Torstein Rudihagen (Arbeiderpartiet), 1999-06-10:
Skogressursane våre har mykje å seie på så mange måtar for næring, verdiskaping, sysselsetting og busetting mange stader i landet. Stor verdi har dei òg for friluftsformål og dermed for helse og trivsel. Dei har òg livsviktig verdi i ein økologisk samanheng, ikkje minst på grunn av evna til CO2-binding og dermed som bidragsytarar til reduksjon av klimagassar. Alt dette gjer sjølvsagt at vi må fokusere på ei best mogleg utnytting av desse ressursane, samtidig som vi forvaltar dei på ein forsvarleg måte ut frå miljøet. Det er derfor bra at vi får ei skogmelding som gir oss høve til ei slik fokusering. Det er bra at Regjeringa har følgt opp det arbeidet som Jagland-regjeringa sette i gang. Når ein ser nedgangen i aktiviteten i skogbruket dei siste åra, og samtidig ser den tilgangen som ein har på skogressursar, er det opplagt at det er eit potensial til næringsutvikling og verdiskaping her som ikkje er godt nok utnytta. Ikkje minst er dette ei næring som kan styrkje Fastlands-Noreg og distrikta. Eg synest nok at meldinga i for liten grad har teke fatt i utfordringane og skissert få tiltak for å få opp aktiviteten i skogbruksnæringa. Som kanskje stortingsmeldingar flest blir den svært skildrande av situasjonen på skogsektoren, av moglegheiter og utfordringar, med mykje fokusering på miljøaspektet. Alt saman er vel og bra, men det blir noko tafatt når det gjeld tiltak for å redusere barrierar og stimulere til større aktivitet. Kva skal vi gjere for å få ned transportkostnadene, for å auke kompetansen, for å betre lønsemda, for å betre konkurranseevna i den stadig aukande konkurransen, og for å få opp sysselsettinga, skogkultiveringa og ikkje minst foredlinga? Potensialet for auka aktivitet og verdiskaping ligg ikkje minst i det siste. Meldinga hadde kanskje vore tent med at Næringsdepartementet hadde vore meir på banen saman med Landbruksdepartementet, slik at industrien kunne vorte noko meir vektlagd. Dette læt kanskje meir negativt enn det er grunn for, men meldinga kan på mange måtar oppfattast som noko tafatt. Nå er det slik at Arbeidarpartiet står saman med sentrumspartia om det aller meste i denne innstillinga, så om innstillinga ikkje har gjort det heile så mykje meir spenstig, får vi ta vår del av ansvaret for det. Det har vore eit utruleg stort engasjement frå skogeigarorganisasjonar, jordbruksorganisasjonar, natur- og miljøverninteresser, representantar for skogsarbeidarar, entreprenørar, fagforeiningar osb. under heile behandlinga av denne meldinga. Det viser kor viktig desse ressursane er for mange grupper med ulik ståstad. Gruppene vil nok òg gjerne dra i ulike retningar, men det mest slåande er at så mange står saman om ei felles forståing av skogsmiljøets verdi, om naudsynet av ei berekraftig forvalting og skogsdrift, samtidig som ein vil utnytte ressursane langt betre. Derfor er det heller ikkje grunnlag for å dra opp den store usemja, korkje i innstillinga eller i debatten. Det skal vi ta som ein styrke. Skiljet går mest på i kor stor grad styresmaktene skal styre verksemda med lover, føresegner og regelverk for å nå måla, og kor mykje som skal vere fridom under ansvar. Derfor har fokuseringa også vore mykje på framlegget om miljøforskrifter. Miljøkrava til skogbruket har vorte større. Det er eg sikker på er rett. Det bør ingen fire på. Marknaden krev det òg, og marknaden må ha tillit til eller dokumentasjon på at skogsprodukta kjem frå eit berekraftig skogbruk. Dette veit skogbruket, og det må derfor søkje å etterkome desse krava gjennom ei sertifisering av skogbruksverksemda med miljøstandardar som er fagleg aksepterte og truverdige i marknaden. Samarbeidsprosjektet Levende Skog har nettopp som formål å fastsette standardar og skape tillit til at den norske skogen blir forvalta og utnytta på ein miljøriktig måte. Det er godt å sjå korleis dette frivillige arbeidet har vore motiverande og gitt resultat. Det må da vere rett å gi linja som bygger på frivilligskap moglegheiter framover. Det må ikkje på nokon måte bli oppfatta som at vi svekker miljøkrava. Vi seier i innstillinga at dei bør vurderast på nytt etter to år. Om ein i motsetnad til det eg trur, finn ut at den linja som bygger på frivilligskap ikkje når fram, får ein eventuelt innføre forskrifter. Arbeidarpartiet støttar at det er behov for ein revisjon av skoglova, og da bør ein likevel vurdere miljøforskriftene på nytt. Når det gjeld marknadens krav, vil eg elles peike på at produsentar hevda i komitehøyringar at marknaden hadde mykje større tillit til dokumentasjon basert på frivillige ordningar enn på miljøforskrifter. Skogbruket og skogindustrien står overfor store utfordringar framover. I meldinga blir det òg sagt at investeringane er for låge og at kvaliteten på skogkulturarbeidet ikkje held mål. Både i miljøsamanheng og for å bygge opp ressursane for framtidige