Ingebrigt S. Sørfonn (Kristelig Folkeparti), 2000-11-30:
Sjølv om dei fleste punkta i skatte- og avgiftsopplegget for komande år vart grundig debatterte og kommenterte i finansdebatten måndag og tysdag, er det viktig at me ved odelstingshandsaminga òg gjev oss tid til ein gjennomgang av nokre vesentlege moment. Kristeleg Folkeparti er neppe åleine om å meina at skattesystemet vårt må oppfattast så rettferdig som mogleg. Eg trur òg me har mange med oss når me står for at dei med den sterkaste økonomiske ryggen må bera dei tyngste skattebørene, slik at dei med ein svakare økonomisk rygg kan sleppa med lettare skattebører. Så vert det litt vanskelegare når me skal definera kva som kan oppfattast å vera rettferdig, kva som er definisjonen på ein sterk og ein svak økonomisk rygg osb. Nett på denne bakgrunn er eg glad for at det i budsjettavtalen mellom sentrumspartia og Arbeidarpartiet er slege fast at Regjeringa, seinast i samband med statsbudsjettet for 2002, skal leggja fram forslag til eit nytt system for skattlegging av nærings- og kapitalinntekter som skal gjelda frå 1. januar 2002. Som kjent er avtalepartane einige om at denne skattereforma skal byggja på følgjande prinsipp: ei meir rettferdig fordeling nøytralitet mellom ulike investerings-, finansierings- og verksemdsformer ei effektiv skattlegging av kapitalinntekter ei tilnærming mellom skattlegging av kapital og arbeid slik at delingsmodellen med det vert avvikla at den mellombels utbyteskatten skal avviklast frå 2002 i samband med innføring av det nye skattesystemet Me har tradisjon for å søkja så brei semje som mogleg i samband med skattereformer. Det har å gjera med at skattesystemet vårt grip djupt inn i samfunnsstyringssystemet på mange måtar. Difor er det grunnleggjande viktig at endringar og nye system har eit breiast mogleg grunnlag. På denne bakgrunn håpar eg at også den prosessen det no er lagt til rette for neste år, vert ein arbeidsdugnad med brei deltaking, konstruktive innspel og med ein sterk vilje til å finna samlande løysingar og med det medverka til å nå felles mål. I Regjeringa sitt forslag til skatteopplegg for 2001 låg det inne ein utbyteskatt på 14 pst. Frå fleire hald kom det sterke reaksjonar på dette forslaget. Frå næringslivssida vart faren både for innelåsing og utflagging understreka. Ei av tapargruppene kunne t.d. bli dei ansvarlege slitarane som hadde bygd opp verksemda si, bokstavleg talt stein på stein, og som hadde pløgd det meste av overskotet tilbake i verksemda og sjølv levd på sparebluss. Når dei no var komne så pass ovanpå at dei kunne få det litt lettare òg privatøkonomisk, ville plutseleg døropninga vera monaleg innsnevra. Det utbytet som dei tidlegare kunne ha teke ut, utan utbyteskatt, men som dei altså valde å bruka til å byggja opp, tryggja og styrkja verksemda, ville no verta skattlagt med 14 pst., i tillegg til overskotsskatten på 28 pst. Eg skal ikkje leggja skjul på at utbyteskatten var eit vanskeleg tema under forhandlingane. Ved kompromisset om eit botnfrådrag på kr 10 000 for å skjerma småspararane, ved å redusera skatteprosenten til 11, ved tydeleg og ufråvikeleg å slå fast utbyteskatten sin førebelse karakter, gjeldande berre for skatteåret 2001, og ved å sikra eit nytt og betre skattesystem frå 2002, fann me det til slutt forsvarleg å godta kompromisset. Når det gjeld delingsmodellen, inneber budsjettavtalen at det ikkje vert endringar i identifikasjonsregelen for ikkje-liberale yrke eller i det såkalla låge taket. I Kristeleg Folkeparti meiner me bestemt at dette tener til beste for dei mange aktive eigarane i små og mellomstore bedrifter. Sjølv om det ikkje er vanskeleg å finna eksempel på både tilpassing, utnytting og misbruk av delingsmodellen, er det viktigaste for oss likevel å ta vare på alle dei praktiske slitarane som på ingen måte er styrtrike individ med stor skattevegring, men som er ærleg opptekne av å sikra aktivitet, arbeidsplassar og utvikling. Me ønskjer ikkje å koma i skade for å tømma barnet ut med badevatnet. Så skal det verta spennande å sjå kva me i løpet av komande år i fellesskap kan få til som erstatning for delingsmodellen. I revidert i vår påla eit fleirtal i Stortinget Regjeringa å koma tilbake med eit forslag om å frita næringsaktiva for formuesskatt. På dette punktet var forslaget som kom frå Regjeringa i samband med framlegget til statsbudsjett for 2001 avgrensa, og det innebar dessutan oppheving av aksjerabattane og 80 pst.