Liv Signe Navarsete (Senterpartiet), 2010-06-16:
Det er ein viktig debatt som går i stortingssalen i dag. Kommunane våre yter 70 pst. av dei velferdstenestene som alle i dette landet er avhengige av. Uavhengig av kvar ein bur og kva for alder ein er i, vil ein nesten dagleg vere i kontakt med kommunen og med dei tenestene kommunen tilbyr, anten det er innanfor transport, barnehage, skule, helse og omsorg, eller det gjeld kultur, osv. Det vert gjort ein formidabel jobb med å yte desse tenestene frå mange, mange tusen tilsette som ikkje alltid blir like godt sedde, men som er viktige kvar på sin plass. Kanskje har me akkurat i vår fått sett kor viktige dei er, kor viktig det er at dei er på sin plass og gjer sin jobb. Kommunane er ulike og har ulike behov. Landet vårt er mangslunge, og derfor er det viktig at det er lokalt i den enkelte kommune ein tek diskusjonen om kor mykje ein skal bruke av ramma til dei ulike tenestene ein skal yte. Derfor er den historisk låge øyremerkinga som ligg i kommuneramma for neste år, viktig. Det styrkjer lokaldemokratiet, gir vitalitet i dei lokale debattane, og derfor er det viktig at øyremerkte midlar no blir lagde inn i den totale ramma. Eg registrerer både ei avventande og ei kritisk haldning til nettopp barnehageinnlemminga og sammensetjinga av kriteria for barnehage. Eg skal kome tilbake til det. Først ein liten merknad som gjeld ramma. Der er det òg kritiske merknader frå opposisjonen. Men lat meg minne om at demografi ikkje berre skal dekkjast innanfor dei frie inntektene, men òg innanfor gebyr, eigenbetalingar og øyremerkte inntekter. Det er viktig å vere klar over at i ei tid der regjeringa har stramma inn økonomien, der me kjem til å få strammare økonomiske rammer, prioriterer denne regjeringa lokal velferd. Me prioriterer òg kommunane innanfor ei meir stram økonomisk ramme. Me ser rundt oss i Europa, og ser dei forholda andre land har, då blir det vanskeleg å ta heilt på alvor den klagesangen som blir framført frå opposisjonen, og som gjeld ei ramme som gir rom for auka tenestetilbod i takt med endra befolkningssamansetjing. Eg har vore ærleg på at dei midlane som ligg i frie inntekter, skal vidareføre eit høgt aktivitetsnivå. Vi har auka den økonomiske ramma med 41 mrd. kr dei åra denne regjeringa har sete. Det er over 60 000 fleire tilsette. Det har vore gjort ein enorm jobb for å auke aktiviteten, få fleire lærarar, fleire omsorgsarbeidarar osv. Det merkar folk i kvardagen sin. Veksten blir ikkje så stor i tida som kjem, men me skal vidareføre ein historisk vekst. Me skal ikkje samanlikne med tidlegare regjeringar – det kan ein gjere, den som vil. Men det er klart at det har vore ein heilt annan veksttakt og vitalitet i kommunane dei siste åra enn det har vore tidlegare. Inntektssystemet er ein kompleks materie. Å gjere endringar i objektive kriterium som regjeringa no har lagt fram, er komplekst og samansett. Me har oppdatert eit system frå 1990-talet, med grunnlagsmateriale frå tidleg 1990-tal, me har forbetra det, gjort det meir rettferdig, og det er meir finmaska i forhold til variasjonar i sosiale kostnader, noko spesielt kommunar i Finnmark og Oslo kommune nyt mest godt av – det siste i forhold til dei sosiale kostnadene. Vi har òg gjort endringar i dei politiske elementa, nettopp fordi det at me har fått eit meir rettferdig og finmaska system i dei objektive kriteria, gir rom for det. Det er viktig at folk har tillit til dette systemet, det er viktig at dei kriteria som blir lagde inn, ikkje kan påverkast av kommunale vedtak. Derfor er det talet på barn som er kriteriet, for eksempel talet på barn som har kontantstøtte, og det gjeld utdanningsnivå – for dette gir store utslag mellom kommunar. Derfor er det eit objektivt kriterium. Talet på barnehageplassar kan påverkast av