Jon Lilletun (Kristelig Folkeparti), 2001-03-05:
Utgangspunktet for debatten i dag er kugalskap og BSE. Men det som har skjedd dei siste dagane, har gjort fleire av forslaga som er fremja med bakgrunn i debatten om kugalskap, enda meir aktuelle i høve til andre sjukdomar. Forslaget om eit mellombels importforbod for storfe er allereie delvis sett ut i livet i og med importforbodet frå Storbritannia og sidan Belgia. Med tanke på kor enormt smittsam denne sjukdomen er, er faren for at sjukdomen skal spreie seg til andre land, stor. Landbruksministeren peika i si utgreiing den 13. februar på at dei tiltaka vi set i verk, må ta omsyn til dei internasjonale forpliktingane vi har teke på oss. Men han sa òg at desse internasjonale forpliktingane ikkje skal vere til hinder for at helsa til folk og dyr vert sett i fyrste rekkje. Internasjonal handel med dyr og mat skal vere trygg for folk og for dyr. Kristeleg Folkeparti deler den oppfatninga, men så langt har vi skilt lag med omsyn til kva tiltak vi meiner det er grunnlag for å setje i verk. Eg vonar likevel at Arbeidarpartiet i dag vil slutte seg til eit mellombels importforbod. Sjølve sjukdomen kugalskap og korleis det så langt er påvist at den kan overførast til nye dyr, har landbruksministeren gjort grundig greie for i si utgreiing. Eg skal difor ikkje bruke mykje tid på dette, men eg vil understreke eit punkt i det han sa. Sjølv ikkje etter den varmehandsaminga vi har i Noreg i dag, har vi nokon garanti for at alt smittestoff vert inaktivert. Difor er det svært gledeleg at vi allereie har eit forbod mot bruk av kjøtbeinmjøl i fôr for dyr som er ein del av matproduksjonen. Vi meinte det var tilstrekkelege grunnar til å innføre eit mellombels forbod mot import av levande storfe med bakgrunn i faren for spreiing av kugalskap. Vi legg til grunn eit føre var-prinsipp. Vi kan ikkje vere for forsiktige. Det har den siste vekas utvikling, sjølv om det er innanfor ein annan sjukdomsart, fått fram på ein uhyggeleg måte. Forslaget om eit mellombels forbod mot import av levande storfe er no vorte langt meir aktuelt enn det var då det vart fremja. Den som les avisene og ser på nyhendesendingane, kan ikkje unngå å sjå korleis det står til med landbruket i landa rundt oss. Kugalskap har vorte påvist i ei rekkje land. Heldigvis var alarmen som gjekk i Sverige, falsk. Medan debatten om kugalskapen og naudsynte tiltak var i gang, kom utbrotet av munn- og klauvsjuke i England. Denne sjukdomen er uhyre smittsam og kan lett verte overført til Noreg om vi ikkje set i verk dei naudsynte tiltaka. Eg er difor glad for at ministeren har teke denne nye utfordringa på alvor og sett i verk viktige tiltak. Importforbodet for kjøt- og meieriprodukt frå England, og sidan Belgia, kom raskt, slik det var naudsynt at det gjorde. Samstundes vil eg stille spørsmål om vi ikkje allereie no burde hatt eit breiare forbod, for dette skjer fort, og den dagen Nord-Jylland har eit tilfelle, kan det faktisk vere seint på dagen for Noreg. Difor er mi utfordring til statsråden at han, med det alvoret han har vist til no, òg utvidar området meir enn han har gjort så langt. Difor vil eg gjenta: Vi kan ikkje vere tilstrekkeleg føre var. Vi kan ikkje vere for forsiktige. Eg er lei meg for at nettopp spørsmålet om importforbod køyrer seg fast så tidleg, på eit tidleg stadium. Statsråden peika tidleg i debatten på at alt importert kjøt og kjøt frå alle importerte dyr vert kontrollert, i motsetnad til kjøt frå norske dyr. No får vi snart kontroll av kjøt frå alle norske dyr. Eg skal gje statsråden rett i at det i dag ikkje er mogleg å gje nokon garanti, sjølv om det, slik statsråden uttrykte seg innleiingsvis, høyrdest ut som det var tryggare med importert kjøt som var kontrollert, enn norsk kjøt. Det kan ikkje vere tilfellet, men der har statsråden korrigert seg på ein god måte. Likevel vil eg be statsråden tenkje seg om ein gong til. Då vonar eg at statsråden kan sjå på spørsmålet om importforbod frå ein litt annan synsvinkel enn det han har gjort fram til