Ingrid Heggø (Arbeiderpartiet), 2019-10-22:
I historia om Noreg har tilgangen på fornybar kraft lenge vore Noreg sitt store fortrinn. Med utgangspunkt i rein og billig vasskraft har små stader rundt omkring i Distrikts-Noreg fått stor industri, produsert på verdas reinaste energi. På same vis er vi nordmenn stolte av vår vakre, reine og urørte natur. Friluftsliv og nærleiken til naturen er ein del av den norske folkesjela, og den mest hurtigvaksande næringa i Noreg er reiseliv, basert på naturen. Det eg set fokus på i denne interpellasjonen, er vindkraftutbygginga, at utbygging av vindkraft er i ferd med å skapa ei mistru og eit tap av tillit til sentrale styresmakter som er veldig alvorleg. Samstundes vil vi ha meir rein energi. Nasjonal rammeplan for vindkraft skulle vera eit konfliktdempande tiltak, men det vart ein augeopnar – landet rundt. Så var nesten alle fylke også involvert i planen. Rammeplanen og utpeikinga av område var analysar på eit heilt overordna nivå, og dei utpeika områda hadde eit samla areal på 29 000 km 2 . No har det i fleire månader vore stor usikkerheit, der lokalbefolkninga fryktar at dei vert overkøyrde. Det vert stilt store spørsmålsteikn ved regjeringa si handtering av rammeplanen og prosessen: Kva no når rammeplanen er skrota? Motstanden i folket aukar. Har regjeringa lytta og lært? Har regjeringa teke innover seg kvifor tusenvis av norske borgarar føler avmakt, raseri og djup fortviling over det dei opplever som statleg godkjende overtramp mot natur og menneske, og at grunnleggjande lovverk som skal verna menneske, dyr og natur, vert tilsidesett og oversett? Statsråden har sagt at konsesjonsvilkåra skal verta gjennomgått på nytt, og at søknadene vert sette på vent inntil det er kome avklaringar på konsesjonssystemet. Men lite er sagt om kva nye kriterium som skal inn, og kva vektinga av dei ulike kriteria vert. Lite er sagt om dette gjeld alle konsesjonar som er innvilga, men ikkje sette i gang. Lite er sagt om frysvedtaket også gjeld utviding og fornying av konsesjonar. Men statsråden har sagt at der det er stor motstand, skal det ikkje verta gjeve konsesjon. Dersom dette er rett, burde vel alle søknader der det er stor motstand, verta avslått no, i staden for at dei vert sette på vent, og så må det eventuelt søkjast på nytt, etter nye kriterium. Då ville iallfall regjeringa ha synleggjort at ein faktisk har lytta til folkeopprøret, til alle som har sagt nei. No sit dei fleste med ei kjensle av at regjeringa har kjøpt seg eit pusterom, og ein sit att med manglande tillit og uroa over om ein faktisk vert lytta til i praksis. Dersom statsråden er sitert rett i NRK, er det framleis grunn til uro, for der seier han at han «ser et behov for å gjøre noe med konsesjonssystemet nettopp for å gjøre et godt system enda bedre for å forebygge konflikter som vi har sett det har vært rundt enkelte utbygginger av vindkraft». Eit «godt system enda bedre». Utsegna vitnar lite om at statsråden har teke inn over seg den massive kritikken frå folk som påpeikar at dei føler seg overkøyrde og makteslause. Det har skjedd ei markant endring i folk sitt syn på vindkraft, spesielt det siste halve året. Den sterke motstanden og kritikken av ulike vindkraftprosjekt viser at ei god lokal forankring av potensielle prosjekt er både riktig og viktig. Det har skjedd ei rivande utvikling innan vindmøller, på storleik og arealbruk. Det er godteke store avvik og endra føresetnader frå opphavlege konsesjonssøknader mange stader. Befolkninga føler seg lurt når det i si tid vart sagt ja til lyktestolpar og dei får eit «Eiffeltårn» i fjellheimen sin. Difor må ein gjennomgå regelverket knytt til etablering av vindkraft med spesiell fokus