Reidar Sandal (Arbeiderpartiet), 2003-04-10:
Eg har meldt ein interpellasjon til kommunal- og regionalministeren om ei utfordring som turistkommunane slit med. Det er altså slik at ressursane til helse- og omsorgshjelp normalt er for knappe i kommunane våre. Situasjonen blir klart forverra i turistkommunane når dei same ressursane skal fordelast ikkje berre på eigne innbyggjarar, men også på personar som mellombels held til i kommunane. Problema som vi her snakkar om, finst mange stader. Eg har høyrt folkevalde i mange kommunar argumentere sakleg og sterkt for at det må finnast ein veg ut av det uføret som turistkommunane er oppe i. Som eksempel nemner eg: Gol, Tjøme, Trysil, Kragerø og Hvaler. Felles for desse kommunane er at folketalet blir mangedobla i turistsesongen. Utfordringane for helse- og sosialomsorga blir tilsvarande forsterka. Men lista stansar ikkje med desse. Mange andre kommunar i ulike delar av landet møter same kvardagen som dei folkevalde i dei fem nemnde kommunane har teke opp. Lov om helsetenester og lov om sosiale tenester gir sterke pålegg til kommunane. Dei har faktisk plikt til å gi helsehjelp til innbyggjarane i kommunen. Den same plikta har ein også overfor personar som mellombels oppheld seg i ein kommune. Det er altså her vi finn grunnlaget for den kommunale plikta, og det er i dei nemnde dokumenta fastbuande og turistar finn rettane sine til helse- og omsorgshjelp. Vi kan derfor slå fast at pliktene for kommunane er sterke. Handlingsrommet er lite. Omfanget av det problemet som no blir debattert, er veksande. Etterspørselen veks. Det ytrar seg på følgjande måte: Hotella er dei seinare åra blitt langt meir bevisste på å leggje forholda betre til rette for funksjonshemma enn det som har vore tilfellet tidlegare. Hotellkapasiteten er auka vesentleg i mange av områda. Marknadsføringa er forsterka som ein konsekvens av dette. Den kommunale omsorgstenesta merkar at behovet for tenester for tilreisande er i klar vekst, særleg der hotellkapasiteten er styrkt. Personar som bur på hytter eller i feriehus, spør i stadig større grad etter heimesjukepleie og helsetenester. Talet på potensielle brukarar er stort. I Tjøme kommune f.eks. er det ca. 4 500 fastbuande. I sommarmånadene aukar folketalet til 20 000–30 000 innbyggjarar. I Hvaler kommune er situasjonen endå meir krevjande. Det er 3 600 innbyggjarar i kommunen. I feriemånadene veks folketalet til 30 000. Talet på innbyggjarar blir altså meir enn åttedobla. Når vi i tillegg veit at Hvaler kommune har folket fordelt på mange øyar utan fastlandssamband, blir utfordringane endå meir krevjande enn om innbyggjarane var plasserte i nokre få senter. Dette fører til at kommunen må syte for spesialtransport til fritidsbustadene for det personellet som skal yte helse- eller omsorgshjelp til turistane. Mange hytter og feriehus har fått høg standard. Det gjer det enklare enn før å bli buande over lengre tid i turistkommunen. Ferietida blir utvida for mange. I 2002 var det på Hvaler fleire mottakarar av pleie- og omsorgstenester som oppheldt seg i feriebustadene sine frå tidleg i mai til langt ut på hausten. Tendensen er den same også andre stader. I Gol kommune er utviklinga heilt parallell med den utviklinga vi kjenner frå Hvaler. Ein stor del av hyttene ligg langt frå kommunesentra. Når personar som oppheld seg i hyttene, skal motta helse- og omsorgstenester, går det mykje tid til reise for dei kommunalt tilsette. Frå Gol blir det rapportert om reisetid på inntil 45 minutt kvar veg. I den seinare tida har nokre kommunar møtt ei ny utfordring som er