Olav Akselsen (Arbeiderpartiet), 2001-11-27:
Finansminister Foss var tydeleg ikkje heilt nøgd då han presenterte budsjettforslaget frå Regjeringa. Han unnskylda seg med at det hadde vore lite tid til å endra på det framlagde budsjettet frå arbeidarpartiregjeringa. Statsministeren har sagt noko liknande i eit avisinnlegg. Tidlegare år har Høgre i sine alternative budsjett hatt for vane å flytta på rundt 20 milliardar kr. I fjor skrytte dåverande parlamentariske leiar i Kristeleg Folkeparti, Kjell Magne Bondevik, uhemma av at han hadde fått til tidenes største endring i framlagt budsjett. Endringane i fjor var på omtrent 20 milliardar kr. Då var han altså i opposisjon. I år, med heile regjeringsapparatet i ryggen, har det vore vanskelegare å føreta omprioriteringar, og Regjeringa nøyer seg difor med å flytta på i overkant av 4 milliardar kr. Personleg er eg sjølvsagt glad for at endringane ikkje blei større. Arbeidarpartiets budsjett var eit godt budsjett med satsing på barn og unge, fleire og billegare barnehagar, opprusting av skulebygg, meir til helse og lågare skatt på arbeid – så jo færre endringar, jo betre. Litt meir bekymra blir eg når eg ser på endringane som er gjorde, ikkje minst når både statsministeren og finansministeren slår fast at dette berre er begynnelsen. Endringane som er gjorde, viser kva veg Regjeringa ønskjer å gå, heiter det. Om så er tilfellet, er det all grunn til å gratulera Høgre, for det kan ikkje vera tvil om at det er dette partiet som har fått stemplet sitt på dei endringane som er gjorde. Rett nok finst det nokre små påplussingar òg på område som skal vera viktige for dei andre regjeringspartia, men desse påplussingane fungerer vel meir som alibi, eller fikenblad, enn som reelle prioriteringar. Dei vesentlege endringane som er gjorde, er som henta frå Høgre sitt partiprogram. Skattelette går til dei som har mest frå før. Dei hundre med høgst inntekt får 1,5 mill. kr i skattelette, medan dei med låge inntekter får lite eller ingenting og må ta til takke med auka utgifter til medisinar og skulebøker. Regjeringa føretar ei total omlegging av næringspolitikken. Skattelette synest å vera einaste gyldige resept frå Regjeringa. Viktige ordningar som i vår hadde brei oppslutning på Stortinget, blir raserte fordi Venstre og Kristeleg Folkeparti har skifta side. Forkortinga av «SND» synest å ha fått ei ny meining. Samarbeidsregjeringa nedprioriterer distrikta. Bedrifter, gründerar og lokalsamfunn landet rundt er i opprør på grunn av Bondevik-regjeringa sine kutt i Statens nærings- og distriktsutviklingsfond, SND. SND har vore eit av dei viktigaste næringspolitiske verkemiddel det siste tiåret. Tusenvis av bedrifter og titusenvis av arbeidsplassar har blitt oppretta og trygga på grunn av ordningane til SND. I juni blei stortingsmeldinga om SND behandla her i huset. Ei uavhengig vurdering av SND viser at det er gjort ein god jobb, at SND har verka etter føresetnadene, og at ein har oppnådd gode resultat. Difor peika eit breitt fleirtal på Stortinget, inkludert Kristeleg Folkeparti og Venstre, på verdien av det arbeidet SND gjer, og slo fast at løyvingane til SND skulle halda fram omtrent på dagens nivå. Kristeleg Folkeparti og Venstre, saman med tidlegare sentrumskamerat Senterpartiet, sa i ein merknad: «Disse medlemmer vil også legge til rette for et bredt register av offentlig støtte- og utviklingstiltak og gjøre risikokapital mer tilgjengelig for små og mellomstore bedrifter. I dette viktige arbeidet står SND helt sentralt.» Men det var då og ikkje no. Mindre enn eit halvt år seinare har Kristeleg Folkeparti og Venstre nemleg ofra store delar av distrikts- og næringspolitikken sin for å kunna regjera saman med Høgre. Det Regjeringa no føreslår, er nemleg å gjennomføra det som Høgre og til dels Framstegspartiet gjekk inn for i vår, den gongen til sterke protestar