Haakon Blankenborg (Arbeiderpartiet), 2005-01-18:
No som det går mot slutten for den sitjande regjeringa, vil eg nytte høvet til å gratulere ho med éin innsats iallfall, og det er at ho har oppnådd at det aldri har vore så brei semje om nivået i norsk utviklingsbistand som no, i og med at Høgre har slutta seg til det breie fleirtalet. Om Høgre så har tenkt å gå tilbake til ein mellomposisjon mellom dei andre og Framstegspartiet, veit eg ikkje, men om dei har det, har dei profilert det mye mindre enn forslaget om vin i butikk, iallfall. Når det gjeld dei andre sidene av denne innstillinga, er det brei semje om nivået. Det er heller ikkje nokon store avgrunnar når det gjeld innretning, slik eg ser det. Nokre punkt er det likevel verdt å kommentere. Det gjeld spørsmålet om samordning internasjonalt og nasjonalt. Det burde vere god latin overalt, fordi innsatsen når ein opptrer saman, når ein samkjører, gir større effekt, slik at den som tek imot, har færre å halde seg til. Dette er ganske enkelt. Men på den andre sida gjer ei slik samordning systemet mindre oversiktleg, og det blir mindre innsyn for omverda. Det er reist spørsmål om det å ha oversikt over pengestraumen, og at vi må ha eit skikkeleg revisjonssystem som kan fange opp denne. Til det vil eg seie at dersom dette er eit problem, er utfordringa å utvikle revisjonssystemet og -innsynet, ikkje å gå tilbake på samordning og felles innsats. Dermed vil hovudmålet måtte vere å halde fram i retning av meir effektivitet. Vi må utvikle instrument som gir tilstrekkeleg innsyn når det gjeld revisjon, og også politisk innsikt, i den forstand at det også skal vere ei budsjettering som tek utgangspunkt i at ein veit kva som faktisk blir prioritert. Men poenget er at i det dilemmaet som ein ser reiser seg, og som er nemnt i fleire samanhengar her i dag, er målet om samordning det viktigaste. Samordning har også ei anna side som ein så vidt har vore inne på her i dag. Det gjeld frivillige organisasjonar. Her har eg - eg trur at det også gjeld andre her i dag - eit tilløp utan hopp, for eg veit ikkje kva som eigentleg er konklusjonen. Her er det to dilemma. Det eine er at det er eit dilemma for styresmaktene, i den forstand at organisasjonar kan opptre ute med eigne flagg, men med offentlege pengar. Det andre er at det er eit problem for organisasjonar, i den forstand at dei så å seie berre opptrer som organisasjonar som utfører offentleg politikk. Det er ikkje noko greitt svar på dette. Utvalet som skal gå inn og sjå på innsatsen og effekten av innsatsen til dei frivillige organisasjonane, bør også nærme seg dette dilemmaet. Dilemmaet har vore nemnt før. Det var nemnt i den førre debatten, utan at vi har komme noko særleg vidare på det. Inntil vi finn ein klarare politikk på dette området, er det viktig at ein har mest mogleg innsyn i den faktiske situasjonen, dvs. om organisasjonane, som utgjer ein stor del av, og som er ein viktig kanal for, norsk bistand, opptrer på den eine eller andre måten, slik at ein ikkje berre overlèt ein gitt sum til ei viss mengd litt ukjende organisasjonar og så ikkje veit om ein i den andre enden opptrer med eit eige flagg eller med eit norsk flagg. Dette er eit viktig, men nesten uløyseleg dilemma. Men vi tek det opp her, fordi ein skal sjå på organisasjonanes arbeid. Da bør også dette kikkast på. Spørsmålet om konsentrasjon og langsiktigheit dukkar stadig opp. Det er klart at det er ein føresetnad at innsatsen skal konsentrerast om dei mest fattige landa, dvs. om dei fattige landa som har ein utviklingsvennleg politikk. Det er det ingen tvil om. Så er spørsmålet: Kven er dei mest fattige landa? Er det dei minst utvikla landa? Er det låginntektslanda? I kva for ein kategori er ein? Vi har eit system som truleg fungerer ganske godt, med hovudsamarbeidsland og samarbeidsland som utgjer tyngda i norsk bistand, om vi tek med oss andre kanalar for bistand enn dei reint bilaterale. Dette skulle ikkje vere noko stort dilemma. Likevel er det tilløp til dissens i innstillinga, som eg ikkje skal overdrive, for eg trur at det i praksis er brei semje om dette. Men om ein ser på praksis, er f.eks. gruppa samarbeidsland i dag ikkje heilt eintydig blant dei aller fattigaste. Det er andre grunnar til at nokre område, f.eks. dei palestinske områda, Sri Lanka osv., som ikkje plasserer seg blant dei aller fattigaste, har komme inn. Poenget er at det skal vere rom for