Gunvor Eldegard (Arbeiderpartiet), 2006-03-02:
Jordskiftelova er ei viktig lov, og det er ei komplisert lov. Sett i eit historisk perspektiv går jordskifteinstituttet så langt tilbake som til landlova av 1274, der lovas tekst i første rekkje galdt leiglendingsskifte. Området har utvikla seg gradvis fram til den jordskifteretten me har her i dag. Det har òg vore gjennomført ei rekkje enkeltståande endringar i lova gjennom åra, med dei følgjer at lova er til dels uoversiktleg og vanskeleg å forstå. Ei gjennomgåande reform og modernisering av lova har vore varsla i mange år, og det me i dag behandlar, er eit skritt på vegen i så måte. Jordskifteinstituttet skal klargjera eigedomsforhold i grensegangs- eller rettsutgreiingssaker og gjera eigedomane betre skikka for utnytting gjennom å skapa ein lovpålagd skiftegevinst innan det såkalla skiftefeltet. Jordskiftelova er difor ein viktig institusjon for å sikra rettssikkerheit for grunneigarar her i landet. Hovudformålet med dei endringane me i dag skal vedta, er å gjera jordskiftelovas rettsendrande verkemiddel tenlege for grunneigarar og rettshavarar ved gjennomføring av planar etter plan- og bygningslova. I dagens plan- og bygningslov er ekspropriasjon eit viktig verkemiddel for å kunna løysa problem knytte til eigedomsforhold i utbyggingssaker. Etter dagens reglar har kommunane heimel til å regulera til utbygging og deretter ekspropriera for å kunna gjennomføra utbygginga. Men ekspropriasjon er både konfliktfylt, tungvint og lite fleksibelt. Kommunane ønskjer at ein i størst mogleg grad skal oppnå frivillige ordningar, og konsekvensen vert at det vert vanskeleg for kommunane å styra utbygginga. Resultatet vert då ofte lite heilskaplege løysingar, og det er uheldig ut frå både eit privatøkonomisk og eit samfunnsøkonomisk perspektiv. Planlegging etter plan- og bygningslova tek i dag i stor grad utgangspunkt i enkelteigedomar, slik at eigedomsgrensene vert styrande for planlegginga. Dette fører iblant til uheldig og kostnadskrevjande arealutnytting, noko fleire lokalpolitikarar sikkert vil kjenna seg att i. Endringane vil gje kommunane ein reiskap for å stimulera til utbygging i område der kommunane finn det ønskeleg. Når moglegheita for jordskifte kan koplast til reguleringsplan og utbyggingsplan, ligg det brei samfunnsmessig vurdering til grunn for jordskiftekravet. Forslaget er innretta slik at også eigarane må ha eit ønske om fortetting, slik at alle eigarar i planområdet kan sikrast gevinst ved bruk av verkemidlet. Det vil òg føra til at det er planløysingane som står i fokus i planleggingsfasen, og ikkje eigedomsgrensene. Dette ser eg som svært nyttig. Jordskifte kan òg bidra til at ein unngår at det ligg att uutnytta område og døde areal mellom dei utbygde einingane. Det at det vert foreslått nye rettsendrande verkemiddel for fordeling av arealverdiar og fordeling av kostnader ved fellestiltak og avbøting av planskapte ulemper, bl.a. ved uheldig utforming av eigedomsgrenser, vil bidra til at måla med lova kan realiserast. Forslaget skal ikkje berre gjelda i byar og tettstader; også utbygging av hytteområde skal omfattast. Det er viktig å merka seg at målet skal vera å få ei best mogleg utnytting av det samla arealet. For at det skal kunna gjennomførast, må alle vera einige, eller det må vera ei to tredels fleirtal-løysing. Eit eventuelt mindretal vil ikkje berre verta skadelaust, men òg få eit rettskrav på å få ein netto verdiauke på eigedomen sin. Ingen part i ei jordskiftesak skal påførast privatøkonomisk tap. Me kan difor ikkje støtta Framstegspartiet sitt forslag om at det i alle saker må vera full einigheit om at jordskifte skal gjennomførast. Til slutt vil eg seia at me frå Arbeidarpartiet si side synest det er uheldig at kostnadene med dei nye oppgåvene skal føra til auka gebyr i alle jordskiftesaker. Men eg er glad for at fleirtalet i komiteen har kome fram til ei fordeling av kostnadene som inneber at det vert ein rimeleg balanse mellom gebyr og ressursbruk i dei nye sakene.