Olav Akselsen (Arbeiderpartiet), 2001-04-26:
Kraftmarknaden i Europa er i total endring. Det blir færre og større selskap. Konkurransen blir hardare. Spørsmålet er: Skal energinasjonen Noreg òg ha eit selskap som kan hevda seg i denne konkurransen, eller skal det overlatast fullt og heilt til utlendingar? Store delar av Kraft-Noreg er til sals. Norske kommunar vil ut av kraftbransjen. Spørsmålet er: Skal det òg vera eit norsk selskap med i konkurransen om å kjøpa desse kraftverka, eller skal den norske kraftmarknaden overlatast til dei store internasjonale, pengesterke energigigantane? Dei endringane som skjer i den europeiske marknaden, vil ikkje stoppa opp fordi om Statkraft ikkje får ta del. Dei norske kraftselskapa som i dag er til sals, vil òg vera til sals sjølv om Statkraft ikkje får økonomi til å kjøpa dei. Det er med andre ord ikkje Statkraft sin finansielle situasjon som avgjer utviklinga korkje i den norske kraftmarknaden eller i den europeiske. Regjeringa ønskjer eit handlekraftig offentleg eigd norsk kraftselskap i den aukande internasjonale konkurransen. Statkraft kan medverka til å sikra at me enno har ein vesentleg offentleg eigarskap i kraftnæringa i Noreg. Strategien om å satsa på Statkraft er ikkje ny. Eg kan derfor gjera den førre regjeringa sine ord til mine. I statsbudsjettet for 2000 seier den: «Norge kan stå overfor en periode med økt omstrukturering i norsk kraftforsyning. Statkraft bør kunne bidra sterkt til forvaltningen av offentlig kapital, sikre norsk offentlig eierskap og opprettholde vannkraftkompetansen. Videre tilsier forpliktelsene overfor kraftintensiv industri at Statkraft gis tilstrekkelig styrke.» Arbeidarpartiet og SV støtta den førre Regjeringa i at det var viktig å ha eit sterkt Statkraft for å møta den nye situasjonen i kraftmarknaden. Eg må innrømma at eg er overraska over at enkelte parti som stod bak den førre regjeringa, i dag ikkje stiller seg bak den politikken dei sjølve var med på å utforma. Statkraft tek sikte på å styrkja sin posisjon i marknaden gjennom å fokusera på kjerneverksemda, ein prosess som starta i 1996. Statkraft har ein sterk posisjon innan drift av vasskraftverk og disponering av energi. I tillegg har føretaket bygd opp mykje erfaring og kompetanse innan engroshandel med kraft. Eg meiner at strategien til Statkraft er rett i forhold til føretaket sin posisjon og utviklinga i næringa. Med dei raske endringane som no skjer i kraftnæringa, er finansiell handlefridom ein heilt sentral konkurransefaktor. Den finansielle stillinga til Statkraft gjer at føretaket ikkje kan gjera større investeringar på mange år dersom ikkje eigenkapitalen blir styrkt og låneramma auka. Sjølv om kraftprisane har vore låge i mange år, viser uavhengige verdivurderingar at Statkraft har hatt god avkasting. Det er god grunn til å tru at Regjeringa sitt forslag vil leggja til rette for auka avkasting og auka verdi for føretaket. Statkraft reknar med å investera om lag 55 milliardar kr over ein sjuårsperiode. Sjølv om hovudstrategien går ut på at oppkjøp av produksjonskapasitet først og fremst vil skje i Noreg, er ikkje kjøp i andre europeiske land utenkjeleg. Statkraft har gjort vesentlege investeringar i det svenske selskapet Sydkraft. Statkraft ønskjer primært å kjøpa produksjonsanlegg. Dei kommunale og fylkeskommunale eigarane har derimot i stor grad selt ut eigardelar i vertikalt integrerte selskap, som omfattar både produksjon, nett og sluttbrukarverksemd. Nett- og sluttbrukarverksemd ligg utanfor Statkraft si