Jon Lilletun (Kristelig Folkeparti), 2002-02-28:
Eg takkar utanriksminister Jan Petersen for ei god utgreiing på tysdag. Eg deler hans analyse og framstilling. Eg er særskilt glad for det fokus han hadde på menneskerettar, fred og forsoning. Vi står overfor mange urovekkjande situasjonar og utfordringar. Basisen for Kristeleg Folkeparti sin utanrikspolitikk er og har alltid vore at demokrati, respekt for menneskeverd og menneskerettar skal gjelde alle. Når vi legg dette til grunn for vår politikk, kan vi ikkje vere tause når menneske vert utsette for vald og overgrep. Eg er difor glad for at utanriksministeren forsikra oss om at situasjonen i Afghanistan vil stå høgt på dagsordenen til Tryggingsrådet neste månad. Ein ser dessverre allereie no at CNN-effekten er i ferd med å setje seg i forhold til Afghanistan. Media er ikkje lenger så opptekne av situasjonen for sivilbefolkninga, no er det situasjonen i Irak som er mest interessant. Difor er det faktisk slik at pengar alt held på å verte eit problem, og det er ikkje slik som representanten Jacobsen faktisk sa i førre replikkrunde. Fleire land har svikta med å gje den bistanden Afghanistan vart lova. Det er ei skam. Det er òg ei utfordring for Noreg no som vi er leiar av Støttegruppa for Afghanistan. Eg har stor tillit til at utanriksministeren vil følgje det opp på ein god måte. Det er no det vanskelege arbeidet startar. No skal interimsadministrasjonen byggjast opp. Det er no dei ulike lokale krigsherrane skal samle seg om ei regjering. Det er no innbyggjarane og flyktningane treng humanitær hjelp. Då utanrikskomiteen nyleg var på reise til Ottawa, Washington og New York, var det interessant å merke seg at både dei canadiske og amerikanske tunge politiske miljøa og institusjonane stadig nemnde Noreg sin innsats innanfor fredsbevaring. Denne rolla vart enda sterkare understreka i FN. Kristeleg Folkeparti har ein tradisjon for å heve blikket og sjå utover eiga grense. Vi fokuserer på dei fattigaste av dei fattigaste, på dei som er hardast ramma av krig og konflikt. I seg sjølv har dette fokuset ein eigenverdi ved at det hjelper dei som treng det mest. Men i tillegg til dette gjev arbeidet med menneskerettar Noreg respekt og truverd som utanrikspolitisk aktør. Denne rolla gjev oss tilgang til maktsentra i Washington og FN. Til å vere eit lite land, slik representanten Lønning tidlegare i dag snakka om, spelar Noreg likevel ei rolle og ei betydeleg rolle innanfor enkelte område som det vert lagt merke til. Eg lærde òg på turen til USA meir om den opplevinga vanlege amerikanarar og politikarar har av situasjonen etter 11. september. Den har totalt endra deira dagsorden og vurdering. I Noreg har vi nok ikkje heilt teke innover oss denne haldningsendringa i USA, og vi må nok i større grad prøve å erkjenne og forstå korleis dei tenkjer når vi gjer våre analysar. Men nære allierte må òg tole å vere usamde. Eg gjev sterk tilslutning til utanriksministeren når han åtvarar USA mot å angripe Irak. Det vil øydeleggje den internasjonale koalisjonen som no er samla. Det er ikkje tvil om at Saddam Hussein er ein despot, men eit press mot regimet der må no fyrst og fremst gjerast via FN. I fyrste omgang må ein arbeide for at våpeninspektørane får tilgang til Irak og der får gode arbeidstilhøve. Kampen mot terror må både førast i regi av den koalisjonen som er bygd opp, den alliansen som no står samla mot terror, og i regi av FN. Det er likevel eit paradoks at det var fyrst da talen til president Bush vart halden – med truslane – at Irak igjen begynte å snakke om å opne dørene for våpeninspektørane, så det ser dessverre ut som om det nok ein gong er truslane som hjelper. I denne samanhengen, når vi snakkar om koalisjonen, er det interessant å sjå på utspelet frå kronprins Abdullah av Saudi-Arabia i forhold til Midtausten. Forslaget går ut på at dei arabiske landa skal godkjenne Israel som stat, om Israel trekkjer seg ut frå dei palestinske områda som har vore okkuperte sidan 1967. Det er eit interessant forslag, og det ser ut som om det kan få stor oppslutning. Seinast i går drøfta EU sin tryggingspolitiske koordinator, Javier Solana, og kronprins Abdullah forslaget, og Saudi-Arabia slår fast at dei ynskjer å gjennomføre fredsplanen. Situasjonen i Midtausten er urovekkjande. Det er grunn til å kritisere Israel. Israel sin militære maktbruk overfor palestinarane står som oftast ikkje i forhold til situasjonen. Eg trur òg at strategien med å ha sju dagar utan valdsbruk før ein