Åsa Elvik (Sosialistisk Venstreparti), 2005-05-27:
Etter fire år med ei Høgre-dominert regjering har vi det som kanskje er ein generaldebatt om norsk fiskeripolitikk, og det er ein litt pussig situasjon. Etter fire år med deregulering og liberalisering diskuterer vi vegen vidare for norsk fiskerinæring. Eg må seie at eg er glad for at det i innstillinga er nokre tydelege politiske skiljeliner, som eg håpar gjer det enklare for veljarane å ta eit val når hausten kjem. Lat meg begynne med å gi saksordføraren honnør for å ha gjort ein veldig god jobb og lagt til rette for ei innstilling som inneheld masse god politikk. Der er ein del tydelege politiske forskjellar, men òg veldig mykje som komiteen står saman om. Så kan ein seie at det er lett å bli sameint om dei fine orda om kor viktig fiskerinæringa er, osv., og da er mi helsing til veljarane: Høyr ikkje på kva vi seier, men sjå på kva vi gjer! Det er klart at det er dei politiske vegvala som først og fremst får konsekvensar – det er ikkje først og fremst dei fine orda. Dette kom t.d. til uttrykk i går i Aftenposten, som hadde eit stort oppslag om at dårleg rykte skremmer fiskeristudentane, samtidig som det blir sagt at dei som vil inn i fiskerinæringa, ikkje slepp heilt til. Her tenkjer ein då på ungdom med høgare utdanning som ikkje heilt finn plassen sin, eventuelt at dei ikkje ønskjer seg inn i fiskerinæringa, fordi fiskerinæringa har eit dårleg rykte. Det er kanskje farleg å vere høgttenkande i ein debatt som denne, men ein kan sjølvsagt seie at når det går dårleg, blir det biletet ein teiknar av fiskerinæringa, ganske svart. Det kan vi alle saman ha eit ansvar for, samtidig som det faktisk er ein del utviklingstrekk på makronivå som gjer at det er grunn til å fokusere på og etterlyse politisk handling og politisk vilje. Og dette meiner eg er den største forskjellen i norsk fiskeripolitikk. Det er vi som ønskjer å ta grepa, det er vi som ønskjer å gjere noko når utviklinga går i ei retning som vi ikkje ønskjer. Og så er det dei, som sistnemnde talar var eit utmerkt godt eksempel på, som meiner at dette ordnar marknaden best på eiga hand. Det er ein heilt reieleg politisk debatt – det er ein god politisk debatt. Sparebanken Nord-Noreg legg med jamne mellomrom fram sitt konjunkturbarometer for Nord-Noreg. Dei har nettopp lagt fram vårens barometer, og igjen, dette er makrotal, dette er ikkje tal for lokalsamfunna. Vi ønskjer jo ikkje å teikne eit svart bilete av lokalsamfunna, men vi ønskjer å sjå på tala på makronivå. Noko av det som Sparebanken legg fram, er at den forventa nedgangen i arbeidsløysa har stansa opp, og at sjølv om det er aukande optimisme i nordnorsk næringsliv, er optimismen mindre her enn i resten av landet. Det gjeld også for bedriftseigarane. Vi ser òg at netto utflytting frå landsdelen er blitt kraftig forverra dei siste åra – altså har vi ein situasjon der vi har høgkonjunktur utan sysselsetjingsvekst. Og det er etter mi meining noko som kallar på politiske verkemiddel. Det kallar på ein aktiv politikk. Optimisme er ingen vitskap. Eg er sikker på at statsråden kjem til å seie at no er optimismen tilbake i norsk fiskerinæring – men optimisme er ingen vitskap. Det er klart at ein kan spørje bedriftsleiarar om dei har tru på framtida, om dei har tru på at bedrifta vil ekspandere eller ikkje. Optimisme er ingen vitskap, men tal er vitskap – netto utflytting, arbeidsløyse som er høgare enn i resten av landet, og som ikkje går ned som forventa. Derfor trur eg at vi skal bidra til å teikne eit positivt bilete av fiskerinæringa for dei ungdommane med høg utdanning som blir skremde bort frå fiskerinæringa. Det skal vi absolutt gjere, for fiskerinæringa er ei framtidsnæring som har alle moglegheiter. Samtidig skal vi peike på det når det blir teke politiske val som ikkje bidreg til å få ungdom inn i næringa, som når Regjeringa t.d. bidreg til å fjerne løyvet og leggje ned Finko, når Regjeringa t.d. i meldinga skriv at rekrutteringskvote til ungdom ikkje er aktuelt, fordi ein er oppteken av at det først og fremst skal bli færre fiskarar i landet. Det er nokre politiske val som ein gjer, og som er negative signal. I staden skal vi ta grep, og så skal vi vere tydelege på at framtida for fiskerinæringa først og fremst ligg i den moglegheita det er å kople den uformelle kompetansen – om det er han som står på kanten av merden, om det er han som står i fiskebåten, eller om det er ho som jobbar på «fileten» – med den formelle kompetansen som ungdom i desse kommunane har i den