Magnhild Meltveit Kleppa (Senterpartiet), 2003-06-19:
Ein nyleg framlagd FAFO-rapport fortel at 1 100 lærarårsverk kan forsvinna frå hausten – 1 100 lærarar ut i arbeidsløyse, i tillegg 1 000 nyutdanna utan jobb. Ein NOVA-rapport fortel denne veka om foreldre med funksjonshemma barn som fortvila kjempar for ein tryggare og meir føreseieleg kvardag for barna sine og for seg sjølve. Dei 150 mill. kr som blir brukte til omsorgsløn, er symbolske i høve til den innsatsen som denne gruppa gjer, og i høve til det beløpet som dei sparer samfunnet for. Årsaka til oppseiingane i skulen og årsaka til knappe midlar når det gjeld omsorgsløn, er ein stram kommuneøkonomi. Senterpartiet vil ha eit samfunn der skulen blir styrkt, ikkje svekt. Senterpartiet vil ha eit samfunn der foreldre med funksjonshemma barn kjenner dei blir høyrde og følgde opp, med trygge og føreseielege ordningar. Senterpartiet vil ha ei meir verdig omsorg, ikkje fleire tilsette som spring rundt etter stoppeklokka og på grunn av anbodsdokumenta ikkje har høve til å stoppa opp og gi tid til den enkelte. Å sikra gode lokale velferdstilbod og å stimulera til meir lokal verdiskaping er to hovudoppgåver for Senterpartiet. Verdiskaping kjem vi tilbake til i revidert nasjonalbudsjett. For lokal velferd er eit godt kommuneopplegg avgjerande. Vi ynskjer større fridom til kommunane. Det betyr samordna tilsyn og forenkla rapportering. Vi ynskjer rammer i samsvar med oppgåvene. Det betyr at kommunane skal behalda ein større del av inntektene, og vi vil òg at kommunane skal ha større høve enn i dag til å skriva ut eigne skattar til spesielle føremål. Regjeringa har framstilt sitt eige opplegg for kommunane som eit historisk lyft for lokalt sjølvstyre. Senterpartiet, Arbeidarpartiet, SV og Framstegspartiet står i innstillinga saman om forslag som viser at ein slik karakteristikk er feil. Fleirtalet føreslår kraftige forbetringar i Regjeringa sitt opplegg. Dei endringane som blir gjorde, går alle i vår retning og gir ei klar forbetring for kommunane og for svært mange enkeltmenneske i heile landet. Det er fleirtal for å styrkja kommuneøkonomien med 1,5 milliardar kr neste år. For Senterpartiet er dette bra, men langt frå godt nok. Vi meiner det trengst 4 milliardar kr. Vi prioriterer for 2004 følgjande tre hovudpunkt: Ein treårig opptrappingsplan for å styrkja kommuneøkonomien. Her må det årleg tilførast minst 3 milliardar kr. Ei føreseieleg toppfinansiering for ressurskrevjande brukarar. Vår modell er 100 pst. statleg finansiering for kostnader utover 600 000 kr pr. brukar. Ei omfattande satsing på interkommunalt samarbeid. Stortingsfleirtalet kjem i dag til å leggja føringar som inneber at Regjeringa i sitt forslag til statsbudsjett for 2004 må innarbeida: ei styrking av kommuneøkonomien i form av auka rammer ei føreseieleg toppfinansiering for ressurskrevjande brukarar ein meir rettferdig kostnadsnøkkel for sosiale tenester eit meir rettferdig uttrekk frå fylkeskommunane som følgje av endringar i oppgåvefordelinga – det skal førast forhandlingar med kvar einskild fylkeskommune innlemming av ei rekkje øyremerkte tilskot framleis øyremerkte tilskot til barnehagar, landslinjer, leirskuleopplæring, personlege assistentar og krisetiltak iverksetjing av ein nasjonal offensiv på IKT-basert tenesteutvikling i kommunane full kompensasjon for bortfall av differensiert arbeidsgjevaravgift Regjeringa sitt opplegg blir avvist av Stortinget. Eg føreset at statsråden bekreftar at ho kjem tilbake med eit styrkt opplegg for kommunane i budsjettet til hausten. Vi har i vårt opplegg 3 milliardar kr meir enn Regjeringa til frie inntekter. Den resterande milliarden har vi sett av til m.a. toppfinansiering for ressurskrevjande brukarar og nødvendig oppfølging av handlingsplanen for psykiatri. Vi er veldig glade for at ein samla komite no vil ha ei føreseieleg toppfinansiering for ressurskrevjande brukarar. Dette skal vera ei overslagsløyving, slik at ein kommune som f.eks. får ein tungt trafikkskadd midt i året, får moglegheit til å handtera situasjonen for både den det