Bjørn Lødemel (Høyre), 2012-12-18:
Det var spennande å vere med på å forhandle fram rovviltforliket i juni 2011, og det var svært viktig at alle partia på Stortinget slutta seg til det nye forliket. Høgre har ei klar målsetting om at dette forliket skal redusere konfliktnivået betydeleg, og at tapstala for beitedyr skal gå ned. Dessverre har det ikkje blitt slik enno. Eg meiner at teksten i rovviltforliket er eit godt grunnlag for å redusere konfliktnivået mellom rovvilt og beitenæring, men då må forvaltninga følgje opp det som står der. Det er dessverre ikkje mykje som har endra seg etter forliket på dette området, og det er heller ikkje noko som tyder på at forvaltninga har lagt om kursen. For Høgre er det ein del formuleringar i det nye forliket som er ekstra viktige, og som vi derfor held eit ekstra vake auge med. Det gjeld særleg formuleringane om at det skal «legges vekt på regional forvaltning, respekt for eiendomsretten, og enkeltmenneskers og lokalsamfunns livskvalitet». Det andre er at det ikkje skal vere rovvilt som representerer skadepotensial, i prioriterte beiteområde for husdyr og kalvingsområde for tamrein. Dette er heilt nye formuleringar i eit rovviltforlik, og for Høgre er dette klare føringar om at rovviltforliket skal ta større omsyn både til beitenæringa og til dei som bur i rovviltbelasta område. Bakgrunnen for denne interpellasjonen er både dei faktiske tilhøva i dei sørsamiske tamreinområda og eit spørsmål eg stilte statsråden i spørjetimen i haust, om kva Miljøverndepartementet har gjort for å oppfylle punktet i rovviltforliket om at det ikkje skal vere rovdyr som representerer skadepotensial, i prioriterte beiteområde for husdyr og kalvingsområde for tamrein. Dei svara eg fekk frå statsråden var svært urovekkande. Det einaste konkrete den gongen var denne utsegna: «Dette inneber at det i prioriterte beiteområde for husdyr og kalvingsområde for tamrein skal praktiserast ein låg terskel for løyve til uttak av rovvilt for å hindre skade på husdyr og tamrein.» Dersom det ikkje kjem langt meir konkrete tiltak i denne debatten, er det store spørsmålet om statsråden bryt rovviltforliket. Eg har reist mykje rundt i dei områda som har stor rovviltbelastning dei siste åra. Eg har vore i Nord-Trøndelag ved fleire høve, i lag med stortingskollega Lars Myraune frå Høgre og lokale høgrepolitikarar, for å møte representantar for beitenæringa. Eg har også vore i Engerdal og besøkt reindriftsnæringa, i lag med stortingsrepresentant Gunnar Gundersen og andre høgrepolitikarar. Situasjonen i dei sørsamiske tamreinområda er etter mitt syn dramatisk. Det er så store tap til rovvilt at heile den sørsamiske tamreindrifta kan gå under. Det gjeld både i Nord-Trøndelag og i resten av dei sørsamiske tamreinområda. Sørsamisk tamreindrift har eit forsterka vern i både internasjonalt og nasjonalt lovverk. Både i ILO-konvensjonen og i FN-konvensjonen om sivile og politiske rettar er urfolk sine rettar omtala, og Noreg har slutta seg til desse. I Miljøverndepartementets vurdering av FN-konvensjonens artikkel 27 står det: «Den tradisjonelle samiske næringsutøvelsen skal bevares, og det sentrale er at statens innsats totalt sett i et gitt område sørger for dette. En restriktiv rovviltforvaltning i områder med samisk utmarksnæring er et viktig bidrag i så måte. Det vises blant annet til at det ikke skal være ulv i de samiske tamreinområder, og at det er kvotefri gaupejakt i områder som dekker betydelige deler av samiske utmarksnæring.» I rovviltforliket heiter det i punkt 2.2.8: «Det skal iverksettes nødvendige tiltak både innenfor rovdyrforvaltningen og reindriften med sikte på å sikre situasjonen for sørsamisk tamreindrift.» Det totale rovviltpresset i kalvingsområde for tamrein i Nord-Trøndelag er for stort. Det er dokumentert åtte ynglingar av jerv – det skal vere fire. Det er dokumentert elleve ynglingar av gaupe – det skal vere seks. Det er svært mykje som tyder på at kongeørnbestanden er mykje større enn han skal vere. Når det gjeld bjørn, er det i dag to ynglingar – det skal doblast, det skal opp til fire. I tillegg til alt dette har fylkesmannen i Nord-Trøndelag lagt fram ei skisse til rovviltnemnda der han føreslår å endre dagens ynglingssone og omlokalisere og konsentrere førekomsten av bjørn, jerv og gaupe i Indre Namdal – midt i det viktigaste kalvingsområdet. Også statsråden må sjå at dette får dramatiske konsekvensar både for beitenæringa og for den sørsamiske tamreindrifta. Eg ønskjer klart svar frå statsråden på om dette er slik det skal vere. I Luru reinbeitedistrikt samla ein rein for slakting sist månad. Med ein flokk på 1 000 dyr har det vore vanleg å slakte om lag 300 dyr – no vart det slakta 96 dyr. Utan dei ekstraordinære tapa skulle denne flokken ha vore på 1 400 dyr, og ein skulle kunne ha slakta 500–600 dyr, i staden for 96. Dersom dette held fram, vil det bety store økonomiske tap for næringa, i tillegg til at det blir vanskeleg å ha tilstrekkeleg med dyr til å halde flokkane