Magnhild Meltveit Kleppa (Senterpartiet), 2004-06-17:
Desentralisering og folkestyre er eit nødvendig fundament for ei positiv utvikling i samfunnet. Når makt blir flytta frå lokalt til sentralt nivå, frå folkestyre til byråkratistyre og frå samfunnstenking til marknadstenking, kan ein få fleire dårlege løysingar og større folkeleg avmakt. Det er heilt klart grunn til uro over dei totale verknadene av Bondevik II si politiske linje. Auka sentralisering og auka forskjellar i samfunnet er resultata så langt. Senterpartiet vil ha ein snuoperasjon, både i økonomisk politikk og i maktfordeling i samfunnet. Senterpartiet meiner at samla vekst i kommunesektoren sine inntekter skal vera inntil 7 milliardar kr i 2005, dvs. 4,5 milliardar kr meir enn Regjeringa sitt forslag. Veksten i dei frie inntektene skal vera om lag 3,7 milliardar kr, av desse er 700 mill. kr kompensasjon for sviktande skatteinntekter i 2003. Inntektene utover Regjeringa sitt opplegg skal fordelast etter ordinær fordelingsnøkkel. Regjeringa opererer med usikre tal når det gjeld kostnadene knytte til fleire av dei statlege reformene som er vedtekne, m.a. barnehagereforma, introduksjonsprogrammet og toppfinansieringa av brukarar med spesielle behov. Senterpartiet legg fullfinansiering til grunn. Kommunesektoren sin økonomiske situasjon er kraftig forverra under Bondevik II. Dette heng saman med både høge pensjonskostnader og ein dramatisk svikt i skatteinntektene, og ikkje minst Regjeringa si nedprioritering av fellesløysingar til fordel for store skattelettar. Lat meg minna om følgjande: Underbalansen i kommunesektoren er på om lag 5,5 milliardar kr. Den driftsrelaterte gjelda er på om lag 13 milliardar kr. Kvar fjerde kommune står på ROBEK-lista, dei er under administrasjon av fylkesmannen. Netto driftsresultat vart i 2003 rekna til 0,5 pst., 0,1 pst. lågare enn i 2002. Netto driftsresultat skulle ha vore 3 pst. - det akkumulerte underskotet i kommunesektoren har auka kvart år under Bondevik II. Skattesvikten var i 2003 3,2 milliardar kr. Skatteanslaget for 2004 er no nedskrive med 1,2 milliardar kr. Regjeringa sitt opplegg for 2005 dekkjer på langt nær utgiftsauken for demografiske kostnader eller folkeauke, langt mindre gir det rom for betring av underbalansen i kommunesektoren. Det er i kommunane folk bur! Ein god skule og ei meir verdig omsorg krev eit anna og betra økonomisk armslag for kommunane. Regjeringa har ved fleire høve kamuflert den grunnleggjande debatten om kva økonomisk nivå vi skal ha på kommunesektoren, med ulike forslag som dei kallar styrking av lokaldemokratiet. Det skjer òg i proposisjonen i år, både ved forslag om innlemming av tilskot som går til nokre få kommunar, og ved Regjeringa sitt forslag om tilbakeføring av selskapsskatten til kommunane. Regjeringa må ikkje lykkast med å flytta fokus frå kommunane sine totale økonomiske rammer til ein "liksom-diskusjon" om korleis kommunane skal sikra seg eigne inntekter gjennom skattesystemet. Det er eit stort paradoks at den same regjeringa som har sett ned eit eige inntektssystemutval som skal leggja fram innstilling neste år, i mellomtida sjølv fremmer forslag til omfattande endringar nettopp i inntektssystemet. Kommunesektoren må sikrast nødvendig fridom til å kunna tilpassa tilbodet til lokale forhold. Dei folkevalde organa på lokalt og regionalt nivå må sikrast legitimitet til å representera innbyggjarane i sitt område, og også autoritet til å fatta avgjersler til beste for lokalsamfunna. Det avteiknar seg eit klart politisk alternativ til Høgre si nedpining av kommunane. Senterpartiet, Arbeidarpartiet og SV står saman om ei heilt annan prioritering av gode lokale velferdstilbod enn det Regjeringa legg opp til: ein betydeleg auke i kommunesektoren sine frie inntekter fullfinansiering av statlege reformer ein fleirårig opptrappingsplan for å retta opp den økonomiske ubalansen ei meir forpliktande konsultasjonsordning mellom Regjeringa og KS privatisering og konkurranseutsetjing er ikkje eit eigna verkemiddel for modernisering av offentleg sektor avvising av Regjeringa sin modell for tilbakeføring av selskapsskatten oppretthalding av vertskommunetilskotet, som går til 333 kommunar full og varig kompensasjon for meirkostnadene for kommunar som har store meirutgifter fordi dei har overteke ansvaret for skyss av helsepersonell 55 mill. kr til Sør-Trøndelag fylkeskommune til kapitalkostnader knytte til RiT 2000 ei orientering om nynorskbruk i skular og kommunar i kommuneproposisjonen for 2006 ei open haldning til endra kommunegrenser basert på frivilligheit og lokale initiativ Regjeringa