augeblinken dei har vore ute og teke ei form for utdanning som næringa faktisk har bruk for. I den koplinga er framtida til fiskerinæringa. Derfor er eg veldig fornøgd med at ein samla opposisjon er så detaljert på korleis ein ser for seg eit verdiskapingsprogram for fiskerinæringa, for det er eit slikt politisk grep som kan utnytte koplinga mellom formell og uformell kompetanse gjennom at fellesskapet har incentiv til å setje i gang den typen utvikling. Eg innleidde med å seie at vi har hatt fire år med deregulering og liberalisering. Fiskeriministeren skal ha honnør for at han har teke ein del fiskeripolitiske grep som er eit taktskifte i norsk fiskeripolitikk. Eg rekk ikkje komme inn på alt, men liberalisering i forhold til reglar som gjeld eigarskapskonsentrasjon, er eitt eksempel. Det siste eksempelet som fekk mest merksemd, var opphevinga av tidsavgrensinga for einskapskvoten i havfiskeflåten. Statsråden skal ha honnør for at han har brukt posisjonen sin til å ta denne typen politiske grep. Frå SV si side har vi ofte etterlyst kor i all verda Stortinget er oppe i dette. Korfor er ikkje Stortinget like villig til å drive fiskeripolitikk? Korfor utnyttar ikkje vi den moglegheita vi har til å drive fiskeripolitikk? Eg er veldig glad for at Stortinget på nokre punkt faktisk har komme med eit tilsvarande taktskifte i denne innstillinga. Det gjeld, som saksordføraren var inne på, kongekrabbekvote, og det gjeld ressurskontroll – to saker som SV har fokusert sterkt på og fremma forslag om, men vi har ikkje komme nokon veg. No ser vi at Stortinget samlar seg i forhold til dette. Veldig overraskande er det eit samrøystes storting som ber Regjeringa komme tilbake med eit opplegg for rekrutteringskvote – stikk i strid med analysen i meldinga og det som har vore statsråden sitt uttalte ønske. Det er veldig gledeleg at Stortinget har vilje til å ta grep. Vi behandla for nokre månader sidan Riksrevisjonen si undersøking av fiskerinæringa. Riksrevisjonen peikte på at det ikkje var heilt samsvar mellom mål og verkemiddel, og at forvaltninga kanskje i større grad burde spørje seg om dei verkemidla ein gjennomførte, var i samsvar med måla. Eller for å seie det rett ut: Målet har i ti år vore å redusere talet på fiskarar og talet på fiskebåtar. Ein har innført verkemiddel som einingskvote og strukturkvote for å få dette til. Likevel aukar kapasiteten i flåten. Ja, det blir færre fiskarar. Ja, det blir færre fartøy, men kapasiteten aukar i flåten. Då vi hadde strukturmeldinga til behandling, peikte vi på at ordningar som allereie var innførde, som einingskvoteordninga for havfiskeflåten, burde bli evaluerte før ein prøvde det same eksperimentet i kystflåten. Vi fekk ikkje gjennomslag for det. Vi fekk heller ikkje gjennomslag for å utgreie konsekvensane av dette. Eg konstaterer at Regjeringa seier i meldinga at ein no skal evaluere desse ordningane. Den evalueringa ser eg verkeleg fram til. Dersom det er slik at mål og verkemiddel ikkje heng saman, får ein anten formulere om målet, eller så får ein endre verkemidla. Eg er veldig glad for at SV, Arbeidarpartiet og Senterpartiet har samla seg om eit forslag om å få ei sak om erfaringane med fartøykvoteregimet når det gjeld omsetnad og flytting av kvoterettar mellom ulike distrikt. Som eg sa i ein replikk tidlegare, er ikkje dette enkelt. Men når det blir uttalt frå alle politikarar, kanskje med unntak av representantar frå Framstegspartiet, at omsetnad av fiskerettar er ei utvikling som vi misliker, korfor i all verda klarer ikkje Stortinget å samle seg om at ein må få ei sak der vi kan diskutere konsekvensane av det? Eg er frykteleg glad for at dei tre raud-grøne partia har samla seg om det, for det kan bety at vi har teke eit skritt som kan få nokre konsekvensar dersom veljarane gir oss den forma for handlingsrom. Men eg synest det er spesielt at f.eks. sentrumspartia Kristeleg Folkeparti og Venstre ikkje er med på dette forslaget, med dei nyleg vedtekne fiskeripolitiske programma sine. Eg konstaterer igjen at Stortinget ikkje har vilje eller mot til å ta diskusjonen om fordelinga mellom dei ulike fartøygruppene. Vi og Senterpartiet står aleine om å be om å få ei sak om det. Det er eit politisk spørsmål. Det er ikkje eit spørsmål for næringa aleine. Eg konstaterer at det nok er for hårsårt til at Stortinget tør gå inn på det. Vi skal snart behandle akvakulturloven. Eg har derfor valt ikkje å snakke så mykje om oppdrettsnæringa, for den moglegheita kjem tilbake då. Eg tek opp forslaga frå SV og Senterpartiet.