Liv Signe Navarsete (Senterpartiet), 2012-06-13:
Eg merkar meg innstillinga frå fleirtalet i komiteen, som meiner at forslaget frå representantane Hagesæter, Ørsal Johansen og Starheim må avvisast. Stortinget vedtok i 1995 at frivilligheit skal liggje til grunn for samanslåing av kommunar, og regjeringa har vidareført dette i Soria Mora I - og Soria Moria II-erklæringane. Eg legg òg merke til at fleirtalet i komiteen ikkje ser på dagens kommunestruktur som eit stort og påtrengande problem. Ei storstilt kommunesanering endrar ikkje den særnorske geografien, med mindre tvangssamanslåing òg betyr at innbyggjarane vert flytta med tvang. Nokre ønskjer å gje bru- og vegpengar til kommunar som slår seg saman. Eg ønskjer at me skal byggje bruer og vegar til nytte for folk, uavhengig av kor kommunegrensene går. Representantane frå Framstegspartiet ønskjer å gjere det meir lønsamt for kommunar å slå seg saman. For å gjere dette har dei presentert eit forslag som gjer kvardagen mykje vanskelegare for dei kommunane som ikkje har ei reell moglegheit for å slå seg saman. Dei ønskjer at småkommunetilskotet blir utfasa over ein periode på f.eks. ti år. Det meiner eg er ein dårleg idé, fordi det er eit viktig tilskot for ei rekkje kommunar som møter særskilde utfordringar. Småkommunetilskotet er gitt ut frå regionalpolitiske forhold, og hensikta er å sikre inntektsnivået til mindre kommunar. Å fjerne småkommunetilskotet har ikkje så mykje å seie i den store rekneskapen. Småkommunetilskotet utgjer under 1 pst. av rammetilskotet til kommunane og er viktig for dei 157 kommunane som fekk tilskotet i 2012. Å fjerne dette tilskotet, som representantane frå Framstegspartiet føreslår, vil ramme mange kommunar og innbyggjarane deira – og vil kunne gi desse innbyggjarane eit dårlegare tenestetilbod. Det er heller ikkje slik at dette tilskotet hindrar kommunesamanslåingar i dag. Kommunar som misser småkommunetilskotet på grunn av ei samanslåing, får i dag behalde tilskotet fullt ut i 15 år etter samanslåinga, som ein del av inndelingstilskotet, før det deretter vert trappa ned dei påfølgjande fem åra. Basistilskotet er ein del av utgiftsutjamninga i inntektssystemet og kompenserer kommunane for utgifter knytte til det å vere ein kommune – det at ein skal ha ein basis for å gi både administrasjonen og ikkje minst tenesteytarar moglegheit til å gjere jobben sin. Ein del tenester er i alle kommunar – fordi dei er ein kommune. Representantane frå Framstegspartiet føreslår ikkje å fjerne basistilskotet i inntektssystemet, men dei vil endre måten samanslåtte kommunar vert kompenserte på for tap av basistilskot ved samanslåing. I dag får den nye kommunen kompensasjon fullt ut i 15 år som ein del av inndelingstilskotet, før det vert avtrappa dei påfølgjande fem åra. Forslaget frå representantane Hagesæter, Ørsal Johansen og Starheim går ut på at kommunar som slår seg saman, fullt ut får eingongskompensasjon for tap som oppstår på grunn av at basistilskot og andre fordelar fell bort. Det er litt usikkert korleis representantane frå Framstegspartiet tenkjer at dette skal gjerast. Basiskriteriet i inntektssystemet er på meir enn 10 mill. kr i 2012. Eit eingongstilskot som skal kompensere for eit evigvarande, årleg tap, vil fort kunne verte eit svært høgt beløp. Representanten frå Senterpartiet har tidlegare gitt eit anslag over det. Eg meiner dagens ordning med inndelingstilskot er betre, og det legg til rette for gode rammevilkår for etablering av den nye, sjølvstendige kommunen. Ein samanslått kommune har 20 år på seg for å tilpasse kvardagen til dei nye rammevilkåra og får deretter støtte, på lik linje med alle samanliknbare kommunar. Eg meiner òg at inndelingstilskotet bidreg til å leggje til rette for føreseielege rammer for alle landets kommunar. Ei stor utbetaling til ein ny kommune vil påverke rammetilskotet til alle kommunane det året kompensasjonen vert utbetalt. Ei slik uføreseieleg ordning meiner eg vil vere svært uheldig. Regjeringspartia har òg slått fast at staten skal dekkje dei faktiske kostnadene knytte til samanslåing. Tidlegare dekte staten berre 40–60 pst. Politikken til dagens regjering er at utgangspunktet for samanslåing skal kome frå kommunane sjølve, og at staten skal bidra til at samanslåinga ikkje vert ein stor utgiftspost på dei kommunale budsjetta. Når ein les denne saka, er det mange spørsmål som vert reiste, t.d. korleis ein praktisk tenkjer å gjennomføre dette, kva utslag det vil få for dei kommunane som ikkje har høve til å slå seg saman. Det er jo ikkje slik at ein kan taue Solund kommune inn til land og slå han saman med ein annan kommune – eller skal dei fjernstyrast langt vekk frå? Det er mange kommunar som er i ein slik situasjon. Reiser me til Hedmark, med dei enorme avstandane som er der, ser ein at det vil verte betydelege ulemper for innbyggjarane – med mindre ein ynskjer å flytte dei. Det er kanskje det som eigentleg er problemet, at ein ynskjer å sentralisere folk.