Torstein Rudihagen (Arbeiderpartiet), 2008-12-11:
Landet treng ein effektiv, tilgjengeleg, trygg og miljøvennleg transportsektor som òg bidreg til regional utvikling. Regjeringas budsjettframlegg er utan tvil eit lyft for å få til dette. Derfor er fleirtalet, Arbeidarpartiet, SV og Senterpartiet si innstilling full oppslutning om framlegget. Vi har ikkje funne grunn til å skrive mykje i denne innstillinga. Her er korkje helsingar heim eller helsingar til andre. Budsjettframlegget opnar for igangsetjing og utbygging av ei rekkje samferdselsprosjekt. Dette stør vi, og vi har heller ikkje funne grunn til å gi enkeltprosjekt omtale utover det som står i budsjetteksten. Framtidige prosjekt kjem vi attende til i samband med stortingsmeldinga om Nasjonal transportplan for 2010–2019. Opposisjonen har sjølvsagt eit anna utgangspunkt, med behov for å gjere greie for sine alternative budsjett. Med 2009-budsjettet har Regjeringa overoppfylt dei økonomiske rammene i den vedtekne transportplanen med 1,9 milliard kr. Da desse rammene vart vedtekne, kalla mindretalet dette for luftpengar og ville ha ein langt mindre ambisiøs plan. Høgre, Kristeleg Folkeparti og Venstre kan vere glade for at deira plan ikkje fekk fleirtal. Og etter det har dei tydelegvis skifta meining og vil no bruke meir pengar enn Regjeringa i samferdselsbudsjettet for 2009. Det avspeglar forskjellen mellom å vere i posisjon og å vere i opposisjon. Faktum er at Regjeringa i denne perioden har satsa på samferdsel og snudd ein mangeårig negativ trend. Nivået på veg og bane i framlegget er no 6,3 milliardar kr meir enn regjeringa Bondevik sitt forslag til statsbudsjett for 2006. Frå 2008 er det ein auke i budsjettet på 3,2 milliardar kr. Da må ein kunne seie at dette er eit lyft for transportsektoren. Dei alternative budsjetta frå opposisjonspartia inneheld mange forslag om lån, ulike fondsordningar, OPS osv. Vi har mest tru på pengar. Og Regjeringa har vist vilje og evne til å leggje pengane på bordet. Denne satsinga på samferdsel vil halde fram i åra som kjem. Statsministeren har varsla at NTP vil innehalde ei auka satsing på samferdsel på fleire titals milliardar. Og medan vi har venta på neste NTP, har Jens, Liv Signe og Kristin innfridd resten av dagens NTP og vel så det – i alle fall målt i pengar. Likevel er ikkje alle prosjekta gjennomførte, mest på grunn av kraftig prisauke. Kor ille ein lågkonjunktur enn er, vil kanskje konjunkturane no bidra til at ein får meir for pengane – samstundes som vi vil effektivisere utbygging av veg og bane. Det er utan tvil lettare å få til samanhengande rasjonelle utbyggingar med eit stort samferdselsbudsjett, altså meir pengar og meir for pengane. Prosjektfinansiering er å finansiere prosjekta på ein slik måte at ein får til rask, rasjonell og samanhengande utbygging. Uansett kva modell ein måtte velja, om det er OPS, statleg lånefinansiering, eigen post som følgjer prosjekta på statsbudsjetta eller fullstendig løyving når prosjektet blir vedteke, krev det statlege løyvingar saman med eventuelle bompengar. Ikkje minst krev det prioriteringar. Det betyr at andre prosjekt må vente. Det er ikkje slik at alternativ finansiering som mange pratar om, eller prosjektfinansiering, løyser alle samferdselsutfordringane våre. I 2009 vil i alt 21 større vegstrekningar opnast for trafikk. Regjeringa vil setje i gang heile 14 nye vegprosjekt over heile landet. Også for jernbanen er budsjettet stort nok til å starte to nye store prosjekt, Gjevingåsentunnelen på Nordlandsbanen og Barkåker–Tønsberg i 2009, i tillegg til at det blir halde høgt tempo i dei store utbyggingane mellom Lysaker og Sandvika og mellom Sandnes og Stavanger. Eg meiner vi har eit godt budsjettframlegg, med satsing på trafikktryggleik, kollektivtiltak, auka vedlikehald og investeringar på både veg og bane – og ikkje minst ein auke når det gjeld hamner og farleier. Men så har føresetnadene endra seg etter at budsjettet vart lagt fram. Finanskrisa og lågkonjunktur slår inn sterkare enn vi kunne ane. Derfor har Regjeringa varsla at ein på nyåret vil kome med nye tiltak som m.a. skal utnytte ledig kapasitet i bygg- og anleggsbransjen. Da bør det bli enda meir fart i veg- og jernbanebygginga, fordi investering i samferdselsinfrastruktur er god