Jette F. Christensen (Arbeiderpartiet), 2012-02-09:
Formålet med pasientrettigheitsloven er bl.a. å auke pasientanes moglegheit til medbestemming og å sikre befolkninga lik tilgang på helsetenester. Å innføre ordninga med fritt sjukehusval var eit tiltak for å nå målet om meir likebehandling, å ta vare på respekten for pasienten og tilliten mellom pasienten og legen og å redusere ventetida. Riksrevisjonen har undersøkt i kva for grad myndigheitene har nådd det målet dei hadde for ordninga med fritt sjukehusval. Undersøkinga viser at ventetida har blitt betrakteleg forkorta etter at ein innførte ordninga med fritt sjukehusval. Brukarane av ordninga, som legg vekt på kortare ventetid, oppnår det. Ordninga med fritt sjukehusval bidreg altså til å jamne ut for den enkelte og ventetida mellom sjukehusa og gjer vegen kortare for å oppnå det målet pasientrettigheitsloven hadde om å sikre lik tilgang til gode helsetenester, uavhengig av kor i landet ein bur. Undersøkinga viser derimot eit betydeleg potensial for å redusere forskjellane i ventetider mellom sjukehusa ved at fleire pasientar nyttar ordninga med fritt sjukehusval. Ordninga fungerer betre jo fleire som bruker ho. Det må vere eit mål å få fleire pasientar til å nytte seg av den ordninga for at ventetida skal bli kortare, både for dei sjølve og andre. Riksrevisjonen har i rapporten sin også sett på kven brukarane som nyttar ordninga med fritt sjukehusval, er. Det er eit viktig moment i undersøkinga. Komiteen nemner i sin merknad kor viktig det er å sikre lik tilgang på gode helsetenester uavhengig av kor i landet ein bur. Eitt av formåla med pasientrettigheitsloven er jo nettopp at loven skal bidra til å sikre befolkninga lik tilgang til helsetenester av god kvalitet, ikkje berre uavhengig av kor ein bur, men òg av alder, kjønn, økonomisk, kulturell og språkleg bakgrunn og sosial status. Riksrevisjonen sine funn viser at det er likheitstrekk i bakgrunn, utdanning, inntekt og tilknyting til arbeidslivet hos dei som nyttar seg av ordninga med fritt sjukehusval, og dei som ikkje gjer det. For eksempel kan ein nemne at delen brukarar av ordninga blir redusert desto lågare hushaldningsinntekta er, og at berre 20 pst. av dei pasiantane som ikkje har utdanning utover grunnskulen, nyttar seg av ordninga. Undersøkinga viser altså at pasientar med høg utdanning og høg inntekt i større grad nyttar ordninga med fritt sjukehusval, og at når dei indikatorane peikar nedover, nyttar ein seg heller ikkje av ordninga med fritt sjukehusval og får lengre ventetid og dermed dårlegare kvalitet på tenesta. Ein slik strukturell ulikheit i sosial status når det gjeld offentlege helsetenester, kan me ikkje ha. Komiteen meiner desse funna understrekar behovet for at det blir sett inn fleire tiltak for at helsetenesta i alle ledd i større grad informerer om ordninga til sine pasientar. Undersøkinga viser at den viktigaste faktoren for at ein pasient brukar retten til å velje sjukehus, er at fastlegen informerer om ordninga. Nesten halvparten av pasientane i undersøkinga fekk ikkje informasjon av fastlegen om moglegheita til å velje sjukehus, sjølv om fastlegane har fått mange rettleiiarar med informasjon om korleis dei på ein betre måte kan vidareformidle den typen informasjon. 