Olaf Gjedrem (Kristelig Folkeparti), 2002-04-29:
S aka om Statskog, som me behandlar i dag, handlar først og fremst om moglegheita for styrking av næringsgrunnlaget for enkeltbruk omkring i landet vårt. Eg er glad for at det er eit klart fleirtal i komiteen og her i stortingssalen for dette. Eg er òg glad for at både mindretalet og fleirtalet i komiteen stiller seg opne for sal av mindre skogteigar, sjølv om vi har formulert oss noko ulikt når det gjeld andre sider ved forslaget. Kristeleg Folkeparti har eit balansert syn på statens rolle som skogeigar, forvaltar, grunneigar og serviceorgan. Staten bør uansett halda fram med å eiga store areal, særleg i dei store områda som ligg høgt, og som er viktige for allmenta sin tilgang til jakt, fiske og eit rikt friluftsliv. Elles gjeld friluftsloven generelt både for privat og offentleg eigedom. Det er ikkje det me har oppe til behandling i dag. Me talar om ein svært liten prosent av Statskog SFs areal. Det står dermed slett ikkje om Statskog SFs framtid, eller om arbeidsplassane i Statskog. Mitt engasjement i saka har bakgrunn i fleire tilhøve: Lokale bønder og organisasjonar har bedt meg om hjelp, både i mi ordførartid og som representant her på Stortinget, til å få kjøpt mindre skogteigar som tidlegare har vorte selde vekk frå garden, ofte på grunn av rein naud. For 80–100 år sidan vart mange område selde frå gardane på grunn av økonomiske problem, kan hende av bestefar eller oldefar, og somme ynskjer å kjøpa tilbake desse areala frå Statskog. Her har motstanden vore stor, og her må Statskog, slik eg ser det, vera meir romsleg. Det har vore til dels svært vanskeleg å få ein meiningsfylt og likeverdig dialog med Statskog om desse spørsmåla. I andre delar av landet er det tale om bygselbruk, der småfolk sat som leiglendingar og ynskte å kjøpa garden, med gardsskogen, frå staten. I Rana i Nordland kjøpte f.eks. staten på 1880-talet privat grunn frå godseigar Coldevin, og Stortingets føresetnad for å godkjenna dette kjøpet var at leiglendingane på godset skulle få kjøpa gardane sine. Resultatet for mange av bruka var at berre innmarka og ein liten del av skogen vart selt til leiglendingen, medan ein stor del av gardsskogen vart halden igjen på statens hand og er ennå i dag ein del av Statskog. Resultatet vart at næringsgrunnlaget for desse bruka vart vesentleg redusert, og eg reknar med at alle partia i salen kan slutta seg til at slike stygge mistak bør rettast opp. Det er eit godt prinsipp at forvaltinga av ressursane bør skje mest mogleg lokalt, hos dei dette gjeld, og som kjenner kor skoen trykkjer. Dagens ordning er at to, av og til tre, ulike organ skal forvalta det same arealet – fjellstyret, allmenningsstyret og Statskog. Her ligg det til rette for interessemotsetnader og konfliktar, ofte årelange og utmattande, og gjerne med advokatengasjement. Eg er glad for at heile komiteen ynskjer å gå gjennom moglegheitene for forenkling og samordning av denne forvaltinga. Fleirtalet har bedd departementet vurdera ulike måtar å løysa dette på, f.eks.: ved at ein statsallmenning kan drivast som bygdeallmenningved at ein slår saman fjellstyret og allmenningsstyret til eitt organ, ellerved at einskilde allmenningar vert selde samla til dei som har bruksrett Uansett vil dagens bruksrettar til jakt og fiske liggja fast som hefte, og vil halda fram som i dag. Dette er rettar som allmennta har, og som det ikkje skal rokkast ved. I høyringa har det kome fram synspunkt på at meirverdiavgiftsreglane diskriminerer sal av jakt- og fiskerettar på privat grunn. Sal av fiskekort og jaktkort for villrein og småvilt på innkjøpt statsgrunn er friteke for meirverdiavgift. Fleirtalet i komiteen har lagt til grunn at Regjeringa vil sjå nærare på denne problemstillinga. Mindretalet i komiteen er bekymra for at eit visst nedsal i Statskog vil hindra tilgangen til jakt og fiske. Kristeleg Folkeparti er einig i at slik tilgang er viktig, men me kan ikkje sjå at effekten av eit mindre nedsal av innkjøpt statsgrunn, som er det regjeringspartia går inn for i sine merknader, vil ha særleg stor effekt på dette. Her må me hugsa på at dei fleste private vil leiga ut det same arealet, og i dag har me ein god balanse mellom utleige av jaktrettar frå det offentlege gjennom Statskog og dei mange private utleigarar som leiger ut til jegerar og fiskarar på sin private grunn. Arbeidarpartiet og SV uttaler at staten bør eiga areal ut frå verdiskapingsomsyn. Dette meiner eg det er vanskeleg å forstå, og eg kan ikkje sjå at dette argumentet har særleg tyngde. Etter mi vurdering er det ein større fordel at den som brukar skogen, også eig han, skjøttar han og forvaltar han, slik at skogen kan verta i stadig betre stand. Som representant for Kristeleg Folkeparti trur eg at det er ein fordel at desse skogteigane kjem tilbake på lokale hender, og at den som har eigarinteressa, også får bruks- og forvaltingsansvaret. Det vert dermed ein meir inspirerande situasjon. Eg konstaterer også at rekrutteringa til skogsyrket i dag er vanskeleg, og at søkjarane til denne utdanninga er få. Eg håpar at eit visst nedsal av statens eigedommar kan vera med og vitalisera skogsmiljøet og gjera det meir interessant å ta ei slik fagutdanning i og med at grunneigarar får meir forvaltingsrett og eigedomsrett over større areal. Barskogvern er viktig, og Noreg må gjera sin del for å verna om artsmangfaldet på jorda. Eg har difor forståing for at nedsal må venta i ein del område, og difor ynskjer me ikkje å setja ein bestemt tidsfrist, slik forslaget frå Hedstrøm og Solholm går ut på. Særleg er det viktig å bruka Statskog sine areal i eventuelle makeskifteoppgjer for barskogvern, noko heile komiteen er samd i kan vera konfliktdempande og til stor nytte for den som får verna sine skogareal. Samtidig må eg få seia at det bør vera mogleg å løysa enkeltsaker, særleg når det er snakk om tilbakesal til opphavleg gardsbruk, eller bygselbruk, slik eg har vore inne på. Det er ingen grunn til at det skal gå fleire år her dersom det er klart at det ikkje er aktuelt å bruka den aktuelle teigen i barskogvernet. Eg vil òg nemna Samerettsutvalet sitt arbeid. Det er rett å venta med nedsal i samiske kjerneområde, som i indre delar av Nord-Troms og i det lulesamiske området i Tysfjord. Sal i Finnmark er heilt uaktuelt før den nye finnmarksloven om grunn i Finnmark er behandla i Stortinget. Men når det gjeld innkjøpt statsgrunn, og der det berre er snakk om beiterett for rein, kan det ikkje setjast ein absolutt stopp for sal i påvente av ei utgreiing som kan ta svært mange år. Men ved slikt sal må beiterett for rein og eventuell annan samisk sedvanemessig bruk sjølvsagt liggja som eit hefte på eigedomen, slik at samiske bruksrettar ikkje vert skadelidande. Forslaget frå fleirtalet i komiteen er altså at framlegget vert lagt ved møteboka. Samstundes reknar me med at landbruksministeren om ikkje altfor lang tid vil koma tilbake til Stortinget med ei orientering om saka.