Magnhild Meltveit Kleppa (Senterpartiet), 2001-06-14:
Når Høgre og Framstegspartiet i dag syter for at Regjeringa får fleirtal for sine forslag for dei økonomiske rammene til kommunane neste år, føyer det seg inn i ei lang rekkje saker som set statsministeren sitt engasjement for å markera motstand mot desse partia i eit underleg lys. Senterpartiet kan ikkje stilla seg bak eit opplegg der vi veit at resultatet blir reduksjon i tilbod vi gjerne ser styrkte. Vi føreslår 4 milliardar kr i frie inntekter utover Regjeringa sitt forslag og vil dessutan ha ei gjeldssanering tilsvarande 12 milliardar kr, noko som vil innebera ytterlegare 1,5 milliardar kr til drift pr. år i fleire år framover. Senterpartiet tok i regjering initiativ til ei konsultasjonsordning mellom Kommunenes Sentralforbund og Regjeringa. Vi er nøgde med at Arbeidarpartiet etablerte ordninga. Vi vil gjerne utvikla den til forhandlingar mellom regjeringa og kommunane. Vi har med uro merka oss at Regjeringa ikkje følgjer opp KS sine innmelde behov for midlar. KS påviser at det ikkje er samsvar mellom oppgåver og midlar, dei viser til behov for ekstra midlar til nye oppgåver, dei ber om ein plan for oppretting av den økonomiske ubalansen som no er i mange kommunar. Senterpartiet meiner alle desse krava er rettkomne. Vi registrerer at kvardagen ute i kommunane ikkje er så enkel som kommunalministeren vil ha det til. Vi meiner KS har rett når dei hevdar at auken i dei frie inntektene som Regjeringa legg inn, er bundne, slik ein heldt fram i komiteen: ein milliard som følgje av demografiske endringar og resten til meirutgifter til fastlegeordninga, eigendelar for å følgja opp eldreplanen og opptrapping av det kommunale tilskotet til barnehagane. Så har òg statsråden langt på veg stadfesta det same i svar til komiteen seinare. Denne situasjonen blir ytterlegare understreka av enkeltkommunar som har sendt brev til komiteen om sine opplevingar av kvardagen ute i felten. No har Arbeidarpartiet heile våren lova betre skule, billegare barnehagar og billegare skulefritidsordning. Det blir ikkje meir til barn og unge i 2002 med Regjeringa sitt opplegg, dersom kommunane skal oppfylla sine andre oppgåver. Om Arbeidarpartiet ikkje vil høyra på Senterpartiet i denne saka, kunne det kanskje vore håp om at dei høyrde noko meir på sine eigne – f.eks Tromsø sin ordførar, Herman Kristoffersen, som seier at det er kommunane som må gjera jobben, det er dei som må betala, det er dei som skal prøva å oppfylla dei lovnadene som storting og regjering strør om seg med. Så er faktisk kvardagen slik at kommunane dessverre må bruka altfor mykje av midlane sine til renter og avdrag neste år fordi, som det står i proposisjonen, eldrereforma og grunnskulereforma er underfinansierte. Lat meg kort kommentera nokre enkeltelement. For det fyrste eldreplanen: Senterpartiet meiner det er uakseptabelt at Regjeringa opererer med kvotar overfor kommunane før ein har oversikt over kommunane sine planar. Det er pinleg at vi så langt ute i denne satsinga opererer med så mykje utryggleik og frustrasjon på eit område der det no er nødvendig å halda framdrifta for å sikra ei betre omsorg. Vi ynskjer å ta endeleg stilling til utfasing av eldreplanen og kriteria i den samanheng når endeleg oversikt over kommunane sine planar ligg føre. Vi ser ikkje heilt behovet for den fristen som nå er forskuva, men vi forstår at vi likevel vil ha moglegheit til å få den oversikta som det er behov for, i budsjettet for 2002. Senterpartiet står i innstillinga åleine om forslag nr. 36, eit forslag som inneber ei tilsagnsfullmakt på 2 000 einingar utover dei 5 800 som det alt er rom for i år. Det er ikkje på dette tidspunktet eit forslag om ei utviding av eldreplanen, men ei forskottering i forhold til dei 6 200 som Regjeringa alt har varsla opning for. Vi er svært fornøgde med at forslaget kjem til å få fleirtal i dag. Tilsegn for 2 000 nye einingar inneber at fleire av dei kommunane som i dag står klare med sine planar, og som har justert dei undervegs i samråd med fylkesmannen og Husbanken, har moglegheit til å setja i gang. For det andre ressurskrevjande brukarar: Slik