Olav Akselsen (Arbeiderpartiet), 2003-02-27:
Dei siste åra har dei politikarvedtekne rammevilkåra for norske reiarlag endra seg stadig vekk. Det må vera rett å påstå at forholda har vore heilt uføreseielege. Me i Arbeidarpartiet tek vår del av ansvaret for det. Den maritime næringa er ei av dei viktigaste næringane i Noreg – heile den maritime klyngja sysselset nesten 80 000 personar. Reiarlaga er ein avgjerande del av denne klyngja. Denne bransjen er ein av Noregs mest internasjonalt retta, og Noreg er verdas tredje største sjøfartsnasjon. Det er no på tide at me gjev denne næringa stabile og føreseielege rammevilkår. Det er eit ansvar for alle parti i Stortinget, og me i Arbeidarpartiet vil ta vår del. Ikkje berre har det vore mange forverringar av rammevilkår for denne næringa, det har òg vore særdeles mange forslag om forbetringar. I førre periode blei det fremja fleire forslag, og seinast i samband med revidert budsjett i juni 2001 blei det vedteke å påleggja Regjeringa å koma med forslag til slike forbetringar. Dei noverande regjeringspartia – og særleg Høgre, men òg Kristeleg Folkeparti – var aktivt med i dette arbeidet. Også i valkampen sat lovnadene på dette feltet laust, bl.a. lova partileiar Jan Petersen i eit brev til Sjømannsforbundet av 29. juni 2001 å innføra tilsvarande rammevilkår for norske sjøfolk som det sjøfolk har i våre naboland. Då stemmesetlane var talde opp seint på kvelden den 10. september 2001, var det eit klart fleirtal av dei valde stortingsrepresentantane som hadde gått til val på betra rammevilkår for skipsfartsnæringa. Dette valet førte òg til regjeringsskifte, og alt låg no til rette for at Stortinget sine vedtak frå juni og lovnadene frå valkampen kunne setjast ut i livet. Forventingane var store, optimismen i reiarlaga like eins. Stor var òg overraskinga då det einaste forslaget den nye regjeringa kom med i sitt budsjett, var forslaget om å forverra dei rammevilkåra den førre regjeringa hadde fremma. Som ein del av budsjettprosessen det året bad komiten, alle med unntak av SV, om at Regjeringa så fort som mogleg skulle greia ut eit forslag til eit system for å sikra norske sjøfolk konkurransedyktigheit. Eit liknande forslag blei òg vedteke i revidert nasjonalbudsjett i fjor vår. Desse vedtaka har Regjeringa neglisjert. Stortinget har ikkje fått ein slik heilskapleg gjennomgang. Me har derfor ikkje fått høve til å diskutera denne saka skikkeleg. Me har ikkje fått utgreiingar som viser kva som er situasjonen i Noreg samanlikna med situasjonen i andre land. Me veit at EU har hatt ein offensiv på dette området, men Regjeringa har ikkje gjeve Stortinget moglegheit til å debattera korleis me skal møta den offensiven. Kva kostar f.eks. dei ulike modellane som dei ulike EU-landa har valt? Er konkurranseforholda i Noreg så skeive som næringa hevdar? Eller er det slik at næringa f.eks. berre tek med dei forholda som er verre i Noreg? Hadde Regjeringa gjort slik som eit fleirtal, inkludert regjeringspartia sjølve, har bede om fleire gonger, ville Stortinget hatt eit langt betre grunnlag for å ta denne diskusjonen. Me i Arbeidarpartiet har hatt ein ambisjon, nemleg å bidra til stabile og føreseielege rammevilkår. Derfor inviterte me i fjor vår til eit breitt forlik om den skipsfartspolitiske politikken. For ei anna viktig næring for Noreg, petroleumsindustrien, har me greidd det. Den næringa har vore og er så viktig for landet at ein har greidd å bli einige om dei viktigaste retningslinjene for politikken. Det har faktisk vore eit politisk mål i seg sjølv å skapa stabile og føreseielege rammevilkår for denne næringa. Sidan den spede byrjinga av oljealderen for over 30 år sidan har det vore tre store oljepolitiske forlik på Stortinget. På tvers av ulik ideologi og ulik tilnærming har eit klart fleirtal greidd å bli einige om hovudlinjene i oljepolitikken, seinast for to år sidan. Utviklinga av Noreg som oljenasjon har vore ein suksess utan sidestykke. Den breie oppslutninga om politikken og stabiliteten dette har ført