Valgerd Svarstad Haugland (Kristelig Folkeparti), 2005-06-02:
Som statsråd får eg veldig mange brev frå folk som er speleavhengige, eller frå venner eller familiemedlemmer til speleavhengige. Dette gjer sjølvsagt eit sterkt inntrykk på meg. Problema for dei fleste av desse er knytte til spel på automatar. Tilbakemeldingar frå behandlingsapparatet og nyare befolkningsstudiar viser at gevinstautomatane er den form for pengespel det er knytt størst problem til her til lands. Dette er òg bakgrunnen for at forslaget frå Regjeringa i Ot.prp. nr. 44 for 2002-2003 vart vedteke av Stortinget 17. juni 2003. Vedtaket i Stortinget om fjerning av noverande automatmarknad og innføring av einerettsmodellen for heilt nye og langt meir moderate automatar er etter mi oppfatning den klart beste løysinga for dei som i dag slit med problem knytte til dagens automatar. Men vedtaket i Stortinget om avvikling av noverande automatar har som kjent blitt klaga inn for norske domstolar og EFTA sitt kontrollorgan, ESA. Ved ei avgjerd i Borgarting lagmannsrett 30. november 2004 vart staten pålagd eit midlertidig forbod mot å innføra einerett for Norsk Tipping til drift av utbetalingsautomatar inntil ein rettskraftig dom ligg føre. Samtidig vart det lagt ned forbod mot å avslå søknader om vidare oppstillingsløyve utover 31. desember 2004 grunngitt med at staten vil innføra einerett. Avgjerda frå lagmannsretten inneber at innføringa av eineretten til Norsk Tipping må utsetjast, og tvingar fram ei midlertidig vidareføring av dagens uheldige automatregime ut 2005. Ei slik forlenging er svært uheldig sett i lys av dei store problema som følgjer av automatdrifta slik ho er no. På kort sikt finst likevel ingen annan utveg. Departementet har i samråd med Regjeringa vurdert å innføra eit mellombels totalforbod mot gevinstautomatar fram til rettsleg avklaring av einerettsmodellen ligg føre. Av rettslege og praktiske grunnar vil eit mellombels totalforbod vanskeleg kunna gjennomførast i perioden fram til lagmannsrettens dom om einerettsspørsmålet er rettskraftig, m.a. fordi eit slikt forbod vil krevja ny handsaming i Stortinget og nytt lovverk. Dessutan vil det sannsynlegvis føra med seg ein illegal automatmarknad, slik ein såg i Sverige då dei hadde forbod. Mellombels innstramming i reglane for noverande automatar er òg vurdert. Iverksetjing av slike endringar med omsyn til talet på automatar, plassering og funksjonsmåtar vil på grunn av nødvendig tid til utgreiing, høyring av forskriftsendringar og gjennomføring tidlegast kunna få verknad i 2006. Det har difor ikkje vore mogleg å setja i verk slike regelendringar før avgjerda frå lagmannsretten ligg føre. Eit hovudproblem med noverande automatar er den tekniske funksjonsmåten. Nye reglar for automatteknikken som gir godt vern for spelaren, vil vanskeleg kunna få verknad for noverande type automatar. Eg vonar difor at vi kan avvikla det eksisterande automatregimet frå kommande nyttår. I påvente av dom frå lagmannsretten har departementet forlengt eksisterande oppstillingsløyve til 31. desember 2005. Iverksetjing av eineretten for Norsk Tipping til automatar ventar til dommen frå lagmannsretten ligg føre. Eg vil likevel få lov til å streka under at Regjeringa tek dei som har speleproblem, på alvor. Den 19. april i år la Regjeringa fram sin handlingsplan mot pengespelproblem. Planen er utarbeidd på grunnlag av forslag frå Lotteritilsynet. I samsvar med føresetnadene for vedtaket i Stortinget av 17. juni 2003 har Regjeringa fastsett at inntil 0,5 pst. av overskottet til Norsk Tipping AS skal avsetjast til å finansiera tiltak for å styrkja forsking, førebygging og behandling. Dette vil for inneverande år utgjera om lag 12 mill. kr. Interpellanten spurde om vi har sett på kva for kostnader det fører med seg at 50 000 i Noreg har speleproblem. Vi har ikkje klart for oss kva det eigentleg kostar samfunnet. Det er langt fleire i Noreg som har alkoholproblem. Vi forbyr likevel ikkje alkohol. Vi har mange slike samfunnsområde som vi òg må læra av, for å dempa problema. Dette er eitt av dei. Men ei full oversikt over kostnadene kan eg ikkje leggja fram i dag. Handlingsplanen frå Regjeringa har eit heilskapleg perspektiv på spelemarknaden. Eg har den oppfatninga at dei tiltaka som er vedtekne, er sentrale for å få gode og effektive løysingar på problem knytte til spel med pengar. Planen er meint som eit «dynamisk dokument» – i den forstand at ny kunnskap skal kunna påverka val av tiltak og utforminga av desse. Det er lagt vekt på at der det er tenleg, skal tiltaka skje ved samarbeid på tvers av etatar