ordninga er i dag, er dette er eit område der ein kommune over natta kan oppleva store ekstrakostnader. Det har her systematisk gått føre seg forbetringar i denne ordninga over fleire år. Vi er likevel komne til at vi ikkje kjem utanom at det blir ein føreseieleg situasjon for kommunane med i ei såkalla toppfinansiering. Senterpartiet og Kristeleg Folkeparti føreslår 80 pst. statleg dekning av kostnadene for utgifter utover 600 000 kr pr. klient. Framstegspartiet og SV tek opp att forslaget om 100 pst. Vi er ueinige i det, men vi trur det er rett at kommunane syter for ein viss eigendel òg utover 600 000 kr. Vi får ikkje fleirtal, det forhindrar Høgre og Arbeidarpartiet. Regjeringa må likevel utgreia ei toppfinansiering med ein noko større eigendel, føreslått av Høgre. Denne ordninga skal vera klar frå 2003. Senterpartiet støttar subsidiært det forslaget. For det tredje tapskompensasjon: Då Rattsø-utvalet si innstilling om endringar i inntektssystemet blei lagd fram i 1996, hausta den distriktspolitisk storm. Motstanden internt i Arbeidarpartiet var så sterk at det vart bedt om ekstraordinært landsmøte. For å roa gemytta og dempa dei verste utslaga kom forslaget om å innføra ei kompensasjonsordning gjennom ekstraordinært skjønn som skulle trappast opp samtidig som endringane i inntektssystemet gradvis vart innført. 2001 er siste året i opptrappinga. Rattsø-kompensasjonen betyr ei omfordeling på mellom 1,5 og 2 milliardar kr pr. år. Regjeringa har føreslått, og får støtte frå Framstegspartiet og Høgre, ei gradvis avvikling av tapskompensasjonsordninga. Dette vil få dramatiske konsekvensar for mange distriktskommunar. Tana tapar 8,5 mill. kr, Karlsøy 8,7 mill. kr, Klæbu 4,1 mill. kr, Sunndal 9,5 mill. kr, Luster 6,2 mill. kr – og eg kan halda fram med Hjelmeland 8,2 mill. kr, Engerdal 3,9 mill. kr osv., osv. Ein gjer også andre endringar i inntektssystemet, slik at dei totale endringane blir noko annleis, og utslaga for nokre kommunar blir noko mindre. For andre blir dei endå større. For å plastra på dei største utslaga har Regjeringa føreslått å gi kompensasjon for tap over 40 kr pr. innbyggjar i 2002. Men det blir ikkje gjeve nokon garanti for framtidig kompensasjon. Tvert imot seier Regjeringa at den neste år vil koma tilbake med ei nærare vurdering av den langsiktige kompensasjonen. Kommunane er heilt avhengige av langsiktigheit og føreseielegheit i sitt planleggingsarbeid. Dei kommunane som no mister tapskompensasjonen og vil vera prisgitt velviljen til Regjeringa og Stortinget for kvart enkelt budsjettår, kjem i ein heilt håplaus situasjon. For distriktskommunar som frå før er trua med fråflytting, kan den usikkerheita som blir skapt ved fjerning av tapskompensasjonen, vera det forholdet som gjer at folk flyttar i staden for å satsa på ei framtid i eigen kommune. For det fjerde landbrukskontor: Eg viser til Ivar Østberg sitt innlegg. Senterpartiet og Kristeleg Folkeparti står saman om å gå imot den endringa som der vart føreslått frå Regjeringa, og som altså inneber at det er fleire distriktskommunar som er nøydde til å vurdera om dei skal ha ei rettleiingsteneste overfor landbruket, der det same landbruket er sjølve grunnpilaren i den kommunen det gjeld. For det femte storbytilskott: Senterpartiet er med i eit forslag om å innføra eit eige storbytilskott. Me ser at det kan vera vanskeleg med kriterium etter rus og sosiale forhold, men me meiner at storbyane bør kompenserast meir enn i dag. For det sjette gjeldssituasjonen: Den får eg koma tilbake til i eit seinare innlegg, for eg må òg seia noko til slutt om oppgjeret med fylkeskommunane om spesialisthelsetenesta. Det er oppsiktsvekkjande at Arbeidarpartiet der lenar seg til Framstegspartiet. Når det gjeld fylkeskommunane sin økonomi etter sjukehusreforma, kunne Arbeidarpartiet ha fått eit breitt fleirtal i Stortinget som varetok forhandlingar med den enkelte fylkeskommunen. Dei valde Framstegspartiet, og resultatet blir dessverre nye kutt i samferdsel og i vidaregåande skule. Lat meg til slutt ta opp dei forslaga som Senterpartiet anten føreslår åleine eller er medforslagstillar til og som ikkje allereie er tekne opp.