Bård Vegar Solhjell (Sosialistisk Venstreparti), 2015-06-18:
Først vil eg takke saksordføraren for eit godt arbeid og komiteen for godt samarbeid i ei sak som har vorte behandla veldig fort, men som har vore veldig viktig. Ho byggjer på ein, etter mitt beste skjøn, god og viktig rapport frå Riksrevisjonen. Det er ein rapport som handlar om ein avgrensa del av beredskapen i Noreg, som fleire talarar har vore inne på. Han handlar om styring og samordning av eit felt, ikkje om det operasjonelle på det feltet, som fleire talarar òg har vore innom, og som vi – i alle fall eg – var klare over før høyringa. Og han behandlar ein avgrensa tidsperiode. Datainnsamlinga vart vel avslutta i november 2014, viss eg ikkje hugsar heilt feil. Men han er like viktig likevel, innanfor ramma av det dei faktisk undersøkjer, og rapporten tek opp spørsmål som det er heilt nødvendig og riktig at nokon andre, utanfor dei som sjølve sit og styrer med det, går etter med jamne mellomrom. I grove trekk meiner eg og SV at Riksrevisjonens kritikk etter høyringa synest å vere rett mot både den førre og den noverande regjeringa i den perioden som rapporten handlar om og tek føre seg. Samtidig fekk høyringa på enkelte punkt fram nyansar i den kritikken. Meininga med høyringar er bl.a. at ein skal få fram nyansar. Høyringa fekk fram at den sitjande regjeringa har gjennomført ei rekkje tiltak for å betre situasjonen – inkludert fleire konkrete svar på kritikk – før denne rapporten vart lagd fram. Det er bra. Men så må eg berre ved dette tilfellet stoppe og seie noko som eg synest enkelte representantar ikkje heilt tek inn over seg: Det at tiltak vert gjennomførte er ikkje einstydande med at tiltak har effekt, og at problemet er løyst. Riksrevisjonens rapport og høyringa kan bl.a. lære oss at det ikkje har mangla på tiltak dei seinare åra på dette området, men rapporten dokumenterer at ikkje alle tiltaka har hatt tilstrekkeleg effekt. Om dei nyare tiltaka har hatt effekt eller ikkje, vil for det første truleg berre ei hending vise, men det kan kanskje ein framtidig rapport frå Riksrevisjonen seie noko om og lære oss noko om. Difor er det òg klokt at komiteen skriv i ein merknad at det bør gjennomførast. Eg vil leggje til at eg synest at fleire av dei sentrale tiltaka framstår som kloke, og mitt inntrykk er at det blant dei tinga som kom opp, var fleire viktige ting som har vorte gjennomførte, sjølv om eg òg sit med eit inntrykk av at det framleis er ei utfordring å prioritere beredskapen systematisk nok og gjennomført nok i Justisdepartementet og i regjeringa, som var ei utfordring å få gjort i den føregåande regjeringsperioden. Eg skal likevel bruke resten av innlegget mitt til å kommentere innstillinga og debatten så langt, som eg synest har vore deprimerande greier, for å seie det akkurat som det er – og då snakkar eg om debatten. Innstillinga synest eg òg tidvis er relativt deprimerande greier, fordi det på nokre sentrale punkt så openbert byggjer på forskjellig verkelegheitsforståing. Eg må på nokre punkt òg seie at eg opplever det som at Høgre og Framstegspartiet i munnlege utsegn og i andre samanhengar seier at dette er ein viktig rapport, og at dei er einige om at alle har bidrege osv., men at når det kjem til merknader, signaliserer dei noko anna. Difor vil eg lese opp nokre merknader på nokre sentrale punkt. Det første gjeld kva slags tiltru og vekt ein tillegg Riksrevisjonens rapport. I innstillinga kan vi lese følgjande frå komiteens fleirtal, Arbeidarpartiet, Kristeleg Folkeparti, Venstre, SV og Miljøpartiet Dei Grøne: «Samordning viser seg å være problematisk på mange samfunnsområder. På beredskapsområdet er samordning avgjørende når en krisesituasjon oppstår. Et av Gjørv-kommisjonens viktigste funn var at det som gikk feil 22. juli 2011 for en stor del handlet om manglende samordning. Om de gode kreftene som ikke fant hverandre. Et annet viktig funn var nettopp manglende evne til å ta lærdom av hendelser og øvelser. På denne bakgrunn mener flertallet det er svært viktig at Riksrevisjonen valgte å undersøke hvorvidt disse manglene var rettet opp snart 4 år etter det største terrorangrepet på norsk jord.» Det står altså Høgre og Framstegspartiet utanfor og skriv i staden: «Komiteens