Ove Trellevik (Høyre), 2020-06-17:
Koronakrisa har store konsekvensar for alle delar av samfunnet, også for kommunane. I kommuneproposisjonen, revidert nasjonalbudsjett og ulike tiltakspakkar legg me grunnlaget for å ta kvardagen tilbake etter nedstenginga 12. mars. Dei siste månadane og vekene har regjeringa innført økonomiske tiltak for å sikra arbeidsplassar, inntekt for den enkelte og kommunane si evne til å levera gode tenester. Eg vil gje honnør til dei tilsette i kommunesektoren, som i ein krevjande situasjon har bidrege til å finna praktiske løysingar til beste for innbyggjarane. Eg vil også gje honnør til kommunalministeren, som raskt var ute og tok til orde for at kommunane skulle kompenserast for ekstrautgifter då koronakrisa var eit faktum og Noreg vart stengd ned 12. mars. Regjeringa og Stortinget vart einige om kommunal satsing før RNB vart lagd fram, men det er viktig å merka seg regjeringas tiltak overfor kommunesektoren både i RNB og i Prop. 120 S for 2019–2020, om Noregs veg ut av krisa. Samla sett er den økonomiske situasjonen i kommunesektoren god, med eit driftsresultat på nivå med Teknisk berekningsutvals anbefaling i 2019, store disposisjonsfond, ein solid buffer og få kommunar i ROBEK. Kommunesektoren fekk betydelege meirinntekter mot slutten av 2019, noko som bidrog til å halda driftsresultatet oppe. Kommunane og fylkeskommunane har også jamt over solide reserver. For dei fleste var difor det økonomiske utgangspunktet ved inngangen til 2020 godt. På gjeldssida i kommunesektoren har det etter 2008 vore ein sterk vekst i kortsiktig gjeld. Regjeringa endra difor forskrifta med verknad frå 2017 for å få tydeleg fram det ansvaret kommunestyret har for å vurdera og ta stilling til risikoen som følgjer av kortsiktig gjeld. Dei to siste åra har delen lån som sertifikatlåna har av kommunesektoren sine samla lån, gått noko ned. Etter utbrotet av korona har det vore uro i kapitalmarknaden, og mange kommunar finansierer sine investeringar i verdipapirmarknaden, men har utfordringar med å refinansiera lån som forfell. Kommunalbankens eigenkapital er soleis styrkt med 750 mill. kr, slik at Kommunalbanken kan refinansiera meir av kommunane si gjeld. Smitteverntiltaka og oljeprisfallet får store konsekvensar for norsk økonomi og rammar alle næringar og sektorar over heile landet. Også kommunesektoren er ramma, og dei har så langt fått overført 6,5 mrd. kr. I revidert budsjett føreslår regjeringa å auka løyvingane til kommunesektoren ytterlegare med 2,1 mrd. kr, inkludert ei auke av rammetilskotet til fylkeskommunane på 1,5 mrd. kr som kompensasjon for tapte billettinntekter i kollektivtrafikken. I revidert budsjett følgjer regjeringa også opp Stortingets oppmoding om å redusera arbeidsgjevaravgifta i to månader med fire prosentpoeng. Det inneber ei innsparing for kommunesektoren på heile 2,2 mrd. kr. I revidert nasjonalbudsjett gjev regjeringa også ei foreløpig vurdering av dei økonomiske konsekvensane av koronakrisa for kommunesektoren. Så langt viser berekningane at forventa skatteinntekter er justerte ned med 5,3 mrd. kr for 2020. Det vert anslått at brukarbetalinga til barnehage, SFO og kollektivtrafikk vert redusert med 5,5 mrd. kr i 2020. Direkte meirutgifter til virusutbrotet er anslått til 3,6 mrd. kr i 2020, og dette omfattar i hovudsak kostnadar til auka kapasitet og smittevernutstyr i helse- og omsorgstenesta. Det vert vidare anslått at kommunesektoren vil spara 9,1 mrd. kr som følgje av lågare løns- og prisvekst på varer og tenester i 2020. Men dette er sjølvsagt svært usikre tal. Me veit også at det er stor forskjell mellom kommunane, og at KS har andre berekningar. Det er difor for tidleg å seia kva dei endelege konsekvensane for kommunane vert. Regjeringa har sett ned ei arbeidsgruppe saman med KS, som skal kartleggja kva konsekvensar koronakrisa har for kommuneøkonomien. Etter RNB-forhandlingane mellom regjeringspartia og Framstegspartiet vart tenestene for innbyggjarane ytterlegare styrkte med ei tiltakspakke for sårbare eldre på 400 mill. kr. Justering av innretninga for inntekter til kommunane frå havbruksnæringa vart også styrkt til kommunane sin fordel, slik Njåstad har påpeikt. I den aller siste tiltakspakka frå regjeringa, jamfør Prop. 120 S for 2019–2020, som vert behandla i finanskomiteen, vert rammene til kommunesektoren føreslått auka ytterlegare med 5,7 mrd. kr til tiltak i kommunesektoren. Desse pengane kjem på toppen av dei til saman 10,8 mrd. kr kommunesektoren allereie har fått løyva som følgje av koronakrisa. Regjeringa føreslår her å bruka 2,5 mrd. kr på vedlikehald og rehabilitering av bygg og anlegg i kommunane, og tilskotet vert fordelt til alle kommunane i landet. 