Olaf Gjedrem (Kristelig Folkeparti), 2003-06-17:
I forhold til denne saka om patentdirektivet har Kristeleg Folkeparti heile tida og gjennom fleire år hatt grunnleggjande etiske og prinsipielle innvendingar. Det er særlig dei etiske innvendingane mot det omfattande høvet til patentering av levande materiale som følgjer av direktivet, m.a. patentering av dyr, planter, omsynet til biologisk mangfald og omsynet til utviklingslanda og deira utnytting av eigne genressursar, som har gjort oss betenkte. Dette er grunnen til at statsrådane frå Kristeleg Folkeparti og Venstre valde å taka dissens i spørsmålet om aksept av EUs patentdirektiv om opphavsrett. Det er særleg tre forhold som Kristeleg Folkeparti vektlegg i forhold til ei heilskapleg vurdering av patentdirektivet, og som utgjer Kristeleg Folkepartis grunngjeving for å seia nei til direktivet. Det fyrste er etiske omsyn, medrekna det som går på respekten for skaparverket og menneskeverdet. Det andre omsynet er at me er sterkt opptekne av miljøet, med særleg vektlegging av føre var-prinsippet. Det siste tungtvegande omsynet for Kristeleg Folkeparti er omsynet til utviklingslanda sine interesser. Me er òg opptekne av at patentet kan brukast til å gje tidsavgrensa einerett til kommersiell utnytting av oppfinningar. Offentleggjering av oppfinningar samtidig som patenthavar har vore sikra utbytte av det kommersielle potensialet ved si oppfinning, er eksempel på praksis som har utvikla seg over tid når det gjeld patent på gen- og bioteknologiområdet. Det er viktig at me framhevar at bruken av patent, og tilsvarande reglar om vern av opphavsrett generelt, fungerer som viktige verkemiddel for å stimulera forsking og utvikling. Samtidig vil me framheva at det er viktig å stimulera til utnytting av potensialet som ligg i bioteknologien. Det som me likevel finn høgst naudsynt i denne samanhengen, er at samfunnet trekkjer opp grensene for å unngå ei uynskt utvikling. Når det gjeld patentlovgjevinga i Noreg, har denne vore relativt lik den i andre europeiske land. Det som er verdt å merka seg, er at norsk patentlovgjeving likevel tradisjonelt har vore meir restriktiv enn i internasjonal samanheng. Alt på 1990-talet gav Stortinget og fleire regjeringar uttrykk for at det ikkje bør opnast for patentering av planter og dyr eller måtar å framstilla planter og dyr på, og at det derfor ikkje burde vera høve til å gje patent på naturleg førekomande materiale. Det har ved desse høva spesielt vore reist kritikk mot patentering av naturleg førekomande materiale. Stortinget har jamvel etterspurt forskrifter til patentloven for å sikra ein mest mogleg restriktiv patentpraksis på dette området, og på den måten sikra ei vidareføring av den hittil rådande patentpraksisen, jf. lovgjevinga om industrielt rettsvern m.m., den såkalla TRIPS-avtalen. Me konstaterer at dette ikkje er blitt følgt opp, i påvente av behandlinga av EUs patentdirektiv. Samtidig vil me peika på at EUs patentdirektiv legg opp til eit heilt anna patentregelverk og ein heilt annan patentpraksis enn det som har vore tilfellet i Noreg til no. Me konstaterer òg at dette inneber eit brot med dei haldningane eit fleirtal i Stortinget tidlegare har gjeve uttrykk for. Når det gjeld høvet til patentering av delar av menneskekroppen og sekvensar av menneskegenar når desse er isolerte, vil me understreka at dette er svært omstridt internasjonalt, òg innetter i EU. Det er ein tankekross at ein innanfor medisinske miljø fryktar at dette kan medverka til svekt medisinsk forsking og utvikling. Det skal i denne samanhengen bli interessant å følgja med i kva som skjer i forhold til Europarådet sitt vedtak. Kristeleg Folkeparti meiner at patentdirektivet, slik som det er utforma, ikkje samsvarer med det kristne menneskesynet og dermed undergrev dei grunnleggjande haldningane, at eit menneske skal ha verdigheit og integritet, som samfunnet vårt skal byggja på. Kristeleg Folkeparti har respekt og audmjukskap overfor alt levande materiale. Planter, dyr og naturleg førekomande materiale må sjåast som ein del av skaparverket som me er sette til å forvalta. I denne forvaltartanken ligg at naturen har ein eigenverdi som me må verna. I forhold til dette blir det derfor spesielt problematisk at direktivet i liten grad skil mellom levande materiale som ein finn i naturen, og det som har vore påverka. Det at ein skal kunna få patent på oppdagingar framfor oppfinningar, harmonerer difor ikkje særleg med ein