Ingrid Heggø (Arbeiderpartiet), 2006-03-16:
Arbeidarpartiet har ein visjon om eit tryggare samfunn der alle kan leva i tryggleik. Dette ønskjer vi å verkeleggjera gjennom å førebyggja betre, oppklara meir, reagera raskare og rehabilitera betre. Vi kan ikkje sitja stille og sjå på at nesten 90 pst. av alle vinningsbrotsverk i Oslo vert ståande uoppklara, eller at brorparten av dei som vert utsette for valdtekt og vald i heimen, opplever at samfunnet ikkje reagerer. Eg veit at Regjeringa alt er godt i gang med å ta tak i desse utfordringane. Det eg ønskjer å fokusera på her i dag, er bruk av DNA-analysar i strafferettspleia. Eg meiner det er viktig å gje politiet moglegheit til auka bruk av DNA-analysar som bevis når det er føremålstenleg. Dette må følgjast opp med ein vidare debatt om politimetodar, kompetanseutvikling og utstyr, der sentrale rettstryggleiksprinsipp og personvernomsyn vert tekne vare på. DNA-materiale er ein effektiv etterforskingsreiskap. Ved bruk av DNA-registrering oppnår ein raskare identifisering av gjerningspersonen, tidlegare oppklaring og fleire domfellingar. Samtidig er det klart at DNA-bevis kan vera ein viktig rettstryggleiksgaranti, då ein kan eliminera mistenkte og hindra uriktige domfellingar. Eit eksempel: I Storbritannia var den generelle oppklaringsprosenten ved innbrot 14. Ved innbrot med DNA-spor vart oppklaringsprosenten 45. I dag er det høve til DNA-registrering av personar som er dømde for alvorlege brotsverk, som drap, valdtekt, grov vald og grove ran. Arbeidarpartiet har tidlegare teke til orde for ei utviding, slik at også andre straffbare handlingar enn desse gir høve til registrering. Dette vil gje ein auka oppklaringsprosent, ikkje berre av alvorlege brotsverk som drap og valdtekt, men også brotsverk som innbrot og bilbrukstjuveri. Eg vil poengtera tre ting: 1. Auka oppdagingsrisiko vil kunna redusera kriminalitet individualpreventivt ved at risikoen og kostnaden ved å vera kriminell aukar. Det bør òg verta vanskelegare å vera aktiv kriminell.2. Auka oppklaringsprosent vil også medføra at vanlege folk føler seg meir trygge på at ingen stel båten eller sølvtøyet deira.3. Fleire vil føla at det nyttar å politimelda, og at det vert eit meir eksakt samsvar mellom reell kriminalitet og meldingsstatistikken. Det er verdt å merka seg at i NOU 2005:19, Lov om DNA-register til bruk i strafferettspleien, er det semje om ei vesentleg utviding av bruken av DNA i forhold til i dag. Det det er usemje om, er kva handling som skal føra til registrering. Fleirtalet går inn for at alle dommar som fører til fengselsstraff, skal kunna DNA-registrerast. Mindretalet set grensa ved seks månaders fengselsstraff. Det er føreslege at det berre bør vera domfelte personar som skal registrerast. Politiet vil ikkje få høve til å behalda prøver av mistenkte eller sikta, då slike prøver skal destruerast. Dette er på linje med utviklinga i andre land. Det er viktig med ein grundig debatt om retten til å oppbevara prøver og om kor lenge desse skal lagrast. Utgreiinga konkluderer også på eit anna viktig punkt: Personvernet er ikkje til hinder for å gjennomføra auka høve til registrering. Eg har òg merka meg at spørsmålet om ein skal kunna forska på dette registeret har kome opp. Eg er heilt samd med utvalet i at dette ikkje har noko med debatten om bioteknologi og biobankar å gjera, og at det såleis er uaktuelt å tillata forsking på dette registeret. Så kjem sjølvsagt spørsmålet opp om kva ein skal gjera med sjølve den fysiske prøva etterpå. Ei viktig utfordring her er spørsmålet om ei prøve skal oppbevarast for framtida, i tilfelle det vert behov for å analysera ho på ein annan måte seinare. Eit argument for dette er at den teknologiske utviklinga går så fort at det kan verta aktuelt å undersøkja materialet på andre måtar i framtida, då analysemetodane stadig vert utvikla. Eit motargument er spørsmålet om misbruk. Dersom ein opnar for ny analyse av prøvene i framtida, kan ingen gje absolutte garantiar mot misbruk. Eg ser fram til kva som kjem av innspel når utgreiinga no er ute på høyring. Noko av det viktigaste med å gje auka moglegheit til bruk av DNA-analysar, er å få opp oppklaringsprosenten. Det andre momentet som er særs viktig, er at dette registeret vert sentralt finansiert. Det kan ikkje vera slik at dårleg økonomi, f.eks. på slutten av eit år, gjer at politiet avstår frå å senda inn prøver. Det har òg vist seg at det er eit lite fagmiljø i Noreg, og ei utviding av dette registeret må sjølvsagt følgjast opp med fleire som jobbar med dette, slik at ein dermed får eit utvida miljø og sikring av kvaliteten. Med unntak av einegga tvillingar er alle menneske sitt DNA unikt. Eg vil peika på at auka bruk av DNA-prøver er eit av fleire verkemiddel som kan bidra til auka oppklaring. Likevel er det viktig også her å tenkja heilskap. Vi veit f.eks. at brorparten av brotsverka vert utførte i alkohol- eller narkotikarus, så ein restriktiv ruspolitikk må alltid liggja i botnen. Eg ønskjer med denne interpellasjonen å utfordra statsråden på kva som kan gjerast for å oppdaga og oppklara meir kriminalitet. Eg vil utfordra statsråden på to viktige prinsipielle spørsmål: Kva slags kriminalitetstypar bør bruken av DNA utvidast til? Kva slags rammer skal setjast for registrering i DNA-registret?