Bjørn Jacobsen (Sosialistisk Venstreparti), 2002-05-06:
For oss i SV er det fint å sjå at vi har ein utviklingsminister som er veldig engasjert, og som legg fram ei god utgreiing om utviklingspolitikken. Det er ikkje alt vi er einige i, og det er det eg har tenkt å bruke ca. 10 minutt på. Det er litt skuffande at utgreiinga nok ein gong blir halden utan at det blir referert til konkrete resultat av den norske bistanden. Folk vil ikkje i lengda godta at 14 milliardar kr skal brukast årleg utan at vi kan seie klarare frå om kva desse pengane går til. SV har tidlegare etterlyst at utgreiinga i større grad burde orientere seg mot oppsummering av resultat og erfaringar, og ikkje berre dei lange linjene framover. Det ville ha tvinga oss til å sjå litt meir kritisk på kva som blir oppnådd og ikkje. For folk flest i Noreg ville det også vore lettare å følgje med i bistandsdebatten – kva som går bra, og kva som går dårleg. Det ville etter mitt skjønn støtte opp under det viktigaste i all bistand: kontakten frå folk til folk, som byggjer på informasjon og gjev engasjement. Der eg elles ikkje er einig, kan det ha noko å gjera med ulik grad av tiltru til dei systema som omgjev bistanden, og som skal setje i verk den viljen som finst i det norske folk til å bidra til ei meir rettvis verd. Sjølv gjorde eg meg ei erfaring for nokre år tilbake, då eg jobba med bistand. Vi hadde laga ein plan om opplæring innafor landbrukssamvirke, fleire av oss hadde jobba tverrkulturelt – og alle desse fine orda som gjaldt då – vi hadde fått laga masse papir og reiste rundt for at dette skulle bli best mogleg. Vi kom fram til den første landsbyen for å informere om kva vi hadde jobba med, og dette såg veldig bra ut. Så bad vi dei om å gjere seg klare til neste møte, der vi skulle kome og undervise. Det blei litt stille, men så var det ein kar som sa at det skulle nok gå bra, om vi får tak i han som kan lese, så skal vi få han til å lese desse dokumenta for oss. Så vi fekk oss på ein måte ein skikkeleg «trøkk seksten» og måtte revurdere alle planar. Vi måtte ned på eit endå lågare nivå. Vi måtte i samarbeid med andre folkeorganisasjonar prøve å få til alfabetisering. Vi må heile tida spørje oss om bistand kjem fram til dei som treng det mest, og om krav om system som byggjer opp rundt bistand, tener dette formålet. Nyleg blei det lagt fram ein rapport frå det såkalla SAPRIN-nettverket som viser at strukturtilpassing via Verdsbanken på fleire felt har svekt økonomien i dei aktuelle landa og heller fremma fattigdom. Vi må spørje oss om dei handelsregima som ein no søkjer å byggje opp gjennom WTO, verkeleg tener dei fattigaste. Utviklingsministeren seier vi må byggje ned handelshinder og slette gjeld. Det siste er det lett å vere einig i, men å byggje ned handelshinder kan verke stikk i strid med formålet om at dette skal skape vekst i sør. For det første har vi ein enorm overproduksjon i det vestlege landbruket for tida, ein overproduksjon som berre ventar på å bli dumpa i sør. Og i mange høve gjev vi bort denne overproduksjonen og kallar det bistand eller naudhjelp, noko som kan øydeleggje lokalproduksjonen. Marknadsdelar heiter det på fint, men det er i realiteten ein beinhard kamp for småbonden om å få selje varene sine på ein lokal marknad. Den lokale bonden kan ha problem med å konkurrere lokalt, så det å tenkje seg at han skal klare seg globalt, er ikkje så lett å sjå. Vi snakkar eigentleg om å ha rett til å verne sin eigen marknad, proteksjonisme – etter mitt skjønn eit positivt omgrep når det blir brukt på rette måten. Noreg har òg behov for det, om vi ønskjer å ta heile landet i bruk. Vi skal ha eit landbruk som utnyttar det vesle ressursgrunnlaget vi har, til å produsere mat. Når vi gjer det på ein økologisk måte, utan for mykje bruk av sprøytemiddel, kunstgjødsel og kraftfôr – importert kraftfôr til og med – vil det likevel vere mykje att som vi kan leggje ut til frihandel. Eller kanskje vi ikkje burde leggje det ut til frihandel, men einsidig seie at det vi ikkje klarar å produsere sjølve, skal vi i hovudsak la landa i sør forsyne oss med. Vi er i ein situasjon der det ikkje er uvanleg at ei vanleg norsk ku et 12–14 kg kraftfôr, som i verste fall kan vere importert frå Sudan. Dette er ein landbrukspolitikk som vi ikkje kan sjå framtida i augo med. Slik produksjon må ned. Det må praktiserast ein produksjon ut frå ressursgrunnlaget i Noreg. Men då er vi også i den situasjonen at vi kan seie at dette vernar vi om – akkurat som Lesotho eller Botswana kan gjere det same. Skal vi byggje ned handelshindra, er eg redd for at det då blir dei sterkastes rett som