Hans Inge Myrvold (Senterpartiet), 2020-03-05:
Saka som er til handsaming i Stortinget i dag, kjem på bakgrunn av utgreiinga frå statsråden og regjeringa til Stortinget den 5. november 2019. Den mykje omtalte trygdeskandalen, eller Nav-skandalen, var eit faktum. Heilt frå saka vart kjend i media, har dette vore ei enorm belastning i relasjonen mellom statsmaktene og alle personane som har vore fanga i dette infernoet, eit inferno der brannen framleis ikkje er sløkt. Kontroll- og konstitusjonskomiteen fekk saka til handsaming den 7. november. Komiteen har arbeidd intensivt og godt med å få tilstrekkeleg oversikt i saka. Dette resulterte bl.a. i høyring over to dagar i januar med fleire relevante partar i saka. Saksordføraren har gjeve oss det heile og fulle biletet av dette gjennom sitt innlegg i debatten her i dag. Frå høyringa i januar og fram til no har det vore mange vendingar i saka. Skjebnen til regjeringa vart brått endra. I løpet av få dagar vart det konstitusjonelle ansvaret overført frå statsråd til statsråd. Parallelt med komiteen si handsaming av utgreiinga har regjeringa heile vegen signalisert at eit granskingsutval skal gjennomgå alle forhold og koma til offentlegheita med ei forklaring på kvifor denne situasjonen kunne oppstå. I går vart me gjennom media gjorde kjende med at saka har dimensjoner ved seg som strekkjer seg attende til før 2012. Sjølve kjernen i saka kan faktisk strekkja seg så langt tilbake som til ratifikasjonen av EØS-avtalen i Stortinget. Allereie her har Stortinget indirekte vore klar over at EØS-retten grip inn i dei nasjonale lovene og går føre om det er motstrid mellom dei ulike regelsetta. Men dette endrar på ingen måte det store biletet. Nav-skandalen, eller trygdeskandalen, har påført ei rekkje personar store, negative konsekvensar. Og eg vil nytta anledninga frå talarstolen her i dag til å orsaka alle dei negative påkjenningane som enkeltmenneske og familiar har opplevd. Det er uverdig, slik det ser ut no, at mange har vore feilaktig domfelte og ikkje minst ettergått av staten for tilbakebetaling av stønader i ein allereie sårbar livssituasjon. I denne saka står Senterpartiet bak tilrådinga om at regjeringa si handsaming av måten Nav har praktisert EU si trygdeforordning 883/2004 på, bør sjåast på som sterkt kritikkverdig. I innstillinga skriv me at alle dei tre statsmaktene – både storting, regjering og rettsapparat – har unnlate å ta omsyn til at føresegnene i EØS-retten går føre nasjonalt regelverk. Statsråden har i denne saka kome til Stortinget og orientert om ein alvorleg feil, som kontroll- og konstitusjonskomiteen har handsama gjennom brev og høyring. Statsråd Hauglie møter ikkje lenger i Stortinget på vegner av regjeringa , men regjeringa står likevel til ansvar for handteringa av saka. Den juridiske vurderinga som ligg til grunn for statsråden si tolking av om lovføresegna i folketrygdloven om krav til opphald i Noreg er i strid med EU si trygdeforordning 883/2004, ligg i eit dokument frå Regjeringsadvokaten som kontroll- og konstitusjonskomiteen og Stortinget elles ikkje har fått tilgang til. Sakshandsaminga i denne saka har vore prega av sommel, forvirring og mangel på ansvar og handlekraft i leiinga både i regjering og i direktorat. Det er ikkje omsynet til dei som er avhengige av velferdssystemet vårt, som har vore avgjerande for avgjerder og framdrift i saka. Riksadvokaten, som raskt endra dei feilaktige domfellingane, vart informert for seint og i ei uryddig form. Regjeringa gøymer viktige dokument i saka bak låste dører og syner manglande respekt for Stortinget si rolle som kontrollør. I innstillinga peikar me på dei folkevalde sitt ansvar for å sikra rettane og rettstryggleiken til befolkninga gjennom bruk av tilgjengeleg informasjon til raskast mogleg å retta opp eigne feil framfor å plassera ansvar hos andre. Informasjon som grunnlag for demokratisk innsyn og kontroll er grunnleggjande i det demokratiske systemet vårt. Dette er omsyn som særleg må takast når det vert avdekt alvorlege brot på individet sine rettar og rettstryggleik, slik som i denne saka. Dette er ei sak som krev ei sakshandsaming som attreiser tilliten til Nav, til domstolane og til det politiske miljøet. Ei slik sakshandsaming har me førebels ikkje sett. Frå Senterpartiet si side har me peika på at saka viser at det framover vert særs viktig med ein debatt om korleis Nav fungerer for å følgja opp brukarane sine rettar og plikter som fundament i velferdsstaten. Eitt av dei opphavlege krava til organiseringa i Nav var at det ikkje måtte skapast nye grensesnitt som gjev nye koordineringsbehov og opnar for nye kasteballsituasjonar. Dei det gjeld i denne saka, har vorte kasteballar i eit Nav som ikkje har evna å koordinera si eiga oppfølging av saka. Me påpeikar òg at parti som støttar EØS-avtalen, har undervurdert forholdet til EØS. Forholdet mellom norsk lovgjeving og EØS-rett burde ha vore grundigare drøfta og med større alvor både ved innlemminga av Noreg i sjølve EØS-avtalen og – ikkje minst – ved den einskilde forordninga. Det at EØS-lovgjevinga grip inn i det nasjonale regelverket og går føre dersom det er motstrid mellom dei to regelsetta, har vore kjent sidan 1994. Men me har ikkje teke inn over oss at dette inneber nye og meir komplekse juridiske vurderingar som korkje den norske lovgjevingsmodellen eller dei juridiske miljøa har vorte tilpassa i etterkant av avtalen. Det er liten eller ingen tvil om at Stortinget må ta debatten både om den norske lovgjevingsmodellen og om organiseringa i Nav fungerer føremålstenleg. Som eg sa i debatten i Stortinget den 4. februar, handlar denne saka òg om å gjenreisa tilliten mellom det norske folk og politikarar gjennom å syna eit godt organisert parlamentarisk arbeid. Dette må me gjera ved å synleggjera konsekvensane av dei avgjerdene som er tekne frå 1994 og fram til no, gjennom ei sakshandsaming som sløkkjer det infernoet som alle som har vore omfatta av saka, har opplevd.