Ivar Odnes (Senterpartiet), 2015-11-10:
Det høge fråfallet i vidaregåande opplæring har ridd både nasjonale skulestyresmakter, skulane og arbeidslivet som ei mare over mange år. Trass i mykje merksemd om temaet og tiltak i alle ledd syner statistikken at fråfallet held seg urovekkjande høgt. Difor er det bra at Stortinget held fram med å retta merksemda mot fråfallet og søkjer å finna løysingar på problemet. Eg vil difor òg få takka representanten Bøhler for at vi i dag òg kan få høve til å setta temaet på dagsordenen og nok ein gong be om at regjeringa intensiverer arbeidet mot fråfall. Det manglar så visst ikkje på analyser om kva som er årsaka – eller snarare årsakene – til problemet. I samband med evalueringa av Kunnskapsløftet og behandlinga av stortingsmeldinga i juni 2013 fremma òg den raud-grøne regjeringa fleire tiltak for å snu den negative trenden, spesielt retta mot yrkesfagopplæringa. Dessverre har ikkje dagens regjering synt tilstrekkeleg gjennomføringskraft og vilje til å setja dette ut i livet. Tidlegare i dag har vi debattert behovet for tidleg innsats i skulen. Betre skuleresultat, slik at fleire faktisk er fagleg kvalifiserte for å kunna gjennomføra vidaregåande skule, er ei av løysingane. Men òg innhaldet og strukturen i sjølve yrkesopplæringa er det behov for å endra. Her slutta Stortinget seg samrøystes om fleire tiltak som den førre regjeringa lyfta fram i den nemnte stortingsmeldinga for to år sidan. Behovet for meir fleksible opplæringsløp, der praksisbrev er eit av fleire tiltak, er umåteleg viktig for å få eit betre system. Altfor mange elevar som i utgangspunktet stiller med svake skuleresultat frå grunnskulen, vert i dag ikkje gjeve moglegheit til å koma med i ordninga – dels fordi ordninga framleis er eit forsøksprosjekt i avgrensa omfang, men òg fordi ikkje alle skulane har erfaring og system for å rettleia elevane inn i eit løp som dei kan klara. Difor er eg glad for dei signala statsråden kom med i dag angåande vidareføringa av praksisbrevet og å få det inn i betre former. Eg er einig med interpellanten i at systemet ofte sviktar på grunn av manglande samarbeid mellom ulike instansar når ein elev har droppa ut eller er i ferd med å droppa ut av opplæringa. Igjen er problemet samansett. Ei utfordring er at skulen og fylkeskommunen slepper eleven når vedkomande går ut i lære i bedrift. For mange er det ein stor overgang å kome ut i bedrift, og ikkje alle er like heldige med læretida. Både lærlingen og opplæringsbedrifta kunne hatt behov for oppfølging i denne perioden. Eg trur òg at vekslingsmodellen, som vi håpar snart får meir fotfeste i alle yrkesfagprogram og i alle fylke, vil tvinge igjennom eit betre og meir saumlaust system og samarbeid. Alle er bekymra for rekruttering til yrkesfaga. Bortsett frå auka lærlingtilskott, som eg vil gje ros til regjeringa for å ha fått på plass i fleire omgangar, har den blå-blå regjeringa vore meir ivrige til å prata om styrking av yrkesfaga enn faktisk å utføra løftet. Så langt har dei akademiske utdanningane og forskingssida fått størst prioritet. Forsking er viktig, men det gjev også meir kreditt frå meiningsberarane i samfunnet. Det er ikkje snekkaren eller helsefagarbeidaren som er meiningsberarane her til lands. I juni 2013 vedtok altså Stortinget ei rekkje endringar for yrkesfaga. Oppfølging av desse endringane lar venta på seg. Senterpartiet er skuffa over at det heller ikkje i årets budsjettframlegg var noko reelt yrkesfagløft. I Senterpartiet er vi utålmodige, mest på vegner av alle dei tusenar av elevar som ikkje får vist potensialet sitt og står i fare for å detta ut av skulen. Fråfallet er ei sløsing av unge menneskes potensial og samfunnets ressursar. Som samfunn må vi ta oss råd til nødvendige tiltak no. Vi har faktisk ikkje råd til å la vera.