Anita Apelthun Sæle (Kristelig Folkeparti), 2000-05-11:
Noreg er moglegheitenes land. Vi har olje, gass, vasskraft, fisk og skog. Vi har i tillegg massevis av plass, rein luft og frisk natur, alt saman gode som det er mangel på, og som eg trur framtidas menneske kjem til å etterspørja. Alt dette er sjølvsagt knytt til Distrikts-Noreg. Då må det vera grunnlag for at distrikta ikkje berre skal overleva, men veksa og trivast. For å få det til treng vi først og fremst eit konkurransedyktig næringsliv. Men vi treng også å ha ei rimeleg fordeling av statlege investeringar. Statlege oppgåver må kunna lokaliserast også utanfor Oslo, og vi treng forenkling og servicehaldningar i offentleg sektor. «Kommunal- og regionalministerens redegjørelse var forholdsvis nøktern og grei. Jeg er faktisk enig i mye av det statsråden sa …» Slik uttrykte noverande statsråd Sylvia Brustad seg i fjor til dåverande kommunal- og regionalminister, Odd Roger Enoksen. Sidan eg kan slutta meg til utsegna i år, må det vera eit visst grunnlag for samarbeid. Statsråden seier at målet er å bevara hovudtrekka i busetjingsmønstret. Det er positivt. I Kristeleg Folkeparti er vi opptekne av at distriktspolitikken skal syta for at vi tek heile landet i bruk. Sentraliseringa er ikkje styrt av naturlover, det er politikken vi fører, som skapar dei resultata vi ser. Når statlege investeringar i hovudsak vert kanaliserte til område i og rundt Oslo, betyr det aktivitet, godt betalt arbeid og naturlegvis tilflytting. Men det er ressurssløsing å la flotte hus stå tomme i utkantstroka, mens ein har bustadnaud i byane. Det er miljøøyding at matpakkekøyrarar står i kø på firefelts motorvegar i sentrale strok, mens ein kunne gått til jobben i bygda ein kom frå. Kvifor flyttar så folk? For det fyrste trur eg det er fordi dei har fridom, både økonomisk og praktisk, til å flytta. Det er ikkje naud som gjer at folk flyttar, slik det var i førre hundreåret, då folk flytta til Amerika. For det andre har jobbmoglegheitene generelt vore meir mangfaldige i dei sentrale stroka. Sjølv om hjørnesteinsbedrifta har arbeid til dei fleste, ynskjer somme å jobba i andre sektorar. For det tredje er høgare utdanningsinstitusjonar konsentrerte i sentra. Utdanninga tar oftast fleire år, og det i den tida då folk etablerer seg. Vener og relasjonar verkar faktisk sentraliserande slik. For det fjerde er kravet om eit variert fritidstilbod for heile familien viktigare enn før. Idrett, kultur, kyrkjelyd og uteliv er blitt viktigare for trivselen. Og for det femte trur eg at media formidlar haldningar som favoriserer den urbane kulturen. Det synest eg er trist. Denne lista var slett ikkje utfyllande. Det er svært mange årsaker til at folk flyttar, og at sentralisering pågår. Men trendar verkar også motsett veg. Ny teknologi gjer avstand mindre viktig enn før. Utbygging av infrastruktur betyr at ein kan flytta – og pendla lenger til jobb og kulturtilbod. Distrikts-Noreg har kvalitetar som det er vanskeleg å tilby i byar, og byar har skuggesider som mange foreldre vil verna sine barn mot. Då er det viktig at bygdene finst, at skulane er i drift, at posttenestene og butikkane fungerer, og at offentlege tenester er likeverdige. Vi treng Distrikts-Noreg. Det er ikkje slik at distriktspolitisk satsing er dyrt. Det er faktisk slik at distrikta kvar dag sender meir pengar til Oslo enn dei får attende. Distrikta subsidierer eigentleg sentrale strok. Eksportinntektene er også Distrikts-Noregs forteneste. Dei tre vestlandsfylka Hordaland, Møre og Romsdal og Rogaland ligg på topp når det gjeld eksportvekst og eksportdel i forhold til folketalet. Vestlandsfylka har ca. 20 pst. av befolkninga i landet, men står for nesten 40 pst. av eksporten, og då har vi ikkje rekna med olje og gass, som totalt sett naturlegvis vert tekne vare på og tekne hand om vest for fjella. Næringslivet i distrikta er altså konkurransedyktig og oppegåande. Likevel har NHO sitt konkurransebarometer vist at vi ikkje gjev bedriftene gode nok rammevilkår. Marknadene er og vert langt borte. Det kan vi ikkje gjera noko med. Kostnadsnivået er høgt og kan verta høgare, jf. siste lønsoppgjer, men infrastrukturen kan forbetrast. Derfor er eg glad for at statsråden peika på infrastruktur som ein føresetnad for distrikta, ein infrastruktur som gjer det framkommeleg, trygt og føreseieleg . Betre vegstandard er spesielt viktig for å styrkja næringslivets konkurranseevne i utkantstroka, seier ho. Det er sant. Eg vil peika på at investering i infrastruktur er «utgifter til inntekts ervervelse». Det er urovekkjande at det er nesten dobbel pris pr. km for ein trailer å køyra