Jon Lilletun (Kristelig Folkeparti), 2000-03-02:
Representanten Karin Andersen tek i interpellasjonen sin opp viktige spørsmål for ei særskild gruppe i høgre utdanning, studentar med lese- og skrivevanskar. Det er ingen tvil om at studentar som har denne typen vanskar, har slite og framleis slit tungt med studia sine. Eg synest difor det er positivt at representanten Andersen lyftar det fram og set aktuelle problemstillingar på dagsordenen på denne måten – og krev svar. Lat meg samstundes slå fast at kjennskapen til og kompetansen på dette området har blitt monaleg betre dei siste åra. Det betyr at mange fleire får kyndig hjelp enn før. Eg har behov for å seie at mange tilsette i skule og høgskule gjer ein stor og verdifull innsats for å hjelpe elevar og studentar med lese- og skrivevanskar. Like fullt har vi framleis eit godt stykke veg å gå, ikkje minst innanfor høgre utdanning. Nokre av dei spørsmåla som blir reiste i interpellasjonen, var oppe i spørjetimen 2. februar i år. Eg kommenterte då m.a. spørsmål knytte til vanskar rundt opptaket til høgre utdanning. Her møter mange unge med dysleksi dei første hindringane. Lese- og skrivevanskane verkar naturleg nok inn på den vidaregåande opplæringa og på det vitnemålet søkjaren har med seg, både i høve til karakterar og i høve til fagkombinasjonar. Eg minner òg om at dyslektikarar kan få unnatak frå sidemål i vidaregåande opplæring, og at dette vert teke omsyn til ved opptaket til høgre utdanning. Som eg sa i svaret mitt i spørjetimen, inneheld gjeldande forskrift om generell studiekompetanse ikkje høve til dispensasjon frå opptakskrava til høgre utdanning for søkjarar som t.d. har dokumentert dysleksi eller dyskalkuli. Eg har teke initiativ til eit arbeid med å vurdere forskriftsfesting av ein slik dispensasjon i særlege tilfelle, etter individuell vurdering. Eg nemner òg at den nye forskrifta om rangering av søkjarar til universitet og høgskular framleis gjev høve til å vurdere særskilt søkjarar som meiner at vitnemålet frå vidaregåande opplæring ikkje gjev eit rett bilete av dei reelle kvalifikasjonane søkjaren meiner å ha. Grunnlaget for slik særskild vurdering kan m.a. vere forhold som dysleksi eller dyskalkuli. Eg orienterte vidare i svaret mitt i spørjetimen 2. februar om at departementet no har ute på høyring eit forslag om endringar i universitets- og høgskulelova som vil opne for at vaksne over 25 år kan bli tekne opp til høgre utdanning på grunnlag av vurdert realkompetanse. Dette er sjølvsagt noko som kan opne ei dør til slik utdanning for nye grupper vaksne med alvorlege lese- og skrivevanskar. Arbeidet er likevel ikkje gjort når ein student er sikra opptak på eit studium. Det er då jobben startar. Det er fyrst og fremst situasjonen undervegs i sjølve studiet og spesielt tilrettelegginga av prøvesituasjonar til eksamen representanten Karin Andersen fokuserer på i interpellasjonen. Eg er sjølvsagt heilt samd i at slike spørsmål er heilt sentrale i forhold til målet om å sikre reell adgang til eit høgre studium. Universitets- og høgskulelova pålegg kvar utdanningsinstitusjon å leggje tilhøva til rette slik at studentane kan gjennomføre studia på ordinær måte. Dette ansvaret femner sjølvsagt òg om studentar som har særskilde vanskar. Studentar med dysleksi har m.a. behov for praktiske hjelpemiddel som t.d. lysmateriell og PC i studiesituasjonen sin. Det er den enkelte lærestaden som er ansvarleg for å vurdere kor omfattande ei særskild tilrettelegging må vere. Regjeringa pålegg i handlingsplanen for funksjonshemma alle universitet og høgskular å lage handlingsplanar for funksjonshemma studentar. Departementet har framheva dette kravet særskilt i budsjettrundskrivet for inneverande budsjettår. Lærestadene skal gi rapport om arbeidet med handlingsplanar i løpet av våren. Det er difor for tidleg å seie noko samla om status for slikt planarbeid no. Sett frå mi side vil dei lokale handlingsplanane vere viktige reiskapar i arbeidet med å leggje til rette studiesituasjonen optimalt og i praksis skape ein betre kvardag ved lærestaden for funksjonshemma