Kjell Opseth (Arbeiderpartiet), 2001-01-19:
I Noreg er vi svært opptekne av at maten vi et, skal vere trygg, og at vi ikkje skal stelle oss slik at folkehelsa kjem i fare. Dette er haldninga i alle parti, sjølv om ein har kome til ulike konklusjonar i denne saka. Rett nok går fleirtalet inn for å heve maksimumsgrensa for ulike tilsetjingsstoff. I nokon grad kan dette medføre auka helserisiko dersom norske produsentar hadde behov for å auke bruken av tilsetjingsstoff i dei produkta det gjeld. Det har næringa ikkje. Derfor vil hevinga av makismalgrensa ikkje ha praktiske følgjer. Norske produkt blir som før, og importerte like eins. Situasjonen for folkehelsa blir som før. Vi tek folk si frykt for helserisiko på alvor. Innstillinga vi i dag skal drøfte, er omfattande og omfangsrik. Bakgrunnen for dette er sjølvsagt at saka om dei såkalla matsminkedirektiva er politisk og i nokon grad fagleg omstridd. Komiteen har handsama saka grundig. Det er m.a. gjennomført ei omfattande open høyring der 14 ulike offentlege instansar og organisasjonar var innkalla. Her vart saka grundig drøfta og vurdert av landets fremste ekspertar på områda helse og mattryggleik. Trass i dette er det hevda – og det vil nok også i dag bli hevda – at saka er handsama i eit tempo som er uansvarleg. Eg føler meg trygg på at dei standpunkta dei ulike partia gjev uttrykk for i innstillinga, hadde blitt dei same om vi hadde brukt ein eller to månader lengre tid på innstillinga. Fleire regjeringar har freista å få EU til å akseptere at Noreg kunne få halde på dagens maksimumsgrenser for tilsetjingsstoff. Utgangspunktet var sjølvsagt at det ikkje skulle vere den minste tvil om at norske næringsmiddel var trygge og ikkje førte til auka helseskade. Etter at EU-kommisjonen den 8. november 1999 avslo Noregs krav om å få halde oppe dei nasjonale reglane for dei aktuelle tilsetjingsstoffa, var det kun to alternativ igjen for norske myndigheiter: innlemme direktiva eller leggje ned veto. Problemstillingane var derfor oversiktlege. Regjeringa Bondevik makta ikkje å få saka fram for Stortinget. Dette førte til tidstap. Det var regjeringa Stoltenberg som måtte skjere gjennom og få saka fremja. Slik fleirtalet ser det, er det viktig å få fatta eit vedtak i saka før møtet i EØS-komiteen den 26. januar. At komiteen avgav ei førebels innstilling før møtet i EØS-komiteen den 15. desember i fjor, var også positivt. Eg, som alle andre, har i lang tid registrert at matsminkedirektiva var oppfatta som politisk vanskelege. Det var derfor med blanda kjensler eg starta gjennomgangen av saka. Etter å ha lese proposisjonen og høyrt dei 14 instansane vi hadde på høyring, sat eg att med ei kjensle av at det ikkje var samsvar mellom støynivået og dei faktiske tilhøva. For det første var ei svært omfattande tilpassing til dei aktuelle direktivas innhald gjennomført av regjeringa Bondevik i november 1999. For det andre må det vere mange som har oppfatta det slik at vi blir pålagde å auke bruken av tilsetjingsstoff til EUs nivå. Slik er det ikkje. Grensene for bruk av tilsetjingsstoff er maksimumsgrenser. EU stiller såleis ikkje krav om kor mykje nitritt, nitrat, azofarger eller cyklamat vi skal bruke. Kravet er at ein ikkje skal overstige visse mengder. Rett nok er desse grensene noko høgare enn dei vi har i Noreg i dag som maksimumsgrenser. Dersom norske produsentar hadde hatt behov for å auke og ville auke bruken av eitt eller fleire av tilsetjingsstoffa, ville dette i nokon grad ha ein viss helserisiko. Det trengst likevel eit etter måten stort inntak av eit produkt der tilsetjingsstoffa er nytta, før det medfører helseskade. Diversedirektivet opnar for større tilsetjing av nitritt og nitrat i m.a. kjøttprodukt. Nitritt kan reagere med amin i næringsmidla og føre til at det blir danna nitrosamin, som er kreftframkallande. I Danmark er ein komen fram til at nitrosamin frå mat kan føre til 0,04-0,4 ekstra kreftdødsfall pr. million menneske pr. år. Dette må ein seie er ein låg risiko. Ein kunne lett nemne mange sider ved folks åtferd som kan føre til langt større helseskade. Fargestoffdirektivet omfattar kunstige fargestoff i ulike produkt, som m.a. lettbrus. Desse kan forverre situasjonen for dei som har allergi. I Danmark reknar ein med at 0,1-0,2 pst. av dei danske barna