Magnhild Meltveit Kleppa (Senterpartiet), 1998-12-01:
: Det er ei glede for meg å slå fast at innstillinga frå sosialkomiteen viser at det er brei semje om Regjeringa sine forslag til endringar i sosialtenestelova. Stortinget har ved fleire høve gitt uttrykk for at tvangsforskriftene i sosialtenestelova ikkje blir brukte i alle dei tilfella det kunne vera aktuelt. Regjeringa fylgjer no opp Stortinget sitt ynske ved behandlinga av velferdsmeldinga om å medverka til at lovforskriftene om tvangsbehandling av rusmiddelmisbrukarar kan verka slik at intensjonane med lova blir oppfylte. Eg ynskjer òg å streka under at sjølv om behandlinga av rusmiddelmisbrukarar så langt som mogleg skal vera tufta på frivillig medverknad frå misbrukaren, er det i nokre tilfelle nødvendig at tvang blir nytta for å redda liv og for å motivera misbrukaren til å komma i gang med frivillig behandling. Eg vil gjerne seia at eg har forståing for den skepsisen som er uttrykt frå nokre av partia i denne innstillinga. Sjølv har eg dette siste året hatt høve til – på ein spesiell måte – å besøkja ulike behandlingsopplegg innan rus vernet og har gjennom det møtt personar som sjølve har streka under at det var eit vedtak om tvang som berga akkurat dei. Dei viktigaste endringane som er føreslått i sosial tenestelova, har som føremål å gjera det enklare å nytta tvangsforskriftene i lova overfor rusmiddelmisbrukarar og samtidig sikra rettstryggleiken til bebuarane i institusjonane. Det er sosialtenesta som skal vurdera om forholda for ein rusmiddelmisbrukar er slik at vilkåra for bruk av tvang er oppfylte. For dei pårørande er eit rusmiddelmisbruk ofte ei stor påkjenning. Dei kan lett føla maktesløyse både overfor misbrukaren og overfor hjelpe apparatet. For vaksne misbrukarar kan det opplevast som krenkjande med innblanding frå dei pårørande. Forslaget om at pårørande til misbrukarar skal få rett til å krevja vurdering av bruk av tvang, er meint å vareta begge sider. Det vil gje sosialtenesta ei plikt til å vurdera forholda for den misbrukaren det gjeld, men gjev samtidig ikkje dei pårørande partsrettar. Endringa gjer ikkje at vilkåra for å nytta tvang blir lempa på. Sosialtenesta må framleis vurdera om vilkåra er oppfylte og om det er nødvendig å bruka tvang. Det kan gjera sosialtenesta merksam på eit misbruk på eit tidlegare tidspunkt, og dermed gjera behandling og rehabilitering lettare. Lat meg i den samanhengen òg streka under at det er sett i verk tiltak for å gjera sosialtenesta endå meir motivert og kvalifisert til å gjera ein betre jobb overfor rusmiddelmisbrukarar. Det er frå mars sett i verk ein forsterkingsplan for sosialkontora. Det er viktig at den institusjonen misbrukaren kjem til, er fagleg og materielt skikka til å gje riktig behandling. Særleg gjeld det når misbrukaren er innlagd under tvang. Regelen om at fylkesnemnda må godkjenna den konkrete institusjonsplassen, må sjåast i lys av det. Men det er òg viktig at misbrukaren får eit tilbod om behandling når han har behov for det, og at saksbehandlinga ikkje blir for langdryg. Det har vist seg at det kan vera vanskeleg for sosialtenesta å finna ein høveleg institusjonsplass før vedtak i fylkesnemnda, ikkje minst fordi plassen då må stå ubrukt lenge. Derfor har Regjeringa føreslått at vilkåret om at fylkesnemnda må godkjenna den enkelte institusjonsplassen, skal falla vekk. Eg meiner at omsynet til at rusmiddelmisbrukaren skal få forsvarleg behandling, er tilstrekkeleg teke vare på ved at alle institusjonane som tek imot misbrukarar etter vedtak etter sosialtenestelova § § 6-2 og 6-2a, på førehand er peikte ut i planane til fylkeskommunen, og at sosialtenesta vurderer om institusjonen er eigna for den konkrete misbrukaren. Sosialtenesta vil i dei fleste høve ha eit godt grunnlag for vurderinga si fordi dei kjenner misbrukaren. Eg nemner likevel at fylkesnemnda framleis kan fastsetja at inntaket skal skje i ein særskild institusjon dersom dei meiner det er grunn til det. Eg merka meg at sosialkomiteen ber Regjeringa om å greia ut det samla behovet for behandlingsplassar for rusmiddelmisbrukarar og behovet for eit tilbod om ettervern. Komiteen ber òg Regjeringa vurdera ei ordning med godkjenning av institusjonar for rusmiddelmisbrukarar på førehand. Eg er oppteken av desse spørsmåla og oppfattar no det som komiteen her ber om, som ei støtte til arbeid som allereie er sett i gang. Det er behov både for ei oversikt over dei behandlingstilboda som finst, og for å utvikla kvaliteten på tiltaka for rusmiddelmisbrukarar både i og utafor institusjon. Departementet har over tid sett i gang fleire tiltak for å stimulera ei slik utvikling. Støtte til dei sju regionale kompetansesentra er eitt av tiltaka, handlingsplan for styrking av sosialtenesta si fyrstelinje, som alt er nemnd, eit anna. Lat meg òg nytta høvet til å opplysa om at eg i desse dagar set ned ei arbeidsgruppe som i løpet av fyrste halvår 1999 skal gå gjennom hjelpe- og behandlingstilbodet. Det er òg i tråd med det som komiteen ber om. Denne gruppa skal vurdera det samla døgnbehandlingstilbodet til rusmiddelmisbrukarar i forhold til dei behova som ligg føre, dei skal vurdera tiltak for kvalitetssikring og spørsmålet om ei offentleg ordning med godkjenning av døgninstitusjonane og vurdera mogleg behov for endring i noverande ansvarsplasserings- og finansieringssystem. Det blir i dag gjort mykje godt arbeid av mange engasjerte og dyktige folk på dette området. Eg er imponert over det engasjementet eg har møtt innan rusvernet, både i det offentlege tilbodet og frå dei frivillige organisasjonane si side. Her er det mange personar som står på år ut og år inn, på eit område der det heilt tydeleg må vera mange vonbrot, men der det heldigvis òg er mange som ser både håpet og enkeltmennesket. Ikkje minst kan fleire av tiltaka tydeleggjera ein gevinst når det er høve til langsiktig oppfylging, over år, etter at ein rusmiddelmisbrukar har vore inne til behandling. Sjølv om det blir gjort mykje godt arbeid, er det likevel behov for vidare utvikling her, og eg set min lit til at denne arbeidsgruppa kan koma med viktige idear og forslag. Eg vil på ein høveleg måte orientera Stortinget om resultatet av arbeidet.