Gjermund Hagesæter (Fremskrittspartiet), 2012-05-03:
Som presidenten sa, er det vi skal behandle no, eit representantforslag frå Høgre om etablering av eit uavhengig tvisteløysingsorgan mellom stat og kommune. Også i denne saka er det usemje i komiteen og mellom dei ulike partia, der regjeringspartia utgjer fleirtalet og Framstegspartiet mindretalet, og der Kristeleg Folkeparti – så vidt eg oppfattar det – har eit mellomstandpunkt. Eg antek at dei respektive partia også her vil gjere greie for sitt syn i denne saka. Framstegspartiet er tilfreds med at problemstillingane rundt tvistar og ulike tvisteløysingar mellom stat og kommune blir tekne opp i forslaget. Vi meiner forslaget på ein god måte illustrerer korleis usemje i spørsmål om legalitet og skjønn med ordninga vi har i dag, kan skape utfordringar for det kommunale sjølvstyret og vidareutvikling av lokaldemokratiet. Eg antek at Stortinget er godt kjent med at det ligg føre ei rekkje konfliktar mellom kommune og stat der avgjerder i folkevalde organ blir sette til side, og at dette er ei demokratisk utfordring. Fleire av desse konfliktane omhandlar utøving av skjønn og ikkje juridiske avklaringar. Dei folkevalde i mange kommunar står dermed i ein situasjon der samfunnsutviklinga står i fare for å stoppe heilt opp eller bli vesentleg forseinka. Framstegspartiet meiner at forslagsstillarane kjem inn på fleire viktige moment rundt statens innblanding i det lokale sjølvstyret og viktigheita av å sjå nærmare på dei alternative måtane å løyse slike konfliktar på. Ein eller fleire særdomstolar som kan løyse tvistar mellom stat og kommune, har vore gjenstand for debatt ved fleire høve. Framstegspartiet konstaterer at det blir stadig fleire som støttar opp om eit slikt forslag, og registrerer at både KS, fleire leiande forskarar, framståande juristar og Sivilombodsmannen har teke til orde for at oppretting av ein eller fleire særdomstolar vil kunne bidra til å styrkje lokaldemokratiet. Framstegspartiet meiner det er viktig å sikre det lokale sjølvstyret, og at tilliten til lokaldemokratiet blir svekt når lokalt forankra avgjerder, fatta av dei folkevalde, stadig blir overprøvde eller sette til side av statlege organ. KS har fått utarbeidd ein delrapport som heiter «Innsigelsesinstituttets påvirkning på lokalt selvstyre». Han blei lagd fram den 27. januar i år. Denne rapporten er det verdt å lese. Han illustrerer på ein tydeleg måte kva slags utfordringar lokalpolitikken står overfor i arealspørsmål når politisk skjønn blir overprøvt og sett til side av statlege organ. Rapporten viser at 94 pst. av kommunane som hadde hatt kommuneplanen til behandling, opplevde at det blei gjort innseiingar eller varsla innseiingar frå statlege organ mot kommuneplanen. Då blir det nesten vanskeleg å kalle det for ein kommuneplan. Det er hovudsakleg Fylkesmannen som kjem med innseiingar, og då vil mange lokalpolitikarar oppleve dette nærmast som Fylkesmannen sin arealplan – ikkje kommunestyret sin plan. Derfor meiner vi at tida er overmoden for å fremje forslag om ein uavhengig særdomstol. Framstegspartiet og Høgre står også bak eit forslag som eg ønskjer å lese opp, samstundes som eg fremjar det. Forslaget går ut på følgjande: «Stortinget ber regjeringen fremme forslag om etablering av en uavhengig særdomstol som med bindende virkning kan løse konflikter mellom kommune og stat.» Då ser eg det forslaget som fremja.