Magnhild Meltveit Kleppa (Senterpartiet), 2000-06-15:
Høgre sikrar i dag fleirtal for Regjeringa sitt forslag til kva midlar kommunar og fylkeskommunar førebels skal få til neste år, m.a. for å driva barnehagar, skular og eldreomsorg. Det må vera ein tankekross for mange av Arbeidarpartiet sine eigne folkevalde i Kommune-Noreg at Regjeringa la fram eit kommuneopplegg som Høgre stod klar til å støtta frå fyrste dag. Både statsministeren og kommunalministeren plar understreka kor viktig det er at Arbeidarpartiet og sentrumspartia står saman for å sikra eit godt velferdstilbod. Senterpartiet føreslår å auka inntektene til kommunar og fylkeskommunar med reelt 5 milliardar kr neste år i forhold til i år. Vi veit at det trengst ytterlegare midlar. Det er i dag ein ubalanse mellom dei oppgåvene kommunane er pålagde, og dei midlane som er til disposisjon. Sentrumsregjeringa tok initiativ til ei konsultasjonsordning med Kommunanes Sentralforbund. Vi har store forventingar til det grunnlaget som no er lagt for ei felles forståing av både underskot og utfordringar framover. Senterpartiet tek på alvor at mange kommunar har tyngjande gjeld, og at staten gjennom underfinansiering av nye reformer er medansvarleg. Det er auka aktivitetsnivå og ikkje auka inntektsnivå som skaper press i norsk økonomi. Dersom auka inntekter i kommunesektoren blir nytta til å gjenoppretta balansen i kommuneøkonomien ved sletting av gjeld, vil verknaden vera auka handlefridom for mange kommunar som i dag slit. Fleire vil då ha høve til å føra vidare dagens tilbod, anten det gjeld skule, pleie og omsorg, fritidstiltak, rusmiddelomsorg eller tiltak for funksjonshemma. Arbeidarpartiet sitt forslag inneber dessverre vanskelege kutt for mange. Dei mange meldingane vi har fått til komiteen frå kommunar og regionråd, seier sitt om det. Bakgrunnen for Senterpartiet sitt forslag om ei utgreiing av ei gjeldssaneringsordning for kommunar og fylkeskommunar er altså å gje kommunane noko meir fridom, men utan samstundes å medverka til auka press i økonomien. Ordningane må vera rettferdige. Dei kommunane og fylkeskommunane som har vist god økonomistyring, eller som står framfor store investeringar, må få sin rettmessige del av ei slik handsrekking frå staten. Så til omlegginga av inntektssystemet: Senterpartiet går mot gradvis å fjerna tapskompensasjonen frå 2002. Regjeringa sitt forslag kan få dramatiske følgjer for ei rekkje små distriktskommunar. Vi vil fyrst ha ei grundig evaluering av endringane i inntektssystemet og ei styrking av busetjingskriteria Senere rettet av representanten Magnhild Meltveit Kleppa, jf. side 3701. Forslaget frå Regjeringa om å kompensera bortfallet av tapskompensasjonen ved å gje tilskot frå det ordinære skjønnet til dei kommunane som blir ramma, styrkjer argumentet om at det må gjerast andre endringar i inntektssystemet før tapskompensasjonen blir fjerna. Kommunesamanslåing går for seint, sa statsråd Brustad då ho presenterte kommuneopplegget. Dei mangelfulle inntektene som no ligg der, kombinert med overpremiering ved kommunesamanslåing, er eit opplegg for sentralisering og endra kommunestruktur. Vi føreslår saman med Kristeleg Folkeparti at innbyggjartilskotet skal baserast på innbyggjartalet og folkesamansetjinga 1. oktober året før i staden for 1. januar. Vi veit at dette er ei endring som vil bety mykje for dei såkalla vekstkommunane. Dei ekstra kostnadene som storbyane har, ikkje minst for å møta store utfordringar innan sosialomsorg, psykiatri og rusmiddelmisbruk, blir ikkje fanga godt nok opp av kriteria i inntektssystemet. Eit storbytilskot bør utgreiast for betre å ta vare på desse utfordringane. Vi er nøgde med at Regjeringa fører vidare sentrumsregjeringa sitt arbeid med å leggja øyremerkte tilskot inn i ramma. Vi meiner det er stor forskjell på å innlemma tilskot som gjeld alle kommunar, og det å fjerna tilskot som går til heilt spesielle tiltak i nokre få kommunar eller fylkeskommunar. Vi er leie for at det er fleirtal i komiteen for å ta bort tilskotet både til kulturbåten «Innvik», til mobil bibiliotekteneste og biblioteklokale og til Lokal Agenda 21, og nøgde med at både Aksjon Jærvassdraget og landslinjene i den vidaregåande skulen framleis blir tekne vare på. Senterpartiet reagerer sterkt på den stoppordren innan eldreomsorgen som Sosial- og helsedepartementet no har gjeve kommunane. I brev av 19. mai har alle fylkesmenn fått kvotar til fordeling. Dette har skapt stor uro når det gjeld oppfølging av handlingsplanen for eldreomsorga. Fleire kommunar som har inngått alle kontraktar og fått førehandstilsagn frå Husbanken, er no bedne om å gjennomgå behova sine på nytt. Det er avdekt ein avstand mellom eldreplanen sine opphavlege 24 400 einingar og kommunane sine planar. Då må Regjeringa førebu seg på utviding og forlenging av eldrereforma, slik at kommunane kan realisera planane sine og eldre pleietrengande sikrast eit likeverdig tilbod, same kor i landet dei bur. Vi vil koma tilbake til kor mange år, og talet på einingar, når St.meld. nr. 34 skal behandlast, men eg er glad for at fleirtalet no gjer det klart at planlegging og utbygging skal gå sin gang i år. Vi meiner det er rett å gje det signalet allereie no. Eg tek med dette opp Senterpartiet sine forslag.