Astrid Marie Nistad (Arbeiderpartiet), 2001-05-29:
På kort tid har Stortinget gjennomført store administrative strukturendringar for domstol og politi. I dag handsamar vi endringar i domstolloven som gjeld den sentrale domstoladministrasjonen og dommarane si arbeidsrettslege stilling. Proposisjonen er ei oppfølging av Domstolkommisjonen sitt arbeid med NOU 1999:19, Domstolane i samfunnet. I dag er den sentrale administrasjonen av dei alminnelege domstolane lagd til Justisdepartementet. Regjeringa Stoltenberg føreslår at det vert oppretta ein domstoladministrasjon utanfor departementet med eit eige styre. Dette støttar ein samla komite, men det skal framleis ligge eit ansvar hos ein parlamentarisk ansvarleg, men Justisdepartementet skal ikkje lenger ha alminneleg instruksjonsrett over domstoladministrasjonen eller den einskilde domstolen i administrative spørsmål. Regjeringa skal ved kgl. resolusjon i unntakstilfelle kunne instruere domstoladministrasjonen og dens styre. Domstolkommisjonen føreslo at prinsippet om uavhengige domstolar burde grunnlovfestast. Regjeringa har ikkje følgt opp denne tilrådinga. Ein samla komite er samd om at dette ikkje trengst. Komiteen peikar på at ein ikkje treng svekke dagens oppfatning av føresegnene i Grunnlova og den konstitusjonelle sedvaneretten med å føreslå ei slik endring. Dessutan syner ein samla komite til at domstolane sin fridom som dømmande makt alt er uttrykkeleg inkorporert i norsk rett ved menneskerettsloven. Komiteen er som sagt samd med Regjeringa i at det er trong for eit klårare skilje mellom domstolane og statsforvaltinga. Slik endring i strukturen ser vi også at fleire andre demokratiske land har gjennomført i den seinare tida. Stortinget får gjennom årleg budsjetthandsaming høve til å fastlegge mål og rammer for domstolane, og styring utover det vert å gjere gjennom lov og forskrift eller plenarvedtak frå regjering til storting. Styret får eit sjølvstendig ansvar. Komiteens fleirtal, medlemmene frå Arbeidarpartiet, Høgre, Kristeleg Folkeparti og Senterpartiet, er samde om at styret skal vere samansett med to representantar frå ålmenta, som Stortinget vel, og to advokatar frå privat eller offentleg sektor og tre dommarar. Desse siste fem vert å nemne opp av Regjeringa. Framstegspartiet og representanten Stang har eit anna forslag, som eg går ut frå dei gjer greie for sjølve. Domstoladministrasjonen skal leiast av ein direktør som får ansvaret for å leie arbeidet med lokale, rekneskap, budsjettildeling og budsjettoppfølging. Dagleg utviklingsarbeid overfor domstolane bør ligge til den nye domstoladministrasjonen. Komiteen har peikt på, som ei forenkling, om ikkje Etterutdanningsrådet for dommarar, Opplæringsrådet for funksjonærar i domstolane, Fagbokutvalet og Studiepermisjonsutvalet kan slåast saman og arbeide ut frå retningsliner frå domstoladministrasjonen og rapportere til den same. Komiteen ser det som naturleg at alle desse analoge oppgåvene i forhold til tilsette i domstolane med fordel kunne handsamast under eit sentralt sekretariat som f.eks. personaladministrasjonen i domstolane. Komiteen er samd i at arbeidet med klage- og disiplinærspørsmål for dommarar vert overført til Tilsynsutvalet for dommarar. Når det gjeld den framtidige organiseringa av IT-arbeidet i domstoladministrasjonen, har komiteen merka seg at departementet vil vurdere nærare å etablere større grad av samarbeid eller fellesskap innanfor IT-området i justissektoren. Her har komiteen peikt på at på eit så stort og spesialisert arbeidsområde som går føre seg ved domstolane, bør ein bygge opp IT-kompetansen nær domstoladministrasjonen. Det er viktig å ta i bruk nytt og moderne utstyr og slik få ein slagkraftig administrasjon så fort som mogleg. Det vil kunne forenkle og standardisere arbeidet effektivt for framtida. Det er viktig å få ein kvalitativ god administrasjon ved den nye domstoladministrasjonen. Ved lokalisering til