Haakon Blankenborg (Arbeiderpartiet), 1999-03-25:
Alt har si forklaring: Eg lurte litt då eg såg at finansministeren kom før eg skulle ha ordet, men så ser eg at utanriksministeren er komen etterpå, og då skjønar eg det. Eg var før denne debatten litt i tvil om bakgrunnen ville bli realistisk eller surrealistisk – og den vart jo litt meir realistisk enn vi kunne frykte. Vi har hatt eit nærmast surrealistisk innslag likevel, og det har Framstegspartiet stått for gjennom hovudinnlegget til hr. Gundersen. Omtalen av Russland og russiske politikarar er ei side av det, ei form for karikatur av det russisk/serbiske forholdet er ei anna – kanskje ikkje så alvorleg, bortsett frå at det er eit stort parti som står bak dette, men likevel alvorleg fordi bak mange konfliktar ligg det ei langvarig stigmatisering og demonisering. Det er ikkje mykje som skal til for å byggje opp den typen bilde av fiendskap og demonar i det internasjonale samfunnet. No står vi framfor ein slik situasjon på nytt. Då er det viktig at vi ser med to auge, ikkje berre med eitt. Jugoslavia skal fungere også etter at denne krigen er over. Vi står ikkje overfor eit folk av demonar, vi står overfor eit folk som lir seg gjennom ein krig, eit land som skal byggjast opp, og flyktningar – det kan vere serbarar eller kosovoalbanarar – som også skal ha hjelp når denne konflikten er over. Det er etter mitt syn eit veldig viktig utgangspunkt når vi står oppe i ein slik situasjon som vi no gjer. Det er eit dramatisk skritt, det vi no har teke. Også i lys av den prinsipielle debatten er dette ein viktig innfallsvinkel, nemleg at vi no går inn i ein suveren stat, slik vi har gjort i Jugoslavia. Det er ingen tvil om at det er det som har skjedd. Problemet er ikkje dette. Problemet er at det skjer overgrep inne i ein stat som det internasjonale samfunnet ikkje kan akseptere. Overgrepa er ikkje ei intern sak. Derfor var det nødvendig å gå inn. Dette er utgangspunktet, iallfall eitt av dei. Det andre er at dei overgrepa som har skjedd, den konflikten som er på gang, spreier seg over landegrensene, og dermed er det ikkje berre ei sak for det landet det gjeld – om ein skulle akseptere overgrep, noko vi ikkje gjer. Men konflikten spreier seg til andre land, og dermed er det automatisk eit internasjonalt spørsmål. Det er den andre grunnen til at det er nødvendig å gripe inn i situasjonar som denne. Samtidig viser dette at det på Balkan berre finst regionale løysingar, det finst ingen lokale løysingar – det er nødvendig å sjå dei ulike konfliktområda i samanheng. Dette er utfordringa, ei utfordring som vi må ta med oss også når vi diskuterer den prinsipielle delen av dette i samband med det strategiske konseptet. For det er dei interne konfliktane som spreier seg, som vil bli dei vanlegaste formene for konfliktar framover – og som er det allereie. Derfor er dette berre eitt av mange eksempel vi vil stå framfor, naturlegvis spesielt fordi det gjeld dei landa det gjeld. Interne konfliktar som spreier seg over landegrensene, er det vi vil stå framfor. Då er det ekstra viktig at vi sikrar oss heimel i folkeretten gjennom eit sterkare og meir handlekraftig FN, for slike inngrep. Men vi skal også hugse på at det er ikkje slik at FN no er svekt i ein slik samanheng. FN har aldri vore den dominerande krafta i det internasjonale samfunnet som ein kanskje no trur. Under den kalde krigen var det ikkje slik at stormaktene gjekk og bad FN om eit mandat når dei skulle ordne opp – tvert om. Det som må vere ambisjonen no, er å byggje opp FN til å bli den sentrale institusjonen, men vi må ikkje fortape oss i ei form for nostalgi som ikkje er riktig, nemleg å tru at FN ein gong var dette sentrale instrumentet som alle bøygde seg for, som alle gjekk til. Det er no vi skal byggje det opp. Denne forma for ideell tilstand som vi hadde omkring Kuwait-situasjonen, vil neppe gjenta seg – det var byrjinga på den nye tids uorden. Nå er det spørsmål om å byggje opp institusjonar for den nye tids orden. Der må FN vere ein sentral institusjon, som vi har ambisjonar om å styrkje. Det som også må vere eit utgangspunkt i alle slike samanhengar, er at når det internasjonale samfunnet grip inn, må det vere gjennom fleirnasjonale styrkar – så mange som mogleg. Det som det er viktig å unngå, er at enkeltland går inn einsidig. Mandatet er viktig, men også at ein sikrar ei så brei oppslutning om aksjonane som mogleg. For det er ikkje berre spørsmål om militær kraft, det er også spørsmål om politisk kraft. Og den politiske krafta blir større jo fleire det er, og jo breiare alliansen er. Det er også ein viktig dimensjon å ha med seg når ein skal diskutere faren for andre slike situasjonar som den vi no ser i Bosnia og i Kosovo. Dessutan må vi ha med oss at NATO ikkje har eit automatisk ansvar for ei viss gruppe land utover medlemslanda. NATO har ein tryggleiksgaranti for sine medlemsland, og ikkje for nokon andre. Det må aldri herske tvil om at tryggleiksgarantien berre gjeld medlemslanda. Dei andre landa har vi eit samarbeid med, men ingen tryggleiksgarantiar. Det er ein viktig terskel som ein må passe på at ein ikkje stig over.