Rita Tveiten (Arbeiderpartiet), 2004-01-29:
Ut frå kysten sine samla interesser er, etter mitt syn, den beste løysinga ein full medlemskap i EU. Det er langs kysten brorparten av eksportindustrien er lokalisert, og me treng tilgang til ein stor og nær marknad som den EU representerer. Når alt kjem til alt, er det denne verdiskapinga som skal sikra velferda vår frametter. Ein norsk EU-medlemskap vil verta meir og meir påtrengjande i tida framover, fordi me treng vener og alliansepartnarar som ser nytten av å stå oss bi når våre interesser kjem i klem med stormakter som har sine interesser å ta vare på. Eit eksempel vil vera olje- og gasstransporten frå Nordvest-Russland til USA, som vil gå langs store delar av norskekysten. Dette er ein transport som vil auka veldig i åra som kjem, om ein uttalt energiavtale mellom dei to landa vert sett i verk. Vidare er det ugreitt å stå på utsida når EU vedtek sine lover og reglar, og me sit her og tek imot, anten det passar oss eller ikkje. 4 000 lover og reglar frå 1994 til no er utforma og vedtekne i EU. Me har innarbeidd dei i kvardagen vår. EØS-avtalen har etter mitt syn sterke leiglendingstrekk, men i mangel av ein EU-medlemskap er den avtalen heilt nødvendig. Kva med vetoretten, seier enkelte. Det er ikkje for ingenting at det islandske ordet for vetorett er sjølvmordsparagrafen. Forhandlingar er å gje og ta. Med eit styrkeforhold mellom Noreg og EU på 1:100, som me har høyrt før i dag, må me rekna med at mange viktige spørsmål frå EU si side vil bera preg av det. Det betyr ikkje at me ikkje kan få vesentleg påverknad på område der Noreg må reknast som ei stormakt. Det har me sett frå andre land og i tidlegare forhandlingar, men no hastar det. Me må rekna med at spørsmål som det tidlegare har vore forhandla om, men som det ikkje har vorte einigheit om, vil koma igjen og igjen, særleg om vår forhandlingsposisjon er svekt. Transittordninga for fisk er eit godt eksempel. Dette var eit viktig spørsmål i samband med EU-søknaden vår sist. Partane kom ikkje til einigheit den gongen. No er det eit nytt høve, og dei kjem att med saka si. Høyrest det kjent ut for dei som har vore med på forhandlingsrundar i ulike samanhengar? – Eg berre spør. Når det gjeld transittordninga for EU-fisk gjennom norske anlegg, er dette fisk som vanlegvis ikkje hadde vore tilgjengeleg for norsk fiskeindustri. No kan denne fisken representera ei ny moglegheit for industrien vår, ettersom han vert landa her og kan kjøpast av norske bedrifter, om dei ynskjer det. Det er ikkje truleg at fisken hadde kome tilbake til Noreg om han hadde vorte landa i ei EU-hamn fyrst. Me må sjå på moglegheitene og ikkje berre på ulempene. 800 arbeidsplassar i fiskeforedlingsindustrien i Finnmark har gått tapt på to år. Noreg taper posisjon som leverandør til EU-marknaden. I 1993 stod Noreg for 25 pst. av sjømaten som vart importert til EU. I 1995 var andelen 21 pst. Og som Ivar Kristiansen var inne på, er han no 16 pst. Dette skjer samtidig som konsumet av sjømat i EU er i vekst. Tollsatsane for rund fersk eller frosen makrell er på 20 pst. og for rund fersk eller frosen sild på 15 pst. Så har me tollfrie periodar, men dei ligg utanom våre sesongar for fangsting og er berre innretta for at industrien i EU skal få råstoff heile året. Råstoffet vårt dannar grunnlaget for meir enn 5 000 foredlingsarbeidsplassar i EU. Dei kunne ha vore gode å ha i Finnmark! Berre valutatapet ved at me står utanom euroen, kosta oss 626 mill. kr i 2002, knytt til eksport av raud fisk. For kvit fisk er talet 612 mill. kr. Er det noko Kyst-Noreg treng, er det stabile rammevilkår, som me ikkje får ved å stå utafor EU. Eg synest det er klokt av Regjeringa å prioritera at dei norske avgrensingane på utanlandsk eigarskap og investeringane i fiskerisektoren ikkje skal verta eit tema i forhandlingane om ein ny EØS-avtale. Dette temaet kan me koma godt ut av ved forhandlingar om full medlemskap ved å visa til dei avgrensingane fleire EU-land har på dette feltet. Eg vil anbefala forsamlinga å sjå på den danske og den engelske ordninga. Danmark har på fleire felt ei sterkare deltakarlov enn me har – vår lov heng forresten berre så vidt saman etter alle dei dispensasjonsordningane som er vedtekne. Det viktigaste me kan læra av dagens behandling av EØS-avtalen, er at det no hastar med å få sendt ein EU-søknad. Og når medlemskapsforhandlingane skal haldast, må kysten sine interesser vesentleg høgare opp på dagsordenen, ikkje berre på fiskerisida, men i eit eksportperspektiv, der kysten speler ei hovudrolle. Me er faktisk mange langs kysten som vil interessera oss for dette spørsmålet framover, fordi me vil bu her òg i framtida.