Bjørn Lødemel (Høyre), 2010-11-12:
Når vi ser på den historiske utviklinga i landbruket, syner den ei ganske bratt linje nedover når det gjeld både tal på bruk og tal på sysselsette i landbruket. Det er verdt å merke seg at etter fem år med raud-grønt styre, og med Senterpartiet i førarsetet, er det inga betring i denne utviklinga – tvert imot. Kvart år ser vi at mange gardsbruk blir lagde ned, og bruk blir fråflytta og ståande tomme. Særleg gjeld dette ute i distrikta. Over halvparten av landbrukseigedomane har mellom fem og 50 dekar jordbruksareal, og i 2009 var nesten kvar tredje av disse eigedomane fråflytta. Same år var talet på bønder, eller jordbruksbedrifter, nede i 47 900. Det er ca. 128 000 konsesjonspliktige landbrukseigedomar i Noreg, og då reknar ein ikkje med andre nullgrenseeigedomar. Av desse er 5 700 bebygde skogeigedomar utan jordbruksareal, og 79 000 er utan eiga drift. Nærare 20 pst. av dei konsesjonspliktige eigedomane er utan busetnad. Høgre meiner dette viser at den norske landbrukspolitikken ikkje er tilpassa dei utfordringane som er, og at det er eit stort behov for ein politikk som gjev langt større handlerom for den enkelte bonde. Det er ikkje berre avtaleverket som er avgjerande for betra lønsemd i landbruket. Tvert imot vil større fridom for den enkelte bonde vere eit av dei viktigaste tiltaka for å styrkje lønsemda i landbruket. Høgre meiner at staten skal halde fram med økonomiske tilskot til landbruket, men at tilskota skal vere mindre byråkratiske og meir målretta. Skremselspropaganda frå senterpartipolitikarar og landbruksorganisasjonar om at Høgre i posisjon ville øydeleggje landbruket i distrikta, er svært misvisande. Når Høgre reduserer overføringane til landbruket, blir det langt på veg oppvege av andre tiltak som reduserer utgiftene til landbruket. Det blir ofte gløymt i den kritikken våre budsjett får frå landbruksorganisasjonane. Høgre meiner at tilskotsordningar på ein heilt anna måte må «skreddarsyast» i forhold til dei to pilarane kombinasjonsbruk og heiltidsbruk. Støtteordningane må forenklast, og vi må ha system med lågast mogleg forvaltningskostnader. Vi treng ikkje «takreglar» på alt, men vi treng ein næringspolitikk som er treffsikker. Vi må stimulere oss vekk frå investeringstørka i landbruket. Derfor har Høgre føreslege investeringsfond etter svensk modell for å utsetje den høge personskattlegginga for enkeltmannsføretak. Derfor vil vi også fjerne arveavgift og formuesskatt. Vi vil heve minstefrådraget og heve grensa for toppskatt for lønnsmottakarar. Dei fleste bønder har arbeidsinntekt og alternative inntektskjelder ved sida av, så dei blir også råka av toppskatten. Høgre vil fjerne priskontroll og delings- og bupliktreglar for å skape ein betre kapital- og verdisituasjon i landbruket. Ei generell revurdering av den private eigedomsretten og grunneigarane sine rettar vil også gjere det lettare å skaffe seg inntekt frå landbruket. Den nye landbruksmeldinga blir eit viktig verkemiddel for å leggje til rette for ei landbruksnæring som kan vere levedyktig i mange år framover. Eg er svært uroa over at det skal bli lagt sterkare band på næringa i staden for å sleppe bonden fri, som Høgre har som mantra i landbrukspolitikken. Småkraft er peika på som ei viktig inntektskjelde for landbruket, og grøne sertifikat er eit viktig tiltak for å skape lønsemd ved utbygging av småkraft. Dessverre har regjeringa allereie øydelagt inntektsgrunnlaget for over 150 småkraftverk ved å bryte lovnadene om å få vere med på overgangsordningane for grøne sertifikat. Det råkar mange, ikkje minst bønder. Tapet er rekna til 1,2 mrd. kr. Regjeringa si overgangsordning straffar dei som har stolt på raud-grøne politikarar, og som har våga å satse på ei viktig næring i distrikta. Klare lovnader både frå eit samla storting og frå raud-grøne politikarar har blitt til eit gedigent løftebrot. Mange småkraftutbyggjarar risikerer i verste fall å måtte gå frå gard og grunn. Av dei 185 småkraftverka som er bygde etter 2004, er det med regjeringa sitt opplegg berre 35 som får vere med i ein grøn sertifikatmarknad. Mange småkraftverk som er bygde mellom 1. januar 2004 og september 2009, tapar fleire hundre tusen kroner i året – enkelte også fleire millionar kroner. Dette er svært dramatisk for dei det gjeld. No ventar både Høgre og småkraftutbyggjarane spent på kva som kjem fram i tingingane med svenskane om sertifikatordninga, og om tidsfristen, som er sett til 2012, vil halde. Høgre ønskjer å styrkje inntektsgrunnlaget i jordbruket ved m.a. å styrkje inntektsgrunnlaget frå småkraft. Fjerning av grunnrenteskatten på kraftverk opp til 10 MW er eit godt døme på det. Høgre ser det som eit viktig tiltak for å nytte ut dei utbyggingane som allereie er gjorde, og det er også eit sterkt signal om at