Lars Gunnar Lie (Kristelig Folkeparti), 1999-06-18:
For sentrumspartia og regjeringa Bondevik er det med glede eg kan konstatera at vi for fjerde gong i denne stortingsperioden har ei budsjetthandsaming som etter mi meining gjev den styringa av finanspolitikken som tilhøva krev. Denne gongen er budsjettinnstillinga komen fram gjennom arbeid i finanskomiteen utan nye avtalar med opposisjonen. Lat meg leggja til at den avtalen som er grunnlaget for budsjettet for 1999 om subsidiær støtte frå Framstegspartiet og Høgre, ligg fast. Regjeringspartia legg vekt på at vi gjennom denne innstillinga følgjer opp avtalen frå i haust. Når det gjeld tilhøvet til opposisjonspartia, vil eg seia meg nøgd med at handsaminga i komiteen har gått føre seg på ein god måte, og at vi har halde tidsfristane. Den største utfordringa ved open komitehandsaming utan avtale er sjølvsagt at det vert vedteke meirutgifter utan at det vert skipa fleirtal for tilsvarande inndekning. Eg meiner det resultatet vi legg fram i Stortinget i denne innstillinga, er godt tilpassa den økonomiske situasjonen vi no kan sjå framfor oss. Regjeringspartia har medverka til utgiftsauke, men vi har samstundes vore med og vist inndekning. Den totale svekkinga i balansen er om lag 450 mill. kr, og av dette er 100 mill. kr til eit petroleumsteknologifond. Dette er relativt lite i høve til budsjettet sin storleik. Revisjonen av nasjonalbudsjettet er godt i tråd med målsettinga om at revisjonen først og fremst skal innehalda dei naudsynte – eg understrekar det – justeringane i gjeldande budsjett, slik at det ikkje vert ei fullstendig ny handsaming av budsjettet midt i året. Den norske økonomien er solid, og det er tillit til at Regjeringa har styring med finanspolitikken. Når no renta gradvis har vorte redusert, og gapet mellom det norske rentenivået og renta i dei europeiske landa minkar, vil det også gje positive impulsar til næringslivet. Eit område har kravd særleg merksemd, og det er meirkostnadene knytte til innsatsen for Kosovo. Dei nærare 1,8 milliardar kr til ekstraløyving er det brei semje om. Eit anna område som har fått brei merksemd i denne innstillinga, er naturleg nok sysselsetjingssituasjonen, særleg i verfts- og petroleumsindustrien. Dette er viktig, for vi kan få svakare konjunkturutvikling i konkurranseutsett næringsverksemd i tida framover. Eg vil avvisa kritikken frå enkelte opposisjonsparti mot Regjeringa på dette området. Eg vil m.a. peika på at Regjeringa i tilknyting til revidert budsjett har lagt fram tiltak for å stimulera aktiviteten i verfts- og oljerelatert verksemd. I den samanhengen vil eg peika på: løyvinga på 100 mill. kr til prosjektretta teknologiutvikling i petroleumssektorenutviding av Garanti-Instituttet for Eksportkreditt si generelle garantidekning, slik det kjem til uttrykk i framlegg til vedtak IVframlegg om forprosjekt for nytt forskingsfartøy med sikte på byggestart i år 2000at det vert gjort framlegg om å gje tilsegn om statsgaranti for inntil 300 mill. kr for 2. prioritetslån for nybygg og eventuelt ombygging av ferje i riksvegsamband at det skal vurderast vidareføring av tilskotsordning for Hurtigruta med sikte på bygging av to nye hurtigruteskip som kan vera ferdige første halvår 2002framskunding av ombygging av to landgangsfartøy til dykkarskipat renta held fram med å verta lågare – noko som vil stimulera næringslivet i det heile. Høg rente og sterk krone er over tid vanskeleg for mange eksportverksemder. Eg vil vidare peika på at arbeidsløysa framleis er lågare enn på same tida i fjor, men vi er merksame på vanskar i utsette sektorar, som tidlegare nemnt. Derfor ser vi også svært positivt på Regjeringa si varsling av den gradvise avviklinga av produksjonsavgifta. I god forståing med Regjeringa vil vi det skal takast initiativ til eit tettare samarbeid i høve til leverandørindustrien, operatørselskapa og aktuelle arbeidstakarorganisasjonar. Føremålet skal vera å vurdera ulike tiltak for å halda oppe sysselsetjing innanfor denne bransjen, slik at ein tek vare på og utviklar kompetanse i denne sektoren, som er viktig for Noreg. Vi meiner òg at det er naudsynt å vurdera å setja i verk heilt spesifikke tiltak for å framskunda allereie planlagde prosjekt på norsk sokkel, samstundes med at leiteverksemd vert oppmuntra. Det er viktig med slikt samarbeid, men det bør medverka til at oljeselskapa og industrien kjem med konkrete – eg understrekar konkrete – tiltak i form av investeringar som gjev eit