Erling Sande (Senterpartiet), 2013-06-19:
Kulturminna fortel historia om Noreg. Dei lærer oss om kva som var, kunnskap om notida og gjev oss rotfeste inn i framtida. Så gjev det oss kunnskap om ein nasjonal identitet i møte med andre. Vi har eit ansvar for å bevare kulturminna nettopp for å fortelje historia om Noreg vidare til nye generasjonar. Difor er kulturminnepolitikken viktig. Gjennom løyvingar, tilrådingar og krav prøver vi heile tida å finne den rette balansen som gjer at vi til kvar tid tek vare på dei viktigaste og mest verdifulle av kulturminna våre. Vi vil aldri klare å ta vare på alt. Det skal vi heller ikkje, men vi må ta vare på nok til at dei som kjem etter oss, får eit innsyn i korleis vi og dei generasjonane som var før oss, levde – rett og slett få lære historia om Noreg. Senterpartiet si politiske linje om at berekraftig bruk ofte er det beste vern, passar godt inn – ikkje minst i kulturminnepolitikken. Gjennom bruk av kulturminna sikrar vi verdiskaping og vedlikehald. Aktiv bruk av kulturminna gjev oss høve til å ta vare på ei mykje større breidd av kulturminne for ettertida enn dersom passivt vern ligg til grunn for kulturminnepolitikken. Dette har vi mange gode eksempel på rundt om i landet vårt. Ikkje minst gjer det store innslaget av privat eige av kulturminne at kreativiteten og innsatsen kring berekraftig bruk er stor. Det er all grunn til å ta av seg hatten for den store innsatsen som frivillige organisasjonar og private eigarar legg ned i kulturminnebevaring. Vi må slå fast utan nokon førehald at vi aldri hadde hatt dei verdiane vi har, den mengda vi har, og den breidda vi har av kulturminne, om det ikkje hadde vore for den frivillige innsatsen frå organisasjonane og eigarane. Vi skuldar difor desse ei stor takk – også for å ha ein kulturminnepolitikk som legg til rette for at dei aktivt bidreg til at dei kan halde fram dette arbeidet. Det handlar frå Senterpartiet si side om at vi må styrke dei økonomiske incentiva for å ta vare på kulturminne – slik meldinga legg opp til, og sikre at midlane blir brukte effektivt og utan unødig byråkrati, og at midlane er lett tilgjengelege for dei som vil ta vare på kulturarven vår. Det handlar om at reglar og tilrådingar blir utforma i lag med dei som eig kulturminna – og ikkje blir trykte nedover hovuda deira. Det handlar om at prosessar som fredingsgjennomgang eller andre liknande registreringar respekterer at ein er inne på folk sin private eigedom – ja endåtil inni husa der folk lever liva sine – og at dette sjølvsagt må skje med den nødvendige respekt for privatliv og eigedomsrett. Frå Senterpartiet si side er vi glade for dei signala meldinga gjev om ein tettare og betre dialog med dei private eigarane. Det er også understreka frå komiteen si side, og det er svært viktig at departementet følgjer opp dette. Organisasjonar som er vener av kulturminnearbeidet, legg kvart år ned ein stor innsats for å ta vare på historia om Noreg. Det er viktig at desse også får rammer for organisasjonsarbeidet som legg til rette for vidare innsats. Her ynskjer eg òg å vise til det arbeidet regjeringa på generell basis har lagt ned for frivillig sektor gjennom fleire år. Det set fokus på frivillig innsats. Så til slutt og for eigen del: Kulturminnepolitikken er ikkje det denne komiteen har brukt mest tid på i inneverande periode. Nokre av oss har litt dårleg samvit for det. Mange tunge saker innan energi- og miljøfeltet fører til at kulturminnepolitikken av og til ramlar litt ned mellom alle stolar. Eg meiner vi må vere opne for ein diskusjon om kvar kulturminnepolitikken skal vere plassert i storting og regjering. Koblinga til historie, formidling og tilrettelegging gjer at ei plassering hjå kulturdepartement og kulturkomité kunne ha løfta dette området endå høgare på den politiske dagsordenen. Det hadde i alle fall dette feltet fortent. Sjølv synest eg vi skal helse ein debatt om det velkomen.