Bård Vegar Solhjell (Sosialistisk Venstreparti), 2008-03-06:
Den offentlege grunn- og vidaregåande opplæringa skal vere gratis for elevane. Det er lovfesta i opplæringslova § 2-15 og § 3-1. Begge føresegnene har vorte endra sidan opplæringslova vart vedteken i 1998. Gratisprinsippet har vorte presisert til å omfatte leirskule i grunnskulen og utvida til å omfatte læremiddel og nødvendig digitalt utstyr i vidaregåande opplæring. Føresegna er etter endringa i hovudsak lik for grunnskulen og for vidaregåande opplæring. Dersom ein skuletur vert rekna som ein del av opplæringa, kan skulen etter føresegna ikkje krevje at kostnaden for turen vert dekt av elevane eller dei føresette. Det vil gjelde alle aktivitetar og turar som går føre seg i regi av skulen, f.eks. turar som er i skuletida og har eit fagleg formål. Formålet med det er at vi skal ha ein inkluderande skule, der alle skal kunne delta på lik linje uavhengig av personleg økonomisk bakgrunn. Lovendringa for grunnskulen kom som følgje av ei utvikling der det for mange turar vart høgare og høgare eigenbetaling. Det skapte forskjellar mellom dei elevane som kunne vere med på turane, og dei som ikkje hadde økonomi til å vere med. For mange av familiane som såg seg råd til å la barna vere med på turane, var det òg ei stor økonomisk belastning. Derfor var det brei semje i Stortinget om at skuleturar skulle vere gratis for elevane, altså at ein ikkje kan påleggje betaling for eit fagleg tilbod i skuletida, og lovendringa lét det gjelde òg for opphald i leirskule. Stortinget stod samla bak endringa, og det er altså brei politisk semje om at grunnopplæringa skal vere gratis, som vi òg får bekrefta av interpellanten her. Dagens lovregulering av gratisprinsippet i vidaregåande opplæring regulerer ein situasjon der vi står overfor eit dilemma. På den eine sida ønskjer vi å ta omsyn til inkludering og fellesskap og at alle skal ha like sjansar, uavhengig av økonomi og andre ressursar. På den andre sida ønskjer vi å ta omsyn til at det er viktig at elevane kan reise på skuleturar med eit pedagogisk formål, fordi det kan vere eit veldig viktig og positivt bidrag til opplæringa. Den siste tida har det kome rapportar om at skular har avlyst skuleturar. Utdanningsdirektoratet sende i november i fjor eit brev til alle fylkeskommunar der det vart presisert at elevar eller deira føresette ikkje kan verte pålagde å dekkje kostnader som gjeld skuleturar. Bakgrunnen for det var bl.a. ein betydeleg offentleg debatt i haust der det vart vist til mange eksempel på foreldre som ikkje hadde råd til å betale for at ungane deira kunne delta på viktige aktivitetar i skulens regi som var ein viktig del av opplæringstilbodet, og som dei dermed vart ekskluderte frå. Mange oppfatta dessverre det som vart sendt ut, slik at alle former for elevbidrag til skuleturar no var ulovleg. For at ingen turar skal verte avlyste unødvendig, har eg derfor understreka for kommunane og fylkeskommunane, altså for skuleeigarar, skular, foreldre og elevar, at frivillig betaling og andre bidrag til skuleturar som kjem alle elevane til gode, har vore og er lovleg. Det er framleis full anledning til å samle inn pengar gjennom frivillige gåver til skulen, gjennom dugnad, gjennom kakelotteri, kronerulling og på mange andre måtar. Dette føregår òg i betydeleg omfang rundt omkring i den norske skulen i dag. Eg kjenner sjølv til mange eksempel frå no i vinter på at det føregår slik type innsamling til turar som skal vere no i vår. Eg er samd med representanten Tørresdal i at det er svært viktig og verdifullt at elevane får kjennskap til forskjellige land og kulturar òg gjennom skulen. Internasjonalisering i opplæringa er nødvendig for å gi barn og unge den kompetansen dei har krav på for å lukkast i samfunnet i dag og i morgon, og for å kunne medverke til ei ansvarleg og solidarisk utvikling i verda. Målet om å byggje internasjonal forståing hos barn og unge i skule og opplæring kjem òg klart til uttrykk i opplæringslova og den generelle delen av læreplanen. Særleg kan det vere viktig for barn som kjem frå familiar med dårleg økonomi, eller som er i ein situasjon der dei ikkje sjølve reiser på mange utanlandsopphald i løpet av oppveksten, at dei kan reise på turar i skulens regi, slik representanten Tørresdal òg understreka i innlegget sitt. Det er kommunane og fylkeskommunane som har ansvaret for å leggje opplæringa til rette slik at elevar og lærlingar får moglegheiter til å utvikle internasjonal kompetanse og medansvar. Eg er positiv til at skular vel å gi delar av tilbodet gjennom f.eks. studieturar til utlandet. Nettopp derfor er det jo òg særleg viktig at alle skal kunne delta på dei turane på lik linje, uavhengig av personleg økonomisk bakgrunn. Så har eg sett òg i den seinare tida at det finst eksempel på skular som har tolka lova slik at det ikkje er lovleg med ulike typar elevbidrag, frivillige bidrag, innsamlingar, på nokon som helst måte. Eg kjenner òg til iallfall eitt eksempel på at det er sett spørsmålsteikn ved om det er lovleg med innsamlingsaksjonar til solidaritetsformål, i dette tilfellet i den tredje verda. Då vil eg presisere igjen her: Ja, innsamlingsaksjonar til f.eks. solidaritetsformål kan sjølvsagt føregå i den norske skulen, og er positivt, og det er òg fullt mogleg å gi frivillige bidrag på ulike måtar eller f.eks. arrangere messer eller ha andre arrangement, samle inn pengar via dugnader, kronerulling og på andre måtar. Det som ikkje er tillate ifølgje den lova som Stortinget samrøystes har vedteke, er å påleggje eigenbetaling for at elevane skal få vere med på ein aktuell skuletur.