Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2018-05-15:
Mykje tyder på at vi i dag dimensjonerer nye norske sjukehus ut frå urealistiske føresetnader. Ein underestimerer arealbehovet. Ein overestimerer utnyttingsgraden. Ein planlegg at kommunehelsetenesta skal ta over mange pasientar, og at behovet for døgnbehandling slik vert redusert. Nye sjukehusbygg i Noreg er gjerne overfylte den dagen dei opnar. Vi har erfaringar frå Ahus, frå Kalnes og frå St. Olavs hospital, men vi lærer tilsynelatande ikkje. Snart vil kanskje det same skje i Drammen, på Gaustad og på Hjelset. Professor Sven Erik Gisvold ved St. Olavs hospital seier til Tidens Krav 14. april i år at kapasiteten ved alle små sjukehus i Noreg trengst. Han meiner at sengekutta ved norske sjukehus har gått for langt. Eg er einig. Helsebyråkratane meiner på si side at fleire pasientar kan behandlast dagkirurgisk og/eller i poliklinikkar. Det kan dei, men sanninga er at stadig fleire eldre og skrøpelege pasientar med samansette og ressurskrevjande lidingar vil krevja lengre liggjetid enn føresett i dimensjoneringa av mange av dei nye sjukehusa. Behovet for nye sjukehussenger vil ikkje gå ned, slik mange kanskje trur. Difor vert nye norske sjukehus dimensjonerte for korridorpasientar. Gjennomsnittsbelegget ved norske sjukehus har for lengst passert ei forsvarleg grense. Belegget ved sjukehusa har vore høgt i mange år. Mange har hatt eit belegg på omkring 100 pst., av og til over. Det er ein grunn til at OECD og vårt eige helsedirektorat anbefaler eit gjennomsnittleg belegg på ca. 85 pst. som øvre forsvarlege grense. Den høge beleggsprosenten i norske sjukehus fører til redusert kvalitet og pleie og utgjer ein fare for pasientsikkerheita. Ny forsking har vist at ein beleggsprosent på over 92,5 aukar forseinkingane i pasientforløpa, førekomsten av sjukehusinfeksjonar og dødelegheita blant pasientar og fører til meir sjukdom blant dei tilsette. Regjeringa skriv sjølv i Nasjonal helse- og sykehusplan at det er behov for ein auke i døgnkapasiteten ved norske sjukehus i åra framover, først og fremst fordi det vert mange fleire eldre. Også Torgeir Bruun Wyller, professor i geriatri ved Oslo universitetssjukehus, hevdar i Tidens Krav 14. april at dei regionale helseføretaka underdimensjonerer talet på sengeplassar bevisst. At ny teknologi skal få liggjetida ved sjukehuset ytterlegare ned, vert brukt som argument. Men vi veit at situasjonen òg fører til fleire reinnleggingar. Mange av dei nye sjukehusa har hatt føresetnader som eg meiner har vore heilt urealistiske, som Sjukehuset Østfold, som skulle ta ned driftskostnadene med 150 mill. kr i året, bl.a. fordi ein skulle få mindre behov for bemanning. Samtidig skulle den auka aktiviteten gi 117 mill. kr i auka pasientinntekter. Kalnes var ifølgje helseministeren det nye sjukehusforbildet i Noreg. I fjor låg det pasientar 3 860 døgn på korridoren der. Faktisk den same dagen som kongen opna sjukehuset, kunne Sarpsborg Arbeiderblad dokumentera at det låg pasientar på korridoren, og at det ikkje var kjøpt inn skjermbrett. Tillitsvalde ved Kalnes meiner at tøffe krav til meir effektiv drift er ei hovudårsak til for store belastingar på mange av dei tilsette og høgt sjukefråvær. Ved hjarteavdelinga er det kjent at 47 medarbeidarar slutta i fjor som følgje av det som vert beskrive som uhaldbare arbeidsforhold. Helsetilsynet har opna sak om avdelinga. Akuttmottaket har vore sprengt, og styret har vedtatt å tilsetja både fleire legar og fleire sjukepleiarar på medisinsk klinikk for å stansa personalflukta og for å unngå ytterlegare auka sjukefråvær. Pasientombodet i Østfold har uttalt i årsmeldinga si at dei oppfattar at det totalt sett er ein betydeleg fare for pasientsikkerheita som følgje av dei forholda som no gjer seg gjeldande på Kalnes. Det er ikkje slik vi skal ha det når vi byggjer eit nytt sjukehus i Noreg. Dei same fagfolka som planla Kalnes, er no i gang med å planleggja det nye fellessjukehuset på Hjelset i Molde kommune. Konsulentselskapet har greidd ut at ein kan kutta 106 årsverk, tilsvarande 