Anita Apelthun Sæle (Kristelig Folkeparti), 2002-03-07:
Det Kystpartiet og Steinar Bastesen tek opp i denne saka, er svært viktig. Det er for mange unge – og talet er dessutan aukande – som droppar ut av vidaregåande skule, og som heller ikkje får eller tek imot alternative opplegg i arbeidslivet. For ofte endar dei som unge uføretrygda. Dette er uheldig for samfunnet, det er dyrt for staten og dessutan ein katastrofe for dei unge som ikkje får realisert sine draumar og ynske. Eg er glad for at eit samla storting understrekar at det må vera ei prioritert oppgåve å få ned talet på unge uføretrygda. Men sjølv om Kristeleg Folkeparti og regjeringspartia ser at skulen ikkje i tilstrekkeleg grad tek omsyn til individuelle behov i opplæringa, tør vi påstå at auken i psykiatriske diagnosar som medisinsk årsak til uførepensjonering nok i større grad skuldast stoff- og rusmiddelmisbruk enn manglar ved Reform 94. Partydop – ecstasy o.l. – får konsekvensar som er urovekkjande og må følgjast nøye. Lite kan faktisk vera viktigare enn å førebyggja stoffmisbruk blant unge. Likevel er det eit faktum at moglegheitene for avvik frå hovudmodellen i vidaregåande opplæring er avgrensa i praksis. Stortinget har føresett ein større fleksibilitet enn det som vert tilbydd, og det går ut over skuletrøytt eller teoritrøytt ungdom når dei ikkje vert følgde opp. I 1998–99 bad Stortinget om at ein måtte finna fram til meir fleksible løysingar for unge som avskyr teori, men som kan trivast med ei praktisk opplæring. Vi må akseptera at nokre elevar opplever den ordinære skulen som eit mareritt, og sjølv om dei ikkje har behov for eit spesialpedagogisk opplegg, må det finnast alternative løp for slike. Ofte vil nok behovet for ei teoretisk opplæring koma i etterkant av praktisk tilnærming. Då må moglegheita for ei slik opplæring finnast, sjølv om ein skulle ha passert 20 år. Det må ikkje vera slik at feilval i dei turbulente tenåra skal vera uoppretteleg seinare i livet. Elles var det mange i mi klasse i folkeskulen som avslutta si utdanning utan meir teoretisk påbygging, og dei har alle klart seg utmerkt, så det går an – det gjekk iallfall an. Alle er samde om at barnetrygda ikkje er eigna som verkemiddel for å få skuletrøytt ungdom inn i arbeid eller i alternative løp, sjølv om det er litt rotete framstilt i to forskjellige merknader i innstillinga. Lønstilskot skal sjølvsagt brukast for at unge – no frå 16 år – som kan ha nytte av arbeidsopplæring i bedrift, skal få slik moglegheit, og det står vi også saman om. Kristeleg Folkeparti meiner at det ikkje er formelle hindringar for at ungdom skal få tilgang til arbeid eller eit meir fleksibelt utdanningstilbod. Men at skuleverket og det offentlege elles kan verta meir kreative, meir fleksible og kanskje meir gira på å leggja opp til individuelt tilpassa opplegg, er heilt sikkert. Det er også nødvendig, for det må vera absolutt siste utveg, etter at alle andre tiltak er prøvde, at ein går til det steget å uføretrygda eit ungt menneske. Vi har for lite arbeidskraft i dette landet. Vi treng alle unge for å byggja landet. Alle må merka at det er bruk for deira innsats, også dei som ikkje satsar på høgskuleutdanning eller ei teoretisk tilnærming i livet. Det er trass i alt mykje praktisk arbeid som skal utførast i Noreg også i framtida, arbeid der matematikk eller fysikkunnskapar kanskje ikkje er det mest sentrale.