Jon Lilletun (Kristelig Folkeparti), 2000-02-08:
Representanten Løvik tek opp eit viktig og utfordrande spørsmål i interpellasjonen. Eg tek det slett ikkje ille opp, sjølvsagt, om han prøver å hjelpe meg med mi oppgåve, som er å gje svar. Eg ser også positivt på at han bruker norsk litteratur – no kom han vel i skade for å uttrykkje det namnet litt feil, han sa Bjørnsen, og eg går ut frå at det var Bjørnson han meinte. Så får det då vere opp til interpellanten å evaluere, det er no ein gong slik at det er representantane som må evaluere. Den granskinga representanten viser til, byggjer ikkje på konkrete elevdata, men på eit spørjeskjema til dei europeiske landa om situasjonen og tiltaka for denne elevgruppa. Forskarane meiner Skandinavia er prega av ein tradisjon der egalitære verdiar står sterkare enn i Europa elles. For Noregs del byggjer dei karakteristikkane som er gjevne, i stor grad på ei vurdering av læreplanverket for den tiårige grunnskulen, L97, som forskarane meiner forsterkar dei egalitære trekka ved norsk skule. Det vert m.a. også vist til at vi ikkje har eigne spesialskular for særs evnerike elevar. Uavhengig av denne granskinga meiner eg vi her har å gjere med spørsmål og utfordringar vi må ta på alvor. I grunnskulen skal alle barn og unge få høve til å gå saman i eit tiårig skuleløp. Samstundes inneber likeverdsprinsippet at ein tek utgangspunkt i at elevane har svært ulike føresetnader. Prinsippet om tilpassa opplæring står difor sterkt. Alle elevar må få møte utfordringar som svarer til evnene sine. I L97 er det spesielt nemnt at dette også gjeld dei med særlege vanskar eller særlege evner på ulike område. Vi må erkjenne at dette er ei krevjande målsetjing. Forsking viser at vi ikkje har kome langt nok i dette arbeidet, slik også interpellanten peikte på. Data frå ei internasjonal undersøking av elevprestasjonar i realfag, TIMSS-prosjektet, tyder på at vi her i landet har om lag like mange svært flinke elevar i naturfag, 8. klasse, som det internasjonale gjennomsnittet. Når det gjeld matematikk, har Noreg ein klart lågare del svært flinke elevar. Når det gjeld desse faga, har forskarane gjort den vurderinga at vi med omsyn til delen av flinke elevar skil oss lite frå land det er naturleg å samanlikne oss med, dei nordiske landa. Forskarane meiner også at det ikkje er nokon grunn til å vere uroa over prestasjonsnivået i realfag hjå dei aller flinkaste elevane i norsk grunnskule. Prinsippet om individuell tilpassing gjev høve til ulik behandling og fordjuping i arbeidet med faga, og til variasjon i art, vanskegrad, mengd, tempo og progresjon. Gjennom lokale konkretiseringar og tilval kan ein utdjupe og utfylle lærestoffet og dermed skape meir krevjande faglege utfordringar for særleg evnerike elevar. Dessutan skal tilvalsfaga gje elevane sjanse til å velje og fordjupe seg i nye språk og aktivitetsområde eller til å styrkje kompetansen sin på område der dei alt har eit grunnlag. Her er rommet for individuell fagleg vidareutvikling stort. Ordninga med «Skolens og elevenes valg» skal m.a. gjere det mogleg for elevane å velje aktivitetar etter eigne interesser og føresetnader. Elevvala kan knytast til m.a. fordjuping i kunnskapsområde i eit fag eller på tvers av faggrenser. Det er også sagt i L97 at på ungdomstrinnet kan prosjekt knytte til vidaregåande opplæring vere aktuelle val. Vi legg i vår skule stor vekt på å stimulere eigenaktiviteten hjå elevane. Gjennom entreprenørskap kan ein fremje kreativitet og nyskaping. Entreprenørskap gjev elevar med ulike føresetnader og interesser høve til å utvikle evnene sine og vinne ny kunnskap og innsikt gjennom handlingsretta oppgåver. Somme arbeidsmåtar gjev, meir enn andre, rom for fagleg fordjuping og valfridom. Det kan f.eks. gjerast gjennom prosjektarbeid, som gjev elevane stort armslag både når det gjeld val av problemfelt, tilnærmingsmåtar og fagleg fordjuping. Her er det viktig å utnytte evner og interesser hjå kvar enkelt. Bruk av IKT gjev rom for