Haakon Blankenborg (Arbeiderpartiet), 1999-01-28:
Først vil eg få takke utanriksministeren for at han svara positivt på spørsmålet frå Arbeidarpartiet om å gjere greie for Regjeringas politikk i høve til EU gjennom den utgreiinga som vi høyrde for ei tid sidan. Dette bør bli ein debatt om utviklinga i EU utanom dei sakene som følgjer direkte av EØS-avtala. Dei einskilde EØS-sakene har vi høve til å drøfte kvar for seg i andre samanhengar. Heller ikkje utanriksministeren la derfor særleg vekt på dei einskilde EØS-sakene i si orientering. Det er dessutan brei semje om handteringa av EØS-sakene i Stortinget no. Når utanriksministeren streka under at vi må drøfte kvar EØS-regulering for seg og ikkje drive ein teoretisk eksersis med bruken av veto i EØS, dekkjer nok det synet til dei fleste i Stortinget. Det er viktig at eit nesten samstemt storting no gjer EØS-avtala til ein hjørnestein i samarbeidet med EU. Særleg viktig er det når Regjeringa også er samstemt om dette. EØS-avtala femner i hovudsak om den indre marknaden. Avtala sikrar at alle landa i området har dei same europeiske lovene som grunnlag for dei nasjonale lovene. Nesten ingen vil eksperimentere med norske arbeidsplassar i dag ved å setje avtala i fare eller fjerne ho. Trass i at EØS-avtala femner breitt, skjer det store endringar også på område som avtala ikkje dekkjer fullt ut eller ikkje dekkjer i det heile tatt. På enkelte område kan avtala vere relevant utan at ho eigentleg dekkjer vedkomande område. Klare døme på dette er utvidinga av EU og innføringa av ein felles valuta. Vi skal bruke EØS-avtala så langt ho rekk, men også her bør vi vere varsame med å strekkje fellen lenger enn han rekk. Det er ein god leveregel. Der EØS-avtala ikkje gjeld, må vi finne fram til andre former for samarbeid. Eit døme på eit slikt samarbeid er den Schengen-avtala som Stortinget tidlegare har godkjent, med dei endringane som Regjeringa har forhandla fram som følgje av Amsterdam-avtala. Regjeringa har gått god for dette resultatet frå forhandlingane og vil snart leggje det fram for Stortinget. Vi bør vente med eit konkret ordskifte om Schengen til Regjeringa har kome med framlegget sitt. I debatten om Schengen følgde ikkje haldningane stemmemønsteret frå folkerøystinga i 1994. Det same ser vi i andre saker, f.eks. i tilhøvet mellom krona og euroen, og slik bør det vere. Det ville vore merkeleg om standpunkt i alle europasaker berre skulle vere ei framskriving av eit ja eller eit nei i 1994. Det tener Regjeringa til ære at ho ikkje prøver å bere vidare frontane frå 1994. Eg les utgreiinga frå utanriksministeren slik at ein ikkje set grenser for samarbeidet med EU innafor den ramma som folkerøystinga set. Den grensa er medlemskap i EU. Utover det er Regjeringa open for samarbeid på alle område der det er nødvendig eller ønskjeleg. Avtalefesta samarbeid skal vere tufta på mellomstatlege avtaler. Dersom dette er ei rett forståing av haldninga som Regjeringa har, er regjeringspartia og Arbeidarpartiet samde på dette punktet. Vi er naturlegvis også samde med utanriksministeren i at vi treng ei brei mobilisering her i landet for å få fleire med i debatten om samarbeidet med EU og medlemslanda. Vi er vidare samde med Regjeringa når utanriksministeren peikar på følgjande område som særleg aktuelle for samarbeid utanom EØS og Schengen: justis- og politisamarbeidet utviding av EU til nye land utanriks- og tryggingspolitikken samarbeid med Russland, under den nordlege dimensjonen valutaspørsmål i samband med den økonomiske og monetære unionen Vi ser at dette ikkje er nye saker i høve til det som stod på dagsordenen i 1994. Slik sett er det ikkje noko nytt i utviklinga i EU. Det nye er at mykje av det som vi då drøfta som ei mogleg utvikling, no blir omsett til praktisk handling. Dette er i seg sjølv ei viktig endring. Om vi ikkje kunne bli samde om noko anna i dag, ville det likevel vere viktig å bli samde om denne elementære realiteten. Vi må handle ut frå det som skjer, og ikkje ut frå det vi meiner burde ha skjedd. «Vi treng ein strategisk visjon …, men også ein solid porsjon med pragmatisme», sa utanriksminister Fischer til Europaparlamentet den 12. januar, og emnet var utvidinga. Dette er ein god leveregel i mange samanhengar. Regjeringa er pragmatisk. Dei strategiske visjonane er det derimot ofte vanskeleg å oppdage. «Regjeringen legger stor vekt på å utnytte den handefriheten Norge har, politisk og økonomisk», sa utanriksminister Vollebæk. Dette er innlysande. Utfordringa ligg ikkje her. Utfordringa ligg i å sikre handlefridomen for å kunne sikre norske interesser. Utfordringa ligg vidare i å medverke på ein solidarisk måte til forminga av det nye Europa. Handlefridomen må vi skaffe oss gjennom den politikken vi til kvar tid fører. Handlefridomen var ikkje noko vi fekk i 1994. Den største trusselen mot handlefridomen er at vi stadig kjem i tvangssituasjonar i store og avgjerande saker. Regjeringa må