Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2015-06-16:
Det viktigaste i heile helsepolitikken er folkehelsa. Senterpartiet sine mål for folkehelsepolitikken er auka livskvalitet, å førebyggja sjukdom og å redusera sosiale helseforskjellar i befolkninga. Regjeringa si folkehelsemelding har mange gode intensjonar, men det beste med meldinga er at ho byggjer vidare på den tverrpolitiske einigheita om dei overordna rammene for folkehelsepolitikken frå førre folkehelsemelding. Dei nasjonale måla er at Noreg skal vera blant dei tre landa i verda med høgast levealder, at befolkninga skal oppleva fleire leveår med god helse og trivsel, at sosiale helseforskjellar vert reduserte, og at vi skapar eit samfunn som fremmer helse i heile befolkninga. Noreg har slutta seg til måla Verdshelseorganisasjonen har om å redusera for tidleg død av ikkje-smittsame sjukdommar som hjarte- og karsjukdommar, diabetes, kols og kreft med 25 pst. innan 2025. Dei globale måla er å stoppa aukinga i diabetes og overvekt og minst 10 pst. reduksjon i skadeleg bruk av alkohol, 10 pst. reduksjon i førekomst av utilstrekkeleg fysisk aktivitet, 30 pst. reduksjon av førekomst av for høgt blodtrykk og 30 pst. reduksjon i gjennomsnittleg inntak av salt eller natrium. Regjeringa skriv i folkehelsemeldinga at dei legg desse måla til grunn for nasjonal politikk og vil styrkja innsatsen på tvers av sektorar for ein meir helsevenleg livsstil. Eg vil understreka at dersom politikken legg opp til å nå desse måla, så er det ein djerv politikk, for måla er ganske høge, og det vil verta krevjande å nå dei. Det er bra med slike målsettingar, men det trengst då befolkningsretta tiltak som eg meiner denne folkehelsemeldinga er fattig på. Regjeringa vil inkludera psykisk helse i folkehelsearbeidet, noko Senterpartiet meiner er ei god presisering. Psykiske lidingar er eit stort helseproblem, og dei sosiale forskjellane er store. Vi er einig med regjeringa i at det trengst betre behandlingstilbod og sterkare førebyggjande arbeid. Difor har Senterpartiet fremja eit forslag om ein femårig opptrappingsplan for psykisk helsearbeid i kommunane, som dessverre vart nedstemt i Stortinget. Det meste av førebygginga skjer lokalt. Senterpartiet er positive til at det skal utarbeidast eit program for folkehelse i kommunane, med vekt på psykisk helse og rusførebyggjande arbeid retta mot barn og unge. Regjeringa skriv i meldinga at dei òg vil leggja til rette for helsevenlege val. Det skal verta enklare å velja sunt. Senterpartiet sin kritikk går på at ein ikkje følgjer opp dette i praksis. Å leggja til rette for nokre forsøk med auka fysisk aktivitet på utvalde ungdomsskular er berre ikkje nok for å få bukt med den store folkehelseutfordringa det er når så mange av ungdommane er for lite fysisk aktive og mykje stillesitjande. Å kutta ut gratis frukt og grønt i skulen gjer ikkje dei sunne vala enklare, det gjer dei sunne vala vanskelegare. Det er eit faktum at mens den førre regjeringas folkehelsemelding frå 2013 understreka universelle velferdsordningar og helsefremjande samfunn, omgrep som er utelatne i 2015-meldinga, rettar den nye meldinga merksemda mot individets moglegheiter og føresetnaden for å treffa gode val om eiga helse: «Et samfunn som legger bedre til rette for gode helsevalg er en forutsetning for at den enkelte skal kunne ta mer ansvar for egen helse. Regjeringen vil gjøre sunne valg enkle og det naturlige valg for alle.» Men her finst det ei tydeleg ideologisk skiljelinje. Universelle ordningar legg ikkje berre til rette for eigne helseval, dei bidreg til det heilt konkret. Då gratis frukt og grønt vart fjerna, gjekk talet på elevar som bruker ordninga, ned til 4 pst. Dette bidreg til auka helseforskjellar. Eg kunne sagt veldig mykje om forskjellige tiltak, men eg vil nemna tobakk spesielt. Det er eit veldig viktig folkehelseområde. Det er positivt at statsråden vil innføra nøytrale tobakkspakningar. Framstegspartiet har gått imot det, men seier ingenting om det i denne innstillinga. Senterpartiet er dessutan kritisk til å innlemma eit nytt tobakksprodukt – e-sigarettar – på marknaden. Med dette vil eg ta opp Senterpartiets forslag i saka.