delar av Vestlandet samanlikna med det sentrale Austlandet. Derfor er det viktig t.d. å fullføra Kyststamvegen. Næringslivet fortener ein skikkeleg veg til å transportera eksportvarer som slett ikkje skal til Austlandet, men til Kontinentet. Kyststamvegen frå Trondheim til Kristiansand vil forkorta og effektivisera transporten. Det vil ha mykje å seia for næringslivet, men er også viktig for miljøet. Det er klårt at rammene for det norske statsbudsjettet også har avgrensingar, men fordelinga må i alle fall verta meir rimeleg. Altfor lite av dei statlege investeringane har gått til distrikta, det har distriktsrepresentantane alltid visst. No er det dokumentert. I Asplan Viak sin rapport er konklusjonen at 69 pst. av statlege investeringar har gått til sentrale område, mest til Oslo. Og vel bur det mykje folk her, men vi må ikkje stella oss slik at alle bur her til slutt. Det har vi faktisk ikkje råd til. Distrikts-Noreg må få sin rimelege del av kaka. Det vil heile Noreg tena på. Min kollega vil seia meir om Nord-Noreg-satsing og desentralisering av statlege oppgåver. Distrikta må få rammevilkår som stimulerer vekstnæringar som fiskeri, havbruk og reiseliv. Desse næringane, som kjem til å skaffa Noreg – og gjer det allereie òg – kjempeinntekter i framtida, er lokaliserte i Distrikts- Noreg. Legg vi ned bygdene, forsvinn rett og slett store delar av eksportinntektene. Kristeleg Folkeparti har merka seg at den nye regjeringa vil vidareføra Bondevik-regjeringa si satsing på næringshagar. Formålet med næringshagar er å leggja til rette for utvikling av nye arbeidsplassar innanfor kompetansebasert verksemd i distrikta. Næringshagar skal tilby lokale, tilgang til IKT, ulike fellestenester og eit fagleg og sosialt miljø. Ein skal også kunna tilby fjernundervisning og telependling. Slik flyttar vi kunnskap og kompetanse ut i regionane, framfor folk og bedrifter inn til sentrale strøk. Kristeleg Folkeparti trur at næringshagane også kan vera viktige for at unge menneske kan skapa ein attraktiv arbeidsplass i distriktet, utan å søkja til byen for å få eit miljø med ekspansjon og utvikling. Skal Distrikts-Noreg overleva, treng vi også auka kompetanse og fokusering på entreprenørskap i utdanninga. Det er nødvendig for at unge skal satsa på å verta sin eigen arbeidsgjevar, slik våre fedrar faktisk gjorde. Vi treng arbeidsskaparar framfor arbeidstakarar. Nyskaping er nødvendig for å erstatta dei arbeidsplassane som vi veit vil gå tapt i den skarpe konkurransen som ein globalisert økonomi skapar. Kommunalministeren er oppteken av fornying av offentleg sektor, og Kristeleg Folkeparti vil gjerne anbefala prosjektet «Eit enklare Noreg». Målet om ei dør, ein telefon og helst eitt skjema er visjonar som Kristeleg Folkeparti ikkje vil la gå tapt. Og når den nye kommunalministeren tek Bondevik-regjeringa sitt satsingsprogram for etablering av offentlege servicekontor til sitt bryst og presenterer det som sitt opplegg, får ho sjølvsagt støtte. Slik vert jo delar av vår satsing vidareført under eit nytt regime. Større sjølvstyre for den enkelte kommunen er også ein del av prosjektet «Eit enklare Noreg», og Kristeleg Folkeparti er fornøgd med at arbeidarpartiregjeringa har funne Bondevik-regjeringa si liste over øyremerkte tilskotsordningar som det var intensjonen å kutta ut. Vi veit no at øyremerkte tilskot som varer i meir enn tre år, mister effekten som styringsreiskap. Men pengane må verta verande i Kommune-Noreg. Kommunane har auka si gjeld med utrulege 12 milliardar kr og toler ikkje at beløpa på dei øyremerkte tilskota vert reduserte når ein legg dei inn i rammetilskota. Større fridom i forvaltninga er ein føresetnad for effektivitet, og eg trur at Kommune-Noreg vil vinna på at ein forlèt regelstyring til fordel for målstyring. Det er store forskjellar i Noreg. Men Luster i Sogn og Fjordane og Oslo vest er trass i ulikskapane to eksempel på stader som har best levekår her i landet. Like er dei ikkje, og det må dei absolutt ikkje verta. Derfor trengst det lokal fridom til å byggja landet ut frå dei føresetnadene som eksisterer i den enkelte kommunen. Å ha same reglar og forskrifter for Oslofjorden som for Hardanger-området er uforstand. Ein må heller ikkje straffa økonomisk dei kommunane som gjer ting annleis eller i anna rekkjefølgje( presidenten klubber)(Presidenten klubber igjen.) Velferds-Noreg vert skapt lokalt, og folk og folkevalde i den enkelte kommunen eller det enkelte fylket(presidenten klubber igjen) er dei som har best føresetnader for å vita kva lokalsamfunnet treng. ( presidenten klubber) (Presidenten klubber igjen.) (presidenten klubber igjen)