Gunvor Eldegard (Arbeiderpartiet), 2012-03-29:
Eg har eit mål og eit ønske om fleire jenter i kjeledress og fleire gutar i helsefrakk. I regjeringas handlingsplan for likestilling mellom kjønna er det òg uttrykt ønske om å stimulera til meir utradisjonelle yrkesval for jenter og gutar, både innan vidaregåande opplæring og innan høgare utdanning. Det er eit mål at fleire yrke og stillingar skal ha ein jamnare kjønnsbalanse. Eg synest dette er veldig bra, men eg trur det er ein del tiltak me må gjera for å oppnå det. Eg skal ramsa opp fem viktige tiltak som eg har sett opp: Eg meiner at me er nøydde til å ha ein likestillingsansvarleg i kvar fylkeskommune. Me må ha prosjekt med rollemodellar der ungdomsskuleelevar får yrkesinformasjon. Me må leggja til rette for nettverksbygging. Me treng ei kompetanseheving blant rådgjevarar og lærarar. Og fagbrev bør gje studiekompetanse. Eg meiner det er viktig at gutar og jenter vel utradisjonelle yrke, for viss me får ein mindre kjønnsdelt arbeidsmarknad, vil me få eit betre arbeidsmiljø. Me vil gje ungdomen vår dobbelt så mange reelle moglegheiter til å få brukt talenta sine. Det vil gje meir likestilling og jamnare inntekt mellom kjønna. Og eg trur faktisk òg det vil heva statusen på yrkesfag. Eg skal ta nokre tal: I bil og elektro er det omtrent 3–4 pst. jenter. I helsefag er det ca. 9 pst. gutar. I bygg og anlegg er manneandelen 99,1 pst., og på mekanikar er det 98,9 pst. menn. Dette må me gjera noko med. Difor var eg så glad da handlingsplanen, som er eit utruleg viktig verktøy, kom, men me er nøydde til å følgja det opp. Eg lurer ofte på kvifor det går så sakte. Når det gjeld likestilling, kan det ofte uttrykkjast i fleire fasar, om ein ser det over fleire år: Først er det latterleggjering, deretter ignorering, så motkamp, og til slutt vert det liksom som noko sjølvsagt, og ingen hugsar at ein ein gong var imot. Men når det gjeld den kjønnsdelte arbeidsmarknaden, er eg usikker på kva slags fase me eigentleg er inne i. På 1980-talet, da eg gjekk på yrkesskulen og seinare på ingeniørhøgskulen, var det eit ganske stort fokus på det å velja utradisjonelt – og mange tok sjansen og gjorde det. Men så vart det dårlege tider på 1990-talet, og da var det plutseleg ikkje så gjævt lenger – frå myndigheitene – og fokuset på det forsvann. Da forsvann òg den likestillingsansvarlege i fylkeskommunen. No er me meir tradisjonelle enn nokon gong. Me er på verdstoppen når det gjeld ein kjønnsdelt arbeidsmarknad. Alle er einige om at det er ei viktig sak, men det går veldig sakte. Når me snakkar om likestilling, vert det ofte snakk om kvinner i leiande stillingar, kvinner i ASA-styra, kvinner som vert mishandla, pappaperm eller menn i barnehage. Alt dette er kjempeviktig, men det er heldigvis sånn at dei fleste kvinner vert ikkje mishandla. Det er heller ikkje sånn at dei fleste kvinnene kjem inn i ASA-styra. Difor meiner eg at det er viktig at me snakkar om likestilling også for dei som ønskjer å ta ei fagutdanning. Lat det vera sagt med ein einaste gong: Eg har stor respekt for alle kvinner som gjer ein kjempejobb i helsesektoren. Likevel meiner eg at om nokre år når me får stor mangel på helsefagarbeidarar, er ikkje dette berre dei unge jentene sitt ansvar. Dette er eit ansvar som både kvinner og menn bør dela på. Da lyt fleire gutar velja helsefag. Og det er noko positivt her, for i Dagsavisen 22. mars i år kunne me lesa overskrifta: «Gutteboom på helse og sosial.» Etter at Helsedirektoratet starta ein rekrutteringskampanje i 2009, har søknaden av gutar auka med 70 pst., noko som er veldig positivt. Eg har lyst til å forklara kvifor eg meiner at dei fem tiltaka er viktige. Det gjeld dei likestillingsansvarlege i kvar fylkeskommune, som eg nemnde i interpellasjonen min. I dette arbeidet er ein ofte avhengig av eldsjeler. Det er ingen som har det totale ansvaret for at dette skal skje. I dei fylka der det er eldsjeler, skjer det mykje spennande. Der dei er meir tradisjonelle, skjer det veldig lite. Hege Skjeie, leiar av Likestillingsutvalget, uttalte til Dagsavisen: «Det viser seg at der det er noen som er interessert i å integrere likestilling i arbeidet sitt, så gjør de det. Er det steder der det ikke er noen som er interessert, vel da gjør de det ikke.» Eg synest ein skal ta tak i det, og at fylkeskommunane skal få ein likestillingsansvarleg. Eg