Høgre vil leggje til rette for ei vidare utbygging av småkraftverk framover. Vi ser også at mange småkraftverk får store utfordringar på grunn av eigedomsskatt til kommunane. Dei må betale eigedomsskatt på bakgrunn av investeringane og ikkje på bakgrunn av inntekter. Dette skaper stor usikkerheit for dei som vil investere i småkraftutbygging og stor ulikskap mellom utbyggjarar. I Dirdal i Rogaland er det to småkraftverk med ein gjennomsnittleg årsproduksjon på 7,2 GWh, der det eine betalar 26 000 kr i eigedomsskatt, medan det andre betalar 142 000 kr. Grunnen til dette er at ulike utbyggingskostnader gjev nesten seks gonger så høg eigedomsskatt. Småkraftforeninga arbeider no med å endre desse reglane, og det vil også vere eit viktig tiltak for å styrkje lønsemda i småkraftnæringa. Noreg har stort potensial for produksjon av fornybar energi. Regjeringa si klimamelding og klimaforliket på Stortinget frå januar 2008 viser til at Noreg innan 2016 skal realisere 30 TWh ny fornybar energiproduksjon eller energibruk. I rapporten «Verdiskaping av småkraftverk» av Normann Aanesland og Olaf Holm frå Ås i 2009 blir det vist til at dei 22 småkraftverka som er med i undersøkinga, har ein produksjonskapasitet på 290 GWh, og den samla noverdien av overskotet for utbyggjaren, Småkraft AS, og falleigarane er på til saman 1,03 mrd. kr. Småkraft AS har vurdert det samla potensialet for småkraftverk i landet til å vere 20 TWh. Den samfunnsmessige verdiskapinga ein kan oppnå ved å byggje ut dette potensialet, er det overskotet ein kan oppnå når alle kostnader er dekte. Noverdien av dei årlege overskota er rekna til 70,8 mrd. kr. Utbygginga av småkraftverk kan vurderast som eit alternativ til nærings- og distriktspolitikken som tek sikte på å styrkje sysselsetjing og busetnad i fråflyttingsområde. I nærings- og distriktspolitikken brukar ein subsidiar for å styrkje busetnaden. Desse subsidiane må skattefinansierast, og det oppstår eit vridingstap ved skattlegginga. Ved småkraftutbygging unngår ein dette skattevridingstapet. Dersom ein føreset at ei distriktsstøtte på 35,4 mrd. kr, som er utbyggingspotensialet på 20 TWh, skulle ha vore gjeve som subsidiar til distrikta, og at subsidiane måtte skattefinansierast, ville det påføre samfunnet eit effektivitetstap på 7,1 mrd. kr. For samfunnet kan målet vere å ha mest mogleg effektiv ressursbruk. Men samfunnet kan også ha eit mål om å styrkje eller bevare busetnaden i distrikta. Rapporten peikar på viktige sider ved desse to alternativa, effektiv ressursbruk og effektiv ressursbruk ut frå omsynet til å styrkje busetnaden på kommunenivå. Skal vi byggje ut mykje småkraft, treng vi nett som kan transportere straumen til forbrukarar og til kundar der dei er. Det er eit paradoks at fleire av dei fylka som har størst potensial, også har det dårlegaste linjenettet. Sjølv om mange ønskjer meir skånsam utbygging av straumnettet, er det ikkje tvil om at det store fleirtalet også ønskjer eit sterkare nett for bl.a. å kunne kople på meir småkraft. Vi ser i frå rapporten til Aanesland og Holm at det er eit stort potensial frå småkraftverk, og at dette vil vere ei viktig inntektskjelde i distrikta. Dessverre har løftebrot og passive haldningar frå raud-grøne politikarar sett sine spor. Regjeringa støttar heller ikkje Høgre sitt framlegg om å heve grensa for grunnrenteskatt til 10 MW. Det ville ført til at mange småkraftverk ville kunne utnytte sine utbyggingar på ein betre måte og på same tid forsterke inntektsgrunnlaget. Folk hugsar e-posten frå tidlegare statssekretær Guri Størvold i Olje- og energidepartementet til senterpartimedlem Egil Berge angåande småkraft og grøne sertifikat, der det vart lova overgangsordningar med grøne sertifikat for alle småkraftverk, framfor valet i 2009. I staden for å leggje forholda til rette for ei viktig distriktsnæring sender regjeringa ei ny skatterekning til næringa. Det einaste konkrete signalet i årets statsbudsjettet om sertifikatmarknaden er at inntektene frå sertifikatomsetjinga skal reknast som ein del av grunnlaget for grunnrenteskatten. Leiaren i Småkraftforeninga kjem med dette hjartesukket i Småkraftnytt: «Heile næringa ventar i spenning på konkrete signal om sertifikatmarknaden, og det einaste vi får vite er at myndigheitene vil ha sin del av kaka.» Dette fortel etter mitt syn det meste om skattekåte raud-grøne politikarar. Høgre ønskjer å leggje til rette for ei levedyktig landbruksnæring, med sjølvråderett over eigedomen og fridom som vanlege næringsdrivande, og vi vil leggje til rette for at inntekter frå småkraft kan kome grunneigarane og bøndene til gode. Eg har stilt spørsmål til statsråden om dette gjennom denne interpellasjonen og håpar sjølvsagt på eit positivt svar på om statsråden vil støtte dei verkemiddel som Høgre her viser til.