Reidar Sandal (Arbeiderpartiet), 2004-06-17:
Kommunen er den dominerande velferdsbyggjaren i landet vårt. Det er nemleg der svært mange av velferdstilboda blir skapte. Svært mange av innbyggjarane som treng velferdstenester, vender seg til kommunen og ber om hjelp. Slik har det vore i landet vårt i fleire tiår. Eg føler meg sikker på at størstedelen av folket ønskjer at det framleis skal vere slik. Arbeidarpartiet vil gjerne føre ein politikk som gjer det mogleg for kommunen å vere krumtappen når velferdstenester skal ytast. Kommunen kan syte for å gi likeverdige tilbod. Dessutan kan kommunen vere garantisten for at velferdstilbodet blir politisk styrt, ikkje styrt av marknaden. Regjeringa derimot står for ein annan politikk. Den seier med klare ord at målet er auka bruk av konkurranse i kommunesektoren. "Regjeringen mener derfor at flere kommuner kan utnytte konkurranseeksponering som et virkemiddel for å bedre effektiviteten og heve kvaliteten i tjenesteytingen ", heiter det i Regjeringa si eiga språkdrakt. Statsråd Solberg krev meir konkurranse, og den skal gi meir effektivitet. Det skal gi større innsparingar på kommunale budsjett. Arbeidarpartiet er så avgjort tilhengar av omstilling i offentleg sektor. Dette omsynet må likevel balanserast mot ønsket om å gi god kvalitet på tenestetilbodet. Vi avviser Regjeringa sitt einsidige fokus på konkurranseutsetjing og privatisering. Det finst mange eksempel på at det rammar personar som sårt treng hjelp og omsorg. Arbeidarpartiet vil stanse alle forsøk med konkurranseutsetjing innanfor eldreomsorga. Sjukeheimspasientar skal ikkje vere prøveklutar for konkurranseutsetjing. Slike eksperiment må stansast. Konsekvensane for kvaliteten på tenestene må utgreiast. Det må også følgjene for arbeidsvilkåra for dei tilsette. Uverdige tilstandar ved private, profittbaserte sjukeheimar burde vere grunngiving god nok. Vi har registreret også ei anna skuggeside av konkurranseutsetjinga i kommunane. Veldig ofte blir vilkåra for arbeidstakarane klart svekte når private aktørar kjem på bana. Løns-, arbeids- og pensjonsvilkår blir normalt ramma ved konkurranseutsetjing. Ei slik forringing av vilkåra for arbeidstakarane ønskjer Arbeidarpartiet å setje ein stoppar for. Derfor foreslår vi at det skal stillast klare krav i anbodskriteria dersom ein kommune først gjer vedtak om å konkurranseutsetje ei teneste. Dei tilbydarane som vil gi sine tilsette dårlegare vilkår enn kommunalt tilsette allereie har, skal ikkje lenger få vere med i konkurransen om å få overta drifta av den kommunale tenesta. Eg konstaterer at regjeringspartia og Framstegspartiet avviser eit slikt forslag. Det er ein negativ bodskap til f.eks. omsorgsarbeidarar i mange kommunar. Regjeringa foreslår at ein del av selskapsskatten skal førast tilbake til kommunane. Det store fleirtalet av ordførarar blei negativt overraska då fordelinga kom på bordet. Ikkje berre dei som fekk erfare store tap for eigne kommunar, også ordførarar i kommunar som tener på det nye forslaget, er klart kritiske. Dei slår fast at fordelinga av midlane er urimeleg. Det er stort sett kommunar med eit inntektsnivå under gjennomsnittet som tener på omlegginga, hevdar Regjeringa. Det er ein påstand med svært mange unntak. Eg veit at mange kommunar som har låge skatteinntekter, får til dels store tap på grunn av Regjeringa sitt nye forslag. Skien kommune har ei skatteinntekt på 91,8 pst. av landsgjennomsnittet. Kommunen taper likevel 10,3 mill. kr neste år dersom Regjeringa når fram med forslaget sitt. Fredrikstad er så avgjort i same situasjon. Kommunen har ei skatteinntekt på 88,7 pst. av landsgjennomsnittet. Det økonomiske tapet neste år blir på 12,2 mill. kr. Det finst mange liknande eksempel. På den andre sida finst det kommunar som har relativt høge skatteinntekter, og som får økonomisk gevinst av omlegginga. Stavanger er ein slik kommune, som tener 96,8 mill. kr på endringa som blir foreslått, samtidig som kommunen har ei skatteinntekt på vel 116 pst. av landsgjennomsnittet. Det er eit faktum at det forslaget som Regjeringa har fremma om selskapsskatt, vil føre til skiftande inntekter frå år til år for kommunane. Rammeoverføringar som er rimeleg konstante, vil bli erstatta med skiftande og meir usikre skatteinntekter. For kommunane er skatt frå bedrifter klart meir ujamnt fordelt enn skatt frå personlege