Jon Lilletun (Kristelig Folkeparti), 1999-01-19:
Representanten Dørum viser til dei prosedyrereglane som gjeld for nominasjon ved utnemning av biskop. Dette var tidlegare regulert i kyrkjeordningslova, men då slike sakshandsamingsreglar ikkje vart vidareførte i kyrkjelova av 1996, vart reglar om dette fastsett ved kgl. res. av 6. juni 1997. Saka var den gongen førebudd gjennom ei omfattande høyring, og deretter drøfta i Bispemøtet og Kyrkjemøtet. Mange høyringsinstansar problematiserte dei grunnleggjande føresetnadene for nominasjonsordninga, slik at dei ville endre eller avgrense Kongen sin utnemningsrett. Men under føresetnad av at § 21 i Grunnlova ikkje skulle endrast, er det regelverket vi no har, i all hovudsak i samsvar med det store fleirtalet av høyringsinstansane. I forhold til tidlegare regelverk førte reglane frå 1997 med seg at det vart teke inn ei føresegn om at «det skal tilstrebes at både kvinner og menn blir nominert». Vidare fekk fleire røysterett ved at også kateketar og diakonar no fekk rett til å røyste. For å gje dei som skulle røyste, eit betre grunnlag, vart bispedømmerådet pålagt å utarbeide ei oversikt over sentrale biografiske opplysningar om kandidatane, og bispedømmeråda vart òg pålagde å gje dei aktuelle kandidatane høve til å uttale seg om dei ynskte å bli nominerte. Eg synest min forgjengar i statsrådsstolen har etterlate seg eit regelverk som eg godt kunne leve med, men eg ser samstundes at det er ynskjeleg å vurdere endringar som gjev nominasjonsprosessen meir legitimitet. Eg vil likevel minne om at dei prosedyrane vi har ved bispeutnemningar, inneber at vi her er meir opne og legg til rette for breiare deltaking enn ved noka anna statleg embetsutnemning. Ordninga med at bispedømmeråda nominerer bispekandidatar, går heilt tilbake til den første etablering av bispedømmeråda som valde kyrkjelege organ ved bispedømmerådslova frå 1933. Formålet var å sikre demokratisk valde representantar for lekfolket i kyrkja større innverknad enn dei hadde fått ved tilfeldige kampanjar gjennom kyrkjelege pressgrupper og medieoppslag. Å avgrense bispedømmerådet sin innverknad ved nominasjon av bispekandidatar så lenge utnemningsretten fullt og heilt ligg hjå Kongen, vil ikkje kunne oppfattast som noko anna enn eit tilbakesteg for dei kyrkjelege reformene som har sikta mot auka kyrkjeleg sjølvstyre, og som det har vore brei politisk semje om. Eit av dei større problema ved bispenominasjonane dei seinare åra har vore at mange kvalifiserte kandidatar har motsett seg nominasjon. Etter det eg kjenner til, gjeld det m.a. fleire kvinner som Borg bispedømmeråd ynskte å nominere. Eg er ikkje sikker på om meir offentlegheit i tydinga meir debatt og valkamp til fordel for kandidatar i media og andre samanhengar vil gjere det lettare å få kvalifiserte kandidatar til å stille seg til disposisjon. Det knyter seg så pass store belastningar til det å vere bispekandidat at det nok også er mange som no tek imot nominasjon, men som ikkje ville ha stilt seg til rådvelde dersom ein hadde gått over til ei ordning med ordinær utlysing av dei ledige embeta. Prosedyrane ved bispeutnemningar i dei andre nordiske folkekyrkjene liknar på nokre punkt, men avvik òg frå våre ordningar. Det har m.a. samanheng med at kyrkjeordningane er ulike. I Danmark finst det t.d. ikkje valde kyrkjelege organ i bispedømmet eller på sentralt nivå, og derfor heller ikkje noko organ som kan nominere bispekandidatar. Derimot er kyrkjeministeren ved lov pålagd å innstille til utnemning den kandidaten som har fått flest røyster ved valet. I Sverige har regjeringa vore pliktig til å utnemne ein av dei tre som har fått flest røyster, men her vil det som kjent skje omfattande endringar ved dei nye relasjonane mellom kyrkje og stat som vert etablerte frå 1. januar 2000, og som m.a. inneber at regjeringa ikkje lenger vil utnemne biskopar. Ingen av dei nordiske folkekyrkjene har eit system med vanleg kunngjering og søknad til ledige bispeembete, og eg kan ikkje sjå at det hjå oss no er grunnlag for å gå til eit så dramatisk brot med den lange tradisjonen vi har hatt på dette området. Ved ei eventuell endring av dei prosedyrane vi har i dag, vil noko av det viktigaste vere å leggje til rette for at fleire kvinner vert nominerte. Som eg nemnde, vart det i regelverket frå 1997 teke inn ei fråsegn om at «det skal tilstrebes at både kvinner og menn blir nominert». Eg vil vurdere å endre reglane, slik at det blir stilt krav om at det skal nominerast kandidatar av begge kjønn. Eg meiner òg det kan vere grunn til å vurdere om ikkje kvar einskild medlem av bispedømmerådet bør ha høve til å nominere sin kandidat, slik at ikkje mindretalsforslag risikerer å bli nedstemde i bispedømmerådet og derfor ikkje vil gå ut til vurdering til dei som skal stemme. Dette vil kunne føre til ein breiare nominasjon. Vidare har det i den offentlege debatten om dette vore reist spørsmål om den biskopen som skal gå av, bør vere så involvert i nominasjons- og utnemningsprosessen som tilfellet er no, då vedkommande både deltek i nominasjonen som medlem av bispedømmerådet og uttalar seg på bakgrunn av avstemmingsresultatet. Dette er òg eit spørsmål som eg synest det kan vere grunn til å drøfte. Eg vil sende dei forslaga som eg her har nemnt, ut på høyring til dei kyrkjelege instansane. Vidare vil eg sende med referatet frå denne debatten. På bakgrunn av høyringssvara som då kjem inn, vil eg vurdere å endre regelverket i samsvar med det eg har sagt og eventuelt andre ting som kjem inn.