Gjermund Hagesæter (Fremskrittspartiet), 2012-05-03:
Prop. 49 L, som vi skal behandle i dag, inneheld fleire endringar i kommuneloven, der lovfesting av den såkalla samkommunen er den største endringa. Når det gjeld lovfesting av samkommunen, er det politisk ueinigheit, men om dei andre, mindre endringane er det ikkje det. Innleiingsvis vil eg berre nemne at det er to openberre feil i forslaget til lovvedtak som regjeringspartia pluss Kristeleg Folkeparti har poengtert i sine merknader. Når Framstegspartiet og Høgre ikkje har slutta seg til desse merknadene, kjem ikkje det av at vi ikkje er einige i at det er to openberre feil, men det kjem av at vi er ueinige i heile samkommuneforslaget, og då er vi ikkje så veldig opptekne av å vere med på å rette opp feil i noko vi vil stemme imot. I saka om lovfesting av samkommunen har vi eit fleirtal og eit mindretal. Det er regjeringspartia og Kristeleg Folkeparti som utgjer fleirtalet. Det var litt forskjell mellom regjeringspartia og Kristeleg Folkeparti, men eg reknar med at dei respektive partia vil klargjere sitt syn i saka. Vi i Framstegspartiet og Høgre har signalisert at vi ønskjer å gå imot forslaget om samkommunen. Lovforslaget om samkommunen kan summerast opp slik: Det er ei lovfesting av eit nytt frivillig organ, eit nytt forvaltingsnivå som ligg mellom kommunen og fylkeskommunen. Samkommunen skal bestå av eit samkommunestyre valt av deltakarkommunane. Samkommunen skal ha ein samkommuneordførar og ein samkommunevaraordførar. Samkommunen skal ha ein samkommunerådmann. Samkommunen kan opprette nye samkommuneutval under samkommunestyret. Samkommunen kan engasjere nye tilsette i tillegg til rådmannen, som er obligatorisk. Som eg sa, er dette eit nytt forvaltingsnivå som har likskapstrekk med fylkeskommunen før det blei innført direkteval der. Då var det ordførarane i landkommunane i fylket som utgjorde fylkestinget. Grunnen til at Framstegspartiet går imot å lovfeste samkommunen, er at vi meiner at vi treng færre forvaltingsnivå i Noreg, ikkje fleire. Vi er altså eit land med litt over 5 millionar innbyggjarar, som er litt mindre enn halvparten av Stor-London. Då burde vi fjerne fylkeskommunen i staden for å opprette eit nytt forvaltingsnivå. Det er også andre ting: Det er demokratisk underskot i denne samkommunemodellen, fordi samkommunestyret skal veljast av deltakarkommunane og ikkje direkte av veljarane. Det er uklare ansvarsforhold: Skal ein f.eks. i ein interessekonflikt vere mest lojal mot deltakarkommunen som ein er valt frå, eller skal ein vere lojal mot samkommunen som ein sit i? Vi meiner derfor at kommunesamanslåing er eit betre alternativ enn ein samkommune. Vi merkar oss også at i motsetning til kommunesamanslåing vil ein samkommune ikkje få reduserte statlege overføringar. Ein kommune vil altså ikkje tape på å inngå den modellen, mens ein i kommunesamanslåing vil tape både småkommunetilskotet, dersom ein er under 3 200 innbyggjarar, og basistilskotet for alle når ein blir færre. Basistilskotet utgjer ca. 11 mill. kr. Sjølv om det er overgangsordningar her, er ein nøydd til å effektivisere minimum tilsvarande det som ein får redusert i inntektene, for å komme positivt ut. Vi trur at dersom ein ved kommunesamanslåing på ein eller annan måte får behalde dei same inntektene, slik at ein ikkje taper noko på å slå seg saman, vil det bli meir attraktivt å slå seg saman. Det vil vere det som ein er tent med på lang sikt. Vi ser at det openbert er behov for å gjere noko med kommunestrukturen i dette landet. Vi har altså 429 kommunar, eit tal som kanskje burde vore redusert til under 100. Det er behov for å gjere noko, men samkommunar er ikkje svaret. Vi meiner at kommunesamanslåing er svaret, og hadde ønskt at vi i staden skulle diskutert det i denne saka. Framstegspartiet, og antakeleg Høgre, kjem derfor til å stemme imot forslaget.