Ove Trellevik (Høyre), 2015-03-26:
Når eg deltek i drøftingar kring bioøkonomi, er det ofte fire næringar som vert trekte fram. Det er helse, marin, landbruk og skog og industri. Likevel måtte eg avgrensa meg til berre å stilla spørsmål til ein statsråd, og valet fall på fiskeriministeren. Men når regjeringa vel å koma med både fiskeriminister og landbruksminister, vert eg begeistra. Det vitnar om at regjeringa prioriterer temaet bioøkonomi, og det synest eg er bra. Det er bra fordi OECD, EU og andre sentrale aktørar forventar at bioøkonomien vil verta eit sentralt tema og eit viktig område for økonomisk vekst i åra som kjem. Her i stortingssalen har fleire teke til orde for at nasjonen treng fleire bein å stå på, og at me må gjera oss mindre avhengige av høg oljepris og store investeringar i oljesektoren for å oppretthalda velferdssamfunnet vårt. Oljesektoren har dei siste 40 åra hatt stor betydning for den økonomiske utviklinga i Noreg, og fleire spår at det vil verta mindre lønsamt å utvinna dei resterande oljereservane våre. Noreg treng såleis også nye konkurransedyktige næringar. Eg meiner difor Noreg må nytta det økonomiske handlingsrommet me har til å ta del i den tredje industrielle revolusjonen der me har konkurransefortrinn. Hav og skog er opplagde konkurransefortrinn me har. Skal me lukkast med å auka verdiskapinga og potensialet innan bioøkonomi, er nye område for bruk av eksisterande råstoff innan marin-, landbruks- og skogsektoren avgjerande viktig. Innan bioøkonomien går det føre seg ein betydeleg internasjonal forskingsinnsats og industriell strategisk posisjonering på dette området. I Tyskland har dei både ein forskingsstrategi og ein politisk strategi for å fremja bioøkonomien. I Noreg har me hengt etter på strategiutforminga, men det er svært gledeleg å registrera at regjeringa har vedteke å utforma ein slik bioøkonomistrategi. Det går føre seg ei rekkje forskingsmessige, industrielle og andre viktige prosjekt, så det å få sett ting i ein samanheng i ein strategi meiner eg er eit godt tiltak. Fredag 6. februar vedtok også regjeringa opprettinga av Norsk institutt for bioøkonomi. Dette er teke godt imot, og regjeringa fortener ros for dette. Nyleg arrangerte Høgre også eit seminar her på Stortinget om bioøkonomi. Mange interessentar stilte frå både forskingsmiljø, ulike bedrifter og organisasjonar. Felles var at alle hadde ambisjonar og tru på nye moglegheiter for betre ressursutnytting og bruk av biologiske råvarer i nye industrielle prosessar. På seminaret fekk me presentert bedrifta Borregaard, som tidlegare var ein viktig papirindustribedrift, men som etter ei vellukka omstilling har tatt steget inn i bioøkonomien, og no er ein global leiar på framstilling av biobaserte kjemikaliar og andre høgverdige bioprodukt. Alt dette er basert på ny og betre utnytting av tømmeret frå skogen. Det er fleire som meiner at fokuset må rettast mot dei industrielle moglegheitene som opnar seg ved bruk av moderne biokjemi og bioteknologi. Her ligg det store potensial for verdiskaping, og det er viktig at fokuset ikkje vert retta mot råvarene, men vel så mykje mot dei industrielle prosessane som kan baserast på desse råvarene. Naturens fotosyntese har me gratis som ein ressurs, men me må ha ambisjonar om å bruka råvarene me har, til meir industriell bruk. Det er nettopp det som kjenneteiknar bioøkonomiens moglegheiter, altså ny industriell bruk av råvarer. Det ligg også eit betydeleg potensial i bruk av havområda i ein moderne bioøkonomi. På Mongstad i Hordaland er det starta opp eit prosjekt for kunstig dyrking av algar ved bruk av CO2-avfall frå oljeraffineriet. I Øygarden rett vest for Mongstad er det eit prosjekt for dyrking av sekkedyr. Begge desse prosjekta kan bidra til nye ingrediensar til fôr til f.eks. lakse- og aureoppdrett. Marin ingrediensindustri har vakse mykje i Bergensregionen og har teke i bruk bioteknologiske metodar som f.eks. enzymteknologi. Dette opnar også for framtidsretta satsing innan den nye bioøkonomien, der me brukar