Olav Akselsen (Arbeiderpartiet), 2006-02-09:
«Norge er et lite land i verden,» sa tidlegare statsminister Korvald. Kan så eit lite land som Noreg, og bør Noreg, spela ei internasjonal rolle? Mitt svar på begge spørsmåla er ja. Det er sjølvsagt slik at den utanrikspolitisk viktigaste oppgåva er å vareta nasjonale interesser og eigen tryggleik. Men Noreg hadde vore eit fattig land om våre ambisjonar slutta der. Noreg er ikkje berre eit av dei rikaste land i verda. Det er òg det beste landet i bu i, ifølgje FN. Etter mitt syn har me moralsk plikt til å sjå utover våre eigne grenser og våre eigne snevre eigeninteresser. Vår ambisjon må vera at me skal vera med og gjera verda til ein betre plass. Som eit lite land i verda både kan og må me opptre på ein annan måte enn andre for å gjera oss høyrde. I ein av Æsop sine fablar kappast sola og vinden om kven som er sterkast. For å avgjera kappestriden blei dei einige om å måla kreftene sine på ein vandringsmann. Den som først fekk av han frakken, var sterkast, blei dei einige om. Først ut var vinden. Han bles av alle krefter, men det einaste resultatet han fekk, var at mannen heldt frakken tettare kring seg. Så var det solas tur. Ho kikka fram bak ei sky og sendte sine varmande strålar mot vandringsmannen. Etter kort tid måtte han letta på antrekket, og tok frakken av seg. Dei varmande solstrålane vann over den kalde vinden. Eg trur me har noko å læra av denne historia. Eg trur at ei open og utstrekt hand kan vera eit minst like effektivt våpen som ein knytt neve. Ei dør som står på gløtt, kan vera tryggare enn ei som er låst og bolta. Dialog og samhandling må vera vårt middel for å nå fram. Derfor har ikkje eg den store trua på boikott, truslar om boikott eller andre reaksjonar som stengjer for dialogen. Dette betyr sjølvsagt ikkje at ein skal vera ettergjevande, eller at ein ikkje skal stå ved sine eigne prinsipp. Men gjennom dialog, nettverksbygging, kjennskap, investeringar, handel og utveksling kan ein byggja relasjonar. Gjennom desse relasjonane kan ein få fram våre verdiar om demokrati og menneskerettar. Gjennom desse relasjonane kan ein stilla krav, men òg vera med og formidla kunnskap. Det at Noreg er eit lite land, gjer oss stor i slike samanhengar. Noreg har i fleire år og i ulike konfliktar spelt ei avgjerande rolle for å få til samtalar og forsoning. Eit større land kunne kanskje ikkje spelt denne rolla. Eit av hovudspora i Regjeringa sin utanrikspolitikk er å utnytta denne rolla som Noreg har fått, til å fremma fred, forsoning og utvikling. Dei siste dagane har me vore vitne til hendingar som me knapt ville trudd var moglege. Heilt uakseptable hendingar har vore retta mot Noreg og norske interesser. Sjølv om det var teikningane av Muhammed som utløyste desse reaksjonane som me har sett frå fleire land, er dei fleste forskarar klare på at det ligg meir djuptgripande årsaker bak omfanget av og alvoret i dei reaksjonane me har sett. Situasjonen i Midtausten og i andre land er svært alvorleg. Mangel på demokrati og ytringsfridom kombinert med generelt vanskelege livsvilkår har gjort det lettare for ekstreme grupper å utnytta situasjonen. Mykje tyder på at det raseriet me har vore vitne til, til dels har vore like mykje politisk som religiøst motivert. Regime utan legitimitet i folket har utnytta følelsane for å styrkja si eiga stilling. Raseriet retta mot Noreg og nordmenn byggjer på ei generalisering av kva me i dette landet står for. På same måten som det er heilt feil, vil det vera heilt feil å stilla alle muslimar til ansvar for dei handlingane som nokre få har utført. Når me tenkjer på alvoret i dei aksjonane som har vore retta mot Noreg, synest eg den norske debatten har vore nøktern og sakleg, og eg meiner at ikkje minst dei norske muslimane har ein stor del av æra for det. Valet i dei palestinske sjølvstyreområda gav eit anna utfall enn mange håpte på. Den knusande sigeren til Hamas var ei stor overrasking for dei fleste, inkludert Hamas sjølv. Valet var fritt og uavhengig. Internasjonale observatørar rosa gjennomføringa, og taparane aksepterte nederlaget og gjekk av. Med andre ord: Me har her hatt eit demokratisk gjennomført val, noko som er sjeldan i denne delen av verda. Utviklinga vidare er ei stor utfordring for Hamas, men òg for det internasjonale samfunnet. Etter valet har enkelte teke til orde for å trekkja tilbake den internasjonale støtta til dei palestinske områda og til sjølvstyremaktene. Det vil etter mitt syn vera eit heilt gale signal. Vesten