Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2011-12-06:
Vi som bur i Noreg, er privilegerte. Vi har eit godt utvikla helsevesen. Mange tilbod som vi for berre ein generasjon sidan ikkje kunne venta å få, blir i dag oppfatta som sjølvsagde. Vi har høgt kompetente helsearbeidarar både i kommunar og på sjukehus. Nordmenn har òg relativt sett god helse. Vi lever lenge, og helsetilbodet er i verdsklasse. Likevel oppfattar mange at ressursane ikkje strekk til. Pleie- og omsorgstilbodet i kommunane får stadig kritikk, sjølv om vi samanlikna med andre land er heilt i øvre klasse når det gjeld både personellinnsats og institusjonsbygging. Det er stadig krav om nye tilbod og forbetringar i spesialisthelsetenesta. I eit av verdas rikaste land er det kanskje ikkje noko anna å venta. Vi skal ha store forventningar til helsetilbodet vårt, og vi skal krevja at vi ligg i front. Eg trur likevel at vi med tida må ta ein mykje grundigare prioriteringsdebatt innan helsefeltet. Inntil no har debatten vore prega av at helseressursane tilsynelatande ikkje har nokon ende. Den medisinske utviklinga går fort, og det er ikkje lenger teknikken som er avgjerande – heller kanskje etikken. Då må vi ta debatten om kva det offentlege skal ta ansvar for. Vi må ta stilling til om nye helsetilbod er rett prioritering opp mot andre offentlege oppgåver, og om det fører samfunnet og folkehelsa framover. Statsbudsjettet for 2012 markerer med innføringa av Samhandlingsreforma ei viktig omstilling av helsevesenet i Noreg. Dei siste åra har det utvikla seg ein ubalanse mellom den statlege og den kommunale helsetenesta som ikkje har vore til pasientane sitt beste. Spesialisthelsetenesta har prega både helsebudsjett, utdanning, forsking, organisering og finansiering innan helse. Høgspissa fagmiljø har hatt høg prestisje, mens grunnleggjande breiddekompetanse, som tek seg av dei fleste pasientane, og som førebyggjer sjukdomsutvikling, har blitt mindre verdsett. Førebyggjande arbeid har rett og slett blitt nedprioritert. Dessutan har ubalansen i den statlege og kommunale helsetenesta i realiteten oppmuntra til eit overforbruk av spesialisthelsetenester. Fleire hevdar at nettopp dette har bidrege til at vi i dag har helsekøar i Noreg. Helsearbeidet som skjer i kommunane, skal derfor styrkjast. Fastlegar og legevaktlegar har ein viktig portnarfunksjon inn mot spesialisthelsetenesta. Dei siste åra har likevel nye legeårsverk i all hovudsak tilkome spesialisthelsetenesta. No er det kommunehelsetenesta sin tur. Samhandlingsreforma sin intensjon er nettopp å styrkja kommunehelsetenesta. For å byggja opp under denne endringa blir det frå nyttår innførte to nye lovverk og ei omlegging av finansieringa. I fyrste omgang er dei økonomiske ordningane avgrensa til somatiske pasientar, og det betyr at kommunane får økonomisk ansvar for utskrivingsklare pasientar og medfinansieringsansvar for sjukehusinnlegginga. Målet er at det skal bli lønsamt for kommunane å byggja opp eigne tilbod som skal vera eit alternativ til pasientane før innlegging, i staden for innlegging, eller etter innlegging på sjukehus, dersom pasientane der får eit like godt eller betre tilbod som på sjukehusa. Særleg er det gode erfaringar ute med å oppretta tilbod som tek imot pasientar som blir skrivne ut frå sjukehus. Kommunane skal òg i løpet av nokre år få ansvar for å oppretta heildøgns plassar for fyrstehjelp. Desse kan svært gjerne lokaliserast til lokalmedisinske senter. Samhandlingsreforma sin intensjon er å lyfta fram førebyggjande helsearbeid og dei pasientgruppene som har vore sårbare i dagens system. Det gjeld ruspasientar, pasientar med psykiske lidingar, det gjeld eldre og dei med kroniske sjukdomar. Det overordna målet med den raud-grøne helsepolitikken er å kanalisera helsepengane slik at dei ikkje skapar meir sosiale helseskilnader, men yter mest hjelp til dei gruppene som treng det mest. Det finst rapportar som indikerer at det motsette skjer, t.d. at legar brukar mest tid og ressursar på pasientar med høgast utdanning og høgast inntekt, at fritt sjukehusval er ei ordning for dei ressurssterke og dei yngste. Pasientrett og fritt sjukehusval må derfor aldri bli eit mål i seg sjølv. Fokus på rettar og klagemoglegheiter har aldri lyfta fram dei minst ressurssterke gruppene i samfunnet, men favorisert dei