Jørgen Holte (Senterpartiet), 1999-05-06:
Då Senterpartiet ikkje er representert i kontroll- og konstitusjonskomiteen, vil eg vise til brev frå møte i finanskomiteen 13. april, der Senterpartiet varsla at ein slutta seg til merknadene frå Arbeidarpartiet og Kristeleg Folkeparti i kontroll- og konstitusjonskomiteen si innstilling. I den aktuelle saka vil eg legge til at den uavhengige granskingskommisjonen som her har vore i arbeid, har gitt ei brei og grundig oversikt og også vurdering knytt både til den økonomiske utviklinga på 1980-talet, reglar og praksis for tapsavsetning, bankane sin soliditet og driftssituasjonen som oppstod spesielt i tre store aksjebankar i perioden 1991-93. Som ein hovudkonklusjon vil eg meine at dei tiltaka styresmaktene sette inn gjennom lovvedtak og Statens Banksikringsfond, spesielt i 1991 overfor Kreditkassen og Fokus Bank, var naudsynte og sikra vidare bankdrift. Når det gjeld utviklinga på 1980-talet, var det nok, slik kommisjonen har peika på, ei einsidig fokusering på vekst og volum på utlån og mindre merksemd omkring kredittvurdering av dei ulike engasjementa og soliditeten i bankane. Vekst i utlån var eit viktig kriterium for utvikling av bankane, og mange bankar etablerte seg i nye geografiske område med sikte på å ta nye marknadsdelar og innkassere ein mogleg forventa vekst. Sjølv om den økonomiske politikken må ta sin del av ansvaret for den etterspurnaden av lån som oppstod i marknaden på midten av 1980-talet, frikjenner ikkje det bankane sjølve for å ta ansvar for at dei så ukritisk kom i møte den etterspurnaden av alle typar lån som oppstod. I dette ligg det at aksjonærane gjennom sine valde organ stilte seg bak den utlånspolitikken som blei etablert, og såleis sjølvsagt må bere ansvaret for det. Eg vil også meine at ein kanskje ikkje raskt nok makta å etablere effektive tilsynsorgan i ei tid då liberaliseringa av kredittmarknaden var eit faktum og strukturelle endringar blei påskunda. Meir aktivt tilsyn kunne kanskje ha medverka til å styrke kredittvurderingane og vurderingane av kvaliteten i bankane sin eigenkapital og soliditet. Ein viktig del av bankkrisa er knytt til praktisering av regelverk og føring av konstatert og forventa tap. Kommisjonen klargjer at sjølv om det før 1987 ikkje var gitt særlege reglar og forskrifter om korleis bankane skulle vurdere å rekneskapsføre slepande og tapsutsette engasjement, var bankane likevel bundne av tilsvarande reglar i rekneskaps- og banklovgivinga og elles prinsippet om god rekneskapsskikk. Mange bankar vurderte nok den samla avsetninga gjennom enblocavsetning på inntil 1 pst. for tap på samla utlån og garantiar som god nok sikring, noko som i ettertid synte seg ikkje å vere dekkande. Eg vil såleis meine at tapsforskrifta som var gitt i 1987, på mange måtar ikkje innførte noko nytt, men til ein viss grad avgrensa bankane sitt skjøn når utlån skulle reknast som utsette. Forskrifta medverka også, slik eg ser det, til ein meir einsarta praksis bankane imellom. Kommisjonen konstaterer vidare at grunnlaget for nedskriving av aksjane til null gitt i kgl. resolusjon av 20. desember 1991, var forsvarleg. Endringane i forretningsbanklova i november 1991 og vidare i 1993 stadfestar at intensjonen var å unngå at Statens Banksikringsfond skulle tilføre ny kapital før eigarane av eigenkapital med lågare prioritet hadde tatt sin del av det rekneskapsførte ansvaret. Felles for desse lovendringane var den haldninga at bruk av statleg kapitalinnskot i ein aksjebank skal ha som mål å sikre finansnæringa og bankane si vidare drift, og ikkje fråta aksjonærane det ansvaret som dei skal bere. Til slutt vil eg understreke det eg sa innleiingsvis, at vi sluttar oss til merknadene frå Arbeidarpartiet og Kristeleg Folkeparti i innstillinga, som saksordførar Gunnar Skaug i sitt innlegg tidlegare i dag på ein grundig måte har gjort greie for.