Gjermund Hagesæter (Fremskrittspartiet), 2009-12-11:
Vi i Framstegspartiet er opptekne av at Noreg skal bli eit endå betre land å bu og leve i. Det er det som er drivkrafta og fundamentet i Framstegspartiets politikk. Vi ønskjer heile tida å gjere Noreg endå betre for folk flest. Då er grunnleggjande velferdstenester i kommunane heilt avgjerande, og derfor er sjølvsagt kommuneøkonomien veldig viktig. Men på sikt ønskjer vi å ha ei behovsstyrt, statleg finansiering av grunnleggjande velferdstenester i kommunane, der ein har det slik at om ein konstaterer eit behov, vil det også utløyse statleg finansiering. Det gjer at ein vil få dekt behovet for grunnleggjande velferdstenester, uavhengig av om ein bur i ein rik eller ein fattig kommune. Vi innser jo at vi ikkje får gjennomslag for den politikken dei første par åra iallfall, og inntil vi får gjennomslag for den politikken, må vi sjølvsagt ta utgangspunkt i dagens budsjettsystem og dei utfordringane det gir. No har det vore fleire oppe frå dei raud-grøne, sosialistiske partia som har hevda at dette budsjettet medfører ein reell styrkt kommuneøkonomi. Ein bruker kanskje ikkje det omgrepet – ein bruker i staden omgrepet «ein reell inntektsvekst». Det var også det representanten Ingalill Olsen brukte. Det er klart at viss ein har ein inntektsvekst, men samtidig ein like sterk utgiftsvekst, så vil ikkje økonomien forbetrast. Kommunane opplever altså ikkje nokon forbetra økonomi. Eg viste i min replikk til Heikki Holmås i stad til eit av dei siste nummera av Kommunal Rapport. Der seier seks av ti rådmenn at neste års budsjett blir dårlegare. Den økonomiske situasjonen i seks av ti kommunar blir altså forverra i 2010 samanlikna med 2009 – og ikkje forbetra, slik som regjeringspartia påstår. I det same nummeret av Kommunal Rapport er bl.a. rådmann Magnus Mathisen i Notodden intervjua. Notodden er ein av dei kommunane som slit. Det står: «I budsjettforslaget foreslår han maks eiendomsskatt og fjerning av bunnfradraget, redusert lærertetthet, å gjøre 54 sykehjemsplasser om til omsorgsboliger og å fjerne all støtte til idrettsanlegg og til den lokale flyplassen, som dermed blir nedlagt. Han vil gjennomgå skolestrukturen, fjerne betalt matpause og reforhandle lokalavtalen med lærerne, med sikte på å fjerne funksjonstillegg.» Det var ikkje noko her som tydde på styrkt kommuneøkonomi, slik representantar frå regjeringspartia prøver å fortelje her i denne salen. Då er spørsmålet korleis dette heng saman. Det heng sjølvsagt saman med at ein riktignok har auka overføringar, men samtidig får kommunane auka oppgåver, det blir strengare krav, det blir auka forventningar frå innbyggjarane, og det medfører større ressursbruk og større kostnader. Ressurskrevjande tenestene er eit av dei områda, og her har kostnadene auka ganske sterkt. Nokon vil kanskje seie at kostnadene her har auka dramatisk – då vil Framstegspartiet svare at vi synest det er flott at kostnadene har auka så mykje her. For når kostnadene til ressurskrevjande tenester aukar så sterkt som dei gjer, betyr det at mottakarar av ressurskrevjande tenester får eit betre tilbod, dei får ein betre kvardag og dei får også eit betre liv. Det er det som bør bety noko i denne salen her – ikkje å snu på skillingen og tenkje på kva dette kostar og ikkje kostar. Her må utfordringa vere å gi dei som sit nedst ved bordet, eit betre liv, ein betre kvardag. Derfor, når regjeringspartia og Regjeringa ser at kostnadene for denne gruppa og desse ressurskrevjande tenestene aukar så mykje, burde staten ha gått inn og teke ein større del av dette, slik at kommunane ikkje hadde fått så stor auka belastning som dei gjer. Men det paradoksale er at Regjeringa ikkje gjer det, Regjeringa gjer akkurat det motsette. Når kommunane får auka kostnader, går den rike staten inn og seier at då skal dei få endå større kostnader, for dei skal få meir av det som staten tok seg av tidlegare. Då aukar ein innslagspunktet frå 835 000 kr til 865 000 kr, som er langt meir enn inflasjonen, og ein reduserar også den statlege delen frå 85 til 80 pst. Dette skjer attpåtil med tilbakeverkande kraft. Framstegspartiet er heilt ueinig i det, vi ønskjer å behalde den statlege delen på 85 pst. Vi ønskjer også å redusere innslagspunktet, i første omgang til 800 000 og over nokre år nedtrappe det til 400 000. Det trur vi vil sikre at dei som treng det mest – denne svake gruppa, dei som har behov for ressurskrevjande tenester – får eit verdig og godt tilbod. Med Framstegspartiet sin politikk vil vi sikre at dei får ein betre kvardag, eit betre liv. Med regjeringspartia sin politikk er eg dessverre redd for at denne gruppa vil få eit forverra tilbod i åra som kjem. Når det gjeld eldreomsorg som skin, er det viktig – for å få det til – at vi gjer meir enn å snakke om dette i valkampen. Framstegspartiet gjer meir, vi aukar tilskotstaket når det gjeld bygging av omsorgsbustader og sjukeheimsplassar frå 647 000 til 862 800. Vi føreslår også å auke den statlege tilskotsdelen frå 30 til 40 pst. på sjukeheimsplassar. Det trur vi vil vere eit godt bidrag til å stimulere til at kommunane satsar meir på bygging av omsorgsbustader og