Bård Vegar Solhjell (Sosialistisk Venstreparti), 2016-12-19:
Først skal eg referere til SVs merknad i nysalderinga for Utanriksdepartementet. Der vil vi – veldig enkelt fortalt – ta til orde for at den mindrekostnaden Noreg har som følgje av at det kom færre flyktningar i 2016, i heilskap skal brukast over bistandsbudsjettet til dei såkalla nærområda i Midtausten og i andre store humanitære kriser. Det er fullt mogleg, og det finst organisasjonar som effektivt, på slutten av året, kan ta i bruk ressursar til det. Eg tek hermed opp det lause forslaget, som ikkje ligg i innstillinga, og som ein for enkelheits skuld vel kan kalle ein inkurie, sidan eg leverte det inn på morgonen i dag. Eg skal bruke hovuddelen av innlegget mitt til noko anna, for det er ikkje kvardagskost å diskutere ei investering på over 10 mrd. kr i ein debatt om salderinga av årets budsjett – og den høyrer da heller ikkje heime der. Denne investeringa bør, som alle andre store investeringar, fremjast i ein investeringsproposisjon, der Stortinget får full informasjon om alternativa og kostnadane. Alle investeringar over 750 mill. kr skal eksternt kvalitetssikrast gjennom KS1 og KS2, ifølgje Finansdepartementet og regelverket til ei kvar regjering. Det er ikkje gjort her, sjølv om investeringa er på over 10 mrd. kr. Det regelverket vart innført rundt tusenårsskiftet. Ein gjorde det på bakgrunn av mange store feilinvesteringar, særleg i forsvarssektoren og innan samferdsel – men òg for så vidt på andre område – og det har i ettertid hatt dokumenterbar effekt på å redusere førekomsten av store feilinvesteringar i samfunnet. Regjeringa seier at investeringa har «lav risiko», men poenget med kvalitetssikringsregelverket er jo nettopp å kvalitetssikre den typen vurderingar og redusere risiko. Historisk har vi sett for mange feilinvesteringar i staten generelt og i Forsvaret spesielt. Fregatt-investeringane er eitt eksempel. Dette vart òg sett på som ei trygg investering, men var det ikkje. Dei føreslåtte P-8A-investeringane må kvalitetssikrast skikkeleg, uavhengig av om regjeringa sjølv meiner det er låg risiko. Eit argument som likevel kan peikast på, for å gjere dette raskt, er at det kan vere det høge graderingsnivået som gjer investeringa vanskeleg. Men det er vanskeleg å sjå at det ikkje finst ein fornuftig måte å kvalitetssikre så mykje som mogleg, så godt ein kan, gjennom kvalitetssikringsregimet. Eg kjenner ikkje til liknande eksempel på ei så stor investering som ikkje har gått gjennom det eksterne kvalitetssikringsregimet. Fleire NATO-land har vedteke å fortsetje med P-3 Orion. Vi har nyleg brukt mykje pengar på å oppgradere det flyet. SV deler likevel regjeringa si understreking av behovet for maritim overvakingskapasitet og har vore forberedt på og teke stilling til at vi vil støtte ei oppgradering i den retninga. Men å kjøpe dei flya utan kvalitetssikring, utan meir informasjon enn det som ligg i nysalderinga og i den tilleggsinformasjonen vi har hatt tilgang til, og utan ein eigen investeringsproposisjon, som er brot på vanleg praksis for investeringar, er økonomisk uansvarleg. Det er vanskeleg, synest eg, å forstå det hastverket, målt opp mot den auka risikoen ein tek på seg ved ikkje å gjennomføre ei ekstern kvalitetssikring. I mi tid i politikken kan ikkje eg huske å ha sett ei så stor investering med eit så svakt grunnlag for Stortinget, og som har hatt ei så svak ekstern kvalitetssikring, med tanke på reglementet som ligg til grunn. For meg ser det svært uklokt ut av forsvarsministeren og regjeringa å ta på seg det betydelege ansvaret som ligg i det for framtida. Eg vil understreke at SV ikkje er villig til det og vil gå imot den investeringa på den bakgrunn, trass i at vi deler intensjonen bak ho, nemleg at Noreg skal ha ein sjølvstendig og god maritim overvakingskapasitet.