Åsa Elvik (Sosialistisk Venstreparti), 2003-06-16:
«Vi er redde for ei auka kapitalisering av næringa. Vi er redde for ei utvikling der auka krav til kapitalavkasting kan føre til eit auka press for større kvotar. Med auka krav til avkasting på kapitalen og meir effektive båtar med større kapasitet er det lite hjelp i om det er færre båtar som tek del i fisket.» Det blir sagt mykje på Stortinget, og ein del av det er klokt. Dette er ikkje soge frå eige bryst, men henta frå næringskomiteen sin debatt 26. april 2001, om såkalla spesielle kvoteordningar, der lovheimelen for einingskvotar i flåten under 28 meter blei gitt. Den saka blir m.a. behandla i dag. Talaren var Jon Lilletun. I dag deler eg Lilletun si uro. Lilletun var for to år sia bekymra for at ein ikkje hadde evaluert dei ordningane som ein allereie hadde, og at ein ikkje kunne dokumentere om resultata av einingskvoteordninga hadde blitt slik som ein ønskte. Heller ikkje i dag har det skjedd noka form for evaluering, langt mindre noka konsekvensutgreiing. Det har statsråden kjapt avfeia med formuleringar om at den beste forma for konsekvensutgreiing er å prøve ordninga i praksis. Nei vel, så er det vel for vanskeleg for Fiskeridepartementet å føreta ein konsekvensanalyse på førehand, men ei evaluering av dei strukturtiltaka som ein allereie har sett i verk, som t.d. einingskvoteordninga i havfiskeflåten og for den konvensjonelle flåten over 28 meter, skulle ein vel kunne klare? Lønnsemd etter struktureringa skulle jo vere interessant nettopp i denne samanhengen, men det er altså kunnskap som departementet ikkje har, som ein også stadfesta i svar på spørsmål frå komiteen, i motsetnad til det som saksordføraren sa tidlegare i dag – og som stortingsfleirtalet ikkje er det minste interessert i. Eg synest sjølvsagt det er bra at det i løpet av stortingsbehandlinga har komme inn formuleringar om at ein skal evaluere desse nye strukturtiltaka etter tre år. Men eg klarer ikkje å forstå korfor ein ikkje undersøkjer dei erfaringane ein har, før ein set i verk nye tiltak. Korfor er det ikkje interessant for fleirtalet å halde seg til tal frå Budsjettnemnda, som viser at for den konvensjonelle flåten over 28 meter, som har hatt tilgang på einingskvotane i nokre år no, har gjelda i snitt auka frå 20 mill. kr til 34 mill. kr? Eigenkapitalen har forverra seg, frå minus 1,8 mill. kr til minus 2,2 mill. kr. Korfor er ikkje dette interessant å leggje vekt på? Dette er grunnlaget for at eg vil karakterisere den politikken som skal setjast i verk etter vedtak her i dag, som eit gigantisk fiskeripolitisk eksperiment. Departementet og fleirtalet tek som utgangspunkt at marknadsprisen på dei kvotane som no skal omsetjast, ikkje kjem til å bli høgare enn at kjøparane vil få ei betra bedriftsøkonomisk lønnsemd. Eg er ikkje overbevist om det. Ein kan like gjerne sjå føre seg at marknadsprisen på kvotane blir så høg at gevinsten ved auka kvotegrunnlag blir eten opp av investeringa i kvote. Det kan med andre ord like gjerne bli den som sel kvotar, som realiserer grunnrenta og gjer ho til sin finansielle formue, mens kjøparen får auka finanskostnader og gjeldsbyrde. Det er derfor vi fryktar at dei føreslåtte strukturkvotane ikkje kjem til å betre lønnsemda i fiskeria, men svekkje ho. I dag er vi i ein situasjon med historisk låge kvotar i torskefiskeria. Etter vår meining er det beste langsiktige verkemidlet for å betre lønnsemda i heile fiskerinæringa å byggje opp ressursane og forvalte dei ut frå omsynet til maksimalt langtidsutbytte og ikkje ut frå kortsiktig forteneste. Isolert sett er det det mest lønnsame på kort sikt også. I torskefiskeria er det mest lønnsame å la fisken få lov til å vekse seg stor før han blir fanga. Ei vriding av skattleggingsmønsteret vil derfor vere eit vesentleg tiltak for å vareta dei fiskeripolitiske målsetjingane. Dette er grunnlaget for at vi ønskjer å leggje betre til rette for den kystnære, konvensjonelle flåten og ikkje vrake han, slik som stortingsfleirtalet legg opp til i dag. Vi har stilt spørsmål ved klokskapen i å drive strukturtilpassing i ein situasjon med lågkonjunktur og særskilde næringsmessige utfordringar. Ein av nestorane i Noregs Fiskarlag, Thor Wold frå Andøya, har sagt til avisa Fiskaren: «Vi kan ikke ha en flåte basert på bunnivå. Det vil i praksis si at vi ikke klarer å ta kvoten i gode tider, noe som innebærer overføring fra kyst til hav.» Men det er nettopp det vi gjer. Det er lite som skil argumentasjon og premissar i St.meld. nr. 20 frå Lønnsomhetsutvalgets innstilling heilt tilbake til 1937. Problemet er for mange fiskarar og for mange små farty. Løysinga er færre fiskarar og strukturendringar i flåten. Vi