Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2017-06-01:
Vi har fellesdebatt om to viktige saker som omhandlar eldreomsorga: om å sikra menneskerettane i eldreomsorga og å oppretta ei tilskotsordning for aktivitetsprosjekt for menneske med minnetap og demenssjukdommar. Det er klart at mykje er veldig bra i norsk eldreomsorg, men vi må òg fokusera på det som vi vert kritiserte for, nemleg mangel på aktivitet, innhald og medbestemming. Til saka om menneskeretter har eg først ein replikk til representanten Bård Hoksrud, som sa at det var «morsomt» at dette var fremja av eit parti som sat i regjering da rapporten vart utarbeidd. Denne saka er alt anna enn «morsom», og eg meiner vi må ta den rapporten frå Nasjonal institusjon for menneskerettigheter veldig på alvor. Vi har hatt ei sak om dette før i denne komiteen, der forslaga frå SV vart stemde ned, men konklusjonen i den rapporten er brutal. Den seier at behandlinga av dei som bur på norske sjukeheimar, «neppe er i overenstemmelse med Norges menneskerettslige forpliktelser». Rapporten konkluderte òg med at det er «behov for en grundig kartlegging av menneskerettighetssituasjonen i norske sykehjem», bl.a. opp mot mishandling, nedverdigande behandling, inngrep i den personlege integriteten og nødvendig og forsvarleg helsehjelp. Så når det er stadfesta at det skjer brot på menneskerettane i norske sjukeheimar, må vi ta det på største alvor. Dette er ikkje eit spørsmål om anten auka grunnbemanning eller auka kompetanse, betre leiing, endring av kultur og haldningar, det er snakk om begge delar. Betre kunnskap om menneskerettar er nødvendig i tenestene, i utdanningane. Vi må få på plass den meldeordninga for kommunale helse- og omsorgstenester som enda ikkje er på plass, som gjer at dette vert det skjulte som ikkje kjem opp. I innstillinga er det forslag som bl.a. Senterpartiet står bak, som handlar om at ein må setja i verk konkrete tiltak for å førebyggja overgrep i sjukeheimar gjennom styrkt bemanning og betre opplæring av tilsette, og sørgja for at grunnleggjande kunnskap om menneskerettar vert inkludert i opplæringa og utdanninga av dei tilsette. Det er forslag om å be regjeringa snarast mogleg setja i gang ei kartlegging av menneskerettssituasjonen ved norske sjukeheimar, der òg dei som sjølve bur der og deira pårørande er kjelder. Det er forslag om å setja i verk ein gjennomgang av ordningane for kontroll med – og overprøving av – rettane til sjukeheimsbuarar, og om å stilla ressursar til rådvelde for frivillig arbeid med å støtta menneskerettsarbeid i eldreomsorga. Dette meiner eg alle seriøse parti bør vurdera å kunna støtta. Så til saka frå Arbeidarpartiet om å oppretta ei tilskotsordning: Senterpartiet har hatt sin eigen variant, og fremjar forslag om det, om ei nasjonal tilskotsordning for å sikra stillingar på sjukeheimar som bidreg til auka aktivitet. Det kan vera både aktivitørar, næringsfysiologar, ergoterapeutar, fysioterapeutar, frivilligheitskoordinatorar osv. Så vi held oss til det vi sjølve har lagt fram, men vi deler intensjonen i forslaget frå Arbeidarpartiet. Så til dagaktivitetsplassar: Stortinget vedtok ikkje ein rett, som representanten Bård Hoksrud sa – Stortinget vedtok ei plikt for kommunane til å tilby. Det kom i samband med eit representantforslag om dagaktivitetsplassar som Senterpartiet fremja for nokre år sidan. Vi er glade for at eit samla storting har sagt at dette skal det vera plikt til å tilby i 2020. Vi foreslo òg ein opptrappingsplan den gongen, slik at vi kunne sørgja for at alle dei som står i kø, kunne ha fått vita at dei skulle få ein plass, og at i løpet av nokre år hadde alle kommunar bygd det ut. Forslaget vart stemt ned. Men det er ikkje slik som eit fleirtal i komiteen skriv, at det er «sterke økonomiske insentiver til å bygge ut dagaktivitetstilbud for personer med demens» i Noreg i dag. Kvifor vert det da kvart år millionar av kroner i ubrukte midlar på statsbudsjettet, dersom den økonomiske ordninga er så god? Vi foreslår i dag å auka tilskotssatsen frå 30 pst. til 50 pst. Dersom ein meiner noko med at det er så viktig med dagaktivitetstilbod, burde ein iallfall stemma for det forslaget. Eg fremjar forslaget frå Senterpartiet.