Reidar Sandal (Arbeiderpartiet), 2007-11-27:
Vi har ein sterk og sunn økonomi i landet vårt. No lever vi i ein markert høgkonjunktur. Den store utfordringa er å ordne seg slik at dei gode tidene kan vare ved for ein lang periode. Det er som kjent slik at måten vi klarer å handtere dei gode tidene på, har mykje å seie for den økonomiske utviklinga når konjunkturbildet endrar seg. Dei politiske partia har til dels svært ulike syn på korleis dette best kan gjerast. Sysselsetjinga er no rekordhøg. Arbeidsløysa har falle sterkt og er no nede på eit svært lågt nivå. Frå hausten 2005 og fram til no har sysselsetjinga auka med over 150 000 personar, meir enn det doble av befolkninga i Finnmark. Fleirtalet av dei som har fått jobb, er personar som tidlegare stod utanfor arbeidsmarknaden. Dei to siste åra har 54 000 personar gått frå arbeidsløyse til jobb. Det har sjølvsagt gitt kvardagen deira ei ny meining. Forskjellar er blitt jamna ut. Talet på langtidsledige er halvert i den same perioden. Ei sentral oppgåve framover blir å syte for at folk kan bli ståande i arbeid. Riktige prioriteringar er viktig i økonomisk vanskelege tider. Men det gjeld sanneleg òg i gode tider, som vi no opplever. No må vi ordne oss slik at kostnadsveksten ikkje blir så sterk at vi riv grunnlaget vekk for konkurranseutsett næringsliv. Derfor må vi halde igjen i bruken av petroleumsinntekter. Regjeringa gjer det. Neste år vil bruken av petroleumsinntekter liggje 7 milliardar kr under forventa avkasting frå Statens pensjonsfond – Utland. Det er ein ansvarleg økonomisk kurs som definitivt er framtidsretta. Det var vel òg slik leiaren i Venstre, Lars Sponheim, tenkte då han i Stortinget 5. oktober var tilfreds med dette grepet frå Regjeringa. Han trudde ikkje budsjettforslaget ville vere så stramt, uttalte han. Regjeringspartia arbeider for å skape eit meir rettferdig samfunn. Velferdsordningane og fellesgoda må derfor styrkjast. Ved å reversere skattekutta for dei rikaste som Bondevik II-regjeringa gjennomførte, har vi skaffa vesentleg meir midlar til felleskassa. Berre for neste år gir det 13 milliardar kr meir til fellesskapen, til f.eks. helse og omsorg, barnehagar, utdanning og miljø. Helse- og omsorgstenestene er svært viktige for oss. Kvaliteten skal vere god. Det er eit vilkår for at pasientane skal kjenne seg trygge og få den oppfølginga som dei har krav på. Vi tek konsekvensen av det. Helse- og omsorgssektoren er budsjettvinnaren for neste år. Det blir ein realvekst på 3,9 milliardar kr. Aldri før har det vore lagt fram eit så godt helsebudsjett. Fleire skal få behandling ved sjukehusa. Neste år kan det investerast meir i bygningar og utstyr. Opptrappingsplanen for psykisk helse blir fullført, og det blir ei styrking på 940 mill. kr samanlikna med i år. Psykiatrien har fått eit stort lyft med denne planen, både til investering og til drift. Omsorgsplan 2015 blir følgd opp med m.a. eit nytt investeringstilskot til nye sjukeheimsplassar og omsorgsbustader. Det har skjedd store framsteg i utbygginga av barnehagar dei siste åra. Satsinga har vore sterkt offensiv. Men vi er ikkje komne i mål. Derfor blir det ein realvekst neste år på 2,7 milliardar kr til barnehagar. Midlane blir øyremerkte. Med det opplegget som Regjeringa foreslår, skulle grunnlaget vere lagt for full barnehagedekning i 2008. Det blir også gjennomført to andre tiltak neste år til glede for barnefamiliar: Foreldrebetalinga for plass i barnehage blir reelt sett redusert ved at maksimalprisen blir halden uendra på nivået for i år. Dessutan blir foreldrefrådraget for pass og stell av barn auka for føresette, frå 5 000 til 15 000 kr for kvart barn utover det første. Å leggje til rette for at flest mogleg kan få jobb med ei inntekt dei kan leve av, er å kjempe mot fattigdom. Vi satsar systematisk i den retninga. Arbeidsløysa har heldigvis gått sterkt ned. Trass i dette held vi fast ved nivået på arbeidsmarknadstiltaka. Det gir ein eineståande sjanse for personar som så langt har hatt problem med å kome i arbeid. Det nye kvalifiseringsprogrammet og garantien om tilbod om arbeidsmarknadstiltak til dei