Reidar Sandal (Arbeiderpartiet), 2008-12-18:
I forslaget frå Regjeringa om nysalderinga for 2008 blir det strukturelle, oljekorrigerte underskotet i år sett til 72,7 milliardar kr. Det er ein reduksjon på 4,1 milliardar kr samanlikna med anslaget i Nasjonalbudsjettet 2008. Samtidig er det oljekorrigerte underskotet redusert med 28 milliardar kr, til 8,4 milliardar kr. Det er kome til ny informasjon om skatte- og avgiftsinngangen i 2008 etter at Nasjonalbudsjettet 2009 blei ferdigstilt. Han fortel oss at statens inntekter frå skattar og avgifter kan oppjusterast med 3,7 milliardar kr, noko som stort sett har si årsak i auke i etterskotsskatten frå næringslivet. Mykje av forklaringa finn ein i gode konjunkturar. Nedjusteringa av det strukturelle, oljekorrigerte underskotet i 2008 inneber at budsjettet for inneverande år blir noko mindre ekspansivt enn lagt til grunn i Nasjonalbudsjettet 2009. Lågare bruk av petroleumsinntekter i år fører samtidig til at neste års budsjett er tilsvarande meir ekspansivt. Meir oppdaterte tal for det strukturelle, oljekorrigerte underskotet i 2008 vil bli lagde fram i statsrekneskapen for inneverande år. Sidan Stortinget vedtok budsjettet i fjor haust, er altså det oljekorrigerte underskotet på statsbudsjettet redusert med 28 milliardar kr. I stor grad kjem denne nedgangen av auka skatteinntekter frå fastlandsøkonomien på 33 milliardar kr. Ein vesentleg del av dette beløpet kan førast tilbake til gode konjunkturar. Det er udelt gledeleg at netto kontantstraum frå oljeverksemda i 2008 er oppjustert med 111,1 milliardar kr. Det endelege beløpet er no stipulert til 412,9 milliardar kr. Ei hovudforklaring på oppjusteringa er dei høge petroleumsprisane i år, langt høgare enn lagt til grunn i det salderte budsjettet. Etter at det oljekorrigerte underskotet i statsbudsjettet er dekt ved overføring frå Statens pensjonsfond – Utland, blir det sett av netto 404,5 milliardar kr i fondet i år. Renteinntektene og utbyttet i Statens pensjonsfond blir stipulert til 84,2 milliardar kr. Det samla overskotet på statsbudsjettet og Statens pensjonsfond blir dermed rekna til 488,7 milliardar kr. Stortinget har sidan siste budsjettbehandling vedteke å auke utgiftene på 2008-budsjettet med 1,3 milliardar kr. Då er renter, dagpengar, petroleumsverksemd og lånetransaksjonar haldne utanfor. Dei tre største utgiftspostane er kompensasjon for meirverdiavgift til kommunar og frivillige organisasjonar, tilskott til regionale helseføretak og tilleggsløyving som følgje av auke i talet på asylsøkjarar. Samtidig er det fremma forslag om reduserte utgifter på ei rekkje område. Dei største innsparingane finn ein ved at løyvinga til kjøp av klimakvotar er redusert, tilskottet til Statens Pensjonskasse er sett ned, og løyvinga til utbygging og drift av barnehagar er redusert. Det blir poengtert i forslaget frå Regjeringa at det nysalderte budsjettet vil kunne avvike frå den endelege rekneskapen. Det må ein sjå i samanheng med at det er usikkert kor stort forbruket blir på dei regelstyrte utgiftsordningane, skatte- og avgiftsinntektene og nivået på overførte løyvingar frå 2008 til 2009. Regjeringa foreslår at det blir gitt fullmakt til å utvide garantiramma under Garanti-instituttet for eksportkreditt, GIEK, med 50 milliardar kr, til 110 milliardar kr. Denne endringa er nødvendig for at bedrifter skal kunne skaffe finansiering frå bankar og andre finansieringsinstitusjonar. Ordninga kjem ikkje minst verftsindustrien til gode. Statlege verkemiddel innanfor eksportfinansiering er spesielt viktige i tider med finansiell ustabilitet. Uroa i finansmarknadene i verda har gjort det dyrare og vanskelegare å få lån og garantiar i den private marknaden. I ein slik situasjon vil GIEK spele ei nøkkelrolle, og selskapet må ha nødvendig økonomisk ramme til å møte etterspurnaden. Innovasjon Noreg har ei ordning med lågrisikolån. Ordninga blir i hovudsak brukt av små og mellomstore industribedrifter, til finansiering innanfor fiskeflåten og innanfor landbruket. Det er særleg næringsaktørar på Vestlandet og i Nord-Noreg som gjer bruk av dei nemnde låna. Utlånsramma har i fleire år vore 1,5 milliard kr. I midten av november i år var ramma brukt opp. Regjeringa har derfor foreslått at det blir gitt fullmakt til å auke låneramma med 1 milliard kr til 2,5 milliardar kr. Ei ytterlegare utviding vil komme på nyåret. Styrkinga både av GIEK og av Innovasjon Norge er viktige tiltak for å betre konkurranseevna for næringslivet. Midlane kan brukast klart målretta. Representantar for arbeids- og næringslivet har vore udelt