Bård Vegar Solhjell (Sosialistisk Venstreparti), 2016-05-26:
Eg klarer ikkje å la vere å begynne denne debatten på same måte som eg begynte utanriksdebatten for nokre månader sidan, nemleg med å påpeike at for store delar av verdas befolkning var 2015 det beste året i menneskjas historie. Vi lever lenger, vi tek meir utdanning, færre svelt, det er langt færre som døyr i væpna konfliktar, polio vart utrydda – omsider – i Afrika. Så veldig mykje i verda går faktisk bra, tru det eller ei. Men i Europa er optimismen frå 1990-åra erstatta med stor uro over viktige utviklingstrekk. Europa har vore i ei varig finanskrise i snart ti år, eller iallfall i ei økonomisk og sosial krise, mange land har hatt massearbeidsløyse sidan 1980-talet. Innvandring er med på å skape verdikonfliktar, ikkje minst rundt religion, og flyktningsituasjonen sette det på spissen. Begge dei tinga heng nok saman med det opprøret, nærmast, mot det veldige angrepet på liberale verdiar som ein no opplever i ganske mange land i Europa, bl.a. gjennom veksten av høgrenasjonalismen. Det som får mindre merksemd, som nok ligg under mykje av dette, er at Europa òg globalt vert ein mindre betydningsfull verdsdel enn vi har vore. Sakte, men sikkert vert Europas del av verdas befolkning og økonomi redusert noko, og vi vert utfordra økonomisk. Dette ropar jo på europapolitikk frå eit land som trass alt er eit overskotsland i Europa. Det ropar på eit alternativ til høgrepopulismen, men det ropar òg på ein ny kurs på viktige felt for Europa og EU, som ikkje har klart å svare godt på dei utfordringane. Med det bakteppet var nok eg mest skuffa over europaministerens utgreiing. Eg fann vel kanskje dei mest sentrale setningane i ho mot slutten, og dei lyder: «Vi vil noe med vårt forhold til Europa. Regjeringens prioriteringer i europapolitikken samsvarer godt med EUs egne prioriteringer.» Den første setninga hadde eg uhyre vanskeleg for å finne spor av i resten av utgreiinga. Eg fann svært få stader der det var tendensar til at ein ville noko med ho. Kanskje heng det saman med den andre setninga, at dersom ein i hovudsak er einig i europapolitikken som han er og vert ført i EU, så er det jo veldig vanskeleg å gje inntrykk av at ein vil noko på eigen basis. Og det er heilt riktig å vere einig med andre når ein reelt sett er einig. Men dersom det vert eit mål i seg sjølv, og ein sluttar å ha eigne ambisjonar, då er det mykje vanskelegare å få til ein slik vilje. Og den viljen er det jo akutt behov for ved viktige utfordringar. La meg ta nokre korte eksempel. Flyktningsituasjonen ropar på leiing – land som kastar inn økonomiske, politiske og diplomatiske ressursar for å byggje ei einigheit om felles ansvar. 1 million flyktningar for eit kontinent med 500 millionar menneske er ikkje ei stor utfordring, handtert felles, men nesten uhandterleg dersom det er to land som skal ta imot nesten alle saman. Det ropar på leiing i staden for eit race nedover. Til klima: Paris-avtalen er viktig, men det er jo ikkje ein global klimaavtale som den vi hadde sett for oss før, som berre utløyser handling. Paris-avtalen er eit golv, og all forsking tyder på at han må verte overoppfylt dersom vi skal nå dei måla vi sjølv har. Det ropar på land som tek leiinga og går lenger enn det som vil vere nødvendig for å nå måla som står i han. Når det gjeld Midtausten, må vi forvente, uansett kven som no blir valt til president i USA, at USA tek mindre ansvar der framover, særleg når dei no får overskot på sin energibalanse på grunn av skifergassrevolusjonen. Då må Europa ta eit større ansvar for Midtausten, noko som òg er sterkt i vår interesse. Her kan Noreg spele ei tung rolle. Og ikkje minst: Ein må ta ei tydelegare eiga stilling i saka om finanstilsyn i TTIP osv. Då må ein jo òg stille spørsmålet: Kva skal vi med ein eigen europaminister dersom vi ikkje skal ha ein eigen europapolitikk? Då kan det vareta systemet. Så eg etterlyser vilje, retning i europapolitikken, klare eigne mål og ambisjonar.