Sigrun Eng (Arbeiderpartiet), 2009-06-18:
Vi behandlar i natt det siste jordbruksoppgjeret i denne fireårsperioden, ein periode med store forhåpningar for næringsutøvarane. Dette er kanskje òg det aller siste oppgjeret som blir behandla her om opposisjonen flytter inn i regjeringslokala til hausten. Eg tek utgangspunkt i at kvart parti fortel om sine innretningar i denne innstillinga. Den raud-grøne regjeringa har levert og brukt desse fire åra til ein snuoperasjon som gir grunnlag for optimisme og framtidstru for bønder over heile landet. Men det har òg vore store utfordringar og ikkje minst ein enormt stor prisvekst på dei viktigaste innsatsfaktorane, slik som gjødsel og kraftfôr er, noko som sjølvsagt har hatt den konsekvensen at det ikkje har blitt den auken i inntektene år for år som vi hadde lagt til rette for. Vi kan likevel no konstatere at vi har innfridd lovnadene i Soria Moria-erklæringa, der det heiter at ein skal «sikre utøvere i landbruket inntektsutvikling og sosiale vilkår på linje med andre grupper». Regjeringa har levert den største auken i inntektsmoglegheiter på mange tiår. Ei påplussing på næringsstøtta på mellom 70 000 og 80 000 kr pr. årsverk er mykje. I tillegg fekk vi ein rentereduksjon i går – no vart det i forgårs – som utgjer om lag 100 mill. kr berre til bønder, om bankane følgjer opp. Denne regjeringa har vridd innsatsfaktoren i ei meir miljøvennleg retning, hatt eit større fokus på dyrevelferd og gitt bøndene eit langt betre grunnlag for å ta ut ferie og fritid, samt moglegheit til å vere sjuk viss ein er det, nemleg gjennom auka tilskott til avløysarordninga. I årets jordbruksavtale er dei største endringane innanfor mjølkesektoren og dei grovfôrbaserte kjøttslaga. Vi ynskjer å ta Noreg i bruk, utnytte beiteressursane, hindre gjengroing og sørgje for at dei som har mjølkeproduksjon, får betalt for den jobben dei gjer med å gå i fjøset 365 dagar i året. I årets avtale ligg det 560 mill. statlege kroner, og under høringa gav faglaga uttrykk for at dei stort sett var fornøgde. Resten er det moglegheit til å ta ut gjennom inntektsfrådrag og òg noko på pris. Men den mørke skya er utviklinga særleg på gjødselprisane. Når ei avtale byggjer på prognosar, og det blir store avvik, kan det vere grunn til å justere når fasiten ligg føre. Regjeringspartia vil verne om forhandlingsinstituttet, og ser det som viktig at organisasjonane i landbruket kan forhandle med staten om prisane på jordbruksvarer og andre avgjerder som er viktige for næringa. I årets avtale er storfe lagt inn i den såkalla volummodellen. Det er òg lagt føringar for at ein på eit seinare tidspunkt skal leggje andre produksjonar inn der, når den såkalla gule boksen i WTO-avtala har nådd taket. Men det ville vore ein fordel for alle om Doha-runden kunne avsluttast, og at vi fekk ei ny WTO-avtale på plass. I svært mange miljø er landbrukets betyding sterkt undervurdert. Bygde-Noreg ville sett heilt annleis ut om landbruket låg brakk. Men pessimismen har snudd til optimisme. Produksjonsvolumet er svakt stigande, sjølv om vi òg som forbrukarar bruker meir. Derfor har vi eigentleg ei todelt oppgåve: leggje til rette for at den trenden som har snudd, held fram – at det framleis blir vekst – og at fleire kjem inn i næringa. Nytt i årets avtale er å synleggjere økonomiske tiltak for ungdom som vil overta, og å få unge til å ynskje seg inn i næringa, dette òg i lys av den globale matvarekrisa. Vi bør produsere det vi har naturgitte føresetnader for, fyrst og fremst storfe, sau og mjølk. Det vil gi oss kortreist mat, produsert av eit landbruk som i verdsmålestokk langt på veg er økologisk og tufta på god dyreetikk, slik at vi forbrukarar kan ete trygg mat. Andre ting som ligg inne i årets avtale, er grøfting. Det har vore eit forsømt område i mange år. For meg er det òg viktig å nemne nydyrking. Vi ser ei avskaling av dyrka mark, sjølv om vi har som målsetjing å verne om ho. Med nydyrking kan vi framleis nær sagt fylle på med nytt areal dersom omdisponering av dyrka mark viser seg å vere nødvendig for at ein skal få til ei samfunnsutvikling på mange andre område òg. Eg meiner òg at komiteen sin merknad om at ein bør stimulere til andre gjødselmetodar, er av stor betyding for eit meir miljøvennleg landbruk. Så litt om skogen si betyding, både som CO2-fangar, som brensel, og som vår framtidige drivstoffleverandør. Andregenerasjons biodrivstoff, laga av ein fornybar ressurs vi har god tilgang på, er framtidsretta. Vi kan nå miljømåla våre utan å måtte kjøpe oss avlat med å forsyne oss av u-landa sine matfat. Det er derfor svært viktig at det vart sett av 50 mill. kr til tiltak innan skog i tiltakspakka. Dette er ein del av dei ekstraordinære midlane som no blir framlagde i revidert nasjonalbudsjett, som elles omfattar ei investeringspakke på 150 mill. kr. Det er stor pågang etter investeringsverkemiddel i landbruket, og løyvingane vil komme både landbruket og bygg- og anleggsnæringa til nytte. Det er eit estimat at summen vil kunne utløyse investeringar på om lag 1 milliard kr, så dette vil ha ein viktig sysselsetjingseffekt. Det er verdt å merke seg at dette kjem i tillegg til bygdeutviklingsmidlane Innovasjon Norge alt har i dag, og som det er stor rift om. Lat meg avslutningsvis seie litt om at vi framleis må ha i fokus å ta i bruk alle dei ressursane ein gard har, og leggje til rette for t.d. nisjeprodukt og gardsturisme. «Inn på tunet» med tilrettelagde tenester på forskjellige område er populært. Det blir det satsa stort på i nokre område av landet, noko som bidreg til auka verdiskaping og næringsutvikling lokalt. Årets avtale er ei god avtale, med ei innretning som er meir i tråd med den tida vi lever i, og dei utfordringane og moglegheitene som landbruket har.