Liv Signe Navarsete (Senterpartiet), 2019-11-05:
I dag har me frå representanten Huitfeldt, leiar i utanriks- og forsvarskomiteen, høyrt ei hyllest av EØS-avtalen og vårt forhold til EU. Samstundes har me òg i dag høyrt kva problem EØS-avtalen og tolking av vedtak frå EU kan skape for mange enkeltmenneske i Noreg. Kor mange enkeltmenneske og familiar som har fått livet sitt snudd på hovudet, veit me ikkje enno. Me veit heller ikkje årsakssamanhengane. Nav-skandalen må ryddast opp i, og når nokon er råka av staten si feiltolking av EØS-vedtak, må det rettast opp i. Saka vil verte grundig gjennomgått. I den samanhengen er det òg viktig å vurdere om noko av årsaka til at det kunne gå så gale, er måten Noreg tek inn nye EU-vedtak i norsk lov på. Dei vert ikkje innarbeidde i norske eksisterande lovparagrafar. Dei vert norsk lov gjennom eigne lovvedtak som viser til dei norske lovparagrafane. I norsk rett er førearbeidet til lova, sjølve lovvedtaket og eventuelle rettsavgjerder avgjerande for korleis lova skal forståast. I EU er det ikkje slik. Der legg ein ikkje vekt på førearbeida til lovene. Det er ein stor skilnad når me veit korleis førearbeid til lover vert gjort i Noreg – grundige NOU-ar med høyringar, det er lange prosessar. Det er ein del av det norske demokratiet som er nedfelt i måten me skapar nye lover i Noreg og styrer landet på. Mykje lovtolking har funne si løysing gjennom finlesing av førearbeidet til lova. Noko av dette kortsluttar gjennom at me adopterer EU sin måte å vedta lover på, der førearbeidet altså ikkje tel, berre lovtekst og eventuelle rettsavgjerder. Rettsskandalen som har skjedd, er nok eit døme på at EU-lov står over norsk lov, men at det på det tidspunktet lova var oppe til handsaming, ikkje var ønskjeleg for fleirtalet, kanskje, i denne salen å slå dette faktumet så tydeleg fast. Det vart tvert imot slått fast at trygdeforordninga ikkje har innverknad på norsk trygdelovgiving, slik statsråden sa i sitt innlegg tidlegare i dag. Utanriksministeren framsette 24. oktober ein påstand som ikkje kan stå uimotsagt. Ho meiner at for oss som er imot EU og EØS, er det å bruke handlingsrommet synonymt med å bruke reservasjonsretten. Eg vil snu litt på det og hevde at for utanriksministeren og regjeringa handlar norsk europapolitikk om å be kokkane i Brussel om kanskje å bruke litt mindre krydder i maten, men høfleg sluke heile retten når han fyrst står på bordet. Eller som ho sjølv seier frå talarstolen i Stortinget: «For regjeringa betyr det å bruke handlingsrommet i EØS-avtalen å påvirke, ikke primært å motsette seg regelverk når det er vedtatt i EU.» I dag har Noreg ei regjering som tilpassar Noreg til EU på alle tenkjelege område. Til og med i forsvarspolitikken ønskjer regjeringa at Noreg skal bli ein part i president Macrons visjonar om eit eige EU-forsvar. Og dette skjer, steg for steg, utan ein opplyst og samla debatt i Stortinget. Det skal heller ikkje få konsekvensar for NATO. Neppe. Sjølvsagt får ei brei oppbygging av forsvarsaktivitetar innanfor EU konsekvensar for NATO-deltakinga. For det fyrste er det vanskeleg å sjå føre seg at EU, med den norske regjeringa på slep, kan utføre denne oppbygginga utan økonomiske midlar, og det i ei tid der våre allierte i USA meir enn nokon gong pressar på for at dei europeiske landa skal ta sin del av kostnaden med Atlanterhavsalliansen. For det andre risikerer ein å byggje opp parallelle strukturar på fleire felt, noko som i verste fall kan føre til samordningsutfordringar i ei krise. Eg ser fram til og håpar at utanriksministeren saman med forsvarsministeren kjem til Stortinget og gjer greie for regjeringa sine gjennomførde vedtak og vidare planar for forsvarssamarbeidet med EU og konsekvensane det måtte få for økonomi, personell og ikkje minst for sikkerheitspolitikken vår i tida som kjem. Ei sak utanriksministeren ikkje sa noko særleg om i utgreiinga si, er EU sin energiunion. Ho understreka kor viktig EU sin energiunion er for Noreg, men sa lite om innhald. Alt før tredje energimarknadspakke er innført i EØS-avtalen, vedtok ministerrådet i EU energipakke 4, også kalla vinterpakken. Dette vedtaket syner til fulle korleis suverenitetsavståinga til EU vert stadig meir omfattande. ACER og ACER sitt underbruk i Noreg, RME, får stadig meir makt på kostnad av nasjonal styring. Reguleringsstyresmakt for energi i Noreg, RME, skal verte einerådande energiregulator i Noreg. Senterpartiet vil kome meir tilbake til dette i eit seinare innlegg i dag. Det vert sagt av fleire at ein vil greie ut handlingsrommet i EØS-avtalen. For meg står det meir og meir klart at regjeringa og Arbeidarpartiet helst vil overlate til EU å innreie det handlingsrommet.