Liv Signe Navarsete (Senterpartiet), 2016-11-22:
Fyrst: Takk til saksordføraren for godt arbeid. Utanriks- og forsvarskomiteen hadde ein strålande tur til Svalbard i april, med besøk i Barentsburg og Ny Ålesund og ei reise med KV «Svalbard» som mange av oss vil minnast. Me fekk store inntrykk, gode inntrykk, og innsyn både i situasjonen av i dag og i dei utfordringane som Svalbard-samfunnet vil møte i tida framover. Svalbard har dei seinare åra fått stadig større aktualitet mellom langt fleire land. Det er ingen strid om den norske suvereniteten, men slik Svalbard ligg til, vil dei pågåande klimaendringane kunne føre til endra ferdslevegar og andre moglegheiter i nord enn dei me har sett hittil. Det gir også større interesse. Endringane me ser rundt oss, både når det gjeld klima og det generelle tryggleiksbiletet, gjer det endå viktigare enn før med forsking. Gjennom den effektive drifta si har Kings Bay gjort Ny Ålesund til ein svært attraktiv stad for forsking. Ved komitébesøket fekk me eit innblikk i dette, og også eit ynske om at det vert lagt til rette for at endå fleire frå norske forskingsmiljø kan velje å ha aktivitet der. Å behalde moglegheita for undervising er eit anna ynske som me bør lytte til. I Longyearbyen fekk me sjå det store frølageret som Noreg husar på vegner av det internasjonale samfunnet. Sjølv om det, med unntak av Senterpartiet, er lite merksemd om global mattryggleik i denne salen, er nett tilpassing til klimaendringane og det å sikre frøartar frå lokale vekstar ei av dei viktigaste oppgåvene for å unngå framtidige svoltkatastrofar. Det fyrste uttaket frå frølageret er alt gjort, til nærområda til Syria, der krigen har utsletta både avlingar og frø. Den kontinuerlege forskinga som m.a. Global Crop Diversity Trust står for, kan gi frøartar som er betre tilpassa ekstrem tørke eller langvarig regn og flaum. Svalbard og frølageret der spelar ei viktig rolle. Universitetssenteret på Svalbard, UNIS, ynskjer å spele ei større rolle gjennom å utvide utdannings- og forskingsaktiviteten. Senterpartiet er positiv til at UNIS får heilskaplege studium og fleire delstudium. Ein samla komité viser til stort engasjement for norsk romforsking og romverksemd. Likevel må me registrere at regjeringa ikkje har ein offensiv politikk på dette området i statsbudsjettet for 2017. I budsjettforslaget ligg det eit dramatisk kutt i satsinga på dei frivillige programma i European Space Agency, og administrerande direktør Bo Andersen i Norsk Romsenter har uttalt at kutta medfører langsiktig nedbygging av norsk romindustri, som no omset for meir enn 7 mrd. kr årleg. Lat oss håpe at dei pågåande budsjettforhandlingane tek opp dette. Den mest effektive måten å sikre norsk busetnad på Svalbard på er å leggje til rette for næringsverksemd. Skal ein lukkast, er det nokre grunnleggjande føresetnader som må på plass. Energi er ein slik føresetnad. Det må difor startast eit arbeid for å sikre energiforsyning gjennom å knyte Svalbard til sentralnettet i Noreg gjennom sjøkabel. I tillegg bør me sjå på lukka løysingar, t.d. i container som kombinerer avfallshandtering med produksjon av elektrisitet og vassboren varme. Senterpartiet meiner det må gjennomførast ein prosess for å avklare Store Norske si framtidige rolle på Svalbard. Under komitébesøket vart det avdekt ulike syn på kva denne rolla skal vere. Mitt syn er at Store Norske skal vere ein aktiv aktør i Svalbard-samfunnet òg i framtida. Difor er dei drøftingane som går føre seg, dei diskusjonane som er både i det offentlege rom og i andre fora, svært viktige for å finne ut av kva som skal vere den rolla, og korleis ein i lag med både turisme og anna næringsliv kan byggje sterke og heilårige arbeidsplassar. Turisme er utan tvil ei stor moglegheit for auka aktivitet og heilårsarbeidsplassar, men det krev respekt for det sårbare miljøet, og det krev ein samordna prosess for utvikling. Til Svalbard kjem ein anten sjøvegen eller med fly. Om regjeringa meiner noko med turistutvikling til øysamfunnet, må det byggjast større kai i Longyearbyen, etablerast fleire direkteruter til flyplassen og etablerast ein grensekontroll ved Svalbard lufthavn. Det er underleg at ei regjering som i alle samanhengar vil vere ei regjering for næringsutvikling, er så passiv i arbeidet med å sikre dei grunnleggjande elementa i å utvikle ei viktig næring for Svalbard – og for Noreg.