Gunvald Ludvigsen (Venstre), 2007-12-10:
Alle skal ha høve til å bruke sine evner til beste for seg sjølv og samfunnet. Liberal politikk er derfor eit utålmodig arbeid for rettferdige løysingar, som gir alle menneske fridom, tilhøyr og ansvar. Det er i fellesskap med andre den enkelte kan finne sin eigen veg til det gode liv. Venstre sitt fridoms- og fellesskapsslagord omfattar også framtidas generasjonar. Venstre vil føre ein ansvarleg økonomisk politikk og ein miljøpolitikk som sikrar livsgrunnlaget og velferda også for dei. I Venstre sitt alternative budsjett gjer vi framlegg om å auke forskjellige tiltak for å redusere fattigdom, med vel 1 milliard kr utover Regjeringa sitt framlegg. Hovudsatsinga til Venstre er rusomsorg, forsøk med borgarlønn, offentleg finansiert tannhelse og omsorgslønn til foreldre med funksjonshemma barn. Politikk handlar om å prioritere, og Venstre prioriterer meir til dei som treng det mest innanfor helse- og sosialpolitikken. Det er eit aukande gap mellom våre forventingar om det som er medisinsk mogleg, og tilgjengelege økonomiske ressursar. Dette er ei problemstilling som i framtida kjem til å trenge store og krevjande avgjerder og prioriteringar både frå regjering og ikkje minst frå storting. Sosial ulikheit i helse er eit veksande problem og heng nøye saman med fattigdom. Det er svært viktig for å motarbeide fattigdom at det blir satsa på helsehjelp og behandling til dei som altfor ofte fell utanfor også i helsevesenet. Rusmisbrukarar må få ei betre behandling og nødvendig helsehjelp. Dei som er avhengige av rusmiddel, treng behandling. Målet må ikkje berre vere rusfriheit, men også eit verdig liv. Derfor må vi også tenkje skadereduksjon for dei som ikkje klarer å bli rusfrie. Det må vere eit skikkeleg behandlingstilbod, m.a. gjennom auka bruk av legemiddelassistert rehabilitering, LAR. Mange klarer ikkje å takle kvardagen utan å ruse seg. Venstre vil ha auka fokusering på rusproblema, fordi rusproblem ofte har samanheng med psykiatriske lidingar. Det er derfor viktig med eit nært og godt samarbeid mellom psykiatrien, institusjonar, etatar og helsevesen – alle som arbeider med rus og psykiatri. Dette er jo samhandling i ordets rette meining. Alkohol er framleis det rusmiddelet som er opphav til flest problem, som for tidleg død, sjukdom, vald, kriminalitet og store utgifter for helsevesenet. Det er bekymringsfullt at talet på blandingsmisbrukarar synest å auke, og at forskarar trur det også må kunne forventast å auke i framtida, dessverre. Vi har teke det ad notam i vårt alternative budsjett, og vi har eit framlegg om å auke løyvingane til ulike tiltak for rusmiddelmisbrukarar med 240 mill. kr. Vi har hørt mykje om sjukehus før i debatten her, og eg skal ikkje seie så mykje om det. Eg har lyst til å snakke litt om førebygging. Vi kan ikkje førebyggje at folk blir eldre, men vi kan førebyggje nokon skadar og fall som er ei stor årsak til at folk hamnar på sjukeheim eller sjukehus. Eit tilbod om enkle vaktmeistertenester er eit ledd i det førebyggjande arbeidet som set eldre menneske i stand til å leve eit verdig liv i sin eigen heim så lenge helsa tillèt det. Ei styrking av tilbodet om hjelp til enkle daglegdagse gjeremål vil vere skade- og fallførebyggjande og ei moglegheit til å hindre lårhalsbrot og andre fallulykker, som ikkje minst rammar svært mange eldre. Eg såg nettopp i avisa at ein bydel i Karlstad kommune i Sverige har teke førebyggingsaspektet på alvor. Dei har i ein periode prøvd ut gratis hjelp til å fikse småsaker i heimen til dei over 75 år. Prosjektet har vore så vellukka at kommunen no har bestemt seg for å satse på «fixarservice» i heile kommunen. Hjelparane kan t.d. bytte lyspærer og hengje opp gardiner, men skal ikkje utføre arbeid som høyrer inn under heimehjelparane sitt felt. Målet med servicen er altså å redusere talet på fallulykker, slik at dei eldre kan bu i eigen heim lenger, og at ein kan redusere presset på