Knut Arild Hareide (Kristelig Folkeparti), 2012-03-08:
Terroraksjonane den 22. juli rysta oss alle. Vår gode statsminister sa det slik i denne salen den 1. august: «Kartet ble sprengt, kompasset skutt i filler(…) Men det norske folk fant fram.» (…) Grunnen til at det norske folk fann fram, er at me har eit samfunn med grunnleggjande gode verdiar som gjorde at då det var som mørkast, valde me ikkje hat og hemn, men derimot hjartelag og varme. Skotsalvene som blei fyrte av på Utøya, fortalde oss at vondskapens akse ikkje er ein plass langt borte, men inne i menneskesinnet. Det som skjedde, har skjedd før. Det kan dessverre òg skje igjen, men det er vårt oppdrag å hindre at det skjer. Beredskap er viktig, men det førebyggjande og haldningsskapande arbeidet må aldri undervurderast. Den særskilte komité har kome med si innstilling. Me har teke tak i dei sakene som hastar, og teke viktige grep me meiner me ikkje treng vente med å gå i gang med. Me peiker på ei retning for arbeidet med auka tryggleik og auka og betre beredskap. Me samla oss tidleg i prosessen om nokre sentrale tema for arbeidet: førebygging av valdeleg radikalisering og ekstremisme, omsorg for og oppfølging av offer og pårørande, samhandling mellom politiet og Forsvaret, kommunikasjon i nødetatane, vern av utsette objekt, PST, politiets responstid og helikopterberedskapen. Eg vil takke alle dei andre politiske partia på Stortinget for godt samarbeid, og eg er imponert over både regjeringspartia og opposisjonen sin vilje til å finne samlande løysingar til beste for landet. Resultatet er nye grep for eit tryggare Noreg. Stortinget har makt til å gi og oppheve lover, vedta budsjett og kontrollere den utøvande makta. Komiteen har ikkje arbeidd for å avdekkje kva som konkret hende den 22. juli. Me har vore bevisste på å avgrense vårt arbeid opp mot 22. juli-kommisjonen sitt arbeid. Kommisjonen skal kartleggje kva som gjekk føre seg, og kan undersøkje det ein meiner er naudsynt i den samanhengen. Komiteen retter ei særskild takk til alle som bidrog i rednings- og sikringsarbeidet, både politiet, helsevesenet og dei andre nødetatane, Forsvaret og andre offentlege tilsette, i tillegg til Kyrkja, dei frivillige organisasjonane og mange enkeltpersonar som bidrog på eige initiativ – nokre med fare for sitt eige liv. Eit eksempel på dette gode arbeidet kan vere Senter for Krisepsykologi i Bergen. Det er det norske kompetansemiljøet med mest erfaring frå krise- og katastrofehandtering både nasjonalt og internasjonalt, basert på dagleg arbeid med kriser og traume gjennom 24 år. Arbeidet er ei blanding av forsking, klinisk praksis mot enkeltmenneske i krise og sorg og utetterretta verksemd gjennom å gi ut rettleiarar og annan informasjon. Etter katastrofen har dei jobba lokalt med m.a. å leie kriseteam, men òg sentralt gjennom arbeidet på Sundvolden og ikkje minst arbeidd for Helsedirektoratet. Mykje av materialet som er brukt etter 22. juli, er skrive av dei, og dei har jobba aktivt direkte med etterlatne, overlevande og pårørande. Me treng eit samla kompetansemiljø i krisepsykologi og sorgarbeid meir enn nokosinne. Sjølv om alle kommunar etter kvart har oppretta eigne kriseteam, er det stor mangel på kompetanse lokalt. På nokre område veit me allereie no at me som samfunn ikkje var godt nok førebudde på eit terrorangrep. Komiteen har derfor samla seg om følgjande nye hovudgrep: Vidareutvikle og forsterke ein overordna plan for å førebyggje terrorangrep i Noreg, sikre eit tettare samarbeid mellom politi og forsvar og styrkje helikopterberedskapen og å foreta ein ekstern gjennomgang av PST og sjå på ressurssituasjonen. Komiteen har samla seg samrøystes om 14 forslag til vedtak for eit tryggare Noreg. Eg tilrår hermed dei 14 forslaga til vedtak som ligg i innstillinga. Eg vil kort gjere greie for nokre av desse: Komiteen ber regjeringa leggje fram for Stortinget ein vidareutvikla og forsterka overordna plan for å førebyggje og handtere moglege terrorangrep i Noreg. Alt tyder så langt på behovet for dette: Me treng betre samordning, me treng betre tilsyn. Kommunane har tilbydd ofra etter 22. juli ein fast kontaktperson som skal sørgje for tett oppfølging. Det meiner komiteen er eit klokt grep. Dei som treng hjelp, blir fanga betre og raskare opp, og problema får ikkje høve til å utvikle seg. Komiteen ber regjeringa gjennomgå erfaringane frå ordninga med fast kontakt for offer og pårørande i samband med ei krise og vurdere om ho skal bli ei generell ordning for kommunane. Komiteen er tilfreds med at Justisdepartementet, som frå 1. januar 2012 heiter Justis- og beredskapsdepartementet, har fått ei tydelegare beredskapsrolle. Den nye rolla krev òg auka ressursar. For at beredskapen skal bli betre, må politiet og Forsvaret samarbeide tettare. Derfor ber komiteen om at regjeringa gjennomgår bistandsinstruksen for å forsterke og vidareutvikle samhandlinga. Me ber òg om at regjeringa sørgjer for tiltak for å bevisstgjere leiarar i politiet om at det er viktig å kontakte Forsvaret raskt når krisa er eit faktum. Komiteen er klar over at responstid er eit