Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2012-11-29:
I denne saka blir det fremma mange forslag, som til saman utgjer det som forslagsstillarane omtalar som «en total gjennomgang av styringen med sykehussektoren». Mange av forslaga har gode intensjonar og er viktige, men dei fleste forslaga er likevel, slik eg ser det, enten varetatt i eksisterande eller ventande planar, meldingar eller budsjett, eller det er reell politisk ueinigheit om dei. Eg sluttar meg til statsråden sine vurderingar i sitt svarbrev til komiteen og støttar at forslaga blir lagde ved protokollen. Eg kan heller ikkje gå inn på alle forslaga i dette innlegget – til det er det for lite tid. Men eg vil omtala spesielt nokre få tema som eg meiner er veldig viktige. Forslagsstillarane er bekymra for ein praksis i helseføretaka som kan føra med seg ein fryktkultur blant helsepersonell, som i sin tur fører med seg auka risiko for uheldige hendingar. Dette er eit signal som vi skal ta på alvor. Eg er bekymra for akkurat dette fordi eg har merka meg mange eksempel på og fått mange tilbakemeldingar om varierande og uheldig praksis på dette feltet i nokre føretak. Det er derfor prisverdig at statsråden er så tydeleg på at det er blitt presisert i føretaksmøta med dei regionale helseføretaka at dei tilsette har rett til å komma med kritikk, også i det offentlege rom. Eit sant demokrati føreset ei opplyst offentlegheit. Fagfolka sine bidrag til ordskiftet gir avgjerande folkeopplysning. I Grunnlova § 100 står det: «Frimodige Ytringer om Statsstyrelsen og hvilkensomhelst anden Gjenstand ere Enhver tilladte.» Og vidare: «Det paaligger Statens Myndigheder at lægge Forholdene til Rette for en aaben og oplyst offentlig Samtale.» Vi som folkevalde er altså forplikta til å sørgja for ytringsfridom for befolkninga og lytta til ulike synspunkt. Kloke politiske val blir gjorde av folkevalde i ein open kommunikasjon med fagfolk som veit kvar skoen trykkjer. Mangel på ein openheitskultur kan gå ut over pasienttryggleik og nødvendige forbetringar. Leiarane har ansvar for å sørgja for ein sunn grenseoppgang mellom lojalitetsplikt og ytringsfridom. Innanfor den yrkespålagde teieplikta skal ein ikkje berre gjera det klart at helsearbeidarar kan uttala seg i det offentlege rom, vi er faktisk grunnlovsforplikta til å leggja aktivt til rette for at det kan skje. I Grunnlova står det at berre «særlig tungtveiende Hensyn» kan tala for å avgrensa ytringsfridommen for nokon. Eg meiner at når helseføretaka viser til kommunikasjonsstrategiar, etiske retningslinjer og eit lojalitetsomgrep som dei sjølve har definert, er ikkje dette særleg tungtvegande omsyn i ein ytringsfridomssamanheng. Ei doktoravhandling av Hogne Sataøen viser at talet på kommunikasjonstilsette i norske sjukehus er dobla med føretaksmodellen, og at nesten alle kommunikasjonsdirektørane sit i føretaksleiinga. Føretaka er opptekne av omdømmet og omdømmebygginga si, naturleg nok. Ifølgje doktoravhandlinga gir akkurat det mindre rom for ei opplyst offentlegheit, med større konsentrasjon av makt til helsebyråkratiet. Men befolkninga fortener å bli opplyst av eit breitt spekter av dei det kjem ved, og ikkje berre gjennom kommunikasjonsstrategien til leiinga. Vi må arbeida aktivt for å hindra ein helsepolitisk debatt med pålagd teieplikt, for dette går i siste instans ut over dei som helsestellet er til for, nemleg pasientane. Sidan helseføretaksmodellen blei innført, har det skjedd mykje positivt i spesialisthelsetenesta. Mange fleire får behandling, og sektoren er styrkt økonomisk. Men det er òg eit faktum at det er ei politisk ueinigheit om føretaksmodellen. I motsetning til forslagsstillarane, som no kritiserer dagens organisering av spesialisthelsetenesta, var Senterpartiet imot ei innføring av denne organiseringa. Vi er einige med opposisjonen når det gjeld forslaget om ein nasjonal sjukehusplan, men trass i alt var det den raud-grøne regjeringa som fremma den aller første nasjonale helseplanen, som vi i 2010 utvida til ein nasjonal helse- og omsorgsplan, der spesialisthelsetenesta blei omtalt i eit eige kapittel, og der minstekrav til funksjonar i eit lokalsjukehus for første gong blei presiserte. Denne planen kan ved neste rullering bli endå meir politisk styrande, slik at det blir tydeleggjort kva rolle og ansvar Stortinget har. Å ha ei stadleg leiing på kvart sjukehus er eit anna eksempel på tiltak som vil kunna forbetra organiseringa av spesialisthelsetenesta. Det kan skje anten i ein føretaksmodell eller utanfor.