Olav Akselsen (Arbeiderpartiet), 1999-06-16:
På tampen av eit hundreår kan det vera greitt å gjera eit kort tilbakeblikk. Kva er det som har prega det hundreåret me no går ut av? Mange ting sjølvsagt, men ei av dei viktigaste hendingane er industrialiseringa av Noreg, særleg ved at ein tok i bruk vasskraftressursane våre. Historia om 1900-talet er ikkje minst historia om den kraftkrevjande industrien. På mange måtar kan ein seia at det var utnyttinga av vasskraftressursane våre som la grunnlaget for det moderne Noreg. At ein kunne ta i bruk denne ressursen, skuldast djerve og ikkje minst framsynte politiske vedtak. At me i dag enno diskuterer verkemiddel som har fungert i 60-70 år, seier mykje om det politiske handverket som den gongen blei utført. Innføringa av heimfallsinstituttet var ei historisk hending. Sjeldan har eit politisk vedtak vore så haldbart. Vedtaka me kjem til å gjera i dag, trur eg dessverre verken er like historiske eller kan vara like lenge. Ein ting ser likevel ut til å vera klart: Ved behandlinga av denne saka sikrar me ein del av historia vår. Eg er veldig glad for at det no ser ut til å vera ei løysing for Vestnorsk Industristadmuseum i Odda. Det er svært positivt at ein no får rusta opp kraftanlegget Tysso II. Det er ei sak som lenge har stått hjartet mitt nær, og eg er glad for den løysinga som me no får på den saka. For oss i Arbeidarpartiet har det alltid vore viktig at naturressursane skal vera eit felles eige, og at desse blir forvalta slik at dei kjem samfunnet til gode. For oss er det viktig at ikkje vasskraftressursane blir privatiserte, slik at det berre blir økonomisk avkasting som avgjer bruken. For oss er det eit mål at desse ressursane skal tryggja arbeidsplassar i norsk industri. Me veit at mange av dei verksemdene som foredlar vasskraft, ligg i Distrikts-Noreg, ofte på plassar med einsidig industri, der det er lite alternativ sysselsetjing. Å skaffa gode og føreseielege rammevilkår for denne industrien er derfor god distriktspolitikk. At kraftressursane kan nyttast der dei blir produserte, er òg positivt. Ved ei privatisering, slik høgrepartia går inn for, misser ein all offentleg kontroll med bruken av krafta. Sal på den opne marknaden eller til utlandet kan bli resultatet av ein slik politikk. Ordninga med heimfall til staten har vore viktig for den offentlege kontrollen med vasskraftressursane. Dersom Regjeringa sitt forslag om ny leigeavtale for Saudefaldene i dag får fleirtal, kan det vera ein spikar i kista for heile ordninga. Det undrar meg at sentrumsregjeringa går inn for eit slikt sjansespel. Særleg for Senterpartiet er dette ein politisk saltomortale i høve til tidlegare standpunkt og ideologi. At dette skjer nærast utan grunngjeving og debatt, er merkeleg. Særleg merkeleg er denne saka med tanke på at Elkem, som skal få leigeavtalen sin forlengd, ikkje lenger har industri i Sauda. Det er viktig å presisera at spørsmålet om forlengd leige ikkje er eit spørsmål om industrien i Sauda skal få kraft eller ei. Det skal den få, uavhengig av dette spørsmålet. Regjeringa sitt forslag om å forlengja leigeavtalen med Elkem vil ikkje berre utelukka Statkraft frå å vera med på å rusta opp og vidareutvikla kraftanlegga i Sauda. Den lokale samarbeidspartnaren Sunnhordland Kraftlag fell òg vekk. Eg er derfor glad for at tilhengjarane av forlengd leige opnar for at Sunnhordland Kraftlag likevel skal få vera med i det vidare arbeidet med tanke på utbygging. Det er positivt at styresmaktene vil stilla strengare krav til effektiv energibruk. Det er samtidig viktig at verksemdene blir stimulerte til å tenkja enøk ved at dei sjølve får sitja igjen med gevinsten. Det er viktig at styresmaktene i sitt arbeid ikkje ser den enkelte bedrifta isolert, men òg ser på korleis energien kan nyttast i samspel med samfunnet rundt bedriftene. Eit godt døme på slik heilskapstenking finn ein i den lokale enøkplanen som er utarbeidd i Odda og betalt av Odda kommune. Eg håpar at departementet kan støtta dei planane som kjem fram der. Når me i Arbeidarpartiet i dag i all hovudsak vil røysta for innstillinga, er det fordi me meiner at det vil gje industrien gode og langsiktige rammevilkår, og at det vil tryggja industrien og gje grunnlag for nyinvesteringar. Dette er særleg tilfellet etter at Arbeidarpartiet har fått fleirtal som sikrar verksemdene meir strøm, og ved at ein òg tar med fleire verksemder i dei vedtaka som i dag blir gjorde.