleringstilskot for å demme opp for ei utvikling vi ikkje ynskjer oss. I 2004 vart dei norske fjordane kåra til verdas beste naturbaserte reisemål. Da er det eit paradoks at utviklinga innan landbruket på Vestlandet tilseier størst avgang på talet på gardsbruk i landet. Kva skal turistane oppleve om teigane gror att? Kva om dyra blir borte som «ryddemannskap»? Det er dei som demmer opp for attgroing. Tilleggskvota på 1 million liter mjølk til Finnmark for å styrkje mjølkeproduksjonen der er òg eit godt eksempel på ein villa politikk som styrkjer grunnlaget for vidare drift. Det var nødvendig med beitetilskot i årets oppgjer. Samspelet mellom dyr og menneske sørgjer for det biologiske mangfaldet i langt større grad enn vern. At dyra får gå i skog og mark, styrkjer i tillegg dyrehelsa, og det viktigaste som vi ser, er at krattskogen ikkje får overtak der beitedyra hjelper til. Fjell blir framleis fjell og ikkje nedgrodde av småskog. Årets jordbruksavtale har fleire element i seg, både på friske pengar og skattegrep. Effektiviseringsuttak er med som eitt av elementa, og ei forventa utflating av utgiftene ligg òg til grunn. Auka jordbruksfrådrag er eit anna. Til saman har partane, på bakgrunn av tal budsjettnemnda kalkulerer med, kome fram til at dette utgjer om lag 270 mill. kroner i påpluss ut over lik prosentvis utvikling med samanliknbare grupper. Og heile avtala inneheld 850 mill. kr meir til bønder. Det er resultatet. Innretninga er auka satsing og stimulering for meir økologisk produksjon. Målet om 15 pst. økologisk i 2015 er høgt, men om alle ledd er med i dette samarbeidet, heilt fram til varehandelen, skal vi lykkast. Folk er villige til å betale meir, og folk er opptekne av helserelaterte råvarer, som økologisk mat er. Det er òg viktig at marknadspris blir mest mogleg lik målpris. Det styrkjer økonomien, og det gjeld spesielt svineproduksjonen, der det for tida er ein stor overproduksjon. At ein no har fått forbetra ordningar for velferdstiltak, og at ein har fått forbetra avløysarordning ved sjukdom, har mykje å seie, særleg for yngre bønder. Det å kunne få nokre dagar ferie med familien, vite at ein ikkje må «truge på» når ein helst skulle liggje i senga, men har dei nødvendige ordningane som alle andre har, er ein tryggleik. Satsing på skog er viktig. Ungpleie og nyplanting er blitt godt teke imot, og det er tilfredsheit i skogbruket. Vi skal stimulere til biobrensel og andre miljøtiltak, men vi må faktisk ikkje gløyme at skogen har sin plass når det gjeld eksportinntekter og papirproduksjon. Og så er det ein fornybar ressurs på linje med sol og vatn. Her kan ein med god forvaltning få til mange arbeidsplassar og inntektsauke av stor betydning for store delar av landet. Landbrukspolitikk er vanskeleg å få full oversikt over. Forvaltninga ligg på mange nivå. Samtidig er det vår oppgåve å sørgje for at mest mogleg av overføringane kjem bønder og forbrukarar til gode. Både innanfor forskingsområdet og innanfor Mattilsynet sine oppgåver skjer det samordningar. Eg tenkjer f.eks. da på rapporten om «Helhetlig kvalitetssystem i norsk matproduksjon». Vi har, og vil i åra som kjem, få auka fokusering på dokumentasjon om produksjonskjeda frå jord til bord. Det viste òg siste saka som var til behandling her. Eg er glad for at næringa er så bevisst på desse utfordringane og aktivt jobbar for å utnytte ressursane best mogleg for å tilfredsstille oss forbrukarar. Når det så gjeld Mattilsynet si rolle, står det uttrykkeleg i Soria Moria-erklæringa at ein større del av utgiftene til drift skal dekkjast av det offentlege. I Arbeidarpartiet ventar vi at det skjer. Bønder betaler uforholdsmessig mykje, og oppgåvene kan heilt sikkert sjåast i samanheng med veterinær som ofte er på gardsbesøk. Noreg ligg langt mot nord. Vi har dei beste føresetnadene for å ha rein og trygg mat. Kalde vintrar sørgjer for at sprøytemiddelbruken er låg. Eple frå Argentina er sprøytte mange fleire gonger enn det våre er. Vi brukar pengar på å få fram gode dyrerasar, jf. pengar vi brukar til utskifting av geiter. Den norske matproduksjonen er langt på veg økologisk, og stimuleringstilskot må auke over år for at vi skal kome til målet. Landbruket har mange oppgåver, men i ei rekkjefølgje der nasjonal matproduksjon står fyrst. Vi må sørgje for vår eiga sjølvforsyning, og får da i tillegg levande bygder og beitande dyr, som demmer opp for attgroing. Dyrehald bidreg til eit biologisk mangfald, som gir oss alle eit kulturlandskap vi er glade i. Føringane i Soria Moria-erklæringa har klare formuleringar for å nå desse måla. Årets jordbruksavtale gir innretninga. Det blir partane si oppgåve å ta det i bruk. Bondelagets leiar sa under høyringa at årets jordbruksavtale var ein viktig snuoperasjon for å få betre vilkår for næringa, og vi er samde med Bondelaget i at vi i fellesskap er godt i gang med jobben. Dette gir grunn til optimisme, og det trengst.