skriv i dag ut den same medisinen som vi har brukt i 80 år, og han har vist seg ikkje å fungere. Korfor har ein framleis ei einsidig fokusering på at reduksjon av talet på fiskebåtar vil vere eit rett grep i forhold til dei utfordringane næringa står overfor i dag? Overkapasitet er ei global utfordring som m.a. blir spegla ved at 90 pst. av dei store artane er utfiska. Men vi er nøydde til å stille spørsmål om kva slags type kapasitet ein ønskjer i fiskerinæringa. SV ønskjer ein differensiert flåte, i motsetning til kva alle andre måtte seie, med både kystnære og havgåande farty, som kan bidra til busetjing og verdiskaping på land. Men det er målet som skal styre verkemiddelet, det er ikkje verkemiddelet som skal styre målet. Derfor ønskjer vi ei sterkare prioritering av kystflåten. Vi har derfor i denne saka fremma forslag om å be Regjeringa leggje fram forslag til korleis ein i løpet av ein tiårsperiode kan fase ut fabrikktrålflåten, fordi denne flåten i mykje mindre grad bidrar til busetjing og verdiskaping på land. Vi føreslår også at ein skal kunne opne for å overføre kvoterettar frå flåten over 28 meter til flåten under 28 meter. Om ein i tillegg kunne begynne å bruke SND som eit instrument for å stimulere til ei omlegging ut frå den kunnskapen som vi har om feilinvesteringar på 1990-talet, kunne vi verkeleg ha lagt til rette for ein lønnsam kystflåte med ein sunn finansiell situasjon. Vi går tvert imot i stikk motsett retning. SV tek til etterretning at departementet har fått lovheimel til å opprette eit strukturfond, men vi vil motsetje oss at fondet utelukkande skal brukast til å kjøpe ut kapasitet i den minste flåten. Vi vil derfor at fondet skal innrettast slik at ein kvittar seg med ulønnsame, eldre og uhøvelege farty, uavhengig av lengd. Det er den minste flåten som best medverkar til å oppfylle dei generelle, fiskeripolitiske målsetjingane om lønnsemd, berekraft, arbeidsplassar og busetjing, som berre blir ord dersom politikken går i motsett retning. Det er den minste flåten som allereie er kraftigast strukturert. Alle veit at det skjer kjøp og sal av fiskerettar i dag, og strukturkvotane er ei legalisering av dette. Eg synest fleirtalet har ei veldig uklår haldning til spørsmålet når ein på den eine sida seier at fiskeriressursane skal vere folkets felleseige, og på den andre sida legg til rette for å privatisere dei. Bjørn Hershoug ved Noregs fiskerihøgskole – vi får vel tru at han føler seg treft av karakteristikken som den mørkaste av dei mørke menn – kallar ein spade for ein spade. Han seier i ein artikkel: «Omsettelige kvoter har ingen god klang i norsk politiske debatt. Sist de ble forsøkt lansert(i 1992) gikk ministeren og byråkratiet på et formidabelt nederlag, etter en rask kuvending i Arbeiderpartiet.» (i 1992) Takk for den! – Det var mine ord, ikkje Hershougs ord. Han seier vidare: «Siden har individuelt omsettelig kvoter vært et ikke-tema i norsk fiskeripolitisk debatt. Likevel er det nettopp slike ordninger som det nå legges ytterligere til rette for.» Eg seier ikkje at vi innfører fritt omsetjelege kvotar i dag. Eg seier at vi går eit langt skritt vidare på vegen mot fritt omsetjelege kvotar. Eg meiner at også dei føreslåtte driftsordningane bidreg til ei auka privatisering av ressursane, fordi ein gir rom for at den som har kvoterett, skal kunne leige, lease eller låne ut kvotar. Vi går derfor mot denne prøveordninga. Eg synest det er bra at Stortinget krev kvotetak, og hadde eg vore Kristeleg Folkeparti-representant, ville eg ha sagt takk og lov for at vi iallfall fekk til dette. Men eg synest det er oppsiktsvekkjande at fleirtalet ikkje går inn for at kvotane skal vere tidsavgrensa, slik dei er i havfiskeflåten. Dette styrkjer etter mi meining inntrykket av at desse kvotane er privat eigedom. Det gjer også eit svar som departementet har sendt komiteen, om at desse kvotane kjem til å vere eit inntektsgrunnlag for all framtid. Vi er med på eit forslag om å greie ut regional forvalting av kvotane. Dette vil kunne fungere som ei motvekt mot den aukande privatiseringa, og det hadde vore interessant å sjå resultatet av ei utgreiing av dette spørsmålet. Men det er ein kunnskap som stortingsfleirtalet slett ikkje er interessert i. Det synest eg er trist. Eg vil berre få lov til å presisere at forslaget ikkje handlar om regional eigedomsrett til kvoten. Det handlar om utgreiing av regional forvalting av kvoten. Det er to heilt forskjellige ting. Stortinget stadfestar igjen i dag at fisken i havet er det norske folks fellesressurs. Det er forvaltinga vi ønskjer å ha ei utgreiing av. Eg vil til sist få lov til å ta opp dei forslaga SV har fremma, åleine eller saman med andre.