Knut Arild Hareide (Kristelig Folkeparti), 2021-06-14:
Vårherre hadde på den tredje dagen stor tiltru til framtidige norske ingeniørar og entreprenørar da han skilde ut tørt land på jorda. Noregskartet viser det med all tydelegheit: Planlegging og bygging av transportinfrastruktur i vår geografi er krevjande. Men derfor er det ekstra gledeleg at det er ei så brei einigheit om at me skal ha busetnad og aktivitet i heile Noreg. Derfor er det òg så viktig – og det er kanskje få ting som engasjerer like mykje – med nettopp veg, jernbane, flyplassar og hamner. Transport er viktig i Noreg. Det er viktig lokalt, regionalt og nasjonalt. Det knyter oss saman, og det handlar om kvardagen vår. Eg trur at å leggje fram Nasjonal transportplan er den største gleda ein samferdselsminister kan ha, men òg den største prøvinga. Ikkje alle ønske er innfridde, nokon vil prioritere annleis, og me har ikkje ein utømmeleg pengebinge. Eg meiner me har lagt fram ein NTP som ser heile landet, som tar klima og trafikksikkerheit på alvor, med gode prosjekt som vil kome innbyggjarar og næringsliv til gode. NTP vart lagd fram den 19. mars. For meg har det vore svært viktig at han skal vere både ambisiøs og realistisk – ein plan med store og viktige grep. Det er gjennomført fleire store reformer i samferdselssektoren. Ny NTP er kanskje den største og viktigaste reforma – med porteføljestyring og krav om meir transport for pengane. Kostnadsanslaga i førre NTP heldt ikkje. Planen vart urealistisk. Med optimalisering av ressursbruken og innføring av porteføljestyring i heile sektoren skal me få nytta opp og kostnadane ned. Porteføljestyring vil endre dynamikken i norsk transportsektor bort frå å vere ein kamp om å få plass i NTP til å vere ein konkurranse om å utvikle dei beste prosjekta. Statens vegvesen, Bane NOR og dei andre verksemdene får no eit større handlingsrom til å gjere prosjekta best mogleg og til å føreslå dei riktige løysingane. Forgjengaren min Jon Georg Dale la kursen for ny NTP. Det var ein god kurs. I dag fortøyer me NTP-skuta her i Stortinget. Interessa for NTP er alltid stor. Eg har fått eit stort tal innspel og ønske frå politikarar, næringsliv, organisasjonar og folk flest i heile landet. Me har hatt mange møte på reiser, men me har òg hatt fleire digitale møte, bl.a. eit digitalt folkemøte. Slik måtte det bli under pandemien. I dei tre månadane som er gått sidan planen vart lagd fram, har han vore diskutert og kommentert på lokalt nivå, i avisspalter, i sosiale medium og her på Løvebakken. Eg er vel noko inhabil når det gjeld å gjere ei nøytral vurdering, men eg vil hevde at i det store og heile har planen vorte godt mottatt. Da tenkjer eg på dei store linjene, på forståinga av at me må få meir transport ut av midlane til fellesskapet, at tida for dei lange ønskelistene må vere forbi, og at me skal gi alle etatane og selskapa våre større moglegheiter til kontinuerleg å jobbe fram dei beste prosjekta – at me ikkje skal låse oss for tidleg til løysingar. Desse grepa synest eg har vorte møtte med forståing, og iallfall med beherska anerkjenning, om ikkje alltid med ståande applaus. Satsinga frå regjeringa på samferdsel er ei satsing på auka verdiskaping, større fridom og moglegheiter for fleire, sa statsministeren da me la fram planen. I 2013 var samferdselsbudsjettet på 40,2 mrd. kr. I 2021 er det på over 80 mrd. kr. Totalt er NTP-ramma no på over 1 200 mrd. kr. Men alt handlar ikkje om pengar. Gjennomgripande reformer har gitt meir konkurranse og auka effektivitet. Resultatet er kortare reisetid, fleire togavgangar, auka trafikksikkerheit og grøn byutvikling. Det er opna over 800 kilometer veg. 200 kilometer er under bygging eller klare for byggestart, og me har fått betydelege reduksjonar i reisetida på viktige vegstrekningar. Jernbanesatsinga har gitt 100 nye togavgangar berre i Oslo, og i 2019 var det over 13 millionar fleire