Torgeir Knag Fylkesnes (Sosialistisk Venstreparti), 2018-06-14:
Først vil eg seie at eg er veldig tilfreds med at ein lang prosess no har kome til ein slutt, for denne gong. Han begynte med eit representantforslag frå SV, og eg vil seie at Stortinget har tatt imot forslaget på ein veldig klok og god måte – eg vil nesten våge å seie eksemplarisk måte – gjennom heile prosessen. Arbeidet presidentskapet har gjort i førebuingane til saka, med stor grad av involvering av dei kvenske, norsk-finske og samiske miljøa gjennom ein lengre prosess, er veldig bra og set standarden for korleis kommisjonsarbeidet skal gå framover. Eg vil seie at her har presidentskapet gjort ein framifrå jobb. Eg ønskjer å knyte nokre kommentarar til kva vi no er i ferd med å setje i verk. Dette er djupe spørsmål for staten Noreg, på mange måtar, og på eit vis eit oppgjer med ei historie vi har hatt, som vi ønskjer å løyse så godt vi kan gjennom dette kommisjonsarbeidet, og peike ut ei tydeleg retning for korleis vi kan kome oss på ein betre stad seinare. I det ligg på mange måtar ei erkjenning av at dette har vore eit problemfylt område, og at fornorskinga ikkje berre er noko som har vore, som er over, og som vi ikkje treng å sjå på no, men er noko som vi treng å ta eit større historisk oppgjer med. Det er ein tendens for Noreg at vi ofte har problem med å sjå heile landet, altså at statsperspektivet ofte strøymer ut frå det som ein kan sjå frå hovudstaden, mens ein er for lite flink til å ta utgangspunkt i alle dei andre sidene som dette landet har, deriblant det samiske og det kvenske miljøet, som ikkje har sine tyngdepunkt i hovudstaden. Så har vi også hatt ein tendens til, som stat, at vi skyv problema frå fortida under teppet. Eg meiner denne saka er eit døme på at vi no tar eit oppgjer med ei fortid på ein eksplisitt og tydeleg måte, som eg meiner også skal peike ut retninga for framtida for korleis Stortinget skal stille seg til nye problemstillingar, som forhåpentlegvis ikkje skal oppstå, men kan oppstå framover. Feil i vår fortid skal vi ta eit oppgjer med. Når det gjeld fornorskinga, har ho antakeleg ikkje – dette vil kommisjonen gå inn på – vore ein sentral statleg ideologi, men ei tenking vi har sett på ulike samfunnsområde, som har gitt utslag i ulike geografiske område i lang tid tilbake. Fornorskinga kan ein framleis sjå effektane av i dag. Det er altså eit bilde med mange fasettar som kommisjonen skal gå inn i, der ein treng å trekkje opp eit større historisk landskap, men også peike på dei ulike geografiske effektane av heile fornorskinga totalt og korleis den verknaden slår ut i dag. Eg er veldig glad for at ein gjekk bort frå at dette skulle vere ein slags hurtigarbeidande kommisjon, at presidentskapet såg at dette arbeidet treng tid viss det skal bli skikkeleg, og at ein våga å sjå utover denne stortingsperioden. Frykta mi var at dersom ein hadde ein veldig kort prosess, ville det bli problematisk i seg sjølv, ein ville ikkje få gjort særleg mykje meir enn nokre innleiande undersøkingar. Dermed ville ein få ein halvvegs prosess, som ville gjere heile prosjektet vanskelegare å ta opp att seinare. Så vil eg seie at mandatet har blitt veldig bra: tredelt, med historisk inngang, ein ser på verknaden. Verknaden er ikkje tidsett, ein ser så langt tilbake som mogleg, men også inn i vår tid, viss naudsynt, og det meiner eg er veldig viktig. Det vanskelege spørsmålet er: Framover – kva no, når ein kjem så langt? Sjølvsagt er det alltid vanskeleg når ein skal kome med samansettinga av ein slik kommisjon. Det må vere ei blanding av dei ulike gruppene, nokre frå storsamfunnet der osv. Frå sørsamisk hald har det vore peika på at ingen med sørsamisk bakgrunn er der. Ein har kompetanse på det sørsamiske der, men ein har på ein måte ikkje den sørsamiske dimensjonen i det. Antakeleg vil fleire andre grupper peike på det same. Då trur eg det er veldig viktig at kommisjonen brukar moglegheita for referansegrupper aktivt. Til slutt vil eg leggje til at den nordiske dimensjonen er veldig viktig, og eg ber kommisjonen om å ta tak i arbeidet som føregår i både Finland og Sverige, så raskt som mogleg.