Modulf Aukan (Kristelig Folkeparti), 2004-09-30:
Det er historisk sus over den saka vi har til behandling i dag. Grunnlovsfedrane på Eidsvoll visste kva dei gjorde da dei avgjorde kva for borgarrettar som skulle omtalast i § 100, trykkefridom og retten til frimodige ytringar. Ytringsfridom var allereie i 1814 sett på som heilt avgjerande for demokratiet og som noko ein måtte gje ei sentral plassering i Grunnlova. I 1787 uttrykte ein av dei amerikanske grunnlovsfedrane, Thomas Jefferson, som nok var til inspirasjon også for arbeidet med å laga ei norsk grunnlov, det slik: Dersom det var opp til meg å bestemma om vi skulle ha ei regjering, men ingen aviser, eller aviser, men inga regjering, da ville eg ikkje nøla med å velja det siste! Dette er sjølvsagt sett på spissen, men bodskapen er klar: Demokrati utan ytringsfridom og fri debatt, det går ikkje. Når vi vedtek ei grunnlov, må vi vakta oss for berre å sjå til den dagsaktuelle debatten. Vi gjer vedtak med tanke på at dei skal verta ståande i mange, mange år. Grunnlova skal gje ei ramme og skal ikkje detaljregulera. På den eine sida er det viktig at Grunnlova vert laga stram nok, slik at stortingsfleirtalet ved seinare høve ikkje for lett kan svekkja rettane til den enkelte eller til ulike mindretalsgrupper. Derfor bør Grunnlova helst vera ganske presist formulert. Men vi må heller ikkje gå i den andre grøfta. Lagar vi Grunnlova så stram at ho akkurat passar til den situasjonen vi har i dag, kan ho laga problem i framtida som vi ikkje har meint å laga. Vi må tenkja framover så godt vi maktar, og vi må ikkje ta inn i Grunnlova detaljavgjerder som ikkje strengt teke treng å vera der. Her er det altså tale om ein balansegang, ein balansegang eg meiner forslag nr. 3, som er lagt ut i salen, tek omsyn til på ein god måte. Eg har i debatten merka meg og gledd meg over at alle her i salen er einige om det aller meste i det nye vedtaket, bl.a. eit svært sterkt vern for politiske ytringar retten for tilsette til å ytra seg offentlegheitsprinsippet at det er eit ansvar for staten å leggja forholda til rette for ein fri og open offentleg samtale retten til privatliv og ein privat sfære Dette med retten til eit privatliv og ein privat sfære er vi i Kristeleg Folkeparti svært opptekne av. Det inneber at alle skal kunna seia akkurat kva dei ønskjer, heime i si eiga stue, utan frykt for overvaking eller inngrep frå det offentlege, og at alle har rett til eit privat rom der pressa skal respektera privatlivets fred. Her er det behov for meir debatt og avklaring. Det er derfor svært positivt at det i dag vil verta vedteke at det skal lagast ei eiga utgreiing om privatlivets fred. Fram til no har eg fokusert på tema vi stort sett er einige om. Men det er også ein del område der vi ikkje er einige, og der det er forskjell mellom forslaget frå kommisjonen og det Kristeleg Folkeparti går inn for. Det har naturleg nok med at det er ein del punkt der vi meiner det manglar noko i forslaget frå kommisjonen. Vi opplever det slik at kommisjonen har gått litt vel langt i å opphøgja ytringsfridom til ein meir sentral rett enn andre menneskerettar. Det må ei nærmare avveging til, for det er også ein menneskerett ikkje å verta hetsa og trakassert, heller ikkje gjennom verbale ytringar. Kommisjonen ville fjerna «religion» som grunnlag for straffbar hets etter straffelova § 135a. Hets mot t.d. jødar på bakgrunn av religion ville altså verta lovleg same kor grove tilfella skulle vera. Det meiner vi ville vera eit feilgrep. Kommisjonen gjekk inn for ein mest mogleg tilbakehalden og forsiktig bruk av § 135a, den såkalla rasismeparagrafen. Vi meiner paragrafen godt kan strammast litt opp. Det har vore