Oddbjørg Ausdal Starrfelt (Arbeiderpartiet), 1999-12-16:
Eg skal prøva å vera kort. Eg viser til representanten Pedersen sitt utmerkte innlegg på vegner av Arbeidarpartiet, som eg sjølvsagt stiller meg bak. Men eg har nokre merknader til kva som bør utgreiiast nærare, og dei er spesielt knytte til areal med moglege funn. Det er ganske stor frustrasjon, ikkje minst i den delen av landet der eg kjem frå, fordi det der ofte er band på areal på grunn av kulturminne eller på grunn av jordvern. Ofte er det òg innbyrdes konflikt mellom desse to områda, og i sum gjev det lite areal til andre formål. Me har – synest eg – eit pedagogisk problem. Det er vanskeleg å få folk til å forstå kor viktig kulturminna er. Eg tykkjer det er viktig, men det bør vurderast i forhold til andre omsyn òg. Eg trur difor Regjeringa og statsråden på ein eller annan måte har ei oppgåve når det gjeld å koma ut med ein større grad av argumentasjon for kvifor kulturminna er så viktige, for folk møter dette som eit problem i kvardagen. Dei møter det som ei hindring når dei skal byggja eit hus, når ein veg skal leggjast om, når dei skal pløya opp jorda, osv. I Time kommune på Jæren har ein f.eks. hatt eitt tomteareal der desse utgravingane påførte kvar tomt ca. 10 000 kr ekstra. Den kostnaden går som regel an å leggja innafor Husbanken sine rammer. Men i eit anna område var det snakk om 100 000-150 000 kr pr. tomt som desse utgravingane ville kosta. Det vil bety at Husbanken ikkje er aktuell, det vil bety at veldig mange ungdomar ikkje har moglegheit for å kjøpa desse tomtene. Eg er nokså sikker på at statsråden òg kjenner til kor vanskeleg det er med areal, sjølv langt utover på Jæren. Det er ikkje berre eit Stavanger-problem – for så vidt heller ikkje berre eit Rogalands- eller Vest-Noreg-problem. I brevet frå statsråden står det: «Når dette er sagt er det selvsagt ikke slik at alle fornminner kan bevares for alltid. Som på andre områder innenfor miljøvernet må verneinteressene vurderes i forhold til andre viktige samfunnsinteresser.» Det er eg einig i. Me har nok no eit system der sakene i stor grad når dei vert anka, vert vurderte ut frå kulturvern nokså isolert sett. Eg vil peika på to forhold som eg har teke opp, særleg det eine i eit skriftleg spørsmål til statsråden, og det er at det er den same instansen – i Rogaland Arkeologisk museum – som seier frå om eit område må gravast ut. Det er dei som seier kven som skal grava det ut, kor mykje det kostar, og så er det dei som gjer jobben. Det var statsråden einig i er ein bukk og havresekk-situasjon, som ikkje er eigna til å auka forståinga og tilliten til apparatet. Eg vonar at ein i dei vurderingane som kjem – sidan det ikkje er lagt inn no –kan få ei omgjering av dette, for det verkar heilt klart som ein bukk og havresekk-situasjon, der den som står utafor og treng hjelp, føler seg heilt prisgitt dei som bestemmer. Når det så kjem til anking i slike spørsmål, er det òg Riksantikvaren som er ankeinstans. Og så vidt eg forstår, gjer ikkje Riksantikvaren vurderingar av andre samfunnsinteresser. Då tenkjer eg på det som i alle fall i vår kvardag ofte er tilfellet, at ein treng areal til bolig, ein treng areal til næringsbygg, ein treng areal til infrastruktur. Det er dei noverande samfunnsinteressene som må vegast opp mot kulturverninteressene. Ein kunne kanskje tenkja seg at ein kunne finna eit system der det ikkje var naudsynt å grava ut kvar tomme, men at ein i område der det er funn frå ein periode, kanskje kunne nøya seg med å grava ut delar av det. Eg vonar i alle fall at nokre av desse forholda vert vurderte i det vidare arbeidet, for det er som sagt ei problemstilling som i alle fall eg – og eg trur mange politikarar med meg – møter veldig ofte, og som me treng å få litt betre svar på enn det me har i dag.