og fagområde for å oppnå best mogleg effekt. Planen er delt opp i tre hovudmål: 1. Kunnskapsgrunnlaget om pengespel skal aukast.2. Færre skal utvikla eit pengespelproblem.3. Omfanget av skadar som har si årsak i pengespelproblem, skal reduserast. I og med at eg seier at dette skal vera eit dynamisk dokument, kan vi i neste omgang sjølvsagt òg vurdera om vi bør ha ei åtvaring mot pengespel – som interpellanten spurde om – spesielt når det gjeld automatar, som er det store problemet for dei som er avhengige av dei. Behandlingstilbodet til dei speleavhengige i Noreg har vore svært varierande i kvalitet, alt etter kvar i landet ein bur. Mange av tilboda har nærmast utelukkande blitt etablerte på initiativ frå enkeltmenneske som har engasjert seg i feltet. Regjeringa ynskjer med tiltaka i handlingsplanen å medverka til å auka kompetansen i behandlingsapparatet generelt, slik at omfanget av og kvaliteten på behandlingstilbodet ikkje skal vera avhengig av kvar ein bur i landet. Målsetjinga er at alle helseregionar innan 2008 skal ha personale som er kompetent til å avdekkja og behandla speleavhengige. Helse- og omsorgsdepartementet og Arbeids- og sosialdepartementet har teke på seg ansvaret for å gjennomføra desse tiltaka. Det er vidare lagt opp til å vidareutvikla og stimulera lett tilgjengelege tilbod som er retta mot speleavhengige, såkalla lågterskeltilbod. I denne samanhengen har vi vedteke at Hjelpelinjen, som er ein kontakttelefon for speleavhengige og deira pårørande, skal vera eit permanent tilbod. Kultur- og kyrkjedepartementet og Landbruks- og matdepartementet arbeider for tida òg med nye retningslinjer for marknadsføring av dei statleg åtte spela Norsk Tipping og Norsk Rikstoto. Dette arbeidet skjer i samarbeid med Forbrukarombodet. Retningslinjene vil bli vedtekne om kort tid. Hovudformålet med retningslinjene er å sikra at Norsk Tipping og Norsk Rikstoto i si marknadsføring ikkje medverkar til vrangførestellingar, og på ein forsvarleg måte kanaliserer spelelysta mot moderate speletilbod i kontrollerte former. Den norske spelemarknaden er under press frå utanlandske speleselskap som ynskjer å etablera seg i den norske marknaden, som òg interpellanten var inne på. Den største utfordringa kjem frå utanlandske nettstader som tilbyr oddsspel og nettpoker. Det er ikkje lovleg å marknadsføra desse spela i Noreg, men det er ikkje forbode for norske borgarar å spela på utanlandske nettstader, då dette fell utafor norsk jurisdiksjon. Desse spela er ikkje underlagde norsk regulering og kan ofte vera utforma på ein slik måte at det medfører høg risiko for å bli avhengig. Eg trur vi treng eit samla internasjonalt engasjement for å prøva å få bukt med dette. I Nederland kan dei ikkje forby folk å spela på nettet, og det kan heller ikkje dei andre landa. Vi må sjå på kva vi kan gjera saman, gjerne saman med dei andre landa i EU, for å prøva å motverka at desse skal gi eit tilbod òg til folk i Noreg. Vi har ikkje godt talmateriale i høve til problemomfang knytt til internettspel. Førebels tyder tilbakemeldingane frå Hjelpelinjen på at automatmarknaden er den dominerande årsaksfaktoren til pengespelproblem i Noreg, men at problem knytte til utanlandske internettspel, særleg nettpoker, er i vekst. Eg ser det slik at internettspela vil kunna føra til auka problemomfang i framtida. Eg vil følgja denne utviklinga nøye i tida framover. Regjeringa har vedteke at ein ikkje skal tillata interaktive spel på Internett i Noreg. Der vi sjølve har makta, har vi òg teke grep. Det er i samsvar med dette ikkje gitt forlengt løyve til Norske Spill og SMS.jackpot. Norsk Tipping og Norsk Rikstoto får distribuera eksisterande spel, som t.d. Lotto og fotballtipping via Internett, men heller ikkje dei får lov til å utvikla interaktive spel på nettet. Eg meiner det er viktig at folk har kjennskap til dei negative sidene ved internettspel. Eg vil møta denne oppblomstringa av nye pengespeltilbod med informasjon om risikoen for negative ringverknader og oppfordra folk til å vera forsiktige i møte med desse spela. Interpellanten stilte ganske mange spørsmål. Nokre har eg svart på i innlegget, men ikkje alle. Når det gjeld moralen til Røde Kors og til partia, trur eg partia må svara for seg sjølve. Eg veit at ein del av organisasjonane har følt det beklemmande å få pengar på denne måten. Det skjønner eg. Difor har dei som eit ledd i strategien sin ynskt at vi skal ha ei omlegging av automatmarknaden. Det er òg naturleg at dei politiske partia som får inntekter frå desse, er einige i den strategien, som Stortinget har slutta seg til.