gjeld, og for pårørande, utan at det går ut over andre viktige oppgåver. Endringa i forhold til i år og også endringa i forhold til Regjeringa sitt forslag for neste år er formidabel og svært gledeleg, sjølv om det enno gjenstår detaljar. Når det gjeld betre kostnadsnøkkel for sosiale tenester, har dei største byane til no fått eit eige storbytilskot og Oslo eit hovudstadstilskot for å kompensera for pårekna meirutgifter med omsyn til til f.eks. rus og psykiatri. Regjeringa har foreslått ein finansieringsmodell for å leggja dette inn i inntektssystemet. Dette, seier Regjeringa, skal dekkjast gjennom eit mål på urbanitet. Det medfører at dei større kommunane får tilført midlar, mens mindre kommunar taper. I eit slikt opplegg er det ingen samanheng mellom kommunane sine faktiske utgifter og kva dei får tilført av midlar. Ein kan bruka Verdal og Haugesund som eksempel, med høvesvise tap på 5 og 6 mill. kr på systemomlegginga, sjølv om det openbert er kjent at det i begge desse kommunane er rusproblem. Fleirtalet avviser Regjeringa sitt forslag og ber om ein ny modell. Vi innser at det kan medføra problem å få til rettferdige kriterium. Ein vidareføring av hovudstadstilskotet kan for Oslo framleis vera alternativet. Senterpartiet meiner øyremerkte tilskot skal kunna brukast for å gjennomføra særskilde satsingar, f.eks. større reformer. Øyremerkte tilskot skal også kunna brukast for å finansiera tilbod som berre finst i eit fåtal kommunar. Vårt opplegg sikrar meir lokalt handlingsrom enn det Regjeringa føreslår. Det viktigaste bidraget til dette er å styrkja dei økonomiske rammene. Vi vil innlemma ei rekkje tilskot, men framleis behalda nokre som vi meiner det knyter seg spesielle forhold til. Regjeringa sitt opplegg er fridom til å kutta ut viktige tilbod. Senterpartiet tek avstand frå ein slik definisjon av fridom. Vi ynskjer ikkje, som Regjeringa, å tvinga kommunane og fylkeskommunane til å leggja ned sårbare tilbod som dei elles ikkje har råd til å ta vare på. Det gjeld altså både landslinjene, som er viktige yrkesretta fagutdanningar, og det gjeld tilskot til personlege assistentar, som er ei ordning som eg meiner bør omfatta fleire. Ordninga har no vore lovfesta i tre år, og vi har eit forslag om at ein gjennomfører ei evaluering av ho, noko som vi håpar vi får fleirtal for i dag. Vi beklagar at tilskotet til musikk- og kulturskular i dag blir vedteke innlemma. Stortinget skal til hausten behandla ei melding om kulturformidling i skulen. Det er jo naturleg å sjå finansieringa i samanheng med dei måla som blir trekte opp i den meldinga. Vi meiner at Regjeringa burde ha stått mykje meir på for å behalda ordninga med differensiert arbeidsgjevaravgift. Senterpartiet vil at Regjeringa skal kjempa fram unntak for heile kommunesektoren, og vi meiner det er god grunn for å stå på i forhold til det. Det er altså ei ordning som inneber 2,3 milliardar kr i distriktspolitiske verkemiddel for kommunane. Dersom vi ikkje klarer å få dette til, skal kvar kommune og kvar fylkeskommune kompenserast krone for krone. Vi har fleire forslag som går på ei styrking av interkommunalt samarbeid. Vi set i lag med Arbeidarpartiet og SV søkjelyset på dei negative følgjene av konkurranseutsetjing i kommunesektoren på spesielle område. Stortingsmeldinga «Omsorg 2000» hadde ein gjennomgang av situasjon når det gjeld konkurranseutsetjing av omsorgstenester. Vi meiner at erfaringane etter det klare rådet som då vart gitt om å gå imot konkurranseutsetjing, no har forsterka seg. Det er endå mindre grunn i dag til å tilrå at kommunane skal missa verdifull kompetanse, og tilsetja juristar som skal arbeida med anbodsdokument på område der det er nærmast umogleg å laga spesifikke krav. Vi vil ha tilsette som har stabilitet i forhold til sine stillingar. Vi meiner at det er mest ryddig og trygt både for pleietrengande og pårørande at kommunane sjølve har ansvaret for drifta på eit så viktig område. Eg tek til slutt opp dei forslaga som Senterpartiet er åleine om. Dei andre forslaga som vi står saman med fleire parti om, er allereie tekne opp.