Bård Vegar Solhjell (Sosialistisk Venstreparti), 2008-12-12:
Dersom vi ser nokre tiår fram i tid, er etter mi oppfatning dei aller største utfordringane vi står overfor som samfunn nasjonalt og internasjonalt, å løyse dei globale miljø- og fattigdomsproblema som er sjølve grunnlaget for korleis verda vår skal sjå ut. Det er å redusere dei sosiale forskjellane, som òg i vårt land er for store, og få til eit skikkeleg velferdslyft. Vi har store velferdsutfordringar, ikkje minst innanfor eldreomsorga i dei tiåra som kjem. Og det er halde fram med ei omstilling til eit kunnskapsbasert næringsliv, som vi veit vil kome i aukande grad, og der vi må vere føre var og ta dei grepa som er nødvendige. Det vi i dag gjer på det området, er avgjerande for det. Motivasjon, nysgjerrigheit, lærelyst, tryggleik og like moglegheiter for alle i skulen i dag er kanskje det aller viktigaste vi gjer for å løyse dei utfordringane som ligg nokre tiår fram i tid. Det er dette Regjeringas kunnskapsbudsjett legg til grunn, og det er derfor satsinga på området er så sterk frå tidleg barnehagealder til og med etter- og vidareutdanning og forsking og høgare utdanning. Lat meg trekkje fram dei tre sentrale skulegrepa i dette budsjettet, som fortset den satsinga vi har hatt. For det første: Tidleg innsats. Den amerikanske nobelprisvinnaren i økonomi James Heckman har dokumentert korleis satsing på tidleg innsats i barnehagealder og tidleg skuleålder er dei aller beste investeringane ein kan gjere for læring, men òg for utjamning av sosiale forskjellar. Han seier rett ut at den typen investeringar kan bryte fattigdomsfellen og på ein heilt annan måte leggje grunnlag for kunnskapsutvikling. Derfor har vi 1 milliard kr til fleire lærarar i lesing og rekning, i norsk og matematikk, frå første til fjerde klasse. Derfor har vi ei sterk lese- og reknesatsing på etterutdanning neste år, og utvikling vidare av kartleggingsverktøy. Det er òg interessant å sjå at den nyleg publiserte TIMSS- undersøkinga om elevane sine resultat i matematikk og naturfag, viser ein framgang for norske elevar på fjerde trinn og eit meir broket bilete på åttande trinn. Eller for å seie det på ein annan måte, dess større del av tida elevane har gått i skulen med den raud-grønne regjeringa, dess betre resultat. Det er òg interessant å sjå frå den undersøkinga at vi finn ein veldig klar oppgang i talet på lærarar som har kompetansegjevande etter- og vidareutdanning i faga, og vi veit at det same skjer på andre felt. Vi har hatt ei omfattande satsing dei siste åra. No går vi vidare til eit varig lyft, og for første gong eit varig system for vidareutdanning i den norske skulen. Det er heilt nødvendig. Når det er fullt oppe og står, vil mange lærarar årleg kunne gå ut. Den store utfordringa vil ikkje vere økonomien, det vil vere rekrutteringa og å få nok vikarar. Derfor har vi òg ei omfattande rekrutteringssatsing, bl.a. med avskriving av studielån for dei som ønskjer å verte lærarar innan språk og realfag, der vi ser at lærarmangelen kan verte mest akutt i åra som kjem. Vi innfører òg tilbod om ei rektorutdanning, ei skuleleiarutdanning, for alle frå neste år, og vi legg inn betydeleg med pengar til ei ny lærarutdanning som skal leggjast fram om kort tid. Så veit vi òg at kunnskap og trivsel ikkje er to motsetnader, men to ting som heng saman. Og ikkje minst skal vi skape sosial utjamning i skulen, må skulen vere ein stad som både skapar tryggleik og tilhøyring, og ein stad for meir læring. Derfor er satsinga på å pusse opp skulebygg viktig. Skulen skal signalisere til elevane at kunnskap og skule er viktig. Då må vi vere opptekne av å ruste opp norske skulebygg. Vi satsar òg på fysisk aktivitet, fordi vi veit at det er ein sterk samanheng mellom fysisk aktivitet og resultat i skulen, og fordi vi har betydelege folkehelseutfordringar i dei tiåra som kjem. Sjølv om ein ikkje kan få det inntrykket frå debatten, er det interessant å sjå at hovudbiletet er at nesten alle dei store forslaga frå Regjeringa har full tilslutnad frå opposisjonen: etter- og vidareutdanning, ny skuleleiarutdanning, 1 milliard kr til fleire lærarar på første til fjerde, oppussing av skulebygg. Det er brei einigheit i opposisjonen om at Regjeringas forslag på dei viktigaste felta er bra. Der det er ueinigheit, går det litt i alle retningar – ein er for og imot timar, for og imot frukt og grønt, for og imot gratis lærebøker. Men eg meiner likevel at vi kan oppsummere med at det er eit godt budsjett, som derfor òg har brei støtte i salen.