kommunale sjukeheimar. Det svenske forsøket er heilt i tråd med framlegget om å leggje til rette for enkle vaktmeistertenester for eldre som Venstre fremja tidlegare i år. Eg må seie at det var veldig overraskande at framlegget berre fekk våre eigne og Kristeleg Folkeparti sine stemmer. Men vi gir oss ikkje, vi trur det er ein god idé, og vi meiner at den må materialiserast. I vårt alternative budsjett har vi sett av 20 mill. kr til dette føremålet. Eldre er minst like ulike som oss andre i befolkninga. Derfor må hjelpetilboda vere ulike og varierte. Kultur- og aktivitetstilbodet må styrkjast, det må leggjast til rette for turgåing, og ein må prioritere friluftsliv, noko som vi veit styrkjer helse og trivsel for alle. Og så må vi bidra til at dei mange eldre som har helse og kapasitet til å delta aktivt i samfunnslivet, ikkje blir utestengde av kunstig aldersgrense eller fordommar. Det siste kostar ikkje pengar i det heile, det er berre ei haldningsendring som må til. Eg har vore inne på eit viktig moment for å løyse utfordringane innanfor eldreomsorga, og det er å satse på førebygging. Eg må også nemne rehabiliteringsbiten. Mange pasientar opplever eit mangelfullt tilbod om habilitering og rehabilitering i etterkant av sjukehusbehandling, og eit helsevesen som ikkje tek på alvor habilitering og rehabilitering, er ikkje eit heilt helsevesen. Det er dårleg for den enkelte pasient, og det er dårleg samfunnsøkonomi. Venstre er med på ein merknad i budsjettinnstillinga saman med Kristeleg Folkeparti, Høgre og Framstegspartiet som seier at habilitering og rehabilitering må bli det neste store satsingsområdet, og at ein forpliktande opptrappingsplan må på plass. Desse partia er òg samde om at helseforetaka no må setjast i stand til å kjøpe fleire rehabiliteringsplassar for å hjelpe dei mange som står i kø. Venstre meiner at eit sterkt offentleg helsevesen under demokratisk styring er den beste garantien for at dei tilgjengelege helseressursane blir brukte best mogleg. Men i tillegg til eit offentleg helsevesen må det vere rom for private aktørar. Venstre er oppteken av at lokalsjukehusa skal vere ein tryggleiksbase for befolkninga, ikkje minst i distrikta. Lokalsjukehusa må ha eit tilstrekkeleg og avklara innhald som bidreg til at dei kan vere ein slik tryggleiksbase. Dei stadige omstillingskrava, eller rettare sagt kuttkrava, som sjukehussektoren er utsett for, har mange negative sider – ikkje minst er det svært negativt for arbeidsmiljøet på sjukehusa. Arbeidstilsynet sin «God vakt»-kampanje i 2005 avdekte heile 292 brot på arbeidsmiljølova. Kutt betyr i praksis nedbemanning, som igjen betyr utrygge arbeidsplassar og utrygge tilsette. Det vil igjen føre til at heile tilbod og institusjonar kan rakne. Dette inneber at mange, særlig i distrikta, blir utrygge på om dei får eit spesialisthelsetenestetilbod i rimeleg nærleik i framtida. Eg vil oppmode statsråden om å vere på vakt mot nedbygging av tilbod, spesielt på sjukehusa i distrikta. Regjeringa har lagt fram ei stortingsmelding om framtidas tannhelsetenester, St.meld. nr. 35 for 2006-2007. Den store debatten om tannhelsetenestene får vi ta i samband med at Stortinget skal behandle meldinga like over nyttår, men eg vil likevel gi uttrykk for nokre av Venstre sine synspunkt. Vi har sagt i budsjettinnstillinga at vi meiner at det er urimeleg at tannbehandling er åtskild frå anna medisinsk behandling. Vi ønskjer ei offentleg refusjonsordning på lik line med fastlegeordninga. Vi meiner at dårleg tannhelse kan vere medverkande årsak til alvorlege sjukdomar, f.eks. hjarte- og karsjukdomar. Men ein ting er iallfall sikkert, og det er at det er veldig sosialt stigmatiserande. Venstre går inn for ein gradvis overgang til ei offentleg refusjonsordning der utsette grupper blir prioriterte i første omgang. Vi har sett av 170 mill. kr i vårt alternative budsjett. Til slutt vil eg ta opp forslaget frå Venstre som er teke inn i budsjettinnstillinga.