Bård Vegar Solhjell (Sosialistisk Venstreparti), 2012-04-17:
Eg vil først takke interpellanten for å ta opp eit viktig tema. Dei høge utsleppa frå Norilsk Nickel-konsernet sitt anlegg i Nikel og Zapoljarnij held fram med å vekkje bekymring hos regjeringa og i befolkninga i Aust-Finnmark. Dette er ei svært vanskeleg sak i miljøsamarbeidet mellom Russland og Noreg, og det er ei belastning i det gode naboforholdet vi elles har til Russland. Eg vil understreke at dette er ei sak der alle norske regjeringar har følgt ei klar og konsistent linje, basert på brei politisk einigheit. For regjeringa er det ei høgt prioritert sak å finne ei løysing som tek vare på omsynet til helse og miljø i grenseområdet, og som er til gagn for eit godt naboforhold. Som representanten Fredriksen peikar på, har det vore arbeidd svært lenge med saka. Men sjølv om vi enno ikkje er i mål, har det faktisk funne stad reduksjonar i utsleppa. Sidan dei var på sitt høgste på 1980-talet, har utsleppa av svoveldioksid vorte reduserte med tre fjerdedelar. Ein stor del av denne nedgangen kjem av overgang til ein meir svovelfattig malm, men ein del utsleppsreduserande tiltak er trass alt gjennomførte. Likevel er dei årlege utsleppa av svoveldioksid framleis ca. 100 000 tonn, som grovt sett svarar til fem gonger dei samla norske utsleppa. Nedfallet av tungmetall synest òg å ha auka igjen i dei seinare åra. Frå norsk side ser vi det sånn at forureiningssituasjonen i grenseområdet framleis er uakseptabel. I 2010 vart det klart at det moderniseringsprosjektet som vart avtalt i 2001, og som inneheldt ei tilsegn om norsk støtte på inntil 270 mill. kr, ikkje ville verte realisert. Prosjektet skulle syte for modernisering av dei to av Norilsk Nickel sine anlegg som ligg nærast grensa, i Nikel og Zapoljarnij, og som går under fellesnemninga Petsjenganikel. Dette skulle sikre 90 pst. av reinsing av utsleppa av svoveldioksid og tungmetall frå dei to anlegga innan 2010, i forhold til nivået i 1999. Prosjektet vart stadig forseinka, noko som i hovudsak kom av at det var mangel på vilje frå bedrifta si side til å treffe investeringsvedtak. Då det vart klart at dei avtalte fristane vart overskridne, vart tilsegna om norsk støtte trekt tilbake. Dei tilskota som hadde vorte utbetalte, til saman ca. 47 mill. kr, vart betalte tilbake av Norilsk Nickel hausten 2010. Men dermed var heller ikkje konsernet lenger bunde av dei forpliktingane det tidlegare hadde teke på seg om å redusere utsleppa. Eit nytt briketteringsanlegg i Zapoljarnij er venta å kome i drift i løpet av 2012. Dermed vil ein verte kvitt praktisk talt heile utsleppet derfrå på i dag ca. 45 000 tonn svoveldioksid per år, noko som vil bety ei sterk betring av miljøet lokalt. Men ettersom brikettane frå Zapoljarnij endar opp i smelteomnane i Nikel, vil utsleppa i Nikel auke, inntil det vert gjennomført ei oppgradering av sjølve smelteverket der. Norilsk Nickel har ikkje opplyst kva slags tiltak dei vil gjennomføre for å redusere utsleppa frå Nikel, men har sagt at dei vil oppgradere smelteverket og redusere utsleppa med eit lågare ambisjonsnivå og ein lengre timeplan enn det som vart avtalt i 2001. Etter at det var klart at Norilsk Nickel ikkje hadde til hensikt å etterleve avtalane, har vi auka presset på russiske styresmakter for å få dei til å stille strengare utsleppskrav til konsernet. Regjeringa har systematisk teke opp saka på ein tydeleg måte overfor sine russiske motpartar. Statsministeren har teke opp saka både med statsminister Putin og med president Medvedev. Utanriksministeren har fleire gonger gjort det same overfor sin russiske kollega, og nærings- og handelsministeren har teke opp saka i den norsk-russiske økonomiske kommisjonen. Saka er òg eit fast dagsordenspunkt på dei bilaterale miljøvernkommisjonsmøta. Dette vedvarande presset på politisk nivå har utan tvil medverka til at russiske styresmakter etter kvart har begynt å vise utsleppsproblema ved grensa auka merksemd. Eg vil her gje Bellona honnør for deira innsats for å skape merksemd om dei miljø- og helseskadelege utsleppa frå nikkelproduksjonen på Kola. Det er ein viktig del av arbeidet som vert gjort frå norsk