Bård Vegar Solhjell (Sosialistisk Venstreparti), 2015-06-01:
Det er openbert, og eg vil i grunnen kalle det eit historisk faktum, at den kristne og humanistiske kulturarven er ein heilt sentral del av tradisjonen og historia i Noreg og det som har forma framveksten av dei verdiane Noreg byggjer på i dag. Eg vil òg seie at det er eit faktum at vi har ei evangelisk-luthersk kyrkje, som er den sentrale i oppslutnad og har vore statskyrkje i Noreg inntil nyleg. Om det ikkje er eit faktum, vil i alle fall mange av oss seie at ho også er ei folkekyrkje, som ho vert omtalt som i Grunnlova. Det vi skal gjere i dag, er ikkje å redigere ei historiebok, men å skrive inn korleis Grunnlova for framtida bør vere, kva ho bør uttrykkje vidare. Då meiner eg at fleirtalet gjer ein klar feil – slik dei vil stemme seinare i dag, og slik det kjem fram i innstillinga. Den største feilen vert heilt openbert gjord i den mest grunnleggjande paragrafen, nemleg § 2, for anten ein likar det eller ikkje, er det relativt mange menneske i Noreg som ikkje føler at den kristne kulturarven er ein del av deira verdigrunnlag. Alt vi veit om framtida, er at det kjem til å bli fleire av dei. Det er knapt noko i samfunnet som alle er einige i. Eg er blant dei som meiner at når ein skriv ei grunnlov, kan ein ikkje ta utgangspunkt i kva alle er einige om, men kva ein vil krevje at alle sluttar seg til. Difor vil eg seie at ein må krevje av alle i Noreg at ein står bak demokratiet. Det er eg hundre prosent einig i. Og ikkje berre det: Eg synest det er enormt viktig, og eg veit at alle partia i salen synest det. Det same kunne ein ha sagt om menneskerettane, sjølv om vi andre gonger har diskusjonar om kva dei er. Men er det rimeleg å seie at Noregs grunnlov – for absolutt alle i Noreg – skal byggje på den kristne kulturarven, òg for dei som ikkje er ein del av han, og som ikkje knyter seg til han? Det meiner eg sakleg sett er heilt feil og ikkje mogleg å grunngje rimeleg og prinsipielt med mindre ein meiner at den arven òg i framtida er overlegen annan arv og med mindre ein meiner han er overlegen på ulike måtar. Syretesten på dette vil eg seie er å invitere representantane til eit lite tankeeksperiment: Viss ein flytter til eit anna land, og Grunnlova der skulle byggje på den islamske og humanistiske kulturarven, ville representantane føle seg inkluderte, ved at det uttrykte deira eigne verdisyn? Eg ville ikkje føle meg inkludert viss det stod på den måten, og eg trur mange andre ikkje ville føle seg inkludert i det. Eg trur, for å vere heilt ærleg, at den logiske konsekvensen av det er at ein innerst inne må anerkjenne at alle i Noreg ikkje vert inkludert ut frå det som står i § 2 i dag. Livssyn og religionane i verda har faktisk ein del felles, det er ein del kjerneverdiar som kjem til uttrykk i nesten alle livssyn. Eg vil bruke eit godt eksempel, det vi kjenner frå den kristne arven – frå Bibelen – om at det ein vil at andre skal gjere mot seg, skal ein også gjere mot andre. Dette er ein etisk idé som kjem til uttrykk i nesten alle livssyn og religionar vi kjenner i verda. Det finst fellestrekk og verdiar, ofte omtalt som humanisme eller felles verdiar som kjem til uttrykk, og som ein kunne diskutere å byggje på. Men når ein knyter dette til ei bestemd trusretning, vil det ikkje vere mogleg å la alle vere ein del av det. Eg er klar over at vi har ein stor grad av religionsfridom og trus- og livssynsfridom i Noreg trass i at setninga står som ho gjer i § 2 i Grunnlova. Difor er det aller viktigaste dei reelle slaga, alle dei som dreiar seg om det faktiske innhaldet i skulen vår, korleis ein praktiserer trus- og livssynsfridomen osv. Men det er likevel ein tankekross at når ein først vedtek korleis Grunnlova skal sjå ut, vedtek ein ho på ein måte som krev at ein forklarer og utdjupar. Det er ikkje akkurat slik som det kjem til uttrykk. Eg hadde ikkje tenkt å ta opp dette, men representanten Raja heldt eit veldig godt innlegg, som eg var heilt einig i. Men det er veldig vanskeleg å forstå konklusjonen i stemmegjevinga til partiet hans på basis av det innlegget. Det kan hende eg ikkje har fått med meg at Venstre likevel vil stemme annleis enn det går fram av merknadene til § 2, for absolutt alt representanten Raja sa, var ei samanhengjande lang og svært god rekkje av argument for at vi er nøydde til å ta vekk tilvisinga til den kristne og humanistiske kulturarven i § 2 og faktisk ha ei grunnlov som er slik at ho ikkje krev ei ekstraforklaring når han dreg rundt i verda på møte, og som han heilt sikkert gjer med bravur. Det same gjeld for så vidt for Miljøpartiet Dei Grøne. Eg synes det er merkeleg at dei har den stemmegjevinga dei har i dette spørsmålet, og eg ser i møte ei forklaring. Så kort: § 4 er etter mi oppfatning minst viktig. Og nokre ord om § 16: Eg er hundre prosent einig i at Den norske kyrkja bør vere ei open folkekyrkje. Det er bl.a. difor eg er medlem. Viss eg ikkje hadde opplevt det slik, hadde eg meldt meg ut. Men slik opplever eg det ikkje i det heile. Det er folkets oppgåve å sørgje for at folkekyrkja er ei folkekyrkje, det er ikkje oppgåva til staten. Det er, slik eg oppfattar det, heile kjerneideen i at vi no ikkje lenger skal ha ei statskyrkje. Staten skal sørgje for økonomi, likebehandling og ein del andre ting til alle trus- og livssynssamfunna. Men kyrkja sjølv, som for alle andre livssyn og alle idear, må sørgje for at ho held fram med å vere brei, folkeleg og open. Det er vi som er medlemmer som må ta kampen for det. Grunnlova, som skal gjelde for alle i Noreg uansett om ein er medlem av eit trussamfunn, medlem av Den norske kyrkja eller ikkje, må heve seg over dette. Eg vil berre avslutte med å gjere representanten Lundteigens veldig presise ord til mine eigne: «Det var da, som nå» – som han sa – «ikke mulig å argumentere prinsipielt for statskirkeordningen.» – «Sjølsagt», som han la til.