Heidi Grande Røys (Sosialistisk Venstreparti), 2006-10-24:
Framsida til årets stortingsmelding synest eg viser noko av kjernen i det nordiske arbeidet. Ho viser nokre ungar som er ute og spelar ishockey, antakeleg frivillig. Det ser ikkje veldig organisert ut. Her har vi vore inne på det frivillige, men poenget med biletet er at ein må stå fram som eit lag, og så må ein konkurrere, for då oppnår ein gode resultat. Det er nettopp sånn eg synest nordisk arbeid er. Vi set inn menneskelege og materielle ressursar for å skape gode resultat, ikkje berre for kvart enkelt land, men for Norden som eit heile og i fellesskap. Å skape nordisk nytte ligg i botnen for all aktivitet som vi har i det nordiske samarbeidet. Med ei omverd i stadig forandring vert det stilt krav, som fleire har vore inne på, om eit stadig meir dynamisk nordisk samarbeid og ein vilje til å søkje nye og betre løysingar for å møte innbyggjarane våre. Regjeringa sin innsats i det nordiske samarbeidet lever opp til det kravet. Særleg har det vore viktig i år, når vi har leidd arbeidet. Dei tre hovudprioriteringane i det norske formannskapsprogrammet har fleire vore inne på. Det er nordområdaden nordiske velferdsmodellenkunnskapsutvikling og innovasjon Dessutan er det òg viktig at vi vidarefører det dei som har hatt formannskapen før oss, har gjort, så det ikkje vert slik som fleire har vore inne på, at vi hoppar frå tue til tue og berre er opptekne av våre eigne prosjekt når vi sjølve har formannskapen. Difor har vi sagt at det har vore viktig å vidareføre dette med grensehinderarbeidet. Effektiviseringa av det nordiske samarbeidet skulle òg halde fram under vår formannskap. Lat meg begynne med å seie noko om reformarbeidet. Omlegginga frå 18 til 11 ministerråd er gjennomført på ein god måte, men det er ganske krevjande. Vi har fått nokre store komitear. Vi har berre frå eitt land fått tre–fire statsrådar som plutseleg skal samarbeide i same ministerråd. Det er klårt at dette er krevjande. Då kan vi ikkje samtidig pøse på med nye utfordringar, då må ein late ministrane finne si løysing for så å utfordre vidare. På kulturområdet har vi under den norske formannskapen gjennomført ein veldig stor sektorreform. Den samla effekten av dei prosessane som er sette i gang, trur vi heilt opplagt vil vere eit styrkt nordisk samarbeid. På norsk initiativ har vi òg fått i gang eit reformarbeid når det gjeld budsjettet. Det har fleire av reprepresentantane vore inne på. I innstillinga frå komiteen har ein òg peikt på at det er viktig at budsjettprosessen vert open og gjennomsiktig, og at budsjettet skal kunne vise dei politiske prioriteringane. Det er eg heilt einig i. Dette har vore tema i mange av dei møta vi har hatt med budsjettkomiteen, og eg ser fram til den debatten vi skal ha under sesjonen neste veke, for då trur eg vi kan møte ein del av dei utfordringane som fleire av representantane har vore inne på i debatten i dag: korleis vi kan lyfte nokre fyrtårn, og korleis vi kan konsentrere oss om nokre område og gjere dei viktigare enn andre – kanskje for å redusere talet på prosjekt, som eg trur det var representanten Høybråten som var inne på. Men vi har som mål at budsjettet skal verte tydelegare i sin funksjon som politisk styringsverktøy, at det skal verte meir lesarvennleg, transparent, og få fram dei politiske prioriteringane. Ambisjonen er at dette skal leie fram til endringar allereie i budsjettet for 2008, og dette jobbar no ein komite av dei forskjellige finansdepartementa med. Eg kan òg seie at vi allereie har begynt på jobben, ved at vi har laga denne prioriteringspulja som er underlagd samarbeidsministrane, og det viser at ein har begynt å spisse budsjettet noko. Ministerrådet sitt budsjettforslag, som altså kjem opp til behandling i neste veke, har ei uendra ramme i år i forhold til i fjor. Representanten Ivar Kristiansen var inne på godt samarbeid. Eg vil berre replisere at vi har hatt eit veldig godt samarbeid med budsjettkomiteen. Eg