Geir Pollestad (Senterpartiet), 2017-11-30:
Stortingets næringskomité har teke initiativ til debatten om næringsverksemd på Svalbard. Det er – så vidt eg veit – tredje gongen det vert halde ein initiativdebatt, og det er første gongen næringskomiteen har teke initiativ til dette. Bakgrunnen for debatten er forslaget i statsbudsjettet om å avvikla koldrifta i gruvene i Svea og Lunckefjell på Svalbard. Eg skal kort gjera greie for dei faktiske forholda i saka – eller temaet for debatten – utan å gå unødvendig mykje inn på tala. Dei er det mange av i denne saka, og dei har det til felles at dei stort sett er forbundne med betydeleg grad av usikkerheit. Det er Store Norske-konsernet, som eg heretter vil kalla Store Norske – som er 100 pst. statleg eigd – som driv verksemda gjennom selskapa sine. Per i dag er det berre den såkalla Gruve 7 som er i produksjon. Kol frå denne vert i stor grad brukt til å forsyna kraftverket som produserer straumen på Svalbard. Sviktande kolprisar, krevjande marknadsutsikter og store tap på valutasikringsavtalar har gjort at staten ved fleire anledningar dei siste åra har vore nøydd til å tilføra selskapet ny kapital. Det har dei siste åra vore såkalla driftskvile i Svea og Lunckefjell. Styret i Store Norske meiner, ifølgje budsjettproposisjonen, at framleis driftskvile i 2018 ikkje er å anbefala. Eg oppfattar òg budsjettproposisjonen slik at styret no meiner det er lønsamt å ta opp igjen gruvedrifta. Regjeringa har innhenta ei ekstern vurdering av styret sine forretningsmessige vurderingar, ulike alternativ og dei marknadsmessige vurderingane av kolprisen framover. Litt forenkla kan ein gjera nokre oppsummeringar. Det er tre alternativ som ein står framfor, anten å avvikla drifta i dei to gruvene, fortsetja med driftskvile eller å starta opp igjen koldrifta. Både styret og den eksterne konsulenten til regjeringa – og for så vidt regjeringa – oppfattar eg slik at ein vender tommelen ned for framleis driftskvile. Då er det to alternativ: avvikling eller å ta opp igjen drifta. Regjeringa tilrår ei avvikling. Konsulentfirmaet Deloitte har vurdert marknadsutsiktene for koldrifta i åra framover og har òg vurdert Store Norskes vurderingar og konklusjonar. Store Norske har òg, bl.a. ved hjelp av rådgjevarar, vurdert kostnadene for avvikling og opprydjing. Det må kunna seiast at uansett kva for eit val ein tek, vil kostnadene kunna verta betydelege. Dei seinare dagane har det vore ein korrespondanse mellom komiteen og departementet om kostnadene ved opprydjing. Næringsministeren seier at det kan indikerast at kostnadene endar på om lag det dobbelte av det som er lagt til grunn i budsjettproposisjonen. Der er det snakk om 700 mill. kr over fire år. Det er viktig å hugsa at sjølv om koldrifta i dei siste åra har vore ein utgiftspost på statsbudsjetta, har det òg vore mange tider i selskapet Store Norskes over hundre år lange historie då dette har vore ein inntektspost for staten. Regjeringa har vidare varsla at det skal leggjast fram ein nærings- og innovasjonsstrategi for Svalbard som Innovasjon Noreg skal leia arbeidet med. Han er venta i 2018. Det skal altså takast ei stor avgjerd som påverkar svalbardsamfunnet, og det skal me gjera i forbindelse med statsbudsjettet. Komiteen vil med denne debatten både sikre merksemd rundt saka og få svar på dei spørsmåla som vert reiste, og at det kan skje gjennom ein open debatt. Eg ser fram til debatten, som altså ikkje handlar om alle spørsmåla knytte til Svalbard. Mange av desse vart godt belyste då svalbardmeldinga vart behandla i Stortinget, etter Innst. 