Hallgeir H. Langeland (Sosialistisk Venstreparti), 2003-02-25:
Lat meg starta med å replisera til representanten Onarheim når det gjeld det at me i SV ikkje er opptekne av levande distrikt. Nettopp kombinasjonen av m.a. oppdrettsnæringa, reiselivsnæringa, og jeger- og fiskerinteressene var jo eit poeng i forhold til det som Villaksutvalet kom fram til. Nettopp derfor var òg Villaksutvalet nærast samrøystes i si innstilling når det gjaldt dei tiltaka som var nødvendige for å berga villaksen, samtidig som ein tok vare på miljøet og distriktsnæringa. Det er derfor heilt feil å nemna noko om at me i SV ikkje er opptekne av dette. Det vitnar òg om at ein ikkje ser på dei verdiane som merkevara villaks har, eller ser på dei verdiane som ligg i reiselivsnæringa knytte til villaksen. Surnadal kommune, som representanten Onarheim sjølv har besøkt, reknar inntektene av villaks pr. år til 15–20 mill. kr. Dermed må ein innsjå at villaksen og det å taka vare på han, er ei svært viktig sak for å tryggja næringsinteressene i distrikta. Eg har òg ein kommentar til forslag nr. 18, som no har dukka opp, om å halda tilbake ei viss mengd oppdrettskonsesjonar. Lat meg først seia at det er ikkje noko problem, for den ansvarsløysa som Regjeringa og stortingsfleirtalet har vist her i stortingssalen knytt til tildelinga av konsesjonar, er skammeleg. Først tildelte statsråden 50 konsesjonar over bordet før me hadde behandla proposisjonen om nasjonale laksevassdrag og nasjonale laksefjordar. Så blei det vedteke eit budsjett der potten blei auka med 50 nye konsesjonar, fordi ein trong 240 mill. kr til saldering. At næringa i etterkant sa at dei ikkje hadde bruk for desse, og at det ikkje var nokon marknad for desse konsesjonane, gjer at det blir litt absurd når ein legg fram forslag om å halda nokre av dei tilbake. Konsesjonane blir haldne tilbake av seg sjølve. I Finnmark er det f.eks. ingen som har teke imot dei nye konsesjonstildelingane. Så vil eg ta opp SV sine forslag, og forslag som me har saman med andre. Lat meg òg gjera merksam på at forslag nr. 15 ikkje skal vera med. Det har av ein eller annan grunn kome med ved ein feil. Villaksen er i fare, og det må opprettast nasjonale laksefjordar og lakseelver. Regjeringa sitt forslag, som blir behandla i dag, er ikkje i samsvar med det Villaksutvalet, Direktoratet for naturforvaltning, ei samla miljørørsle – norsk og europeisk – og SV meiner må til for å berga villaksen. Regjeringa går no inn for eit dårlegare forslag, saman med Arbeidarpartiet, og dei skuslar bort sjansen til saman med miljørørsla og partiet SV å få skikk på oppdrettsnæringa og redda villaksen. Villaksutvalet, leia av Rieber-Mohn, peikte ut oppdrettsnæringa sine store problem med lakselus og rømming av laks som dei viktigaste faktorane til at villaksen er i fare. Lakselus frå oppdrettsanlegg drep den ville smolten på veg ut i fjorden om våren. Årleg rømmer fleire oppdrettslaks enn det er gytande villaks i norske elver. Dei blandar seg inn i villaksen, som mister den genetisk lagra erfaringa som han treng for å overleva. Som representanten Korsberg riktig peikar på, er 200 000 av dei 630 000 som blir ramma, oppdrettsaure, som òg fortrengjer villaksen i forhold til f.eks. gyting. Regjeringa sitt lakseforlik med Arbeidarpartiet tek ikkje omsyn til hovudkonklusjonen i Villaksutvalet, der ein seier at store oppdrettsfrie område og område med få anlegg reduserer problemet med rømd laks og lakselus. Dei ser bort frå konklusjonen om at oppdrettsanlegg må flyttast for å sikra villaksen – dvs. dei justerer no på det i forliket, med at anlegg skal flyttast på to plassar – og at ingen nye