Astrid Marie Nistad (Arbeiderpartiet), 1999-12-16:
Mens Stortinget puslar med nokre mindre endringar i lotterilova, vert kveldane våre fylde med stadig meir stupide lotto-, bingo- og skrape loddprogram for gamblarane og lisensbetalarane si rek ning, skreiv Aftenposten i ein artikkel på laurdag den 11. desember. At det for Aftenposten er puslete det vi har bede Regjeringa om å kome attende med, får stå for Aftenposten si rekning. For Arbeidarpartiet er det rimeleg store ting vi har bede Regjeringa ta fatt på, det gjeld m.a. å få vurdert kva som er humanitære og samfunnsnyttige føremål, om det i det framtidige lovverket bør vere ei lotterilov for både private organisasjonar og statlege spel, og om vi må ha ein gjennomgang av dei statlege spela sin plass i ein felles marknad. Ja, det er ein del av dei mange tinga ein samla komite har bede om å få attende til Stortinget. Komiteen har òg bede om å få vurdert kor mange statlege spel i forhold til dei private humanitære og samfunnsnyttige organisasjonane ein kan by fram for folket. Arbeidarpartiet ønskjer å ha ei politisk føring på kor mange spel og lotteri som TV-selskapa kan marknadsføre og selje sine kanalar igjennom. Vi ønskjer ikkje, som Aftenposten skreiv, at «skrapesyken i sofakroken » skal breie seg, slik vi ser tendensar til i dag. Alt på onsdagskvelden startar det som til slutt toppar seg opp på laurdagskvelden. Vi ønskjer ikkje å prioritere slik at det viktigaste på fritida for det norske folket vert å følgje med i om vi har vunne det store loddet, eller har vorte ein annleis millionær som lottomillionær. Det er ingen tvil om at vi etter handsaminga av lotteriloven i 1994 har fått ein eksplosjon av statlege spel, og ikkje minst ein stor, ukontrollerbar speleautomatmarknad. For folk flest er dette uforståeleg, og mange ser helst at vi forbyr det meste. Dei skjønar ikkje at det ikkje held med Røde Kors’ og Redningsselskapets gamle «knipsekassar », der ein sende ei krone eller to etter handleturen på butikken eller om bord på ferja i ein vekkgløymd vestlandsfjord, der alle følte det gjekk til ei god sak, og alle var vel nøgde med sin eigen innsats og organisasjonanes arbeid. Og ser vi attende til 1994, så var det ro om denne verksemda så lenge dei seriøse, landsdekkande organisasjonane var åleine om marknaden. Komiteen peikar på at det er viktig å få tydeleggjort dei overordna målsettingane med regulering av spelemarknaden. Det er viktig å ha lovregulert den private spelemarknaden, og, som sagt, det bør vurderast om ikkje også den statlege bør underleggast det same lovverket. Komiteen ser det som viktig at det vert oppretta eit lotteritilsyn, slik Stortinget bad om i Innst. O. nr. 9 for 1994-95. Stortinget vil i dag gje Regjeringa fullmakt til å gjennomføre denne etableringa og samstundes ta stilling til plasseringa. Komiteen tek berre atterhald om at det ikkje må etablerast i same lokale som Norsk Tipping i dag vert administrert frå på Hamar. For Arbeidarpartiet er det viktig at vi har ein open og kontrollerbar spelemarknad, der vi ser at dei innspelte midlane går til dei humanitære og samfunnsnyttige oppgåvene, og at vi kan kontrollere dei som opererer i denne marknaden, enten det er lokalinnehavaren eller entreprenøren, som er medhjelparen for alle dei ulike organisasjonane, eller det gode formålet. Dette vert hovudoppgåva til det nye lotteritilsynet. Departementet får no fullmakt til å organisere iverksettinga, og når Stortinget får det nye lovverket til handsaming og det vert vedteke, bør også lotteritilsynet vere operativt. Samstundes vil vi i Arbeidarpartiet verne born og unge frå å spele om pengar fram til dei er 18 år. I Noreg har vi ikkje i dag regulert noka aldersgrense med forbod i lov, og Arbeidarpartiet med fleirtalet i komiteen ønskjer å få dette lovregulert for framtida. Vi har òg bede om at det vert vurdert om det bør innførast aldersgrense også for statlege spel der gevinsten er i form av pengar. For Arbeidarpartiet er det, som sagt, viktig å verne born og ungdom frå å verte speleavhengige i ung alder, og Arbeidar partiet ser difor at det trengst ein større kontroll og retningslinjer for dei som er aktørar i denne marknaden. Som alt sagt, har lotterimarknaden vakse enormt etter at Stortinget i 1994 også opna for lokale samfunnsnyttige organisasjonar. Ser vi på den mengda brev, e-postar og telefonoppringingar vi har fått til komiteen og som enkeltmedlemmer, er det mange frivillige lag og organisasjonar i landet vårt som arbeider på ulike nivå i det frivillige lagsarbeidet, som er avhengige av å få midlar til si verksemd gjennom pengeautomatmarknaden. Dette har medført at komiteen ønskjer å få attende til Stortinget til debatt kva som er lotteriverdige formål. Komiteen har i innstillinga si lagt med ein del stolpar i høve til kva som bør prioriterast til dei landsdekkande organisasjonanes og dei øvrige frivillige organisasjonanes arbeid, både humanitært og samfunnsnyttig. Arbeidarpartiet ser den store verdien av det som desse organisasjonane utrettar for eigne landsmenn, men også i kjølvatnet av