ein viss fleksibilitet også i desse områda til å ta den type politiske omsyn som det klart er gjort her. Ser ein på denne gruppa, har ein med andre ord ikkje eit klart, konsistent og eintydig argument for kvart enkelt land. Det er ulike grunnar til at landa er tekne inn, og dei stemmer ikkje heilt med filosofien om å vere lengst nede på utviklingsskalaen. Likevel trur eg at ein i dag har ei god tilnærming til dette, og at ein har ein viss fleksibilitet også på dette området. Med andre ord: Ein skal ikkje låse seg totalt fast til gruppa «minst utvikla land», men også sjå på andre forhold. Her vil eg minne om eit anna dilemma vi har, og som andre så vidt har vore inne på. Thorbjørn Jagland nærma seg dette frå ein litt annan synsvinkel. Det gjeld land som er under utvikling. Vi kan her ta med Namibia og Botswana, der ein tilsynelatande hadde suksess, noko som ikkje lenger er så tilsynelatande. Grunnen er at vi ikkje har hatt ein tilstrekkeleg offensiv politikk bl.a. på handelsområda til at desse landa har kunna utvikle seg vidare ut frå det gode utgangspunktet dei faktisk hadde. Ein annan grunn til at eg meiner at vi skal vere ganske fleksible når det gjeld type land, same kvar dei plasserer seg i OECDs kategori, er at dersom vi ser at vi kan bidra til ei positiv utvikling i land som er i ferd med å bevege seg ut av den yttarste fattigdommen, skal vi vere pragmatiske i forhold til det. Det fører meg over til det nest siste punktet som eg vil nemne her. Det dreier seg om ei anna type utfordring vi står overfor. Det gjeld dei landa som skal utvikle seg etter konflikt- eller katastrofesituasjonar. Eg skal komme litt tilbake til det i neste sak, dilemmaet mellom nødhjelp og langsiktig hjelp. Statsråden viste til Sudan, som forhåpentleg blir eit godt eksempel på at ein klarer å komme seg ut av konfliktar og inn i ei positiv utvikling. Lat oss inderleg håpe det! Men på den andre sida finst det altfor mange eksempel på at overgangen frå konflikt og katastrofe til normal utvikling ikkje har fungert. Det er altfor mange som fell tilbake og blir ståande med eit korrupt styre, med konfliktar og heile lista med negative særtrekk, som mange av desse landa har. Da har eg nok ein gong eit dilemma som gjer at eg ikkje er usamd i det statsråden sa, og med det som står i innstillinga, at vi må gå vidare for å finne betre mekanismar for å få land ut av konfliktsituasjonar. Det er da eit paradoks at det f.eks. kan skorte på kvalifiserte fredsbevarande styrkar, og at ein ikkje har ressursar nok til å gjennomføre gode forsvarsreformer, noko som det i stor grad er behov for i mange av desse landa - det er ikkje enkelt å gjennomføre ei god forsvarsreform i dette landet heller, ser det ut som, men det er iallfall skrekkeleg vanskeleg i dei fattigaste landa. Det er nok fornuftig at ein ikkje slepper desse sakene inn i den tradisjonelle utviklingspolitikken, men det blir samtidig litt for enkelt å seie at dette høyrer til eit anna område, så lenge det andre området ikkje gjer noko med det. Derfor er etter mitt syn ei av dei mest prekære utfordringane vi står overfor, å makte å gå inn på det området som kan bidra til å byggje opp kapasiteten når det gjeld fredsbevarande styrkar, og som kan bidra til å reformere militærsystemet i mange av desse landa, slik at dei blir faktiske bidragsytarar til fred og stabilitet. Det vil koste pengar, ikkje berre politiske krav. Så må vi finne ein stad å hente dette. Det går ikkje over bistandsbudsjettet. Vi må finne ein annan stad. Det må vere ei felles utfordring, ikkje berre å vise til at det høyrer til eit anna område. Lat oss håpe på at Sudan blir eit eksempel på at dette beveger seg. Inntil det er vist, er eg litt samd med Åslaug Haga i at vi her har eit upløgd område der ein har ufatteleg mykje å gjere. Når eg var inne på konfliktar og godt styresett - eller dårleg styresett, som ofte er ein konsekvens av konfliktar og katastrofar, er det eitt element som i det heile ikkje har vore nemnt her i dag. I tillegg til korrupsjon og alle desse fenomena er det - lat oss seie - ein epidemi av reaksjonær moral som breier seg rundt i verda under namnet religiøs konservatisme eller kva det måtte vere, som er eit ganske stort hinder for å nå fram i kampen mot hiv/aids og andre sjukdommar. Eg ville også ønskje at ein sette litt meir fokus på dette fenomenet, denne straumen av reaksjonær moral som feiar over bl.a. delar av Afrika.