Jon Lilletun (Kristelig Folkeparti), 1998-12-10:
Det er dette stortinget som skal forme vår utdanningspolitikk inn i eit nytt årtusen. Framtida vil gje oss større og hurtigare endringar, men òg eit større mangfald. Også innan utdanningssektoren vil vi oppleve auka mangfald. I staden for berre å fokusere på likskap må vi derfor fokusere meir på likeverd. Skal likeverdet verte ein realitet, må vi sikre kvalitet i alle ledd. Eg har merka meg at ein samla komite er oppteken av kvalitet i opplæringa og knyter kommentarar til dette opp mot arbeidet med stortingsmeldinga om likeverdig opplæring og nasjonalt vurderingssystem i grunnskulen og vidaregåande opplæring. Arbeidet med kvalitetsutvikling er ei prioritert oppgåve i departementet. Eg reknar med å leggje fram nemnde stortingsmelding våren 1999 – så tidleg at meldinga kan handsamast før sommarferien. Fleirtalet i komiteen har i sine merknader streka under relativt tydeleg at eit nasjonalt vurderingssystem fyrst og fremst må ha som siktemål å stimulere og gje hjelp til lokalt kvalitetsutviklingsarbeid. Eg er samd i det og vil leggje dette til grunn i arbeidet med komande stortingsmelding. Vi snakkar ikkje fyrst og fremst om kontroll og inspeksjon, men om støtte og rettleiing. Det er viktig å knyte forståinga vår av kvalitet opp mot dei verdiane og måla vi arbeider mot i skulekvardagen. Tenlege system for skulevurdering må derfor vere forma ut slik at dei gjev elevar, lærarar og foreldre hjelp til å kommunisere fornuftig om verdiane og måla, halde dei opp mot ljoset og arbeide stødig og stadig i forhold til dei. Entreprenørskap er eit satsingsområde for Regjeringa. Plan for «Entreprenørskap i opplæring og utdanning» vil verte ført vidare og styrkt i samarbeid med andre departement, statens utdanningskontor, fylkeskommunar, kommunar og andre instansar som f.eks. næringslivet sjølv. Entreprenørskap som tenkjemåte og tiltak kan styrkje skulane sine særpreg og gjere elevane meir aktive, trygge og sjølvstendige. Her er det rom for lokal tilpassing. Eg er glad for at budsjettet har gjeve rom for å prøve å tryggje skulestruktur og satse på kompetanseutvikling i distrikta. Det er m.a. løyvt 50 mill. kr i skjønnsmidlar over Kommunal- og regionaldepartementet sitt budsjett. Eg nemner òg løyvingane til innovative skular gjennom målretta bruk av IT, for å prøve ut korleis ny teknologi kan medverke til å gjere små skular attraktive og levedyktige. Den økonomiske situasjonen har gjort det nødvendig med streng prioritering innanfor stramme budsjettrammer. Eg har i denne situasjonen valt å prioritere høgare utdanning og forsking. Eg er glad for at Stortinget sluttar seg til ei slik hovudprioritering. Eg sa at det er dette stortinget som skal forme vår utdanningspolitikk inn i neste årtusen. Eit viktig grep frå mi side har i så måte vore å nedsetje Mjøs-utvalget, som skal drøfte vår høgare utdanning i eit breitt og framtidsretta samfunnsperspektiv. Innstillinga frå dette utvalet vil vere grunnlag for ei melding om høgare utdanning, som eg føreset at dette stortinget skal handsame. I innstillinga foreslår eit fleirtal i komiteen at Regjeringa skal fremje forslag om ein forsøksparagraf i lov om universitet og høgskular med heimel for institusjonane til å prøve ut nye ordningar for organisering og styring. Eg har sjølv teke til orde for slike utvida høve til forsøk, m.a. når det gjeld styring og evaluering. Eg trur dette vil kunne opne for interessante og spennande forsøk innanfor universitets- og høgskulesektoren. Komiteen ynskjer ikkje ei vekttalsgrense i høve til betaling av eigendel for kursdeltakarar. Lat meg få understreke klart: Eg ynskjer ikkje ei ordning der vanlege studentar betaler for den undervisninga dei får. I ein del europeiske land, t.d. Storbritannia og Nederland, ser vi at høge studieavgifter vert ei finansieringsløysing for vanlege studieplassar. Eg reknar heller ikkje med at det er ei slik utvikling komiteen ynskjer. Derimot bør det vere høve til å ta eigendel for å gjere det mogleg å gje tilbod til andre grupper enn dei som er tekne opp som vanlege studentar ved lærestaden. Stortinget ber Regjeringa leggje fram ei sak om byggjebehov i universitets- og høgskulesektoren våren 1999. Eg tek dette til etterretning. Eg har vidare merka meg at eit fleirtal i komiteen vil gå tilbake til ordninga med 60 pst. statstilskot til studentbustader, slik ordninga var før 1991. Eg registrerer at komitefleirtalet uttaler: «Flertallet er klar over at en omlegging til 60/40 – pst. finansiering med dagens rammer kan bety færre boenheter». Eg konstaterer med glede at budsjettinnstillinga uttrykkjer brei og tverrpolitisk semje om å prioritere forskinga, i tråd med det som m.a. kom fram i ein interpellasjonsdebatt om forskingspolitikken på vårparten. Forsking er viktig investering i framtida. Når vi ser kor avhengige vi er av råvarer, og ser dei utslaga slike bindingar har, vert vi igjen minte om kor nødvendig det er å byggje