Ingunn Gjerstad (Sosialistisk Venstreparti), 2015-02-03:
Kvar dag blir folk i Noreg utsette for kjemikaliar frå mange ulike kjelder. Små mengder av ulike kjemikaliar finst i kvardagsprodukt som leiker, kosmetikk, elektronisk utstyr, byggevarer, mat og medisinar. I dag veit vi ikkje kva vi får med på kjøpet når vi handlar, sidan ingredienslister ikkje er lovpålagde – når ein ser bort frå for mat og kosmetikk. Til og med leiketøy i butikkane inneheld kjemikaliar, som kan gje diabetes, ADHD og kreft, seier Forbrukarrådet. Saka er at verken dei som sel, eller dei som kjøper, veit om innhaldet i varene er skadeleg, og det er skremmande å tenkja på. Slik kan vi ikkje ha det. Eg er difor glad for at vi får på plass ei semje om ein handlingsplan i dag. Eg vonar at regjeringa gjer handlingsplanen kraftfull og gjev han det alvoret han fortener. Element i handlingsplanen må vera bransjeprogram for opplæring i handelsnæringa, styrking av kunnskapen i skulen og HMS- og arbeidsmiljøopplæringa i arbeidslivet. Her kan ein byggja på det gode arbeidet med Svanemerket. Det er skikkeleg trist at det ikkje blir fleirtal for å innføra nasjonale forbod mot dei farlegaste miljøgiftene vi omgjev oss med, når EU somlar med å innføra forbod. Eg er lei meg når parti i denne salen i merknads form skriv at «Norge skal være forsiktig med å innføre særnasjonale forbud mot miljøgifter». Klima- og miljøministeren skriv i brevet sitt: «Jeg kan ikke se at det er handlingsrom(...) (...) SV vil gjerne få til forbod på internasjonalt og europeisk nivå. Samtidig må vi innsjå at EUs arbeid går svært sakte, og det er gale om regjeringa ofrar tryggleiken til norske forbrukarar for å bevara eit godt forhold til EU. Det finst nasjonalt handlingsrom. Det er utruleg kva ein får til om ein berre vil. Noreg har fleire alternativ enn yrkeslaus venting på at EU skal skjera igjennom og høyra på andre enn den mektige europeiske kjemikalie- og næringslobbyen – den same lobbyen som var imot at REACH-regelverket blei innført. Danmark har gått lenger enn EUs regelverk og vedteke nasjonale forbod mot enkelte miljøgifter i produkt retta mot barn. Når enkeltland går i front, vil det bidra til å framskunda internasjonale prosessar for strengare regulering. Krav om innhaldslister og effektive informasjonskampanjar er tiltak som kan setjast i verk fort, slik det er for f.eks. sal av tobakk. EU har skapt seg eit ekstra problem, som vi ikkje bør la oss hemma av. Det går no føre seg forhandlingar om frihandels- og investeringsavtalen TTIP, mellom Europakommisjonen og USA. Her er EUs kjemikalielovgjeving på forhandlingsbordet. USA og USAs næringsliv meiner at europeisk lovverk på kjemikalieområdet hemmar handel. US Pesticide og bioteknologilobbyen CropLife seier kanskje tydelegast kva USA meiner er problemet med REACH i deira innspel. I mi omsetjing skriv dei at EUs regelpraksis for kjemikaliar er i ei motsett tilnærming i forhold til USA sin, og dei skriv at vitskapleg basert risikovurdering som basis for lovreguleringar ikkje må overstyrast av ukorrekt og politisk driven bruk av føre-var-prinsippet, som det skjer i EU – eg har her referansen, som eg leverer til referenten, som kan finna det fram etterpå. EU er på defensiven og har lova ikkje å redusera kjemikaliereguleringane sine. Det lovar ikkje så godt for rask internasjonal lovgjeving. Eit forhandlingsresultat mellom desse to stormaktene vil mest sannsynleg liggja ein stad mellom EUs REACH og USAs ønske om å fjerna føre-var-prinsippet. Dersom det er situasjonen, har vi i Noreg endå betre grunnar for å styrkja vårt eige regelverk. Det er viktig med eit styrkt regelverk, men det er òg viktig å sikra at dagens regelverk blir oppretthalde. Difor må vi ha sterkare tilsyn og kontroll enn i dag. Svenske tilsyn avdekte ulovlege stoff i meir enn kvart tiande produkt dei kontrollerer, og gjennom deira nye handlingsplan fekk dei meir enn femdobla tilsynsfrekvensen, og eg håpar at budsjettprosessane våre vil føra til ei styrking av både Mattilsynets og Miljødirektoratets kapasitet til prøvetaking og tilsyn her hos oss. På same vis vil eg framheva at Forbrukarrådet gjer ein viktig jobb for å auka kunnskapsnivået om miljøgifter, og Forbrukarrådet bør òg styrkjast, i tillegg til miljømerket Svanen. Òg ein god grunn til å gå i front i Noreg er dei spesielle naturgeografiske vilkåra våre, og det må vi snakka meir om ein annan gong.