-regelen. Signala frå næringslivet var på dette punktet stort sett samanfallande med Kristeleg Folkeparti sine vurderingar. Me fann det difor å vera den beste løysinga ikkje å gjera endringar i formuesskattlegginga no. Å snikra saman kompliserte skatteopplegg i løpet av hektiske budsjettdagar skapar sjeldan den store suksessen. Det var difor ikkje eit vanskeleg punkt i budsjettavtalen å finna saman om å la formuesskattlegginga førebels stå uendra. Me har likevel ikkje endra vårt prinsipale syn i denne saka. Difor er me opptekne av, på eit seinare tidspunkt, å sjå nærare på formuesskattlegginga. Ot.prp nr. 1, som me har til behandling i dag, inneheld ganske mange sider som omhandlar kommunefordeling av grunnlaget for eigedomsskatt på kraftanlegg. Med respekt å melda er ikkje dette utprega lett stoff. Realiteten har likevel store konsekvensar for dei kommunane det gjeld. Det er nøye samanheng mellom prinsippet for kommunefordeling og prinsippet for ny taksering av kraftanlegg. Som kjent vart det problem med det pårekna provenyet som låg til grunn for Stortinget sitt vedtak om nytt takseringsprinsipp på forsommaren i år. No har finansministeren varsla at han om kort tid vil koma med ein proposisjon for å retta opp dette provenytapet. Eg skal ikkje leggja skjul på at i Kristeleg Folkeparti er me litt urolege for at me endå ein gong kan få eit forsøk som ikkje er provenymessig treffsikkert. Derfor er vi veldig spente på kva som no kjem i den varsla proposisjonen frå Finansdepartementet. I Kristeleg Folkeparti er me som sagt noko urolege – me kunne ha tenkt oss å ha litt betre tid. Men sidan uvissa er til stades, har sentrumspartia lagt inn ein komitemerknad der me gjer merksam på at me seinare kan finna det naudsynt å koma tilbake òg til fordelingsprinsippet når vi får den varsla proposisjonen om det pårekna provenyet og takseringsprinsippet – altså eigedomsskattelova § 8 – til handsaming om kort tid. Det vil sjølvsagt vera det beste om den varsla proposisjonen har ei innretning og eit innhald som er trygt, og som er overtydande for alle partar. Alt i alt er skatteopplegget for neste år, inkludert forpliktinga til eit nytt skattesystem for skattlegging av nærings- og kapitalinntekter, no av ein slik karakter at me er rimeleg trygge for at det vil vera tenleg både for næringsliv og for enkeltpersonar. Så må eg på tampen av innlegget mitt òg få seia litt om momsreforma, sjølv om min gode ven og kollega, representanten Lie, seinare i debatten vil gå nærare inn på dette temaet. Me trur det var på høg tid med ei reform av meirverdiavgiftssystemet. Om lag ti år har gått sidan Storvik-utvalet la fram si utgreiing. Momsreform har sidan den tida vorte drøfta og vurdert både av lek og lærd. No skal me altså behandla resultatet. Frå 1. juli 2001 er momsreforma eit faktum – speilvending ved at tenesteomsetning vert avgiftspliktig, med mindre tenesta er særskilt unnateken i lova. Ved å halda kultur, persontransport og reiseliv utanfor meirverdiavgiftssystemet og ved å oppheva investeringsavgifta frå 1. januar 2002 meiner me at viktige felles kultur- og næringslivsinteresser er ivaretekne. Ved å få gjennomslag for halvert matmoms har me teke eit fordelingsmessig grep av dimensjonar. Det er ikkje tvil om at dette vil ha svært mykje å seia m.a. for barnefamiliar med eit stort matvarebudsjett. Sidan momsreforma først trer i kraft frå 1. juli 2001, er det enno rimeleg tid for den avgrensing og innretning som departementet må utarbeida på bakgrunn av dei signal som har kome fram gjennom finanskomiteen si behandling, og som no kjem gjennom Odelstinget og Lagtinget si behandling av denne saka. Eit av dei problemområda som me alt no ser, er at vilkåra for ein del frivillige lag og organisasjonar isolert sett kan verta forverra gjennom innføring av momsreforma. Dette er det teke høgd for ved at Regjeringa har fått i oppdrag å koma attende i revidert til våren med ei nærare vurdering av verknaden for m.a. slike organisasjonar. Me vil heilt sikkert møta andre, både føresette og uføresette, utfordringar i det vidare arbeidet med denne svære saka. Ein del kan me rydda til sides før innføringsdatoen, men det vil vera uklokt å ikkje rekna med ein del «etterrakst» òg i tida etter innføringa. Eg er likevel overtydd om at tida på det næraste er overmogen for momsreforma. Gjennom den reforma som me får, vil me venteleg få eit meirverdiavgiftssystem som er tilpassa dagens røyndom, som er meir i harmoni med omverda, og som representerer eit breiare avgiftsfundament.