skattytarar. Forslaget frå Regjeringa vil auke inntektsforskjellane mellom kommunane. I sin tur vil det føre til at det blir endå større forskjellar i tenestetilbodet enn det er i dag. Ikkje nok med det: Forslaget om å føre tilbake delar av selskapsskatten vil gi ei stor og uakseptabel omfordeling av midlar mellom kommunane. Det kan ikkje Arbeidarpartiet stille seg bak. Vi meiner at heile saka må vurderast i ein større samanheng av Inntektssystemutvalet, som no er i arbeid. Det må vurderast om delar av selskapsskatten verkeleg bør førast tilbake til kommunane. Dessutan må inntektsutjamninga sjåast på i forhold til verknadene av selskapsskatten. Vi meiner at utvalet også må vurdere bruk av verkemiddel som i større grad enn skatt kan motivere til samarbeid mellom kommunar om næringspolitikk. Dersom vi i dag skal ta kommunesektoren på pulsen, er det dessverre ikkje eit lysteleg bilete som teiknar seg. Kvardagen for mange kommunar er vanskeleg. Regjeringa gir ikkje noko håp om betring - tvert imot. Det er for tida ein økonomisk ubalanse i kommunesektoren. Det er ikkje samsvar mellom dei oppgåvene som skal løysast, og dei ressursane som blir stilte til disposisjon. Kommunenes Sentralforbund har i lengre tid påvist dette. Derfor er det sett fram krav om at det blir utarbeidd ein plan mellom staten og kommunesektoren som analyserer kva som er den faktiske situasjonen. Dette kravet har Regjeringa dessverre avvist, merkeleg nok. Arbeidarpartiet meiner at det må utarbeidast ein forpliktande plan om den økonomiske ubalansen i kommunesektoren. Deretter må det vere ei oppgåve for Stortinget over nokre år å løyve så mykje midlar at kommunesektoren kjem ut av det økonomiske uføret som han no er oppe i. Før det skjer, blir det ikkje ro rundt denne omstridde saka. Ja, det trur eg faktisk at statsråd Solberg sjølv innser. Vel ein firedel av kommunane og fylkeskommunane er no sette under statleg tilsyn. Det fortel veldig mykje om den økonomiske tilstanden i kommunesektoren. Aldri før har talet på kommunar med tunge økonomiske problem vore så høgt. Dessutan er det eit sterkt og klart signal om at rolla til dei folkevalde er under stort press. Mange stader er det fylkesmannen som har den reelle styringa. Det finst dessverre fleire mørke skyer: Ved utgangen av 2003 var underskotet i kommunesektoren 13,1 milliardar kr før lånetransaksjonar, og det utgjer 6 pst. av inntektene. Den økonomiske situasjonen i kommunane er blitt vesentleg forverra under regjeringa Bondevik II. Vi er vitne til at velferdstilboda i mange kommunar er under stort press. Velferda blir bygd ned mange stader. Det rammar tilbodet til eldre personar som fortener ei verdig omsorg. Pengeproblema i kommunane fører til at elevar får mangelfull opplæring. Hardast ramma blir dei elevane som har aller størst behov for støtte, rettleiing og aktiv oppfølging. Den svakaste parten blir mest skadelidande. Slikt er kritikkverdig. Den vanskelege kvardagen som pregar mange kommunar, krev politisk handling. Arbeidarpartiet meiner at det viktigaste poenget er at kommunesektoren har for lite pengar å hjelpe seg med. Derfor er det nødvendig å auke den økonomiske ramma vesentleg utover Regjeringa sitt forslag. Arbeidarpartiet foreslår at ramma blir auka med 3-4 milliardar kr for neste år. Heile veksten skal komme i frie inntekter. Forslaget frå Arbeidarpartiet vil gi Bergen kommune ei meirinntekt på minst 121 mill. kr utover forslaget frå Regjeringa, og Tromsø vil få ein gevinst på minst 27,4 mill. kr. Det fører til at eldreomsorga blir av høgare kvalitet, og elevar vil få ei betre opplæring. Slikt skaper optimisme. Slikt styrkjer velferda. Det sentrale poenget for mange kommunar er dette: Det er veldig vanskeleg å greie å halde den offentlege velferda, fordi ressursane ikkje kjem. I sin tur kan det føre til at kvaliteten på offentlege tenester går ned. Då ligg arenaen open for private løysingar. Sveltefôrar ein kommunane økonomisk, legg ein grunnlaget for konkurranseutsetjing og privatisering. Arbeidarpartiet vil kjempe imot ein slik politikk. Det er all grunn til å merke seg at regjeringspartia får støtte frå Framstegspartiet. Den økonomiske kvardagen i kommunane vil bli svært vanskeleg neste år. Reaksjonane blir venteleg sterke frå dei som er brukarar av tenestene, og dei som er tilsette i kommunal sektor. Eg vil ta opp forslag nr. 5, frå Arbeidarpartiet.