studentar. Sjølv om det ikkje er vanleg å omtale dyslektikarar som funksjonshemma, er det ingen tvil om at studentar med denne typen problem har særlege behov for støtte og tilrettelegging både undervegs i studiet og i tilknyting til gjennomføring av eksamen. Spørsmål om særskild tilrettelegging under eller fritak frå eksamen blir relativt ofte tekne opp med departementet. Universitets- og høgskulelova slår m.a. fast at: «Styret skal sørge for at studentenes kunnskap og ferdigheter blir prøvet og vurdert på en upartisk og faglig betryggende måte. Vurderingen skal også sikre det faglige nivå ved vedkommende studium.» Det heiter vidare: «Styret selv gir forskrift om avleggelse av og gjennomføring av eksamener og prøver, herunder vilkår for å gå opp til eksamen eller prøve på nytt eller for adgang til ny praksisperiode, og bestemmelser om oppmelding og vilkår for oppmelding… Styret kan delegere til den enkelte avdeling selv å gi utfyllende regler om forhold som er særegne for den enkelte eksamen.» Lova er altså klar på at institusjonane sjølve, innanfor dei grensene lova set, avgjer omfanget av tilrettelegging. Her er fleire omsyn å ta, ikkje minst tilgjengelege ressursar, talet på studentar med behov for tilrettelegging og dei faglege krava som må gjelde for det enkelte studiet. Det vil heile tida vere spørsmål om å finne ein balanse mellom særskild tilrettelegging og samtidig å sikre at dei faglege krava til kunnskap og innsikt ikkje skal leggjast lågare for t.d. studentar med dysleksi enn for andre studentar. Representanten Karin Andersen peikar på at mange studentar med lese- og skrivevanskar opplever problem med dårleg tilrettelegging av eksamenssituasjonar. Eg trur vi skal innrømme at praksisen ved institusjonane i dag varierer ein del. Eg har avgjort inntrykk av at fleire høgskular og universitet strekkjer seg langt med ordningar som inneber at t.d. kandidatar med dysleksi kan få forlengd eksamenstid, tilbod om eige eksamensrom med PC, høve til å leggje igjen melding til sensor om dysleksiproblema og tilbod om munnleg eksamen. Samstundes har eg òg fått tilbakemeldingar om forhold som dei representanten Karin Andersen tek opp, at studentar ikkje får slike tilbod som dei både ynskjer og har behov for. Slik bør det sjølvsagt ikkje vere. Eg sa i spørjetimen den 2. februar at eg har teke initiativ til å setje ned ei arbeidsgruppe som skal sjå nærare på problem som studentar med dysleksi og dyskalkuli opplever i høgare utdanning. Brukarmiljøet, i dette tilfellet Dysleksiforbundet, er med i denne gruppa, som no er klar for oppstart. Den skal drøfte aktuelle spørsmål og føreslå konkrete tiltak knytte til opptak, behov for tilrettelegging undervegs i studiet og under eksamen, tilgang på informasjon osv. Gruppa er beden om å gjennomgå praksis ved dei ulike institusjonane og å vurdere om det er behov for felles reglar eller minstekrav frå departementet si side. Når eg har sett ned denne arbeidsgruppa, er det ut frå eit klart ynske om å gjere noko med dei problema som representanten Karin Andersen peikar på i interpellasjonen. Arbeidsgruppa skal leggje fram rapport med konkrete forslag tidleg på hausten, i september 2000. På grunnlag av dette arbeidet vil eg syte for ei rask oppfølging politisk. Slike saker er svært vanskelege. Det er allereie ein god del lovgjeving som er bra, og ein del praksis som er bra. Men eg oppdagar stadig at vi ikkje når ut informasjonsmessig i saker der det er få personar det gjeld. Då eg vart statsråd, levde eg i den naive førestellinga at når eg som statsråd bestemte noko, så vart det slik. Eg må erkjenne at det er eit stykke veg frå noko vert bestemt og til det vert slik. Difor har vi ein jobb å gjere i forhold til å få desse handlingsplanane ferdig ute i institusjonane, og vi må finne ut kven folk kan vende seg til når dei ikkje oppnår å få hjelp. Ein kan ikkje vente at Karin Andersen skal klare alle dei spørsmåla, heller ikkje Dysleksiforbundet. Eg ser at her har vi ein veg å gå. Eg har stor audmjukskap i forhold til dette, men eg har faktisk teke tak i det, det er undervegs, og vi skal nå målet.