Ivar Odnes (Senterpartiet), 2015-11-10:
«Mennesket lever ikkje av brød åleine», står det skrive. Det er rett nok, for både omsorg, venskap, kultur og kunnskap er nødvendige ingrediensar i eit menneskes liv, ingrediensar som skulen er med på å gje elevane frå dei byrjar som 6-åringar og ut skuleløpet – kvar dag. Men brødet – maten – er, som alle veit, eit viktig brensel for å halda konsentrasjonen på topp gjennom skuledagen og for eit best mogleg utbytte av undervisninga. Det treng ein verken vera lærar eller forskar for å forstå. Likevel er mat ein innsatsfaktor i skuledagen der ansvaret heilt ut er privatisert og lagt til heimen. Sjølv om langt dei fleste elevane et frukost heime, har med seg matpakke i sekken eller kjøper seg mat i skulekantina, er det eit faktum at det er mange tomme magar i eit klasserom i fyrste time. Når i tillegg mange elevar gløymer å ta med seg matpakke heimanfrå og i staden fyller på med tomme kaloriar frå butikken i storefri, er konsekvensen at mange hjernar går på sparebluss utover i skuledagen. Senterpartiet har i mange år teke til orde for eit enkelt, gratis skulemåltid for alle elevar – fyrst og fremst som eit folkehelsetiltak, men også fordi vi meiner det er viktig for elevanes skuleprestasjonar. Forsking, m.a. frå forsøket i Nord-Trøndelag som er nemnt i innstillinga, syner at det er ein positiv samanheng mellom skulemat, elevanes energinivå gjennom skuledagen og trivsel på skulen. Eg er i tillegg overtydd om at mette magar og riktig blodsukkernivå også kan førebyggja konfliktar og mobbing. Skulemat og skulemåltid handlar ikkje berre om kva slags mat elevane et. Mange elevar tek opp problemet med at dei får lite tid til å eta. Matpausa er kort, og tida som elevane får lov til å sitja ned for å eta, er for knapp til at det vert ro rundt måltidet. Halvetne matpakker går i søpla, og halvtomme magar startar på neste økt – inga god ramme rundt måltidet og inga oppskrift på verken matglede eller gode matvanar. Fyrste bod er difor at skulen organiserer skuledagen slik at elevane får den nødvendige tida og ein stad å sitja og eta maten. Senterpartiet er òg uroa over at mange nye skular vert bygde utan skulekjøken og kantine, og at gamle skulekjøken vert lagde ned. I vår travle familietid er det kanskje slik at vi treng skulekjøkenet meir enn nokon gong? Satsing på skulemat handlar ikkje om å prioritera mellom lærarar og bananar, slik høgresida forsøkjer å framstilla det når dei leitar etter argument for å seia nei til det opplagte. Det handlar om å driva førebyggjande helsearbeid i staden for å reparera når kosthaldsrelaterte sjukdomar inntreffer i livet. For Senterpartiet er innføring av gratis skulemat for alle elevar fyrst og fremst ein helsereform. Det er òg ein sterk samanheng mellom helse og utdanning. Sunne val og vanar må lærast tidleg i livet. Gjennom skulen kan barn og unges levevanar påverkast både gjennom opplæring og gjennom praktiske tiltak. Skulen når alle barn og unge, og er difor ein unik arena for å bidra til sosial utjamning og helse. Senterpartiet meiner at innføring av gratis skulemåltid for alle elevar ikkje treng å bety ei milliardsatsing i statsbudsjettet. Fleire eksempel frå kommunar rundt om i landet – som òg har vore nemnde her tidlegare – syner at mykje kan gjerast med små midlar. Senterpartiet vil begynna skulematreforma med tilskotsordningar som kommunane kan søkja på, på vegner av sine skular. Som vi skriv i innstillinga, meiner Senterpartiet det er nødvendig å gje kommunane fridom til å finna gode og praktiske løysingar i dette arbeidet. Og som sagt, her er det gode eksempel og erfaringar å trekkja lærdom av og inspirasjon frå, frå skular som allereie er i gang. Det er eit paradoks at denne regjeringa starta regjeringsperioden sin med å prioritera skatteletter i milliardklassa og samstundes saldera budsjettet ved å rappa eple og appelsinar frå elevane ved å avvikla skulefruktordninga i verdas rikaste land. Tilskot til gratis skulemåltid er i denne samanhengen for småskilling å rekna. Spørsmålet regjeringa bør stilla seg, er om vi no har råd til å la det vera.