på lokal forankring og innflytelse. Denne gjennomgangen bør også supplerast med ein gjennomgang av dei lokale ringverknadene av anlegga. Det er viktig for den nasjonale energidebatten at framtidas energibehov vert utgreidd. Her trengst det meir kunnskap. Eg er som sagt glad for at rammeplanen vart skrota. Men no må vi få ein samla, heilskapleg plan der vind, vatn og nett vert sett i ein samanheng. Naturen må òg få ein eigenverdi. For det som uroar når rammeplanen vert skrinlagd, er om ein på nytt får ei bit-for-bit-utbygging og framleis godtek at områda til vindkraft vert valde av utbyggjaren, som inngår avtale med grunneigarane lenge før konsensjonssøknad vert innsend. Når ein i tillegg veit at fleire utbyggingar skjer i strid med kommuneplanar, med store avvik og endra føresetnader, og at anleggsverksemd vert sett i verk før ankehandsaminga er ferdig – ja, då vitnar ikkje dette om god offentleg kontroll eller om eit godt system. I bygdelag og øysamfunn rundt om i Noreg er utbygging av vindkraft i ferd med å skapa ei mistru og tap av tillit. Og korleis skal folk få tillit til at dei vert høyrde, dersom frysavgjerda som er teke, har mange unntak? I 2020 og 2021 går svært mange konsesjonar ut. Desse konsesjonane er gjevne på eit heilt anna kunnskapsgrunnlag og under andre føresetnader og burde etter mitt syn terminerast når konsesjonstida utgår. Desse konsesjonane må iallfall ikkje automatisk vidareførast og utvidast etter gamle konsesjonsvilkår. Er statsråden samd i det? FN sitt naturpanel har publisert klare åtvaringar om at endra arealbruk er den største trusselen mot artsmangfaldet på jorda, ein større trussel enn klimaendringane. Og det er ikkje berre at vindmøllene er vortne større, planeringa rundt kvart turbintårn er no om lag ei halv fotballbane, og så kjem tilkomstveg og oppstillingsplass. Det er store og svært synlege naturinngrep vi snakkar om. For å ta eit eksempel: Arealet det er søkt om til vindkraft langs Sognefjorden, er på 43 km 2 . Det er over 5 000 fotballbaner. Det er enorme areal. Og kva sit ein att med av lokale ringverknader? Auka nettleige. Utbygginga av vindkraft på Guleslettene i Bremanger gav ei auka nettleige fordelt på innbyggjarane til nettselskapet med 170 mill. kr. Og dei fleste har fått med seg at eigedomsskatten har denne regjeringa sett under press, likeeins kva som inngår av produksjonsutstyr i skattegrunnlaget. Folk opplever at ein får lite igjen til fellesskapet for å stilla naturen til rådvelde, og då aukar motstanden. Det er unisont at ein ikkje skal byggja i urørt natur. Det er eg einig i, men eg vil også slå eit slag for dei som har stilt naturen sin til disposisjon for fellesskapet tidlegare, f.eks. ved vasskraftutbygging, der naturmangfaldet nett er i ferd med å koma tilbaka, såra i naturen har byrja å gro. Her er naturen endå meir sårbar. Også her må innbyggjarane sine krav til «nok er nok» få gjennomslag. Konsekvensane av vindkraftutbygging må synleggjerast for befolkninga. Der vart nok den nasjonale rammeplanen på mange måtar ein augeopnar for mange. For det har skjedd så store endringar i befolkninga sitt syn på vindkraft berre i det siste halvåret. Det er synleggjort at inngrepa og føreslegne areal er enorme storleikar. Og det er mange paradoks. Ved vindkraftutbygging kan ein nytta gravemaskiner i myr, medan ein bonde ikkje kan dyrka ein einaste ny kvadratmeter myr. Utslepp vert det no av begge delar. Burde ein kravd totalrekneskap på CO 2 ved alle utbyggingar? Kvifor er skatte- og avskrivingsreglane så veldig forskjellige for vatn og vind? Arbeidarpartiet har lenge etterlyst ein heilskapleg, samla plan der vind, vatn og nett vert sett i samanheng. Vil statsråden ta denne utfordringa?