Bård Vegar Solhjell (Sosialistisk Venstreparti), 2015-06-12:
Internasjonal handel har potensielt store fordelar for dei som er involverte i han. Dersom han er regulert på ein god måte, kan han gagne alle, òg dei som i utgangspunktet har utfordringar. Dersom ein tek omsyn til miljø, arbeidsvilkår osv., kan han føre til stor velferdsframgang, utan for store andre problem. For Noreg er det å inngå i ei større tenesteforhandling truleg ei mindre utfordring for den private tenesteytinga i mange andre land, sidan vi allereie har liberalisert betydelege delar av regelverket vårt der. Men TISA-avtalen, som det no vert forhandla om, har ein del andre problem ved seg enn det. For det første skjer det ikkje multilateralt – som fleire har vore inne på – noko som kan vere med på å undergrave multilaterale strukturar som allereie er under press. For det andre er det ca. 50 land, inkludert EU-landa – 70 pst. av verdshandelen – som no forhandlar. I verkelegheita er det slik at kjem ein fram til ein avtale her, vil han vere nær bindande for resten av verda. Det vil vere nesten umogleg å stå utanfor – og i alle fall umogleg å forhandle om han. Særleg vil det gje ein del utviklingsland utfordringar. Ein introduserer òg ein del nye prinsipp og rammer i internasjonal handel som vi i liten grad er vane med. Eit av dei har vore nemnt her av representanten Hansen. Meir spesifikt: Eg trur for Noregs del det kan liggje ei utfordring når det gjeld offentlege tenester. Spørsmålet er: Vert til slutt «offentlege tenester» her definerte som, som vi er vane med i Noreg, det breie spekteret av det, eller – som det no vert hevda av mange, og som det har kome lekkasjar om – er forståinga av det at det gjeld berre det som er 100 pst. offentleg, altså at barnevern, barnehage, omsorg osv. fell utanfor fordi det er enkelte private aktørar der? Norske posisjonar er kjende. Eg har òg fått med meg no at det finst eit mandat, ifølgje det utanriksministeren har svart Stortinget. Kvifor kan vi ikkje så berre late det vere med det – vi kjenner våre posisjonar – og så vente på resultatet? Jo, det er fordi dette er store og komplekse forhandlingar, som vil gå over mange år, med sterkt varierande interesser. Ein eventuell avtale vil på nokre punkt heilt sikkert liggje eit stykke unna norske primærposisjonar – noko anna er umogleg å tenkje seg – men, viktigast, han vil i realiteten vere umogleg å endre. Vi vil få eit take-it-or-leave-it til det norske stortinget om ein avtale forhandla fram av ei rekkje land med mange kompliserte balansar. Skal vi påverke retninga, skal vi ha ein offentleg debatt om dette, må vi gjere det no, tidleg. Vi må her gjere som regjeringa sjølv tek til orde for i europapolitikken, nemleg at reell påverknad skjer ved å vere tidleg inne i prosessane og setje eit stempel på dei, ikkje ved til slutt å få eit take-it-or-leave-it etter at noko er vedteke. Det er òg slik at den offentlege debatten vert langt betre om han kjem mens vi endå kan påverke utfallet, mens det endå er slik at om vi skal gå inn i noko eller ikkje, er ein reell debatt – i staden for at han kjem etterpå og berre vert ein debatt om ja eller nei til noko som ligg føre. Så vil eg berre seie at eg, i motsetnad til representanten Sandberg – eg merka med elles at han stiller seg bak regjeringa her, noko som ikkje er sjølvsagt i desse dagar – har stor tillit til at embetsverket og dei som forhandlar på vegner av oss, gjer ein god jobb. Det er svært dyktige menneske og høgt nivå på dei frå Noreg. Eg er berre oppteken av at dei skal ha ei klar politisk bestilling frå Stortinget og sine oppdragsgjevarar – at det skal vere offentleg politisk debatt og politisk vedtak til slutt. Det er det grunnleggjande viktige. Til slutt: Eg har sjølv erfaring frå internasjonale forhandlingar på eit heilt anna område, nemleg klimaforhandlingane. Dersom ein såg for seg ei klimaforhandling der alle melde sine posisjonar og så forsvann inn i rom i årevis, utan at nokon visste noko og det berre kom ut eit resultat, ville det vore absolutt utenkjeleg. Det går føre seg ein kontinuerleg debatt. Posisjonar vert offentleggjorde og er vel kjende. Romma er ikkje opne, men det er ein kontinuerleg debatt og prosess – og djupt innsyn i det som skjer, fortlaupande. Dette må eg seie er eit djupt sakn i dei internasjonale handelsforhandlingane om TISA som no skjer. Eg vil oppmode regjeringa: Lat det ikkje vere WikiLeaks som er den viktigaste informasjonskjelda når det gjeld forhandlingane framover, lat det vere regjeringa i Noreg.