Ingvald Godal (Høyre), 2000-06-14:
Forsvaret er ute i eit etter kvart vel kjent uføre. Noko av skulda for dette må Forsvaret sjølv ta, m.a. er det eit altfor svakt tempo når det gjeld rasjonalisering av fredsdrifta. Stadige overskridingar av materiellkontraktar innanfor bygg og anlegg er det òg, og det er vanlegvis eit teikn på dårleg arbeid. Eg vil be statsråden sjå grundig på dette, for det må gå an òg i Forsvaret å halde seg til dei rammene som er fastsette, dersom ein gjer forarbeidet skikkeleg. Me har eksempel i Forsvaret på at det har gått bra. Eg trur det er veldig viktig å få gjort noko med dette, for no vert det sløst med pengar på dette grunnlaget. Hovudansvaret for problemet i Forsvaret kviler likevel på vekslande regjeringar og på fleirtalet her i huset. I løpet av 1990-talet er det løyvt ca. 10 milliardar kr mindre enn det som skulle til for å nå dei måla Stortinget sjølv har sett. Kap. 1760 post 45 vert notorisk bruka som ymsepost for alt mogleg anna. Tilsvarande ille er det at fleirtalet vik unna for upopulær, men heilt nødvendig rasjonalisering av fredsdrifta. Det var meininga at 6 000 stillingar skulle bort i løpet av 1990-talet. Det vart med 2 000, ikkje minst fordi fleirtalet her i huset bøyer av for lokalt press når upopulære saker kjem på dagsordenen. Handsaminga av Poseidon i fjor vår var eit skrekkens eksempel i så måte, der stortingsfleirtalet m.a. gjekk inn for å halde fram med utdanninga av ein type personell som Forsvaret ikkje lenger har bruk for, berre fordi institusjonen var populær, naturleg nok, i vedkomande lokalsamfunn. Kristeleg Folkeparti og Senterpartiet har i ein merknad innleiingsvis i innstillinga peika på at dei må vente på ein ny struktur for å få klårlagt behovet. Men dersom desse partia saman med Arbeidarpartiet held fram på den gamle måten med å underbudsjettere og å nytte kap.1760 som ymsepost, vil det berre gå stutt tid før også den nye strukturen er eit utopisk mål, og alt i 2004 er ei ny langtidsmelding like om hjørnet. Desse partia må snart forstå at dei held Forsvaret fast i ein vond nedgåande spiral, slik at me aldri får det forsvaret ein seier ein vil ha, og slik at feilinvesteringar vert uunngåelege. At ikkje Finansdepartementet forstår dette, er ufatteleg, dei burde jo nettopp vera opptatt av effektiv ressursutnytting. Den enklaste husmor har ingen problem med å forstå logikken i dette. Så til ein del konkrete prosjekt. Når det gjeld kampflya, sa Høgre i fjor under behandlinga av investeringsprofilen at dersom ein måtte utsetta noko prosjekt på grunn av manglande pengar, måtte det bli flya. Grunnen til det er enkel, det synest iallfall eg. Det er betre å ta ut eitt stort prosjekt enn mange små. Våre allierte har mange jagarfly, dei kan vera her på veldig kort tid om det skulle bli bruk for det. Det er eit anna moment som kjem inn her, og det gjeld at i eit lite flyvåpen som vårt er det veldig ressurskrevjande å ha to forskjellige flytypar. Det krev dobbelt sett av flygarar, mekanikarar, reservedelar osv. Eg trur difor at i det vidare laupet no er det veldig viktig at me får ei slik ordning at etter kvart som dagens F-16 blir fasa ut, går me over på ein ny type, slik at me framleis har ein jagarflytype i Forsvaret vårt. Dersom me skulle ha kjøpt i dag, trur eg me burde ha kjøpt tilsvarande F-16 som det me har. Me kunne ha fått dobbelt så mange av den typen som f. eks. av Eurofighter eller den nye F-16. Det får me då sjå på. Me bør halde dørene opne for alle leverandørar som har vore med så langt, det er mi meining. Men me må stå heilt fritt i å velja dei langsiktige løysingane som me er best tente med – og altså: Me bør satse på å kunna ha ein type. Når det gjeld MTB-ane, vart det prosjektet vedteke her i huset midt på 1990-talet. Alle var einige om det, forsvarssjefen og alle saman. Me var på grunnlag av erfaringane frå minefartøya einige om at me skulle laga ein prototyp. Høgre gjekk inn for dette fordi me ville ha MTB-ar i vår struktur. Me gjekk difor inn for dei kostnadene som dette fører med seg. Me brukar 300 mill. kr no på å utvikle dette forseriefartøyet. Eg synest det verkar veldig lettvint når ein er med på å setta i gang noko slikt, at ein brukar 300 mill. kr, og så seier at ein ikkje vil meir. Det minner meg om guten som begynner å eta på ei kake, og når han er komen midtvegs, så kastar han den og tek ei anna ei, for den ser betre ut. Me bestemte oss for at me ville ha MTB-ar i vårt sjøforsvar. Då me gjekk inn for prototypen, var tidsaspektet at produksjonen skulle settast i gang i 1998, altså for to år sidan, så det er Arbeidarpartiet og Høgre her som held seg så nokolunde til den opphavlege tempoplanen. Me forserer ingenting. Det er dei andre som vil trenere. Me hadde helst sett at me hadde stått på vedtaket frå i fjor og sett i gang produksjonen no, i og med at testperioden var veldig vellukka. Når Regjeringa treng noko meir tid, vil me støtte det, og støtte at det vert bruka 25 mill. kr for å halde oppe kapasiteten hos produsenten. Eg trur at det vil bli mykje dyrare om me lèt denne gå fløyten og så måtte begynne heilt på nytt ein annan stad seinare. Når det gjeld transportfly, har me gong på gong fått streka under at dette er eit lønsamt prosjekt. For AS Noreg vil det løne seg betre å kjøpe nye fly enn å lappe på dei gamle. Og for Forsvaret er det heilt klårt at det ville vera mykje betre å ha nye fly som fungerer, enn å ha gamle fly som stadig står på bakken til reparasjon. Dette kan me kjøpe utan krav til gjenkjøp. Då har det ikkje noko å seia for temperaturen i norsk økonomi, og då kan ikkje eg sjå anna enn at både AS Noreg og Forsvaret ville vera best tente med å setta dette i gang. Me har kome med eit nøkternt forslag om å greie ut dette, og ber Regjeringa koma tilbake til det. Det er synd at det ser ut til at eit fleirtal i Stortinget ikkje eingong vil ha greie på fakta i saka, og dermed heller ikkje vil gå inn for å få saka utgreidd. No kan sjølvsagt statsråden gjera det likevel, og eg har håp om at han vil gå inn for det som både AS Noreg og Forsvaret openbert vil vera best tente med. Når det gjeld Mauken–Blåtind, må eg berre seia – eg var saksordførar i den saka: Me la enormt stor vekt på omsynet til samane. Eg var fleire ekstraturar oppover på synfaring, nettopp av omsyn til dei. Eg kan ikkje sjå at det var noko som burde ha vore gjort den gongen, som ikkje er gjort, og eg må då berre seia meg lei for at eg synest at det å utsetta det no, er å gje etter for kverulering. Me treng dette feltet, og eg trur det greiaste hadde vore at ein berre hadde sett i gang utan vidare. Eg ser fram til statsrådens svar på spørsmålet frå komiteens leiar, og vonar at me kan få forsikringar om at det ikkje vert unødig utsetting av dette. Elles vil eg berre vise til Høgres merknader i innstillinga.