no. I ein debatt onsdag sa statsråden at han ikkje kan innføre importforbod utan at faglege råd slår fast at det har nokon effekt for norsk dyrehelse. Eg vil be statsråden leite etter desse råda, leite etter eit grunnlag for å innføre eit mellombels importforbod i staden for å peike på dei juridiske argumenta om kvifor vi ikkje kan innføre importforbod utan fagleg grunnlag. Komiteen har arbeidd svært seriøst med denne saka. Vi har hatt to separate høyringar, ei fagleg og ei i forhold til det faglege og forbrukarinteressene. Det inntrykket ein sit att med etter dei høyringane, er at det også skal brukast skjønn i dette. Det skjønnet har i dette tilfellet så langt ført til at statsråden har bestemt seg for ikkje å innføre eit mellombels forbod. Men det som kom ut av desse høyringane, var at råda som kom der, heilt klart var i overkant for eit mellombels importforbod. Etter mitt syn er det slik at statsråden her har valt ei forsiktig linje og brukar skjønnet til å seie nei i staden for å følgje dei råda som seier ja. Same om ein meiner risikoen er stor eller liten for at vi skal få BSE til Noreg med dei tiltaka som allereie er sette i verk, kan ingen seie imot at vi er sikrare på å unngå kugalskap med eit importforbod enn utan. Eg vil gjenta: Vi er sikrare med eit forbod enn utan, sjølv med dei kontrolltiltaka vi har fått utgreidd her tidlegare i dag. Eit viktig moment med tanke på å innføre eit forbod mot import av levande dyr er at det ikkje er mogleg å teste levande dyr. Testen kan ikkje gjennomførast før dyret vert slakta, og då kan smittestoffa ha vore i landet i fleire år. Kjøtet vil verte omsett i Noreg som norsk kjøt trass i at dyret er importert. Rett nok vert kjøtet frå importerte dyr i dag underlagt særskild kontroll, men feil kan skje. Eit anna viktig moment er uvissa om inkubasjonstida. Vi veit ikkje kor lenge eit dyr kan vere smitteberar før sjukdomen slår ut. Veterinærinstituttet har nemnt at det kan dreie seg om ei inkubasjonstid på opp mot ti år, samstundes som sjukdomen òg kan slå ut etter berre 20 månader. Testmetodane er heller ikkje 100 pst. sikre. Statsråden har altså lagt vekt på at vi ikkje kan innføre importforbod utan at det ligg føre faglege råd. Eg meiner at råda ligg føre, men at statsråden så langt har brukt skjønnet i forsiktig retning. Så til ei anna sak. Eg er glad for at ein samrøystes komite peikar på kor viktig det er at forbrukaren får tilgang på informasjon om produkta han vert tilbydd. Det er gledeleg at ein samla komite ynskjer å utvide opphavsmerkinga som skal innførast for storfe, til å gjelde andre kjøtslag. Eg vil gje uttrykk for glede over at det no òg for restaurantar må sikrast tilfredsstillande merkeordning og kontroll. Mykje kjøt som er smugla inn til landet, vert omsett på restaurantar. Difor treng vi eit system som gjev kundane informasjon og legg til rette for at opphavet til kjøtet kan kontrollerast. Eg vil, midt oppi det andre alvorlege som vi diskuterer i dag, be om at statsråden kommenterer dette, at han har merka seg komiteens utsegn, og at eit slikt arbeid vil verte sett i gang raskt i forhold til merkinga. Til slutt: Frå EUs vitenskapskomite og i salen i dag har ein framhalde Noreg som unik når det gjeld arveeigenskapane og den statusen vi har for dyrehelse her i landet. Eg tykkjer at det må vere viktig for heile Europa at vi beheld den statusen. Difor synest eg at det verkar oppkonstruert at Europa skulle reagere så frykteleg negativt om vi set i gang ganske radikale tiltak for å behalde den statusen vi har i dag. Både sal av sæd, sal av eventuelt òg livdyr og andre typar sal frå Noreg ville kunne vere ein viktig base for at Europa kan få friskt fe frå det landet som faktisk er sett på som det landet som det er minst risiko knytt til. Den delen synest eg at fleirtalet heilt overser. Difor: Mi utfordring til fleirtalet er: Våg å vere litt meir radikale. Det vil framtida og framtidas generasjonar tene på. Så berre ei klargjering: Vi kjem til å stø framlegget til Karin Andersen som ligg på bordet i dag.