Lodve Solholm (Fremskrittspartiet), 2001-06-14:
Vi i Framstegspartiet meiner at intensjonane i meldinga er gode, og ikkje minst dei intensjonane som kanskje var før denne meldinga blei fremma. Då hadde vi visse voner. Men det er klart at intensjonane no ligg i at vi har klart å få ansvaret for spesialisthelsetenesta overført til staten. Det skulle bli mindre detaljstyring av kommunesektoren, og primærkommunane skulle styrkast ved å få fleire oppgåver. Vi hadde forventa at vi skulle få ei fornying av offentleg sektor, og no har ein lagt inn at vi skal få ei fornying av fylkeskommunen. Når det gjeld akkurat det siste, må eg seie at eg ser ikkje på det forslaget som ligg her, som ei fornying, snarare som eit steg eller to tilbake. Ein del av oss som har kjempa for at fylkeskommunen skulle leggast ned, hadde ei von om at Arbeidarpartiets landsmøte skulle vere det avgjerande for om dette skulle skje. Det er freistande å sitere eit ordtak som startar som så: opp som ei … – og så skal eg ikkje seie meir, i redsel for at det kanskje blir påtala for ikkje å vere heilt parlamentarisk det som vidare kjem. Eg la merke til at representanten Brørby, komiteens leiar, nemnde at noko kanskje kunne kome til å skje etter 1. oktober. Ein såg for seg at Kristeleg Folkeparti, Høgre og Framstegspartiet ville få fleirtal, og at det då kanskje ville gå mot ei nedlegging av fylkeskommunen. Eg syntest å merke eit lite, optimistisk trekk i stemmeleiet då representanten Brørby nemnde dette – kanskje ei von om at desse tre partia skulle gjere det som representanten Brørby aller helst ville skulle skje, iallfall om ein går inn under skjortekragen. No har Stortinget gjort vedtak om at staten skal ta over det økonomiske ansvaret for spesialisthelsetenesta. Det betyr at om lag 60 pst. av oppgåvene til fylkeskommunen er tekne frå fylkeskommunen. Den andre store sektoren som fylkeskommunen driv med i dag, er den vidaregåande skulen. Eg trur at den vidaregåande skulen hadde hatt mykje betre av at ein gjorde det same der som ein no har gjort med spesialisthelsetenesta, nemleg å overføre det økonomiske ansvaret til staten. Då kunne dei vidaregåande skulane gjerast om til stiftelsar. Dei kommunane som ønskte å drive dei, kunne ta over. På den måten ville fylkeskommunanes oppgåver vere ein saga blott. Då ville dei stå igjen med nokre få oppgåver innan samferdsel, og eg ser ikkje på som det store problem om vi tok frå fylkeskommunen dei oppgåvene. For dei som har sete i fylkestinget, veit jo at er det noko som har vore flaskehalsen i samferdselssektoren i dette landet, så er det fylkesvegane, nemleg dei oppgåvene som fylkeskommunane har ansvaret for. Eg reknar med at dei aller fleste i denne sal har vore med på synfaringar rundt om i fylka, der vi har sett ein trailer, pålessa den lovlege vekta med tømmer, som går på ein kommuneveg og skogsveg. Så har vi sett korleis den same traileren ser ut med last når den kjører over på ein fylkesveg. Då må ein kanskje bruke to eller tre trailerar for å frakte det lasset som ein fraktar på ein trailer på ein kommuneveg, før ein kan kjøre dette lovleg over på ein riksveg. Vi veit alle at fylkesvegane har vore ein salderingspost på dei fleste fylkesbudsjetta dei siste 25 åra. Viss ein tek dei grepa som bør takast, så kan vi med godt samvett og med eit godt resultat i etterkant legge ned fylkeskommunen som eit forvaltningsorgan. Det vil ikkje vere noko problem å løyse dei oppgåvene i eit samarbeid mellom statlege styringsorgan og kommunane. Det vil jo sjølvsagt krevje ein del, det er klårt, men det er ikkje noko problem. Og det må vere eit paradoks at vi i Noreg med 4,5 millionar menneske må ha tre politiske forvaltningsorgan til å styre oss frå vogge til grav. På den måten vil vi også kunne effektivisere og rasjonalisere for å få mest mogleg ut av kvar einskild krone som vi legg ned i dette. Derfor er eg veldig glad for at Høgre endeleg kom til sans og samling i 1996, som representanten Erna Solberg sa, og støtta forslaget frå Framstegspartiet om at fylkeskommunen bør leggast ned. Vi er kanskje litt ueinige om akkurat fordelinga av arbeidsoppgåvene, men det er jo ei utfordring som det er veldig lett å gjere noko med. Det som eg òg saknar litt i Regjeringa sin politikk etter landsmøtet, er dette med å effektivisere primærkommunane, det å få til ei konkurranseutsetting på ein heilt annan måte enn det som er i dag. St.prp. nr. 82, den såkalla kommuneproposisjonen, var jo kjemisk fri for ordet konkurranseutsetting, sjølv om alle forsøk viser at dette er effektivt og har gitt gode resultat. Det er også klart at eit interkommunalt samarbeid vil kunne vere med på å hjelpe til at vi får god utnytting av dei ressursane som det offentlege set inn i offentleg forvalting. På den måten ville vi kanskje òg på sikt kunne få til ein del kommunesamanslåingar, som eg meiner er nødvendig. Eg vil jo ikkje gå til tvangssamanslåing, men at ein gjennom eit interkommunalt samarbeid gjennom ein del grep skal kunne klare å få til dette. Etter det statsministeren seier, brukar vi i dag ca. 3 milliardar kr til å administrere dei 19 fylkeskommunane i Noreg. Ved å legge ned fylkeskommunen ville desse midlane på 3 milliardar kr kunne frigjerast, og dei kunne tilførast primærkommunesektoren, som då igjen ville få den styrken som skulle til. Og dette er etter statsministerens opplysningar berre administrasjonskostnader. Når det gjeld fylkesmannen, trur eg at vi skal få mykje bråk når ein del av desse oppgåvene skal førast frå fylkesmannen til fylkeskommunen, spesielt innanfor landbruk og miljø. Vi i Framstegspartiet har den tiltru til primærkommunen at vi trur dei klarar å løyse desse sakene sjølve. Fylkesmannen får eventuelt vere ein ankeinstans om det skulle vise seg å bli nokon grenseoverskridande problem mellom to eller tre kommunar. Når vi er i ein sånn fase som den vi er i no, synest eg òg det vitnar litt om passivitet. Kanskje ein ikkje ønskjer ei vidare fornying av offentleg sektor når ein ikkje er villig til å halde fram med forsøk. Ved å ha forsøk kan vi lære, vi kan hauste erfaringar som kan nyttast når vi ein dag kjem dit, og det trur eg vi gjer, eg er overtydd om at leiaren i komiteen får innfridd sitt innarste ønske om å fjerne fylkeskommunen. Men for at vi ikkje skal gå i alle dei moglege fellene som vi lett kan gå i, kan ein hauste erfaringar gjennom forsøk. Då er det ubegripeleg for meg at dei andre partia faktisk ikkje vil vere med på å gjere eit vidare forsøk innanfor kommunesektoren, og heller ikkje la t.d. Vestfold få lov å klare seg utan ein fylkeskommune når så mange vil det. Men eg trur når det gjeld også denne saka, at vi vil kome dit, og at ein frå Framstegspartiet, om ikkje representanten Solholm, så iallfall ein eller annan vil stå her og seie: Velkomen etter, no har vi endeleg gjort eit fornuftig vedtak – vi har fjerna fylkeskommunen.