oppe. Rovviltbestandane i desse kalvingsområda i Nord-Trøndelag er omtrent dobbelt så store som dei skal vere. Det får dramatiske konsekvensar, særlig for tap av reinkalv. Ein reineigar som var med i NINA-prosjektet om produksjon og tap innan reindrifta, viser til at berre 60 pst. av simlene hadde kalv i juli. I oktober var det redusert til 30 pst. Dette får store konsekvensar for produksjonsdyr, i tillegg til at det får dramatiske konsekvensar økonomisk. Torsdag 22. november var det eit stort oppslag i Nationen om NINA-prosjektet «Beregning av produksjon» der seniorforskar Torkild Tveraa hevdar det er for mykje rein i forhold til areal i Nord-Trøndelag. Det er ein merkeleg påstand når ein veit at det berre er i overkant av 13 000 reinsdyr, medan det etter planen skal vere ca. 15 500 reinsdyr i dette området. I den same artikkelen avviser leiar i Reindriftsstyret, Inge Ryan, desse påstandane. Han slår fast at rovdyr er eit mykje større problem enn beite, og at det må takast ut meir rovdyr. Sjølv om det føregår fleire forskingsprosjekt når det gjeld rein og rovvilt, er likevel det store spørsmålet kva ein gjer med den akutte situasjonen som alt for store rovviltbestandar skapar. Det ventar eg svar på i denne debatten. Sist vår gjekk ulvealarmen i Elgå reinbeitedistrikt. Det var observert ulv i kalvingsområdet for tamrein. Den 28. mai skreiv reineigarane brev til statsråden, der dei bad om eit hastemøte for å diskutere kva ein kunne gjere for å stoppe ulv som drap nyfødde reinkalvar, og kva slags tiltak som kunne setjast i verk for å beskytte den sørlegaste sørsamiske tamreindrifta i Norge. Sjølv om dette var ein svært akutt situasjon, gjekk det ein månad før departementet svara. Det korte svaret var at statsråden dessverre ikkje hadde høve til å passe eit slikt møte inn i sitt fastsette program. Eg må seie det er rimeleg arrogant når ein veit at det er snakk om at det blir bedd om hjelp i ein akutt situasjon, i tillegg til at departementet sjølv slår fast at det ikkje skal vere ulv i dette området. Både i juli og i august blei det observert ein ulveflokk på tre–fire ulvar som jaga rein i same området. På nytt blei det sendt brev både frå reineigarane og frå Engedal kommune, der dei bad om møte omgåande for å drøfte den akutte situasjonen. Det gjekk over to månader før dei fekk svar. Eg reagerer sterkt på den arrogante måten departementet handsamar desse sørsamane på. Eg reiste sjølv til Elgå i lag med lokale høgrerepresentantar i slutten av juli for å få førstehandskunnskap om kva som skjedde. Det gjorde sterkt inntrykk då reineigarane fortalde om kva dei følte når dei visste at det var rovdyr som jaga flokken deira, og eg skulle verkeleg ønskje at statsråden sjølv kunne ha vore der for å oppleve den maktesløysa desse reineigarane følte på kroppen. På same måten som i Nord-Trøndelag er det også i dette området eit stort rovviltpress. Også kongeørna gjer truleg stor skade i dette området. Då eg var der, vart eg gjort merksam på at myndigheitene hadde sett opp kunstige reir for kongeørn, utan at lokale styresmakter eller tamreinnæringa hadde blitt orienterte eller rådspurde. Eg sende eit skriftleg spørsmål til statsråden i august om kvifor desse kunstige ørnereira var sette opp, og kven som hadde ansvaret for at dette var gjort. Det forundrar meg mykje at statsråden kan akseptere at slikt skjer når alt tyder på at kongeørna tek mykje reinkalv. For Høgre er det viktig å gjennomføre rovviltforliket på ein effektiv og rasjonell måte. Høgre har i energi- og miljøkomiteens merknadar til årets budsjett peika på fleire tiltak som må setjast i verk for å få tapstala på beitedyr ned, som private/profesjonelle skadefellingslag, og førebyggande uttak av rovvilt i prioriterte beiteområde og kalvingsområde for tamrein. I dag blir det berre teke ut ein liten del av skadefellingsløyva som Direktoratet for naturforvaltning eller Fylkesmannen tildeler. Det fører til stor frustrasjon frå beitenæringa og til unødvendig store tap av beitedyr. Det er kommunane som har ansvaret for skadefelling, og det er opp til kommunane å organisere dette. Høgre meiner at ein måte å få meir effektive skadeuttak på er å legge til rette for å opprette private/profesjonelle skadefellingslag der kommunane ønskjer det, og at regelverket må tilpassast dette føremålet. Naturmangfaldlova opnar også for førebyggande uttak av rovvilt sjølv om det ikkje har skjedd skade. Når det er ei klar målsetjing i rovviltforliket at rovvilt ikkje skal representere skadepotensial i prioriterte beiteområde og kalvingsområde, er dette eit verkemiddel som bør nyttast oftare. Høgre og dei andre ikkje-sosialistiske partia stod saman om desse merknadane i komiteen, men regjeringspartia slutta seg ikkje til. Eg ser fram til å høyre kva statsråden vil kome med av konkrete tiltak for å følgje opp viktige punkt i rovviltforliket om at rovvilt ikkje skal representere skadepotensial i prioriterte beiteområde og kalvingsområde for tamrein, og for å sikre situasjonen for sørsamisk tamreindrift.