sitt forslag til kommuneøkonomi for 2005 er ei kynisk nedvurdering av eit godt skule- og omsorgstilbod der folk bur. Opplegget stadfestar Regjeringa sitt hovudmål: å halda fram med nedbygging av offentleg sektor. Då blir det ikkje så mykje meir midlar, korkje til nødvendig opprusting av kommunal bygningsmasse eller til forsterka innsats for funksjonshemma eller rusmiddelmisbrukarar. Ein rå utskrivingspraksis på sjukehusa gjer at nye grupper fortrengjer omsorgstrengande i kommunane. Regjeringa sin kamp mot fattigdom kan bli eit slag i lufta dersom kommunane må kutta i talet på stillingar som må til for å følgja opp dei som har det vanskelegast. Sjukefråveret i kommunal sektor er på rekordhøge 9 pst. Dette talet rommar både enorme menneskelege kostnader for dei tilsette i kommunane og ein like stor samfunnskostnad i form av sjukepengar. Regjeringa sitt opplegg for 2005 inneber at endå meir arbeid skal gjerast med færre hender. Det kan innebera ytterlegare auke i sjukefråveret. Regjeringa fremmer forslag om å føra ein del av selskapsskatten attende til kommunane. Forslaget inneber ein reduksjon av kommunane si personskatteinntekt på ca. 5 milliardar kr. Desse midlane blir førte attende til kommunane etter andre fordelingsprinsipp. Den reelle omfordelinga kommunane imellom er på om lag 800 mill. kr. Senterpartiet meiner kommunane skal ha større kontroll enn i dag over eigne skatteinntekter. Vi fremmer i dag forslag om ei utgreiing om akkurat det. Men vi kan ikkje gå inn for eit opplegg for selskapsskatt som utelukkande er ei omfordeling frå dei 350 kommunane som taper på ordninga, til 80 vinnarar. Regjeringa sitt opplegg inneber at kommunane samla sett ikkje får auka inntekter, og at dei økonomiske skilnadene kommunane imellom aukar. Inntektssystemet skal fyrst og fremst fungera slik at alle kommunar skal ha det same høvet til å tilby kommunale tenester. Dei endringane Regjeringa føreslår i selskapsskatt og inntektsutjamning, vil forsterka verknadene av ujamn næringsstruktur og lønnsskilnader mellom landsdelane. Kommunalministeren har ved fleire høve trua med tvang for å få til det ho kallar ein robust kommunestruktur. Det er lite konstruktivt å drøfta endra grenser utan å sjå på dei oppgåvene kommunane er sette til å løysa. Hovudpoenget er korleis ein kan få til ein god skule og ei verdig omsorg der folk bur. Det er mangel på midlar og ikkje kommunegrensene som er hinderet for ei god utvikling i mange kommunar. Ynsket om eit minimumstal på innbyggjarar i kommunane er meiningslaust, ikkje minst grunna geografiske tilhøve. Det er faktisk slik at 21 av 23 kommunar i Hedmark er større enn Oslo. Det same er samtlege kommunar i Finnmark. Dei 26 kommunane i Sogn og Fjordane er i snitt tre gonger så store som kommunane i Akershus, mens Akershus-kommunane i snitt har fem gonger så mange innbyggjarar som kommunane i Sogn og Fjordane. Regjeringa bruker også mangel på arbeidskraft i framtida som eit argument for kommunesamanslåing. 41 pst. av dei som jobbar i kommunesektoren, er deltidstilsette. Talet har auka frå 32 til 41 pst. på to år. Mange ynskjer å arbeida meir, ein fantastisk ubrukt arbeidskraftreserve, som i hovudsak ikkje blir utnytta, fordi kommunane ikkje får tilført midlar i tråd med dei oppgåvene dei skal løysa. Ei målretta satsing på interkommunale samarbeidsløysingar er naudsynt for å løysa dei utfordringane mange kommunar no har. Senterpartiet og SV fremmer fleire forslag i denne innstillinga for å styrkja nettopp interkommunalt samarbeid. I fjor vedtok eit flerital etter initiativ frå Senterpartiet ein nasjonal offensiv for IKT-basert tenesteutvikling. Eg ber statsråden gjera greie for status så langt. Til slutt: Avtalen mellom Framstegspartiet, Høgre og Kristeleg Folkeparti er trist lesnad. Framstegspartiet kunne i lag med Arbeidarpartiet, SV og Senterpartiet sikra fleirtal for tilbakesending av selskapsskatten, for å halda fram med vertskommunetilskotet og for statleg fullfinansiering av transport av helsepersonell i Austevoll og andre kystkommunar. Men då hadde også kommunane fått meir midlar til neste år. Det ser ut til å vera hovudsaka for Framstegspartiet denne gongen - Regjeringa si ramme skal haldast. Det skal skapast usikkerheit om selskapsskatten. Kristeleg Folkeparti teier klokeleg stilt. Dei haustar jo ikkje akkurat jubel ute for dette opplegget. Men ved ikkje å stå på for auka rammer er det nettopp dei som blir hovudansvarlege. Eg håper at presset utanfrå snart blir så stort at Kristeleg Folkeparti seier frå i høve til dette forkastelege Høgre-opplegget. Så vil eg til slutt ta opp forslag nr. 14.