Magnhild Meltveit Kleppa (Senterpartiet), 2005-06-16:
Senterpartiet har høgare mål for tryggleik og lokal velferd enn Regjeringa. For oss er det eit verdival å sikra ein god og gratis skule, ei meir verdig omsorg og høgst nødvendig vedlikehald av kommunale bygg. Senterpartiet vil at pleiarane som skal ta vare på våre gamle, får betre, ikkje dårlegare, tid. Vi vil sikra borna våre betre oppfølging. Vi vil difor ha fleire lærarar i skulen, ikkje færre. Vi vil at foreldre som har eit funksjonshemma barn, skal føla at dei får betre støtte frå samfunnet, ikkje som no, å vera viste til ein audmjukande eigeninnsats for om mogleg å få til eit tilfredsstillande opplegg for eige barn. Vi vil ha gode kommunale bygningar, ikkje skular og kyrkjer som står til forfall. Vi erkjenner at kampen mot fattigdom må intensiverast, og at kommunane har ei avgjerande rolle i å ta vare på sine mest vanskelegstilte. Dette kostar, men vi er villige til å prioritera det framfor ytterlegare skattelette. Det er ikkje lenger nødvendig å drøfta kva ord vi skal bruka for å synleggjera kva kommuneøkonomi eigentleg er. No ser folk det sjølve. Folk ser at når lærartettleiken blir redusert i skulen, når grendeskular forsvinn, når tilbodet i kulturskulen blir redusert, er det på grunn av stram kommuneøkonomi. Folk ser at når deira eigne eldre ikkje får plass på sjukeheim, sjølv om det er gjennomført ei eldrereform, er det kommuneøkonomien som sviktar. Den auken Regjeringa legg opp til for neste år, er ikkje tilstrekkeleg. Ein auke på 1,3 milliardar kr i frie midlar vil alt i utgangspunktet vera oppeten av auka utgifter som følgje av demografiske endringar. Opplegget vil ikkje gi eit betre tenestetilbod til innbyggjarane. Høgre, Kristeleg Folkeparti og Venstre vil ha det slik. Dagens innstilling bekreftar likevel at det er eit alternativ til dagens regjering. Det finst eit alternativ som vil styrkja fellesskapet, og som vil styrkja moglegheita for lokale folkevalde til å følgja opp med gode lokale tenester. Senterpartiet har i sitt forslag for 2006 prioritert ein auke i dei frie midlane til kommunane i tråd med KS sine krav. Det vil seia minst 5,7 milliardar kr i forhold til Regjeringa sine 1,3 milliardar kr. KS har rekna etterslepet på vedlikehald av bygningar i kommunesektoren til mellom 30 og 40 milliardar kr. Det er eit særs alvorleg signal om at mange kommunar og fylkeskommunar utset nødvendig vedlikehald på grunn av ein trong kommuneøkonomi. Vi vil ha ein auke i alle satsar av regionaltilskotet på 2 mill. kr. Det inneber at 150 kommunar med om lag 3 000 innbyggjarar eller færre får 2 mill. kr meir. Vi finn grunn til å minna om dei spesielle utfordringane desse kommunane i dag har. Om folketalet er på retur, minkar inntektene. Kostnadene blir ikkje tilsvarande reduserte om ein vil oppretthalde ein desentralisert skulestruktur eller ei god omsorg i nærmiljøet. Grunnkostnadene er dei same, sjølv om klassane ikkje er fulle. Senterpartiet vil òg sikra innbyggjarane i desse kommunane. Då er det nødvendig med mottrekk til den seigpininga Høgre og Kristeleg Folkeparti utset dei for. Vi vil gjeninnføra ei meir føreseieleg ordning for ressurskrevjande brukarar. Vi er veldig fornøgde med fem forslag som eg no skal nemna i rekkjefølgje, og som eit breitt fleirtal – alle unnateke regjeringspartia – i dag går inn for. Vi vil at kommunane skal vita kva dei får når det gjeld ressurskrevjande brukarar. Vi er svært fornøgde med at det i dag blir gjort eit vedtak slik at kommunane skal vite at dei får 80 pst. av kostnadene utover 725 000 kr. Regjeringa praktiserer no eit uhaldbart og komplisert system. Det skal vekk. Så vil Senterpartiet at eigendelen frå kommunane skal vera lågare, og fremmar forslag i lag med SV om 650 000 kr. Vi held fast ved prinsippet om at midlane skal øyremerkjast