Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2018-06-07:
Landets helseberedskap er i krise, og dei siste som forstod dette, var dei som sat med ansvaret, som ikkje lytta til fagfolk på golvet. Berre flaks og iherdig innsats frå helsetenesta har hindra at liv har gått tapt. Fødekvinner i nord vert no bedne om å planleggja sin eigen fødsel for å unngå hastetransport. Forsvaret har sett inn helikopter i fredstid. Spørsmålet er om helseminister Høie, som øvste ansvarlege for den grunnleggjande medisinske beredskapen, kan forsvara helseføretaksdirektørane som i denne situasjonen på høyring uttaler at dei ikkje ser at dei kunne ha gjort noko annleis, som seier at dei håper, trur, reknar med og jobbar for at beredskapen skal vera sikker i tida framover, men som ikkje kan garantera det eller ta ansvar for det – helseføretaksdirektørar som feilaktig skuldar på EØS-reglar som forklaring på kvifor dei ikkje sette krav til verksemdsoverdraging som ville hindra kompetanseflukt av pilotar og anna nøkkelpersonell, helseføretaksdirektørar som ikkje forstår sitt eige ansvar. Lèt helseminister Høie dette halda fram, har heller ikkje ministeren forstått sitt. Dette er tenester som står overfor det mest omfattande operatørbytet sidan luftambulansen vart oppretta i 1988, men i denne anbodsprosessen vart det ikkje lagt inn krav om å sikra nøkkelpersonell, og det vart ikkje sett krav til verksemdsoverdraging. Helseføretaket hadde bestemt seg på førehand: Det skulle konkurrerast på løns- og arbeidsvilkåra til dei tilsette for å spara pengar. Dette har ført til pilotflukt frå dagens operatør. 13 pst. av pilotane har allereie slutta. Flyteknikarar vurderer det same. Kompetanseflukt er årsaka til den krisa vi er oppe i. Regjeringa og helseføretaka verdsette ikkje erfaring og kompetanse – den viktigaste ressursen til tenesta. Det var konkurransen som var det viktigaste. Som administrerande direktør i Luftambulansetenesten HF, Øyvind Juell, uttalte til Altaposten 9. februar 2018: «Anbudskonkurranser bidrar til nytenkning på mange områder, også innen lønns- og arbeidsvilkår for de ansatte.» Klarare kan det vel ikkje seiast. Omgrepet «nytenkning» har fått ein ny valør, det har ført til ei nasjonal beredskapskrise. Og skal vi stola på det direktørane uttaler, er det grunn til å tru at dei har fått eit mandat frå politisk leiing og statsråd til å gjennomføra ein anbodskonkurranse utan verksemdsoverdraging, noko som har ført til den situasjonen vi står i. Anbodsprosessen i luftambulansetenesta er ein skandale og har ved seg så mange kritikkverdige forhold at kontrakten må annullerast. Styreleiar i Helse Nord RHF var klart inhabil i saka. Ho var til stades på styremøtet i mai 2017, der dei oppjusterte dei økonomiske rammene i tråd med tilbodet frå Babcock, og gav deretter fullmakt til AD-møtet å sluttføra kontrakten. Løns- og arbeidsvilkåra til Lufttransport vart lekne av helseføretaket til Babcock, som vann anbodet. Vinnande tilbydar scora dårlegast på beredskap og kvalitet fordi dei kutta i fly og pilotar. Likevel vann dei anbodet. Prisen var viktigare enn landets beredskap. Det vart ikkje gjennomført risiko- og sårbarheitsanalyse. Beredskapskonsekvensen eit tap av nøkkelpersonell ville gi, vart ikkje vurdert. Planar for moglege kompenserande tiltak låg ikkje føre. At leiarar, alt frå statsråd til leiarar i helseføretaka, heller ikkje tar sjølvkritikk, er nesten det verste. Korleis kan vi akseptera at det offentlege helsevesenet vårt vert leia på ein sånn måte, og korleis kan ein statsråd la dette skje? Det var ein varsla katastrofe. Luftambulansetenesta HF gøymer seg bak EØS-avtalen, og det meiner vi er useriøst. Dei juridiske fråsegnene frå 2015 som Stortinget måtte pressa fram frå statsråden i går, inneheld ikkje eitt ord om EØS-regelverket. At EØS-reglementet står i vegen for verksemdsoverdraging, er tilbakevist av fleire av landets leiande jussekspertar. Anbodsreglane har ikkje som føremål å opna for konkurranse om løns- og arbeidsvilkår. Politikken til regjeringa har berre ført til éin ting: at pilotar og teknikarar finn seg jobbar hos andre. Vi meiner at nok må vera nok. Vi konkurrerer ikkje på løns- og arbeidsvilkåra til dei tilsette. Denne saka viser òg heilt klart at helseføretaksmodellen ikkje er ein eigna måte å leia helsevesenet vårt på. Vi får ansvarspulverisering, leiing utan forankring og mangel på folkevald styring, som er nok eit eksempel på at denne modellen må skrotast. Med dette vil eg ta opp dei forslaga Senterpartiet har i innstillinga, saman med SV, og dei forslaga vi har saman med SV og Raudt, som er omdelte i salen.