Liv Signe Navarsete (Senterpartiet), 2010-11-19:
Bakgrunnen for at denne saka har kome opp, er at Erna Solberg i 2004 sette ned eit utval leidd av valforskar Bernt Aardal for å vurdere elektronisk røystegiving. Rapporten som vart lagd fram frå gruppa, tilrådde forsøk med elektroniske val. Rapporten vart følgd opp i budsjettet for 2008, i lokaldemokratimeldinga og i kommuneproposisjonen for 2009 og for 2010, og heile tida med brei tilslutnad i Stortinget. Budsjettet for prosjektet gjeld ikkje berre forsøket med elektronisk val, men òg anskaffing og utprøving av eit heilt nytt og fullstendig valadministrativt datasystem i dei same kommunane. Prosjektet skal òg planleggje for ei eventuell innføring av det valadministrative systemet på lengre sikt. Først er det viktig å understreke at det ikkje er teke noka politisk avgjerd om framtida for elektronisk røystegiving via Internett i Noreg etter 2011. Forsøket som skal gjerast, skal evaluerast grundig, og det er sjølvsagt at alle endringar av valordninga utover forsøk må godkjennast av Stortinget. Erfaringane som vert hausta i forsøket med elektronisk røystegiving i førehandsrøysteperioden, skal leggjast fram for Stortinget, slik at ein i den vidare debatten vil ha eit faktabasert grunnlag for diskusjon og vedtak Det vert påstått i Dokument 8-forslaget at røystegiving i ukontrollerte omgivnader får følgjer for prinsippet om frie og hemmelege val. Det kan drøftast. Det demokratiske kravet til hemmeleghald – at ingen med sikkerheit skal kunne vite kva du har røysta på – vert teke vare på ved høvet til å angre seg og røyste fleire gonger. Angreretten vil òg undergrave moglegheita til kjøp og sal av røyster i stor grad. Eg vil òg tru at dersom ein familiemedlem har så stor påverknad på ein annan medlem av familien at ein kan styre med dei moglegheitene som ligg her, vil vedkomande ha moglegheit til å styre kva den familiemedlemmen skal røyste, òg med dagens ordning. Òg internasjonalt er det usemje om kva kravet til hemmeleghald inneber. Røystegiving i ukontrollerte omgivnader er dermed ikkje eintydig i strid med internasjonal rett. Venezia-kommisjonen har t.d. vurdert forholdet mellom røystegiving over Internett opp mot kravet i Den europeiske menneskerettskonvensjonen og konkludert med at det er samsvar. Valobservatørhandboka frå OSSE, som forslagsstillarane viser til, gjeld tradisjonelle val på papir i vallokala. Ho tek ikkje atterhald for angreretten i e-valsystemet og kan ikkje utan vidare brukast på dette forsøket. I ein situasjon med sosialt press er det mogleg for ein veljar som ikkje har røysta i tråd med si overtyding, seinare å endre si elektroniske røyst. I ein situasjon med tvang har veljaren det same høvet til å røyste fritt og hemmeleg i vallokalet som i dag. I praksis vil det å garantere totalt hemmeleghald vere umogleg òg i kontrollerte omgivnader. Saka koker difor alltid ned til ei vurdering av kva som er godt nok, og forholdet til internasjonal rett og menneskerettane er vurdert. Det er ein føresetnad for frie val at valhandlinga er tilgjengeleg for flest mogleg. Ved sida av kravet om hemmeleghald er kravet om tilgjenge òg svært viktig, og me har plikt på oss til å sikre at begge krava vert oppfylte. Når det er sagt, er eg audmjuk i forhold til kritikken rundt ei såkalla privatisering av valhandlinga. Me skal vere svært varsame med å innføre ei ordning som på nokon måte trivialiserer demokratiske val. Me veit ikkje nok om korleis ei slik ordning vil påverke veljarane sine haldningar til val over tid. Difor er det viktig ikkje å gjere endringar for raskt. Me gjennomfører forsøk med røystegiving i ukontrollerte omgjevnader etter eit føre-var-prinsipp. Den teknologiske utviklinga i samfunnet vil stadig presse på for å få endringar. Det gjeld òg på valområdet. Eg registrerer at mange uttaler seg ganske bastant om framtida til elektronisk røystegiving. Det er vanskeleg å spå om framtida. Det er mange òg i tidlegare tider som har uttalt seg bastant om utviklinga, anten det galdt fargefjernsyn eller Internett, som vart spådd ein veldig rask død, men som har vist seg å verte noko heilt anna. Kva dette forsøket vil føre til over tid, er vel eigentleg ingen gitt å vite i dag – ei heller statsråden. Internett-røysting er krevjande å gjennomføre på ein trygg måte. Det krev difor store ressursar. Erfaringar frå utlandet viser at elektronisk røystegiving som vert innførd utan sentral styring, ofte kan gå gale. Det kjem jamleg opp forslag både frå veljarar og frå politikarar om å innføre Internett-røysting for å kjempe mot nedgangen i valdeltakinga. Det er ikkje noko folkekrav i dag om røysting på Internett, men kva som vil skje om 5, 10 og 15 år på dette området, veit me for lite om i dag. Nettopp difor er det viktig at me kan gjennomføre forsøk i småskala og i kontrollerte former, og som me meiner òg kan stette dei krava som me både må og skal ha for at valet skal vere hemmeleg. Det er lagt stor vekt på at e-valløysinga skal vere etterprøvbar, gjennomsiktig og sikker. Løysinga er etterprøvbar når det kan førast matematisk bevis for at røysta vert verande uendra frå ho forlèt veljaren til ho vert tald, og for at alle røystene vert talde. Kvar veljar får ein kvitteringskode som inneheld eit bevis på at røysta er motteken uendra. Det er òg brukt open kjeldekode, og det vert lagt stor vekt på å bevise at det er den same kjeldekoden som vert publisert, som vert køyrd i forsøket. Systemet skal testast grundig. Det har hittil vore gjennomført fire vellukka forsøk med små Internett-røystingar. Ytterlegare to skal gjennomførast i løpet av hausten. Det har vore gjennomført med ein utviklingsversjon av systemet som ikkje har alle sikkerheitsmekanismane på plass så langt. Vinteren 2011 vert det gjennomført ytterlegare fire rådgivande folkerøystingar, som vert gjennomførde med det komplette systemet som skal brukast ved forsøket i kommunestyre- og fylkestingsvalet i 2011. Eg er samd i at det er utfordringar, både tekniske og samfunnsmessige, knytte til Internett-val. Det er heilt naturleg å møte eit forsøk som dette med skepsis, men det er lettare å trekkje konklusjonar baserte på reelle erfaringar. Det skaffar me oss i 2011. Kva så framtida vil medføre når det gjeld Internett-val, må me drøfte etter at dei erfaringane er komne fram, etter at evalueringa er gjord. Så får Stortinget drøfte vegen vidare. Basert på det som er nemnt ovanfor, og det grundige arbeidet som er gjort i førebuingane, har regjeringa vurdert det slik at dei demokratiske fordelane med å prøve ut elektronisk røystegiving er større enn ulempene, og har difor gått inn for å gjennomføre forsøket i 2011. Eg er glad for at eit fleirtal støttar det. Så må me kome tilbake til kva som vert vegen vidare, om dette skal verte eit system som skal prøvast i ein breiare skala, eller om ein skal leggje det bort ei tid. Eg trur uansett at ein gong i framtida vil elektronisk røystegiving verte kvardagen òg i Noreg.