88 S for 2016–2017. Difor er temaet for initiativdebatten næringsverksemd på Svalbard. Eg vil no gå over til å seia litt om Senterpartiets posisjon i saka. Svalbardpolitikken er viktig for oss, og gruvedrifta er eitt av dei beina som svalbardsamfunnet står på. Det er viktig å sikra næringsaktivitet som legg til rette for at Svalbard framleis kan vera – og skal vera – eit familiesamfunn. I dei tidlegare rundane som har vore om ekstra løyvingar, bl.a. når det gjeld driftskvile, har Senterpartiets utgangspunkt vore å stå på det breie fleirtalet – danna breie fleirtal saman med regjeringspartia og òg danna eit breitt fleirtal beståande av fleire opposisjonsparti – for dei vedtaka og dei løyvingane som er gjorde. Men Senterpartiet har òg vore veldig tydeleg på at ei eventuell avgjerd om avvikling av koldrifta på Svalbard skal vera eit resultat av ei politisk avgjerd og ikkje eit resultat av marknadsmessige forhold. Ein kan jo diskutera lenge og vel kva ein står overfor her, for det er ikkje snakk om ei fullstendig avvikling av koldrifta som prinsipp, men eg oppfattar òg at det ligg noko meir enn reint marknadsmessige forhold til grunn for avgjerda. For Senterpartiet er dette ei vanskeleg sak, og me har før dagens debatt ikkje konkludert. Me meiner at regjeringa i budsjettproposisjonen svarer ganske dårleg på kva for grunnlag dei har trekt konklusjonane sine på. Deloitte har på relativt kort tid utarbeida ein rapport om framtidsutsiktene for kol. Det er berre ein ting å seia om desse vurderingane: Dei er forbundne med betydeleg usikkerheit. Usikkerheita er om mogleg endå større knytt til kostnadene ved å rydja opp, og det er for Senterpartiet litt uklart korleis ein forlengd driftsperiode vil påverka opprydjingskostnadene. Og dette er òg uklart for oss: Med den drifta som no er i Gruve 7, er det usikkert kor lenge ressursane som forsyner kraftverket på Svalbard, vil bestå, viss vedtaket om å stengja ned får fleirtal. Senterpartiet meiner òg at regjeringa er seint ute med å setja i gang eit arbeid med ein nærings- og innovasjonsstrategi. Dette arbeidet burde ha vore sett i gang då ein gjekk over til driftskvile. Det er også ein veldig stor grad av usikkerheit om kva for næringsmoglegheiter som finst på Svalbard, så lenge det er knapt om straumforsyning. Me frå Senterpartiets side føler at Senterpartiet er bakpå i saken, og at me skal ta ei stor avgjerd med vel mykje usikkerheit. Senterpartiet har møtt LO Svalbard, og eg må seia: Det er to ganske ulike verkelegheitsforståingar ein vert møtt med når ein møter arbeidarane som har vore i gruvene, og når ein høyrer og les forslaget frå regjeringa i saka. Usikkerheita om opprydjinga er òg knytt til kva tid ein kjem i gang. Det vert varsla at ein kan vera i gang sommaren 2018. I så fall vil kostnadene vera 158 mill. kr. Viss ein ikkje greier å koma i gang i 2018, vil kostnadene vera omtrent det same, nemleg 140 mill. kr. Tilbake til energiforsyninga, som eg meiner er veldig sentral når ein diskuterer ny næringsverksemd. Det er sagt at det forbetra kolkraftverket på Svalbard vil ha ei levetid på 20–25 år, betydeleg lenger enn den kolreserven som er i Gruve 7, med dagens drift. Det forventar eg at statsråden vil koma nærmare inn på i debatten. Senterpartiet vil følgja debatten i dag, og han vil vera ein viktig del av avgjerdsgrunnlaget vårt i ei sak som er viktig for Svalbard, men som òg er viktig for Noreg.