Helge André Njåstad (Fremskrittspartiet), 2014-12-09:
Når me behandlar statsbudsjettet innanfor kommunal- og forvaltingskomiteen, vil eg innleiingsvis takka mange. Eg vil takka alle dei som har stilt på høyringane våre, og alle dei som har teke kontakt og bidrege til at denne prosessen og dette budsjettet har vorte bra. Eg vil særskilt takka komitésekretæren og dei andre i administrasjonen, medrekna tekstsenteret, for god service i ei hektisk tid. Så vil eg sjølvsagt også takka komiteen for godt samarbeid med å få på plass eit budsjett og ei innstilling i dag. Då leiaren i finanskomiteen innleia på måndag om finansinnstillinga, sa han at han hadde lytta på salmesong før han gjekk på denne talarstolen. Eg skal ikkje kopiera han og seia at eg har lytta på salmesong, men det kunne vore freistande å finna ein passande salme til kommuneøkonomien. Det lukkast eg ikkje med, men for kommunereforma kunne kanskje salmen «Ingen er så trygg i fare» vera ein god tittel. Og når me snakkar om kommunereforma og salmesong, kan det òg vera eit litt morosamt poeng at Norsk salmebok har vorte revidert fire gonger sidan me sist reviderte kommuneinndelinga i Noreg. Me gjer ikkje det for å forandra Noreg, men fordi Noreg har forandra seg. Eg vil rosa norske kommunar for at dei har sett kommunereforma på dagsordenen, for at dei har involvert befolkninga, og at dei ser moglegheitene med ei reform. Våren 2016 skal norske kommunestyre gjera viktige vedtak, og det er viktig å understreka at det er kommunestyra sjølve som bestemmer kva type vedtak dei ønskjer å gjera, men etter ein god og grundig prosess og – som er eit viktig poeng – eitt år etter at Stortinget har signalisert kva oppgåver kommunesektoren skal løysa i framtida. Det er ikkje slik at dette kjem i feil rekkefølgje. Først får ein vita oppgåvene, og så skal ein gjera dei lokale vedtaka. Difor er tida framover no viktig i forhold til det å finna oppgåver. Departementet er i full sving, og det blir jobba frå den sida med kva oppgåver ein kan delegera ned. Eg ønskjer meg òg ivrige kommunar som – motsett veg – seier kva oppgåver dei synest at lokaldemokratiet er i betre stand til å løysa enn stat, fylkesmann eller fylkeskommune. Debatten om dette statsbudsjettet har handla mykje om sosial profil. For Framstegspartiet er det sosiale engasjementet viktig. Me er opptekne av å hjelpa dei som treng det offentlege aller mest. Me er opptekne av at barna våre skal ha ein oppvekst i barnehagar med høgt nivå på dei tilsette og i ein skule der barna blir motiverte til å utvikla Noreg vidare. Så er me opptekne av ein god eldreomsorg for våre eldre og pleietrengande, og det handlar ikkje berre om stell og pleie, men òg om tilbod i kvardagen – kulturaktivitetar, god mat og aktivitetar – slik at dei eldre får sine stjernestunder. Eit godt helsetilbod er òg viktig når sjukdom slår inn, eller når barn treng rettleiing på helsestasjon. Dette er mange av dei funksjonane norske kommunar har ansvaret for, og som er viktige for innbyggjarane våre, og difor er det viktig når me skal styrkja den sosiale profilen, at me styrkjer kommuneøkonomien. Difor brukte Framstegspartiet si makt i Stortinget i perioden 2001–2005 til å styrkja kommuneøkonomien, og difor brukar me òg vår moglegheit som regjeringsparti til å styrkja kommuneøkonomien – ikkje fordi det skal kunna byggjast fleire kulturhus eller rådhus, men fordi kommunane skal rustast til å gje gode tilbod til dei som treng det aller mest. Difor er det gledeleg å registrera budsjettundersøkinga til KS, som peikar på at dei områda som blir aller mest styrkte, understøttar den sosiale profilen, nemleg ved at barnevernet og pleie- og omsorgssektoren er nokre av dei områda som får aller størst vekst. Elles melder kommunane om at det er krevjande budsjettarbeid – som det var i fjor, og som det har vore i omtrent alle år. Mykje av forklaringa ligg i at kommunane vil mykje. Dei vil investera mykje, og dei gjer sine prioriteringar. Slik har det alltid vore i kommunesektoren, og slik er det òg i år. Den største forskjellen på no og tidlegare er at Stortinget anerkjenner at det er slik. Me står ikkje her i dag og gjev uttrykk for at kommunane aldri har fått meir pengar: Sjølv om dei aldri har fått meir pengar, seier me at det å vera kommune krev prioriteringar, og det å vera kommune krev at ein prioriterer mellom ulike tilbod som ein ønskjer å styrkja. Eg vil spesielt takka Kristeleg Folkeparti og Venstre for samarbeidet me har hatt om dette budsjettet – både