Reidar Sandal (Arbeiderpartiet), 2008-06-20:
Regjeringa har lagt fram ein del forslag om nødvendige endringar i statsbudsjettet for 2008. Dei ulike forslaga rokkar ikkje ved den grunnleggjande føresetnaden at vi skal ha rammer som sikrar ei stabil utvikling i norsk økonomi. Fleirtalet i finanskomiteen gir tilslutning til forslaget frå Regjeringa på alle punkt. Sakene som vi no behandlar, gjeld revisjon av budsjettet for inneverande år. Ingen fraksjon i finanskomiteen legg opp til omkamp om alle sider ved statsbudsjettet for 2008. Eg konstaterer likevel at graden av omkamp er ganske stor. Opposisjonspartia lanserer i alt 113 forslag. Ingen av dei er del av tilrådinga frå finanskomiteen. Den største endringa i budsjettet får ein for helsesektoren. Ramma blir der utvida med vel 3,5 milliardar kr, som i hovudsak går til å dekkje pensjonskostnader. Talet på asylantar som kjem til Noreg, har auka sterkt i 2008. Derfor er det nødvendig å styrkje Arbeids- og inkluderingsdepartementet sitt budsjett med 633 mill. kr. Andre viktige endringar gjeld bistandsramma for å få i gang klima- og skogprosjekt med 225 mill. kr. Samferdsletiltak blir totalt styrkte med 305 mill. kr. Ein tredel av desse midlane er komne til under finanskomiteen si behandling av revidert budsjett. Desse midlane skal brukast for å sikre eit godt kollektivtilbod i fylka. Universiteta og høgskulane får auka budsjetta sine med totalt 143 mill. kr. Det er nødvendig og gledeleg. Vi har opplevd ei svært sterk økonomisk utvikling her i landet dei siste åra. I praksis snakkar vi om den sterkaste veksten i økonomien sidan 1960-talet. Aktiviteten har auka med dobbelt så mykje som normalt. Arbeidsløysa har ikkje vore så låg som no på 20 år. Etterspørselen etter eksportvarene våre har auka kraftig. Det gjeld særleg olje og andre råvarer. På same tid har vi vore vitne til billeg import frå land som er blitt betre integrerte i verdshandelen. Den billege importen har medverka til at prisstigninga har halde seg låg. Eg seier ikkje at den sitjande regjeringa skal ha æra for alt det positive som har skjedd. Konjunkturar i verdsøkonomien, prisar som blir bestemte på internasjonale marknader, og andre ytre forhold speler så avgjort ei stor rolle. Det er likevel heva over tvil at det ikkje er utan interesse kva slags økonomisk politikk vi fører i Noreg. Paradoksalt nok er det ikkje slik at utfordringane i den økonomiske politikken blir mindre i gode tider. Det er heller tvert om. Forventningane har ein tendens til å auke raskare enn det som er mogleg å få til. Eg gler meg sterkt over den utviklinga vi dei siste åra har hatt på arbeidsmarknaden. Den registrerte arbeidsløysa er no på 1,5 pst. Vi har heldigvis opplevd eit dramatisk fall. Over 200 000 fleire personar er komne over i inntektsgivande arbeid sidan hausten 2005. Ikkje mindre enn 50 000 personar har i same perioden forlate arbeidsløysekøen. Samtidig som langt fleire av dei som tidlegare var arbeidsledige, har kome i jobb, har fleire meldt seg på arbeidsmarknaden. Arbeidstilbodet har auka spesielt mykje i dei yngre og i dei eldre aldersgruppene. Særleg positivt er det at personar på trygd og med pensjon har fått seg arbeid. Både for enkeltmenneske og familiar er det avgjerande å ha eit arbeid å gå til. Sjølvsagt har det mykje å seie for økonomien deira. Det er også heilt fundamentalt for sjølvkjensla. Ei av dei aller viktigaste utfordringane for oss politikarar er å gi vårt aktive bidrag for at arbeidsløysa her i landet skal halde seg låg. Regjeringspartia satsar sterkt på tiltak som kan bidra til at vi framleis skal ha ein stor arbeidsstyrke. Ei av hovudsatsingane har vore bygging av barnehagar. Det har resultert i at mange tusen fleire barn no har plass i barnehagane enn det som var situasjonen då vi overtok regjeringsmakta for knapt tre år sidan. Frå 2005 til utgangen av 2007 var auken på 26 000 barn. Det har svært mykje å seie for småbarnsforeldre - dei får moglegheit til å gå tilbake til jobb, samtidig som dei er sikre på at barna deira har det trygt og godt i barnehagen. Når det er stor etterspørsel etter arbeidskraft, kan det vere lettare enn elles å gi folk med svak tilknyting til arbeidslivet eit betre fotfeste. Det har vore ein viktig