opp eit meir kunnskapsbasert samfunn. Sjølv innanfor stramme rammer har vi i dette budsjettet fått til ikkje så reint lite når det gjeld forsking. Framfor alt har løyvingane til grunnforsking over Forskingsrådet sitt budsjett fått ei monaleg auke – for fyrste gong sidan 1992. Det gjev m.a. høve til å styrkje den medisinske forskinga, slik mange av oss har ynskt å gjere. Den naturvitskaplege forskinga av særleg relevans for marin satsing får òg eit lyft. Eg er også nøgd med at det er funne rom for styrking av eit godt grunnforskingstiltak som Senter for høyere studier, og med at dei regionale institutta får eit handslag som dei har ynskt i lang tid gjennom ein vekst i basisløyvingane på 15 mill. kr. Også på dette området må ein attende til 1992 for å finne ein auke i løyvingane. Budsjettet legg til rette for norsk deltaking i EU sitt nye rammeprogram for forsking. Vi har med andre ord freista å ta vare på både det nasjonale og det internasjonale forskingsperspektivet. Som kyrkjestatsråd vil eg generelt seie at eg er glad for den grunnleggjande positive haldninga i komiteen til folkekyrkja og til kyrkja sitt folkekyrkjelege arbeid, slik denne m.a. kjem til uttrykk i merknader om ressurssituasjonen i kyrkja. Prestetenesta er ei fundamental teneste i kyrkja. Ressurs- og rammevilkåra for prestetenesta har svært mykje å seie for korleis kyrkja kan utføre si oppgåve som folkekyrkje i dei einskilde kyrkjelydane. Eg er såleis glad for at ein samrøystes komite sluttar seg til budsjettframlegget om å auke løyvingane til presteskapet i 1999. Fleirtalet i komiteen gjer framlegg om at det vert etablert nye grunnkurs i media/kommunikasjon og i merkantile fag. Vi har no fire års erfaring med grunnkursa i Reform 94, og vi har fått viktige innspel til strukturen både frå den forskingsbaserte evalueringa og frå ei rekkje høyringsinstansar. Ein samla gjennomgang av strukturen i vidaregåande opplæring vil verte lagd fram i ei melding til Stortinget våren 1999. I denne meldinga vil eg m.a. fylgje opp framlegget om dei to nye grunnkursa. Det er Regjeringa sitt ynske at nivå og kvalitet på skulefritidstilbodet ikkje vert svekt sjølv om statstilskotet no er redusert. Eg ser det sjølvsagt ikkje som ynskjeleg med auka foreldrebetaling, men kuttet i denne budsjettposten må sjåast i samanheng med lette i skatte- og avgiftsnivået. Ny lov og forskrift om skulefritidsordninga vil tre i kraft frå årsskiftet. Eg vil i lys av dette fylgje utviklinga nøye, både når det gjeld talet på barn i ordninga, kvaliteten på tilbodet og nivået på foreldrebetalinga. Fleirtalet i komiteen uttrykkjer uro for ressurssituasjonen ved Bredtvet kompetansesenter og ber det nye styret foreta ein gjennomgang av denne. Eg har forståing for eit slikt ynske. Samtidig konkluderer fleirtalet med at dei fagstillingane som i dag er lokaliserte til Søndre Land, skal flyttast til Oslo. Merknaden kan tolkast som om komiteen ikkje vil at det nye styret i sin gjennomgang av situasjonen ved Bredtvet skal vurdere korleis den samla kompetansen på området taleflyt/stamming best kan sikrast. Eg har vanskar med å tru at det er det fleirtalet har meint. Eg ber derfor om å få klargjort om komiteen er samd med meg i at ein ny gjennomgang av ressurs- og kompetansesituasjonen på Bredtvet må omfatte heile verksemda ved institusjonen, til dette høyrer også det samla fagmiljøet innan området taleflyt/stamming. Arbeidarpartiet finansierer ei rad gode tiltak ved å kutte i løyvingane til privatskulane. Men tilskotsordninga for privatskulane er heimla i lover, og Arbeidarpartiet foreslo ikkje endringar i privatskulelova då Stortinget nyleg hadde den til handsaming. Det trur eg dei ikkje gjorde fordi dei gjorde det tidlegare i ein debatt vi hadde då. Men det er faktisk eit fleirtal som har vedteke å behalde dagens lovgjeving. Eg vender meg til både Arbeidarpartiet og SV, for så lenge det er slik, er ikkje det kuttet som ein her foreslår, og som ein skal bruke til andre ting, reelle pengar. Det er det som einskilde her i huset har kalla «harry-pengar». Det er faktisk slik at ein må fylgje lov og forskrifter, og det gjer ikkje Arbeidarpartiet og SV. Dei finansierer mange ting med pengar som dei tek med å bryte ei lov som fleirtalet faktisk har vedteke. Det gjeld òg framlegget om å kutte 30 mill. kr til folkehøgskulane. Heller ikkje dette kuttet kan gjennomførast utan lovendring. Det vil òg bryte med alle reglar for ei truverdig og god forvaltning, fordi verknaden kjem midt i eit skuleår. Kunnskap er viktig for danning og utdanning. Det vert stadig klarare for oss at investering i kompetanse er viktig investering i livskvalitet og verdiskaping for framtida. Nasjonar som greier å utvikle framtidsretta og fleksible utdanningssystem, skaper avgjerande konkurransefortrinn for seg sjølve. Eg er difor glad for at vi i eit innstrammingsbudsjett likevel har funne rom for eit visst lyft, om ikkje stort, innanfor området utdanning og forsking.