side. Felleserklæringa frå Medvedev sitt besøk i Noreg i april 2010 slår fast at utsleppa frå nikkelproduksjonen ved grensa gjev grunn til bekymring og må bringast ned til eit nivå som ikkje skader helse og miljø i grenseområdet, og at ein frå russisk side vil medverke til å iverksetje nødvendige tiltak for å redusere utsleppa. Vidare er det einigheit om å innhente objektiv informasjon om utsleppsnivået, forsterke den vidare kontrollen og styrkje miljøovervakinga i grenseområdet. Felleserklæringa representerer på sett og vis eit gjennombrot, fordi Russland på høgste politiske hald erkjenner at nikkelproduksjonen vekkjer bekymring, og at russisk side har eit ansvar for å bringe utsleppa ned på eit akseptabelt nivå. Etter presidentbesøket har vi i hovudsak retta innsatsen mot oppfølginga av felleserklæringa. Men heller ikkje dette har vist seg enkelt. Fordi Norilsk Nickel har stilt seg negativ, har det ikkje lukkast å opprette ei felles arbeidsgruppe som i fjor vart vedteken av den norsk-russiske regjeringskommisjonen for økonomisk samarbeid. Arbeidsgruppa skulle bestå av norske og russiske ekspertar og representantar for styresmaktene og Norilsk Nickel. I det siste møtet, den 2. mars i år, i den norsk-russiske regjeringskommisjonen, som vart leia av Russlands første visestatsminister Viktor Zubkov og nærings- og handelsminister Trond Giske, vart den manglande framdrifta i saka beklaga. Dei to slo fast at arbeidsgruppa måtte opprettast. Norilsk Nickel var representert på høgt nivå i møtet, og Zubkov gav direkte instruks om at selskapet no måtte ta ansvar og delta i arbeidsgruppa. Det er der saka står no. Miljøverndepartementet arbeider tett med russisk side for at arbeidsgruppa vert oppretta og leier til konkrete resultat. Vi vil ta initiativ til eit første ekspertmøte i nær framtid for å leggje grunnlaget for dette arbeidet. Som interpellanten peikar på, kan det ikkje herske tvil om at konsernet har økonomisk evne til å gjennomføre nødvendige tiltak. Det som så langt har mangla, er viljen til å prioritere helse og miljø framfor kortsiktig profitt. Det er verdt å merke seg at Norilsk Nickel òg er medeigar i eit smelteverk i Finland som er drive etter EU-standardar. Det er ærleg talt ei gåte for meg at ei verksemd innan ein så lønsam bransje, med lokale malmreservar som er venta å vare i 40–60 år, og med ansvar for arbeidsmiljø og velferd i to lokalsamfunn ikkje for lengst har utført ei gjennomgripande modernisering av produksjonen. Råstoff og energi ville ha vorte meir effektivt utnytta, arbeidsmiljøet drastisk forbetra og forureinande utslepp kraftig reduserte. Frå norsk og nordisk side er det fleire gonger lagt fram tekniske løysingar som kan bringe utsleppa frå Nikel ned på ønskt nivå innan akseptable kostnadsrammer. Det er kjent at det går føre seg ein intens dragkamp mellom russiske styresmakter og industrien i samband med at den russiske regjeringa har foreslått endringar i miljøvernlovgjevinga som vil innebere strengare utsleppsvilkår og sterkare straffereaksjonar overfor bedrifter som bryt vilkåra. Norilsk Nickel er ein viktig aktør i det spelet. Som eg har gjort greie for, er dette ei vanskeleg sak, som ikkje har enkle løysingar. Eg er glad for at russiske styresmakter no har begynt å verte meir merksame på utsleppsproblema ved grensa, men svært mykje står att. Frå norsk side vil vi halde fram med å øve politisk påtrykk, slik at vi kan få løyst problema som forureining frå nikkelverka på Kola skaper, noko som er ei belastning på vårt elles gode naboforhold til Russland og sjølvsagt eit stort problem for befolkning og natur i Aust-Finnmark. Vi vil òg støtte opp om initiativ som kan bida til auka miljømedvit og kunnskap som grunnlag for forbetringar i arbeidsmiljø og ytre miljø hos befolkninga på russisk side. Frå norsk side ønskjer vi best mogleg dialog med både russiske styresmakter og selskapet og deler gjerne erfaringane våre med sikte på å finne gode løysingar. Vi vil fortsetje å øve eit sterkt politisk påtrykk. Eg vil likevel understreke at det er Norilsk Nickel-konsernet og russiske styresmakter sitt ansvar å syte for at utsleppa kjem ned til eit nivå som ikkje skader menneske og miljø.