Hallgeir H. Langeland (Sosialistisk Venstreparti), 2013-03-18:
Eg vil òg gje honnør til saksordføraren Per-Kristian Foss for det grundige arbeidet og samordningsansvaret som han har hatt i denne saka. Det er eg veldig fornøgd med. Så vil eg, i dag óg – det skal ikkje bli ein vane – skryta av presidentskapets initiativ knytt opp mot debatt om Grunnlova, både dei seminara og det nye me heldt på med på torsdag, nemleg bordlegging av forslag for å forsøka å få ein debatt om Grunnlova. Det trur eg er veldig lurt, for som både Foss og andre har vore inne på, er det ikkje nødvendigvis sånn at folk diskuterer Grunnlova så mykje. Saksordføraren var inne på dette med rettsleggjeringa – og Jagland som var litt kritisk til det eg har sagt i den forbindelse. Men så er jo dette ein del av ein debatt, og då må jo det temaet koma opp som ei problemstilling som kan ha ulike utgangar. Det er utgangspunktet mitt. Eg bur og lever i Noreg og håper å følgja godt med på debatten her. Det er gjerne ikkje like lett å følgja med på det dersom du sit i Europa og tenkjer på korleis du skal koma inn i EU fortast mogleg. Me har fremja nokre forslag som vil vera problematiske for mange å vera med på, nettopp for å skapa debatt om Grunnlova og om rettar knytte opp mot Grunnlova – ikkje minst på landsmøtet me hadde i helga, som var vellykka. Eg ønskjer å ta opp mykje av det me fokuserte på der, i innlegget mitt her i dag. Så kan det vera at andre representantar frå SV seinare i debatten kjem tilbake med problemstillingar som òg er tatt opp. Det eine er bustad – retten til bustad. Me ser korleis bustadmarknaden nærmast har fått utvikla seg fritt over lang tid, og veit at veldig mange ikkje kjem inn på bustadmarknaden. Dei blir på ein måte dømde til å betala utgifter til ein som leiger ut ei bustadeining, fordi dei ikkje har råd til å koma inn på marknaden. Det kan gjelda lærarar, sjukepleiarar, arkeologar – «you name it» – som ikkje får lånt pengane som må til for å kjøpa ein bustad. Dersom dei ikkje skaffar seg ein mann eller ei kone som tener gode pengar, blir dei dømde til å leva i utleigemarknaden. Det meiner me er synd, og derfor vil me pressa på for endå meir aktivitet for å få bygd fleire bustadar. Me set ein standard dersom det står i Grunnlova og er grunnlovfesta. I mitt eige område, som er Nord-Jæren, er det ein veldig aktivitet i olje- og gassverksemda, slik at du må vera søkkrik for å skaffa deg ein bustad. Det er umogleg for vanlege folk å kjøpa bustad der, for det kostar altfor mykje. Nå har regjeringa begynt å ta nokre grep, og det er eg veldig glad for. Me hadde dereguleringa i bustadsamvirket på 1980-talet, med Willoch i spissen, som gjorde at sånne som eg, som kjøpte bustad då, som singel kom rimeleg greitt inn på bustadmarknaden i ei burettslagsleilegheit. Men då det blei oppheva, steig prisane sånn at det blei umogleg for folk å koma seg inn i marknaden gjennom bustadsamvirket. Det var ei beklageleg politisk endring som skjedde på 1980-talet, som har gjort meg søkkrik, men som har gjort det endå vanskelegare for ungdom å koma inn på marknaden. Nå har altså regjeringa lagt fram ei bustadmelding som legg vekt på bustad- og transportløysingar. Det er kjempelurt, trur eg. Når du skal byggja ut noko, må du tilretteleggja for kollektivtransport, og på den måten redusera klimagassutsleppa. Så skal ein òg gå igjennom saksbehandlinga for å få ho meir effektiv. Ein skal òg sjå på om låna i Husbanken kan gjerast om til lån der du leiger, for så på sikt å eiga, med lengre kontraktar. Regjeringa legg òg opp til startlån for folk som har store vanskar med å koma seg inn på bustadmarknaden. Så ein tar nokre grep når det gjeld den frie marknaden som me har hatt til nå – nå skal ein altså forsøka å regulera dette slik at fleire skal få bustad. Då meiner me at det er realpolitisk fornuftig at me seier noko veldig klart om dette i Grunnlova. Så til ei anna problemstilling – diskrimineringsvern. Formelt sett har me likestilling her i Noreg. Me har på plass mange lovreguleringar som gjer at det er bra likestilling, men samfunnet er ikkje likestilt. Dessutan diskriminerast funksjonshemma og ofte òg folk med anna seksuell legning, religiøs tilhøyrsle, etnisk opphav, hudfarge og sånne ting. Det er blitt mindre av det, men det er der framleis. Dersom ein tenkjer berre på kvinner og arbeidsliv, er det heilt tydeleg at damene tener mindre enn mennene i arbeidslivet. Dei har 65 pst. av mennenes lønn. Derfor ønskjer me òg at det skal vera heilt tydeleg at Noreg skal vera eit land der du ikkje blir diskriminert – og den standarden set me allereie i Grunnlova. Til slutt til eit forslag som gjeld asyl. Det var eit veldig heit tema på SVs landsmøte, og det har vore eit heit tema ute blant folk flest i lang tid. Eg trur veldig mange blir opprørte av den politikken me har i Noreg når det gjeld barn. 600 barn er fødde i Noreg, har budd her i over tre år, men har fått beskjed om at dei vil bli sende ut til eit land dei aldri har vore i. Det gjer veldig mange folk opprørte – for det gjer ein faktisk i Noreg i dag. Det er dei store partia på Stortinget som står for den politikken, mens dei mindre partia, som Kristeleg Folkeparti, Venstre og SV, ønskjer å ha ein meir liberal asyl- og flyktningpolitikk, ikkje minst når det gjeld barn. Me meiner at den politikken me har, ikkje samsvarar heilt med det som står bl.a. i menneskerettserklæringa, som me òg kan visa til når det gjeld bustad og diskrimineringsvern. Derfor ønskjer me å grunnlovfesta dette. Rettsleggjering, som eg starta med, er ei problemstilling, sjølvsagt, men samtidig er det viktig at me, ved dei grunnlovsendringane som me vil gjera i neste periode, set ein standard for kva Noreg står for, korleis me ønskjer å styra Noreg gjennom Grunnlova, og er tydelege på dei punkta som skal visa det samfunnet me vil ha. Eg ser fram til at Grunnlova blir eit endå heitare tema ute blant folk flest, og eg meiner at debatten me har i dag, kan vera med å bidra til det, med utgangspunkt i Lønning-utvalets rapport og den lange og gode prosessen me har hatt på temaet i forbindelse med behandlinga i kontroll- og konstitusjonskomiteen.