Espen Granberg Johnsen (Arbeiderpartiet), 2010-06-15:
Denne saka omhandlar eit forslag om ei eiga ombodsordning for menneske med utviklingshemming, der ein skal ha sanksjonsmoglegheiter overfor tenesteytar, og den handlar om ein gjennomgang av situasjonen for folk med utviklingshemming som sonar fengselsstraff i norske fengsel. Komiteen er samd om at menneske med utviklingshemming skal sikrast gode og verdige tilbod på lik linje med alle andre, og at det er viktig med gode ombodsordningar for denne gruppa. Men komiteen er delt i to når det gjeld korleis ein skal oppnå det. På same måten som førre gong liknande forslag vart behandla, i 2006, er det eit mindretal og eit fleirtal i innstillinga. Framstegspartiet og Kristeleg Folkeparti utgjer mindretalet, som vil opprette eit eige ombod. Dei andre partia i komiteen utgjer fleirtalet. Fleirtalet meiner at dette best blir ivareteke gjennom eksisterande ombodsordningar, kombinert med eit sterkare fokus på sanksjonsmoglegheitene fylkesmannen og tilsynet har overfor dei kommunane – og det er heldigvis ikkje hovudregelen – som ikkje følgjer opp lovverket og intensjonen i lovverket. Dei andre partia vil heilt sikkert leggje fram og utdjupe sine syn i saka. I Arbeidarpartiet, og i regjeringspartia, meiner vi at det universelle prinsippet i denne saka – på same måten som i utforminga av samfunnet elles – skal vere det overordna i tilbodet til menneske med utviklingshemming. Det er dei universelle og gode ordningane som bør gjelde, uavhengig av kven vi er. Vi vil heller ha det enn særordningar. Det er eit viktig prinsipp for oss som vi slår ring om. Pasient- og brukarombodet er no etablert i alle fylke. Ordninga er utvida til også å omhandle dei kommunale helse- og omsorgstenestene, og ombodet skal ha ei særleg merksemd retta mot dei som ikkje er i stand til å uttrykkje sine eigne tenestebehov. Dei utviklingshemma sin eigen organisasjon har heile tida vore tydeleg på at dei ikkje ønskjer eit særskilt ombod. Riktignok kom det under høyringa om denne saka fram at dei har ei noko anna haldning, men slik vi har forstått det, er ein først og fremst, og som det aller viktigaste, oppteken av at ein set i verk dei sanksjonsmoglegheitene ein har overfor dei kommunane som ikkje følgjer pålegg, og at desse sanksjonsmoglegheitene blir styrkte. Det meiner vi at det absolutt er verdt å sjå nærare på, og derfor trur vi, med den innstillinga vi har, at vi er nær opp til det dei utviklingshemma sin organisasjon har vore oppteken av, og at det vil vere den rette vegen å gå. I dag kan fylkesmannen gripe inn og reagere overfor kommunar som ikkje følgjer lovverket eller det som er intensjonen i lovverket. Men i dei tilfella, som då heldigvis ikkje er hovudregelen, der vi har kommunar som ikkje følgjer opp, meiner vi det er viktig at departementet ser på korleis ein betre kan følgje opp, ved f.eks. å styrkje sanksjonsmoglegheitene ytterlegare, slik at lovverket blir følgt. Skal ombodsordninga fungere slik vi ønskjer, må også verkemidla til tilsynsorgana fungere godt. Så til spørsmålet om kven det er som skal ha sanksjonsmoglegheiter. Vi er ueinige i at ombodet bør ha sanksjonsmoglegheiter, slik det blir foreslått frå forslagsstillarane. Ombodet skal både ta opp generelle problemstillingar innafor sitt område, og det skal kunne hjelpe enkeltmenneske. Det kan vera gjennom råd og rettleiing, det kan vere gjennom informasjon om rettar, og det kan vere på andre måtar. I det heile skal ombodet vareta brukarane sine behov og interesser. Og ombodet kan hjelpe til med spørsmål eller klage til rette instans. Den jobben er det viktig at ombodet gjer. Men nettopp derfor er det etter vår meining i strid med det som er hensikta med ombodsordninga, å tilleggje desse sanksjonsmoglegheiter. Vi bør vere ryddige på dette, og det er naturleg at det er fylkesmannen eller tilsynet som også set i verk eventuelle sanksjonar. Vi er opptekne av å sikre at menneske med utviklingshemming får ivareteke sine behov og får eit tilbod som er i samsvar med lovverket og intensjonane med lovverket. Det har vi vist tydeleg ved at vi ber departementet om å vurdere om sanksjonsmoglegheitene bør styrkjast. Vi kan ikkje akseptere at nokon ikkje følgjer opp, og der det ikkje fungerer godt nok, må vi ha verkemiddel for å følgje det opp. Når det gjeld den andre delen av forslaget, om å vurdere soningsforholda til menneske med utviklingshemming i fengsel, viser eg til det arbeidet som regjeringa har sett i gang, og som statsråden har omtalt i sitt svarbrev til komiteen. Etter fleirtalet sitt syn varetek det intensjonen i forslaget. Innstillinga frå fleirtalet i komiteen er derfor at det første forslaget, om ei eiga ombodsordning, ikkje blir vedteke, mens det andre forslaget, om soningsforholda i fengsel, blir lagt ved protokollen.