Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2015-12-04:
Den 16. desember 2014 la Nasjonal institusjon for menneskerettigheter fram rapporten Menneskerettigheter i norske sykehjem. Rapporten konkluderer med at «behandlingen i norske sykehjem neppe er i overensstemmelse med Norges menneskerettslige forpliktelser». Vidare konkluderer rapporten med at det er behov for ei grundig kartlegging av menneskerettssituasjonen i norske sjukeheimar, både når det gjeld beskyttelse mot mishandling og nedverdigande behandling, å forhindra inngrep i den personlege integriteten og å yta nødvendig og forsvarleg helsehjelp. Dette er bakgrunnen for representantforslaget Stortinget skal behandla i dag. Forslagsstillarane meiner at den viktigaste løysinga på desse utfordringane er høgare grunnbemanning i eldreomsorga, betre opplæring av tilsette i norske sjukeheimar og at grunnleggjande kunnskap om menneskerettar vert inkludert i opplæringa. Forslagsstillarane meiner regjeringa også bør inkludera forholda ved sjukeheimar i sine rapportar til internasjonale menneskerettsorgan. Både FNs menneskerettskomité, FNs komité for økonomiske, sosiale og kulturelle rettar og Europarådets torturforebyggjande komité inkluderer sjukeheimar i sitt arbeid. Ein samla komité understrekar i innstillinga at tilbakemeldingane om at det skjer brot på menneskerettane i norsk eldreomsorg, må ein ta på største alvor. Komiteen er tydeleg på at brot på menneskerettane i eldreomsorga ikkje skal skje. Komiteen viser til at fokuset på uønskte hendingar i primærhelsetenesta er aukande. Det har truleg vore ei stor underrapportering tidlegare. Særleg viser komiteen til at fleire tilsynsrapportar har avdekt feil i legemiddelbruk på sjukeheim. Ein samla komité viser i innstillinga til at dei deler tilrådinga frå pasient- og brukaromboda om at helsetenester i kommunane må innlemmast i meldeordninga til Nasjonalt kunnskapssenter og Statens helsetilsyn, og at det i større grad bør førast lokale tilsyn med sjukeheimar, og at pasientar og pårørande må involverast i tilsynet. Arbeidarpartiet, Senterpartiet og Sosialistisk Venstreparti støttar forslaget om å kartleggja menneskerettssituasjonen for eldre i landets sjukeheimar. Forslaget om å inkludera forholda ved norske sjukeheimar i rapportane til internasjonale menneskerettsorgan fekk støtte frå Arbeidarpartiet, Senterpartiet, Sosialistisk Venstreparti og Kristeleg Folkeparti. Dei same partia støttar forslaget om å be regjeringa setje i verk konkrete tiltak for å førebyggja overgrep i sjukeheimar gjennom styrkt bemanning og betre opplæring. Forslaget om å be regjeringa setja i verk ein gjennomgang av ordningane for kontroll med og overprøving av sjukeheimsbebuarane sine rettar, er støtta av Arbeidarpartiet og Sosialistisk Venstreparti. Forslaget om å stilla ressursar til rådigheit for frivillig arbeid med å støtta menneskerettsarbeid i eldreomsorga, fekk i tillegg støtte frå Senterpartiet. Når det gjeld forslaget om å fremja ei sak om ratifisering av tilleggsprotokollen til FNs konvensjon om økonomiske, sosiale og kulturelle rettar, står Arbeidarpartiet, Venstre og Senterpartiet bak eit forslag om å be regjeringa koma tilbake til Stortinget på eigna måte med ei sak om dette så snart den pågåande utgreiinga om dette er ferdigstilt og konsekvensane er klarlagde. Eg vil takka forslagsstillarane for å fremja denne saka. Få Dokument nr. 8-forslag har eit så alvorleg bakteppe. Ifølgje helse- og omsorgstenestelovas formålsføresegn skal tenestetilbodet tilretteleggjast med respekt for den enkeltes integritet og verdigheit. Store manglar i omsorga i sjukeheim kan i seg sjølv føra til nedverdigande behandling. Det kan dreia seg om å unnlata å skifta på pasienten som har behov for det. Det kan vera forsømt munnstell, forsinka pleie lenger enn nødvendig eller inadekvat behandling av sår og skadar, manglande smertestilling, eller det at ein ikkje får koma ut i frisk luft. Det kan vera feilmedisinering, og det kan vera utfordringar og manglar på noko så enkelt som å sikra bebuarane sin tilgang til mat og drikke. Lovverket som skal regulera dette, er godt, men verkelegheita kan vera ei anna der ute.