Kjell Ingolf Ropstad (Kristelig Folkeparti), 2010-04-30:
Lat meg først få lov å takke representanten Eriksen Søreide for at ho i interpellasjonen tek opp nettopp arbeidet med å heve statusen for dei som gjennomfører verneplikta. I Kristeleg Folkeparti er me sterke tilhengjarar av verneplikta. Når fleire er inne i Forsvaret og fleire er kjende med oppgåvene Forsvaret har, og kan snakke om det til andre menneske dei møter, trur eg at det skaper mindre avstand mellom Forsvaret og folk flest. Sånn sett er verneplikta noko som sikrar god rekruttering, og ein sikrar at ungdom får lov til å gjennomføre ei samfunnsnyttig oppgåve. Fleire har i debatten understreka at verneplikta er berebjelken i Det norske forsvaret. Det er eg einig i. Men eg ønskjer, som fleire i debatten, å kommentere den utviklinga som har skjedd i Forsvaret når det gjeld talet på dei som avtener verneplikta. Frå at nesten alle var inne, er det no berre ein liten del av ungdomskulla som gjennomfører militær førstegongsteneste. Innsatsen og tenesta deira blir på mange måtar ikkje høgt nok verdsett. Kristeleg Folkeparti er derfor eit av dei partia som er utolmodige i arbeidet for å gjere tenesta meir attraktiv og betre vilkåra. På mange måtar er det eigentleg snakk om rettferd. For det er etter kvart berre ein liten del av årskulla som gjennomfører denne tenesta for samfunnet. Faktisk er det under ein tredjedel – ja, eigentleg er det vel nærmare ein fjerdedel – som gjennomfører tenesta. Og viss ein ser på jenter og gutar under eitt, er det under 15 pst. som gjennomfører militær førstegongsteneste. Då er det viktig at innsatsen deira og det at dei bruker eitt år av livet på samfunnsnyttig teneste, blir skikkeleg verdsett. Og det er viktig at tenesta blir meiningsfylt og attraktiv. Representanten Solhjell var inne på at han hadde eit inntrykk av at talet på dei som får ei meir meiningsfylt teneste i militæret, har gått opp. Det trur eg er heilt riktig. Men talet på dei som gjennomfører tenesta, er gått betydeleg ned. Så eg trur mykje heng saman med det. Framleis er det dessverre for mange som har teneste som ikkje er såkalla grøn. Stortinget har, som interpellanten viste til, bedt Regjeringa om å gjennomføre tiltak for å heve statusen og betre godtgjeringa for dei som gjennomfører førstegongstenesta. Eg synest at svaret frå statsråden viser at oppfølginga frå Regjeringa ikkje er god nok. Som tidlegare hovudtillitsvald – det er jo mange som har snakka om førstegongstenesta si her – ikkje på 1970talet og ikkje på 1990-talet, men for berre nokre få år sidan, på Kjevik, må eg til liks med fleire understreke rosen av Tillitsmannsordninga, som er utruleg viktig på dette feltet. Derfor har me hatt fleire møte, og for ikkje lenge sidan hadde Kristeleg Folkeparti eit møte med dei tillitsvalde. Dei sa at Regjeringa og Forsvaret har ein lang veg å gå for å heve statusen for verneplikta, spesielt med tanke på forskjellen mellom dei som blir kalla inn til teneste, og dei som ikkje blir kalla inn. Dei foreslår derfor ei rekkje tiltak som vil gjere tenesta meir meritterande og meir attraktiv. Eg er einig med statsråden i at å heve attraktiviteten og auke statusen handlar om meir enn løn. Men det kan verke som om statsråden skyv det med løn framfor seg ut i tid. Det trur eg er risikabelt. For som eg har vore inne på, handlar det om rettferd. Eg var ikkje éin av tre, men kanskje éin av fire, i mitt kull som gjennomførte tenesta. Viss ein tek med alle, var eg éin av under 15 pst. som gjennomførte tenesta, og det var på mange måtar urettferdig. Derfor må me bli endå flinkare til å sikre at det ikkje kjennest urettferdig. Men statusheving handlar også om auka kvalitet, og eg må seie at eg deler den bekymringa som interpellanten understrekar, over at det er mange som opplever at dei ikkje er godt nok rusta når dei kjem ut av førstegongstenesta. Eg er bekymra over talet på øvingar som blir avlyste, og eg er bekymra over skytetrening som ikkje blir gjennomført som ho skal. Det er ein viktig del å ta tak i. Men eg trur òg at det som går på studiepoeng – det at ein sit igjen med noko etter at ein har avtent verneplikta – er viktig. Kanskje kan me klare å auke det til 30 studiepoeng, som om ein sit igjen med eitt semester. Men det handlar om kompetansetiltak, om betre informasjon om tenesta, om moglegheitene som er i Forsvaret – at ein legg vekt på endå betre leiing, endå betre haldningsbyggjande arbeid i Forsvaret. Det er eit breitt register av tiltak som ventar på å bli gjennomført. Me har sett utviklinga i Sverige, og det at talet på dei som er inne, blir betydeleg redusert, og det at det manglar kvalitet på dei som gjennomfører tenesta, synest eg er bekymringsfullt. Eg er redd for at det vil skape følgjer for debatten som kjem til å kome framover. Det har vore eit klart fleirtal, og det er eit klart fleirtal, på Stortinget for å behalde verneplikta, men det pålegg oss også ei forplikting til å følgje opp at dei som avtener førstegangstenesta, får det betre enn det dei har i dag.