har hatt eit veldig godt samarbeid med heile parlamentarikargruppa i det norske stortinget. Det er viktig. Det er viktig når ein er forholdsvis ny, iallfall ny med omsyn til nordisk samarbeid. Det er ei unik samling av nordisk erfaring blant dei norske parlamentarikarane. Difor har eg vore veldig glad for at vi har kunna hatt den gode dialogen vi har hatt, både med budsjettgruppa og med parlamentarikarane som no skal til Nordisk Råd i neste veke. Elles har fleire vore inne på nabolandspolitikken, og det er klart at den er ganske omfattande. Den bruker vi mykje tid og krefter på. Det omfattar den verksemda vi driv overfor dei baltiske landa og Russland, det arktiske samarbeidet, samarbeidet med Barentsregionen og Austersjøregionen, og så er vi òg inne i ein innleiande fase i forhold til å støtte eit meir demokratisk Kviterussland. Det er viktig å vidareføre samarbeidet med Russland, som saksordføraren var inne på. Ikkje berre vidarefører vi det, vi forsterkar det. Det ligg òg i dei prioriteringane som vi har gjort i budsjettet. Nordvest-Russland skal prioriterast. Samarbeidet med dei baltiske landa skal no ha karakter av ein fullt ut sidestilt partnarskap. Innanfor ramma av Russlandsprogrammet har samarbeidsministrane vedteke eit kunnskapsoppbyggings- og nettverksprogram med ei samla økonomisk ramme på 32 mill. DKK. Det er ein ganske stor budsjettpost. Programmet er samla under fire overskrifter: offentleg forvaltning, forsking og utdanning, næringsliv og det sivile samfunnet. Programmet kan altså gi rom for at opptil 500 russarar kan ha korte opphald i eit av dei nordiske landa og sånn sett spela ei rolle for demokratiseringa i området, der vi, som fleire har vore inne på, rett og slett opplever den paradoksale situasjonen at stor økonomisk vekst er kombinert med politiske innstrammingar. Deltakinga i den nordlege dimensjonen vert ført vidare. Ministerrådet opna i haust kontor i Kaliningrad. Eg var sjølv i Kaliningrad, og opplevde det som fleire har vore inne på, at det var vanskeleg med visum. Men eg kom meg til Kaliningrad. Det kontoret, saman med St. Petersburg-kontoret, vert no viktig for å styrkje og vidareføre den innsatsen vi skal gjere andsynes Nordvest-Russland. Ikkje minst er samarbeidet med EU og andre nordlege regionale råd – særleg Barentsrådet under norsk og så finsk formannskap – styrkt under arbeidet. Innanfor sosialpolitikken er det utvikla eit samarbeid med den russiske formannskapen i Europarådet. Samarbeidet med NGO-ar i Russland og Kviterussland skal aukast, og Ministerrådet har òg engasjert seg i demokratiseringa i Kviterussland gjennom bl.a. støtte til eksiluniversitetet i Vilnius. I Ministerrådet sitt nabolandsbudsjett ligg, som eg sa, fokuset på Nordvest-Russland. Om lag 65 pst. av ressursane i 2006 går til Nordvest-Russland, 25 pst. til dei baltiske landa, 8 pst. til det arktiske samarbeidet og 2 pst. til Kviterussland. Eg er veldig glad for at fleire av representantane har vore inne på at det er ei veldig brei interesse for at vi nettopp skal ha denne typen prioritering, og at òg Kviterussland-samarbeidet kjem fram i budsjettforslaget. Det er òg venta at den delen som går til Nordvest-Russland, vil auke endå meir i 2007, då tyngdepunktet for det nye utviklingsprogrammet vil vere på Nordvest-Russland. Parallelt med dette har òg midlane til Arktis vorte større. Samarbeidet i Vestnorden har òg fått eit lyft ved at løyvinga til NORA – det nordiske atlantsamarbeidet – har vorte auka. Vestnorden har altså no samla seg om NORA som den mest sentrale reiskapen i det vestnordiske samarbeidet, og vi har teke konsekvensane av det ved å tilføre midlar til det arbeidet. Alt dette er i tråd med den fyrste hovudprioriteringa i det norske formannskapsprogrammet om å leggje vekt på nordområda. Vi har overfor våre nordiske vener peikt på at tilhøvet til Russland er viktig for samarbeidet i heile Nord-Europa, og Nordvest-Russland er eit viktig område for Noreg og Norden. Det er sjølvsagt