slik etisk tankegang. Denne forma for einerett til utnytting av skaparverket som direktivet opnar for, strekkjer seg dermed langt utover det som kan seiast å vera tenleg og forsvarleg. Det har vore ein monaleg internasjonal diskusjon om forholdet mellom patentregelverket i EU og Biodiversitetskonvensjonen. Det er viktig å peika på samanhengen mellom patentdirektivet og omsynet til biologisk mangfald. Kristeleg Folkeparti er av den oppfatninga at patentdirektivet vil kunna skapa vanskar i forhold til oppfølginga av konvensjonen om biologisk mangfald. Dette vil tilsvarande òg kunna få verknad i forhold til Catagena-protokollen om plantegenetiske ressursar. Høvet til å ta patent på levande materiale som ein finn i naturen, vil kunna føra til eit forsterka tap av biologisk materiale og ei einsretting av det biologiske mangfaldet, plante- og dyrelivet. Dette er noko me i Kristeleg Folkeparti er opptekne av og reelt bekymra for. I forhold til utviklingslanda er Kristeleg Folkeparti spesielt oppteke av to tilhøve: for det fyrste retten til utnytting av eigne genressursar i desse landa og for det andre fordelingsverknadene av gjennomføringa av eit patentregelverk, som EU-direktivet globalt. Dette kan ein grunngje ut frå fleire forhold, men det er sannsynleg at om lag 90 pst. av verdas genressursar finst i tropiske område, dvs. at det i all hovudsak dreiar seg om utviklingsland. Det me i Kristeleg Folkeparti fryktar i denne samanhengen, er at patentdirektivet vil føra til ei massiv og ukontrollert utnytting av genressursane i desse landa utan at landa blir sikra vederlag for dette. Kristeleg Folkeparti er derfor grunnleggjande bekymra for at patentdirektivet på denne måten kan føra til ei endå skeivare fordeling av ressursane i verda. Me er difor komne til at me meiner patentdirektivet er usolidarisk mot verdas fattigaste, og dette er djupt forankra i Kristeleg Folkepartis haldningar. Konsekvensane av dette er at utviklingslanda òg vil kunna oppleva å måtta betala dyrt for produkt som er laga av deira opphavlege genressursar. Det som ligg i dette, er at me kan koma i ein situasjon der utviklingslanda vil oppleva hindringar for eksport av eigne produkt fordi desse er av materiale som på marknadene i dei industrialiserte landa er patenterte. Dette er uhaldbart og medverkar berre til at skeivfordelinga i verda går ytterlegare i feil retning. Det blei sagt tidlegare i debatten at Noreg berre er 4,5 millionar menneske, og at ein ikkje skal leggja altfor stor vekt på kva me gjer. Eg trur faktisk eg må supplera Ivar Kristiansen og seia at mange auge rundt om i verda kviler på Noreg og ser på oss med stor respekt for den historia me har for å ha kjempa for interessene til u-landa. I forhold til Noregs pådrivarrolle og truverde internasjonalt meiner me at norsk tilslutning til EUs patentdirektiv vil kunna svekkja vår posisjon og derfor vera uheldig. Når dette er sagt, vil eg likevel seia at me erkjenner at det er eit fleirtal både i Regjeringa og i Stortinget som medfører at patentdirektivet vil bli akseptert for Noreg. Det som er viktig for oss i denne samanhengen, er at det blir innført avgrensingar som medfører ei restriktiv line i samsvar med tidlegare praksis. På den måten føler me at nokre av dei negative konsekvensane blir svekte. Dette gjeld særleg korleis Regjeringa legg opp til at Noreg skal utnytta handlingsrommet som patentdirektivet tillèt, slik at direktivet kan bli praktisert restriktivt. Regjeringa vil òg innføra opplysningsplikt for patentsøknader i Noreg – dette for å sikra opplysningar om kvar materialet som blir patentert, faktisk er henta frå. Det blir òg føreslått ei eiga etisk nemnd, det såkalla landbruksunntaket, som skal taka vare på desse omsyna. Internasjonalt er me godt fornøgde med Regjeringas forslag om at Noreg skal kunna ta til orde for ei restriktiv line i internasjonale fora når det gjeld utviklinga av patentreglar. Samtidig er det av stor betydning at Noreg ynskjer å taka del i EUs råd og grupper som gjev etiske råd i tilknyting til patentdirektivet. Regjeringa stør derfor den eventuelle innstramminga i patentdirektivet i retning av det Europaparlamentet har føreslått. I forhold til utviklingslanda vil me saman med Regjeringa arbeida for at deira interesser i internasjonale forhandlingar blir varetekne. Alt i alt er me relativt positive til dei signala som kjem. Kristeleg Folkeparti vil elles slutta seg til forslaga nr. 1 og 2, som er fremma av mindretalet.