Bjørn Jacobsen (Sosialistisk Venstreparti), 2004-01-29:
SV sin hovudkonklusjon i spørsmålet om utvidinga av EØS-avtalen er at avtalen ikkje er god nok. Derfor legg vi fram forslag som etter vårt syn kan medverke til å forbetre avtalen, og forslag om utgreiing av alternativ til EØS-avtalen, fordi vi ikkje oppfattar han som god nok for Noreg på sikt. Om desse forslaga ikkje får fleirtal, vil vi stemme for ratifisering av avtalen. Kva er det vi ønskjer med desse forslaga? Vi ønskjer å reise ein debatt om moglege alternativ til EØS-avtalen. Dette har blitt meir aktuelt enn før, fordi stadig fleire, både EU-tilhengarar og EU-motstandarar, rettar skarp kritikk mot sider av EØS-avtalen. Ein del av dei EØS-sakene som har komme det siste året, viser at EØS-avtalen har ei rekkevidd som går langt utover kva ein tenkte seg då Stortinget vedtok han i 1992. Noreg kjem dårleg ut av forhandlingar med EU fordi Regjeringa ikkje kan vise til at det finst andre måtar å ordne forholdet mellom Noreg og EU på. Om vi stemmer mot ratifiseringa no, leier vi merksemda bort frå det som for oss i SV er det viktigaste i situasjonen i dag: å få reist ein ordentleg debatt om reelle alternativ til EØS-avtalen. At EU i utgangspunktet i forhandlingane kravde at EU-selskap måtte få tilgang til norske fiskekvotar ved å få rett til å kjøpe seg inn i norske fiskefartøy, oppfattar eg som provoserande. Dette var eit av dei prinsippspørsmåla som blei avklarte allereie under EØS-forhandlingane i 1992, og som totalt blei avviste frå norsk side. Det er klart at Noreg skal kunne yte betydelege beløp til sosial og økonomisk utjamning i Europa. Det er likevel grunn til å peike på at Noreg no skal yte eit beløp som er ti gonger så stort som før utvidinga av EU med nye medlemsland, og som i forhold til folketal og nasjonalprodukt er langt større enn det dei noverande medlemslanda yter. I tillegg er behovet for slik hjelp langt større i dei europeiske landa som ikkje blir medlemmer av EU, og som derfor heller ikkje får EU-støtte i det omfanget som dei nye medlemsstatane vil få. For meg er det ikkje vanskeleg å sjå at det er naturleg å yte større beløp til sosial og økonomisk utjamning i Europa enn det vi hittil har vore pålagt gjennom EØS-avtalen, men eg beklagar at så mykje pengar blir bunde opp til land der behovet ikkje er størst. Skal vi først gje pengar til utjamning og utvikling, kunne vi gjort det på andre måtar. No blir det gjeve direkte inn i EU-kassa, for deretter å bli vidareformidla. Og det er mange andre land i Europa ein kunne tenkt på lenge før dei som no blir nye medlemmer i EU. Avtalen med EU inneber at fiskefartøy frå EU frå 1. mai 2004 kan sende fisk i transitt gjennom Noreg. Som motyting skal Noreg få – det har det for så vidt vore gjort greie for her i dag – rekekvote osv. Når EU-fartøy kan sende fisken sin direkte frå hamn i Noreg til foredlingsbedrifter i andre land, vil det svekkje råstoffgrunnlaget for norske foredlingsbedrifter og dermed gje norsk fiskeforedling vanskelegare konkurransevilkår. Det kan også føre til auka priskonkurranse for norsk ferskfisk levert direkte til EU-land. Dette oppfattar vi som varige trekk ved EØS-avtalen. Vi endrar på strukturen, mens fordelen med ein større tollfri rekekvote blir redusert jo meir EU reduserer tollen på rekeimport. Slike tollreduksjonar er sette i system gjennom WTO. Eg trur ikkje det går lang tid før norsk og islandsk fiskerinæring kan komme til å krevje same transittrett som avtalen gjev EU-fartøy. Ein transtittrett for EU-fartøy kan derfor bli første skritt i retning av ein generell transittrett for alle som landar fisk i Noreg. I så fall bryt heile det norske omsetningssystemet for fisk saman, eit system som har gjeve kystbefolkninga stor grad av kontroll med eiga næring og eigne livsvilkår. Derfor går vi mot at retten til transitt for EU-fartøy som landar fisk i norsk hamn, skal vere ein del av den avtalen som no blir inngått med EU. Det er bakgrunnen for forslaget om at Regjeringa blir beden om å ta opp att forhandlingane med EU på dette punktet i avtalen. Der ber vi