Heidi Grande Røys (Sosialistisk Venstreparti), 2008-11-25:
Lat meg begynne med å få takke interpellanten for å reise ein god og viktig debatt. Men eg vert jo litt forundra når han hevdar at det har vore taust frå mi side og frå Regjeringa si side i desse spørsmåla. Eg vil vel seie snarare tvert om: Det er sjeldan eg har jobba så mykje med eit område som eg faktisk har gjort med personvernområdet dei tre åra eg har sete, og eg skal kome inn på ein del av dei tinga eg har gjort. Så ventar vi alle på ein stor NOU som kjem i januar, frå Personvernkommisjonen, som vi var einige om å setje ned, for nettopp å belyse breidda i dei ulike spørsmåla. Eg har avventa han på nokre av områda for rett og slett å få gode råd om kva vi skal gjere. Eg trur vi for skams skuld skal gi kommisjonen lov til å jobbe, men det betyr ikkje at vi sit med hendene falda i fanget og ventar. Vi har tvert imot gjort mykje i påvente av han, og eg skal ta for meg noko av det vi har gjort. Som interpellanten er inne på, er personvern eit rettsområde som grip inn i alle samfunnsområde og aktivitetar som innbyggjarane driv med. Og det er ikkje utan grunn. For vi vert registrerte og filma i stadig fleire samanhengar. Informasjon vert samla inn og lagra, oftast med vår kjennskap, men òg nokre gonger utan at vi veit det, og i alle fall veldig ofte utan at vi tenkjer over det. Etter personopplysningslova er det ein grunnleggjande rett for den enkelte å verte informert om innsamling og registrering av personopplysningar. Det beste rettslege grunnlaget for behandling av personopplysningar er samtykke frå dei registrerte. Eit samtykke sikrar at registreringa er frivillig, og at dei registrerte veit kva som blir registrert, kven som behandlar opplysningane og kva informasjonen vert nytta til. Dette gir den enkelte grunnlag for å sikre rettane sine etter personopplysningslova, som f.eks. innsynsretten eller moglegheit til å setje fram krav om sletting eller retting. Personopplysningar skal berre samlast til konkrete føremål som er sakleg grunna i verksemda til den behandlingsansvarlege. Utan samtykke frå den registrerte eller anna rettsleg grunnlag kan opplysningane ikkje nyttast til andre føremål enn innsamlingsføremålet. Dette skal norske saksbehandlarar av personopplysningar vere godt kjende med. Interpellanten gir inntrykk av at det skjer ei massiv registrering av sensitive personopplysningar utan at dei registrerte på nokon måte vert gjorde kjende med det. Han stiller òg spørsmål ved om all denne innsamlinga av personopplysningar er nødvendig. Dette tyder på at han nærast meiner at store deler av norsk næringsliv og forvalting bevisst driv ulovleg innsamling av personopplysningar som dei ikkje har behov for i verksemda si, stikk i strid med reglane i personopplysningslova. Eg meiner vi ikkje har grunnlag for å hevde det. Personopplysningslova har vore i kraft i snart åtte år. Datatilsynet arbeider målretta med informasjon om lova, og pliktene som følgjer av lova, både til offentlege og til private verksemder. Særleg har tilsynet i dette arbeidet fokusert på reglane om informasjonssikkerheit og internkontroll. Regjeringa har òg løyvd ekstra midlar spesielt til informasjonsverksemda, både knytte til barn og unge og til små og mellomstore bedrifter. 10 mill. kr brukar vi meir no på personvern enn det ein gjorde i 2005 – berre for å ha nemnt eitt tal. Interpellanten spør om vi kan vere sikre på at innsamla personopplysningar vert behandla på ein sikker måte, slik at vi er sikra mot misbruk. Det kan vi truleg aldri vere 100 pst. sikre på, men det er stor merksemd om spørsmålet for tida. Det er iallfall eitt botemiddel mot slapp omgang med personopplysningar, og det er offentleg uthenging i media. Skattedirektoratet si utilsikta utlevering av fødselsnummer – som òg interpellanten var inne på – gav etaten eit alvorleg tilbakeslag når det gjeld tillit. Det har ikkje skatteetaten eller andre offentlege etatar råd til, og det er den beste grunnen til å halde styr på personopplysningane. Mi erfaring er at dei fleste verksemder ynskjer å verne personopplysningane dei behandlar, best mogleg, både av omsyn til omdømmet sitt og av økonomiske omsyn, fordi personopplysningane for mange verksemder har stor økonomisk verdi. Dei veit at dårleg sikring av informasjon kan gi negativ merksemd. Verksemdene må ta det ansvaret på alvor, og dei må iallfall vere villige til å ta konsekvensen av brota dersom dei ikkje har sikra opplysningane. I nokre sektorar har det vore døme på at tilsette nyttar den tilgangen dei har til personopplysningar, til å lese informasjon dei ikkje har sakleg behov for. Interpellanten gav gode bilete på det. Dette kan være i banknæringa, der ein ser på kjendisar sine konti, eller det kan, som interpellanten var inne på, vere at ein på eit sjukehus les journalen til sin kollega, til