positive til forslaga. I innstillinga hevdar representantane frå Høgre, Kristeleg Folkeparti og Venstre at nysalderinga ikkje skal vere ein arena for budsjettomkamp. Det er eg sjølvsagt einig i. Likevel blir det frå dei same partia fremma forslag om ekstra midlar på nokre område: forsert planleggingsarbeid for investeringar i veg og jernbane og ein auke i rentekompensasjonsordninga for skulebygg og kyrkjebygg. Dessutan er Høgre, Kristeleg Folkeparti og Venstre med på eit skatteforslag der ein ber Regjeringa auke avskrivingssatsen for maskinar og utstyr. Det er vanskeleg å tenkje seg at desse tiltaka ville kunne bli gjennomførte i løpet av dei 13 dagane som er igjen av dette året. I budsjettinnstillinga er det fleirtal for forslaget frå Regjeringa på alle punkt. I langt dei fleste sakene er fleirtalet klart solid. Framstegspartiet styrer etter tradisjonell kurs. Partiet har i årevis markert seg med svært ekspansive forslag også – eg strekar under det – under behandlinga av nysalderinga. Slik er det sanneleg også for 2008. Partiet summerer meirutgiftene på budsjettforslaget sitt til ca. 21,2 milliardar kr utover forslaget frå Regjeringa. Dei største postane gjeld sletting av gjeld for bompengeselskap og helseføretak, vedlikehald av kommunale bygg og vegar, investeringar i helseføretaka og ekstra midlar til minstepensjonistane til jul. Forslaget frå Framstegspartiet er svært omfattande, og det går langt utover den tilpassinga av løyvingane som nysalderinga skal omfatte. Det er lite realistisk at Regjeringa vil kunne greie å bruke midlane til sine føremål før nyttår. Den framgangsmåten som Framstegspartiet har valt, går langt utover løyvingsreglementet som gjeld i Stortinget. Der heiter det m.a. at løyvingane skal vere «basert på realistiske anslag over utgiftene og inntektene». Dersom midlane ikkje blir brukte i budsjettåret, fell dei normalt bort. Restmidlane går tilbake til statskassa. På tampen av budsjettbehandlinga for inneverande år vil eg gjerne knyte nokre kommentarar til dei spesielle utfordringane som vi no står overfor. Stortinget har vedteke eit ekspansivt budsjett for 2009. Regjeringa har varsla at det blir lagt fram ein finanspolitisk tiltakspakke i månadsskiftet januar/februar for å møte ei svakare økonomisk utvikling som følgje av finanskrisa. Det er ikkje rett tidspunkt no til å diskutere innretning på og omfanget av tiltakspakken. Det får vi rikeleg høve til å kome tilbake til på nyåret. Eg vil likevel understreke at den varsla tiltakspakken må sjåast i samanheng med ei rekkje andre tiltak som allereie er varsla, vedtekne eller sette i verk. Finanskrisa er i sin natur både samansett og omfattande, og ho treffer økonomien på mange måtar. Derfor er det nødvendig å møte krisa med eit breitt spekter av verkemiddel. Då er det viktig å forsikre seg om at dei ulike tiltaka understøttar kvarandre. Regjeringspartia meiner at det aller viktigaste i haust har vore å få finansmarknadene til å fungere og å få ned lånerenta. Ei likviditetskrise som inneber at bedrifter og forbrukarar ikkje får lån, vil føre til at den økonomiske aktiviteten stansar. Derfor er det sett i verk ei rekkje tiltak for å forhindre dette. Omfattande byteordning for banksektoren, sterkt auka garantiramme for GIEK, styrking av Eksportfinans, utvida låneramme for Innovasjon Norge og større utlån frå Kommunalbanken er eksempel på svært målretta tiltak. Noregs Bank har i haust sett ned styringsrenta tre gonger. Pengemarknadsrenta har falle sterkt den siste tida. Det er svært positivt. Likevel er det ikkje grunnlag for å skrive ut noka friskmelding for finans- og kredittsystema. Dette er eit område der ein må følgje utviklinga nøye og kome med nye tiltak når det er nødvendig. Eg er klart tilfreds med at finanskomiteen i innstillinga til ny saldering av statsbudsjettet for 2008 seier: «Komiteen vil poengtere at Regjeringa om nødvendig bør agere raskt og treffe korrigerande og utfyllande tiltak i ordninga undervegs, slik at den kan gi best mogleg resultat for flest mogleg av bankane, og dermed kundane deira.» Medlemmene i finanskomiteen frå Framstegspartiet seier i innstillinga at dei «registrerer at Regjeringen motvillig har kommet med såkalte krisepakker, til bl.a. finansnæringen og eksportindustrien». Det er ein kommentar som definitivt ikkje er treffsikker. Det er mi oppfatning at Regjeringa og finansministeren har vist både vilje og handlekraft i ei svært krevjande tid. Finanskomiteen og Stortinget har gjennom si handtering sytt for ei svært rask og effektiv behandling. Det er det all grunn til å uttrykkje ros for.