John Dale (Senterpartiet), 1999-01-28:
Som utanriksministeren sa i si utgreiing til Stortinget: Folkets nei i 1994 gjorde så visst ikkje Noreg til eit isolert land, korkje i Europa eller i verda elles. Tvert om, i åra etter folkerøystinga har me engasjert oss i eit svært omfattande og tett samarbeid, særleg med våre nærmaste naboar. Og det vil me halda fram med. Påstandar om at Regjeringa fører ein passiv Europa-politikk, har såleis lite for seg. Utanriksministeren har grundig dokumentert at det er det motsette som er tilfellet. Representantar frå så vel Arbeidarpartiet som Høgre har framleis til gode å underbyggja sin kritikk med sakleg argumentasjon. Debatten har vist det. Det kan vera ein lærdom for oss alle å unngå at debatten om viktige spørsmål ikkje endar i eit villniss der politikkens endelege mål er å produsera inntrykk. Her i dag er det norsk Europa-politikk som står på kartet, ikkje spørsmålet om norsk medlemskap i EU. På det punktet rår det stadig nasjonal konsensus. Og det skulle berre mangla. Me har i dag eit svært uklart bilete av kva som vil skje med EU dei nærmaste åra. Spørsmåla står i kø: Når vert det noko av planane om å sleppa inn søkjarlanda? Kven skal betala gildet? Vil den økonomiske unionen verta realisert? Og i så fall: Tvingar den fram store føderale budsjett? Vil me sjå framveksten av eit direktorat innanfor EU, der større makter, som Storbritannia, Tyskland, Frankrike og Italia, sikrar seg førarskapet? Kva vil situasjonen verta for dei små landa innanfor unionen? Vil unionen prøva å retta opp sitt demokratiske underskot, eller kjem utviklinga til å halda fram i sitt noverande spor? Kva med sysselsetjinga? Kva med den sosiale dimensjonen? Svara på desse spørsmåla veit me lite om i dag. Og det som viktigare er: Me har lite grunnlag for å seia noko sikkert om kva hovudperspektiv som vil verta lagt til grunn i den europeiske debatten framover, med interesse for land så vel i som utanfor EU. Ei problemstilling merkjer seg særleg ut i denne samanhengen. Historisk sett representerer ho kvintessensen i ein diskusjon europearar har ført og stadig fører med seg sjølve. I dette europeiske området av verda rår eit dynamisk mangfald, og det eksisterer parallelt med eit stort økonomisk og kulturelt fellesskap. I vårt Europa finst ingen «utanforland», berre land som er annleis, spesielle kvart på sitt vis. Difor strevar europearar med å finna eit rimeleg balansepunkt mellom felles interesser og spesielle behov. Det er jakta på kryssingspunktet som her er alfa og omega, og diskusjonen roar seg aldri ned før europearane kjem nærmare det punktet enn dei er i dag. Me har svært mykje å samarbeida om, det er udiskutabelt, men eg vil åtvara mot at me i vår analyse overser dei store variasjonane mellom aust og vest, mellom nord og sør i Europa. Historisk, kulturelt, geografisk og også med tanke på klima og vekstvilkår skiftar tilhøva mykje. Politisk kjem denne spenninga til uttrykk mellom føderalistar og konføderalistar, mellom dei som vil ha ein tett, overstatleg union, og dei som vil satsa på eit mellomfolkeleg samarbeid, der det ikkje rår tvil om at det enkelte landet og dei folkevalde forsamlingane fullt ut har ansvaret for sine folk. Eg synest det er på tide å løfta den norske Europa-debatten opp på dette nivået. Me må ta stilling til hovedperspektiv. For om me alle er nordmenn, så er me òg alle europearar. Stadig høyrer me enkelte seie at me må verta med i EU for å kunna påverka ei utvikling som også får fylgjer for det spesifikt norske. Men då vert spørsmålet kva det er me vil påverka, og kva standpunkt me skal ta til store spørsmål av typen sentraliserande eller desentraliserande krefter. At eit fleirtal nordmenn sa nei til EU-medlemskap i 1994, var ein reaksjon mot unionens svært ambisøse planar om å skapa ein felles politikk for heile sitt område – utan omsyn til dei behova landa har for å føre sin eigen politikk. Med andre ord: Noreg posisjonerte seg i den europeiske debatten ved å insistera på at det finst mange saker me har best evne til å ta oss av sjølve, og ved å peika på at det finst grenser for kva Brussel bør blanda seg inn i. Dette er vel så mykje ei europeisk som ei norsk problemstilling. Den noverande regjeringa byggjer klart på denne filosofien, og det viser utgreiinga frå utanriksministeren. Gjennom EØS-avtalen er Noreg knytt til delar av EU-systemet, og det medfører at me, så lenge Noreg ynskjer å ha det slik, må ta stilling til ei mengd EU-direktiv, og nokre av dei er så problematiske at dei aktualiserer bruk av veto. Men det er saker som me seinare kjem tilbake til.