2 mrd. kr vert fordelte etter innbyggjartal, og 0,5 mrd. kr vert fordelte etter kommunane sin del av arbeidsledige. Ti kommunar i Finnmark får auka mobilberedskap, og 600 mill. kr går til næringsutvikling i kommunane. Her kan bedrifter søkja om midlar som kan få opp aktiviteten og skapa nye arbeidsplassar i heile landet etter krisa. 20 mill. kr går til digitalisering av plan- og bygningssaker og 600 mill. kr til fylkeskommunane i kompensasjon for tapte billettinntekter. Dette kjem på toppen av dei 1,5 mrd. kr dei tidlegare har fått. Det går ytterlegare 400 mill. kr til kommunane som kompensasjon for utgifter til smittevern, og 170 mill. kr til fylkeskommunane i kompensasjon for auka lærlingtilskot. Alt i alt har regjeringa og stortingsfleirtalet, med Framstegspartiet, styrkt kommunesektoren kraftig, med ca. 16,5 mrd. kr no i vår. I tillegg til dette har kommunesektoren også ytterlegare vorte styrkt med ca. 35 mrd. kr sidan 2013. Eg føler meg trygg på at kommunesektoren vil verta følgt opp av regjeringa ytterlegare i inneverande år dersom det skulle verta nødvendig. Det økonomiske opplegget for 2021, som er hovudbodskapen i kommuneproposisjonen, er også tilfredsstillande. Uavhengig av koronasituasjonen må kommunesektoren dei komande åra pårekna strammare inntekter framover. Blant anna vil lågare inntekter frå oljesektoren og meirutgifter knytt til den demografiske utviklinga påverke inntektsramma i åra som kjem. Sjølv om budsjetta er stramme, prioriterer regjeringa likevel vekst i kommunesektoren sine frie inntekter i 2021. Det blir, som saksordføraren nemnde, lagt opp til ein vekst i dei frie inntektene på mellom 2 mrd. kr og 2,4 mrd. kr. I perioden 2013–2019 var den gjennomsnittlege årlege veksten i kommunesektoren sine frie inntekter per innbyggjar på 0,7 pst., mot 0,6 pst. i perioden 2005–2013. Veksten i dei frie inntektene har dermed vore lik både i perioden 2005–2013 og frå 2013 til 2019. Men med regjeringa og Framstegspartiets opplegg for 2020 og 2021 legg vi til rette for at kommunesektoren kan levera nødvendige tenester så lenge dagens koronasituasjon varar, og for at kommunesektoren fortsatt skal kunna gjera det når situasjonen er normalisert. Regjeringspartia og Framstegspartiet har i forhandlingane om kommuneproposisjonen for 2021 også vorte einige om at ordninga med toppfinansiering av ressurskrevjande tenester i kommunen treng ei justering for betre å vareta dei minste kommunane, som har eit stort tal brukarar av slike tenester. I RNB er det ei ekstra løyving på 150 mill. kr til ferjefylka, som legg til rette for miljøvenlege ferjeløysingar. Desse fordeler me her i kommuneproposisjonen. Me er einige om at løyvingane til frivilligsentralane skal øyremerkast. Kanskje viktigast av alt er me einige om at kommunesektoren skal vera trygg på at regjeringa tek ansvar som følgje av covid-19-utbrotet. Det gjeld både i form av økonomiske konsekvensar av smitteverntiltak innført av statlege myndigheiter og inntektsbortfall frå f.eks. eigendelar og fallet i skatteinntektene som ein konsekvens av virusutbrotet. Me er einige om at regjeringa skal gjera nye vurderingar av behovet for kompensasjon til kommunane i lys av ny informasjon om både meirutgifter og inntektsbortfall i kommunesektoren, og om nødvendig fremja forslag om dette til Stortinget. Regjeringa skal også koma med ein økonomisk analyse av dei samla økonomiske konsekvensane koronaepidemien har hatt for kommunesektoren. Kommunane kan no fokusera på tenestene til innbyggjarane i god vissheit om at regjeringa vil stilla opp for kommunane i det vidare arbeidet med å produsera gode tenester til innbyggjarane og næringslivet, trass i den situasjonen me er i. Arbeidarpartiet og Lauvås sine bekymringar for kommunesektoren er godt varetekne, slik eg ser det. Dei to Dokument 8-forslaga me har til behandling i dag, om betre ferjepolitikk og ekstraløyvingar til kommunesektoren, støttar me naturlegvis ikkje slik som det er. Eg vil tilrå dei andre forslaga Høgre er med på i innstillinga i kommuneproposisjonen, men ikkje forslag til vedtak II, for det kjem ikkje Høgre til å støtta. Me kjem i staden til å støtta det forslaget representanten Njåstad viste til, forslag nr. 24, som er eit laust forslag som vert lese i salen i dag.