ressurskrevjande. Pensjonistar blir i stadig større grad buande på hyttene sine. Dermed har behovet meldt seg for terminalpleie, dvs. pleie ved avslutning av livet. Det er ingen original observasjon at økonomien i kommunane er dårleg. Det finst talrike og sterke rapportar om det. Kommunenes Sentralforbund har nyleg slått fast at økonomien i kommunane i 2003 er verre enn det han har vore nokon gong i etterkrigstida. Kvardagen i turistkommunane er nok ikkje lysare enn det vi finn elles i landet. Eg er kjend med at fleire av dei kommunane som eg har vist til tidlegare i innlegget mitt, har ein svært dårleg økonomi. Ressursane strekkjer knapt nok til for å stette dei helse- og omsorgsbehova som dei fastbuande har. I helgane er personelldekninga minimal. Samtidig er etterspørselen frå turistane størst i helgane og i feriane. Økonomien tillèt lite bruk av vikarar og overtid. I Tjøme kommune blir det signalisert at ein må seie opp personell i pleie- og omsorgssektoren. På grunn av sviktande økonomi må kommunen gjere det sjølv om bemanninga allereie er låg. I tillegg kjem dei problema som følgjer med store og ikkje planlagde utgifter til tenester som turistane gjer krav på. Utgiftene på dette feltet er til dels sterkt stigande i enkelte kommunar. Kommunane slit med å skaffe kvalifisert personell som kan ta på seg dei oppgåvene som følgjer med helse- og omsorgsbehovet til turistane. Dette behovet er klart sterkast i ei tid med lite personell på grunn av ferieavvikling. Det blir i mange tilfelle meldt om at det fører til slitasje på dei tilsette. Problema er veksande. Helsearbeidarar peiker på faglege og etiske problem som dei står overfor. Det gjeld samansette helse- og omsorgsbehov. Isolert sett er dette positive utfordringar, uttalar ein tilsett i helsesektoren i ein kommune. Men med manglande ressursar blir prioriteringa svært vanskeleg. Det springande punktet blir gjerne: Skal kommunen prioritere tilreisande framfor fastbuande i kommunen? Etter gjeldande lovverk skal det ikkje vere mogleg å velje bort behovet som ei av gruppene har. Kvardagen i turistkommunane gjer det nødvendig å gå på akkord med idealet, blir det sagt frå leiinga og dei tilsette i kommunal helse- og omsorgsteneste. Ein tenesteleiar i ein av dei største turistkommunane uttrykkjer det slik: «Tilreisende er bevisste og ressurssterke med tanke på hvilke rettigheter de har, og hva de kan kreve. Vi ønsker å bidra til at de som oppholder seg i kommunen, har et kvalitativt godt omsorgstilbud.» Mangel på ressursar gjer dette umogleg. Det blir konflikt mellom brukargrupper. I fleire av kommunane som har mangedobling av folketalet i ferietida, er det mangel på kvalifiserte sjukepleiarar. I Gol kommune f.eks. er det offentleg godkjende sjukepleiarar i berre halvparten av sjukepleiarstillingane. Dette fører til vesentlege vanskar med å skaffe den kompetansen som er nødvendig for å løyse dei samansette utfordringane som finst innanfor helse- og omsorgstenestene. Denne interpellasjonen viser at vi har å gjere med eit problem som turistkommunane ikkje greier å løyse åleine. Kommunane blir pålagde oppgåver som dei må finne løysingar på. Vi har å gjere med tenester til personar som mellombels oppheld seg i kommunen. Dei tilreisande har rett til å få utført tenestene i turistkommunane. Dette fører til store økonomiske utgifter for dei aktuelle kommunane, utgifter som i stor grad går ut over tilbodet som dei same kommunane skal gi til sine eigne innbyggjarar. Spørsmålet mitt til kommunal- og regionalministeren blir derfor: Kva vil statsråden gjere for å rette opp dette misforholdet?