Regjeringa ta opp nye forhandlingar, og eg reknar med at ingen av partia i denne salen liker denne transittløysinga som vi har måtta godta. Vi veit at heile kysten – anten det er i Skarbøvik i Ålesund eller det er i Berlevåg – er avhengig av å få fisk på land for å kunne bruke den største naturressursen vi har, også i ein sysselsetjingssamanheng. Det samla forhandlingsresultatet er dårleg for Noreg. Dette er ikkje eit resultat som, som det heiter i proposisjonen, «med hensyn til omfang og innretning står i et rimelig forhold til EØS-samarbeidets innhold og utfordringenes karakter». Forhandlingsresultatet er eit nytt eksempel på kor viktig det er for Noreg på sikt å finne alternativ til EØS-avtalen. Kvifor gjekk forhandlingane dårleg? Ein viktig grunn til eit så uheldig forhandlingsresultat er at Regjeringa har gjeve dei norske forhandlarane ein usedvanleg svak forhandlingsposisjon. I proposisjonen kjem det til uttrykk på denne måten: «Det er i dag ikke noe reelt alternativ til EØS-avtalen for å ivareta våre interesser vis-à-vis EU.» I SV meiner vi at så lenge Regjeringa insisterer på at det ikkje finst alternativ til EØS-avtalen, vil vi i slike forhandlingar med EU stadig bli pressa til å godta urimelege løysingar. Ingen trong alternativa til EØS meir enn Regjeringa sjølv under forhandlingane. Regjeringa er jo den som ville hatt mest glede av å ha alternativa til EØS grundig utgreidde og ferdige allereie før forhandlingane starta. Både for Regjeringa sin eigen del og ikkje minst overfor forhandlingsmotparten EU ville det ha vore lurt å vise til at det faktisk finst alternativ. Som kjent kom det jo også under forhandlingane fram at det iallfall kunne verke som om Polen dreiv og forhandla på vegner av Noreg. Det skal eg ikkje uttale meg noko om, for eg deltok ikkje der – det er som kjent Regjeringa som forhandlar for oss. Men både utanriksministeren og eg var på fiskerimøte i Bergen i førre veke, og der var det jo òg folk som kysten rundt i det minste hadde oppfatta det som om Polen gjorde det. Om det er riktig, skal ikkje eg gå god for, men det viser jo at vi kan komme i ein slik situasjon at ein igjen får eit nytt bevis på at folk flest oppfattar at dette blei ein for dårleg avtale for Noreg. Forhandlingane kunne ikkje ha vore førte betre om vi ikkje klarer å gje forhandlarane våre ein forhandlingsposisjon som er vesentleg betre enn det vi hadde. Det vil dei først få om Regjeringa gjer det klart at det finst alternativ til EØS-avtalen – at vi ikkje er nøydde til å finne oss i alle krav som kjem frå EU. NUPI-utgreiingar viser at det finst alternativ til EØS-avtalen. Mellom anna derfor finn SV det nødvendig at Regjeringa tek initiativ til å utgreie reelle alternativ. Leiaren i utanrikskomiteen, Thorbjørn Jagland, skriv i si bok heilt klart at EFTA-pilaren i EØS-samarbeidet kan bli langt svakare og på sikt også til og med bryte saman. Dette er berre endå eit eksempel på behovet for å få utgreidd alternativ til EØS, om det er så alvorleg at heile det samarbeidet faktisk kan bryte saman, om ein da ikkje meiner at Noreg skal rett inn i EU som ei følgje av eit slik eventuelt samanbrott i EØS. Frå SV si side vil vi gjerne delta i ein debatt om desse alternativa. Men det som er viktig no, er å få utgreiingar på bordet som ser på gode og dårlege sider ved ulike alternativ. Ein måte å starte på er jo å spørje: Kva er det viktigast å endre på ved dagens EØS-avtale? Det mest uverdige med EØS-avtalen er jo at vi på område etter område må innføre ein politikk som ingen i Noreg er for. Det gjeld differensiert arbeidsgjevaravgift, patentdirektivet og matsminkedirektivet. Vi kjem i ein situasjon der EØS-avtalen tvingar oss til å gjennomføre ein politikk som vi eigentleg ikkje er for. Bakgrunnen for desse forholda er jo at vi ikkje – hittil iallfall – har hatt ei regjering som har vilja brukt vetoretten, folkestyreelementet som ligg i avtalen. EU-medlemsland går jo til rettssaker på ulike område og vinn fram – og taper – på område der Noreg ikkje bruker denne moglegheita. Og EFTA-domstolen er ikkje akkurat overarbeidd!