Jon Lilletun (Kristelig Folkeparti), 1999-10-06:
Eit grunnleggjande perspektiv i den saka vi diskuterer i dag, handlar om å gje alle som har behov for det, høve til å få ei vidaregåande opplæring som er tilpassa behova til den enkelte. For meg som utdanningsminister er det viktig å fjerne hindringar og stimulere og motivere for aktiv innsats på alle nivå. Vilje til utvikling og tru på eigne evner til endring må gjennomsyre utdanningssystemet. I dette ligg ei grunnfesta overtyding om at den utdanninga vi kan tilby, vil vere til glede og nytte for den enkelte og for samfunnet som heilskap. Eit anna perspektiv er knytt til verdiskapinga i samfunnet vårt. Vi skal leve av dei verdiane vi er i stand til å skape, og sjølv om vi nordmenn har vent oss til å hauste av ein rik natur, må vi erkjenne at framtida blir skapt av kunnskap, kompetanse, innovasjon og entreprenørskap – ikkje berre av gåver frå naturen. Erfaringane viser at om lag 10 pst. av bedriftsmassen blir skifta ut kvart år. Dersom denne utviklinga held fram, vil berre 15 pst. av dagens bedrifter eksistere i 2020. Det inneber at ca. 800 000 i 2020 vil vere sysselsette i bedrifter som i dag ikkje finst. Den vidaregåande opplæringa skal møte utfordringane på ein slik måte at dei som får opplæringa, ikkje berre skal vere i stand til å gå ut i arbeids- og samfunnslivet i dag. Dei skal òg kunne delta aktivt i ei framtid der berre eitt er sikkert, nemleg at ho er forskjellig frå den tida vi står oppe i. Dei erfaringane vi hittil har hausta og evaluert i ein brei prosess med alle involverte partar – i tillegg til den forskingsbaserte evalueringa – viser så langt at Reform 94 var eit riktig grep. Derfor er det ikkje behov for grunnleggjande endringar på det noverande tidspunkt. Men erfaringane viser at det er nødvendig med justeringar og oppmjukingar på visse område. Det er bakgrunnen for dei endringsforslaga eg har lagt fram i meldinga – og som eg registrerer har fått brei tilslutning i Stortinget. Eg vil òg gratulere både saksordføraren og komiteen med eit grundig arbeid som verkeleg viser stor innsikt, framtidstru og framtidsretting av den høgare utdanninga. Eg vil så kort omtale somme av forslaga frå komiteen. Departementet arbeider for fullt med å fylgje opp forslaget frå komiteen om å etablere to nye grunnkurs i 2000, etter at det frå komiteen er presisert at det her er tale om yrkesfaglege studieretningar. Læreplanane vil etter planen vere ferdige før skulestart i 2000. I samsvar med komiteinnstillinga skjer arbeidet i nært samarbeid med partane. Men eg må gjere merksam på at det ikkje vil liggje føre ferdige lærebøker, det blir i liten grad mogleg med etterutdanning, og truleg vil det vere problem med å ha utstyret på plass. Det er òg begynt å kome inn brev frå ein del fylkeskommunar og frå fagområde om at dei meiner at vi skulle brukt lengre tid. Men eg er innstilt på å fylgje opp det Stortinget, embetsverket og partane i arbeidslivet har sagt, og arbeider for fullt med å gjere det på ein best mogleg måte. Når det gjeld forslaget om å definere kompetansenivå for elevar og lærlingar som ikkje siktar mot fag- eller sveinebrev, oppfattar eg det slik at det ikkje skal definerast eitt kompetansenivå under fag- eller sveinebrev. Eg oppfattar det slik at det her er tale om ei individretta ordning, slik at dei som ikkje tek fag eller sveinebrev, skal få godskrive den kompetansen dei har oppnådd, og få bevis for det. Her går arbeidet for fullt i samarbeid med partane. Eit fleirtal i komiteen meiner at hovudmomenta i læreplanane bør kunne fråvikast ut frå pedagogiske vurderingar. Eg er einig i at bruken av hovudmoment ikkje er konsekvent i alle læreplanane. I somme tilfelle er dei faglege hovudmomenta for detaljerte, og eg ser at det trengst ein gjennomgang av og ei opprydding i læreplanverket over tid. Det vil bli gjort m.a. i nært samarbeid med partane. Alle hovudmoment som er metodisk normerande, skal ut, mens berre dei spesifikt faglege blir ståande. I somme tilfelle baserer hovudmomenta seg på spesielle krav og standardar som gjeld for yrkesutøving, t.d. visse typar sertifikat, og dei kan ikkje gjerast valfrie i opplæringa. Det er peikt på at stortingsmeldinga i liten grad omtaler studieretning for allmenne, økonomiske og administrative fag. Det er rett at mykje av vekta er lagd på problemstillingar knytte til yrkesfaga, men det er også dei som vart underkasta dei sterkaste endringane med reforma. Det var der problema var størst og kravet til løysingar tydelegast. Dette inneber ikkje at eg er mindre oppteken av denne studieretninga enn av dei andre. Tvert imot, eg er oppteken av at studieretninga skal ha ein høg fagleg kvalitet. Ho skal gje rom for både dei som har staka ut vegen sin, og dei som enno ikkje har bestemt seg for vidare val av utdanning og yrke. Den store utfordringa er å få skulane til å kome i gang med tiltak som skal gje elevane ei opplæring som er i samsvar med deira evner og behov. Ved å ta initiativ til ei brei satsing på differensiering og tilrettelegging – med m.a. bruk av statlege midlar – ynskjer eg saman med fylkeskommunane å medverke til nødvendige utviklings- og fornyingsprosessar på den enkelte skulen.