98 mill. kr i løn, samanlikna med bemanninga i dagens to sjukehus, i Kristiansund og i Molde. Da langtidsbudsjettet vart rullert sist gong, i fjor sommar, var løn til fast tilsette i Helse Møre og Romsdal det første året med drift av nytt sjukehus nedbudsjettert med 290 mill. kr samanlikna med dagens drift. Det var planlagt omtrent like mange normalsenger på dagens to sjukehus. Det skulle kosta mellom 5,6 og 5,8 mrd. kr, men no er sjukehuset tilpassa dei økonomiske rammene og redusert frå 77 000 m 2 til 66 000 m 2 . Det skal ha 139 normalsenger, mot dagens 185. Ei slik underfinansiering av nye sjukehus gjer at helseføretaka må gjera kraftige kutt i bemanning og drift for å få råd til å byggja nytt. Samtidig har regjeringa stilt helseføretaka overfor ei avbyråkratiserings- og produktivitetsreform. Herlof Nilssen, administrerande direktør i Helse Vest, er sitert i Dagens Medisin i mai i år på at avbyråkratiseringsreforma har gått ut over pasientane. Ho har svekt Helse Vest med 251 mill. kr over fire år. Nasjonalt handlar det om 1,3 mrd. kr. Legeforeningen er blant dei som åtvarar mot å anta at det er mogleg å henta mange fleire effektiviseringsgevinstar gjennom ein ytterlegare reduksjon av talet på senger. Noreg har allereie kort liggjetid i sjukehus og få innleggingar. Ifølgje den siste rapporten eg las, er det berre Israel og Tyrkia som har hatt kortare liggjetid enn Noreg dei siste åra. Noreg ligg langt lågare enn gjennomsnittet for OECD-landa. Likevel har utviklinga berre fortsett. Eg er einig med Legeforeningen, Noreg har nådd ei øvre grense for tøffe sjukehuseffektiviseringar over drift. Britiske helsemyndigheiter set 85 pst. belegg som ei øvre grense for det som er forsvarleg. Det burde òg Noreg ha gjort, men alle sjukehusa i Helse Sør-Aust planlegg no nye sjukehus med høg utnyttingsgrad, eit belegg på 90 pst. og maks tal på opningsdagar, stikk i strid med SINTEFs forslag om å leggja utnyttingsgrad og effektive driftstimar på eit moderat nivå. Dette kan ikkje helseføretaka gjera utan å gambla med at pasientar vert tatt vare på i kommunehelsetenesta, som ved Oslo universitetssjukehus og i planane for nytt storsjukehus på Gaustad. Her tar ein inn i planlegginga behovet for fleire døgnplassar ut frå framskrivne behov, men så legg ein inn ein reduksjon i behovet: 150 000 døgnbehandlingar i året, og nærmare 50 000 av dei skal overførast til Oslo kommune. Problemet er at kommunen enno ikkje er klar over det – det les dei om i pressa. Om lag 46 000 døgnbehandlingar skal i tillegg effektiviserast bort, og like mange skal overførast til eit pasienthotell som ikkje er med i planane. Vi ser det same i barselomsorga. Når Helse Bergen planlegg eit nytt barne- og ungdomssjukehus der 40 pst. av dei fødande skal heim etter 6 til 24 timar, betyr det ein reduksjon i gjennomsnittleg liggjetid. Det er kommunane som skal ta imot barselkvinner som reiser tidleg heim. Problemet òg her er at kommunane ikkje har visst noko om dei nye planane til helseføretaket om oppgåveoverføring. Det har dei lese om i pressa. Riksrevisjonens rapport om samhandlingsreforma, om ressursutnytting og kvalitet, slo fast at trass i at kommunane etter samhandlingsreforma tar imot sjukare pasientar enn før, har dei i liten grad auka kapasiteten eller styrkt kompetansen. Riksrevisjonen bad regjeringa følgja utviklinga nøye. Det kan ikkje regjeringa ha gjort når nye sjukehusbygg vert dimensjonerte slik at det er kommunane som må betala rekninga. Undersøkingar viser at mens talet på innleggingar i svært liten grad har vorte redusert etter innføringa av reforma, har liggjetida, derimot, vorte redusert, særleg blant eldre. Samla har talet på liggjedagar i sjukehus vorte redusert med 308 000 frå 2010 til 2014. Det utgjer ein reduksjon på 7 pst. Nær halvparten av denne reduksjonen har kome for pasientar over 80 år. Mitt spørsmål etter denne problemskildringa er: Kan statsråden gjera greie for korleis regjeringa vil sikra gode sjukehus i Noreg som legg til rette for auka sengekapasitet og ein fagleg standard som sikrar pasientsikkerheita?