Liv Signe Navarsete (Senterpartiet), 2015-12-10:
Det er noko symbolsk over at Stortinget i dag drøftar utanriks- og forsvarsbudsjettet same dagen som Nobels fredspris vert utdelt til dialogkvartetten i Tunisia. Me er heldige. Me bur i eit fredeleg hjørne av verda, men me skal ikkje reise langt før menneske opplever terror, krig og fattigdom som sin kvardag. I tidlegare tider, då òg mange nordmenn levde i fattigdom, visste ein ikkje om anna. I dag er biletet av eit anna liv eit tastetrykk unna. Smarttelefonen har gjort sitt inntog over heile verda. Me ser ei folkevandring som manglar sidestykke i nyare tid. Det kan vere berre byrjinga dersom ikkje det globale samfunnet evnar å skape fred, utjamne dei enorme skilnadene og gi håp for ei framtid for dei mange millionane som har mista trua på eit liv i sine eigne land. Me må gå til åtak på årsakene til folkevandringa. Det er både sikkerheitspolitikk, fordelingspolitikk, fredsmekling og matpolitikk. I denne turbulente tida er regjeringa sitt svar store kutt i bistandsmidlane. «De nordiske landenes angrep på bistanden er hjerteskjærende.(…) Den grunnleggende sannheten om bistand er at den fungerer, og ofte på briljant vis, men at den er kronisk underfinansiert» (…) skreiv Jeffrey Sachs, ein av vår tids leiande økonomar i Dagens Næringsliv 12. november. Sachs åtvarar i artikkelen kraftig mot omfattande kutt i bistanden. Han skriv i artikkelen at verda no står i den paradoksale situasjonen at me har vedteke ambisiøse og svært viktige berekraftsmål. Trass i at verda har samla seg om måla, kan ein ifølgje Sachs oppleve at dei som har vore dei viktigaste globale forkjemparane, brått vender dei same måla ryggen. For Senterpartiet er det eit overordna mål å medverke til eit samfunn med mindre ulikskap. Ulikskap og fattigdom avlar uro. Det gjeld både nasjonalt og globalt. Dette må heile tida vere målet med bistandspolitikken vår. Me har mykje å jobbe for. Berekraftsmåla som Noreg var med på å vedta 25. september i år, er ambisiøse: å utrydde all fattigdom, utrydde svolt, sikre og fremje god helse og utdanning for alle. Det vil krevje ei høg prioritering av internasjonalt arbeid og målretta bistand i åra framover. Senterpartiet føreslo i sitt alternative statsbudsjett å auke bistandsbudsjettet med om lag 4,2 mrd. kr utover regjeringa sitt forslag til statsbudsjett. Samanlikna med budsjettavtalen mellom samarbeidspartia aukar Senterpartiet bistandsbudsjettet med om lag 1,3 mrd. kr. Eg er heilt overtydd om at bistand løfter mange ut av fattigdom. Like fullt er det delte meiningar blant nokon om kor effektiv hjelpa er, og kor mykje Noreg skal løyve. Men svært få her i salen tvilar på at pengane Noreg gir i naudhjelp, til mat, vatn, medisinar og husly, kjem særs godt til nytte. Det var òg årsaka til at statsministeren i vår stilte det retoriske spørsmålet om Noreg skulle hjelpe dei mange i staden for dei få. Noreg kunne hjelpe så mange flyktningar i nærområda, pengane strakk langt betre til der. Likevel tok ikkje regjeringa konsekvensen av sin eigen analyse då budsjettet vart lagt i haust. Då vart det dei få som vart prioriterte i staden for dei mange. 