Anita Apelthun Sæle (Kristelig Folkeparti), 2005-06-16:
Det er i kommunane at velferdssamfunnet vert skapt. Derfor er det viktig at kommunane får moglegheit til å utvikla det samfunnet som vi ynskjer at Noreg skal vera. Eg nektar ikkje for dei utfordringane vi står overfor, men eg ser at mykje er bra – faktisk veldig bra. Så les eg i avisa at nokre representantar er veldig nysgjerrige på kva eg skal seia i dag. Dei kan verta skuffa, men for sikkerheits skuld bør dei lytta nøye. Først vil eg seia at eg trur på folkestyret. Eg trur at det langstrakte Noreg må ha både regionalt og lokalt folkestyre. Eg trur at dei som har skoen på, veit best kor han trykkjer. Det har eg alltid trudd. Derfor meiner eg at makta og oppgåvene må flyttast ut – ut av Oslo, ut til lokalt og regionalt nivå. Eg trur på regionalmakt imot statsmakt. Eg trur at Noreg kan verta styrt betre nedanfrå enn ovanfrå. Derfor er det bra at prinsippmeldinga om det norske styrings- og forvaltingssystemet vert handsama tidleg i neste periode. Lykke til, de som skal vera med. Min visjon for Kommune-Noreg er vidare at A4-samfunnet vert eliminert. Eg håpar at det kommunale sjølvstyret skal vera så suverent at folkevalde og innbyggjarar kan utnytta sine komparative fortrinn utan at storsamfunnet grip inn. Eg håpar på større ulikskap, men at tryggleiken aukar – tryggleik for at ein får sjukeheimsplass når ein treng det, at ein får pleie når det er naudsynt, at det er skole i nærleiken, og at post- og infrastruktur er på plass, osb. Eg håpar at vi ikkje får bruk for nye handlingsplanar og øyremerkte tilskott, men eg trur det knapt. Særleg trur eg at vi kjem til kort i forhold til eldreomsorg. Kommunane er ikkje førebudde på den eldrebølgja som begynner i 2010, og som kjem for fullt om 15 år. Eg trur faktisk at kommunane kan klara å byggja nok institusjonar og sjukeheimsplassar. Vi har alt bygd einerom til 90 pst., nesten til alle som vil ha. Får kommunane fridom, prioriterer dei det viktigaste. Men realitetane kjem likevel til å innhenta oss. Dersom vi berre skal halda ved lag dagens erkjende mangelfulle omsorgsnivå for alle, må kvar tredje ungdom utdanna seg og jobba innan eldreomsorg. Det er ei utfordring. Bondevik II-regjeringa har sørgt for at det i denne fireårsbolken er oppretta tusenvis av nye arbeidsplassar i omsorgssektoren. Helse og omsorg har hatt hovudprioritet. Samtidig har vi målbevisst arbeidd for å styrkja konkurranseevna i norsk næringsliv – for dei fattiges skuld, for kommunanes skuld og for velferdas skuld. Men vi kjem til å mangla ledige hender, som eg sa, hender som kan gje omsorg, hjelp, lindring og støtte. Dette er statistikk, dette er talas klare tale. Dette er konsekvensar av ein livsstil i utakt med livslovene. Dette er resultatet av abortsamfunnet. Dette er framtidas hovudutfordring. Det er fleire – for Kristeleg Folkeparti – viktige systemendringar som er vedtekne i inneverande stortingsperiode. Vi har endra teljetidspunktet for innbyggjartilskottet, slik at kommunar med rask vekst skal få reelt betalt for dei innbyggjarane dei faktisk har. Eg hugsar godt då Kristeleg Folkeparti, faktisk, for første gong tok dette opp for fem og eit halvt år sia. Departementet, den gongen ved Sylvia Brustad, sa at det ikkje var mogleg. No er det gjort. Vi har endra finansieringa av tunge brukarar. Eg hugsar godt alle brev og telefonar eg fekk frå ordførarar over det ganske land om dette problemet. Vi treng ein toppfinansieringsmodell, vart det sagt. No er det gjort. Vi har endra inntektssystemet for å fanga opp