mange av dei utfordringane vi har sett og står overfor når det gjeld Nordvest-Russland, som ikkje er løyste, og som kanskje heller ikkje vert løyste gjennom den kontakten vi skal ha mellom Norden og Nordvest-Russland. Men det er heilt opplagt at det spelar ei rolle at vi legg såpass stor vekt på dette som det vi gjer, når vi skal ta opp demokratisering, marknadsøkonomi, miljøtryggleik og internasjonalt samarbeid. Her kan vi medverke samla og kvar for oss, og det er viktig at vi no styrkjer det arbeidet. Fleire har vore inne på den nordiske velferdsmodellen, og den fungerer godt. Dei nordiske landa er konkurransedyktige, innovative og stabile samfunn med relativt få fattige. Som saksordføraren var inne på, er det òg fleire land som ser til Norden og gjerne vil lære noko av det vi har gjort. Samtidig er modellen òg under press både når det gjeld økonomiske føresetnader, og når det gjeld politiske vurderingar. Difor har vi meint at i debatten om den nordiske velferdsmodellen skal ungdommen ha ei stemme, for det er ungdommen som skal bringe den nordiske velferdsmodellen vidare. Difor oppretta vi eit nordisk ungdomspanel, som er eit initiativ knytt til velferdspilaren i formannskapsprogrammet. Panelet er sett saman av 14 deltakarar i alderen 16–24 år frå alle dei nordiske landa og frå sjølvstyreområda. Meininga med det nordiske ungdomspanelet er at det skal stimulere til debatt og gi Nordisk Ministerråd og dei nasjonale styresmaktene i landa råd og innspel om korleis samarbeidet og velferdsmodelljobbinga bør innrettast i framtida, sett frå ungdomen sin ståstad. Eg får dei fyrste råda frå panelet litt seinare utpå hausten. Ein annan ting som eg opplever at veldig mange er opptekne av når eg møter frivillige organisasjonar eller enkeltpersonar, i mitt eige land og utanfor Noreg, er dette med universell utforming. Det har òg vore prioritert som ein del av jobbinga med den nordiske velferdsmodellen. Frå norsk side har vi teke ei rekkje initiativ med omsyn til formannskapsprogrammet, der vi har sett i gang nokre prosjekt på universell utforming. Eg er glad for at dei nordiske landa rettar ei samla og auka merksemd mot å skape eit tilgjengeleg samfunn for alle, for det er veldig viktig at dei funksjonshemma ikkje møter barrierar som hindrar dei f.eks. i å ta arbeid, i å bruke velferdstenestene våre, i å reise fritt mellom landa. Ikkje minst når det gjeld demokratiutviklinga, er det viktig at alle får delta og ha ei aktiv rolle i samfunnet. Komiteen ber om tilbakemelding i ei stortingsmelding om korleis råd og tilrådingar som spring ut av det nyleg avslutta Velferdsforskingsprogrammet, kan nyttast for å fremje den nordiske velferdsmodellen. Eg kan allereie no seie at formannskapen har lagt til rette for at oppfylginga iallfall kan følgje to spor: For det fyrste vil vi satse på informasjonstiltak for formidling av resultata i ein kort og lettlesen rapport og samtidig knyte det til dei aktuelle debattane i dei nordiske landa. Så vil vi òg søkje å formidle resultata til dei baltiske landa og Nordvest-Russland. Då har ein tenkt å leggje opp ei seminarrekkje om den nordiske velferdsmodellen og framtidige utfordringar sett i eit globalt perspektiv. Vi trur det vil vere av stor verdi å lansere resultata av velferdsforskingsprogrammet til relevante aktørar som forskarar, embetsmenn og politikarar i dei baltiske landa og i Russland. Det knyter seg stor interesse til det faktum at vi i Norden har stor sosial tryggleik og forholdsvis høgt skattenivå, men likevel scorar så høgt som vi gjer på dei internasjonale konkurransemålingane. For det andre vil den nordiske forskinga om velferdssamfunnet halde fram i eit nytt forskingsprogram som skal ivaretakast av Ministerrådets eigen forskingsinstitusjon, NordForsk. Det skal setjast av opp mot 15 mill. kr kvart år i perioden 2006–2011 til dette føremålet. Hovudføremålet er å styrkje eit nordisk forskingssamarbeid på tvers av grensene. Dei nasjonale forskingsråda skal medverke med