Valgerd Svarstad Haugland (Kristelig Folkeparti), 2001-06-15:
I Noreg har den økonomiske politikken vore stabil lenge. Finanspolitikken har vore lite ekspansiv, noko òg revidert nasjonalbudsjett viser ganske ettertrykkeleg. Vi politikarar må ta eit stort ansvar i forhold til fordeling av finanspolitikken, pengepolitikken og inntektspolitikken. Pengepolitikken er blitt endra nyleg, men det har ikkje ført til dei store endringane anna enn i teorien. Likevel ser vi at det ikkje akkurat er rentenedgang som blir mest omtalt for tida. Prisveksten er i grunnen for stor, og også det private forbruket. Dette er ikkje bra. Men eg vil peika på at revidert nasjonalbudsjett vel ikkje tar tak i eit av dei verkeleg store problema vi har her i landet, nemleg mangelen på arbeidskraft. SV har lagt inn eit forslag i revidert nasjonalbudsjett om det, og vi frå Kristeleg Folkeparti vil støtta dette forslaget, der ein ynskjer ein plan for auka tilgang på arbeidskraft, som er ei av dei store utfordringane vi har i landet vårt i dag. Regjeringa har lagt fram ein revisjon av budsjettet, og det er bra. Det er ikkje ein full budsjettrunde, og det skal vi vera glade for. Vi frå opposisjonen la heller ikkje opp til krise då dette vart behandla. Frå Kristeleg Folkeparti og sentrum si side har vi forslag til omposteringar på om lag 1 milliard kr, og det er ikkje meir enn ein kan venta seg når ein handsamar eit revidert budsjett. Eg vil nemna nokre få punkt, bl.a. i forhold til momsreforma. For det fyrste synest eg det er litt pussig med alle desse partia som seier ja til moms på tenester, men ikkje akkurat i dag – vi må venta til etter valet før vi kan innføra det. Og det seier jo sitt om haldningane deira. Men eg er òg glad for at vi no har gått inn i behandlinga av momsreforma. Kristeleg Folkeparti har vore med på å ta ansvar, vi må òg ta belastningane, og vi må få lov til å gi beskjed når det er noko vi reagerer på. For det fyrste er eg veldig glad fordi vi har fått unntatt bedrifter som blir momspliktige, frå investeringsavgifta når den òg fell vekk frå 1. april 2002. Eg er òg glad for at alle dei frivillige organisasjonane skal få kompensasjon for det som dei blir belasta med i forhold til momsreforma – for å nemna eit par område. I samband med representanten Dag Terje Andersen sitt svar når det gjeld moms på alternativ medisin, vil eg minne han om at vi frå Kristeleg Folkeparti si side held oss faktisk til avtalar, og ein av føresetnadene i den avtalen som vi hadde med Regjeringa, var at ein skulle sjå på dette med alternativ medisin og momsfritak. Det bad vi om. Regjeringa kom tilbake med eit for dårleg opplegg. Vi har hatt mange rundar, og no er det Finansdepartementet som skal utarbeida forskrifter. Då er det viktig for oss at òg vi får all den faginformasjonen på bordet som Finansdepartementet har tilgjenge til. I staden for å hovera over ulike standpunkt som statsrådar i tidlegare regjeringar har hatt, synest eg at representanten kunne ha svara på spørsmålet mitt, noko han faktisk ikkje gjorde. Vi held oss til avtalen, vi ynskjer momsfritak for alternativ medisin, og vi vonar at det blir følgt opp på ein betre måte enn det som representanten Andersen la opp til i sitt innlegg. I tillegg vil eg nemna ein del av dei store utfordringane vi har når det gjeld helsevesenet. Det ligg mange utfordringar framfor oss, både når det gjeld helsevesen og når det gjeld eldreomsorg. Difor kjem vi til å støtta forslag som går på at eldrereforma skal vidareførast. Med omsyn til forslaget som ligg føre frå Senterpartiet når det gjeld sjukehusreform og etterslep i forhold til fylka, må vi ikkje legga til rette for at sjukehusa no legg ned avdelingar og lèt vera å behandla pasientar fordi dei ikkje har midlar til det. Å venta på at staten skal overta frå 1. januar 2002 blir for defensivt. Difor kjem vi til å støtta forslaget frå Senterpartiet som ligg på bordet i dag. Det er ikkje mange vekene igjen til valet, og regjeringsproblematikken blir tatt opp av både den eine og den andre. Eg ser det slik at Arbeidarpartiet si glanstid kanskje er over i norsk politikk. Dei får det ikkje til like bra som enkelte andre sosialdemokratar i andre land får det til for tida. Arbeidarpartiet har vel òg – med dei mange år med makta som dei har hatt – fått ein slags kultur og ein samarbeidsevne som gjer at ikkje alle andre hoppar til med ynske om å samarbeida med partiet. Dette er ei utfordring for partiet som dei bør ta innover seg. Så