naboen sin eller til andre som ein har interesse og lyst til å gå inn og sjå på. Eg er av den oppfatninga at dette ikkje er underhaldning. Det skal heller ikkje vere underhaldning, og difor har vi gjort noko med det. For å redusere ei slik snoking i personopplysningar, fremja Regjeringa i desember 2007 ein proposisjon med framlegg om ein ny regel i helsepersonellova og helseregisterlova som set forbod mot urettmessig tileigning av personopplysningar frå pasientjournalar. Det er ikkje tvil om at helsepersonell ikkje har lov å lese, ta imot, søkje, eller på annan måte tileigne seg eller bruke informasjon frå pasientjournalar utan at dei har eit tenestleg behov for det. Logg over innsyn i journal vil kunne dokumentere eventuelle brot på reglane. Fleire sjukehus gir i dag pasientane tilgang til ein slik logg, slik at dei sjølve kan kontrollere det. Datatilsynet må ha effektive verkemiddel til disposisjon mot brot på lova. Vi har nettopp fremja ein proposisjon om endringar i personopplysningslova, som skal gi dei endå sterkare verkemiddel her. Forslaget er å gi Datatilsynet heimel til å gi gebyr ved brot på lova og effektivisere inndriving av tvangsmulkt som Datatilsynet har gitt ved brot på lova. Det har så langt ikkje vore mogleg å gjere det. Vi trur at det vil vere med og statuere nokre eksempel, ikkje minst i forvaltinga, slik at dei i tillegg til tap av omdømme, får ein økonomisk reaksjon for brot på lova, utan at regelbrotet nødvendigvis vert meldt til Politiet. Det er òg foreslått at tilsynet kan gi gebyr for brot på reglar i lova som av ulike årsaker ikkje er straffesanksjonerte. Det vil kunne medverke til at etterlevinga vert betre og merksemda større. I saker som omhandlar tilgang til fødselsnummer, vert ofte ID-tjuveri nemnt. Ved hjelp av m.a. fødselsnummer klarer ID-tjuvane f.eks. å skaffe seg kreditt i offeret sitt namn. Slike ID-tjuveri skaper store vanskar for offera, og det er heller ikkje alltid lett å bevise at ein har vore utsett for ID-tjuveri. Iallfall når nokon har handla varer på nett eller bestilt kreditt i ein person sitt namn, er det ein viss jobb å gjere for faktisk å bevise at det var ikkje eg, men det var ein annan, og det tek ikkje minst mykje tid for den som har vorte ramma. Posten har nettopp endra rutinane sine for melding om adresseendring, slik at det no ikkje lenger er mogleg å melde adresseendring over telefon, berre ved bruk av elektronisk ID eller ved personleg frammøte med gyldig legitimasjon. Då vert det vanskelegare å melde adresseendring og å omadressere offeret sin post, som vi ser er ein av metodane ein har brukt for å få tak i ein ID. Det vil gjere det vanskelegare. Næringslivet må òg ta sin del av ansvaret i samband med ID-tjuveri. Gode rutinar for identitetskontroll er avgjerande for å forhindre ID-tjuveri. Då må vi igjen minne om at fødselsnummer altså er ei offentleg opplysning og skal aldri godtakast som informasjon. Men vi ser at i mange av dei sakene som har vore oppe, er det bankar eller andre som altfor lett har godteke eit heilt enkelt fødselsnummer som identifisering, men det treng ikkje vere vedkomande. Dersom eg veit når Bent Høie er fødd, betyr ikkje det at eg er Bent Høie, for å seie det forsiktig. Fleire bør vere merksame på det. Regjeringa ynskjer å hjelpe dei som har vorte utsette for ID-tjuveri, og vi er i gang med å utarbeide tiltak som skal gjere denne oppryddingsjobben lettare for offera. Tiltaka kan delast i to kategoriar: Det er dei som skal hindre at ID-tjuveri skjer, og det er dei som skal reparere når det har skjedd. Eg ser på moglegheita av å opprette eit sentralt kontaktpunkt som kan hjelpe offera med informasjon om kva dei bør gjere når dei vert utsette for ID-tjuveri. Eg vil òg sjå på offera sine moglegheiter til å hindre opptak av gjeld i vedkomande sitt namn. Dette gjer eg sjølvsagt i samarbeid med barne- og likestillingsministeren, samferdselsministeren og finansministeren. Vi er fleire departement inne i det. For å leggje til rette for ivaretaking av personvernomsyn i offentleg utgreiingsarbeid har vi òg utarbeidd ein rettleiar i vurdering av personvernkonsekvensar. I mange utgreiingar og saksførebuingar gløymer ein personvernspørsmåla. Ein kjem fyrst inn for seint, og då er det dyrt, eller det er dårlege løysingar som vert foreslåtte. Det å ta med personvernet frå starten av er eitt hjelpemiddel for nettopp å sørgje for personvernomsynet. Vi ynskjer ikkje eit samfunn der vi vert overvaka og registrerte nær sagt heile tida. Difor arbeider vi kontinuerleg med nye tiltak for å styrkje innbyggjarane sitt personvern. Personvernkommisjonen sin rapport skal gi oss overblikk over dei utfordringane vi står overfor, og vere grunnlaget for vårt vidare arbeid. Og som interpellanten er inne på, vi må bruke teknologien til å vere personvernfremjande, ikkje berre personvernhemmande.