som har vore lengst ledige, er andre gode tiltak. Regjeringa foreslår dessutan styrking innanfor rusfeltet og meir midlar til opplæring for vaksne. Samla blir det foreslått å styrkje tiltaka mot fattigdom med 336 mill. kr. Så langt har den noverande regjeringa foreslått 1,6 milliardar kr meir til tiltak mot fattigdom enn Bondevik II-regjeringa gjorde. Då held eg utanfor løyvinga til bistand på 0,98 pst. av brutto nasjonalinntekt til fattige i andre land. Også der viser vi omtanke og solidaritet. Den største utfordringa i vår tid er kanskje å kjempe mot menneskeskapte klimautslepp. Vi skal overoppfylle pliktene våre under Kyoto-avtala. Derfor blir det løyvt ein halv milliard kr til kjøp av klimakvotar. I tillegg skal Regjeringa få fullmakt til å kjøpe kvotar for inntil 3,6 milliardar kr utover dette. Dermed kan vi investere i utviklingsland for å hindre at deira framtidige økonomiske vekst blir skadeleg for klimaet. Landet vårt skal ta ansvar for å utvikle teknologi for å fange og lagre CO2 frå gasskraftverk. Budsjettet for neste år blir derfor styrkt for å reinse gasskraftverka på Mongstad og Kårstø. Den samla økonomiske ramma for Enova blir 1,5 milliardar kr neste år. Det opnar for sterk satsing på fornybar energi. Regjeringa tek nye steg for å skape eit meir rettferdig samfunn. Fordelingsprofilen i skattesystemet blir styrkt. Personar som har høge inntekter og formuar, skal betale meir skatt. Dei som derimot har lågare eller middels inntekter og formuar, får uendra eller lågare skatt. Aksjerabatten i formuesskatten blir fjerna. Det fører til likebehandling av aksjar og andre formuesobjekt som bankinnskot og obligasjonar. Dette har svært gode fordelingseffektar, for det er først og fremst personar med høge inntekter som har store aksjeformuar. Samtidig aukar botnfrådraget vesentleg, frå 220 000 til 350 000 kr, noko som fører til at mange med låge formuar slepp å betale formuesskatt. Neste år vil 180 000 personar som i dag betaler formuesskatt, sleppe å gjere det. Halvparten av dei er pensjonistar. I tillegg vil mange få lågare formuesskatt enn i dag. På denne måten omfordeler vi verdiar i samfunnet og gjer systemet meir rettferdig. Framstegspartiet foreslår å redusere skattane med 11,3 milliardar kr i forhold til opplegget frå Regjeringa. Skattereduksjonen kjem først og fremst dei høgtlønte til gode, fordi det største kuttet blir gjort i formuesskatten. Etter opplegget til Framstegspartiet vil ein person med bruttoinntekt på mellom 150 000 og 200 000 kr få skattelette på 1 800 kr. Den som derimot tener over 3 mill. kr, vil Framstegspartiet gi skattelette på 34 700 kr. Det er gruppene med høg inntekt og formue som blir vinnarar, ikkje folk flest. Høgre vil ha ei ordning som til forveksling liknar på Framstegspartiet sitt opplegg. Rett nok vil Høgre berre gi ein liten skattelette for den lågaste inntektsgruppa – 400 kr. Den som derimot har ei bruttoinntekt på over 3 mill. kr, vil Høgre premiere med ein skattelette på 30 100 kr. Opplegget viser at det blir gitt lette for dei aller rikaste i samfunnet. Høgre følgjer altså godt opp den linja partiet stod for i førre periode, då det blei gitt skattelette på til saman 24 milliardar kr. Regjeringa foreslår ei vesentleg endring i skattlegginga av reiarlag for å gjere dei konkurransedyktige i forhold til systemet i andre europeiske land. Næringa får innfridd ønsket om skattefritak for framtidige skipsfartsinntekter. Dette vil føre til auka lønsemd av investeringar i norsk skipsfart. Omlegginga vil utan tvil også ha den effekten at Noreg framleis kan hevde seg som ein stor aktør på den internasjonale arenaen. Finansinnstillinga viser at det er brei tilslutning til dette forslaget. Den noverande skatteordninga for reiarlag inneber at selskapa ikkje betaler løpande selskapsskatt av overskota. Skatten blir utsett til reiarlaga deler ut utbytte eller går ut av ordninga. Eg meiner at dette systemet ikkje lenger er eigna til å sikre nyinvesteringar i norsk skipsfart. I den perioden den gjeldande skatteordninga har vart, er det opparbeidd skattekreditt på 21 milliardar kr. Å ettergi dette beløpet