Torgeir Knag Fylkesnes (Sosialistisk Venstreparti), 2019-06-21:
Først: Isolert sett synest eg det er ryddig av regjeringa å kome til Stortinget, og ettersom formuleringa i vedtaket var såpass tydeleg, er det på sin plass å kome hit når det er usikkerheit rundt prosjektet. På den andre sida er det heller inga overrasking at ein ikkje klarer å få den økonomien i dette prosjektet som ein hadde tenkt seg. Vi må hugse historikken her – her var det i utgangspunktet ei konsekvensutgreiing frå Kongsberg som blei send til departementet. Sidan det var ei såpass stor utgift, blei det underlagd utgreiingsinstruksen. Ein sette i gang konseptvalutgreiing, KS1, KS2 osv. Det dei konkluderte med, var at det ikkje var økonomi nok i prosjektet til å gi dei garantiane som ein skulle ha. Det var konklusjonen etter utgreiinga, som ein er pålagd å følgje. Men det som var eksepsjonelt i denne saka, var at ein gjekk vidare med prosjektet sjølv om utgreiinga viste at det ikkje var god nok økonomi og samfunnsrelevans i det. Så da gjekk ein tilbake til den opphavlege utgreiinga til Kongsberg og gjekk vidare med den. I etterkant har det så vist seg at det var ein del føresetnader som ikkje var lagde inn i utgreiinga som ein er underlagd etter utgreiingsinstruksen, bl.a. den involveringa og den ekstraøkonomien som avtalen med amerikansk forsvar ville medføre. Til og med utgreiarane var ikkje informerte om dette, men det var noko departementet – kva departement veit eg ikkje, men iallfall dei som var med på dette prosjektet – var klar over. Utgreiarane fekk ikkje vite om det, og da vi behandla dette i Stortinget, var det berre ei delsetning – det var ikkje eingong ei eiga setning, det var berre ein del av ei setning – der det kom fram at det kunne vere aktuelt med noko militært i dette prosjektet. Men heile headingen her var at dette var ei styrking av den sivile beredskapen i nordområda, og kven i all verda er ikkje einig i det – vi har jo i utgangspunktet ei utfordring med beredskapen i nordområda, så dette var jo fantastisk. Så viser det seg at veldig mykje av grunnlaget for å få dette finansiert faktisk var samarbeid med amerikansk forsvar, der dei skal bruke desse satellittane til sine eigne føremål, både som ein del av NATO-samarbeidet og heilt på eiga hand, altså leige plass på satellittane til kommunikasjonsutstyr, til å drive på med ubåtar knytte til atomvåpenprogram, osv. – dei delane av det amerikanske forsvaret. Det fekk ikkje utgreiarane vite noko om, og Stortinget blei halde heilt unna denne informasjonen. Kongressen i USA visste alt om dette, kongressen i USA visste til og med kva avtalar ein hadde med Noreg lenge før dette kom til Noreg. Statsråd Bakke-Jensen har framleis til gode å informere Stortinget om dette. Så heile denne saka er ganske sørgjeleg, og ho blei teken opp, slik representanten Moxnes var inne på, i fjor. Til eit prinsipielt orientert storting sa ein: Folkens, her har ein ikkje følgt opp utgreiarane, her har ein kome med ein føresetnad som Stortinget ikkje i det heile har vore informert om, og heller ikkje utgreiarane; dette må vi sjølvsagt avvente. Men det fekk vi ikkje medhald i, og det var eit ganske massivt fleirtal som opplevde dette som ei form for NATO-kritikk. Ein såg ikkje prinsipielt på det. Dette har vore litt av ein prosess å følgje med på – det har ikkje vore Stortinget på sitt beste. Men eg vil også seie at når statsråd Røe Isaksen kjem og informerer om sin del av dette prosjektet, meiner eg det er bra – det er bra at slike utgreiingar blir haldne i Stortinget, og at Stortinget blir informert. Men eg må seie at eg stussar litt over Forsvarsdepartementet i denne saka, og også som medlem av kontroll- og konstitusjonskomiteen kan eg seie at eg ikkje er den einaste som har stussa over Forsvarsdepartementet i mange saker. Kva er det med Forsvarsdepartementet og Stortinget? Kvifor er det så vanskeleg for Forsvarsdepartementet å informere Stortinget? I Danmark informerer forsvarsdepartementet sitt eige folkevalde nivå langt meir enn det det norske Forsvarsdepartementet gjer i Noreg. Her er det om å gjere å halde mest mogleg unna Stortinget. Det trur eg, i fleire saker som er på veg no, kjem til å bli eit stadig større problem for det departementet. Da vil eg rette ein peikefinger mot forsvarsministeren og rett og slett seie at som statsråd er ein regjeringa sin mann i departementet, men ikkje departementet sin mann i regjeringa.