Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2010-12-07:
Helse- og omsorgstilbodet er ein viktig føresetnad for eit godt samfunn. Noreg har i dag eit av verdas best utvikla helse- og omsorgstilbod. Helse- og omsorgsdepartementets samla budsjettforslag for 2011 er på om lag 133 mrd. kr. Det er mykje pengar. Det gir rom for viktige satsingar. Det gir rom for auka vekst og fleire pasientbehandlingar i sjukehus. Det gir rom for fleire nye etterlengta investeringar i sjukehusbygg. Det gir rom for meir midlar til Samhandlingsreforma, til styrkt innsats for omsorg, ein tiltrengt auke til rusfeltet og fleire andre mindre, men viktige satsingar. Dette klarar vi å få til fordi vi prioriterer fellesskap framfor skattekutt. For oss er det eit overordna mål for politikken å redusera dei økonomiske skilnadene i befolkninga. Eit samfunn med minst mogleg forskjellar gir betre helse i befolkninga. Sosiale forhold som arbeid, inntekt og nettverk har stor betydning for folkehelsa. Økonomisk og sosial tryggleik er blant dei mest grunnleggjande føresetnadene for god helse og lik fordeling av helse. Folkehelsa i Noreg er i dag betre enn nokon gong. 60- og 70-åringar har i dag ein heilt annan helsesituasjon og forventa levealder enn for berre ti år sidan. Men den gode helsa i befolkninga er ikkje likt fordelt. Det er framleis markerte forskjellar i helse og i forventa levealder mellom grupper i samfunnet. Dette er vår aller største helsepolitiske utfordring. For å utjamna sosiale helseforskjellar må vi utjamna forskjellar i levekår. Dette krev innsats i fleire samfunnssektorar. Grunnlaget for god førebygging blir først og fremst lagt utanfor helsetenestene. Kommunane er særleg viktige i dette arbeidet. Det må på alle nivå tydeleggjerast korleis politikken i ulike sektorar påverkar folkehelsa. Det blir no gjennomført høyring på utkast til ny folkehelselov. Lovforslaget rettar seg særleg mot kommunar og fylkeskommunar. Det skal leggjast til rette for meir effektivt og målretta folkehelsearbeid, og folkehelse skal lyftast fram som eit lokalt og regionalt politisk tema. Vi ser fram til at denne lova blir vedteken, og trur ho vil bety ei endring for betre og tydelegare folkehelsearbeid i åra framover. Livsstilssjukdomar blir av mange omtala som den nye sjukdomsepidemien i Noreg. Risikofaktorar som tobakk, alkohol, fedme og fysisk inaktivitet påverkar kvar for seg eller saman førekomsten av folkesjukdomar som hjarte- og karsjukdomar, kroniske lungelidingar, diabetes og kreft. Men det positive er at ein stor del av desse kan førebyggjast. Tiltak for redusert bruk av tobakk og alkohol, meir fysisk aktivitet, betre kosthald og sunnare solingsvanar står heilt sentralt for å få til ei anna utvikling. I dette arbeidet meiner Senterpartiet at vi må tørra og våga å ta i bruk sterke og effektfulle strukturelle tiltak. Det betyr at vi gjennom lovgiving, økonomiske verkemiddel som pris og avgifter og fysisk tilgjenge og utforming kan gjera dei sunne vala enklare og dei usunne vala vanskelegare. Det vil vera å byggja gang- og sykkelvegar for å stimulera til å gå eller sykla i staden for å bruka bil, det vil vera å auka avgifter på tobakk og alkohol, slik regjeringa foreslår for neste års budsjett. For det er ein klar og dokumentert samanheng mellom totalkonsumet av alkohol og helsemessige og sosiale skadar, sjukdom og ulykker. Auka avgifter på alkohol og tobakk bidreg til høgare prisar og redusert forbruk. Eg synest det er oppsiktsvekkjande at det ikkje er tverrpolitisk semje i dette storting om dette tiltaket. Det er bekymringsfullt at Noreg er den nasjonen etter Australia som har høgast førekomst av hudkreft. Eg er glad for fleirtalsmerknaden om dette i innstillinga, der regjeringspartia saman med Kristeleg Folkeparti viser til at fleire fagmiljø har etterlyst strengare krav til bruk av solarium. Det er òg bekymringsfullt at ungdom i Noreg er dårlegare til å eta frukt og grønt enn unge i land som Tsjekkia og Polen. Mange kallar det eit nederlag og peikar på at Noreg burde ha vore på topp med tanke på den levestandarden vi har i dette landet. Det er påvist at mellom 10 og 60 pst. av pasientane i sjukehus og bebuarar i sjukeheimar er underernærte. Helseføretaka har sidan 2008 blitt bedne om at fokus på ernæring skal inngå i det samla tilbodet i spesialisthelsetenesta. Det er viktig å styrkja den ernæringsmessige kompetansen i det kommunale helse- og omsorgstilbodet. Det er derfor gledeleg at talet på studieplassar for klinisk ernæringsfysiologar frå hausten 2011 blir auka frå 25 til 45. Det er òg positivt at regjeringa varslar at ein har starta arbeidet med ein ny, gradert sukkeravgift, og