individualisering og aktiv, spennande læring. Gjennom m.a. Internett kan elevane få tilgjenge til stoff som kan utfordre ulike evner og føresetnader, og stimulere til eigeninnsats og fagleg fordjuping. Det same gjeld aktiv utnytting av skulebiblioteket. Dei særs gåverike elevane kan dessutan få stimulerande utfordringar ved å vere medhjelparar for andre – eventuelt også yngre – elevar. Det ligg ein viktig læringsverdi i det å skulle formidle eigen kunnskap og innsikt til andre. Hovudutfordringa er å ta i bruk dei opningar regelverket gjev for variert opplæring og for val og fordjuping på ein kreativ måte, slik at også særs evnerike elevar kan få godt tilpassa opplæring. Det er behov for å møte mangfaldet av utfordringar hjå elevane gjennom lokal fornying og fleksibilitet i organiseringa og tilrettelegginga av opplæringa. Samstundes som lova bestemmer at alle elevar skal høyre til i eit klassefellesskap, kan den daglege opplæringa organiserast på ulike og fleksible måtar. Ein kan f.eks. veksle mellom individuelt arbeid, gruppearbeid og klasseundervisning. I somme samanhenger kan storklassar og samling i aldersblanda grupper vere aktuelt. Ein kan også nytte arbeidsøkter av ulik lengd. Det er viktig å gjere bruk av dei opningane for differensiert opplæring som dette gjev. Eg vil helse velkommen alt lokalt utviklingsarbeid som tek sikte på å gje alle elevar betre tilpassa opplæring. Det gjeld også særs evnerike elevar, slik at dei kan få høvelege og stimulerande oppgåver. Eg veit det finst døme på gode tiltak. I ein av kommunane har ein ei ordning med utplassering av matematikk-flinke elevar i næringslivet ein dag i veka. I ein annan kommune prøver ein seg med meir avanserte kurs og seminar med fagleg fordjuping i delar av tida. I St.meld. nr. 28 for 1998-99 er tilpassa opplæring framheva som eitt av fire område for forsterka innsats for kvalitetsutvikling i skulen. Dei økonomiske midlane som vert stilte til disposisjon frå staten, skal stimulere og støtte lokale prosjekt som siktar mot å skape betre læring og utvikling for den enkelte eleven. I fornyinga av planane for lærarutdanninga er det dessutan lagt stor vekt på at lærarane skal kunne gje ei opplæring som er tilpassa dei føresetnadene elevane stiller med. Samstundes er eg open for å vurdere lokale ynske om å prøve ut alternative løysingar som også går utover det eksisterande regelverket, med sikte på å gje særs evnerike elevar gode læringsvilkår. Som kjent gjev forsøksheimelen i opplæringslova høve til det. Gjennom forsøks- og utviklingsarbeid vil vi få fram meir kunnskap om korleis vi kan gje god opplæring òg til særs evnerike elevar. Gjennomgangen i forhold til interpellantens problemstilling viser at det i vårt skuleopplegg er store moglegheiter for å gjennomføre det som er interpellanten sitt ynske, å ta vare på heile talentet til den enkelte og til befolkninga. Så sa eg òg i svaret mitt at det her ikkje er slik at vi har nådd målet, og at det er ein lang veg å gå enno. Og av det som har skjedd dei siste par åra i forhold til ei større opning her, vil eg nemne tre punkt: Det eine er i større grad å få rom og opning for eit lokalt utviklingsarbeid og ei initiering av dette, likeins at vi til ein viss grad har stilt midlar til disposisjon i forhold til dette. Vidare gjev den nye IKT-planen der ein firedoblar den økonomiske innsatsen, der ein spesielt går på innhaldet og har eit utviklingsarbeid der ein både utviklar IKT som eige fag og IKT i dei andre faga, store moglegheiter. Vidare har vi den satsinga vi no skal ha på ungdomsskulen, der vi på ein helt ny måte aukar innsatsen med omsyn til kompetanseheving hjå lærarpersonalet. Eg er altså samd med interpellanten i at spørsmålet er viktig, og at vi ikkje er komne langt nok. Men eg meiner at dei grepa vi er i ferd med å ta, og det utviklingsarbeidet som no er på gang, vil føre oss vidare. Men her trengst det at det er mykje uro og forventning om at ting skal skje, derfor er det bra at temaet vert sett på dagsordenen.