Torgeir Knag Fylkesnes (Sosialistisk Venstreparti), 2015-06-16:
Vi i SV er på hogget for folkehelsa, og det er bra. Først vil eg berre gje nokre små kommentarar til folkehelsemeldinga og det arbeidet som er gjort der. Eg vil gje ros til Bent Høie for spesielt å løfte den psykiske dimensjonen i folkehelsearbeidet, som er eit stadig veksande problem i samfunnet, og som eg synest ministeren tar godt tak i. For vår del kan vi seie at vi har god helse i dette landet, men vi har samtidig også utfordringar. Ei av dei ser vi her i dag, når vi diskuterer folkehelsa rundt midnatt. Det er ikkje det beste tidspunktet, symbolsk sett, for å ta den debatten. Vi sit for mykje i ro. Vi et for mykje usunn mat, vi legg for mykje på oss, og det er stadig fleire – urovekkjande mange – som slit med psykisk helse. Folkehelsearbeidet – førebygging, helsefremjing – er paradoksalt nok samtidig det viktigaste helsearbeidet og det som blir prioritert for lite. Det er behandling vi bruker dei store pengane på, spesielt i dei siste fasane av livet. Vi har, som enkelte helseforskarar har påpeikt, til og med eit problem med overbehandling. Det viser at vi er godt skodde på behandlingssida, men for lite merksame på førebyggingsfeltet. Så det er store utfordringar, som Noreg ikkje er aleine om å ha, det å vri ressursane frå behandling til førebygging – dei tøffe vala og dei prioriteringane som må gjerast her. Det som kanskje er gjennomgangstonen i det som er bakgrunnsmaterialet for folkehelsemeldinga, er at dei sosiale skilja i helse er aukande, og det gjennomsyrer alle felt. Dei som har høgare utdanning eller god råd, lever lenger og har fleire helsefriske år. Dei har det betre og opplever i mindre grad psykiske lidingar. Det beviser for oss at folkehelse er nært knytt til andre samfunnsforhold. Ein finn ikkje eitt land, ikkje eitt samfunn, med store forskjellar i inntekt mellom folk der ein ikkje samtidig finn store helseforskjellar. Klasseskilje og helseforskjellar heng nøye saman. Den viktigaste kampen ein kan føre mot forskjellar i helse, er den jamne kampen mot ulikskapar i samfunnet – klassekampen, kampen for å gje alle same moglegheiter og ikkje ha for store forskjellar mellom fattig og rik. I eit sånt perspektiv er skattekutt for dei aller rikaste spesielt graverande. Ein kan seie at skattekutt for dei aller rikaste aukar forskjellane i helse mellom folk. Det kan ein lese ut av desse tala. Helsa vår er eit produkt av livet vi har levd. Har vi hatt ein aktiv, trygg, frisk og god oppvekst, er det ganske sikkert at vi har god helse til vi blir gamle. For SV er startstaden for folkehelsa dei tidlege åra, eller eigentleg før vi blir fødde. Helsetilbodet før og etter fødselen er dokumentert svært viktig for å hjelpe foreldre til å vere gode foreldre. Litt hjelp – berre bitte litt hjelp – kan bety store forskjellar, det kan utgjere forskjellen på ein god forelder og ein som ikkje klarer å handtere det å vere forelder. Helsestasjonane føreslår vi blir rusta opp, og ikkje berre rusta opp, dei må bli meir oppsøkjande, slik at dei kan fange opp tendensar til helseutfordringar tidlegare. Skulehelsetenesta, gullet i helsetenesta, skal ikkje berre vere oppsøkjande, men dessverre, i dag er ho berre passiv, og ligg langt unna det som Helsedirektoratet krev i rettleiaren for ei fungerande skulehelseteneste. Det har vore nokre løft, både under dei raud-grøne og under denne regjeringa, men vegen til ein akseptabel standard er framleis lang. Vidare insisterer vi på mat i skulen. Ja, utruleg nok kjempar vi forgjeves for epla i skulen, eit tiltak som har ein svært godt dokumentert effekt på både helse og læring. Det er ganske utruleg at ikkje helseministeren sette ned folkehelseklumpfoten og insisterte på at det skulle førast vidare. Vi har no nettopp sendt eit forslag om innføring av mat i skulen, og vi insisterer vidare på auka fysisk aktivitet med utvida skuledag. Vegen til betre folkehelse er utfordrande, det krev bevisste val om å redusere sosiale forskjellar og tidleg innsats.