Liv Signe Navarsete (Senterpartiet), 2015-05-28:
Takk til statsråden for ei fyldig utgreiing, sjølv om eg nok ikkje er like samd som føregåande talar i alle vurderingane som han la fram. EUs bedrøvelege situasjon er sjølvpåført. Han er eit resultat av ein serie dårlege økonomiske avgjerder som me knapt har sett maken til. Dette er ikkje eit sitat frå Senterpartiet sitt program eller frå Nei til EU. Det er derimot ei utsegn frå ein av dei mest renommerte økonomiprofessorane i verda, nobelprisvinnaren Joseph Stiglitz – ei utsegn som står i sterk kontrast til den skjønnmålinga av EU som me høyrde frå europaministeren tysdag. Stiglitz slår fast at oppretting av euroen og den påfølgjande innstrammingspolitikken er eit katastrofalt feilgrep som har ført til øydelagde liv, knuste draumar og oppløyste familiar. Når ei spansk jente må stryke doktorgraden av cv-en sin for ikkje å stå fram som overkvalifisert for ein servitørjobb, ser me kor gale det har gått. Stiglitz er bekymra for i kor liten grad nøda i Europa ser ut til å påverke EU-eliten. Oppblomstringa av ekstreme parti i Europa er ein konsekvens av dette. EUs marknadsliberale prosjekt set arbeidarar i heile Europa i konkurranse mot kvarandre – ein konkurranse der dei sterkaste marknadskreftene vinn og folk flest taper. Eksperimentet med ein felles pengepolitikk styrt frå Frankfurt utan ein felles finanspolitikk er dømt til å mislukkast, og ungdom i store delar av Europa føler dette på kroppen. Mellom anna i Spania og Hellas har ungdom like stor sjanse for å vinne i krone og mynt som å få eit inntektsgivande arbeid. Opprettinga av euroen var eit feilgrep. Spørsmålet er om EU no gjer enda fleire og enda større feilgrep. Ein er i eit skorfeste. Ein kan gå attende og gjere om feilgrepet euroen, men eit slikt prestisjetap vil Brussel ikkje gå med på. Ein kan innføre enda meir overnasjonal styring, men det ynskjer ikkje folket i Europa. EUs feilslåtte økonomiske politikk har ikkje skapt meir forsoning i Europa – tvert imot. Høyr på korleis Tyskland og tyske politikarar vert omtala i Hellas, og vice versa. Professor Stiglitz konkluderer like fullt med at den økonomiske galskapen ikkje kan fortsetje evinneleg. Demokratiet lèt ikkje det skje. Men kor mykje meir må Europa lide før fornufta får råde, spør professor Stiglitz. Noreg skal basere sin forsvars- og sikkerheitspolitikk på medlemskap i NATO og aktivt arbeid i FN. Ved sida av vårt nasjonale forsvar er det NATO og artikkel 5 i NATO-pakta, som seier at væpna åtak mot ein eller fleire av dei tilslutta statane skal sjåast på som åtak mot dei alle, som tryggjer Noreg. Senterpartiet vil åtvare mot å bruke sikkerheitspolitikken som ei brekkstong for EU-tilpassing som ikkje har noko med sikkerheitspolitikk å gjere. Til dømes har europaministeren brukt sikkerheitspolitikk som grunngiving for ein TTlP-avtale. Då eg spurde statsråd Helgesen om han kunne vise til noko sikkerheitspolitisk element i TTIP-avtalen, fekk eg ingen svar, berre at avtalen ville føre til økonomisk vekst og gjensidig forståing og samarbeid. Men me er jo alt i ein forsvarsallianse med USA og dei fleste EU-landa! Har me ikkje alt gjensidig forståing med våre NATO-allierte? Dersom me skal følgje denne logikken, må også TPP-avtalen mellom USA og ei rekkje asiatiske land handle om sikkerheitspolitikk. Eg spurde også statsråden om han visste om sikkerheitspolitiske element i den avtalen, men fekk heller ikkje svar på det spørsmålet. Kanskje kan statsråden avklare dette i løpet av denne debatten. Regjeringa ser på treg innføring av våre EØS-forpliktingar som ein tidstjuv i forvaltinga og for næringslivet – tidstjuvar som gir mellombels svekt tilgang til marknader og dårlegare konkurransevilkår. Me ser ei aukande rettsleggjering av politikken. EU- og EFTA-domstolen får stendig meir makt til å ta avgjerder over folk sitt liv. Avgjerdene vert tekne av juristar som sit langt unna, og som ikkje står til ansvar overfor dei som vert styrte. Gjennom EØS-avtalen vert den eine EU-lova etter den andre innført også i Noreg, utan at norske politikarar set foten ned. No vil regjeringa ha ei enda raskare innføring av EU-direktiv. Kor raskt er det eigentleg mogleg å innføre EU-lover og samstundes sikre ei sjølvstendig nasjonal vurdering av dei? Eg har ikkje høyrt om ei einaste norsk bedrift som er utestengd frå EU-marknaden fordi eit regelverk enno ikkje er innført i EØS. Kan statsråden gi eit konkret døme på dette? Eg vil be om å få svar på det i løpet av debatten i dag. I utgreiinga tysdag sa statsråden at regjeringa ikkje har teke stilling til den transatlantiske handelsavtalen TTIP. Statsministeren har likevel alt uttala at regjeringa er veldig oppteken av at det vert gitt rom for tilslutning frå tredjeland. Det er mogleg det er ei førebuing til norsk tilknyting til TTIP-avtalen når regjeringa no har sendt på høyring eit forslag om å innføre investorvernmekanismar også i Noreg. Håpar regjeringa med dette å dempe motstanden mot TTIP og TISA? Kva for effektar får investorvernavtalar? Det har me mange døme på, men tida er for kort til at eg kan gå inn på dei her, men eg vil berre nemne at til og med CEPR, forskingssenteret for økonomisk politikk, som EU-kommisjonen har hyra til å gjere ein konsekvensanalyse av TTIP, har funne ut at mellom ein og to millionar arbeidsplassar vil gå tapte som følgje av den avtalen. Det bør me gå meir inn i.