Sigrun Eng (Arbeiderpartiet), 2005-03-03:
Dagens debatt om verksemda til NSB har mange positive element i seg. I samband med St.meld. nr. 6 for 2004-2005 har både NSB og styret gitt sine innspel, og departementet har følgd dei opp i meldinga. Meir uvanleg er det at partia som representerer Regjeringa, særleg på eitt punkt legg heilt andre føringar, f.eks. når ein les merknadene om Nettbuss, om redselen for at selskapet skal bli ein for stor og dominerande aktør, eller at Nettbuss stort sett skal ta seg av tilbringarteneste til tog, og at bussatsinga synest langt å overskride dette behovet. Ja, Nettbuss er stort, ein rår i dag over om lag ein fjerdedel av den norske bussparken. I meldinga står det i eit strekpunkt at Samferdselsdepartementet er oppteke av at NSB AS skal «utnytte dei synergiane som ligg i det å vere eit breidt samansett konsern». I framtida skal NSB konkurrere med internasjonale konsern som tilbyr både buss og tog, ja til og med ferjedrift. Regjeringspartia ynskjer konkurranseutsetjing, men vil samtidig leggje bindingar på den norske aktøren, slik at det ikkje blir nokon reell konkurranse. Det er uforståeleg med den detaljreguleringa fleirtalet legg føringar for. Arbeidarpartiet har vore skeptisk til parallellkøyring mellom buss og tog, men held seg til at frislepp av ekspressbusskøyring har komme for fullt under den sitjande regjeringa. Vengeklipping og hindringar for eit statleg norsk selskap, samstundes som ein aksepterer at internasjonale selskap driv si verksemd på ein slik måte, kan ikkje Arbeidarpartiet stille seg bak. Vi er tvert imot fornøgde med at NSB med sine dotterbedrifter har komme seg opp av ein bølgjedal. No strøymer passasjerane til toga, punktlegheita er auka monaleg. Toga kjem når dei skal, og er framme til rett tid langt oftare enn før. Arbeidarpartiet er oppteke av at NSB fyrst og fremst skal vere eit togselskap. Det er samspelet mellom NSB og Jernbaneverket som kan gi enda betre framkomsttilhøve både for passasjerane og med tanke på å få meir gods på bane. Skinnegangen skrik etter nyinvesteringar og vedlikehald, noko fleirtalet også meinte under behandlinga av Nasjonal transportplan i fjor. Handlingsplanen viser at investeringar i åra som kjem, vil gi betre tider for togtransport. Arbeidarpartiet er oppteke av å få meir gods over på bane. CargoNet satsar på kombinerte transportar og har funne sin nisje i marknaden. På mange strekningar aukar godsmengda gledeleg, men vognlast slit m.a. grunna køyrevegsavgifta. Med små marginar i transporten må vi, om vi ynskjer denne utviklinga, gi like rammevilkår for vognlast og kombinerte transportar. Tømmertransporten er eit godt eksempel, som ville nyte godt av avgiftsfritak. Derfor støttar Arbeidarpartiet dette. NSB og styret ynskjer seg ei friare stilling i høve til prosentvis eigarskap i CargoNet. Arbeidarpartiet er usamd i dette. Vi meiner at CargoNet bør vere det dominerande godsselskapet for skinnegåande transportar, og er bekymra for at ved nedsal til under 50 pst. kan dette få eit mindre fokus i NSB enn i dag. Det er tilrettelagt for konkurranse på sporet for andre transportørar, men statens eigarskap i NSB gir oss moglegheiter for nasjonale føringar ut frå ein vilja politikk. Arbeidarpartiet er også oppteke av at NSB skal få moglegheit til å satse i ein internasjonal marknad, særleg i den nordiske, på persontransport, og internasjonalt på gods. Dette er i tråd med EU sin strategi på lange transportar, og samhandelen med Europa er Noreg avhengig av. Det er gledeleg at også regjeringspartia er samde i dette. Vi meiner at NSB på lik linje med andre som driv grenseoverskridande trafikk, må få høve til taxfree-sal. At regjeringspartia ikkje ynskjer dette, er uforståeleg, men Framstegspartiet reddar fleirtalet. Vi forventar at dette blir følgt opp så raskt som mogleg. Når det gjeld utbygginga av GSM-R-nettet og samlokalisering for bruk av GSM i tilknyting til desse investeringane, er dette positivt og etterlengta. I svarbrevet frå statsråden til komiteen ser ho velvillig på det, men regjeringspartia sluttar seg ikkje til dette heller. NSB og departementet inngår avtaler om statlege kjøp på om lag 1,5 milliardar kr årleg. Det er viktig at partane blir samde om kor mykje NSB skal få i momsrefusjon etter at togselskapet no er innlemma i momsregimet. Korrespondansen komiteen har hatt med departementet, tyder på at det minst manglar eit femtitals millionar. Naturleg nok gir det seg utslag på togproduksjonen. Eg tør minne om at det er til pendlartrafikken i bynære strøk det aller meste av offentlege kjøp går. Kutta i rutene ved at NSB ikkje får den framforhandla summen, råkar distrikt der togtilbodet er det einaste kollektivtilbodet. Eg vonar dette blir rydda opp i i revidert nasjonalbudsjett. Eigarforholdet mellom Jernbaneverket og NSB når det gjeld stasjonar og annan bygningsmasse, er uavklart. Uryddige ansvarsforhold gjer sitt til manglande vedlikehald. Arbeidarpartiet meiner at ein bør jobbe vidare med å få avklart dette. Vi er kjende med møteverksemda som har vore, og forventar at Samferdselsdepartementet bidreg aktivt til å finne fram til økonomiske løysingar som partane kan akseptere. Dette er ei framtidsretta melding. Tilsette sine organisasjonar synest ho er god. Det gir eit godt grunnlag for enda fleire forbetringar for NSB. Har ein tilsette med på laget og ser resultata av nedskjeringar og bemanningsreduksjonar gi positive resultat, vil transportselskapet NSB, med primært togdrift, og buss som supplement, kunne sjå framtida i møte med optimisme. Arbeidarpartiet støtta ikkje omdanninga av NSB til NSB AS. Når det likevel blei slik, må ein halde seg til dei vedtaka som er fatta. Denne meldinga legg føringar for eigarskapsmeldinga. Vi er nok noko forundra over regjeringspartia sin iver etter frislepp og konkurranseutsetjing, samstundes som vi ser kor detaljert fleirtalet er overfor ei bedrift som no er eit AS. Snakk om dobbelt bokhald. Arbeidarpartiet er oppteke av at utbyttepolitikken skal gi selskapet langsiktigheit. Det kan ikkje bli slik at år om anna vil utbyttet etter skatt kunne hoppe opp til dei store høgder og tappe selskapet for eigenkapital og redusere endringar, som blir nødvendige i ein konkurransemarknad. Kanskje ein på sikt bør lage nokolunde like retningslinjer for utbytte for statlege selskap.