Ivar Odnes (Senterpartiet), 2014-04-10:
Eg vil fyrst få takka representanten Solhjell for at han gjev oss denne anledninga til å diskutera kulturlivets rammevilkår, tilrettelegging og fridomsgrad. Da den blå-blå regjeringa lanserte si regjeringsplattform i fjor haust, vart vi introduserte for omgrepet fridomsreform for kulturlivet. Eg la merke til at det vart gjort eit poeng ut av at tildelingsbrevet frå Kulturdepartementet inneheldt ei påskrift om krav til inkludering og publikumsarbeid, nærmast som eit bevis på at kulturlivet var påkledt ei tvangstrøye, og hadde vorte eit offer for statleg overstyring. Da tilleggsproposisjonen til statsbudsjettet kom nokre veker seinare, såg vi kva som var realitetane bak omgrepet. Det var ikkje berre påskrifta på til-/frå-lappen, altså tildelingsbrevet, som regjeringa ville fjerna, men òg sjølve størrelsen på løyvinga. Kulturløftet vart avblåse, og statsbudsjettet vart saldert med store kutt i kulturbudsjettet for å få finansiering av skatteletter. Eg veit ikkje om det er rett å seia at dette er overraskande, men like fullt er det skuffande at regjeringa valde å fremma betydelege kuttforslag som har ramma det frie feltet – dei som mottek tilskott frå Kulturrådet, aviser og NRK. Det må derfor vera skuffande for dei i kulturlivet som stilte seg positive til den såkalla fridomsreforma, at realiteten viser seg å vera at norske kunstnarar nå må belaga seg på kutt i statlege løyvingar til kultur, og at kunstnarane må verta meir uavhengige av staten og klara seg meir på eiga hand. Det er vanskeleg å sjå at mindre statleg skilling skal gje meir fridom. Vi har nettopp markert tiårsjubileet for Kulturløftet. Da Senterpartiet, Arbeidarpartiet og SV lanserte Kulturløftet i si tid, var det under påstand om valbløff og overbod frå dei daverande regjeringspartia. Historia etter ti år viser at dei tok feil. Til grunn for Kulturløftet låg ei erkjenning av at det måtte eit skikkeleg økonomisk løft til for å nå målet som var sett. Det løftet vart realisert. Løyvingane til kultur sidan 2005 og fram til i dag er fordobla. Grovt rekna er løyvinga auka frå 5 mrd. kr til nærare 10 mrd. kr. Eg registrerer at kulturministeren har uttala at eit einsidig fokus på tilskottsnivået i mange år har fjerna merksemda frå innhald og kvalitet i den offentlege kulturdebatten. Eg er ueinig i den påstanden. Kulturløftet representerer ikkje berre ei auking i kulturbudsjettet på fleire milliardar kroner, som i seg sjølv har betydd ei formidabel auking i kulturaktivitet og -tilbod. Ti år med Kulturløftet representerer eit paradigmeskifte i kulturpolitikken. Aldri før har kulturpolitikk vorte sett så til dei grader høgt på den politiske dagsordenen. Det økonomiske løftet har vore nødvendig og er ei prisverdig politisk prioritering. Samtidig er det opplagt viktig å føreta ein gjennomgang, kvalitetssikra og eventuelt justera kursen. Derfor nedsette òg den raud-grøne regjeringa eit offentleg utval for å gjennomgå og vurdera kulturpolitikken etter 2005. I den rapporten er eit av funna at friviljugheit er det området som har fått den største auken i løyvingar, og det har gått frå å vera eit av dei minste områda på det statlege kulturbudsjettet til å vera det nest største. Det står i skarp kontrast til det som bl.a. regjeringspartia brukar i argumentasjonen for sin fridomsreform. Det at musikkfeltet har fått den nest største auken i kroner og øre, og at det bl.a. har gått til å stimulera det ikkje-institusjonelle musikklivet som er i grenselandet mellom marknad og friviljugheit, er òg eit eksempel på at Kulturløftet har betydd eit markant løft for område som før ikkje vart tilgodesette med statleg merksemd og skilling. Meiner dei blå-blå partia at dette er statleg overstyring? Vi er opptekne av at det skal vera ei geografisk dreiing og fordeling av kulturmidlar i Noreg. Senterpartiet meiner at dette òg må satsast på og kjempast for vidare. Ei fridomsreform i betydning av at kulturlivet skal overlatast meir til seg sjølv når det gjeld finansiering, gjev i praksis lite fridom og lite rom for utvikling. Det er heller ikkje likskapsteikn mellom ein aktiv statleg kulturpolitikk og overstyring av kulturlivet. Ei heller er det motstrid mellom ein aktiv kulturpolitikk og autonomi for kulturorganisasjonar, kunstnarar og kulturinstitusjonar. Det vert ikkje meir fridom dersom staten reduserer sitt engasjement for kultursektoren.