Ingrid Heggø (Arbeiderpartiet), 2015-06-15:
Aller først ein takk til saksordføraren for eit godt og beskrivande innlegg. Dei aller fleste av oss har eit forhold til kysten og havet. For Arbeidarpartiet er det viktig å bruka moglegheitene havet gjev til verdiskaping. Det er ein styrke at det er eit breitt politisk fleirtal som støttar tanken om korleis framtidig berekraftig vekst skal skje, og at visjonane i berekraftstrategien ligg fast. Arbeidarpartiet ønskjer vekst innan havbruk, og veksten skal vera miljømessig berekraftig. Villaks, sjøaure og havbruk skal leva i sameksistens. Det er fullt mogleg å foreina berekraft for miljøet med vekst innan havbruk, og Arbeidarpartiet er nøgd med at ein samla komité peikar ut ei retning for korleis havbruksnæringa skal utvikla seg vidare. Og eg er spesielt glad for at ein samla næringskomité slår fast at visjonen frå Stoltenberg-regjeringa om ein berekraftstrategi for næringa står fast. Komiteen påpeikar også føre-var-prinsippet som ligg til grunn. Naturmangfaldlova slår fast at ein påverknad av eit økosystem skal vurderast ut frå den samla belastninga som økosystemet er eller vil verta utsett for. Såleis er inndeling i produksjonsområde eit godt verktøy. Før produksjonsområde kan etablerast, må ein innhenta meir kunnskap. Det manglar eit historisk arkiv som viser naturlege variasjonar av lakselus på villfisk i forskjellige område. For å sikra at modellen med teljing av lus på villfisk er representativ, må denne kunnskapen på plass, og dette arbeidet må starta straks. Det må seiast at det har kome fram forskjellige syn og vore usemje både i næringa og i fagmiljøa om utforming av modell og handlingsregel for vekst i havbruksnæringa. Det er sådd tvil om Havforskingsinstituttet, HI, sin modell for dødelegheit på villfisk med bakgrunn i lusenivå i oppdrettsanlegga er klar og treffsikker nok, slik som saksordføraren gjorde greie for. HI seier sjølv at modellen berre er 70 pst. sikker. Både produksjonsområde og teljing av lus på villaks er omdiskutert. Arbeidarpartiet er spesielt glad for at det før innføring av ny vekstmodell skal på plass kunnskapsbank, at fleire fagmiljø skal inn i bildet, og at dette skal skje i tett dialog med næringa sjølv. Regjeringa foreslår ein handlingsregel med ein miljøindikator, som i første omgang vert knytt opp mot lus. At det i første omgang berre er lus som er miljøindikator, meiner vi i Arbeidarpartiet er rett. Rømming kan ikkje takast inn som indikator i produksjonsområdemodellen, og ein jobbar med å få på plass indikator for utslepp. Det at det er lus som er indikator, har utløyst diskusjonar om korleis teljinga skal skje, kva metodar som skal nyttast, og ikkje minst om teljinga skal skje som i dag, i merdane eller på villfisk. Det trengst atskilleg meir kunnskap knytt til havbruksnæringa sin påverknad på villfiskbestandar, og kva påverknad enkeltanlegg har på villfisken rundt. Meir kunnskap om korleis lusenivået på villaksen vert påverka av naturlege variasjonar som snøsmelting, temperatur, vassføring osv., må på plass. Det er per i dag ikkje eit register som viser dei naturlege variasjonane i lusepåslaget som villaksen har gjennom årstidsvariasjonar og årsvariasjonar i det enkelte elveleiet. Innhenting og lagring av slike data over tid vil gje eit register med faktabaserte opplysningar om naturleg lusenivå. Ein vil også her få faktaopplysningar og kan samanlikna der det er oppdrett, og der det ikkje er oppdrett. Eit anna ankepunkt som har vore i debatten, er at talet på fisk som vert undersøkt, må vera vesentleg høgare enn i dag, og alle område må undersøkjast. Også dei metodane som vert brukte i dag, er omstridde, f.eks. å fanga laksen i bur, la han stå der og så telja lusepåslaget. Dette vil ikkje gje eit representativt bilde av naturleg lusepåslag av di lusa vil søkja til ein laks som står i ro, noko han ikkje gjer i vill tilstand. Eg vil difor understreka at metodane som ein skal bruka framover, må gje representative resultat, og her må ein jobba saman med næringa for å finna fram til gode representative metodar. Metodane må vera anerkjente også av næringa sjølv, slik at ein slepp diskusjon om faktainnsamlingane er representative. Det må også fleire fagmiljø inn i bildet for å finna best moglege modellar. HI er både forvaltar og forskar, og, som sagt, dei seier sjølve at dei berre er 70 pst. sikre på sin eigen modell. Vi kan ikkje både seia at dette er Noregs framtidsnæring nr. 1, ho som skal overta etter olja, og som er i ei særklasse, og så velja ein modell som er