9,1 mrd. kr vart gitt i skattelette, medan regjeringa berre såg trong for ein vekst på 1,25 mrd. kr i naudhjelp til Syria sine nærområde. Sju gonger meir i skattelette enn i naudhjelp kan synast som ei underleg prioritering. Samstundes med at me i dag ser ei ufatteleg krise utspele seg, må Noreg tenkje langsiktig i bistandspolitikken. Som eg sa innleiingsvis, har verda no samla seg om 17 berekraftsmål. Dei er alle viktige, dei er alle ambisiøse. Som me veit, skal aldri ein forelder peike på ein favoritt blant sine barn. Kanskje burde me vere forsiktige med å framheve eit godt og viktig mål framfor andre. Like fullt må me i bistandspolitikken syte for at alle menneske får dekt sine mest grunnleggjande behov. Då vil eg spesielt trekkje fram mål nr. 2: Innan 2030 skal me utrydde svolt, oppnå matsikkerheit og betre ernæring, og fremje berekraftig landbruk. Det kunne vore teke rett ut frå Senterpartiet sitt partiprogram. Som parti vart me stifta med det føremål å leggje til rette for å produsere mat. Senterpartiet ynskjer at Noreg bruker meir ressursar på å gi fleire menneske sikker tilgang på trygg mat. Det gjeld nasjonalt så vel som globalt. Ei styrkt satsing på landbruksbistand er difor ein sentral del av bistandspolitikken til Senterpartiet. Det som gjer meg endå meir oppstemd over berekraftsmåla, er å lese mål 1 og 2 saman. Ikkje berre skal me utrydde svolt, me har òg forplikta oss til å utrydde all fattigdom. Kan me gjere begge delar samstundes? Me ikkje berre kan – me må. Studiar har vist at den mest effektive måten å redusere fattigdom på er å støtte småbønder i utviklingsland. Det er ingen andre næringar som kan måle seg med landbruket når det gjeld å skape sysselsetjing og økonomiske ringverknader for dei aller fattigaste i verda. Noreg har høg kompetanse innan landbruket, og me har erfaringar me kan dele. Senterpartiet har som langsiktig mål at landbruksbistand skal utgjere minst 10 pst. av Noregs bistandsbudsjett. Me var i gang i den raud-grøne regjeringa, og me håpar me etter kvart òg kan få fleire på Stortinget med oss på dette. For Senterpartiet er det viktig å støtte opp om oppbygging av nasjonalstatar som vert styrte gjennom eit levande folkestyre og desentralisering av makt. Spreiing av makt føreset eit aktivt sivilt samfunn i kvart land. Mange av dei store demokratiske reformene verda har opplevd, har hatt utspring i arbeid i sivile organisasjonar. Eit døme frå nyare tid er Kvartetten for nasjonal dialog i Tunisia, som vert tildelt Nobels fredspris i dag. Denne hausten prøvde regjeringa på eit grep som heldigvis ikkje vert gjort ofte. Regjeringa prøvde å leggje om norsk bistandspolitikk gjennom eit budsjettvedtak. Med eit pennestrøk ville dei snu opp ned på innrettinga av bistandsbudsjettet, og det utan fagleg grunngiving. Éin ting er dei drastiske kutta i løyvingane til bistand til fattigare land. At regjeringa gjennom tilleggsproposisjonen føreslo å kutte 4,2 mrd. kr på bistandsbudsjettet, var lite solidarisk. Minst like alvorleg, men med langt mindre merksemd var det at regjeringa gjekk til omfattande åtak på sivilsamfunnsorganisasjonane som gjer ein stor og viktig innsats over store delar av verda. Så langt har det vore politisk semje om verdien av å støtte sivile organisasjonar som arbeider for menneskerettar og demokrati. Det er med god grunn. Det er ikkje lagt fram noko fagleg prov for at omfattande kutt i løyvingane til det sivile samfunnet skulle gi positiv utvikling. Lite av norsk bistand er så effektiv som støtte til sivilsamfunnet. Det me løyver, får utviklingslanda mange gonger attende mellom anna på grunn av omfattande frivillig innsats frå desse organisasjonane. Sivilsamfunnsaktørar bidreg òg til kritisk debatt om norsk utviklingspolitikk, mellom anna gjennom Bistandsaktuelt. Eg håpar