71 pst. av brukarane av ordninga fekk denne informasjonen av fastlegen sin, medan berre 34 pst. av pasientane som blei behandla ved sitt lokale sjukehus, fekk informasjon om retten til å velje sjukehus. Ein samla komité merkar seg Riksrevisjonens funn om at ordninga vil verke betre, og at pasientane sine rettar blir betre tekne vare på, dersom fleire nyttar ordninga. Det er ikkje pasientane sitt ansvar aleine å hente informasjon om tilbodet. Helseføretaka, sjukehusa og fastlegane har eit betydeleg ansvar for å gje god og riktig informasjon om korleis den enkelte pasienten kan bruke ordninga. Departementet har sendt ut informasjon til fastlegane om deira ansvar for å informere om ordninga, men likevel har komiteen valt å be departementet øve meir påtrykk overfor dei som har informasjonsplikt. Når 45 pst. av fastlegane oppgjev at dei sjeldan eller aldri hjelper pasienten til å finne det sjukehuset der ventetida er kortast, og berre kvar fjerde oppgjev at vedkomande ofte går inn på informasjonsnettstaden for å finne aktuell behandlingsstad, viser det at det er behov for å styrkje fastlegen sin opplysningsrolle, særleg når ein slik tilvisingspraksis kan bidra til at ventetidene blir reduserte. Når 9 pst. av fastlegane tilviser halvparten av brukarane av ordninga, seier det seg sjølv at det er eit stort forbetringspotensial her. Komiteen er av den oppfatninga at departementet bør setje i verk tiltak for å sikre at fleire fastlegar oppfyller kravet i pasientrettigheitsloven om å bidra til auka informasjon. Kvaliteten på pasientbehandlinga er den viktigaste grunnen når pasientane vel behandlingsstad. Men på nettstaden frittsykehusvalg.no blir det ikkje gjeve nokon informasjon om kvaliteten på den enkelte behandlinga. Nettstaden gjev informasjon om den samla kvaliteten på sjukehusa. Både brukarane av ordninga med fritt sjukehusval og pasientane som blei behandla ved sitt lokale sjukehus, legg veldig vekt på å oppnå god kvalitet på behandlinga. For å tilpasse seg behovet til pasientane er det viktig at myndigheitene i framtida prioriterer å utvikle kvalitetsindikatorar som klargjer kvaliteten på sjølve pasientbehandlinga. Komiteen meiner at utforminga av nettsida frittsykehusvalg.no heile tida må vere brukarvennleg, og at sida må innehalde tilstrekkeleg og målretta informasjon som er lett å bruke både for pasient og for helsepersonell. Komiteen meiner at openheit og tilrettelagd informasjon om kvaliteten på helsetilbodet er viktig for brukarane som grunnlag for valet av helsetilbod. Komiteen meiner at det arbeidet departementet har gjort og sett i gang med å utvikle nye kvalitetsindikatorar og å publisere dei, har medverka til betre resultat på området – betre enn då undersøkinga blei gjord. Så det er framskritt, og det er bra. Komiteen ser fram til den varsla stortingsmeldinga om kvalitet og pasientsikkerheit. Departementet har òg sagt i sitt svar til Riksrevisjonen at meldinga vil omhandle verkemiddel for å styrkje og vidareutvikle arbeidet med måling av kvalitet. Utvikling og presentasjon av indikatorane til ulike formål, òg som grunnlag for val av sjukehus, vil inngå i det arbeidet. Det er god grunn til å tru at det vil medverke til betre informasjon. Riksrevisjonen legg fram funn om at det skjer avvik mellom forventa ventetid som blir oppgjeven på nettstaden, og reell ventetid. Komiteen ser derfor fram til Helsedirektoratet sitt prosjekt for å samanlikne dette forholdet med det formålet å presentere reelle ventetider på frittsykehusvalg.no. Det er ein merknad i innstillinga frå komiteens fleirtal, medlemene frå Framstegspartiet, Høgre, Kristeleg Folkeparti og Venstre, som omhandlar kreftpasientar. Desse partia meiner at dei bør få betre og meir spesifikk informasjon på desse nettsidene. Det har ikkje Arbeidarpartiet, SV og Senterpartiet gått inn for, fordi me meiner at ein bør fokusere på å arbeide breitt for å tilby betre, oppdatert, brukarvenleg og tilgjengeleg informasjon til alle pasientgrupper. Komiteens medlemer frå Høgre og Kristeleg Folkeparti har òg vist til eit Dokument 8-forslag, og eg går ut frå at dei sjølve vil gjere greie for det. Med det tilrår eg innstillinga frå komiteen.