meir usikker enn vêrvarslinga. Difor er det bra at alle parti i næringskomiteen, med unnatak av Høgre, har teke inn over seg at det er for prematurt å etablera den føreslåtte modellen som endeleg modell for produksjonsjusteringa i havbruksnæringa. Arbeidarpartiet har vore oppteke av at Mattilsynet får tilstrekkelege ressursar til at dei kan føra meir tilsyn, justera produksjonen og følgja opp pålegg på anlegg som ikkje følgjer driftskrava. Det er bra at ein samla næringskomité påpeikar dette; då er det håp om at det viser att òg i budsjettala. Forskarar har peika på at det er mogleg å seksdobla verdiskapinga i dei marine næringane fram mot 2050, og at havbruk vil stå for størstedelen av denne veksten. Arbeidarpartiet meiner næringskomiteen har funne ein god balanse mellom vekst og berekraft i arbeidet med innstillinga. Hovudutfordringa til havbruksnæringa i dag er lus og rømming. Når det gjeld rømming, er vi samde i den modellen regjeringa har laga for utfisking, men det er eit krav frå ein samla komité at dette ikkje er nok. Vi vil ha ein strategi for rømming som tek utgangspunkt i ein nullvisjon. Resistens på lus har etter kvart vorte ei utfordring. Det er difor viktig å påpeika at for strenge lusekrav fører til meir avlusing, som igjen kan føra til større fare for resistens. Det er difor viktig å bruka ikkje-medikamentelle metodar. Handlingsplan for resistens er også eit krav frå ein samla komité. Når det gjeld forskjellige metodar for å setja i verk tiltak mot lus, er det mykje spennande forsking, som snorkelmerdar og luseskjørt, òg innan lukka anlegg, bruk av forskjellige sortar leppefisk og luselaser. Her er ein komen veldig langt, og eg må berre tilstå at metoden med brent kalk også er utruleg spennande. Eg er sikker på at luseproblematikken vert løyst av næringa sjølv, men at ein treng litt meir tid før ein er i mål. Berekraftig fôr og tilgang på fôrressursar kan koma til å bestemma utviklingspotensialet og strukturen i ein global akvakultur. Knapt med marint basert fôr til oppdrettsfisk medfører at nye råvarer vert tekne i bruk. Betre utnytting av restråstoff frå både raud og kvit fisk må setjast i fokus. Men eg vil også påpeika innblanding av andre ting, som f.eks. skogavfall, etc. Havbruk er ei av dei viktigaste næringane våre, som bidreg til verdiskaping og arbeidsplassar langs heile kysten. Arbeidarpartiet meiner det er viktig å ha eit mangfald av aktørar i næringa, og at både små og store får høve til å veksa og etablera seg. Det er difor bra at det vert fast pris på veksten i maksimalt tillatt biomasse, MTB, og at ein samla komité påpeikar viktigheita av at vi nettopp skal ha både små, mellomstore og store i næringa. Arbeidarpartiet er oppteke av at leverandørindustrien får ta del i teknologiutviklinga både til sjøs og til lands, og det er viktig at næringa sjølv vel teknologiløysingane. Om vi kjem dit at det er vi politikarar som skal velja teknologi, er vi på galen veg. Det er næringa sjølv som må velja, og då må vilkåra vera like og ikkje konkurransevridande for den eine eller den andre teknologien. Eg vil så peika på arealavgifta, som har vore mykje omtala. Intensjonen med ei arealavgift er at vertskommunane skal få inntekter til kommunen for å ha lagt til rette for havbruk. Med den modellen som no ligg føre, er det ein føresetnad at det vert vekst, for at det skal verte nokre kroner å fordela på vertskommunane. Det må seiast frå Arbeidarpartiet si side at dette ikkje var vår ønskte primærmodell. Han hadde gjeve årlege, føreseielege inntekter og ikkje vore 100 pst. avhengig av vekst. Det var heller ikkje snakk om å auka avgiftsnivået utover dagens nivå i primærmodellen vår. Men eg vil påpeika at havbruksfondet no må etablerast raskt, slik at inntektene frå nye konsesjonar som enno ikkje er utbetalte, bør tilfalla dette fondet som ein startpott. Det er bra at det vert slutt på den uretten som gjorde at nye kommunar fekk mange millionar i eingongsutbetaling, og at dei som over år hadde tilrettelagt for vekst, fekk null. Havbruksfondet som vert oppretta, fordelar inntektene. Og eg vil påpeika at av dei 80 pst. må brorparten gå til vertskommunane. Heilt til slutt vil eg seia at eg er forundra over regjeringas totalt manglande evne og vilje til å la Stortinget handsama veksten i havbruk utan å føregripa tiltak som ligg i denne. Den 12. juni kunne vi lesa at fiskeriministeren vil ha fart på utviklinga av grøn oppdrettsteknologi – dette midt under handsaminga av meldinga om vekst i havbruk. Dette er i beste fall eit arbeidsuhell.