sine prioriteringar og pengar. Dette er òg eit godt eksempel på koordinerings- og samordningsmekanismen som NordForsk er tiltenkt. Den tredje hovudpilaren i den norske formannskapen er kunnskap, fornying og verdiskaping. Frå norsk side har vi ynskt å styrkje det nordiske samarbeidet om kvalitet på alle nivå i opplæringa, både gjennom samarbeid om forsking, om utvikling i grunnopplæringa og tiltak som aukar den internasjonale konkurransekrafta til høgare utdanning i Norden. Vi har vidare lagt stor vekt på å utbyggje den nordiske innverknaden på det europeiske samarbeidet. Føremålet er å fremje forsking av høgaste internasjonale kvalitet, og i lag kan dei nordiske landa stå sterkare i konkurransen om europeisk forskingsfinansiering. I samarbeid med EU-kommisjonen arrangerte Nordisk Ministerråd, med kunnskapsminister Øystein Djupedal som vertskap, ein større konferanse, så seint som sist veke, om det å investere i forsking og innovasjon. Her fekk ein fram modellar for korleis eit regionalt nordisk samarbeid kan samverke med EU. Vi er midt inne i dei problemstillingane som fleire av representantane har teke opp, om nettopp korleis Norden som region òg kan vere viktig i ein dialog og i eit samarbeid i høve til EU. Elles vil eg nemne at vi under paraplyen kunnskap, fornying og verdiskaping har store og viktige institusjonar som er lokaliserte i Oslo: Vi har NordForsk, som eg har nemnt, vi har Nordisk Innovasjonssenter og Nordisk Energiforskning. Eg har besøkt dei alle. Det er spennande institusjonar. Det er òg ein del av det nordiske arbeidet at vi faktisk lyftar opp og kan vise fram dei nordiske institusjonane som er plasserte i vårt eige land. Fleire har vore inne på arbeidet med grensehindringar, som for så vidt i år har vore inne i ein overgangsfase. Poul Schlüter avslutta sitt arbeid ved årsskiftet etter eige ynske. Det var tid for å tenkje seg om i høve til korleis ein skulle gå vidare. Vi har arbeidd for å etablere ei såkalla pådrivarordning i dei enkelte ministerråda, der arbeidet med grensehindringar har vore sett på som mest aktuelt. Som fleire har vore inne på, har ein når det gjeld næringslivet, etablert ei slik ordning. Innanfor helse- og sosialsektoren er det no rett rundt hjørnet å få det på plass. I tillegg jobbar vi med å få det på plass i utdanningssektoren og i finanssektoren. Det er ikkje til å leggje skjul på at dette har vore tungt, og det har vore tidkrevjande. Vi har fått dette på plass i alle fall på to område, og vi må sjå på om det ikkje òg er ein god måte å føre arbeidet vidare på. Ein representant såg ut til å ha nådd eit mettingspunkt. Når den representanten likevel gav seg, måtte vi ta ein time-out og sjå på korleis vi skal jobbe med det vidare. Eg vil oppfordre alle som har eit sterkt engasjement når vi diskuterer Nordisk Råds arbeid, både i debattane med meg her i Stortinget og i sesjonen, og òg parlamentarikarane, til å bruke dei institutta som vi har gjennom f.eks. Stortingets spørjetime til å utfordre enkeltstatsrådar på problemstillingar som ein tek opp her, og òg utfordre kulturministeren når det gjeld dei tekniske løysingane knytte til digital-tv – ikkje vente til sesjonen, ikkje vente til dei nordiske debattane, men bruke Stortingets eigne institutt for å få den nordiske debatten til å verte ein større del av kvardagen òg på Stortinget. Så heilt til slutt: Norden er ei viktig drivkraft i det regionale samarbeidet med Nordvest-Russland, i Austersjøområdet, i Barentsregionen, i Arktis og i Nord-Atlanteren. Eg er difor einig i komiteens merknad om at det nordiske samarbeidet kan forventast å verte viktigare i eit Europa som vert stadig meir regionalisert. Å høyre til ein slik region er særleg viktig for Noreg fordi vi har valt å stå utanfor EU. Det er difor spesielt i Noregs interesse at det nordiske samarbeidet vert så viktig og så interessant at dei andre landa òg heilhjarta sluttar opp om det nordiske arbeidet og ikkje berre arbeidet andre stader der vi ikkje er med.