utgifter til rus og psykiatri. Det er umogleg, hevda fleire statsrådar, men no er det gjort. Vi har tilbakeført selskapsskatten, eit programfesta krav frå Kristeleg Folkeparti og eit vedvarande krav på alle ordførarkonferansar. No er det gjort. Vi har løyst terskelproblema små kommunar fekk då dei fekk ein innbyggjar for mykje. Mange små kommunar bad om at dei måtte få ein mjukare overgang i inntektsgrunnlaget då dei gjekk frå å vera ein kommune under 3 000 innbyggjarar til å verta ein over 3 000 innbyggjarar – eit rimeleg krav, og no er det gjort. Bondevik II-regjeringa lova å auka fridomen og redusera øyremerking av midlar til kommunane, eit vedvarande krav frå KS. No er mykje gjort. Er det så noko som er ugjort? Ja, så definitivt. Eg meiner at konsultasjonsordninga mellom staten og kommunane må byggjast vidare ut og gjerast meir forpliktande. Når Danmark og andre land i vår nærleik får dette til utan å mista styringa, trur eg det er mogleg også for Noreg. Det gjev kommunestyra landet rundt større moglegheiter til langsiktig planlegging. Så er ikkje avkastingskravet, resultatet, i Kommune-Noreg tilfredsstillande. Det er betre enn på lenge, men 3 pst. er ikkje nådd. Forslaget frå Regjeringa til kommuneøkonomi vil heller ikkje føra til dramatiske betringar, men trass alt litt. Men det har heller ikkje fleirtal, så langt eg kan lesa situasjonen. Eg skulle gjerne gratulera Kommune-Noreg med eit lyft i dei frie inntektene dersom avstemminga vert slik som ein skulle tru, at ein vil stemma for det som ligg nærmast eins eige opplegg etter at eige forslag har falle. Men det er ikkje nødvendigvis slik, så dette vert faktisk ein spennande dag. Kommunane har det vanskeleg. Kristeleg Folkeparti synest det er urovekkjande at over hundre kommunar er på ROBEK-lista. Det er ikkje tilfredsstillande. Det er bra at ein del har jobba seg gjennom ei krevjande omlegging og fått kontroll på økonomien. Det går altså an. Mange kommunar har det bra. Den dramatiske rentenedgangen har betra kommuneøkonomien betrakteleg. Milliardar er sparde i kommunar med lån over det ganske land. Kommune-Noreg har over 80 milliardar kr i lån, og ein rentenedgang på 4-5 pst. betyr naturlegvis milliardinnsparingar kvart år. Det er bra. Det er viktig å føra ein økonomisk politikk som ikkje set over styr det vi har oppnådd dei siste åra. Det er optimisme i næringslivet. Eit skatteregime som er konkurransedyktig med våre naboland, låg rente og inflasjon kan skapa klima for nyskaping og arbeid for alle. Det er også den viktigaste faktoren for å kjempa mot fattigdommen. Regjeringas skattelette har gått til bedriftene og skapt ny vekst og optimisme. Dei raude sitt mantra om skattelette til dei rike er eit bedrag. Den økonomiske politikken til Regjeringa er faktisk ein formidabel suksess, og han må vidareførast. Forslaget frå Regjeringa får kanskje ikkje fleirtal. Kommunane får kanskje 2,5 milliardar kr meir i frie inntekter dersom det vert fleirtal for noko som helst her i dag. Det kan dei for så vidt trenga. Dei fleste romartallsvedtaka vert også vedtekne. Mange av dei har eit fornuftig innhald, om sant skal seiast, og mange av dei slår inn opne dører. Regjeringa har alt sett i gang arbeid på området. Eg vil berre anbefale romartall I. På min siste dag på Stortingets talarstol – enn så lenge, får eg vel seia – trur eg nok at renta vil vera låg også til neste år. Eg trur at deflasjonen vi importerer, vil halda nede inflasjonen, og oljeprisen er jo «all time high». Noreg klarer seg nok, også med dei vedtaka som i dag vert fatta.