togreisande enn i 2013. Det økonomiske handlingsrommet blir, som me veit, mindre framover. Satsinga på samferdsel vil framleis liggje på eit høgt nivå, med realvekst i budsjetta framover. Pengar som blir brukte på samferdsel, bidreg nemleg til å skape meir og til å få fleire i arbeid. Med ny NTP kjem det over 80 nye prosjekt over heile landet i første periode. Det er mange regnestykke og analysar som ligg til grunn for prioriteringane i denne planen. I ettertid har eg vorte orientert om at det er oppdaga ein beklageleg teknisk feil i nokre av prosjekta. Eg har orientert Stortinget om årsaka og konsekvensane av dette i brev av 10. juni 2021. Mange saknar omtale av konkrete prosjekt i andre periode. Me har som sagt gjort ei viktig endring i NTP: For betre å styre etter utfordringar og ikkje binde oss til løysingar som går ut på dato, har me ikkje prioritert konkrete prosjekt i siste del av planperioden. Nye Vegar-modellen er eit viktig grep i denne nye planen. Eg er trygg på at denne formelen vil verke i heile transportsektoren. Me ser at Statens vegvesen allereie har oppnådd lovande resultat ved å bruke delar av denne metoden. Nye Vegar får ansvaret for elleve nye strekningar, med større geografisk spreiing, og selskapet får prøve seg på noko heilt nytt med ansvaret for Ringeriksbanen. Ny transportplan skal gi oss transport landet treng, men òg bidra til at me når klimamåla våre. Med dei reduksjonane som er skisserte i klimaplanen, ligg me an til om lag å halvere utsleppa i transportsektoren i 2030 samanlikna med 2005. Ny NTP legg til rette for effektiv og miljøvennleg transport. Det blir enklare for folk å velje kollektivtransport, sykkel eller å gå. Nullvisjonen om eit transportsystem der ingen blir drepne eller hardt skadde, gjeld alle transportformer og er eit eige mål i NTP. Utviklinga på veg har vore god. I 2020 omkom under 100 menneske i vegtrafikken for første gong sidan 1947. Me har ein ambisjon om at ingen skal omkome i vegtrafikken i 2050. Regjeringa har peikt ut effektiv bruk av ny teknologi som eit nytt mål i NTP. Da kan me nå måla for transportsektoren raskare og meir effektivt. Med porteføljestyring vil utviklinga av ny teknologi òg lettare kunne bidra til løpande optimalisering av investeringar og dermed gi oss meir for pengane. Regjeringa vil halde fram med å bidra kraftig i spleiselaget rundt byvekstavtalane. Me gjennomfører no ordninga for Kristiansand, Buskerudbyen, Grenland, Nedre Glomma og Tromsø og kjem med eit nytt tilskot som vil styrkje kollektivtransport, sykling og gange i Bodø, Ålesund, Haugesund, Arendal/Grimstad og Vestfoldbyen. Regjeringa legg òg opp til ei historisk fylkesvegsatsing med ei ny tilskotsordning for fylkesvegar på 775 mill. kr årleg i første planperiode. I andre planperiode blir dette auka til 1 775 mill. kr årleg. Fordi me styrkjer arbeidet med tunnelsikkerheit, aukar me rammetilskotet til fylka med 225 mill. kr årleg. Samla har me prioritert 16 mrd. kr meir til fylkesveg i NTP. Dette er òg ein plan som inneheld ein eigen Barnas transportplan, som Kristeleg Folkeparti var ein viktig pådrivar for at kom på plass for første gang i førre NTP. Denne gongen følgjer det òg midlar med. Barnas transportplan inneheld innspel frå barna sjølve. Trygge skulevegar er noko mange barn er opptatte av, og dei ønskjer å klare seg sjølve mest mogleg og ikkje alltid måtte bli køyrde dit dei skal. Barn og unge ønskjer med andre ord det transportplanleggjarar kallar for mobilitet – større bevegelsesfridom. Regjeringa vil gi barn gode moglegheiter til å vere aktive og sjølvstendige trafikantar, og me vil ta omsyn til behova barn og unge har, når me planlegg. Eg summerer opp med nettopp dette viktige perspektivet og vil seie at ny NTP er ein ambisiøs og realistisk plan som vidarefører det høge nivået og kjem med grep som gir oss meir for pengane, og som lar oss skape moglegheiter for langt, langt fleire.