kan reagere på azofargestoff. I USA reknar ein med at 0,01 pst. av folket er overfølsam for azofargestoff, i Sverige 0,04 pst. Søtstoffdirektivet regulerer lovlege mengder søtstoff, som cyklamat, i næringsmiddel. I 1997-1998 utførte Statens næringsmiddeltilsyn ei ny og omfattande undersøking. Denne viste at sjølv om produkta hadde eit innhald av søtstoff i samsvar med direktivet, ville inntaket liggje innanfor tolegrensa, ADI, sjølv for storforbrukarar. Dette viser at EUs maksimumsgrenser etter dei tre direktiva ikkje fører til vesentleg auka risiko om dei mot alle solemerke skulle bli tekne i bruk i Noreg. Den faktiske situasjonen er at det ikkje blir noka endring i bruken av tilsetjingsstoff i norskproduserte næringsmiddel. Næringsmiddelindustrien har klart gjeve uttrykk for at det ikkje er behov for å auke bruken av tilsetjingsstoff. Kan vi så stole på at dette blir situasjonen? Eg meiner ja, ikkje minst fordi industrien ikkje har nokon grunn for å auke bruken av tilsetjingsstoff. Den treng ikkje auke bruken for at produkta skal vere haldbare. Det er ikkje økonomiske grunnar for det, fordi meir tilsetjingsstoff aukar kostnadene på produktet. Det er heller ikkje konkurransemessige årsaker, fordi forbrukarane raskt vil reagere med ikkje å kjøpe produkta til den eller dei produsentane som aukar bruken av tilsetjingsstoff. Importerte produkt frå EU-land vil i framtida ha same mengd innhald av tilsetjingsstoff som i dag, og altså: I Noreg vil tilsetjingsmengda også vere som i dag. Og det er grunn til å understreke at i Sverige og Danmark har næringsmiddelindustrien ikkje auka mengda av tilsetjingsstoff til EUs nivå, noko som understrekar at det ikkje er noko pålegg frå EU om å auke mengda av tilsetjingsstoff. Auka helserisiko for det norske folket må ein med stor tryggleik kunne hevde at det ikkje blir om dei tre direktiva blir innlemma. For å vere på den sikre sida har fleirtalet eit forslag der ein ber Regjeringa fremje tiltak for å betre merkinga også for næringsmiddel utan emballasje. Dessutan ber ein om at Regjeringa gjennomfører informasjonstiltak kring bruken av tilsetjingsstoff. Merkinga må utførast slik at forbrukarane lettare kan finne ut kva stoff dei ulike produkta inneheld. Eitt eller fleire E-nummer fortel folk flest særdeles lite. Blir merkinga og informasjonen god og lettfatteleg, kan vi oppleve at helsefaren blir mindre enn i dag. Forbrukarane kan gå over til produkt med mindre tilsetjingsstoff eller utan slike. Så nokre ord om reservasjonsretten. Reservasjonsretten er ein del av EØS-avtalen og kan brukast. Det er likevel klart at ein skal vere særdeles varsam med å ta den i bruk. Det er grundig dokumentert gjennom handsaminga av denne saka at verknaden av å nytte reservasjonsretten er høgst usikker. Utgreiinga frå Stortinget sin utgreiingsseksjon synleggjer dette klårt. Dei reint juridiske sidene av eit nei er slik sett usikre. Det er likevel grunn til å tru at vi ville kunne leve med dei mottiltaka som EU ville sette i verk med utgangspunkt i reine juridiske tolkingar av EØS-avtalen. Det som synest langt verre, er at ein ikkje har oversikt over den politiske dimensjonen ved å bruke vetoretten. Vi veit likevel at bruken av vetoretten vil påverke klimaet mellom EU og EØS-landa, og i verste fall kan det få konsekvensar for EU si haldning til EØS-avtalen. Det var truleg dette utanriksminister Vollebæk hadde i tankane då han den 28. januar 1999 under debatten om «utanriksministerens redegjørelse om norsk Europa-politikk» uttalte følgjande: «Jeg har i min redegjørelse understreket, og andre fagstatsråder har også understreket det, at vi selvsagt vil nytte andre muligheter før vi eventuelt bruker vetoretten, fordi vi alle sammen mener at den skal man bruke – jeg hadde nær sagt – i ytterste nødsfall.» Ein må gjerne meine at innlemming av dei tre direktiva er eit vanskeleg spørsmål, men det er langt igjen til «ytterste nødsfall». Vi vil nok kunne få saker som er langt viktigare for Noreg, og vetoretten bør ein derfor ikkje bruke i ei sak som denne. Alle som er politisk interesserte, veit at det er betre å vere med og påverke utviklinga enn å stå utanfor. Vi vil arbeide for «Mat for bedre helse», både norskprodusert mat og mat som er produsert i Europa. Derfor vil vi ikkje setje EØS-avtalen i fare.