når det gjeld nokre kommunar, eller for å få opp aktiviteten på eit område. Vi går difor imot desse smålege forslaga som Regjeringa legg fram, og er fornøgde med at det er eit breitt fleirtal for vårt syn. Eit eksempel er at fleire unge på rusinstitusjonar har vore usikre på om dei får eit skuleopplegg under behandlingstilbodet eller ikkje. Eit anna eksempel er tilskottet til lærlingar med særlege behov. Å innlemma det er for oss direkte usolidarisk. Så nokre ord om momskompensasjonen. Han har skapt mykje hovudbry i kommunane. Vi påpeikte i revidert nasjonalbudsjett at vi ikkje trur Regjeringa har lagt inn nok midlar. Eit fleirtal pålegg no Regjeringa å føreta ei eventuell refordeling av uttrekk og kompensasjon i salderinga av budsjettet for 2005. Det fjerde forslaget gjeld skyss av helsepersonell – ein gjengangar av ei sak som har skapt mykje ekstrakostnader og mykje ekstra bry for mange kystkommunar, fordi Regjeringa med sitt forslag om overføring av ansvar frå Rikstrygdeverket til helseføretaka ikkje sikrar desse kommunane. Tvert imot skaper dei usikkerheit både når det gjeld organiseringa av legevakt, og i forhold til økonomisk utteljing for desse kommunane. Her ber eit fleirtal Regjeringa avklara ei meir føreseieleg ordning på sikt i samband med budsjettet for 2006. Så til unge funksjonshemma på eldreinstitusjon. Talet på unge funksjonshemma på eldreinstitusjon har auka i den seinare tida. I nokre kommunar er det openbert eit eksempel på den tronge kommuneøkonomien. Det er òg openbert at nokre få av desse ynskjer eit tilbod på institusjon, men like openbert er det at det her er viktig å føreta seg noko aktivt. Difor har vi eit felles forslag om det. Så til skjønnsmidlane og ROBEK-kommunane. Ja, det enklaste av alt for ein kommune som er på ROBEK-lista, er sjølvsagt å kutta, slik at ein kjem seg ut av denne lista. Det er enkelt i teorien, men det er sjølvsagt ikkje enkelt i praksis for ansvarlege lokale folkevalde som ynskjer å gi eit godt tilbod. Eg synest det er heilt uhørt at regjeringspartia så ukritisk gir ros til desse kommunane, som altså har følt seg tvinga til å kutta fordi dei får tilført for lite midlar. Spørsmålet om framtidig kommunestruktur er ein gjengangar i kommuneproposisjonen. Lat meg streka under frå Senterpartiet si side at frivillig medverknad er vårt grunnlag. Lat meg òg streka under eit viktig forslag frå oss, om å innføra ordningar som stimulerer til interkommunalt samarbeid. Vi hadde gjerne sett at fleire enn SV var med på det forslaget. Så blir det jo spennande å sjå kva som skjer med det regionale folkevalde nivået. Senterpartiet står i lag med Arbeidarpartiet og SV om å få fram for Stortinget eit prinsippvedtak, ei avklaring i 2006. Ein klår føresetnad for det er at ei omfattande og systematisk overføring av oppgåver, ansvar og myndigheit frå statleg til regionalt folkevalt nivå er avklart. Me har elles sju punkt i denne innstillinga som utdjupar vårt syn på det. Lat meg seia til slutt: Det ligg i forslaget frå Regjeringa bod om nye oppgåver utan at finansieringa er avklart. Eg tenkjer på kunnskapsløftet. Det er ikkje tvil om at her er det snakk om milliarduttellingar dersom nødvendig læremateriell skal på plass. Det er viktig for oss å få ei avklaring av kostnadene ved dette i statsbudsjettet for 2006. Difor tek me òg atterhald om endring i kommuneopplegget både ved salderinga av 2005-budsjettet og i samband med budsjettbehandlinga til hausten. Og så til alle dei som er opptekne at føreseielegheit, anbefaler eg dei to forslaga som ligg frå Arbeidarpartiet, SV og Senterpartiet, som inneber for det fyrste ei meir forpliktande konsultasjonsordning med KS, og for det andre ein fleirårig opptrappingsplan for å retta opp den økonomiske ubalansen. Eg vil så ta opp forslaga nr. 16 og 17, frå Senterpartiet.