Eli Sollied Øveraas (Senterpartiet), 2002-04-09:
Noreg har hatt lover om målbruk i offentleg teneste i 70 år. Sjølv om lovene på langt nær har verka godt, har dei likevel verka positivt og vore ein av fleire naudsynte føresetnader for at den nynorske skriftkulturen har den posisjonen den trass i alt har. For mange av oss er nynorsk meir enn eit språk: Det er òg snakk om kollektiv identitet. Stadig vert nynorsken sett under press. Debatten rundt – og motstanden frå einskilde mot – den obligatoriske sidemålsundervisninga i skulen er eit hyppig tilbakevendande tema. Eg vil gi oppriktig ros til statsråd Valgerd Svarstad Haugland for stortingsmeldinga om målbruk i offentleg teneste. Her er det fleire målretta tiltak som vitnar om at statsråden verkeleg tek på alvor at vi har to målformer i Noreg. Fleirtalet i komiteen, alle utanom Framstegspartiet, støttar meldinga og dei måla og dei tiltaka som er skisserte. Då eg berre har fem minutts taletid, er det uråd å kome inn på alle område som komitefleirtalet støttar. Eg vil likevel peike på at etter at staten tok over sjukehusa, har debatten om om sjukehusføretaka skal følgje mållova eller ikkje, gått føre seg – og går føre seg – i mange fylke. Statsråden har sjølv i brev av 23. januar 2002 gjort det klart at mållova skal følgjast, men gir samstundes uttrykk for eit ønske om ei snarleg avklaring av spørsmålet. Dette gjeld òg andre bedrifter, t.d. Posten, NSB, vegkontora og Luftfartsverket. Eit mindretal – SV og Senterpartiet – ønskjer at Regjeringa endrar mållova slik at all tvil om at mållova skal følgjast, vert fjerna. Forslag nr. 1 vil dessverre ikkje få fleirtal. Eg vil likevel oppmode statsråden om å ta dette arbeidet seriøst og gi det høg prioritet i departementet. Stortinget har ved fleire høve streka under kor viktig det er at staten tek den kulturpolitiske styringa når det gjeld utvikling av nynorsk programvare. Skal nynorsken ha ein trygg posisjon både som eit levande bruksspråk og som eit likeverdig, offisielt skriftspråk ved sida av bokmål, må vanlege dataprogram vere tilgjengelege på begge målformer. Eg vil også her be om at departementet sitt arbeid med å vurdere korleis marknadsmakta kan nyttast, får høg prioritet. Berre 12 av 78 lover kom i perioden 1997–2000 ut på nynorsk. Eit mindretal – Arbeidarpartiet, SV og Senterpartiet – meiner det bør vere ei målsetjing at sjølve lovteksten ligg føre på begge målformene. Dette kan vere arbeids- og ressurskrevjande, men eg vil likevel utfordre statsråden og spørje om ho kan tenkje seg å vurdere ei prøveordning der t.d. eit minimum av lovtekstene kan liggje føre på både nynorsk og bokmål. Meldinga syner tydeleg at det er langt fram til at alle statsorgan nyttar 25 pst. nynorsk. Komitefleirtalet føreset at innan tre år, då det varsla satsingsprosjektet er avslutta, skal målbruksreglane vere oppfylte. Mindretalet, frå Arbeidarpartiet, SV og Senterpartiet, meiner at om så ikkje har skjedd, bør ein vurdere å forskriftsfeste interne instruksar i alle statsorgan for korleis målbrukslova skal nyttast. Eg vil rette eit spørsmål til statsråden: Kva tiltak kan statsråden tenkje seg å setje i verk, om nynorsk om tre år er like lite brukt som i dag? Dersom måla og tiltaka i meldinga vert meir enn ord på eit papir, kan det føre til eit lyft for nynorsken. I 70 år har vi hatt lover om målbruk i offentleg teneste. Likevel er vanlege dataprogram på nynorsk mangelvare i statsforvaltingar, og nye helseføretak nektar å følgje mållova. Tiltak som er varsla i meldinga, treng rask og konkret oppfølging. Det både treng og fortener nynorsken. Heilt til slutt: Eg finn det på sin plass å sitere salige Ivar Aasen og late hans ord vere ei rettesnor for nynorskarbeidet framover: «Lat det merkast i meir enn i ordi at me halda den arven i stand at når fedrane sjå att på jordi dei kan kjenna sitt folk og sitt land.» Så vil eg berre setje fram forslag nr. 1.