grunn til at vi har auka innsatsen innanfor arbeidsmarknadstiltaka og halde den på eit høgt nivå trass i det sterke fallet i talet på arbeidsledige. Dette er ei svært viktig politisk markering. Får høgresida blir regjeringspartia kritiserte fordi vi gjer for lite på arbeidsmarknaden. Ei rekkje viktige tiltak er sette i verk: Det er skapt forenklingar i regelverket for arbeidsinnvandring. Arbeidstakarar frå dei nye EØS-landa kan no starte i arbeid straks etter at søknad om arbeidsløyve er levert. Reglane for sjukemelding og oppfølging av sjukmelde er endra. Venteperioden etter avslutta attføring er redusert for å stimulere til raskare overgang til arbeid. Minstefrådraget er auka. Det stimulerer særleg låginntektsgruppene til auka arbeidsinnsats. Tidsuavgrensa lønstilskot, kvalifiseringsprogram og arbeidsavklaringspengar er innførte for å mobilisere arbeidskraft som er i utkanten av arbeidsmarknaden. Avkorting av alderspensjon mot arbeidsinntekt er avvikla for 67-åringar. AFP-løysinga som er forhandla fram, har gode arbeidsincentiv. Skuldingane frå høgresida om manglande innsats er det lite hald i. Høgre sitt forslag derimot om å auke barnehageprisen, noko som skal gi ei innsparing på 544 mill. kr, vil ikkje inspirere foreldre til å søkje arbeid utanfor heimen. Høgre vil dessutan redusere dei ordinære tiltaksplassane med 3 000. Det er ingen tvil om at dette vil ramme dei som slit aller mest med å få seg eit arbeid. Ein slik politikk er usosial. Høgre gjer lurt i å la vere å kaste stein når dei sjølve sit i glashus. Skal vi få ei solidarisk utvikling, må det førast ein ansvarleg finanspolitikk. Det speler ei rolle for kva styringsrente som blir fastsett av Noregs Bank, noko som i sin tur har mykje å seie for økonomien både til privatpersonar og bedrifter. Høgare renter fører til auka lånekostnader for føretaka og kan dessutan resultere i at krona styrkjer seg ytterlegare. Det kan ha negative verknader for lønsemda i eksportbedriftene. Derfor er det svært viktig å halde igjen på bruken av petroleumsinntektene i dette budsjettet. Framstegspartiet er i ei heilt anna verd enn resten av partia i dette spørsmålet. Det har vi for lengst erfart. Derimot er det i stor grad samanfallande oppfatning mellom noverande og tidlegare regjeringsparti i synet på bruken av inntektene frå olje- og gassverksemda. Rett nok er Høgre, Venstre og Kristeleg Folkeparti kritiske til opplegget frå Regjeringa og argumenterer med mindre bruk av oljepengar. Men i deira alternative budsjett er differansen liten. Høgre meiner partiet bruker 1 milliard kr mindre enn budsjettet som kjem til å bli vedteke i dag. Venstre opererer med eit tal på 560 mill. kr. Kristeleg Folkeparti hevdar at dei bruker 115 mill. kr mindre av olje- og gassinntektene enn fleirtalet i finanskomiteen. Ei rekkje av forslaga frå opposisjonspartia har svært liten budsjettverknad i 2008. Derimot vil dei ha store budsjettkonsekvensar for 2009 og seinare år. Enkelte av inndekkingsforslaga frå opposisjonspartia er eingongstransaksjonar. Eg tenkjer f.eks. på forslag frå Høgre og Venstre om sal av eigedom. Slike inntekter vil ikkje kunne finansiere ei vidareføring av dei foreslåtte prioriteringane. Tomtesal vil generelt føre til at framtidige leigeinntekter fell bort, og dermed til svekking av budsjettet. I synet på bruken av olje- og gassinntektene er derfor differansen liten mellom dei noverande og dei tidlegare regjeringspartia. I sin tur må det innebere at forskjellen har svært lite å seie for kva slags rentenivå vi vil få her i landet. Det har falle fleire krasse karakteristikkar av det reviderte nasjonalbudsjettet. Dei største orda er brukte av leiaren for den minste stortingsgruppa. Sponheim var ikkje nådig i omtalen då dokumentet blei lagt fram. Han følgjer opp i innstillinga og skriv følgjande: «Forslaget til revidert budsjett er nærmest blottet for politiske prioriteringer.» Politisk redaktør Arne Strand kommenterte ordbruken til Venstre-leiaren i Dagsavisen for 16. mai: «Lars Sponheim(V) mener at det reviderte nasjonalbudsjett er så kjedelig fritt for politikk at det nesten er til å sovne av. Lars Sponheim må ha sovet godt under budsjettkonferansene i de årene han var statsråd.» (V) Slik kan det òg seiast.