medlemmer fra Høyre og Fremskrittspartiet viser til at de manglene som Riksrevisjonen påpeker, er av mer administrativ karakter. Kritikken går på manglende styring og systemoppfølging og ikke på den operative beredskapen. Disse medlemmer er enige i at det er viktig at overordnede administrative systemer skal fungere, men er i tvil om det er denne typen systemtilsyn som gir best oversikt over den operative tilstanden på samfunnssikkerhets- og beredskapsområdet.» I ein annan merknad frå Arbeidarpartiet, Kristeleg Folkeparti, Senterpartiet, Venstre og SV står det at «en forutsetning for forbedring og læring er at organer som blir gjenstand for kritikk møter kritikken med en åpen og uladet holdning, og en vilje til å erkjenne feil og mangler. De kontrollerte organene bør ta til motmæle der de mener det er saklig grunn til det. Samtidig bør organene være seg bevisst at undersøkelsene kan ha avdekket elementer og svakheter som de ikke selv ser eller er klar over.» Eg må seie at eg stiller med undrande til at Høgre og Framstegspartiet ikkje meiner det som her står, og rett og slett ikkje er med på ein etter mitt syn heilt opplagt merknad. Dette var fortida, og viss vi går vidare, er det òg ein merknad frå Arbeidarpartiet, Kristeleg Folkeparti, Senterpartiet, Venstre, SV og Miljøpartiet Dei Grøne, som er glade for dei grundige undersøkingane som Riksrevisjonen har gjort: «Dette flertallet vil understreke at beredskapsarbeidet er av største viktighet for innbyggernes sikkerhet og trygghet. Grunnet de alvorlige funnene som er gjort, vil dette flertallet oppfordre Riksrevisjonen til å følge feltet tett de kommende årene. Dette flertallet mener Riksrevisjonen bør gjennomføre en tilsvarende forvaltningsrevisjon på beredskapsområdet i løpet av de neste to årene(…) (…) Igjen er Høgre og Framstegspartiet ikkje med på det. Summen av det teiknar for meg eit bilde av to parti som ikkje vil skrive at Riksrevisjonens rapport er viktig, at det var viktig at det vart gjennomført, at læring er viktig, og at nokon må sjå på ein utanfrå. Ein kan ta til motmæle, men vil ikkje det, og ein vil ikkje at det skal følgjast opp etterpå. Kanskje er det hastverk, kanskje er det andre grunnar, men det vert formidla eit inntrykk når ein faktisk ikkje er med på sånne, etter mitt syn, relativt opplagte ting i merknadsform. Det andre eg har reagert på, og som eg synest vert spesielt, er at ein går utruleg langt i at ingenting skjedde før regjeringsskiftet, men alt skjedde etterpå. Det eg trur vi må innsjå, er at ei viss politisering er uunngåeleg i politikken. I denne innstillinga kritiserer f.eks. Arbeidarpartiet og SV tidlegare statsråd Faremo, etter mitt syn ein fortent kritikk, men kritikken frå det noverande fleirtalet er hardare. Og motsett: Mitt parti kritiserer den noverande justisministeren. Det gjer ikkje Høgre og Framstegspartiet i innstillinga. Vel, eg trur det er ein gjennomgåande tendens i politikken at det har vorte sånn. Men det eg finn veldig spesielt i innstillinga, er den omtala som Høgre og Framstegspartiet ikkje kan vere med på meir gjennomgåande. Og då skal eg berre lese to korte merknader: «Komiteens flertall, alle unntatt medlemmene fra Høyre, Fremskrittspartiet og Senterpartiet, konstaterer at arbeidet med å styrke beredskapen naturlig nok og med full styrke startet umiddelbart etter 22. juli 2011. Arbeidet har fortsatt under regjeringen Solberg. Statsråd Anundsen bekreftet under høringen at regjeringen Solberg videreførte arbeidet som var startet under regjeringen Stoltenberg.» Den merknaden er altså Høgre og Framstegspartiet ikkje med på. Vidare står det: «Komiteens flertall, medlemmene fra Arbeiderpartiet, Kristelig Folkeparti, Venstre, Sosialistisk Venstreparti og Miljøpartiet De Grønne, mener det er viktig å understreke at 22. juli etterlot en administrasjon i Justisdepartementet på bar bakke og i stor sorg. Arbeidsforholdene var svært spartanske etter at Justisdepartementet bokstavelig talt var bombet i stykker. Det må derfor utvises stor forståelse for at en forvaltning under slike omstendigheter hadde begrenset kapasitet.» Det er Høgre og Framstegspartiet ikkje med på i merknadsform. Forstå det den som kan. Eg synest dette etterlet eit bilde som er vanskeleg å