biologiske ressursar frå land og sjø og restråstoff frå produksjon. Dette vert nytta i framtidsretta, berekraftig industri som f.eks. bioraffinering av marint råstoff som ikkje vert nytta direkte til mat. Døme her kan vera restråstoff frå lakseindustri som vert omgjort til mat til mikroorganismar, som vert nytta til å produsera alt frå medisinar til kjemikaliar som er byggjesteinar i biobasert plast. I min eigen heimkommune har me bedrifta Biomega, som nyttar restråstoff og avskjer frå lakseindustri til å produsera høgverdige bioprodukt og marine mineralar, ulike oljar, protein og kosttilskot. Denne bedrifta deltek saman med Borregaard i eit nasjonalt forskingsprosjekt saman med seks forskingsinstitusjonar. I alt vert det utført 42 forskarårsverk i dette prosjektet, og prosjektramma er på over 50 mill. kr. Universitetet i Bergen er med gjennom bioprospektering av organismar som lever i varme kjelder på havbotnen. Dette prosjektet vart kåra til det beste av 64 søknader til programmet BIOTEK2021 i Forskingsrådet. Målet er å utvikla enzym for å utnytta biomasse innanfor trevirke og restråstoff frå fiskeri og havbruk. Arbeidet med nye fôrkjelder til både fisk og husdyr fekk eit godt løft på slutten av året i fjor, då Forskingsrådet støtta etableringa av Foods of Norway, eit senter for forskingsdriven innovasjon. Det spennande her er at ein også ser på trevirke som potensiell høgverdig proteinkjelde til fôr. Skal me ha auka matproduksjon i Noreg av både fisk og kjøt på ein berekraftig måte, utan at me nyttar for mykje råstoff til menneskemat til dyrefôr, må me få andre kjelder til fôr. I Noreg vert det produsert 1,8 millionar tonn husdyrfôr og 1,6 millionar tonn fiskefôr årleg. Som kjent er det ambisjonar om å femdobla verdien frå havbruksnæringa. Då trengst det kanskje meir fôr frå nye råvarekjelder og fôr som vert basert på berekraftige fôrkjelder. Det er fleire som meiner at Noreg hevdar seg i det blå segmentet av bioøkonomien. Norske bioteknologiske industribedrifter innanfor marin ingrediensindustri er verdsleiande. Likevel har me til gode å sjå den store oppblomstringa av nye industribedrifter innan denne delen av industrien og bioøkonomien. Ei av utfordringane med å skapa ny vekst innan bioøkonomien er utfordringane me har med å kommersialisera nye idear og forskingsresultat. Dei få oppstartsselskapa me har, slit med å skaffa nok risikovillig kapital. For å løysa desse utfordringane er det viktig at det vert skapt eit miljø der det er god og attraktiv tilgang på innsatsfaktorane som skal til. Satsinga til regjeringa og samarbeidspartia på nye såkornfond er eit godt verkemiddel. Viktig er også det arbeidet som skjer i Innovasjon Noreg. Sjølv om forsking ved universiteta er viktig, trur eg at den viktigaste innovasjonen skjer i bedriftene. Det marine ingrediensmiljøet langs kysten har vakse seg sterkt gjennom eit godt klyngesamarbeid mellom universiteta, forsking, leverandørar og kundar. Samspelet mellom forsking og næringsmiljø er såleis viktig for å skapa næringsvekst i bionæringane. Denne delen av industrien er ung, og fleire aktørar manglar både kultur og kompetanse på marknadsinnovasjon og merkevarebygging. Difor er dei næringsklyngene me har, svært viktige å byggja vidare på. Moglegheitene som ligg i å nyttiggjera seg bioressursane, er store. Klarar me å utvikla og utnytta denne moglegheita, kan Noreg bidra til å løysa globale utfordringar knytte til produksjon, konsum, prosessering, lagring og resirkulering av biologiske ressursar. Dette kan skapa ny økonomisk vekst og utvikling. Det skjer såleis svært mykje innan bioøkonomien, og det har eit stort potensial. Som nemnt har både USA og EU eigne strategiar på dette, og eg forstår det slik òg at regjeringa har vedteke at dei òg skal utarbeida ein strategi. Eg tillèt meg å spørja begge statsrådane: Kva er statusen for arbeidet med bioøkonomien i Noreg, og kva vil regjeringa gjera for å leggja til rette for at Noreg også skal verta ein sentral industrinasjon, med dei moglegheitene som bioøkonomien gjev?