synest me skal få eit prosjekt om rollemodellar, med yrkesinformasjon til ungdomskuleelevar. Det er sånn at når ein skal velja utdanning, er rollemodellar og eigne erfaringar eller opplevingar utruleg viktig. Det er ofte sånn at ein vel det som venene vel, noko ein kjenner frå før, eller det som foreldre/sysken har valt. Difor må me sørgja for at både gutar og jenter vert kjende med ulike yrke og får anledning til å møta representantar for sitt eige kjønn gjennom tilbod organisert av fylket og vidaregåande skule. Me må òg leggja til rette for nettverksbygging. Eg meiner at fylka og dei vidaregåande skulane skal leggja til rette for nettverk for både jenter og gutar som har valt utradisjonelt på yrkesfagleg nivå. Nettverk er viktig for dei som har valt utradisjonelt, og er ein ressursbank som rollemodellar i informasjonsarbeidet. Me treng kompetanseheving blant rådgjevarar og lærarar. Dette meiner eg må vera både for lærarar og for rådgjevarar både på ungdomsskulen og i den vidaregåande skulen. Det er òg viktig med eit aktivt arbeid for å fjerna fagas kjønnsstempel gjennom samarbeid mellom skulane og bransjane. Så har eg sagt at eg synest fagbrev bør gje studiekompetanse. Ofte høyrer me foreldre seia til ungdomen sin: Ta allmennfag, så er det inga hindring for kva du kan gjera vidare. Eg trur at dersom fagbrev òg gav kompetanse til vidare studium, ville det vore lettare å kunna starta med eit fag. Sånn som det er i dag, hoppar veldig mange av fagutdanninga for å ta allmennfagleg påbygging. Eg trur at auka status for yrkesfag og betre kjønnsbalanse er to sider av same sak. Dersom yrkesfaga skal framstå som meir attraktive for begge kjønn, er det viktig at denne verdsetjinga vert synleg og konkret. Dette vart foreslått av Karlsen-utvalet. I dag viser det seg at for dei som har gått denne Y-vegen, altså frå yrkesfag utan studiekompetanse til ingeniørutdanning, er det ein langt større del som fullfører og består, enn ved ei ingeniørutdanning som byggjer på vanleg studieførebuande kompetanse. Så har eg lyst til å seia at det er viktig med både vidaregåande opplæring og høgskuleutdanning. NTNU har i mange år køyrt eit veldig godt prosjekt for å få inn fleire kvinner på sivilingeniørutdanninga – og dei har fått til gode resultat. Eg veit òg at på Sørlandet har ein jobba med eit veldig godt prosjekt. Eit prosjekt som eg kjenner veldig godt, er prosjektet «Jenter i bil og elektro». Eg må berre seia at eg har tre jenter som er elektrikarar, og ei som er bussmekanikar – dei sit oppe på galleriet no – det er hyggeleg å kunna seia det. Prosjektet «Jenter i bil og elektro» er nemnt i handlingsplanen som eit viktig tiltak. Dette prosjektet synest eg òg kunne vore eit rolleprosjekt for å få fleire gutar inn i typiske jenteyrke. Dei jentene i Bodø som har delteke i prosjektet, har på eige initiativ begynt å invitera jenter på ungdomsskulen til ein eigen dag som dei kallar jenter lærer jenter. I Oslo kommune har faget «utdanningsvalg» starta med ein jentedag på elektro og teknikk for ungdomsskuleelevar som skal søkja vidaregåande. Det har òg fått stor interesse. Dette er kome opp etter eit prøveprosjekt som ein har køyrt på Etterstad i nokre år, der ein òg har fått veldig positive erfaringar. Eg skal ta eit par sitat frå nokre av desse jentene. Som Lise seier: Eg vart invitert til ein opplevingsdag spesielt for jenter på elektro- og mekanisk verkstad på Etterstad vidaregåande skule – da bestemte eg meg for å søkja elektro. Anne seier: Eg har ein far og to brør som er elektrikarar, men eg er den første som har vorte togelektrikar. Desse jentene er gode rollemodellar. Måndag denne veka møtte eg fire jenter som skrudde bil på Toyota. Kristin med fagbrev, Anja som skulle ta fagbrev no i vår, og Julie og Anja som var utplasserte frå skulen – dyktige jenter som trivst med jobben sin. Eg spurde litt om kva som var viktig for dei, og dei var veldig klare: Nettverk, arbeidsmiljø og rollemodellar var dei veldig opptekne av. Men det som òg kom fram, var at Toyota ikkje hadde dette som eit prosjekt, men som ein heilskapleg strategi, for dei skal tena pengar, og dei ønskjer dei beste. Dei opplevde at dei jentene dei fekk inn på verkstaden, var meir interesserte, dei var dyktigare, og dei var meir modne. Bedriftene er positive, ungdomen er positiv – no synest eg at det offentlege skal følgja opp.