at Noreg leier eit europeisk nettverk som arbeider for å redusera marknadsføringa av usunn mat og drikke overfor barn og unge. Sjølv om helse i stor grad blir bestemt av faktorar som ligg utanfor helsesektoren, føregår det mykje viktig folkehelsearbeid i helsetenesta. Helsestasjon og skulehelsetenesta spelar ei sentral rolle i det befolkningsretta folkehelsearbeidet. Det er viktig at kapasiteten i tenesta blir sikra, slik at ho kan fungera som eit reelt lavterskeltilbod. Helsestasjon og skulehelsetenesta er eit kommunalt ansvar. I budsjettforslaget er det i tillegg lagt inn ein auke i øyremerkte statlege midlar til styrking av skulehelsetenesta i kommunar med sosiale helseforskjellar. Det er ei viktig nysatsing. Dette storting bidreg til ei grunnleggjande omlegging i helsepolitikken. Samhandlingsreforma var ei retningsreform og har sørgja for eit anna fokus og ein annan inngang til helsepolitikken. Auken i helsebudsjetta skal i all hovudsak no gå til kommunane og til å styrkja kommunehelsetenesta. Fleire oppgåver skal flyttast ut til kommunane, og ansvar skal flyttast frå spesialisthelsetenesta til kommunehelsetenesta. Det skal leggjast meir vekt på førebygging og mindre på reparasjon. Dette er ei heilt nødvendig utvikling av helsesektoren, og det er brei politisk semje om behovet for denne omlegginga. I tråd med regjeringsplattforma foreslår ein i budsjettet at sjukehusa sin økonomi blir styrkt, slik at fleire pasientar kan få behandling. Det vil bli stilt krav om at ventetidene skal reduserast. Arbeidet med kvalitet og pasienttryggleik skal styrkjast. Samla blir det foreslått om lag 1 mrd. kr meir til drift samanlikna med saldert budsjett 2010. Nasjonal helse- og omsorgsplan blei sendt ut på høyring i oktober, og Stortinget skal handsama planen før sommaren. Ifølgje regjeringsplattforma skal denne planen utviklast til ein operativ reiskap for prioriteringar innanfor dei samla helse- og omsorgstenestene. Planen skal sikra god politisk styring gjennom å vera eit strategisk styringsdokument for helsetenesta. Det har i haust vore veldig mykje uro mange stader i landet på grunn av føretaksstyrte endringsprosessar i sjukehustilbodet. Det er viktig å slå fast at lokalsjukehuspasientar ifølgje Legeforeninga i dag utgjer ein plass mellom 60 og 75 pst. av alle sjukehuspasientar. Lokalsjukehusa utgjer på mange måtar ryggraden i sjukehusvesenet vårt. Det er viktig at lokalsjukehusa òg i framtida må vera utrusta til å ta seg av dei vanlegaste sjukdomane og skadane og kunna stabilisera pasientar som skal sendast vidare. Lokalsjukehusa sitt innhald må vera kjent for folk og vera mest mogleg likt over heile landet. Det er naturleg at ein del spesialiserte funksjonar blir sentraliserte til større einingar. Men då må det òg kunna skje ei desentralisering av andre oppgåver. Vesentlege endringar må vera godt politisk forankra og må gå via breie demokratiske prosessar før avgjerda blir teken. Det er eit overordna mål for regjeringas helsepolitikk at alle skal sikrast mest mogleg likeverdig tilbod av helsetenester uavhengig av diagnose, bustad, personleg økonomi, kjønn, etnisk bakgrunn og livssituasjon for den enkelte. Dette budsjettet legg til rette for ei tiltrengt styrking i helse- og omsorgstenestene i kommunane. Dette er ei teneste som har vore i sterk utvikling dei siste 20 åra. Det blir stadig utøvd meir kompleks behandling i dei kommunale tenestene, og denne utviklinga skal fortsetja med Samhandlingsreforma. Ifølgje ein nyleg rapport frå SINTEF helseforsking satsar Noreg i dag meir på omsorgstenester til eldre enn nokon av dei andre landa i Europa. Tilgjengelegheita til institusjonsplassar er like god eller betre enn i andre nordiske land. Berre danskane overgår oss når det gjeld tilbodet av heimetenester. Senterpartiet er spesielt oppteke av at vi for å møte framtidas helseutfordringar innan eldreomsorga må leggja meir til rette for at eldre kan bu lenger i eigen heim, i sitt eige nærmiljø. Fokus må flyttast frå store institusjonar til eigen bustad, eigen heim og eige nærmiljø. Derfor er det veldig bra at regjeringa sikrar ein reell vekst i kommunesektorens samla inntekter i 2011 på 5,7 mrd. kr. I tillegg kjem ein ekstra milliard i frie inntekter for 2010 og markert auke i tilskota for bygging av sjukeheimsplassar og omsorgsbustader. I motsetnad til opposisjonen meiner regjeringspartia at det som er grunnleggjande for å sikra eit godt helsetilbod til alle, er ei sterk offentleg helseteneste der det offentlege i det vesentlege eig og driv sjukehusa, med private verksemder, avtalespesialistar og frivillige organisasjonar som nyttige og ønskte samarbeidspartnarar.