kommunen sine vedtak og er derfor ikkje eit kriterium som er brukt. Dei objektive kriteria blir forma av endring i befolkningssamansetjing, og av endringar i tenester, sjølvsagt. Dei vil tilgodesjå kommunar som har fått meir kostnad knytt til dei demografiske endringane. Det gjer òg utslag når me har 15 års oppsamla endringar. Kommunar som har høgare tal eldre, større innslag av dødelegheitskriterium, som har høgare tal uføre, vil få auka sine inntekter. Kommunar som har fleire innbyggjarar i alderen 16 til 66 – slik som mange i denne sal, som i liten grad belastar det kommunale budsjettet, men bidreg med skatteinntekter – har fått redusert inntektene sine etter dei objektive kriteria. Dei utslaga som ein ser, vil vere innanfor eit nullsumspel, der nokre vinn og nokre tapar. Me har òg gjort endringar i dei politiske elementet, nettopp av den grunn, for å utjamne noko av dei store utslaga som kom med dei objektive kriteria. Me har teke ned småkommunetilskotet og Nord-Noreg- og Namdalstilskotet. Storbytilskotet er laga og kjem ynsket frå dei større byane til møtes, skjønstilskotet fangar opp dei som tapar mest – 400 mill. kr i ekstra skjønstilskot – og ein skattedel som no vert 40 pst., gjer at den største årsaka til ulike moglegheiter for likeverdige tenester vert redusert, nemleg skattedelen. Den varierer mellom 60 pst. og 260 pst., og det er viktig for oss som er opptekne av likeverdige tenester – ikkje like, men likeverdige – at me får ein reduksjon av skattedelen nettopp av den grunn. Likevel må eg minne om at 70 pst. av dei frie inntektene faktisk er skatt i det systemet me har. Me ser at opposisjonen sprikjer i dagens debatt og i innstillinga. Igjen ser me at opposisjonen ikkje finn saman på viktige politikkområde. Ein kan ikkje ut av debatten i dag lese kva for politikk ei blå regjering ville ført i forhold til kommunesektoren. Framstegspartiet kritiserer ramma, hevdar at ho ikkje vil gi rom for å løyse behova til ei veksande og aldrande befolkning, og har som vanleg mykje meir pengar. Dei andre opposisjonspartia held seg så omtrent på regjeringa sitt nivå, men har kritiske merknader på andre element. I forhold til Høgre vil eg seie at det politiske minnet er kort. Rett nok var det ingen forventningar knytte til Høgre sine kommunebudsjett. Likevel var det stor skuffelse kvar einaste vår. Det var ein særdeles låg aktivitetsvekst. Sett opp mot dei over 60 000 fleire tilsette dei siste åra, kan ein gå inn og sjå på kva forventningar ein ville ha dersom det vart ei ny høgreregjering – dei ville ikkje vore store. Så ja, der held forventninga, forventninga om betre velferd, forventninga om betre tenester, forventninga om likeverd i det kommunale tilbodet, som folk forventar når me har ei raud-grøn regjering. Det leverer me på. I forhold til Venstre sitt omdelte forslag i dag om å setje ned eit kommunallovutval, vil eg ynskje velkomen etter til Venstre. På grunnlag av ein Difi-rapport som eg har fått framlagt, som viser at det gjennom ikkje berre dei siste fem åra, men òg åra før der, har vore ein auke i statlege føringar overfor kommunesektoren, har eg på vegner av regjeringa varsla ei stortingsmelding neste år, der me nettopp skal sjå på korleis kommunane og staten samarbeider om å løyse oppgåva, og korleis staten skal opptre i forhold til kommunane. Det er ein viktig jobb, det er ein jobb me skal bruke både tid og krefter på. Men arbeidet er altså alt i gang, og slik sett kan eg berre ynskje velkomen etter. Så håpar eg at Framstegspartiet aldri får fleirtal for sin økonomimodell for kommunane. Ein seier ikkje korleis ein skal få tenestene dekte i dei 100 kommunane som då skal bestå. Ein seier ikkje korleis dei svakaste skal få tilfredsstilt sine behov. Korleis geografien skal verte i ein slik modell, seier dei heller ingenting om.