blir det peikt på at det er Høgre som er det einaste reelle alternativet til Arbeidarpartiet. Eg trur at det frå Arbeidarpartiet si side er lettast å seia det på den måten. Men eg vil minna om at trass i dårlege meiningsmålingar for enkelte i dag, er det òg eit anna alternativ, nemleg sentrumsalternativet. Vi står faktisk med tre statsministerkandidatar – Jens Stoltenberg, som er statsminister, Kjell Magne Bondevik frå sentrumspartia og Jan Petersen frå Høgre. Det er ikkje berre kampen mellom Arbeidarpartiet og Høgre som står på dagsordenen. For Kristeleg Folkeparti har familiepolitikken alltid vore viktig, og inkludert i den har satsinga på barnehagar vore viktig for partiet, langt viktigare enn enkelte politiske motstandarar ynskjer å tillegga oss. Når vi går for valfridom for barnefamiliane, er det tre poeng som eg vil trekkja fram. Valfridomen legg til rette for ei kontantstøtte til dei som ikkje vel barnehageplass. Det er eitt moment, det er på plass. Men eg vil òg nemna barnehageplass til alle og til ein pris som foreldra kan betala. Dei to siste momenta er ikkje på plass enno. No har vi sett at Høgre har skifta standpunkt når det gjeld finansieringa av barnehagane. Vi er glade for det, no ynskjer dei ikkje at støtta skal gå direkte til familiane, men til den barnehagen som barnet er i. Kristeleg Folkeparti vil støtta det framlegget som ligg her frå Høgre og Framstegspartiet, for vi trur at det vil føra til at barnehageprisane vil kunna gå ned, og ikkje minst vil det føra til at både dei private og dei kommunale barnehagane får den same statsstøtta. Vi vonar at Regjeringa kjem tilbake med ein offensiv plan når det gjeld det. Eg vil utfordra Arbeidarpartiet i denne saka. Det går rykte om at Arbeidarpartiet sjølv jobbar med ei slik omlegging. Då kan dei jo nytta sjansen til å visa gjennom innlegg i dag at dei støttar forslaget frå Høgre og Framstegspartiet. Dokument nr. 8:79, som vi òg handsamar i dag, er forslag om etiske retningslinjer for oljefondet. Sentrumspartia har heile tida ynskt å etablera etiske retningslinjer for oljefondet som tar omsyn til menneskerettar og miljø – det gjorde vi i førre periode, og det gjorde vi i regjering. Men dette krev betre og meir stabiliserte kriterium og verktøy som kan handtera informasjon i forhold til investeringar i veldig stort omfang. I handlingsplanen for menneskerettar foreslo sentrumsregjeringa i tillegg ei fornya vurdering av omsynet til menneskerettar i forhold til Petroleumsfondet. Dette skulle gjerast når ein hadde gjort seg praktiske erfaringar med forvaltninga av miljøfondet, og i mellomtida skulle Noreg vera ein pådrivar internasjonalt for å utvikla verkemiddel og verktøy for ivaretaking av slike omsyn. Stortinget slutta seg til dette, og dette inneber at Regjeringa er forplikta til å følgja det opp. Difor er det i grunnen ganske oppsiktsvekkjande at verken Arbeidarpartiet eller Høgre lèt til å villa slutta seg til eit tilsvarande forslag her i dag, nemleg forslag nr. 2 i innstillinga til Dokument nr. 8:79. Det har mykje den same ordlyden og det same innhaldet som det som vart omtalt i handlingsplanen for menneskerettar. Utviklinga internasjonalt går òg såpass fort at det bør vera grunnlag for ei fornya vurdering i løpet av 2002 for etablering av etiske retningslinjer for menneskerettar og miljø. Desse bør baserast på erfaringane internasjonalt og frå forvaltning av vårt eige miljøfond. Frå Kristeleg Folkeparti si side meiner vi at Petroleumsfondet ikkje skal investera i selskap som produserer landminer i strid med internasjonale konvensjonar som Noreg har underteikna. Vi bør trekka oss ut. Vi meiner likevel at det prinsipielt er betenkeleg dersom Stortinget skal begynna å behandla enkeltselskap her i salen. Dette høyrer med til Regjeringa sitt eige ansvar. Regjeringa må kartlegga og verifisera kva for selskap det gjeld, og følgja stortingsfleirtalet sine retningslinjer i forhold til dette. Dette er grunnen til at Kristeleg Folkeparti ikkje kan stemma for SV sitt forslag på dette punktet. Eit anna forhold som òg bør vurderast, er investeringar i selskap som er involverte i verksemder som finansierer krig. Vi har no ein situasjon i Sør-Sudan som er vanskeleg for oss å takla. Vi prøver å hjelpa til med konfliktmekling, samtidig som det ser ut som pengane våre òg er med på å finansiera ein del av den krigen som går føre seg der. Heilt til slutt vil eg fremma alle dei forslaga som Kristeleg Folkeparti er forslagsstillar til.