Helge André Njåstad (Fremskrittspartiet), 2017-06-08:
Eg har på følelsen at det blir ein historisk dag, uansett kva for vedtak Stortinget måtta finna på å gjera i dag, knytt både til kommunereforma, som eg er saksordførar for, og regionreforma, som me behandlar parallelt. Det vil føya seg inn i rekkja av historiske vedtak som startar tilbake i 1837, då me fekk formannskapslovene i Noreg og fekk innført lokalt sjølvstyre i heile landet. Me kjenner historikken: Me starta reisa for lokaldemokratiet med litt over 400 kommunar. Så auka det til på 1930-talet, då me hadde maks med 747, før ein hadde den store siste kommunereforma basert på Schei-komiteen si behandling og innstilling, som førte til ein gjekk frå 744 til 454 kommunar då ein var ferdig i 1967. Det er den siste store kommunereforma som er gjennomført i Noreg før denne stortingsperioden tok til og lokalpolitikarane i Noreg fekk sitt ønske oppfylt ei kommunereform. Det er viktig for meg å seia at initiativet til ei kommunereform har ikkje kome frå storting og regjering, men det er kome frå lokalpolitikarar i Noreg, som på landsmøta til Arbeidarpartiet, Høgre, Framstegspartiet, Kristeleg Folkeparti og Venstre har vedteke programformuleringar som anerkjenner behovet for ei kommunereform. Det dannar grunnlaget for at dette stortingsfleirtalet har invitert til ei kommunereform, som lokalpolitikarane i Noreg har gripe fatt i og gjort ein solid innsats for ved å diskutera korleis me skal rusta oss for å skapa sterke kommunar for framtida. Så eg vil først og fremst rosa lokalpolitikarar i Noreg for at dei har gripe denne moglegheita og sørgt for å sjå framover og diskutera korleis ein skal rusta seg for å levera gode tenester til næringslivet og innbyggjarane. Me har jobba med kommunereforma i heile denne perioden, og me har hatt ei konsekvent line, nemleg at Stortinget har eit overordna ansvar for å sørgja for å inndela Noreg på ein fornuftig måte. Difor var det eit breitt fleirtal på Stortinget som stilte seg bak behovet for kommunereform og naboprat. Hovudlinene vart skisserte i innstillinga til kommuneproposisjonen 2015, der ein sa: «Unntak fra dette frivillighetsprinsippet vil likevel kunne være aktuelt i helt spesielle situasjoner der enkeltkommuner ikke må kunne stanse endringer som er hensiktsmessige ut fra regionale hensyn.» Det har vore premissen frå dag éin, og eg er veldig fornøgd med at me i dag legg fram ei innstilling som varetek det me heile tida har sagt, at hovudregelen har vore frivilligheit, men at Stortinget i unntakstilfelle kan gjera vedtak som går på tvers av enkeltkommunar sitt syn, men som er godt grunngjevne ut frå regionale omsyn. Når me no oppsummerer reforma, inneber ho at 121 kommunar blir slått saman til 47 nye, noko som betyr at me går frå 428 kommunar ved starten av denne perioden til 354. Altså skjer det meir i denne stortingsperioden – på desse fire åra – enn det har skjedd på 50 år før det. I all hovudsak baserer det seg på lokalt leiarskap og lokale vedtak. Det einaste som det i historia for dei siste 50 åra har skjedd meir av enn det vil skje her i dag, er vedtak på tvers av lokale vedtak, for der klarte ein å setja ein sterkare rekord på 1990-talet. Då var Gunnar Berge kommunalminister, og Stortinget gjorde 14 vedtak på tvers av lokale vedtak. Det var vel nesten berre dei vedtaka ein gjorde i kommunereforma. I dag gjer me altså færre, fordi denne reforma baserer seg på frivilligheit. Me vil sikra at 32 pst. av innbyggjarane i Noreg vil få nye kommunar å bu i frå 1. januar 2020, 1,68 millionar nordmenn vil då bu i ein ny kommune. I tillegg til dei som no har funne kvarandre og vorte einige om ein ny kommune, er det mange kommunar som har vore positive. Samla har 156 kommunar sagt at dei ønskjer å bli ein ny kommune. Nær to tredjedelar av folket i Noreg bur i ein kommune som har vore positiv. Når me ser på partifargane lokalt, ser me at det ikkje er same skiljelinene der som det er i denne salen i kommunereforma. Me ser at Senterparti-ordførarar – faktisk ein fjerdedel av dei – bur i ein kommune som blir ny frå 1. januar 2020. Me ser at 68 Arbeidarparti-ordførarar har stemt for at deira kommune bør inngå i ein ny kommune, og me ser at ordførarar i alle parti har teke leiarskap. Så lokalt ser me at alle partifargar har bidratt