vil gjelde. Vi må få ein meir rettferdig handel i verda, og ingenting er i vegen for å dra FN inn på denne banen. UNCTAD, FNs handelsorganisasjon, har stelt med dette lenge, men har ikkje fått autoritet nok på området. Den store fordelen med å la FN få overbyggjande makt her er at ein då får med seg litt demokrati på kjøpet. At det i tillegg gjev FN meir status, er jo heller ikkje heilt til å kimse av. Vi står framfor toppmøtet i Johannesburg om berekraftig utvikling. Eg spurde utanriksministeren for ei stund sidan her i salen om kva mål Noreg hadde sett seg for arbeidet her heime, for å vise at vi hadde gjort noko. Eg fekk til svar at eg hadde spurt feil statsråd, og at nasjonal strategi, for ikkje å snakke om nasjonal agenda, ikkje høyrde til UDs arbeidsfelt. Eg er einig med miljøbevegelsen, som påstår at det aldri skulle ha lege i UD, og vore UD sitt ansvar, men ille blir det når ein ikkje veit om at ein jobbar med dette i departementet. Økologisk landbruk, alternativ energi osv. – det er i det heile teke mange ting som har lege under Lokal Agenda 21, som folk i Noreg har drive med, anten det er frivillige organisasjonar, massevis av kommunar eller enkeltmenneske. På ein måte er det ingen som veit kva Lokal Agenda 21 er, men alle driv med det i det daglege. Dette skulle vi hatt med i kofferten til Johannesburg, for å vise at også Noreg går føre. Det ville jo òg vore litt artig for norske kommunar å få vite at det arbeidet dei gjorde, blei verdsett. Då er det betre med Regjeringas handlingsplan mot fattigdom, ikkje minst vektlegginga av dei ulike landas eigne fattigdomsstrategiar. SV er svært glad for ein plan som peikar langt fram i tid, og som lykkast i å få fram kor omfattande og komplekse fattigdomsproblema er. Eg saknar likevel ei grundig drøfting av dei konfliktane som vil kunne oppstå på bakgrunn av at ein tenkjer seg å fordrive fattigdommen. I alle høve må ein tenkje seg at verdiar skal fordelast betre, og ein må kanskje til og med endre på eigarstrukturar. Forholdet mellom gjevarsida og mottakarsida knytt opp til makt burde ha vore drøfta mykje meir i utgreiinga. Vi hadde då fått ein betre debatt her i salen, fordi vi hadde visst meir om kva vi legg av vilkår i bistanden vår. Det kan godt hende vi då hadde fått eit skikkeleg bevis på at f.eks. våre krav om menneskerettar og godt styresett verkeleg stimulerer gode krefter i utviklingslanda, eller at vi fekk fram eksempel som det eg viste til frå SAPRIN-rapporten, om at bistand kan gripe inn i maktkonstellasjonar i samarbeidsland på ein sånn måte at det ikkje tener dei fattigaste. Med fare for å tenkje for mykje ut frå norske forhold vil eg påstå at det Noreg aller mest har å bidra med internasjonalt, er bondesamfunnet si samvirkebygging og arbeidarrørsla si ibuande fordeling gjennom kamp for lønn og sosiale gode. Men er det dette vi dreg med oss ut saman med mykje pengar, fredsinitiativ og utrøtteleg kamp for FN? Eg stiller spørsmålet, for eg vil at vi skal ha ein best mogleg debatt om desse spørsmåla, så i alle fall vi i denne salen er klare over kva for eit ideologisk grunnlag vi gjev bistand på. Då vil vi vere betre i stand til å sjå dei maktstrukturane vi støttar opp om, eller prøver å rive ned ute. Eg må berre bla litt, president, for eg ser at det går over alle støvelskaft med tida! Det er svært påfallande at ikkje Midtausten blir nemnt med eit ord i utgreiinga – ordet «palestinsk» er for så vidt nemnt – for det er ikkje berre utanriksministeren sitt bord. Det meste av den norske støtta til Midtausten går over bistandsbudsjettet, bl.a. 165 mill. kr over regionløyving og tilskot til flyktningar. Vi har brukt ca. 2 milliardar kr sidan 1993, og mykje av det som er bygt for desse pengane, er øydelagt, mykje den siste tida, som folkets hus i Nablus og statistisk sentralbyrå. Det er merkeleg at ein i utgreiinga ikkje har med nokon vurderingar av dette. Er statsråden redd for å ta i Midtausten-problematikken på grunn av at det er så nært oss, og at debatten går dagleg? I Afghanistan har Noreg ei dobbeltrolle ved at vi deltek i både krigen og freden. Har vi eit avklart forhold til kva vi driv med i Afghanistan? Er det sivilbefolkninga sitt ve og vel vi tenkjer mest på, eller er det våre allierte sine maktstrategiar for regionen som tel mest? Trivst vi i rolla der vi er både krigsherre og bistandsgjevar, og kan desse to rollene ha motsette interesser? Det er viktig at utviklingsministeren legg vekt på bl.a. Afrika, som elles ikkje får så mykje merksemd i den aktuelle debatten, men ho kan ikkje la dei sakene som folk i Noreg akkurat no er mest opptekne av, liggje av den grunn.