ressursspørsmål – det handlar ikkje berre om organisering. Me ber derfor regjeringa i samband med resultatreforma foreta ei vurdering av kva for politidekning som trengst for at ulike krav om responstid skal kunne realiserast. Komiteen meiner erfaringane etter 22. juli har vist at varslingsrutinane internt i politiet har eit forbetringspotensial. Komiteen ber derfor regjeringa gjennomgå dagens system med varsling til landets politidistrikt ved riksalarm og særleg vurdere å innføre eit meir moderne alarmsystem som kan varsle fleire sentrale leiarar i politiet i tillegg til sentralane ved politidistrikta. Transportstøtte er viktig for å vere raskt på plass. Helikopter er ein viktig del av dette. For å auke tryggleiken ber komiteen regjeringa kome med ein plan og auka løyvingar i samband med revidert nasjonalbudsjett 2012. Komiteen vil at den militære helikopterberedskapen på Rygge blir vidareførd. Når skyting går føre seg, vil det alltid vere særs krevjande for politiet å yte innsats. Derfor må politiet få tilstrekkeleg kunnskap om korleis slike situasjonar skal handterast, og at ein øver nok til at politiets tenestemenn og -kvinner blir i stand til å handtere dette på ein god måte. Da er trening avgjerande – for alle politiets operative avdelingar, ikkje berre dei såkalla UEH-einingane. For å sikre nok trening og oppfølging til å handtere ein situasjon der «skyting pågår»-instruksen gjeld, ber komiteen regjeringa gjennomgå retningslinjene og gjennomgå opplærings- og oppfølgingstilbodet til tilsette i politiets operative avdelingar. I tillegg til dei 14 forslaga til vedtak vil eg trekkje fram nokre merknader i innstillinga som er skjulte skattar: «Komiteen understreker betydningen av å styrke familiens og de private fellesskapenes rolle for å sikre at hvert enkelt samfunnsmedlem opplever mer trygghet og solidaritet i hverdagen. Trygge enkeltmennesker og familier i trygge hjem skaper livskraft som bidrar til å skape et mer solidarisk samfunn, hvor mennesker tar ansvar for seg selv og andre.» Og vidare: «Frivillighet og det sivile samfunn skaper møteplasser som bygger kjennskap og tillit mellom mennesker med forskjellig bakgrunn. Sterke fellesskap styrker demokratiet og hindrer radikalisering. Komiteen mener hendelsene 22. juli gjør det viktigere enn noen gang å styrke frivilligheten og det sivile samfunn(…) (…) Denne tverrpolitiske satsinga på familie og frivilligheit ser eg fram til! I arbeidet med innstillinga blei eg minna om Jon Lilletuns skulepolitiske credo. Han sa: For meg handlar skulepolitikk framfor alt om å skape menneskeverd! Skulen skal utdanne – og skulen skal danne. Spesielt i etterkant av 22. juli har eg tenkt mykje på det. Terror kan ein til sjuande og sist berre kjempe mot med handlingar. Haldningar er verdiar. På same måte som faktakunnskap må òg verdiar og haldningar lærast. Me må ha arenaer for slik læring. Skulen er framleis ein fellesarena der sosial, kulturell og etisk læring skal og må ha sin rettmessige plass. Det har skjedd mykje positivt i norsk skule dei siste åra. Samtidig er det grunn for å etterspørje balansen og heilskapen i skulens oppdrag, ikkje minst den praktiske og den danningsmessige dimensjonen. Eg er glad for at ein samla komité gir tydelege signal òg her. Me kjenner enno etterdønningane etter sjokket og redselen som tok oss brått og brutalt og reiv oss ut av den sommar- og ferieidyllen me hadde. Me tenkjer særleg på dei det gjeld, skadde og pårørande. Verda er ikkje berre god. Me har sett det vondes realitet. Det utfordrar oss til å forsterke kampen mot terrorisme – av alle slag og frå alle kantar. Det minner oss om at naivitet er eit blindspor. Det skjerpar oss når det gjeld å sikre best mogleg beredskap. Eg vil seie som vår statsminister: «(…) enda mer demokrati, enda mer åpenhet, men aldri naivitet. Det skylder vi ofrene.» (…) Dei siste månadene og vekene har det handla mest om beredskap og den komande rettssaka. Det er naturleg. Men me må aldri gløyme at dette djupast sett handlar om verdiar! Det var det det norske folk dokumenterte frå laurdag 23. juli og i dagane etterpå – med å tenne lys, med å strøyme til kyrkjene, med å skape hav av roser, med å fylle gatene med kjærleik, med å nekte å møte vald med vald. Dette må me aldri gløyme. Det er denne vegen me må gå, utan å la oss gli inn i naiviteten. Me vil aldri vinne over det vonde gjennom å skape og dyrke fiendebilete og å byggje murar. Me skal og må satse på å byggje bruer – mellom nasjonar, mellom etniske grupper, mellom religionar. Kanskje finst det også nøklar til korleis me kan utvikle livskvaliteten i ei slik kollektiv erfaring? Forskarar vil ganske sikkert interessere seg for dette. Men det bør òg me som politikarar gjere. Midt oppe i all granskinga om kva som kunne, burde og skulle ha vore gjort, må ikkje dette breste for oss som samfunn. Lat oss derfor sørgje for at dette blir meir enn ein spontan reaksjon, men ei erfaring til varig endring. For å seie det med kongen: «Som nasjon skal vi ta denne tiden med oss i våre hjerter, i vår erfaring.» Berre slik byggjer me eit tryggare Noreg.