andre. Marknadstankegangen i helsevesenet, som særleg Framstegspartiet og Høgre er tilhengarar av, har altså sine tydelege baksider og må ikkje framelskast. Det siste året har det vore stort fokus på pasienttryggleik. Sjølv om vi har eit sterkt og godt utvikla helsetilbod, skjer det urovekkjande mange feil og manglar. Det skjer i kommunane, og det skjer på sjukehusa – både store og små. Vi sviktar ofte på det reint banale. Det gjeld feilmedisinering, det gjeld sjukehusinfeksjonar, og det gjeld dårleg kommunikasjon. Eg registrerer at regjeringa har teke tak i dette. Det er gjort ulike nye tiltak, m.a. er det starta opp ei nasjonal kartlegging av omfanget av pasientskadar, og pasienttryggleikskampanjen «I trygge hender» starta opp i fjor. Eg er svært glad for at regjeringa satsar seriøst på betre pasientbehandling og førebygging av pasientskadar i norsk helsevesen. Ein slår fast at kvalitetsarbeid og pasienttryggleik er eit leiingsansvar. Helsetilbodet blir målt på kvalitet. Kvalitetsarbeid skal få like stort fokus i kommunane og helseføretaksstyra som det økonomistyring har hatt. For å skape god pasienttryggleik er det veldig viktig at helsevesenet opparbeider seg ein læringskultur og har openheit om det som skjer. Det er òg varsla ei eiga stortingsmelding om kvalitet og pasienttryggleik, og eg ser fram til at ein der kjem til å omtala pasienttryggleiksarbeidet breitt. I 2012 blir ei ny folkehelselov innført. Lova er basert på fem grunnprinsipp: Helse i alt vi gjer-prinsippet, føre–var-prinsippet, prinsippet om berekraftig utvikling, prinsippet om utjamning og prinsippet om medverknad. Slik skal folkehelselova gi oss eit nytt fundament for systematisk folkehelsearbeid i Noreg og eit betre grunnlag for samordning mellom departement og på tvers av sektorar. Ansvaret for folkehelsearbeidet blir lagt til kommunane og ikkje berre til helsetenesta. Departementet skal utarbeida ein gjennomføringsplan for lova som skal omfatta økonomiske verkemiddel og tiltak, for å utvikla eit betre kunnskapsgrunnlag for folkehelsearbeidet. Eg tek opp dette fordi eg meiner folkehelselova er ein milepåle i folkehelsearbeidet i Noreg og ein sentral del av helsesatsinga til den raud-grøne regjeringa. 2012 er startåret for den omlegginga av helsepolitikken som det har vore snakka om lenge: Vi skal førebyggja meir for å kunna reparera mindre. Det vil på sikt gi betre liv med mindre sjukdom og helseplager for svært mange. Vi må få fleire til å slutta å røykja. Då får samfunnet ein gevinst på 2–3 mrd. kr i året for kvar prosent som røykjardelen går ned. Sverige ligg 5 prosenteiningar under oss. Vi må redusera førekomst av livsstilssjukdommar som kjem av aukande fysisk inaktivitet, usunt kosthald og rusmisbruk. Vi er sikre på at vi er på rett veg når vi lèt kommunane få eit ansvar for å gi hjelp til dei som manglar kunnskap, og som treng hjelp til å leggja om sine vanar. Vi vil at fastlegar skal skriva ut fleire frisklivsreseptar i staden for medisinreseptar, og at det blir oppretta fleire gode, lokale frisklivstilbod. Vi er utolmodige etter å få gjennomført dei mange gode bidraga frå staten si side som er nok utgreidde: auka løyvingar til gang- og sykkelvegar, avgrensingar i privatbilismen i byane og at sunne matvarer skal bli billigare og usunne dyrare. «Politikk er intet annet enn medisin i stort.» Dette sa sosialmedisinens grunnleggjar Rudolf Virchow for 150 år sidan. Med det meinte han at politikk er å fordela levekår og verdiar – og dermed helseføresetnader – mellom grupper i samfunnet. Den viktigaste helsesatsinga skjer altså ikkje i helsebudsjettet. Når vi gjennom statsbudsjettet elles er med på å fordela levekår, slik som inntekt, arbeid, utdanning, bustad, mat og miljø, fordeler vi òg rammevilkår for helse. Folkehelsa heng altså nært saman med korleis samfunnet er organisert. Eit samfunn med minst mogleg forskjellar gir betre helse i befolkninga. Sosial tryggleik er blant dei mest grunnleggjande føresetnader for god helse og lik fordeling av helse. I dag skal vi debattera helsebudsjettet, og posisjonen og opposisjonen kan vera ueinige om mange forhold. Men det som er det aller mest grunnleggjande, er den delen av helsepolitikken som eg nemnde no på slutten – der er den raud-grøne regjeringa aller mest overlegen og etter mitt syn heilt suveren i forhold til opposisjonen.