Torstein Rudihagen (Arbeiderpartiet), 2013-06-19:
Kulturminna er ein del av kulturarven og historia vår, ein arv og ei historie som styrkjer vår identitet, som gir oss ein referanse og ein basis i møte med nåtida, framtida og andre folk og kulturar. Vi møter andre med større respekt og forståing om vi er trygge på vår eigen identitet og kultur. Kulturminna gir oss opplevingar og kan vere svært gode attraksjonar og dermed bidra til verdiskaping. Derfor skal vi ta vare på eit representativt utval av ulike kulturminne, som stavkyrkjer og andre bygningar, ruinar, arkeologiske kulturminne, kulturmiljø og tekniske og industrielle kulturminne, for å nemne nokon. I kulturminnemeldinga frå 2005, Leve med kulturminner, blei det trekt opp eit program for ti ulike kulturminneområde med klare mål fram mot 2020. Meldinga vi behandlar nå, viser at svært mykje er gjort, men det er òg klare utfordringar på nokre område. Det trengst meir kompetanse, ikkje minst handverksfagleg kunnskap og kapasitet og sjølvsagt økonomiske ressursar. Våre gode verktøy er riksantikvaren og fylkeskommunane, men kommunane som har arealplanansvaret, treng råd og hjelp. Riksrevisjonen har påpeikt at mange kommunar har mangelfull kompetanse til å skjøtte oppgåvene når det gjeld kulturminneforvaltinga. Derfor er det svært bra at Miljøverndepartementet og riksantikvaren har etablert prosjektet Kunnskapsløft for kulturminneforvaltinga og andre tiltak for å auke kompetansen. Statlege løyvingar til kulturminnearbeidet har auka med over 12 pst. det siste året. Alt i alt bruker vi nå over 570 mill. kr på kulturminne- og kulturmiljøområdet. Likevel treng t.d. private eigarar av kulturminne betre økonomisk stimulans i utfordringane dei har med å ta vare på verna og freda bygningar. Opposisjonen foreslår her skattefrådrag og fritak frå eigedomsskatten. Eg meiner det er langt betre med tilskot. Skattefrådrag betyr mest for dei som tener mykje, men mindre for dei som tener lite, og er derfor usosialt. Vi er ikkje tente med å bruke skattefrådrag for alle gode formål, men heller å ha eit breitt skattegrunnlag og bruke pengane der vi meiner er rett til kvar tid. Vil vi bruke meir på kulturminnevern, må vi prioritere det og løyve pengane over statsbudsjettet, opent og realt. Det har kome fram under høyringane om meldinga at tilskotsordninga er byråkratisk, tungvinn og lite effektiv. Er det slik, må det gjerast enklare og effektivt. Derfor treng ein ein gjennomgang av ordninga. Ein god kulturminnepolitikk må ha som mål at kulturminne skal kunne brukast så mykje som mogleg. Bruk er ofte beste vern, og det motiverer òg til vern på ein god måte. Nye bruksformer kan leggje til rette for verdiskaping og arbeidsplassar. Istandsetjing og vedlikehald av kulturminne kan òg bidra til lokal verdiskaping. Her er det eit stort potensiale. Som eksempel: I min eigen heimkommune har vi ein gard, i Hundorp, Dale-Gudbrands gard, som har fått ein svært så sentral plassering i kristningssagaen, dramatisert av Snorre Sturlason, samstundes som det her er unike fornminne. Denne kombinasjonen kunne gjort plassen til eit svært attraktivt reisemål og ein opplevings- og opplæringsstad om ein kunne fått noko meir statlege tilskotsmidlar for å leggje til rette for nettopp det, midlar som da ville medverka til sårt trengande verdiskaping i bygda. Om vi vil ta vare på kulturminna våre aldri så mykje, må vi likevel heile tida vurdere omfanget av vernet. Det må vere samsvar mellom kva vi vil bruke av ressursar på å vareta kulturminna og omfanget av freding og vern. Konflikten oppstår særlig når det ikkje harmonerer. Det er òg viktig at vi vernar eit representativt utval og ikkje alt. Vi kan registrere, fotografere og arkivere mange ting, men vi har òg behov for å byggje bustader, næringsbygg og ikkje minst infrastruktur i landet. Derfor vil enkelte gonger nokre kulturminne måtte vike. Til slutt: Eg meiner at kulturmeldinga syner at det blir gjort ein stor innsats for å ta vare på kulturminna og samtidig på det som vil vere tiltak framover for å nå måla våre. Ikkje minst minner ho oss om kor viktig kulturminneforvaltinga er i eit samfunn i endring, og korleis dei kulturhistoriske verdiane kan og bør vere ressursar og fellesgode i ei langsiktig, berekraftig utvikling.