Jenny Klinge (Senterpartiet), 2016-06-08:
Senterpartiet har ein visjon om eit ope og trygt samfunn som er bygd på tillit mellom medmenneske, og der personvernet speler ei viktig rolle. Dette er bakgrunnen for at Senterpartiet var sterkt imot datalagringsdirektivet. Det er likevel klart at Stortinget må leggje til rette for både eit ope samfunn og eit trygt samfunn. Vi må prøve å gjere fornuftige avvegingar mellom omsynet til personvernet og den juridiske og praktiske moglegheita politiet får til å hindre alvorleg kriminalitet og til å etterforske kriminelle handlingar. Overvaking og kontroll må kvile på ei etisk og prinsipiell tilnærming, og vi må sørgje for at metodane politiet får tilgang til, er minst mogleg inngripande overfor innbyggjarane. Senterpartiet meiner det må setjast klare grenser for kor langt offentlege styresmakter og andre kan gå i retning av innsyn eller kontroll med den enkelte sine gjeremål. Senterpartiet kan derfor ikkje godta lovforslaget frå regjeringa i den heilskapen som stortingsfleirtalet i dag kjem til å gå inn for. Hadde vi fått fleirtal for dei framlegga vi står saman med Arbeidarpartiet om, i tillegg til det vi sjølv er opptekne av om å behalde domstolskontroll på postbeslag, kunne vi ha støtta resten av lovproposisjonen, men den pakken fleirtalet stemmer gjennom i dag, er etter vår meining å gå altfor langt på kostnad av personvernet. Det er ingen tvil om at regjeringa har måtta gjere vanskelege avvegingar når dei skulle prøve å balansere mellom dei nemnde omsyna. Vi står i dag overfor problem som ikkje eksisterte få år tilbake. Teknologien utviklar seg, kryptering blir stadig oftare teke i bruk, og som ei følgje av dette har ikkje politiet same moglegheit som før til å få tilgang til visse typar informasjon. Samtidig har politiet eit ansvar for å beskytte oss, og innbyggjarane forventar at politiet skal bidra til at vi har eit tryggast mogleg samfunn. Viss mange kjenner seg utrygge, kan det føre til meir kriminalitet. Vi må derfor stadig vurdere korleis vi skal tilpasse politimetodane til dagens samfunn og dei moderne kommunikasjonsmidla som blir brukte. Vi må ruste politiet og PST på ein slik måte at dei kan gjere jobben sin utan at vi må betale for mykje i form av innskrenkingar i personvernet, ytringsfridomen og privatlivet. Som sagt har regjeringa stått overfor ei vanskeleg avveging. Eg meiner likevel at regjeringa har gått for langt i sin iver etter å gje politiet og PST desse verkemidla. Eg vil òg understreke at det er eit komplisert lovforslag som er kome frå regjeringa, både teknisk og juridisk. Dette er eit så viktig forslag at Stortinget nok burde hatt lengre tid på å behandle saka. Eg vil peike på at statsråden sjølv ikkje var heilt sikker på om fjernsynsovervaking skulle utvidast til å gjelde lyd, slik det eksplisitt vart skrive i forslaget. Først meinte han at dette allereie var gjeldande rett og ikkje noka utviding, deretter meinte han at ei slik utviding aldri var intensjonen. Eg er glad for at det no er klargjort at kameraovervaking berre vil gjelde bilde, ikkje lyd. Eg registrerer òg at justiskomiteen sine medlemer frå regjeringspartia og Kristeleg Folkeparti på side 20 i innstillinga meiner at det etter forslaget vil vere mogleg å gjere innbrot i privat bustad for å installere utstyr for dataavlesing. Dei meiner tilsynelatande det motsette på side 17–18 når dei drøftar forholdet til Grunnlova. I fleirtalsmerknaden som regjeringspartia og Kristeleg Folkeparti står bak på side 17–18, står det: «Hvorvidt Grunnloven § 102 står i veien for bruk av slike tvangsmidler, er uansett bare aktuelt ved romavlytting og ransaking med utsatt underretning i privat bolig. Hva gjelder dataavlesning vil ikke dette ha noen problematiske sider til Grunnlovens bestemmelse om husinkvisisjon, siden det ikke er snakk om å gjøre fysiske innbrudd i private hjem for å installere dataavlesningsutstyr.» Men i komitémerknaden på side 20, som dei same partia er med på, står det altså: «Komiteen registrerer at departementet også foreslår at politiet skal ha tillatelse til å gjøre fysisk innbrudd for å plassere og fjerne utstyr som er nødvendig for å gjennomføre dataavlesningen.» Dette