Olav Akselsen (Arbeiderpartiet), 2005-06-14:
Me behandlar to saker i dag. Eg vil i hovudsak kommentera forslaget frå diverse framstegspartirepresentantar om avvikling av marknadsreguleringsystemet, men eg vil òg sjølvsagt slutta meg til dei som er glade for at ein også i år greidde å få til ein avtale mellom staten og motpartane i jordbruksoppgjeret. Forslaget frå Framstegspartiet er eit angrep på ein av grunnpilarane i norsk landbruk. Utan marknadsordningane vil me få ein heilt annan situasjon i norsk landbruk. Gjennom dei ulike marknadsordningane sørgjer ein for at det er balanse i marknaden. Ein sikrar primærprodusentane marknadstilgang. Ein bidreg til å stabilisera prisane og ikkje minst til å gje nokolunde like prisar uavhengig av geografi. Ein bidreg til å sikra råvarer til industrien, og det er viktig å presisera at marknadsregulatoren har både mottaksplikt, ansvar for innsamling og leveringsplikt. Dermed sikrar ein at bøndene får levert sine varer, og at industrien får tilgang til råvarer. Marknadsordningane og kanaliseringspolitikken er dei viktigaste faktorane i dagens landbrukspolitikk. Ved å fjerna eitt eller begge desse elementa fjernar ein òg grunnlaget for eit aktivt landbruk i heile landet. Framstegspartiet sitt forslag hadde, om det var blitt vedteke, overlate alt til marknaden, og dermed hadde ein rasert norsk landbruk, særleg i Distrikts-Noreg. Med det hadde ein òg bidrege til å øydeleggja busetjingsmønsteret i Noreg. Ein ville fått fråflytting frå bygdene, og ein ville fått tilgroing. I år kan me gratulera Landbrukssamvirket med 60 år. Dei ulike medlemsbedriftene har på ulikt vis spelt ei avgjerande rolle for å utvikla det moderne Noreg. Sjølv om Landbrukssamvirket i utgangspunktet er ein interesseorganisasjon for eigarane, er Landbrukssamvirket noko langt meir. Det er faktisk slik at Landbrukssamvirket har vore ein viktig aktør for å gjennomføra det som har vore den offentlege eller statlege landbrukspolitikken. Derfor kan ein på mange måtar seia at Landbrukssamvirket har gjort ein jobb på vegner av samfunnet. Dei har altså vore med og bidrege til balanse i marknaden, sørgt for nokolunde like prisar over heile landet og dermed gjort det mogleg for bønder å driva sjølv om dei bur grisgrendt til. Ein har på den måten vore med på å nå viktige mål i distriktspolitikken vår, og ein har bidrege til at ein har hatt busetjing over heile landet. Arbeidarpartiet ønskjer å vidareføra hovudtrekka i dagens landbrukspolitikk, inklusiv marknadsordningane og samvirkebedriftene si rolle. Det er likevel viktig for oss å presisera at me ønskjer konkurranse i landbrukssektoren, og at andre private aktørar er heilt avgjerande for ei sunn utvikling vidare. Derfor er det viktig å leggja til rette for at andre aktørar skal kunna delta i denne marknaden, og det gjeld både små nisjeprodusentar og andre større private aktørar. Med jamne mellomrom er det komme påstandar om at dei som har ansvaret for å gjennomføra marknadsordningane, har fordelar som andre aktørar i marknaden ikkje har. Mellom anna blir det påstått at det i dag er ein overpris for råvarene til dei som må kjøpa frå marknadsregulator. Derfor er det viktig med kontroll, og ikkje minst er det viktig at det er tillit til kontrollsystemet. Særleg turbulent har det vore i mjølkemarknaden. Marknadsordninga for mjølk skal sikra at alle aktørar får like konkurranseforhold. Det er Regjeringa som er ansvarleg for marknadsordninga. Arbeidarpartiet tek derfor til etterretning at Regjeringa har vedteke ei ny marknadsordning som m.a. inneber at kontrollen blir flytta til Konkurransetilsynet. Me merkar oss òg at denne etterkontrollen skal halda fram ut året, og at etterkontrollen har vore avgjerande viktig for nye aktørar i mjølkesektoren så langt. Det er i dag stor uro blant dei nye aktørane for at ein skal fjerna etterkontrollen. Dei er redde for at ei slik avvikling vil redusera konkurransen i mjølkesektoren. Arbeidarpartiet ønskjer å ta denne uroa på alvor, og derfor har me bedt Regjeringa om å vurdera å utsetja avviklinga av etterkontrollen ytterlegare for dermed å bidra til at denne marknaden får etablera seg på skikkeleg vis, slik at dei nye aktørane kan få utvikla seg vidare.