Magnhild Meltveit Kleppa (Senterpartiet), 2012-03-29:
Representanten Gullvåg tek opp ei viktig sak. Den generelle helsetilstanden blir stadig betre, gjennomsnittsalderen i befolkninga er aukande, og eldre trafikantar – både som bilførarar og fotgjengarar – utgjer ein stadig større del av trafikantane. Tala viser at om lag 80 pst. av befolkninga over 65 år vil ha førarkort i 2020. Den eldre befolkninga er i tillegg i aukande grad meir mobile, og dei har jamt over meir køyreerfaring enn tidlegare generasjonar. Det er likevel ei kjensgjerning at ulukkesrisikoen aukar vesentleg for trafikantar over 75 år. Ved aldring blir dugleik og evne til å ferdast sikkert redusert. Samtidig er det særs viktig for livskvaliteten for eldre at dei kan halda fram med ein aktiv og mobil livsstil, så lenge det er forsvarleg av omsyn til trafikktryggleiken. Statens vegvesen gjennomførde i perioden 2007–2010 eit etatsprosjekt om høgrisikogrupper i vegtrafikken. Eldre bilførarar er ei av gruppene i prosjektet. Unge bilførarar, motorsyklistar, rusmiddelmisbrukarar og innvandrarar med ikkje-vestleg bakgrunn vart rekna på same måten. Bakgrunnen for at eldre vart definerte inn som ei høgrisikogruppe, var bl.a. at ein såg at eldre trafikantar i like stor grad som unge bilførarar er utløysande part i dei ulukkene dei er innblanda i. Prosjektet har bl.a. kartlagt nærmare kva for typiske ulukker eldre er involverte i, og kva for årsaker som ligg bak ulukkene. F.eks. fann ein ut at sjukdom er den hyppigaste medverkande årsaksfaktoren i dødsulukker for førarar over 75 år. Dette viser at vi må ta helsekrava for eldre bilførarar på alvor. Samstundes ser vi at dei eldre bilførarane som har mykje køyreerfaring, klarer seg betre enn dei som køyrer lite, noko som også vart understreka av interpellanten. Dette viser behovet for å spreia kunnskap om kor viktig det er å oppretthalda eigen dugleik og eiga køyretrening. Opplæringstiltak retta mot eldre bilførarar er såleis viktig. Dei funna som vart gjorde gjennom høgrisikoprosjektet, har gjeve oss mykje nyttig erfaringsmateriale for alle dei omhandla gruppene. Dette er noko vi kan byggja trafikktryggleiksarbeidet vidare på i neste transportplanperiode. Når det gjeld helse, har folkehelsa dei seinare åra stadig vorte betre. Gjennomsnittleg levealder stig. Den eldre befolkninga i Noreg er friskare og sprekare enn nokon gong. Dette gjeld stort sett òg dei fleste landa i EU. Fram til no har det vore slik at dei som er over 70 år, må ha med seg helseattest når dei køyrer bil. På grunn av den generelle betringa i helsetilstanden i befolkninga har Samferdselsdepartementet vedteke å heva grensa for krav om helseattest frå 70 til 75 år. Noreg er her heilt på linje med EU. Endringa trer i kraft frå januar 2013, og kor lenge førarretten er gyldig, vil gå fram av sjølve førarkortet. Sjølv om den generelle helsetilstanden blant eldre er god, må vi ta på alvor at svekt helse inneber ein risiko for trafikktryggleiken. Det er viktig å ha gode mekanismar for å fanga opp dei som faktisk ikkje oppfyller helsekrava til å køyra bil. Eg vil i den samanhengen gjerne få lov å nemna eit arbeid som har vore sett i gong i Møre og Romsdal. Der har Statens vegvesen, politiet og fylkeslegen etablert eit samarbeid for å fanga opp personar som ikkje lenger fyller helsekrava for å ha førarkort. Her dreier det seg ikkje om å endra eller innføra eit strengare regelverk, men om å praktisera og handheva regelverket, i tråd med det lovgjevar har lagt opp til. Ifølgje Statens vegvesen har talet på dødsulukker i fylket allereie gått ned som følgje av dette forbetra samarbeidet. For å medverka til sikker mobilitet for eldre bilførar har Statens vegvesen i over ti år drive kurset «Bilførar 65+». Kurset er eit frivillig og nyttig tilbod til alle som er over 60 år. Det blir arrangert på dei fleste stader i landet. Gjennom diskusjonar, samtalar og køyretrening får eldre hjelp til å kunna halda fram med å bruka bil på ein trygg måte. Målet er ifølgje Statens vegvesen sitt handlingsprogram for trafikktryggleik å få 30 pst. av dei aktuelle årsklassane til å vera med på kurs innan 2013. Kurset blir marknadsført gjennom annonsar, på nettet og gjennom brev. Fleire tusen personar har vore med på «Bilførar 65+»-kurs til no. Tidlegare deltakarar har fortalt at dei har hatt stort utbytte av kurset, ikkje minst på grunn av at mange tema blir gjennomgått etter ynske frå deltakarane og er lokalt tilpassa. Dette kan gjelda alt frå rundkøyringar i nærmiljøet og utfordrande vikepliktssituasjonar til meir generelt om feltskifte og parkering. Transportøkonomisk institutt utførte i perioden 2004–2006 ei undersøking av effekten av «Bilførar 65+». Dei som hadde gjennomført slikt kurs, vart samanlikna med personar som ikkje hadde teke kurset. Rapporten viser 18 pst. redusert ulukkesrisiko blant menn og 71 pst. blant kvinner. Dessverre har deltakinga minka noko dei seinare åra og er no under 20 pst. For å endra denne negative utviklinga vurderer Statens vegvesen for tida heile kursmodellen og ser på alternative måtar å driva kursa på, slik at ein kan famna flest mogleg av førarane i aktuell alder. Eldre er òg ei utsett gruppe som fotgjengarar. Tala for 2011 viser at 18 fotgjengarar vart drepne i vegtrafikkulukker. Av desse var ni over 65 år. Årsaka til at eldre er overrepresenterte i fotgjengarulukker er nok samansette. Generelt kan ein seia at universell utforming kombinert med teknologi, bl.a. intelligente transportsystem, kan bli viktigare framover både for tryggleiken og for framkomsten for fotgjengarar. Lat meg elles seia at representanten Gullvåg sjølv nemnde fleire tiltak som det er vel verdt å sjå nærmare på. Han fokuserte òg på forsking. Det er nok ingen tvil om at sjølv om ein her har utgreiingar, større prosjekt som har vorte følgde over lengre tid, kan òg den delen heilt openbert forsterkast. Her er det viktig med både oppdatert kunnskap om den faktiske situasjonen og kunnskap om tiltak som kan medverka til ein endå tryggare trafikk òg for eldre.