Jon Lilletun (Kristelig Folkeparti), 2000-02-08:
Faget kristendomskunnskap med religions- og livssynsorientering er eit sentralt fag i skulen, og meininga er at det skal femne alle elevane utan omsyn til etnisitet og livssyn. Det er rett at faget har vorte møtt med noko skepsis. Ikkje minst difor vil eg understreke at både evalueringa og vidareutviklinga av faget er viktig for meg. I interpellasjonen tek representanten Grete Knudsen opp to spesielle forhold ved KRL-faget. Det første går på korleis KRL-faget er behandla i høve til evalueringa av Reform 97. Det andre går på knutepunktfunksjonen for faget. I desse samanhengane er det viktig å vere klar over dette: Oppdraget med å gjennomføre evalueringa av Reform 97 er gjeve Noregs forskingsråd, i tråd med Stortinget sitt uttrykte ønske. Knutepunktfunksjonane for dei ulike faga bestemmer departementet. Eg vil kommentere begge forholda i mitt svar, og startar med evalueringa av KRL-faget. Både departementet og Stortinget ynskte ei uavhengig og forskingsbasert evaluering av Reform 97. Departementet gav difor i 1998 Noregs forskingsråd i oppdrag å gjennomføre nettopp det. Forskingsrådet organiserte arbeidet med evalueringa som eit eige forskingsprogram. Det vart oppnemnt eit programstyre med eit fleirtal av forskarar, inkludert ein utanlandsk forskar. I tillegg er brukarane representerte med ein frå lærarorganisasjonane, ein frå foreldra, ein frå Kommunenes Sentralforbund og ein representant frå departementet. Det er òg tilsett ein forskingsleiar. Formålet med programmet er å kartleggje endringar og utvikling som gjev bakgrunn for vidare planlegging, justering og oppfølging av grunnskulesektoren å vurdere om dei ulike løysingane som er valde, er eigna til å realisere mål som er sette å peike på sterke og veike sider og utilsikta positive og negative verknader å få fram forslag til forbetringspunkt og tiltak knytte til desse Stortinget bad – jf. Innst. S. nr. 103 for 1995-96 – om ei særskild evaluering av KRL-faget etter tre år. For heile Reform 97 skal det sjølvsagt gå over heile reformperioden. I oppdragsbrevet frå departementet til Forskingsrådet vart dette særskilt peikt på, og Forskingsrådet følgde det opp i utlysinga. KRL-faget vert evaluert både i ei eiga evaluering og som del av den felles evalueringa av Reform 97. Den særskilde evalueringa av KRL-faget vert avslutta hausten 2000. I utlysinga av prosjektmidlar til den særskilde evalueringa av KRL-faget skreiv Forskingsrådet at evalueringa skal avklare korleis opplæringa i faget har vore gjennomført, korleis fritaksreglane for faget har vorte praktiserte, og kva vilkår foreldra har fått for å handheve foreldreretten innanfor dette faget. Invitasjonen gjekk, som ein ser, til dei områda som har vore mest framme i den offentlege debatten. Invitasjonen gjekk til høgskular og universitet, med frist 15. april 1999. Det kom inn ni søknader, fem av søknadene var frå statlege høgskular. Mange av dei miljøa som var inviterte, søkte ikkje. Grunnane til dette kan vere fleire: kort søknadsfrist kort prosjektperiode manglande kompetanse eller interesse for evalueringar av dette slaget Ut frå faglege vurderingar fann programstyret, som eg før har sitert korleis var samansett, at søknadene frå Norsk Lærerakademi, Høgskulen i Volda og Diakonhjemmets forskningsinstitutt – Diaforsk – var dei beste. Dei to sistnemnde vart bedne om å lage eit felles prosjekt med utgangspunkt i søknadene. På denne bakgrunnen vart det starta eit prosjekt ved Norsk Lærerakademi og eit samarbeidsprosjekt mellom Diaforsk og Høgskulen i Volda. Som del av den generelle evalueringa av reforma har også andre miljø, m.a. Høgskulen i Hedmark, fått godkjent prosjekt med relevans for evalueringa av KRL-faget. Desse prosjekta har nettopp starta, og det er for tidleg å seie meir om dei no. I det følgjande vil eg, ut frå dei opplysningane eg har fått, gje ei kort og samla utgreiing om arbeidet til Norsk Lærerakademi og Diaforsk/Høgskulen i Volda så langt. Begge miljøa opplyser at dei i sitt arbeid har lagt stor vekt på å få inn informasjon om KRL-faget frå foreldre, elevar og lærarar. Informantane er valde ut på ein slik måte at personar med ulike livssyn skal få høve til å svare. Spesiell vekt er lagt på å få informasjon frå foreldre som er knytte til ulike trus- og livssynssamfunn, og foreldre som representerer ulike minoritetar. Forskarane opplyser at dei har vore i kontakt med Samarbeidsrådet for tros- og livssynssamfunn, og at dei planlegg møte med m.a. Det Mosaiske Trossamfund, Human-Etisk Forbund og Islamsk Råd Norge. Som tidlegare nemnt, har departementet lagt til rette for ei forskingsbasert evaluering av Reform 97, og har gjeve oppdraget til Noregs forskingsråd. Dette er i tråd med Stortinget sitt ynske. Det er dette eg no har teke konsekvensen av. Det er for meg heilt uaktuelt å overprøve dei vedtaka som er gjorde av det programstyret Forskingsrådet har oppnemnt. Det ville ha vore eit brot på føresetnadene om uavhengig