Trondheim må alle som arbeider i Justisdepartementet og RIFT og som vert råka av omorganisering og nytt stadval, få tilbod om arbeid, for fleirtalet, som er samansett av Arbeidarpartiet, Høgre, Kristeleg Folkeparti og Senterpartiet, følgjer opp Regjeringa sitt forslag om å plassere den nye domstoladministrasjonen i Trondheim. Framstegspartiet og representanten Stang føreslår Oslo med hovudvekt på kostnad og manglande fagmiljø i Trondheim. Fleirtalet ser det heller som ein stabilitet for det nye fagmiljøet som vil verte etablert i Trondheim, og at det er ein viss avstand som vil vere nyttig for det framtidige sjølvstendet ved domstolane. Det oppnår ein ikkje nødvendigvis med at alle går i det same fagmiljøet til dagleg. Det er ein samla komite som går inn for eit nytt innstillingsråd for dommarar, der kompetansen til å nemne opp dommarar skal ligge til Kongen i statsråd, og at hovudprinsippa i ei slik ordning vert lovfesta. Det bør også vere Kongen som på fritt grunnlag nemner opp alle medlemmene til innstillingsrådet. Innstillingsrådet får ansvar for innstilling i utnemningssaker og konstitusjonar utover eit år, endeleg avgjerd i konstitusjonar under eit år samt i alle konstitusjonar som vert gjevne i tillegg til fast dommarstilling. Innstillingsrådet får òg ansvar for stillingane som omfattar Høgsterett. Når det gjeld stillinga som justitiarius i Høgsterett, skal Regjeringa kunne stå friare, og det er difor ikkje naturleg at denne stillinga vert handsama av innstillingsrådet. Fleirtalet, medlemmene frå Arbeidarpartiet, Høgre, Kristeleg Folkeparti og Senterpartiet, er samde i at innstillingsrådet skal ha sju medlemmer, der alle er juristar. Framstegspartiet og representanten Stang meiner at ein skal legge til grunn det same prinsippet som dei målber ved oppnemninga av styret for domstoladministrasjonen. Vidare peikar ein samla komite på prinsippet om at det ikkje skal vere fleire dommarfullmektigar enn det er faste dommarar ved domstolane. For å bøte på mangel på dommarar ved enkelte domstolar vert det lovfesta ei avgrensing av ordninga med at dommarar frå første instans vert tilkalla til teneste i lagmannsrett, og at pensjonerte dommarar kan verte nemnde opp som ekstraordinære lagdommarar. Det må opprettast eit tilstrekkeleg tal nye lagdommarstillingar. Dommarane sine sidegjeremål har vore omtalt i pressa ei tid, og for at domstolane skal ha si udiskutable stilling også i framtida, er komiteen samd i at reglane for sidegjeremål vert fastsett i lov for dommarar. Komiteen er samd om at det er naudsynt å ha eit eige organ for klage- og disiplinærordning, og stør forslaget om å opprette eit tilsynsutval for dommarar, men at mynde til å utnemne dommarar, suspendere dommarar samt ta ut straffetiltale framleis skal ligge til Kongen i statsråd. Det er ei omfattande endring som her vert gjord for den framtidige administrasjonen for landets domstolar. Ein reknar med at det er trong for 65 stillingsheimlar, og at det er trong for monalege midlar i omstillings- og nyetableringsfasen. Eg vil som saksordførar oppsummere det slik: Vi står overfor ei spennande utvikling for domstolane og dommarane med denne nye strukturen. Dommarar vil treffe mange avgjerder også i framtida, både i små og store saker. Men felles for alle er at dei vil vere avgjerande for enkeltmenneske, utan omsyn til byrd, og det vil vere avgjerande for samfunnet si oppfatning av det arbeidet som vert utført. Det vert avgjerande for om vi vil ha eit rettferdig domstolsystem som dømmer den enkelte etter gjeldande lov også i framtida. Skal vi bevare vårt demokrati, er dette viktig for den samfunnsutviklinga vi også ønskjer for framtida, nemleg at lov og rett skal gjelde for liten som for stor i samfunnet vårt. For å oppnå det målet må vi til kvar tid ha ein tidsriktig administrasjon. Med den nye føreslegne strukturen på domstoladministrasjonen har domstolane si frie stilling i dag i alle fall vorte styrkt.