ville ha svært uheldige fordelingsverknader. Derfor har Regjeringa foreslått at 14 milliardar kr av skattekreditten skal innbetalast over ein periode på ti år. Det resterande beløpet på 7 milliardar kr kan setjast av til fond for miljøtiltak. Finansinnstillinga viser at det er klart ulike oppfatningar om denne saka. Når det gjeld spørsmål som relaterer seg til forståinga av Grunnlova § 97, viser eg til behandlinga av Innst. O. nr. 1 for 2007-2008, som skal skje i Odelstinget om to dagar. Framstegspartiet avviser forslaget frå Regjeringa og går imot at det på dette området skal budsjetterast med ei inntekt på 1,4 milliardar kr. Høgre, Kristeleg Folkeparti og Venstre derimot vel ei anna tilnærming. Dei er imot den foreslåtte overgangsordinga og ber om at Regjeringa utgreier saka på ny – i dialog med næringa – og legg vurderingane fram for Stortinget i revidert nasjonalbudsjett for 2008. Det paradoksale er at sjølv om Høgre, Kristeleg Folkeparti og Venstre vil stemme imot forslaget, bruker dei noko av inndekninga i sine alternative budsjett. Høgre har innarbeidd 600 mill. kr til forbetring av forslaget frå Regjeringa, dvs. at partiet bruker 800 mill. kr som inndekning. Kristeleg Folkeparti og Venstre går inn for at 200 mill. kr av beløpet som er inntektsført, i staden skal bli avsett til miljøfond. Dei bruker 1,2 milliardar kr til inndekning. Det er svært uklart korleis dei tre partia meiner det skal vere mogleg å få inn ein så stor del av skattegjelda samtidig som dei går imot forslaget frå Regjeringa om overgangsordning. Sidan det her er snakk om etterskotspliktige skattytarar, må vedtak gjerast i 2007 dersom det skal få bokført effekt i 2008. Derfor kan ikkje vedtaket først gjerast i juni neste år, slik Høgre, Kristeleg Folkeparti og Venstre foreslår. Finansinnstillinga viser at det er eit grunnleggjande skilje mellom regjeringspartia og Framstegspartiet. Medrekna utanlandsbudsjettet vil Framstegspartiet auke bruken av petroleumsinntekter med 15 milliardar kr utover forslaget frå Regjeringa. Rammene for Utanriksdepartementet vil Framstegspartiet redusere med ca. 10 milliardar kr. Det er hjelpa til dei fattigaste i verda som det i særleg grad skal kuttast i. Landbruks- og matdepartementet skal få ein reduksjon på over 6 milliardar kr etter opplegget frå Framstegspartiet. At det vil få dramatiske følgjer for jordbruket og distrikta våre, treng ingen vere i tvil om. Regjeringspartia legg stor vekt på å føre ein ansvarleg økonomisk politikk. Vi vil at dei gode tidene skal vare. Størstedelen av det fagøkonomiske miljøet åtvarar mot å bruke meir av petroleumsinntektene og seier at konsekvensen vil vere høgare rente og arbeidsløyse innanfor eksportindustrien. I den økonomiske politikken er det eit stort sprik på borgarleg side. Høgre har tradisjonelt stått for ein ansvarleg kurs på dette feltet, i klar motsetning til Framstegspartiet. Likevel ivrar Høgre no for regjeringssamarbeid med Framstegspartiet. Då blir det uklart kva slags økonomisk politikk ei slik koalisjonsregjering skal føre. Høgre er blitt utfordra i saka. Svaret har vore at dei vil føre ein ansvarleg økonomisk politikk og følgje forskriftene om handlingsregelen. Frå Framstegspartiet er svaret heilt annleis. Framstegspartiet slår fast at det er valresultatet i 2009 som skal bestemme kva slags økonomisk politikk som skal førast. Dersom Framstegspartiet får ein sterk posisjon, skal dei ha stor innverknad på den økonomiske politikken. Då vil ikkje garantien frå Høgre ha nemnande verdi. Spenninga er altså sterk mellom dei to største borgarlege partia i synet på den økonomiske politikken. Mindre turbulent blir det ikkje om vi også har i mente Lars Sponheims klare tale om Framstegspartiet tidlegare i haust. For nokre dagar sidan hadde Dagbladet følgjande treffande kommentar: «Alt i alt har ikke de alternative budsjettene brakt de borgerlige partiene nærmere hverandre. Snarere demonstrerer de opposisjonens avmakt.» Eg konstaterer at det er uklart kva slags alternativ som finst til den sitjande regjeringa. Haustjakta på borgarleg side har ikkje vore forsonande, men konfliktfremmande.