generasjonar bør skogbruksinvesteringane aukast. Det krev positive verkemiddel. For å motivere skogeigarane til å investere i skogkultur og aktivt sette i gang kvalitetsfremmande tiltak er det nødvendig med eit relativt høgt og stabilt tilskotsnivå. Vi meiner at det kan vere verdt å sjå på om ikkje tilskota òg bør gjelde for unnataka, som er eigedomar i skogstrøka i austlandsfylka og Aust-Agder, som har eit balansekvantum på over 33 000 m3 ein kan nytte i vedkomande kommune etter skogbruksplanen. Det er ønskjeleg og burde vere mogleg å auke avvirkinga av skogen. Men det er ikkje mogleg politisk å vedta noko kvantum for det. Det blir avgjort av marknaden og kostnaden. Det blir viktig å marknadsføre og stimulere til meir bruk av trevirke både nasjonalt og internasjonalt. Både på Gardermoen og i OL-hallane som vart bygde, får vi synt fram norske limtrekonstruksjonar som viser trevirkets enorme bruksmoglegheiter og konkurranseevne i forhold til andre materiale. Bruk av biobrensel er miljøvenleg energibruk, og det er eit stort marknadspotensial for det, men det er for lite lønsamt. Mange høyringsinstansar dreg fram transportkostnadene som ei av dei viktigaste årsakene til at norsk skogbruk og industri ikkje er konkurransedyktige nok. Næringa bør så langt som råd er, ha same rammevilkåra som dei landa vi skal konkurrere med. Ei vurdering av om ikkje køyretøyforskriftene bør endrast i tråd med det som naboland som Sverige har, må kome høgt på dagsordenen. Dette er sjølvsagt eit spørsmål om vegstandard og vilje til å prioritere samferdsel. Eg trur likevel at vi før eller seinare ikkje kjem utanom å tillate 24 meter lengde og auke av totalvekta til 60 tonn for tømmertransport. Dette ville i alle fall redusere innanlandsk transportkostnad for skognæringa i monaleg grad. Samtidig er det leit at jernbanen ikkje er meir konkurransedyktig når det gjeld tømmertransport. Når det gjeld fleksibilitet og transport over korte avstandar, er sjølvsagt lastebilen eineståande, men med godt laste- og avlastingsutstyr burde jernbanen vere konkurransedyktig over lange avstandar. Det er framleis behov for å bygge skogsbilvegar. Tilskota må da knytast opp mot at det verkeleg blir henta ut tømmer. Det er òg viktig at det er ein fleksibilitet i stønadsordninga, slik at det ikkje blir bygt store, breie vegar der det kunne greidd seg med mindre. Skogsbilvegar treng heller ikkje gå ut over friluftslivet, det vil faktisk i nokre høve nettopp auke tilgjenget for dei som ønskjer det. Allmentas rett til fri ferdsel og friluftsliv er elles ein rett som vi må hegne om. Ei sterkare næringsutnytting av utmark må ikkje gå ut over det. Barskogvern og bevaring av nøkkelbiotopar er viktig. Det er sjølvsagt at vi må bidra til å ta vare på det biologiske mangfaldet. Likevel er det slik at ein må avgrense dette vernarbeidet. Når det stadig blir referert til at Sverige og andre har ein langt høgare verneprosent, blir det etter mitt skjønn irrelevant. Det avgjerande må vere kor mykje og på kva måte vi vernar. Vi har store skogsområde som det ikkje er lønsamt å gå laus på. Desse såkalla nullområda aukar, og dei bør òg registrerast og reknast med i det arealet som vi har til verning. Eg har nemnt at vi støttar at skoglova blir revidert, på same tid som vi i innstillinga peiker på at ei ny skogbrukslov må bli ei næringslov under prinsippet fridom under ansvar. Vi støttar også plikta til å avsette skogsavgift, at den blir oppretthalden. Den vil vere avgjerande for finansieringa av eit berekraftig skogbruk framover. Samtidig signaliserer vi at skattefordelen ved bruk av skogsavgift må betrast. Dette er for å stimulere til auka investering i skogen. Regjeringa vil vurdere tiltak for å gjere det lettare å registrere seg som sjølvstendig næringsdrivande innanfor skogbruket. Dette er vi betenkte over. Vi føreset at arbeidstakaranes rettslege vern blir ivaretatt, og at det ikkje blir gjort noko som aukar moglegheitene for kontraktørverksemd. Ei slik opning som det her blir lagt opp til, kan forsterke presset mot at dei skogsarbeidarane som framleis er tilsette, skal registrere seg som sjølvstendig næringsdrivande. Det er viktig å legge til rette for verkemiddel som sikrar trygge og stabile heilårsarbeidsplassar for dei tilsette skogsarbeidarane. Fallande tømmerprisar og avsettingsvanskar har sett oss i ein situasjon der vi må tenkje nytt. Vi blir tvinga til å finne alternativ bruk av råstoffet, dels ved å foredle råstoffet i ein høgare grad, som gir meir verdiskaping i kvar eining. Dette er det som vi i Skog-Noreg, for å bruke det uttrykket, må samlast om. Derfor er det bra at det blir sett i gang eit verdiskapingsprogram, og eg føreset at vi kjem fram til noko konkret. Eg hadde gjerne sett det programmet noko meir konkretisert. Her blir det viktig at det blir fokusert på heile verdikjeda, ikkje minst når det gjeld foredlingsbiten, i tida framover.