har oppfordra til demokratiske prosessar og val. Dersom me no snur ryggen til fordi me ikkje liker resultata av desse prosessane, viser me for all verda at våre oppfordringar ikkje var alvorleg meinte, og at me eigentleg ikkje var så interesserte i det palestinske folket sitt syn. Ved å snu ryggen til palestinarane no vil me nok ein gong visa dobbeltmoral i forhold til prosessar i Midtausten. I staden bør me stilla oss spørsmålet om korfor Hamas vann. Ein svært depressiv situasjon i dei palestinske områda, den israelske okkupasjonen, påstandar om korrupsjon og manglande framtidsutsikter, og ikkje minst det at ein ikkje opplevde at situasjonen betra seg, er mykje av forklaringa. Det gamle styret hadde ikkje skapt framgang for innbyggjarane, og i Palestina, som i svært mange andre land, valde altså veljarane å prøva noko nytt. Me må ikkje stilla krav til palestinarane som me ikkje stiller til andre, men me skal sjølvsagt stilla dei same krava til ny palestinsk regjering om at dei må godkjenna sine naboar og ta opp igjen forhandlingane med Israel. I Israel skal det òg vera val. Me får håpa at det er dei moderate kreftene som vinn fram. Uansett må me stilla dei same krava til ei ny israelsk regjering. Berre gjennom gjensidig respekt og forhandlingar kan ein få ei varig løysing på problema i området. Nordområdet er eit satsingsområde for den nye regjeringa. Dei norske havområda er sju gongar så store som Fastlands-Noreg. Dette er svært rike havområde, og me har ei klar interesse av å vareta desse. I nord er det særleg fire hovudutfordringar som eg ser. Det er grenseforhandlingane, og det er fiskeri, energi og miljø. Desse utfordringane heng saman. Dei kan vera motstridande, men handtert på rett måte kan me òg oppnå ei positiv utvikling i området. Me må få til ei betre forvalting av fiskeriressursane. Det må bli slutt på den miljøkriminaliteten og den økonomiske kriminaliteten som er knytte til ulovleg fiske. Det kan me berre greia i samarbeid med andre; Russland og EU har eit særleg ansvar. Miljøutfordringane i nord er store, særleg store kan dei bli om me får global oppvarming. Dette er òg ei utfordring der Noreg må finna ei løysing i lag med andre land. Me bør stilla oss som ein pådrivar for å få til internasjonale forhandlingar om pliktige reduksjonar i utslepp av klimagassar. Det er no stor optimisme knytt til utvikling i Nord- Noreg, særleg gjeld dette ringverknader av petroleumsaktiviteten. Eg er sjølv frå den delen av landet som kanskje til no har drege størst direkte nytte av olje- og gassressursane. I min eigen kommune har innbyggjartalet dobla seg, me har fått eit blomstrande næringsliv, me har fått gode offentlege tilbod, og eg håpar no at Nord-Noreg skal få ta del i same utviklinga. Oljeaktiviteten i nord må sjølvsagt skje innanfor strenge miljømessige rammer, men etter mitt syn er det òg gode miljøargument for ein viss aktivitet i vår del av Barentshavet. På russisk side vil det uansett vera aktivitet. Ved at me har verdas strengaste standardar på vår side, kan me òg vera med og påverka det som skjer på russisk side. Eg trur òg at eit samarbeid på tvers av grensa vil auka grunnlaget for næringsutveksling, og at det vil medverka til å auka både levestandard og livskvalitet på begge sidene av grensa. Verda er meir enn det som blir dekt i media, og det er eit paradoks at nokre kriser og katastrofar får full mediedekning, mens andre kriser blir heilt gløymde. Særleg Afrika har vore offer for det siste. Mens f.eks. tsunamien i Det indiske hav og jordskjelvet i Pakistan fekk stor merksemd over heile verda, har krigen i Kongo, der verknadene er mykje større, nesten ikkje nådd fram til overskriftene, sjølv om talet på døde er mange gonger så store. Dette påverkar òg moglegheita til å samla inn pengar til desse områda. Derfor er det ekstra viktig at FN har ei moglegheit til å handtera slike kriser når dei oppstår. Eg er glad for at Noreg støttar opp om FN og gjev ein økonomisk bistand som gjer dette mogleg. Eg begynte med å seia at me burde ha eit perspektiv utover det som er vår eiga snevre eigeninteresse. Men etter dei siste dagane så trur eg faktisk at det er vanskeleg å definera kva snever eigeninteresse er. Mange av dei hendingane me har sett, er eit resultat av nød og lidingar i andre land. Eg trur at det at Noreg er med og bidreg til å gjera verda til ein betre stad, det at me strekkjer ut ei hand til eit folk i nød, faktisk òg er med og sikrar vår eigen fridom og vår eigen tryggleik her i landet.