evaluering, og det ville også ha vore galt i høve til det Stortinget ynskte. Eg finn det her rett å nemne at Samarbeidsrådet for tros- og livssynssamfunn i eit brev til Forskingsrådet, og med kopi til meg, har gjeve uttrykk for at valet av institusjonar kan oppfattast som eit uheldig signal, ikkje minst i høve til diskusjonen om retten til heilt eller delvis fritak. Men dei dreg ikkje i tvil dei vurderingar Forskingsrådet har gjeve av dei aktuelle instansane. Dei ynskjer heller ikkje at departementet skal overprøve dei vurderingar og avgjerder Forskingsrådet står for. Men dei understrekar kor viktig det er at trus- og livssynssamfunna vert høyrde i evalueringa. Ut frå dette kjenner eg meg trygg på at Forskingsrådet har handtert evalueringa av Reform 97 på ein god måte. Når det gjeld knutepunktfunksjonen for KRL-faget, kan eg opplyse dette: Ei arbeidsgruppe fekk i 1996 i oppdrag av departementet å kartleggje kompetanse og fordeling av eksisterande spesialitetar og å gje tilråding om tildeling av knutepunktfunksjonar innanfor lærarutdanninga. Når det galdt kristendomskunnskap, uttalte arbeidsgruppa at trass i relativt stort volum i faget i lærar- utdanninga var det faglege nivået i utdanningane, sett under eitt, relativt lågt, og gruppa viste til at få høgskular hadde tilbod om meir enn eit halvt års fordjuping i faget. Arbeidsgruppa fann at det var Høgskulen i Agder som hadde størst både breidd og fagleg kompetanse i kristendomskunnskap, og tilrådde at Høgskulen i Agder vart tildelt knutepunktfunksjonen for kristendomskunnskap med livssyn. Departementet følgde ikkje opp denne tilrådinga frå 1996, m.a. av di skulefaget både i grunnskulen og i lærarutdanninga var under omforming. Då dei statlege høgskulane fekk tildelt knutepunktfunksjonar i 1995 og 1998, var dei private høgskulane ikkje med i vurderinga. Mange av desse hadde søkt om knutepunktfunksjon, og Stortinget hadde gjeve klare signal om at også dei private høgskulane måtte kunne få tildelt knutepunktfunksjon etter søknad. I 1998 vart alle dei private høgskulane som ynskte å ta hand om knutepunktfunksjonen, oppmoda om å sende inn dokumenterte og oppdaterte søknader. Det teologiske Menighetsfakultet søkte om knutepunktfunksjon for tre fag, og det eine av desse var kristendomskunnskap med religions- og livssynsorientering. Departementet si førebels vurdering av søknaden var at det ikkje var aktuelt å gje Det teologiske Menighetsfakultet eineansvar som nasjonal knutepunktinstitusjon for kristendomskunnskap med religions- og livssynsorientering. På den andre sida vurderte departementet det slik at dette fagområdet kunne tene på eit fruktbart fagleg samarbeid mellom to ulike institusjonar. Departementet bad difor Noregsnettrådet om å vurdere ei ordning med delt knutepunktansvar mellom Menighetsfakultetet og Universitetet i Bergen, med utgangspunkt i dei faglege tyngdepunkta i desse institusjonane innanfor respektive kristendomskunnskap og religionsvitskap. Departementet bad Noregsnettrådet ta initiativ til ein prosess der dei to institusjonane saman vurderer grunnlaget for å etablere eit fagleg samarbeid, tek stilling til om dei ynskjer å dele knutepunktansvaret, og i tilfelle vurderer korleis eit delt ansvar kan forvaltast best mogleg. Når denne prosessen, som no er i gang, er gjennomført og Noregsnettrådet har gjeve tilråding i saka, vil departementet ta avgjerd. Tidlegare tildelte knutepunktfunksjonar er no under evaluering av Noregsnettrådet, og departementet vil difor ikkje invitere til nye rundar med søknader før ein har fått ei vurdering av effekten av fagleg knutepunktansvar. Dersom vi kjem til at vi vil halde på og utvide denne ordninga, ser eg ikkje at det er noko i vegen for at ein eller fleire statlege høgskular kan søkje om, og få, knutepunktansvar for KRL-faget i lærarutdanningane, t.d. med vekt på didaktikk. Til oppsummering vil eg seie: Representanten Grete Knudsen har forstått det slik at statsråden har gitt Norsk Lærerakademi ansvaret for evalueringa av KRL-faget. Som nemnt er det Forskingsrådet, og ikkje departementet, som på sjølvstendig grunnlag har vurdert og teke avgjerd om kven som skulle ha oppdrag i samband med evalueringa av Reform 97. Forskingsrådet la avgjerande vekt på kvaliteten på søknadene frå dei ulike institusjonane ved tildelinga av oppdrag. Representanten Grete Knudsen tek vidare opp kvifor eg ikkje vil behandle kristendomskunnskap med religions- og livssynsorientering på lik linje med dei andre faga og gje ansvaret for å vidareutvikle faget til ein eller fleire av dei statlege høgskulane. Om knutepunktfunksjonen for kristendomskunnskap med religions- og livssynsorientering er det, som allereie nemnt, ikkje teke avgjerd. Her er det departementet som avgjer, men avgjerd vil ikkje verte teke før Noregsnettrådet har gjeve tilråding i saka. Min intensjon er at kristendomskunnskap med religions- og livssynsorientering skal behandlast på lik linje med dei andre faga ved tildelinga av knutepunktfunksjon.