Lene Vågslid (Arbeiderpartiet), 2015-06-10:
Eg vil starte med å takke komiteen for eit godt samarbeid om denne viktige, men òg krevjande saka. Det viser forslaga, som sprikjer frå den eine til den andre kanten i saka i dag. Og me har vel alle teke imot svært mange e-postar, telefonar og hatt mange møte når det gjeld tomtefestespørsmålet. Saka omhandlar forslaget frå regjeringa om ny tomtefestelov. Forslaget gjeld bortfestars høve til å kunne krevje regulering av festeavgifta i samband med forlenging av feste til bustad- og fritidshus. Lovforslaget er på bakgrunn av domen i Den europeiske menneskerettsdomstolen av 12. juni 2012, den såkalla Lindheim-saka, og byggjer på utgreiinga NOU 2013:11 Festekontrakter og folkerett. Det er om lag 170 000 festeforhold som dei endringane som ein vedtek i dag, vil få konsekvensar for. Tidsubestemde avtaler der bortfestaren ikkje har høve til å seie opp avtala, får lovforslaget ikkje konsekvensar for. Komiteen er delt i tre i denne saka – pluss at SV har fremja eit laust forslag, så me er delte i fire. Senterpartiet held oppe det opphavlege forslaget frå regjeringa, om ei festeavgift på 2,5 pst. Regjeringspartia, med støtte av Kristeleg Folkeparti og Venstre, går ned til 2 pst. Arbeidarpartiet og SV føreslår 1,25 pst. Arbeidarpartiet meiner at forslaga om 2,5 pst. og 2 pst. festerente er å gå alt for langt i å «forfordele bortfesterne». Me vil understreke at den såkalla Lindheim-domen frå Strasbourg sa at Noreg måtte finne ein rettferdig balanse i si tomtefestelovgjeving. Me meiner at fleirtalet i komiteen ikkje – heller ikkje Senterpartiet – har funne denne balansen. Bustader og hytter er vitale gode for dei aller fleste av oss. Me meiner at det er viktig at bustadsosiale omsyn veg tungt, saman med det klare behovet for å finne ein rettferdig balanse, som EMD krev av oss. Arbeidarpartiet meiner at både ei festeavgift på 2,5 pst. og ei festeavgift på 2 pst. av råtomteverdien er ei god og trygg avkasting for grunneigarane, men det var ikkje ei god og trygg avkasting EMD bad Noreg om å finne. Eg synest det er synd at ingen andre parti – bortsett frå SV og Arbeidarpartiet – i komiteen ser ut til å ha lytta til dei leiande økonomiske miljøa i Noreg som har vurdert 1 pst. festeavgift til å vere tilstrekkeleg for å oppfylle Noregs forpliktingar etter EMD. Det er synd at fleirtalet i komiteen overser dei økonomiske realitetane i grunngjevingane sine. Forslaget frå fleirtalet i komiteen – og Senterpartiet – vil få store konsekvensar for familiar over heile landet som har hus eller hytte på festa tomt. Arbeidarpartiet meiner at det er ei utstrekt misforståing at tomtefesteforhold kan samanliknast med eit leigeforhold. Tomtefeste liknar langt meir på eit fullt eigarskap. Ein tomtefestar har både investeringsansvar, vedlikehaldsansvar og forsikringsansvar – og betalar òg eigedomsskatt. Justisdepartementet understreker sjølv denne forskjellen på side 27 i proposisjonen. Dei skriv at ein bortfestar ikkje har dei same utgiftene knytte til utleigeverksemda som ein bustadutleigar, og han har normalt ikkje investert like store verdiar som ein bustadutleigar. Difor skriv departementet òg at dei ikkje kan sjå at kravet til ein viss profitt eller avkasting skal vere det same for ein bortfestar som for ein bustadutleigar. Eg meiner dette momentet i proposisjonen ikkje talar for at det skal innførast ei festeavgift på 2,5 pst. eller 2 pst. som skal ta omsyn til god avkasting. Arbeidarpartiet har fått forslaget vurdert lovteknisk av Lovavdelinga i Justisdepartementet og nøye vurdert av leiande økonomiske miljø i Noreg, som Norges miljø- og biovitenskapelige universitet i Ås, og Deloitte har gjennomført ein brei økonomisk analyse av nivået for festerente. Me meiner at forslaget vårt gjev ein god balanse. Det blir vurdert fagleg til å vere innanfor det EMD krev av oss, samtidig som me viser at me tek omsyn til dei 170 000 festeforholda dette får konsekvensar for. Me føreslår ei låg festeavgift, på 1,25 pst., og eit avtakande tak for høgstebeløpet for større tomter. Dette er viktig for å unngå at festarar på større tomter risikerer skyhøge festeavgifter med den nye lova. Veldig mange har gjeve meg tilbakemelding om at viss ein ikkje får til eit slikt tak eller ei lågare festeavgift, blir dei nøydde til å selje hytta si eller huset sitt. Men mange er òg veldig bekymra for at dei ikkje vil få det til, med tanke på at festeavgifta blir så høg. Arbeidarpartiet ynskjer å styrkje innløysingsretten. Me uttrykkjer i merknadene at me er kritiske til landbruksunntaket. Me skriv òg i merknadene at ordninga med tomtefeste er utfordrande og konfliktfylt, og at me meiner prinsipielt at ordninga med tomtefeste på sikt bør avviklast.