Liv Signe Navarsete (Senterpartiet), 2016-03-11:
Eg vil takke utanriksministeren for ei utfyllande og god utgreiing sist veke. Utanriksministeren slo fast at den viktigaste oppgåva til alle regjeringar er å tryggje landet sitt og borgarane sine. Om få veker, forhåpentlegvis, vert neste langtidsplan for Forsvaret lagd fram for Stortinget. Det er ei av dei viktigaste sakene me skal handsame i løpet av perioden. Noreg vil kunne møte mange ulike alvorlege trugsmål mot nasjonal tryggleik i åra som kjem. Forsvaret må kunne utføre fleire oppgåver og sikre oss mot eit breitt spekter av trugsmål. Denne debatten kjem me tilbake til etter kvart, når regjeringa har lagt fram og innfridd sine løfte i forsvarspolitikken. Utanriksministeren peika på at me no ser ei rivalisering mellom stormakter i Syria. Førre månad melde m.a. Reuters at Tyrkia bad om allierte bakkestyrkar til militære operasjonar i Syria. Den spente situasjonen som ein i dag har mellom Tyrkia og Russland, burde ikkje gjere det meir aktuelt for Noreg å sende bakkestyrkar til Syria. Senterpartiet har gått imot norske militære bidrag i Syria. Lærdomen frå intervensjonskrigar dei siste tiåra er at dersom ein ikkje har ein heilt klar plan for kva ein skal oppnå, korleis ein skal oppnå dette, og korleis ein skal sikre fred på lengre sikt, bør ein ikkje nytte militære intervensjonar. Me har åtvara mot å delta i ein konflikt der det kan synast som om me tek sida til ein part, i ein konflikt med religiøse undertonar. Utanriksministeren slo fast i talen sin at WTO vert utfordra av fleire store handelsavtalar som no er under oppsegling. WTO, som det leiande organet for regulering av handel, er i Noregs handelspolitiske interesse. Eg finn den begeistringa fleire av statsrådane i regjeringa synest å uttrykkje for TISA- og TTIP-avtalane, noko underleg. Også utanriksministeren nytta høvet i talen sin til å teikne eit skremmebilete for Noreg om me ikkje vert ein del av TTIP-avtalen. Me ser no store endringar skje, både i europeisk og i amerikansk politikk. Seinast for to dagar sidan vart det klart at Bernie Sanders, svært overraskande for mange, har vunne nominasjonsvalet i Michigan. Ei av sakene han har markert tydeleg standpunkt i, er kampen mot ukontrollert frihandel. Det er ikkje så rart. Stadig fleire amerikanarar føler på konsekvensane av ein handelspolitikk der utflyttinga av arbeidsplassar har vore sett på som uproblematisk, ja nær ei naturlov, og under alle fridomar som rår i handelspolitikken. Detroit er ein av byane der frustrasjonen er stor. Medan det tidlegare budde 1,8 millionar menneske i Detroit, bur det no vel 700 000 der. Der folk tidlegare fekk både godt betalte og trygge arbeidsplassar i industrien, møter folk no arbeidsløyse eller utrygge og dårlege arbeidsplassar. Nobelprisvinnaren i økonomi i fjor, Angus Deaton, åtvara i DN 4. desember i fjor om at noko dramatisk var på gang. Han slo fast at demokratiet i Vesten var trua av aukande økonomisk ulikskap. Dette sa Deaton: «John M. Keynes sa at pengepolitikk var som å slippe en murstein på en gummistrikk. Ingenting skjer før den plutselig spretter tilbake og treffer deg i ansiktet. Det samme kan være tilfelle med ulikhet: Man kan strekke og strekke strikken, men en dag smeller den tilbake. Problemet er at vi ikke vet hva som vil treffe oss.» På spørsmål om kva han frykta, sa han: «Jeg bekymrer meg for den ekstreme ulikheten. Den kan gå på bekostning av demokratiet. Veldig rike mennesker kan ta over demokratiske prosesser på bekostning av oss andre. Det er en fare for at det kan skje.» Eg og Senterpartiet har markert motstand mot dei nye handelsavtalane som vert forhandla fram. Uroa vår er at avtalane vil skape større økonomiske ulikskapar, og, minst like viktig, at dei vil innsnevre demokratiet. Me som folkevalde må sjå samfunnet som ein heilskap. Samfunnet består ikkje berre av ei rekkje enkeltindivid som nyttemaksimerer sitt eige konsum i ein fri marknad. Å handsame naturressursar, kapital og arbeidskraft som alle andre varer, der verdien og tilbodet berre vert styrte av frie marknadskrefter, har tidlegare vist seg å vere feil, med katastrofale konsekvensar. Historia viser at dette banar vegen for framvekst av autoritære regime. I dag ser me igjen tendensar til dette. Utanriksministeren understreka betydinga av eit samfunn basert på tillit og samhald. Tilliten me har i Noreg, både mellom kvarandre og mellom dei folkevalde og folk flest, er den viktigaste ressursen me har. Det er heva over all tvil at samfunn med små ulikskapar er samfunn med høgare tillit mellom borgarane. Globaliseringa medfører eit sterkt press i retning av større ulikskapar. Medan eigarar av kapital får fleire investeringsmoglegheiter, opplever vanlege arbeidarar hardare kamp om jobbar og negativt press på løna. Kva er vårt viktigaste middel mot større ulikskapar? Det er fellesskapen i nasjonalstaten. Denne fellesskapen sikrar me best gjennom gode offentlege tenester der alle har tilgjenge til like god skule, like gode legar, osb. Noreg må ikkje under noko omstende inngå handelsavtalar som legg press på å liberalisere tenester som kvar enkelt innbyggjar er sikra i dag. Om me tillèt dette, vil Samhalds-Noreg verte svekt, noko me alle vil tape på.