derfor medverke til at vi i slike spørsmål ikkje berre blir stilt overfor fullbyrda kjensgjerningar, men også er med på å forme vår eigen dagsorden. Det beste forsvaret for landets interesser og faktisk for resultatet av folkerøystinga i 1994 er såleis ein offensiv politikk, der vi definerer våre mål og aktivt søkjer å oppnå desse også der dei krev aktivt og avtalefesta samarbeid med EU. Det er ikkje nok å stole på halvårlege, korte konsultasjonar på høgt nivå, vi må aktivt definere og fremje våre interesser ved å forme den dagsordenen som gjeld oss. Kampen mot organisert, internasjonal kriminalitet står høgt oppe på dagsordenen hos alle, anten det dreier seg om narkotikahandel, økonomisk kriminalitet, ulovleg innvandring, terrorisme eller miljøkriminalitet. Vi må svare på den aukande kriminaliteten med m.a. eit sterkare internasjonalt samarbeid. EU har tatt fleire steg framover på denne fronten. Politisamarbeidet i Europol er no godkjent i alle land. Rett nok er ikkje samarbeidet ferdig, og slik vil det vere i lang tid framover. Men vi bør ikkje vente til alt er ferdig før vi prøver å få til eit samarbeid. Då vil vi nok ein gong stå framfor ei fullbyrda kjensgjerning der valfridomen kan bli mindre, og vi må erklære det som eit mål at også vi vil delta i kampen mot den internasjonale kriminaliteten. Alle grannelanda våre er med i dette samarbeidet, og det er desse landa vi normalt samarbeider mest med i slike saker. For oss er det ikkje eit spørsmål om medlemskap, men om eit samarbeid. Om vilkåra blir gode nok, må vi avgjere når resultatet av forhandlingane eventuelt er klart. Anne Baastrup frå danske SF sa til Politiken den 22. januar: «Vi var som udgangspunkt imod Europol, men nu mener jeg, at man skal passe på ikke at kvæle Europol i fødselen ved at overdænge det med opgaver.» Mange i Norge var også sterkt kritiske til Europol i 1994, men no er samarbeidet ein realitet i verda omkring oss. Vi treng vel den same pragmatismen som vi her har høyrt uttrykt frå det danske SF. No seier Regjeringa at ho ikkje har noko imot å samarbeide med EU om justis- og politispørsmål, inkludert Europol. Vi måtte forstå statsministeren slik i går, og også at Regjeringa ønskjer å ta initiativ på dette området. Då ventar vi også at Regjeringa klart formulerer dette målet, kjem attende til Stortinget med eit grundigare og meir konkret opplegg for eit slikt samarbeid, og at dette skjer raskt. Vi ser imidlertid alle at det av spesielle grunner må ta nokre veker før justisministeren kan kome attende til Stortinget med ei slik sak. Norge har EU på alle kantar. Nye land i vårt nære område er på veg inn. Det er ein klar føremon også for Norge at stadig fleire kjem med i dette samarbeidet. Dei som ikkje alt er med, er inne i det vi kan kalle eit før-medlemskapsprogram. Vi bør prøve å medverke til at utvidinga av samarbeidet blir så enkelt som råd. Dette vil kunne skape større stabilitet i vårt nærområde, og om søkjarlanda faktisk skal bli med eller ei, må dei avgjere gjennom demokratiske avgjerder. Russland er det einaste landet i vårt nærområde som ikkje er med i EU eller er inne i eit før-medlemskapsprogram. EU er i ferd med å styrkje samarbeidet med Russland gjennom sin nordlege dimensjon. Eit samla og sterkt EU vil kunne gje eit vesentleg bidrag til eit tettare samarbeid mellom Europa og Russland. Kommisjonen nemner m.a. økonomisk utvikling, stabilitet og tryggleik i regionen som eitt mål, minsking av skilnad i levestandard som eit anna, og miljøsaker som eit tredje, og vi må støtte opp om desse målsetjingane og det arbeidet som EU gjer der, gjennom eit partnarskap. Den fransk-britiske erklæringa frå St. Malo i desember symboliserer den nye debatten om eit sterkare europeisk samarbeid innafor utanriks- og tryggingspolitikken, men også i forsvarsspørsmål. Målet om eit tettare europeisk samarbeid innafor NATO er ikkje nytt. Alle på begge sider av Atlanterhavet har støtta opp om dette målet. Det er langt fram, men dei siste månadene har markert eit nytt klima. Landa i EU vil freiste å samordne sine synspunkt, og vil freiste å opptre samla i høve til kriser, slik vi har sett det m.a. i det tidlegare Jugoslavia. Dette gjeld også for det militære området. Vi bør helse ei slik utvikling velkomen og medverke til at samarbeidet går framover. Vi har så langt hatt Vestunionen som vårt ankerfeste i det tryggingspolitiske samarbeidet i Europa, og om det skulle syne seg at EU vil vere ei meir tenleg ramme for eit slikt samarbeid, bør vi stø opp om det. Vi er uansett ikkje medlemmer i nokon av organisasjonane. Vi må sikre oss ei assosiering i samarbeidet med EU, slik vi har hatt det med Vestunionen – eit samarbeid som eg ikkje trur nokon i Stortinget er imot. Våre allierte i EU har sagt frå at dei ønskjer eit slikt samarbeid, og dette er nok eit eksempel på at vi står overfor ein ny realitet som vil forme dagsordenen vår, men også krev at vi aktivt går ut og formulerer måla våre.