saker dei siste åra som understrekar dette, og som eg vil komma tilbake til. Kommisjonen reiste tvil om om forbodet mot kjønnsdiskriminerande reklame kunne vidareførast, med fare for at dette forbodet kunne ha vorte fjerna av Høgsterett. Vi vil i staden slå klart fast at forbodet mot kjønnsdiskriminerande reklame skal førast vidare. Kommisjonen reiste tvil om forbodet mot TV-reklame retta mot barn burde vidareførast. Kjernen for ytringsfridom er, som eg var inne på i innleiinga, vernet om dei politiske ytringane, og det er dei politisk ukorrekte og upopulære ytringane som skal vernast. Fleirtalet sine meiningar og ytringar klarar seg fint utan noko vern. Samtidig går det ei grense også her: Når ytringar får karakter av hets og trakassering, f.eks. når det gjeld rasisme, kan ikkje ytringsfridomen alltid vera eit forsvar. Eit døme på grovt krenkjande utsegner var vi vitne til i den såkalla Kjus-saka. Kvit Valallianse ville at alle adopterte barn frå andre land skulle steriliserast. Fleirtalet i Høgsterett kom fram til at dette var over streken. Slik eg forstår det, la retten særleg vekt på at ytringa ramma ei gruppe barn. Ei rett avgjerd, etter mi vurdering. Sjølv om det «berre» var tale om ei ytring som ikkje oppmodar til handling, var ytringane så grove og krenkjande at dei i seg sjølve måtte vera ulovlege. Ytringsfridomskommisjonen sår tvil om dette var ei rett avgjerd, og det ser ut til at kommisjonen har vore delt på dette punktet. Fleirtalet har ikkje funne kommisjonens løysing god nok her. Sanninga er at dei verste formene for verbal trakassering og verbal vald kan vera like ille som fysisk vald, spesielt for barn og unge med minoritetsbakgrunn. Vi skal vera varsame med å setja ei eksakt grense, men dei grovaste og mest omsynslause av slike ytringar skal ikkje ha grunnlovsvern. Eit stykkje på veg er dette rettspraksis i dag. Med den paragrafen som ser ut til å verta vedteken i dag, vil det også gå fram av sjølve Grunnlova at det går ei slik grense. Føresetnadene og den ordlyden Grunnlova får, vil dessutan leggja til rette for at det kan gjerast tre små, men viktige innstrammingar som regjeringspartia og SV har signalisert at ein ønskjer å gjera. For det første vil vi at paragrafen også skal råka ytringar som er sette fram i ei gruppe av nokre få personar. Dersom t.d. to personar grovt trakasserer ein tredje, bør dette råkast av rasismeparagrafen, så lenge ytringane er sette fram på ein offentleg stad, som på gata. For det andre vil vi at grovt aktlause utsegner kan straffast på same måte som forsettlege utsegner. Grovt aktlause utsegner kan vera minst like krenkjande som dei som vert råka av paragrafen i dag. Det kan vera vanskeleg å avgjera om ei ytring er sett fram med forsett eller som eit utslag av grov tankeløyse, men så lenge verknaden og ytringa er den same, bør ytringa kunna straffast uansett. For det tredje slår fleirtalet fast at bruken av rasismeparagrafen, § 135a i straffelova, ikkje har samsvart med det Stortinget har meint. Derfor bør terskelen for kva for utsegner som skal verta ramma av rasismeparagrafen, strammast noko inn. I saka mot Terje Sjølie vart denne utsegna vurdert av Høgsterett: «Hver dag raner, voldtar og dreper innvandrere nordmenn, hver dag blir vårt folk plyndret og ødelagt av jødene som suger vårt land tomt for rikdom og erstatter det med umoral og unorske tanker.» Høgsterett meinte at dette er lovleg tale. Det meiner eg er gale, og Stortinget har no gjeve signal om at Høgsterett bør endra kurs. Neste steg no er at Regjeringa legg fram eit forslag til revisjon av rasismeparagrafen i tråd med desse punkta. Eg fekk ikkje tid til alt, så eg får komma tilbake i eit treminuttsinnlegg.