til å skapa ein sterkare kommunestruktur. Det er interessant å registrera. Me har også ein proposisjon i dag som går på oppgåver til kommunane. For Framstegspartiet er det viktig å flytta oppgåver ned til der folk bur ute i distrikta. Tenestene skal vera nær folk. Me er opptekne av å gje nye oppgåver og meir tillit til kommunar. Kanskje tillit er det aller viktigaste. Eg har sjølv vore ordførar i ti år og opplevde då – eg skal ikkje seia manglande tillit, men at staten hadde eit stort behov for å overprøva lokale vedtak gjennom fylkesmennene. Det var stadig motsegner osv. frå Fylkesmannen. Der ser me ei dramatisk endring med denne regjeringa, som gjev tillit. Ser me på statistikken, vann i hovudsak fylkesmennene sakene i dei raud-grøne si tid, men no under denne regjeringa vinn lokaldemokratiet dei fleste klagesakene til departementet. Så me har gjeve kommunane både fleire oppgåver og meir tillit. Regionreforma blir òg behandla i dag. Der må eg vera tydeleg på at det er først og fremst Kristeleg Folkeparti og Venstre som har ivra for ei regionreform og fått med seg oss subsidiært på ei regionreform. Det er inga overrasking for nokon at Framstegspartiet ideelt sett meiner at eit land med litt over fem millionar menneske kunne klart seg med sterke kommunar og staten. Me kan klara oss utan fylkesting, men det var ikkje fleirtal for den lina, og då har me valt å bidra til heller å ha om lag 10 regionar eller fylkesting i staden for dagens 19, med den grunngjevinga at me då får mindre pengar til administrasjon og til politikarløner, noko me vil følgja opp gjennom denne regionreforma. Ei lita presisering til at me legg inn eit laust forslag på vegner av dei fire partia slik at fylkesinndelinga i Nord-Noreg også blir teken i dag. Det låg opphaveleg i innstillinga til kommuneproposisjonen, men det ryddigaste er å ta heile regionreforma i dag. Det er bakgrunnen for at det ligg eit laust forslag på bordet i dag. Avslutningsvis vil eg seia at det er ein viktig dag for Kommune-Noreg. Det viser interessa for kommunereforma. Grunnen til at me gjer det, må me minna oss litt om. Det er ikkje fordi det er viktig i seg sjølv å nå eit bestemt tal, men det er viktig å sørgja for at me har den riktige inndelinga av Noreg for å levera gode tenester, spesielt for dei som treng det aller mest. Det er dei som treng spesialiserte tenester frå kommunane sine, me tenkjer mest på når me diskuterer kommunereform. Det er ikkje dei som er flinkast til å skriva lesarinnlegg og stå høgt på barrikadane, men det er dei som i kvardagen treng spesialiserte tenester, me har hatt mest fokus på. Dei er avhengige av at det er eit fagmiljø som kan løysa oppgåvene deira. Det blir for sårbart om ein berre har éin fagperson. Me veit at Kommune-Noreg dei siste 50 åra har fått veldig mange nye, krevjande oppgåver. Dei vil i framtida få endå fleire viktige oppgåver å løysa for innbyggjarane. Då er me nøydde til å sikra at me kan ha store, sterke fagmiljø som varetek innbyggjarane og dei som treng kommunane aller mest. Det er heller ikkje hemmeleg at det har skjedd masse på samferdsel dei siste åra. Det vil med ein ny nasjonal transportplan skje endå meir, så avstandane mellom kommunane har vorte mindre. Det skjer masse på investeringssida som gjer at dei kommunegrensene ein hadde på 1960-talet, ikkje er dei rette dei neste 50 åra. Folk som bur i landet vårt, skal vera trygge på at me har eit ansvar for å sørgja for at dei får gode tenester. Det handlar om at me framleis styrkjer kommuneøkonomien, men det handlar òg om at me sørgjer for at me har inndelt Noreg slik som lokalpolitikarane har bedt oss om å gjera, og som lokalpolitikarane har gått i front for med å tilrå den kommunestrukturen som Stortinget blir invitert til å ta stilling til. Me går altså frå 428 til 354 kommunar. Eg er veldig fornøgd med det arbeidet som er gjort i denne perioden. Takka vera eit lokalt leiarskap i hovudsak får me ei kommunereform og ein kommunestruktur som legg grunnlaget for at me kan levera gode tenester til innbyggjarane. Det er eit godt samspel mellom storting, regjering og lokaldemokratiet som har ført oss hit gjennom at me har stilt gode gulrøter til disposisjon, og så har ein lokalt teke leiarskap. Til slutt vil eg ta opp dei forslaga som Framstegspartiet er med på.