skal etablerast i 50 vassdrag og ni store fjordar. Statsråd Brende sitt forslag hakka dette opp og plukka ut 21 laksefjordar light. I 18 av desse er det inga forplikting om å fjerna eksisterande anlegg. Statsråd Brende sitt forslag opnar òg for eit meir intensivt lakseoppdrett når han avviklar vernet av 40 pst. av områda, som sidan 1989 har hatt eit forbod mot oppdrett. Dette skal han rett nok koma attende til. SV inviterte Regjeringa til i alle fall å flytta oppdrettsanlegg frå laksefjordane og å verna dei viktigaste enkeltområda for atlantisk villaks i verda, altså i Finnmark. Det ville statsråd Brende ikkje vera med på. Her blei han overstyrt av statsråd Ludvigsen. Miljøvernministeren og Regjeringa valde bort miljørørsla og SV og Villaksutvalet sine klare faglege råd. Villaksen var altså ikkje viktig nok. SV er oppteke av at Noreg har eit særskilt globalt forvaltaransvar for villaks. Noreg har verdas største bestand av nordatlantisk laks, men me har allereie utrydda den frå 60 elvar, og han står i fare for å forsvinna frå 200 andre, ifølgje lakseregisteret til Direktoratet for naturforvaltning i 1998. Gjennom Bern-konvensjonen og Rio-konvensjonen og Noregs deltaking i NASCO har Noreg juridisk forplikta seg til å taka vare på, restaurera og sikra dei ville laksebestandane. Føre var-prinsippet skal gjelda i dette arbeidet. Derfor støttar SV opprettinga av nasjonale laksefjordar og laksevassdrag for å sikra villaksstammene i Noreg, og me følgjer utan unntak Rieber-Mohn-utvalet sitt forslag i innstillinga «Til laks åt alle kan ingen gjera?». Dette ville gje ei berekraftig forvalting av villaksen. Det inneber altså oppretting av 50 nasjonale laksevassdrag og 9 nasjonale laksefjordar. Villaksutvalet understrekar i tillegg at ein vurderer å utvida talet på nasjonale laksevassdrag. Det har òg SV gjort framlegg om. Ei samla miljørørsle og diverse andre organisasjonar, m.a. Noregs Jeger- og Fiskerforbund, Noregs Naturvernforbund, WWF, Den Norske Turistforening, Norske Lakseelver, Noregs Grunneigar- og Sjølaksefiskarlag, Noregs Bondelag, Framtiden i våre hender, SABIMA og Natur og Ungdom anbefaler i dag at me utan unntak fullt ut følgjer Rieber-Mohn-utvalet sitt forslag om ei berekraftig forvalting av villaksen. SV konstaterer at det forslaget kjem til å få berre SV sine stemmer. I ein del samanhengar blir det sagt at ein ikkje har forska på dette med sikringssoner, at ein ikkje har gjort stor nok innsats for å finna ut om det har noko for seg. Det er SV einig i. Kritikken blir m.a. reist frå Framstegspartiet, og han er heilt rimeleg. Problemet er berre: Kvar gong SV og andre føreslår at ein skal bruka pengar på å forska, blir det altså kutta. Seinast blei det nettopp av Framstegspartiet i samarbeid med regjeringspartia kutta i budsjettet. Dermed heng det ikkje heilt på greip når ein på ein måte kritiserer at det ikkje blir forska, så lenge ein sjølv kuttar i forskingsmidlane. SV meiner at behandlingsmåten frå Regjeringa si side i denne saka om tildeling av nye laksekonsesjonar er urovekkjande. Regjeringa har sjølv fleire gonger gjeve uttrykk for at tildeling av nye laksekonsesjonar ikkje skulle skje før behandling av St.prp. nr. 79 for 2001-2002, altså den proposisjonen som me behandlar i dag, var ferdig. Dette ville ført til at Stortinget kunne ha behandla saka på eit fritt og uavhengig grunnlag. Regjeringa valde trass i dette løftet, etter brevveksling med Framstegspartiet, å leggja ut nye konsesjonar før den behandlinga me har i dag, var ferdig. SV vil derfor gjera det klart at me meiner at det ikkje må tillatast etablering av nye konsesjonar til oppdrett av anadrome artar