til, har vore ein avgjerande faktor for å få det til. Eit anna område der ein har greidd å samarbeida, er i skattepolitikken. Også der greidde ein trass i ulike standpunkt å få til eit kompromiss. Samarbeidet me har hatt om oljepolitikken, burde vera ein modell òg for skipsfartspolitikken vår. Invitten frå Arbeidarpartiet om eit slikt forlik i fjor vår blei til mi store overrasking møtt med ei kald skulder. Grunnen til det fekk me då budsjettforslaget frå Regjeringa blei lagt fram i fjor haust. Dei lovde forbetringane var blitt skifta ut med forverringar. Eg vil presisera at me i Arbeidarpartiet i denne saka ikkje har hatt nokon fastlåste posisjonar eller føretrekte modellar. Det einaste me har ønskt, er at me i fred og ro skulle setja oss ned, drøfta og bli einige om kva som skulle vera rammevilkåra for denne sektoren. Eg synest det er trist at regjeringspartia ikkje har brukt den moglegheita som invitasjonen frå oss gav. Då me fremma forslaget som i dag blir diskutert, var det for å gje regjeringspartia ein ny sjanse. Og eg minner nok ein gong om at i denne salen sit det eit breitt fleirtal som er blitt valt inn frå parti som gjekk til val på betre rammevilkår for denne næringa. Når regjeringspartia i desse dagar er utsette for eit sterkt press, er det fordi dei sjølve har vore med og skapt forventingar. Når ordførarar frå desse partia på Vestlandet seier det er pinleg og vanskeleg å representera desse partia lokalt, er det regjeringspartia sitt eige ansvar. Det er dei som har kome med lovnadene, og det er dei som har brote desse lovnadene. Eg hadde håpt på ro i denne saka. Dersom det ikkje seinare i dag blir gjort eit positivt vedtak, vil denne saka forfølgja oss i alle budsjettprosessar framover. Eit forlik kunne ha bidrege til å gje Regjeringa arbeidsro. Denne arbeidsroa ville Regjeringa tydeleg ikkje ha, og eg er sikker på at me vil møtast igjen i samband med debatten om revidert nasjonalbudsjett. I fjor vedtok Sverige, Finland og ei rekkje andre EU-land å innføra ulike former for nettolønnsordningar. Desse ordningane har indirekte forverra konkurranseforholda for dei norske reiarlaga. Stadig vekk tapar desse konkurransekraft på grunn av ordningar som nabolanda våre har innført. Det blir hevda at dei ordningane våre naboland har innført, har gjort deira arbeidskraft 40 pst. billegare enn den norske arbeidskrafta. Når ein då skal konkurrera om dei same oppdraga, skjønar me alle at det blir særs vanskeleg å vinna den konkurransen. Kanskje utan samanlikning er den næringa me snakkar om i dag, den næringa som best fortener tittelen distriktsnæring. Faktisk bur det sjøfolk i alle landets kommunar, men dei fleste bur i det me må kunna kalla distriktskommunar. Det er òg slik at særs mange av dei reiarlaga som me har i Noreg, og som enno har norske sjøfolk om bord, er etablerte og drivne i såkalla distriktskommunar, og dei spelar ei avgjerande rolle i lokalmiljøet. Dersom desse reiarlaga ikkje får moglegheit til å driva vidare i Noreg, vil det bety eit stort tap av arbeidsplassar, svært mange av dei distriktsarbeidsplassar. I dag er alt konkurranseutsett næringsliv i ein svært vanskeleg situasjon. Og me taper faktisk så mange som 75 arbeidsplassar kvar dag, svært mange av dei ligg òg i Distrikts-Noreg. Dersom me ikkje greier å snu denne trenden, er det fare for at me endrar heile noregskartet på svært kort tid. Me har i dag ei moglegheit til i alle fall å bremsa opp noko av utflagginga. Min påstand er at blir det nei til vårt forslag i dag, er det det same som å seia ja til utflagging av endå fleire norske arbeidsplassar. I mangel på eigne argument har ein del av representantane frå regjeringspartia falle for freistinga til å mistenkjeleggjera andre sitt engasjement i denne saka. Eg vil gjenta: Arbeidarpartiets utgangspunkt har berre vore at me ønskjer å samarbeida om å skapa stabile og føreseielege rammevilkår for denne næringa. Eg synest det er leitt at dei partia som lovde mest, er dei som det har vore vanskeleg å få til eit samarbeid med.