sjukeheimsplassar. Vi er klar over at KS ønskjer 50 pst. statleg tilskot. Vi føreslår 40 pst. på sjukeheimsplassar. Vi er ikkje sikker på at vårt forslag er nok til å få fortgang i dette, men det er i alle fall eit langt betre forslag enn det regjeringspartia har. Det er i alle fall eit skritt i riktig retning. På grunn av desse forbetringane legg vi opp til, og budsjetterer med, at det blir bygd 3 500 nye omsorgsbustader og sjukeheimsplassar. Det er 1 000 meir enn Regjeringa legg opp til. Andre forbetringar som vi har i vårt alternative statsbudsjett, er meir pengar til fagskulane, 115 mill. kr. Vi går også inn for styrkt skulehelseteneste, vi går inn for meir til fylkeskommunale vegar, og vi har også betydeleg meir frie midlar. Totalt sett aukar Framstegspartiet overføringane til kommunane med 4,2 milliardar kr meir enn Regjeringa. Det fører til meir pengar til alle kommunane i landet. For å bruke som eksempel to kommunar som kommunalkomiteen sin leiar, Heikki Holmås, kjenner godt til – Bergen og Oslo – så ville Bergen kommune ha fått 165 mill. kr meir, og Oslo kommune ville ha fått 362 mill. kr meir med Framstegspartiet sitt alternative budsjett. Det er ganske sikkert ikkje nok til å løyse alle utfordringar desse kommunane står overfor, men det vil vere eit skritt i riktig retning. Ein annan kommune, som andre nestleiar i kommunalkomiteen, Ingalill Olsen, kjenner godt til, Måsøy kommune, ville ha fått 864 000 kr meir med Framstegspartiet sitt alternative statsbudsjett i forhold til det dei får med Regjeringas budsjett. Eg trur det ville ha vore pengar som hadde kome godt med, og som kanskje ville løyst ein del av dei utfordringane som Måsøy kommune har med omsyn til utflytting osv. Lærdal kommune, som kommunalminister Liv Signe Navarsete kjenner rimeleg godt til, antar eg, ville fått 1,8 mill. kr meir med Framstegspartiet sitt alternative statsbudsjett enn det dei får med det statsbudsjettet Regjeringa har lagt fram. Det kan vere at kommunalministeren meiner at Lærdal kommune ikkje fortener eller burde ha fått desse pengane. Framstegspartiet foreslår i alle fall dette, og vi trur at Lærdal kommune har gode og kloke politikarar som hadde forvalta desse pengane på ein god og fornuftig måte til innbyggjarane sitt beste. Det er kanskje nokre som trur at dersom kommunane blir sveltefôra lenge nok, blir dei meir effektive. Det er ein taktikk som Framstegspartiet ikkje har nokon tru på. Vi trur at kommunane må få tilstrekkelege midlar overført. Samtidig må vi leggje til rette for konkurranse, både intern og ekstern konkurranse. Vi meiner at konkurranse er sunt, og at det er det som vil gjere kommunane meir effektive og rasjonelle. Vi trur ikkje sveltefôring er den rette taktikken. Vi trur derfor at ei slik utvikling, med konkurranse, vil medføre at vi får betre kommunar til glede for innbyggjarane og tenestemottakarane. Etter dagens system har vi eit budsjettsystem og eit rekneskapssystem som tildekkjer den reelle økonomiske situasjonen i kommunane. Det er det at ein har avdrag som ein kostnad, men ikkje avskriving. Det gjer at kommunebudsjetta, rekneskapane, viser betre tal enn dei ville ha gjort viss kommunane hadde brukt det same systemet som det private næringslivet. Viss vi hadde gjort om dette over natta, ville det ha medført at veldig mange kommunar – kor mange veit eg ikkje, men veldig mange – ville ha fått blodraude tal. Det er sjølvsagt noko som Regjeringa sannsynlegvis ikkje ønskjer å synleggjere. Eit anna punkt er at vi har for mange kommunar i dette landet. Vi har 430 kommunar. Med den infrastrukturen vi har i dag, er det altfor mange. Vi kunne redusert talet på kommunane atskilleg, kanskje til og med til under 100. Eg innser at det ligg nokre år fram i tid, men uansett trur eg at det er viktig at vi startar prosessen. Då er det viktig at kommunane òg har økonomiske incitament for å slå seg saman. Eg stilte spørsmål til kommunalministeren, spørsmål nr. 265. Eg viste til to kommunar på 3 000 innbyggjarar i Nord-Troms og spurde korleis det ville slå ut i overføringar til kommunane dersom dei slo seg saman. Då viste det seg at etter 15 år ville staten tene 31,6 mill. 2010-kr på at desse kommunane slo seg saman, mens kommunane etter 15 år ville tape tilsvarande. Eller med andre ord: Dei må effektivisere for 31,6 mill. kr for å kome i balanse og ikkje kome ut dårlegare en tidlegare. Ein treng ikkje å vere synsk eller spesielt smart for å forstå at med eit slikt system blir det ikkje mange kommunesamanslåingar dei neste åra. Det er her nødvendig med både kortsiktige og langsiktige grep. Dei kortsiktige er å tilføre kommunane nok pengar, slik at dei kan utføre jobben sin og førebu seg på framtidige utfordringar. Vi har òg langsiktige grep som må takast, og det er at vi må endre regnskapssystemet og stimulere til at vi får meir hensiktsmessig kommunestruktur i Noreg. Meir og betre velferd for kvar krone kommunane disponerer er viktig, og det er avhengig av at vi har ein rasjonell og hensiktsmessig kommunestruktur i Noreg. Avslutningsvis vil eg på nytt fremme dei forslag som Framstegspartiet står bak, anten aleine eller saman med våre vener i Høgre og Kristeleg Folkeparti.