Erling Sande (Senterpartiet), 2010-11-30:
No må det vere lov å minne representanten Lødemel om det som både er sagt av fleire av talarane her frå denne talarstolen under denne debatten, og også er innrømt av interpellanten, at denne regjeringa har lyfta dette området i stor monn. Eg skal ikkje gjenta tala, men skal vi ha ein konstruktiv debatt i denne salen, synest eg i alle fall at ein i denne samanhengen kunne anerkjenne det som er følgt opp av denne regjeringa, og som også eit breitt fleirtal i Stortinget har jobba for. Lat meg starte med å gje ros til interpellanten for å lyfte kulturminna opp på dagsordenen til debatt i Stortinget, ikkje berre fordi det er viktig – kulturminne er ei viktig sak – men også fordi det er i kjernen i vårt arbeidsfelt. Vi bruker ikkje altfor mykje tid på det i dei debattane vi har i salen her. Det er ofte andre saker som pregar debattane våre. I denne komiteen har vi ei felles utfordring når det gjeld å lyfte kulturminneområdet til fleire debattar i salen. Vi har eit ansvar for å forvalte kulturminna våre. Dei skal gje komande generasjonar kunnskap og innsikt. Dei er ei unik kjelde til nettopp innsikt, til identitet, til oppleving og til moglegheiter for næringar og næringsutvikling. Det er absolutt eit felt som treng å bli lyfta, og det er flott å sjå korleis det stadig dukkar opp nye diamantar i behaldninga vår. For nokre dagar sidan blei det klart at riksantikvaren anbefalte Kvernsteinsparken i Hyllestad til UNESCO-lista. Vår gode kollega Tor-Arne Strøm viste til dei moderne industriminna våre, som er viktige – Rjukan og Odda. Vi har også Tyssedal, Sauda og andre plassar som representerer ein veldig viktig del av vår kulturhistorie, men industrihistoria er jo langt eldre. Det viser ein jo ved at ein lyftar fram Kvernsteinsparken. Her skal vi 1 300 år tilbake i tid – kanskje til den gryande industrialiseringa, i alle fall til ein eksportindustri av si tid, som viser at vikingane ikkje berre var blodtørstige folk som herja strendene, men som også dreiv handel. Kvernsteinar blei produserte, hogde ut og eksporterte til store delar av Nord-Europa frå denne plassen. Det er eit av veldig mange eksempel, men desse dukkar opp. Dei er ikkje berre flotte opplevingar, men dei er ei kjelde til innsikt og auka kunnskap, som det er viktig at vi tek vare på. Det ligg godt til rette for å ta vare på kulturminna med dei løyvingane som ligg inne. Så kan vi ynskje oss lenger, og det skal vi også gjere. Vi skal alltid debattere moglege endringar i forvaltinga, som gjer dette endå greiare å ta vare på. Frå Senterpartiet si side er vi ikkje allergiske mot nokon av forslaga som her kjem. Dei må sjølvsagt vegast opp mot andre gode framlegg. Statsråden peika på at moms er eit av dei områda som det er vanskeleg å gjere noko med, nettopp fordi det er ein så sentral del av innkrevjinga til fellesskapet. Skatteincentiv er eit anna punkt som er nemnt, og alle desse verkemidla må vi med jamne mellomrom våge å diskutere for å sjå om vi kan nå det vi ynskjer å nå, nemleg å få eit endå større fokus på å ta vare på kulturarven vår. Det er viktig å understreke at det blir gjort eit kjempearbeid. Det blir gjort eit kjempearbeid frå frivillige organisasjonar, enkeltpersonar og lokalsamfunn for å lyfte fram og gjere kulturminna tilgjengelege, og det medvitet om kulturminna er avgjerande viktig for å lykkast med å vareta dei. Dersom vi har eit engasjement for dette i dei lokalsamfunna der ein finn kulturminne, og dersom ein klarer å ha eit engasjement for dette i skuleverket, som ein har mange eksempel på – klasseaktive i å ta vare på kulturminne og liknande – er det svært viktig for auka medvit omkring dette. Så nemner Framstegspartiet det som går på arkeologiske utgravingar. Vi må sjå i auga at det er ei reell utfordring mange plassar. For det fyrste har det næringsmessige verknader. Det som også er eit problem, er at det skaper haldningar til kulturminne som er unødvendig negative, og det er ei felles utfordring som vi må gripe fatt i.