meir stabilt nivå i bransjen. I arbeidsmarknaden står vi framfor ei vanskeleg problemstilling som ikkje er lett å sjå ei løysing på, og det dreiar seg om at vi har press i arbeidsmarknaden i offentleg teneste, medan ein i delar av den konkurranseutsette og eksportretta delen møter den motsette tendensen. Derfor må merksemda i tida som kjem, rettast mot å finna verkemiddel som kan gjera presset mindre i dei skjerma næringane, og få framgang for den konkurranseutsette delen. Eg meiner at lønsoppgjeret i vår og etter kvart reduksjon av renta vil vera positive element i ein slik samanheng. Det er også tilfredsstillande for meg å konstatera at det er brei politisk tilslutnad til Regjeringa sitt penge- og valutapolitiske opplegg. Eg konstaterer at hovudtrekka i finanspolitikken for 1999 ligg fast. For det første er det også etter handsaminga i finanskomiteen framleis ei innstramming på ½ pst. av BNP for Fastlands-Noreg målt ved endringa i det olje,- rente- og aktivitetskorrigerte budsjettoverskotet. Den reelle underliggjande veksten i statsbudsjettet sine utgifter er vel 1 ½ pst. frå 1998 til 1999, og det er litt høgt. Statsbudsjettet sitt oljekorrigerte budsjettunderskot vil vera om lag 11 milliardar kr. Underskotet, som vert dekt opp ved tilsvarande mindre overføring til Statens petroleumsfond, er det minste på ti år. Eg vil vidare peika på at statens nettoinntekter frå petroleumsverksemda no er rekna til å vera om lag 37 milliardar kr, noko som fører til at det samla overskotet i Statens petroleumsfond og statsbudsjettet vil vera om lag 30 milliardar kr. Ved utgangen av 1999 kan ein rekna med at den samla kapitalen i petroleumsfondet vil vera om lag 200 milliardar kr. Når det gjeld petroleumsfondet og forvaltinga av det, må eg seia meg lei for at Regjeringa ikkje får full oppslutnad om sine framlegg om å endra retningslinene for fondet. Regjeringa har, som det vil vera kjent, gjort framlegg om at det ikkje skulle investerast i selskap som har produksjon av tobakk som sin hovudaktivitet. Det seier diverre fleirtalet i komiteen, og truleg òg Stortinget, nei til. Eg synest dette er eit tilbakesteg i høve til det arbeidet som m.a. WHO gjer for å redusera bruken av tobakk i verda. Det er m.a. nok å visa til dei rettssakene som har vore førte i USA i høve til tobakksindustrien. Dei viser at dette kanskje ikkje er det beste området å investera i. Eg hadde gjerne sett at Regjeringa hadde fått Stortinget sin tilslutnad til å seia nei til å gjera bruk av midlar frå petroleumsfondet til investeringar i denne industrien. Det er likevel positivt at det er eit fleirtal i komiteen som stør Regjeringa sitt framlegg om å investera 1 milliard kr i eit miljøfond. Dette er ei prøveordning som må følgjast nøye opp, og Regjeringa har òg sagt at ho vil laga ei detaljert liste over miljøkriterium som Noregs Bank vil få. Eg vil òg leggja til at eg ser det som positivt om ein i utvalet av slike verksemder også kan leggja til grunn omsynet til at grunnleggjande arbeidstakarrettar vert følgde. Målsettinga med miljøkrav til investeringar frå petroleumsfondet er å påverka investeringar i meir miljøvenleg retning. Og at det er tendensar til ei positiv utvikling, kan ein m.a. sjå ved at om lag 120 bankar verda over har underteikna FN si intensjonserklæring om finansinstitusjonar sine tilhøve til miljøet. Eit anna siktemål er å medverka til at einskilde verksemder vert meir opne om den innverknad produksjonen har på miljøet. Eg ser det som viktig at dei miljøkriteria som vert utarbeidde, er i samsvar med internasjonalt godkjende metodar, og at kriteria kan etterprøvast. Til slutt vil eg peika på at Regjeringa innafor eit stramt opplegg har teke vare på dei viktigaste prioriteringane, helse, eldre og distrikt. At kommunane har kome langt i å planleggja eldrereforma, er særs viktig, og regjeringspartia seier seg glade for at ISF-ordninga har verka til auka pasienthandsaming. Eg har ikkje brukt så mange ord på den største endringa i budsjettet, innsatsen knytt til krisa i Kosovo. Eg veit det er eit breitt fleirtal som sluttar opp om dette, og er klår over at kravet til solidarisk innsats ikkje er slutt om det no har vorte ein fredsavtale. Eg er viss på at Regjeringa på ein effektiv og god måte vurderer korleis den norske innsatsen kan innrettast til beste for flest mogleg og for ei rask normalisering av tilhøva på Balkan. Til sist vil eg ta opp alle framlegga som sentrumspartia fremjar eller er medforslagsstillarar til.