forstå. Lat meg spørje: Finst det ein merknad her som SV kanskje ikkje burde ha vore med på? Ja, kanskje gjer det det. Eg kan ikkje sjå bort frå det. Kanskje må vi alle saman tenkje oss om. Men eg må seie at viss kontrollkomiteen skal fungere godt, må det vere ei viss evne til å heve seg. Kan det ikkje seiast eitt einaste kritisk ord om ting? Og viss det kjem ein kritisk rapport, skal ein vere der, viss det skal fungere. Det kan sikkert vere ei krevjande øving. Ikkje veit eg om dei som sat for SV, Arbeidarpartiet og Senterpartiet i førre periode, gjorde det godt nok, men det er i alle fall no ein jobb å gjere der. Til debatten her òg: Nokre av innlegga har eg sett spørsmålsteikn ved. Og representanten Raja, som eg set stor pris på, og som eg synest er svært dyktig, var innom eit par ting i sitt innlegg som eg reagerte på. Det eine var at han kritiserte saksordføraren og Arbeidarpartiet for korleis dei plutseleg hadde snudd i kritikken, altså at dei liksom hadde oppdaga at mykje av kritikken no kom mot Arbeidarpartiet og berre snudd. Når det gjeld å snu og bruke forskjellige ord på ulike tidspunkt, har eg berre lyst å stoppe ein liten augneblink opp ved det og kva representanten Raja sa den dagen rapporten vart lagd fram. No siterer eg frå Dagens Næringsliv: «Justisminister Anders Anundsen(Frp) svikter sin viktigste oppgave, å beskytte borgerne. Det er sjokkerende, mener stortingsrepresentant Abid Raja(V) (Frp) (V) Han fortset: «Vi skal ikke skape en fryktsituasjon. Men hvis noe skulle skje, så kan du ikke regne med å få hjelp. Det er det denne rapporten viser. Den avdekker en total svikt i beredskapen. Den har ikke blitt en tøddel bedre etter 22. juli, sier Abid Raja.» Vidare seier han: «Det er sjokkerende. Dette er så alvorlig at jeg vil kreve full høring om saken i kontrollkomiteen. Vi kan ikke leve med dette. Saken viser at Frp, som profilerer seg som lov- og ordenspartiet, står til stryk, sier Raja.» Eg har uttalt meg både den eine og den andre gongen for sterkt. Vis meg den politikaren som ikkje av og til tek litt for hardt i i ein oppheta situasjon, men det som eg kanskje synest er spesielt, er at den same Abid Q. Raja står her, tre veker etter å ha sagt noko sånt, og held eit generaloppgjer med at andre har endra det dei seier. Eg hugsar dei første dagane. Det var fleire som var ute med sterke utsegn. Eg trur faktisk at representanten Kolberg var blant dei som la seg lite grann lågare enn ein del andre. Eg er litt i tvil òg om ein kontrollkomitédebatt er eit eigna forum for nokre av dei oppgjera som var her. Eg har normalt ikkje lagt meg til den vanen å alltid takke saksordføraren i byrjinga av innlegga mine. Eg gjorde det no sidan det vart gjort eit poeng ut av det. Men eg òg må seie at eg synest det var veldig spesielt at ein representant starta sitt innlegg med å seie at han ikkje kunne takke saksordføraren i saka – i alle fall viss det baserer seg på kva han har sagt i media. Eg har ikkje lese dei medieoppslaga. Det kan godt hende at representanten Kolberg uttrykte seg veldig dumt der, men kva med ein samtale om dei tinga? Skal det vere det dominerande temaet i ein stor kontrolldebatt her? For å prøve å summere opp lite grann: For det første: Det er veldig farleg å vere etterpåklok, men eg trur kanskje at mitt og SVs forslag, då vi begynte denne behandlinga – om rask høyring, men å ta seg noko betre tid på sjølve saka – hadde vore klokt, og at det å bruke tid på ei viktig sak kan vere fornuftig. Så det kan vi ta til oss som lærdom. For det andre: Kontroll- og konstitusjonskomiteen har ein overmåte viktig funksjon i det norske demokratiet. På sitt beste har han gjort godt arbeid. I løpet av det året eg har sete der, synest eg det har vore fleire eksempel på saker der ein har gjort svært viktig arbeid – nokre med full einigheit i komiteen, andre med delt komité. Men den har vorte brukt til fornuftige ting. Lat oss gjere eit forsøk på å sjå masse av kontroll- og konstitusjonskomiteen på sitt beste i framtidige innstillingar og debattar. For det tredje: Eg føler vel at vi i framtida kanskje kan klare oss godt utan fri taletid i kontrollkomiteens debattar. Det er ikkje alltid sånn at kvantiteten er det avgjerande for kvaliteten. Då har eg brukt eit kvarter.