frå Kristeleg Folkeparti og Venstre. Ei så radikal nedskjering som det Regjeringa no føreslår, får svært alvorlege konsekvensar for næringslivet, særleg i Distrikts-Noreg. SND spelar ei viktig rolle for å hjelpa fram gründerar og småbedrifter i ein vanskeleg oppstartingsfase, men òg alt etablerte bedrifter nyttar seg av SND sine ordningar. Sjølv innan vekstnæringar kan det vera behov for fødselshjelp. Havbruksnæringa og IT-industrien er mellom dei som reagerer sterkast på dei nye kuttforslaga. Kutta kjem på verst tenkjeleg tidspunkt. Terrorhandlingane den 11. september forsterka nedgangen i den internasjonale økonomien. Marknaden for mange norske eksportvarer går ned, og Regjeringa har sjølv varsla auka arbeidsløyse. Næringslivet slit, og etterspørselen etter risikokapital er større enn på lenge. Samtidig har den private kapitalmarknaden tørka inn. Utryggleiken er stor her heime og internasjonalt. Kutt i statlege støtteordningar og risikokapital er difor eit heilt feil signal no. Reaksjonane i næringslivet og i distrikta har ikkje late venta på seg. Distrikta er i opprør. Lågare skatt er vel og bra for dei som får det, men faktum er at svært mange av dei som nyttar seg av SND sine ordningar, ikkje betalar skatt i det heile. Særleg gjeld dette nyetablerte bedrifter og småbedrifter i ein tidleg utviklingsfase. I praksis slår denne politikken ut til fordel for byar og for store bedrifter. Omlegginga av næringspolitikken fører til overføring av pengar frå distrikta til sentrale strok, frå småbedrifter i oppstartingsfasen til store veletablerte konsern, og ikkje minst til eigarane av desse. Regjeringa har f.eks. prioritert å fjerna utbytteskatten. Halvparten av den skatteletten på 1,3 milliardar kr som dette gjev, hamnar i Oslo-området, og resten hamnar stort sett i dei andre store byane våre. I desse dagar flaumar det over med negative meldingar om kva kutta vil føra til i praksis. Inn-bunken i næringskomiteen har blitt nærast uoverkommeleg på grunn av protestskriv og fortvila meldingar frå dei som blir ramma av kutta. Også lokalpolitikarar land og strand rundt protesterer, og det er blitt tatt til orde for ein distriktsopposisjon internt i Kristeleg Folkeparti – forståeleg nok all den tid desse kutta strir med Kristeleg Folkeparti sitt program. Føreseielege rammevilkår har vore eit honnørord for noverande regjeringsparti og har vore brukt flittig dei siste åra. Kutta i SND gjev vel alt anna enn ein føreseieleg situasjon. At Regjeringa også føreslår å fjerna refusjonsordninga for utanriksferjene, gjev vel heller ikkje ein særleg føreseieleg situasjon. Tvert imot må vel det vera eit av dei klaraste løftebrota så langt i denne perioden. For eit år sia gjekk eit samla storting inn for å gje Statkraft ein føreseieleg utbyttepolitikk ved at ein skulle ta 50 pst. av overskotet. Eit år etterpå føreslår regjeringspartia at ein skal ta 80-90 pst. av overskotet. Så lenge varte den føreseielege situasjonen. I tillegg til kutt i SND føreslår Regjeringa eit kutt på 300 mill. kr i landbruket – landbruket veit me som kjent finst hovudsakleg i distrikta. Regjeringa fjernar fraktutjamningstilskotet, og tilskotet til kommunale næringsfond blir òg fjerna, noko som vil redusera kommunane si moglegheit til å driva næringsutvikling lokalt. Alt i alt er vel dette eit av dei mest distriktsfiendtlege budsjetta på svært lang tid. At ei Høgre-dominert regjering fremmar eit slikt forslag, er vel kanskje ikkje så merkeleg, då me alle veit at dette er ein politikk som Høgre har kjempa for i mange år. At Kristeleg Folkeparti derimot har gått med på desse endringane, er vanskelegare å fatta. Partiet har i alle fall ofra store delar av sin distrikts- og næringspolitikk, men det er vel kanskje den betalinga ein må gje for å få statsministeren. Éin ting er i alle fall sikkert: Så langt er det Høgre som har fått politikken.