kjerneverksemd, og det vil derfor vera aktuelt for føretaket å revurdera sine eigarposisjonar i nett- og sluttbrukarverksemd seinare. Statkraft kan koma opp i ein marknadsdel i Noreg innan produksjon på omtrent 55 pst. om nokre år. Sjølv om denne marknadsdelen er vesentleg, vil det framleis vera rom for andre norske aktørar. I denne samanhengen vil eg peika på den pågåande dereguleringa av kraftnæringa i Europa. Dersom Statkraft gjennomfører strategien sin, vil føretaket sin marknadsdel i Norden innan produksjon bli om lag 17–19 pst. om nokre år. Til samanlikning har Vattenfall om lag 20 pst. av produksjonskapasiteten i den nordiske marknaden i dag. Eg har lagt merke til at det i kjølvatnet av denne saka har blitt ein diskusjon om Konkurransetilsynet si rolle. Lat meg derfor gjera det heilt klart: Konkurransetilsynet har ikkje som oppgåve å vurdera om staten som eigar bør tilføra Statkraft meir kapital. Konkurransetilsynet si rolle er å vurdera konkrete oppkjøp i forhold til konkurranselova. Det vil seia at tilsynet først har ei oppgåve når Statkraft brukar den kapitalen dei er blitt tilført. Konkurransetilsynet er ikkje forbigått i arbeidet med denne saka. I proposisjonen blir det gjort heilt klart at det er Konkurransetilsynet si oppgåve å gripa inn mot bedriftserverv dersom tilsynet meiner at vedkomande erverv vil føra til, eller forsterkar, ei vesentleg avgrensing av konkurransen i samsvar med konkurranslova § 3-11. At Konkurransetilsynet ikkje har uttalt seg om saka på førehand, sikrar at tilsynet kan føreta ei uavhengig vurdering når konkrete saker ligg føre, basert på situasjonen på det tidspunktet. Det er ikkje mogleg å føreta ei fornuftig vurdering av dette i forkant, basert på Statkraft si strategibeskriving. Enkelte har òg hevda at eit styrkt Statkraft vil føra til auka prisar til sluttbrukarane. Lat meg minna om kva som styrer pris til forbrukarane. Straumrekninga som folk betalar, består av tre delar: kraftpris, nettleige og avgifter. Storleiken på avgiftene blir bestemt i denne salen. Statkraft er i svært liten grad involvert i nettverksemd. Kraftprisen blir bestemt av forholdet mellom tilbod og etterspurnad i kraftmarknaden. Dersom eit selskap skal kunna påverka prisane, må det ha marknadsmakt. Eg har tidlegare gjort greie for at Konkurransetilsynet har som oppgåve å sjå til at ikkje nokon aktørar får marknadsmakt. Me har ein felles nordisk kraftmarknad. Utviklinga går i retning av ein felles europeisk kraftmarknad, der nasjonale grenser blir underordna. I ein slik marknad vil ikkje ein aktør kunna påverka prisane så lenge overføringskapasiteten mellom landa er tilstrekkeleg. Eg vil understreka at Regjeringa har vurdert, og slutta seg til, hovudlinene i Statkraft sin strategi. Føretaket må ha fridom innanfor denne hovudramma. Det er styret i Statkraft sitt ansvar å sjå til at strategien blir gjennomført på ein forretningsmessig forsvarleg måte. Styret er òg ansvarleg for å revurdera strategien dersom forretningsmessige forhold skulle tilseia det. Når marknaden endrar seg raskt, er det spesielt viktig at eigaren stiller opp for selskapet og gjev det den handlefridomen som trengst for at selskapet skal halda fram med å utvikla seg. Til slutt vil eg minna om at innskot av kapital ikkje er ei løyving, men ei pengeplassering. Alternativet for staten er å plassera desse pengane – gjennom oljefondet – i utanlandske selskap. Eg meiner det er rett å bruka delar av den finansielle handlefridomen Noreg no har, til å utvikla norske selskap og til verdiskaping i Noreg.