i finanskomiteen og i kommunalkomiteen. Dei vil heilt sikkert gjera greie for sine hjartesaker og sine gjennomslag seinare i debatten. Framstegspartiet har òg fått solid gjennomslag og har sett sitt fotavtrykk i dette budsjettet. Eit av dei viktigaste punkta for oss er at me har styrkt vekstkommunetilskotet ved å senka innslagspunktet til 1,6 pst., slik at 68 kommunar får vekstkommunetilskot til neste år, mot 24 i år. Dette er kommunar som har store utfordringar med ei aukande befolkning og difor treng store investeringar for å gje dei eit tilbod. Til våren vil regjeringa i kommuneproposisjonen koma med ei vurdering av ulike modellar for tilbakeføring av delar av selskapsskatten til kommunane. Dette er viktig for å auka skattemoralen til bedriftene, som vil vera tilfellet når dei ser at verdiskapinga blir igjen lokalt, framfor å gå til Oslo for vidare utdeling. Budsjettet er òg styrkt etter lovfestinga av BPA-tilbodet. Me understrekar at det er viktig at kommunane legg til rette for reell valfridom for brukarane når det gjeld gjennomføring av BPA-ordninga. Differensiert arbeidsgjevaravgift har vore tema i dette statsbudsjettet i komiteen. Dette er komplisert, men på ein enkel måte kan ein seia at prinsippet er slik at denne ordninga først og fremst skal gjelda for næringslivet, ikkje for kommunedrifta. Derfor er det logisk og riktig at kommunane ikkje skal få fordel av lågare avgift, og at den fordelen skal trekkjast i rammetilskotet. Det same prinsippet har vore brukt sidan 2004 – av skiftande regjeringar. Det er også slik at nokon har fått kompensasjon fordi avgiftene vart sette opp i 2004 og 2007. Eg trur alle er einig i at ingen skal ha kompensasjon for ei ulempe som dei ikkje lenger har, men me ser at fylkesmennene som følgjer opp den kompensasjonsordninga, har hatt litt ulik praksis. Difor har fleirtalet i komiteen bedt departementet sørgja for at den smidigheita som mange fylkesmenn har valt, med å trappa ned denne kompensasjonen over tid, blir gjort gjeldande òg for fleire. Til slutt må eg innom fylkeskommunane: Dei har hatt stort fokus i behandlinga av dette budsjettet fordi ein har etablert nye kostnadsnøklar på inntektssystemet og retta opp i urette forhold som har fått sett seg i det gamle systemet. På grunn av at den raud-grøne regjeringa lét inntektssystemet liggja i ein skuff, har endringane vorte store fordi ein har venta med å gjera dei. Derfor er me òg einig i at det er viktig med ein tapskompensasjon som skal vara i fleire år, slik at omveltinga for dei som taper, blir lettare enn om ein hadde gjort endringane med ein gong. Difor er me glade for at det er sett av 185 mill. kr, men me minner om at det står i innstillinga frå fleirtalet at fylkeskommunane ikkje må bruka denne tapskompensasjonen til å utsetja elles nødvendige tilpassingar av utgiftene sine til nye inntektsrammer. Det er eitt element i det nye inntektssystemet som vil bli sett på framover i samanheng med kommuneproposisjonen for 2016, nemleg båt- og ferjekriterium. Her skal departementa vurdere datamaterialet nærmare, og ein skal sjå på korleis ein skal innføra ei ferjeavløysingsordning, slik komiteen bad om i samband med kommuneproposisjonen. Det er klart at denne gjennomgangen kan føra til endringar og omfordelingar mellom fylkeskommunane. Dette er eit arbeid som vert viktig å følgja, og det er viktig at òg fylkeskommunane bidreg med å skaffa til veie det datagrunnlaget som trengs for å gjera gode analyser og gode vurderingar av kva som er kostnadsforskjellar mellom ulike fylkeskommunar knytte til båt og ferje, som har vist seg å vera eit av dei vanskelegaste elementa å setja eit godt kriterium for i det nye inntektssystemet. Derfor vil ein jobba vidare med dette. I merknadene viser komiteens fleirtal til at nye anbod på ferjedrifta blir dyrare. Difor understrekar me kor viktig det er at ein har ei hyppigare oppdatering av kostnadsnøklar og inntektssystem enn det som har vore vanleg, for å fange opp nye utgifter raskare. Til slutt vil eg visa til at det er inngått ein budsjettavtale mellom regjeringspartia og Kristeleg Folkeparti og Venstre, som det er gjort grundig greie for i Innst. 2 S Tillegg 1 for 2014–2015. Det er viktig å merka seg at effektiviseringsreforma som er lagd inn, som auka frå 0,5 til 0,6 i effektivisering, gjer at det i dei ulike postane vil framstå ei endring i forhold til opphavleg dokument, og at det er bakgrunnen for at tabellane viser andre summar på veldig mange postar i det som me behandlar i dag.