Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2012-03-01:
I denne saka fremmar opposisjonen heile 27 forskjellige forslag for ei valfri og verdig eldreomsorg. Eg vil først ta tak i det som kanskje er det mest ytterleggåande forslaget, nemleg å flytta finansieringsansvaret for eldreomsorga frå kommunane til staten gjennom folketrygda. Senterpartiet er heilt overtydd om at ei statleggjering av ansvaret for eldreomsorga vil føra til ei dårlegare teneste. Eldreomsorga må ytast der dei eldre bur, og dei som har ansvaret for tilbodet, må ha nærleik til tenestene. Ei statleggjering av ansvaret vil føra til meir byråkrati, større avstand mellom brukarane og dei som bestemmer, og tilbodet vil vanskeleg bli skreddarsydd for behovet i den einskilde kommunen. Det er like unaturleg å ta eldreomsorga vekk frå kommunane som det ville ha vore å statleggjera grunnskulen. Senterpartiet meiner at det lokale sjølvstyret er ein av dei mest grunnleggjande verdiane i det norske samfunnet. Senterpartiet var i si tid òg imot statleggjering av sjukehusa. Fleire parti er einige om at det er eit demokratisk underskot i den sektoren i dag. Eg meiner vi må unngå å gjera same feil i eldreomsorga. Staten er som kjent ingen snill onkel. Det blir fremma forslag om å endra finansieringssystemet slik at pengane følgjer brukaren, og at det blir implementert eit system for betaling i institusjonsomsorga, som, etter det eg forstår, kan samanliknast med DRG-koding og stykkprisfinansiering i spesialisthelsetenesta. Dette vil krevja eit veldig omfattande byråkrati. Vi vil få eit rapporteringssystem på lik linje med det Framstegspartiet kritiserer i sjukehuspolitikken. Denne forma for finansiering vil ikkje fremma førebyggjande tiltak. Det vil kanskje heller fremma institusjonsbruk. Det krev reell konkurranse mellom tilbydarane for å fungera, og i dei minste kommunane er dette ein illusjon. At brukarane fritt skal kunna velja mellom tilbydarar, høyrest fint ut, men erfaringa viser at slike ordningar lett kan gå ut over dei mest sårbare og sjukaste brukarane. Fritt sjukehusval veit vi fungerer best for dei med høg inntekt og høg utdanning. Det vil kunna forsterka dei sosiale helseforskjellane i eldreomsorga. Auka marknadstenking i kommunehelsetenesta er ikkje vegen å gå for å styrkja kvaliteten og sikra verdigheita i eldreomsorga. Statsråden har i sitt svarbrev til komiteen gitt gode svar på dei ulike andre forslaga som blir fremma av forslagsstillarane. Eg vil ikkje gå inn på kvart enkelt, men eg synest det er grunn til å minna om at Noreg samanlikna med mange andre land har ei godt utvikla offentleg eldreomsorg, med godt utbygde heimetenester og høg grad av institusjonsplassar. Senterpartiet er oppteke av at vi i framtida må gjera det vi kan for å førebyggja sjukdom og forverring av sjukdom, og at den offentlege innsatsen må skje først og fremst der dei eldre bur og vil bu, nemleg i heimen. Vi skal byggja fleire sjukeheimsplassar til dei nye eldre, men vi vil ikkje kunna byggja oss ut av den såkalla eldrebølgja. Å styrkja kvaliteten i tilbodet og ikkje berre fokusera på kapasiteten er også viktig. Særleg bekymringsfulle er rapportar om manglande rutinar for legemiddelhandtering og overmedisinering av eldre og det store problemet med underernæring som ein har mange stader. Det blir foreslått bemanningsnormer for sjukeheimar. Eg kan forstå at dette blir diskutert. Men eg meiner det er like viktig å sjå på spesialistutdanninga for legar, slik at det løner seg å arbeida som sjukeheimslege – at det blir ein eigen spesialitet eller del av ein spesialitet. Det er òg grunn til å vera bekymra for manglande rekruttering av helsefagarbeidarar. I går kom ein rapport som viser at fråfallet i den utdanninga er så enormt stort at for å utdanna éin ny helsefagarbeidar må vi ha ti elevar. Eldreomsorga i framtida krev ikkje berre fleire offentlege hender, men òg frivillige hender. Ein betre politikk for pårørande som ønskjer å gjera ein innsats med omsorg for nær familie, trengst. Senterpartiet ser fram til regjeringa si behandling av Kaasa-utvalet sin rapport, Når sant skal sies om pårørendeomsorg, og NoU-en Innovasjon i omsorg.