Bård Vegar Solhjell (Sosialistisk Venstreparti), 2016-11-10:
Det var fleire interessante perspektiv i det siste innlegget. Det synest eg òg det var i utgreiinga – og for så vidt òg i debatten før i dag. Eg takkar statsråden. Til morgonen i dag lurte eg på om eg skulle kritisere ho for ikkje i tilstrekkeleg grad å ta opp det amerikanske valresultatet, men det ville kanskje ha vore noko urimeleg når jo utgreiinga kom før resultatet. Men eg trur vi står i ei tid med forandring – kanskje sterkare enn nokon gong sidan muren fall og den kalde krigen slutta. Eg trur det kviler på oss alle ikkje berre å registrere det, men faktisk å ta det inn over oss og debattere om det bør få større konsekvensar for norsk politikk og norsk utanrikspolitikk enn det vi har lagt opp til til no. Dei endringane som vi no har sett i USA og i fleire europeiske land, har ulikskapar ved seg, men kanskje òg sterkare fellestrekk. For det første er det openbert at vi står i det eg vil kalle ein ulikskapskrise, med massive økonomiske forskjellar som aukar. Det skjer på litt ulike måtar i USA og Europa. I USA er det stor økonomisk vekst, men ein enorme auke i ulikskap. Fordelane kjem berre nokre få til gode. I mange land i Europa har vi hatt eit tiår nesten utan økonomisk vekst og framgang, men òg der ein auke i ulikskap. Auka handel har openberre og dokumenterbare fordelar i form av auka økonomisk vekst. Men det er òg sånn at viss ein har eit arbeidsliv med for lite regulering, svake fagforeiningar og eit skattesystem som ikkje gjev inntekter til velferd, kan det fort verte sånn at vanlege arbeidsfolk tapar massivt på det. Det trur eg har skjedd i t.d. USA. Det har gjeve vekst, men ingen fordelar til fleirtalet av befolkninga. Det andre er ei veldig endring i kva samfunn vi er. Europa har gått frå å vere ein utvandringsverdsdel til ein innvandringsverdsdel. Hugs at vi ikkje skal veldig mange tiår tilbake før vi hadde eit hundreår med massiv utvandring frå Europa. I 1950 var Noreg eit nesten fullstendig kvitt og kristent land. Mange av dei vesteuropeiske landa i Europa var òg ganske homogene. Det har endra seg gradvis, og det vil fortsetje å endre seg til vi vert mangfaldige samfunn kulturelt og religiøst. Måten vi handterer det på, er ekstremt viktig. Det har openbert – slik migrasjon alltid har – òg eit konfliktpotensial i seg. Det tredje trur eg er ein stor tillitskrise retta mot institusjonar og myndigheiter av forskjellige slag – aller mest dei store som er langt unna. Det gjeld både i USA og i Europa. I USA i 1960 var tilliten til myndigheitene like høg som den var i Noreg. I Noreg har denne tilliten halde seg like høg, men i USA har han skrumpa inn. Det er ingen tvil om at i det amerikanske samfunnet har summen av polarisering, kolossale pengeinteresser og mangel på tillit skapt ein tillitskrise, men vi ser tendensane til det same på europeisk nivå. Eg trur at brexit heilt openbert òg er eit uttrykk for det. Eg synest summen av dette er at vi har behov for å tenkje igjennom ikkje berre Europa-politikken, men i breitt korleis vi fører ein utanrikspolitikk for i større grad å vareta våre verdiar og interesser. Noreg er veldig forskjellig frå det eg og mange talarar har beskrive her, men det som treffer Europa, treffer til slutt òg Noreg. Vi er ikkje immune. Til slutt vil eg utfordre regjeringa på ein ting eg ikkje synest dei har følgt opp godt nok, nemleg det dei sjølve fortenestefullt varsla i starten av perioden, om ein meir aktiv Europa-politikk knytt til Stortinget. Foreløpig har dei møtt det med å halde fleire møte i Europautvalet – munnlege møte utan særleg mykje førebuing – vi veit ikkje kva som kjem av saker, vi får ein gjennomgang for å stille spørsmål og fortset med dei same utgreiingane. Eg synest det er ein veldig lite tilfredsstillande måte å behandle store Europa-politiske spørsmål på. Dei har sjølve opna for moglegheita til å leggje fram meldingar eller korte saker til Stortinget om norske posisjonar i viktige spørsmål. Det kunne vere ein måte for tidleg å bringe Stortinget inn i nettopp dei store sakene som vi ofte diskuterer veldig sporadisk frå Stortingets talarstol. Vil europaministeren følgje opp det dei sjølve har lagt opp til og varsla tidleg i denne perioden, ved å bringe store spørsmål inn for Stortinget som saker, der Stortinget kan drøfte norske posisjonar for at dei skal vere meir forankra når Noreg går for å påverke dei prosessane i EU?