ville ta opp att forhandlingane, var feil strategi. Med dette gav ein vetorett til fanatikarane. Dei gruppene som ikkje ynskte fred, kunne berre gjere ei terrorhandling innan dei sju dagane var gått og såleis forhindre at fredsprosessen gjekk vidare. Men eg vil òg seie at eg synest det er eit paradoks at Arafat gong på gong har avvist dei moglegheitene han har hatt. Han avviste Camp David-avtalen. Han har no innrømt at han kjende til våpensmuglinga. Det er òg grunn til å anta at Arafat kunne gjort mykje meir for å stoppe valden. Dette inntrykket vart styrkt etter komiteens møte med representantar frå dei palestinske sjølvstyreområda som vi hadde da vi var i USA. Eg lurar òg på om EU og andre har gjort nok for å krevje innrømmingar frå Arafat og handlingar frå Arafat, like eins som ein kan spørje om USA har gjort nok i forhold til Israel. Kristeleg Folkeparti fordømmer terror i alle slags former, uansett når og kor det måtte skje. Konflikten kan ikkje løysast ved vald, men ved at partane tek opp att forhandlingane og iverkset anbefalingane frå Mitchell-kommisjonen. På Madagaskar ser ein òg ei opptrapping av konflikten i kjølvatnet av val til ny president. Det er erklært unntakstilstand, og nokon fryktar borgarkrig. I natt var det store samanstøytar mellom tilhengjarar frå regjeringa og opposisjonen. Minst 14 menneske kom til skade i hovudstaden. Uavhengige rapportar har vist at det var eit reint fuskeval, og at opposisjonskandidaten nok fekk over 50 pst. oppslutning i første valomgang. Han hadde såleis vore rettmessig president. Høgsterett har avgjort at det skal vere ein andre valomgang, og ein bør no stille krav til at andre valomgangen ikkje vert prega av juks, slik første omgangen var. Noreg har til no ikkje vore mykje oppteken av valfusket og korrupsjonen på Madagaskar. Eg får nesten kvar dag inn meldingar om den politiske situasjonen frå misjonærar som bur på Madagaskar, og dei etterlyser eit engasjement frå Noreg si side. Noreg har etter over hundre års nærvær stor tillit på Madagaskar. Dette må Noreg dra nytte av, og gjere sin innverknad gjeldande for å sikre eit fritt og rettferdig val på Madagaskar med internasjonal observasjon. Eg er uroa over dei mange ustabile og vanskelege situasjonane rundt om i verda, og eg må innrømme at eg til tider kan verte motlaus. Men når ein høyrer kor tøft andre politikarar har det verda over i deira kamp for ei meir rettferdig og fredfull verd, da skuldar vi jammen å halde fram kampen og intensivere den. Vi har dei siste vekene motteke ei rekkje rapportar om brot på menneskerettane og politisk motivert vald i Zimbabwe. Opposisjonspolitikarane der risikerer livet sitt i det komande valet. Eg er glad for at Noreg har valt å sende 21 valobservatørar, slik at desse kan vere med og sikre at vala vert så frie og uavhengige som mogleg. Eg håpar at deira nærvær kan vere med på å redusere bruken av vald i tida fram mot valet. Amnesty International har bede parlamentarikarar i fleire land om å ta kontakt med ein representant for opposisjonen i Zimbabwe. Tanken er at kontakt med personar i andre land kan bidra til å auke tryggleiken for den einskilde. Opposisjonspolitikarane i Zimbabwe har altså ikkje tenkt å gje opp. Dei trur på ein demokratisk prosess. Det er eit gledeleg eksempel på korleis slikt kan skje, når vi ser situasjonen i Sri Lanka. Nokre av oss i Kristeleg Folkeparti møtte i går Neela. Ho har sjølv vore med på prosessen med å få fram ei fredsløysing, og ho fortalde oss om arbeidet for fred på Sri Lanka. Den 19. september arrangerte ho i samband med nokre andre ein demonstrasjon der dei ville vise at dei ynskte at fred skulle kome, og med det skulle dei gå ut på gatene. Neela var redd for at ingen ville stille opp, for det var berre åtte dagar etter terroråtaket i New York, men den dagen gjekk ein million menneske ut på gatene i Colombo. Kvifor? Dei ville vise at dei ynskte fred. Dei var uroa for kva den amerikanske ambassen i Colombo ville seie, men då dei kom dit, stod heile ambassaden og var med og demonstrerte. Eg gratulerer òg Regjeringa med godt arbeid her. No ser eg at taletida mi er omme. Det stod skrive om Europa her, men då viser eg berre til den gode meldinga som akkurat er lagd fram av Regjeringa. Eg er open for å diskutere den seinare. Så i forhold til det representanten Jagland sa: Det punktet som eg var usamd i når det gjaldt leiaren Jaglands gode innlegg, var at ikkje denne regjeringa tok kampen mot fattigdom på alvor. Men det får vi kome attende til.