i dei områda som ein no vurderer å utvida med i neste runde av oppretting av nasjonale laksefjordar og nasjonale laksevassdrag. Med utgangspunkt i det som er fleirtal i dag, kan det virka som ein følgjer opp SV sitt ønskje her. SV beklagar at Regjeringa sitt forslag ser bort frå heile 40 pst. av områda som i dag blir omfatta av den mellombels restriksjonsordninga. Dette opnar desse områda for intensivt lakseoppdrett midt i villaksen sine utvandringsvegar, og det står i skarp motsetnad til Villaksutvalet sine tilrådingar. Regjeringa stykkjer opp dei ni biologisk, kulturelt og samfunnsmessig begrunna fjordområda i mange småfjordar. SV meiner at med dette grepet tek vi ikkje stort nok omsyn til at det er store oppdrettsfrie soner som nettopp har positive verknader for villaksen, som alle her, med unntak av Framstegspartiet, i utgangspunktet er einige om. Det er den største svakheita ved Regjeringa sitt forslag. Deretter kjem det at ein i forhold til Aust-Finnmark opnar for lakseoppdrett i det området der verdas viktigaste bestand av gytande atlantisk laks er. Dette står i sterk motstrid til det miljøvernministeren seier om Regjeringa sin miljøvernpolitikk. SV viser til at Direktoratet for naturforvaltning i si høyringsutsegn 21. september 2001 minte om følgjande: «Villaksutvalget la spesiell vekt på å sikre laksebestandene i Finnmark og foreslo laksefjordene Porsangen og Altafjorden samt en ny stor lakseoppdrettsfri sone øst for Kinnarodden.» Direktoratet meiner at forslaget bør følgjast opp i Finnmark. Dette skjer altså ikkje i dag. Det er berre SV som følgjer opp rådet frå faginstansen. Det er beklageleg. Rieber-Mohn, leiaren av Villaksutvalet, skriv i Aftenposten 1. februar i år at «alle vesentlige og til dels sterkt motstridende interesser i laksespørsmålet» var til stede i Villaksutvalet då dei avgav innstilling. Rieber-Mohn konstaterer no at «mektige lobbyister synes å ha tatt avstand fra egne representanters arbeid i utvalget. I den senere tid har de operert i Stortinget». I klartekst er det altså m.a. oppdrettsnæringa som har klart å bidra til å overtala regjeringspartia og Arbeidarpartiet til å inngå eit forlik som ikkje er i samsvar med det som villaksen hadde behov for. Konsekvensen er altså at villaksen tapar. Heile 20 milliardar kr er verdien av villaksen i form av fiske, reiseliv og kvalitetsomgrepet «Norwegian salmon». Det er m.a. derfor det er viktig å gjera det som nettopp Villaksutvalet la opp til. Men med det fleirtalet som me har no, er det oppdrettsnæringa som i dag vinn fram. SV ønskjer i denne saka å ta Nutreco-sjefen på alvor når han seier at om ein svekkjer den norske villaksen, vil ein òg svekkja merkevara «Norwegian salmon». Derfor føreslo me at ein gjennomførde ei utgreiing av verdien av merkevara og vurderte kva som kunne skje dersom denne verdien blei devaluert av ei ikkje-berekraftig oppdrettsnæring. Det ville ikkje fleirtalet vera med på. Dei vil lukka auga og håpa at det går godt. Det beklagar sjølvsagt SV. Eit par eksempel heilt til slutt, og eit par ting å tenkja på. Når det gjeld laksefôr, er det jo slik at Noreg importerer kolossale mengder med fiskeolje for nettopp å kunna gje denne laksen mat. Den olja blir henta frå fisk m.a. utanfor kysten av Peru og Chile. Dersom ein får den veksten som norsk oppdrettsnæring ønskjer seg og fleirtalet her legg opp til i dag i høve til denne problematikken, skulle det ikkje forundra meg om det vil føra til at ein fiskar opp all fisken utanfor desse fattige landa. Det perspektivet må ein heller ikkje gløyma når ein i dag behandlar denne saka og avviser Villaksutvalet si nærast samrøystes innstilling.