ikkje regjeringa ynskjer å få denne debatten til å stilne. Senterpartiet føreslo i sitt alternative budsjett å styrkje løyvingane til sivilsamfunn med nær 1,3 mrd. kr. Eg er glad for at Kristeleg Folkeparti og Venstre her tenkte likt og retta opp ein tabbe som kunne ha gjort uoppretteleg skade. Senterpartiet ynskjer internasjonalt samarbeid mellom suverene, demokratiske nasjonalstatar. Me vil sikre eit sterkt FN som kan leggje til rette for at me løyser globale utfordringar i fellesskap med andre nasjonar. Det er urovekkjande at FN sitt budsjett i dag er under kraftig press. Dette kjem m.a. som følgje av at store bidragsytarar vel å kutte i løyvingane til FN. I ei tid då FNs budsjett er under sterkt press, må Noreg vidareføre løyvingane til FN-organisasjonane. Senterpartiet føreslo difor i sitt alternative budsjett å reversere regjeringa og samarbeidspartia sine kutt i løyvingane til FNs utviklingsfond, FNs befolkningsfond, UNICEF og til FNs organisasjon for kvinner og likestilling. Den mest grunnleggjande oppgåva til alle folkevalde er å sikre tryggleiken til borgarane i landet. Det overordna målet med det norske forsvaret er å tryggje borgarane i Noreg og sikre nasjonale interesser. Den internasjonale sikkerheitssituasjonen gjer det klart at nasjonal sikkerheit må vere tydeleg prioritert. Sikkerheitsbiletet endrar seg raskt. Det har me sett spesielt dei siste to åra. Me har sett omfattande skarpe militære operasjonar i hjartet av Europa for fyrste gong etter krigen. Samstundes ser me eit endå meir uoversiktleg konfliktbilete i og rundt Syria og Irak. På toppen av dette har me opplevd fleire katastrofale terroraksjonar i Europa. Alle desse hendingane understrekar trongen for eit sterkt, operativt og uthaldande forsvar, trena for fleire ulike scenario. Vår fridom avheng av at Noreg alltid har eit operativt forsvar. Alle avdelingar i Forsvaret må til kvar tid ha gjennomført tilstrekkeleg med trening. Det vert frå fleire hald peika på at talet på treningsdøgn må aukast, og at det i årets budsjett vert gitt for lite rom for drift, aktivitet og trening. Det gir grunn til uro at Hæren og Kystvakta vert reelt svekte. Dermed vert det vanskelegare å nå målsetjingane i langtidsplanen for Forsvaret sjølv om ein i kroner og øre følgjer dei i neste års budsjett, i motsetning til årets. Senterpartiet prioriterer i det alternative budsjettet maksimal operativ evne for kvar krone, og aukar løyvingane til trening for bataljonane, øving i Heimevernet, segling i Sjøforsvaret og flytimar i Luftforsvaret. Slik kan Noreg sikre eit uthaldande forsvar som alltid er budd på å forsvare Noreg. Stortinget må vere budd på å auke løyvingane, ikkje berre mellombels, men permanent. I forslaget til statsbudsjett føreslår Senterpartiet å styrkje løyvingane med drygt 200 mill. kr samanlikna med regjeringa sitt opphavleg føreslåtte budsjett, eller 277 mill. kr samanlikna med forliket. Noreg er vorte spurt om å auke dei militære bidraga i Irak og òg om å bidra militært i Syria. Eg vil oppmode regjeringa til varsemd. Noreg har ingen tradisjon for å stille med militære bidrag utan mandat ifrå FN eller som ledd i ein NATO-operasjon. Noreg er inga militærstormakt, men ei humanitærstormakt. Noreg kan bety ein forskjell, ikkje nødvendigvis gjennom å vere den største militære bidragsytaren, men gjennom at me kan vere ein stor humanitær bidragsytar og ein stor meklar der det trengst, for det trengst politiske løysingar for å løyse desse krisene.