gjeld som sagt eit komplisert lovforslag, og eg har forstått det på justisministeren som at han meiner at det regjeringspartia og Kristeleg Folkeparti står bak av merknader til dette, ikkje er i motstrid til kvarandre. § 17 d andre ledd siste setning bruker tydeleg omgrepet «ved dataavlesing å gjøre innbrudd i noens private hjem». Kvifor bruke dette omgrepet om ein samtidig ønskjer å hevde at dette ikkje er eit innbrot i privatheimar? Då gjer ein det eigentleg berre vanskelegare for seg sjølv. Heile komiteen viser til at proposisjonen legg opp til at politiet skal kunne gjere fysisk innbrot for å plassere og fjerne utstyr i samband med dataavlesing. Eg ber justisministeren om at han i løpet av debatten kan klargjere dette temaet. I utgangspunktet var vi i Senterpartiet villige til å utvide moglegheitene politiet har til å gjere samfunnet tryggare, men ein viktig føresetnad for oss var at viktige omsyn skulle bli varetekne. Dette gjeld m.a. omsynet til personvernet og samtidig også kjeldevernet, som pressa er oppteken av. Dei aller fleste av desse framlegga ser dessverre ut til å falle. Sjølv om forslaget frå regjeringa er moderert no etter behandlinga i komiteen, vil forslaget slik det ligg no, kunne føre til urimelege negative konsekvensar for personvernet og rettssikkerheita. Som ei følgje av dette kan eg som nemnt tidlegare ikkje stemme for heilskapen i forslaget frå regjeringa. Senterpartiet nektar for det første å fire på krava til domstolskontroll. Det er domstolane som skal avgjere om vilkåra for politiovervaking er til stades. Her kan vi ikkje velje lettvinte løysingar eller ha blind tru på at det aldri kan skje misbruk. Senterpartiet er oppteke av at vi skal ha ei fri presse, og legg òg stor vekt på omsynet til kjeldevernet. Eg skulle gjerne sett at dette fekk ei grundigare og meir inngåande behandling i lovproposisjonen til regjeringa. Vi treng å vite på kva måte forslaget vil ha konsekvensar for kjeldevernet, og vi treng å få innført tiltak som kan bøte på eventuelle ulemper. Metodekontrollutvalet ønskte ikkje at dataavlesing skulle brukast som sjølvstendig metode, men at dette skulle vere eit viktig verktøy for å gjere det mogleg å bruke kommunikasjonsavlytting. I regjeringa sitt forslag introduserer dei dataavlesing som eit nytt, sjølvstendig, skjult tvangsmiddel. Dataavlesing er ein svært inngripande metode. Det er m.a. stor risiko for å fange opp informasjon om uskyldige tredjepartar. Senterpartiet er ikkje imot metoden, men er veldig oppteke av å regulere metoden rett. Det vart føreslått ein altfor låg terskel for å bruke denne metoden. Det kan vi i Senterpartiet ikkje gå med på, og eg er glad for at regjeringspartia og Kristeleg Folkeparti til ein viss grad ser ut til å meine det same. Eg meiner det må førast nødvendig tilsyn med metodebruken til politiet, og statistikk over bruken må vere tilgjengeleg for offentlegheita. Berre slik kan vi følgje med på utviklinga og lære om kor effektive desse verkemidla er, slik at vi i neste omgang kan gjere nødvendige justeringar. For at samfunnet skal ha høg tillit til politiet framover òg, er det viktig at det er openheit om denne metodebruken. Lovforslaget frå regjeringa vil innebere at det blir samla inn vesentleg meir overskotsinformasjon enn det blir gjort i dag. Dette var det ikkje teke høgd for i lovforslaget. Heldigvis var dette noko alle medlemene i komiteen meinte var viktig, og i komiteens innstilling til Stortinget inngår det at regjeringa skal ta ein gjennomgang av reglane for bruk, oppbevaring og sletting av overskotsinformasjon. Summert opp: Senterpartiet har tydeleg vist at vi set personvernet og kjeldevernet høgt, samtidig som vi har vore konstruktive for å gje politiet viktige verkemiddel i kampen mot kriminalitet og terror. Nokre viktige endringar har justiskomiteen klart å bli einige om, men det er altfor få til at Senterpartiet kan stille seg bak lovproposisjonen vi behandlar no. Forslaga Arbeidarpartiet og Senterpartiet står saman om, har Arbeidarpartiet allereie fremja. Noko eg vil nemne i tillegg, er at Senterpartiet vil stemme imot å oppheve særføresegnene for postbeslag som gjeld straffeprosesslova § 211 og § 212.