motkonjunkturpolitikk. Det gir dobbel effekt: auka sysselsetjing og effektivisering av samfunn og næringsliv, noko som vil gjere næringslivet vårt meir konkurransedyktig og robust over tid. Vi må samstundes auke trafikktryggleiken og redusere auken i utsleppa. Derfor bør auka tiltak også omfatte jernbane. Da må fleire jernbaneprosjekt gjerast klare til utbygging. Jernbaneverket må på offensiven, og dei må få meir pengar til planlegging, slik at gode prosjekt kan setjast i gang. Vi skal byggje både veg og bane, men det er eit tankekors at det finst så mykje større planreservar for veg enn for jernbane. Sjølvsagt er Jernbaneverket prega av tidlegare mange magre år. No er situasjonen annleis. På tre år er investeringane auka med 140 pst. For 2009 skal det byggjast ny jernbane for 3,2 milliardar kr i Noreg, nær 1 milliard kr meir enn i 2008. Jernbanesatsinga vil halde fram i ny raud-grøn transportplan, derfor må planarbeidet prioriterast høgare. Trafikktryggleik må vere eit overordna mål i all samferdselsplanlegging og utbygging. Med 2009-budsjettet får vi ein trafikktryggingsmilliard. Med denne milliarden vil Regjeringa motarbeide den negative utviklinga i talet på drepne i vegtrafikken. Den svært dramatiske auken i dødstala i trafikken tidleg i 2008 har heldigvis stoppa opp mot slutten på året, men skal vi arbeide mot ein nullvisjon, må vi ta i bruk heile spekteret av målretta tiltak, på vegnettet, overfor bilføraren, overfor bilen, auka kontroll og samstundes betre jernbane- og kollektivtilbod. Bygging av 30 km midtdelarar på dei mest trafikkerte to- og trefeltsvegane våre og nye 69 km med firefeltsveg med fysisk skilje mellom køyreretningane er viktige tiltak. Med trafikktryggingsmilliarden doblar Regjeringa innsatsen for trafikktryggleik. Òg løyvinga til Trygg Trafikk aukar med 2 mill. kr. Det er eit handslag til det viktige arbeidet Trygg Trafikk gjer for å auke trafikktryggleiken. Så er det slik at satsinga på rassikring er dobla i denne perioden. Det er òg trafikktrygging. Det blir ofte, med rette, uttrykt misnøye med vegvedlikehaldet i landet vårt. I 2009-budsjettet plussar Regjeringa på 10 pst. på vedlikehaldet, og i budsjettet blir særleg vintervedlikehaldet – brøyting, salting og strøing – spesielt framheva. Likeeins er tett oppfølging av kontraktane mellom Vegvesenet og entreprenørane om vedlikehaldet heilt nødvendige tiltak. Men eg legg ikkje skjul på at eg framleis meiner det var ei ulykke for vedlikehaldet at Vegvesenet ikkje lenger har ei vedlikehalds- og produksjonsavdeling. Når våren kjem, vil òg asfaltmaskinene komme ut på vegane. Ein kraftig auke i asfalteringsinnsatsen skal gi oss minst 1 500 km ny asfalt i 2009. Med lågare prisar får vi tru at asfaltmilliarden rekkjer til 1 500 km og meir til. Regjeringa vil styrkje kollektivtransporten med over 3 milliardar kr, og den samla innsatsen summerer seg no til over 14 milliardar kr i 2009. Det er spesielt vedlikehald på og investeringar i jernbane som utgjer store beløp, men doblinga av midlane til påskjønningsordninga er òg eit viktig grep. Påskjønning skal delast ut til byar som er viljuge til å ta i bruk skikkelege tiltak for å redusere biltrafikken – og på den måten få ned klimagassutsleppa og gjere bymiljøet betre og meir triveleg. Doblinga av midlane til påskjønningsordninga er ein del av Stortingets klimaforlik. Her var, som kjent, Framstegspartiet ikkje med. Det er verdt å merke seg at Framstegspartiet – som har eit så romsleg alternativt budsjett – ikkje har avsett éi krone til påskjønningsordninga. Sykkelvegar, spesielt i byane, blir eit av mange viktige tiltak for å redusere utsleppa frå transportsektoren, og Regjeringa foreslår ein auke i løyvinga til gang- og sykkelvegar på 70 mill. kr. Det er ein auke på 21 pst. Fiskerihamner og farleier er ein svært viktig del av transportsektoren. Regjeringa foreslår her ein reell auke til utbygging på desse områda på 43 mill. kr. Det betyr at løyvingane òg her meir enn oppfyller Nasjonal transportplan. Regjeringa har systematisk styrkt oljevernberedskapen, m.a. med reetableringa av hovuddepotet på Fedje i Hordaland og ein auke på 25 mill. kr i 2008. Framlegget om å auke innsatsen ytterlegare, med 88 mill. kr, i 2009 følgjer opp Kystverkets utskiftingsplan på ein god måte.