katastrofar og hungersnaud, og både i forkant, under og i ettertid ved krigar internasjonalt, vert det gjort eit enormt stort arbeid for å lette tilværet for folk i naud. I tillegg vil Arbeidarpartiet at også idretten skal stillast på linje med alt frivillig arbeid som rettar seg til born og unge innanfor kultur og fritidssyslar. Stortinget har tidlegare bede Regjeringa vurdere igangsetting av BingoLotto knytt til marknadsdelinga mellom private og statlege spel. Dette er ikkje vurdert i forslaget til lov som Stortinget har til handsaming, og det er òg ein av grunnane til at lovforslaget vert sendt attende til ny handsaming. For Arbeidarpartiet er det viktig at inntekter frå eit eventuelt BingoLotto kan fordelast mellom dei frivillige og humanitære organisasjonane, og også eventuelt at ein finn ut korleis det kan redusere trong en for automatinntekter. Arbeidarpartiet er oppteke av at dagens totale automatmarknad ikkje skal vekse, heller verte redusert, og ønskjer også at mest mogleg av innspelte midlar vert fordelte på formålet. Dette er også bakgrunnen for at Arbeidarpartiet ønskjer å få vurdert eit statleg entreprenørselskap som kan gje tilbod om hjelp til alle lag og organisasjonar til utsetting av og service på automatane og kontroll med midlane. Eit eventuelt overskot i selskapet bør i så fall tilfalle dei frivillige organisasjonane. Eg syner til Finland, som har ei slik ordning, og som også har fått den godkjend gjennom EU-systemet som lovleg føretak. Komiteen har peikt på og bede om at Regjeringa i samband med ny gjennomgang av lotterilova ser nærare på alle spel som i dag vert tilbydde på Internett. Det er vanskeleg å regulere ein internasjonal marknad, men Noreg bør arbeide for å få felles internasjonale reglar på dette området. Imens bør vi sjå på korleis vi kan sikre folk ved kortbruk og spelekontoar og verne born, slik at dei ikkje får tilgang til nettet. Eit stort tema for komiteen har vore utforminga av automatane. Departementet har gjennom forskrifter bede om at det vert skifta til nye automatar som ikkje lenger har same speleappell til brukarane, for å redusere spelegalskapen mellom folk. Med desse nye automatforskriftene tykkjest det vere dokumentert at ein ikkje vil spele inn like mykje midlar. Fleirtalet i komiteen peikar difor på at det viktigaste ved utforminga av nye forskrifter er pengeinnsats, gevinsttak og lyddemping. I tillegg er komi teen også oppteken av at desse speleautomatane vert oppstilte slik at dei kan utøvast kontroll med, sjølv om dei står hjå lokalkjøpmannen, i bensinkiosken, på storsenteret eller i kinolokalet. Komiteen er svært skeptisk til bruk av spelehallar og arkadar, slik dei er skildra i proposisjonen, men har sagt at vi ikkje har imot at konsepta vert utprøvde. I Arbeidarpartiet er vi redde for å skape miljø som kan verte samlingsplassar for gambling og småkriminelle og for ulovleg omsetting av narkotika. Eg la merke til at Drammen bystyre for ei tid attende ikkje ville ha spelehallar i sin by. Arbeidarpartiet har merka seg det brevet tidlegare justisminister Aure sende komiteen den 5. februar 1998 om kasinodrift. Der vart det opplyst at Regjeringa ville vurdere dette etter at utviklinga av regelverket og eit lotteritilsyn var ferdigstilt. Med bakgrunn i dette ber Arbeidarpartiet Regjeringa om ei vurdering av kasinodrift i Noreg og om å kome attende til Stortinget i samband med vurderinga av den totale spele- og automatmarknaden. Eit eventuelt overskot frå slik verksemd bør fordelast på dei frivillige organisasjonane og slik redusere trongen for inntekter frå speleautomatar. Komiteen har tidlegare ved fleire høve peikt på at skip og ferjer som går mellom norsk og utanlandsk hamn, stort sett bør få arbeide under like internasjonale vilkår. Eit av dei er å kunne gje eit tilbod om spel på automatar og i kasino. Tidlegare har Stortinget opna for dispensasjon i forhold til dagens lotterilov. Dette har departementet praktisert, ikkje utan problem for dei berørte selskapa. Komiteen ber difor om at det vert gjort unntak i lova for denne verksemda, og at det bør stå ved lag til internasjonale vilkår tilseier endringar. For Arbeidarpartiet er det viktig å sikre arbeidsplassane og samstundes gje god noregsreklame gjennom den marknadsføringa som desse selskapa utøver. Dette gjev ringverknader både for hotell og andre turistattraksjonar. Som sagt er det ein samla komite som ber om ein full gjennomgang av lotterilova og dermed ein brei prinsipiell debatt om kven som er lotteriverdige, og at staten må tilpasse seg i ein felles marknad og utøve si verksemd med den same etikken og kontrollen som vi krev at alle dei som driv i frivillige og humanitære organisasjonar, skal gjere. Regjeringa har fått eit stort oppdrag frå Stortinget, men eg vil påstå at det er eit verdispørsmål av dei store korleis vi ryddar opp i ein for tida så dårleg regulert spelemarknad. Dette bør vere ei sak som Regjeringa tek imot med den største glede, for å få like spelereglar og samstundes gje like forhold til dei som driv i denne marknaden, og dessutan stille krav om kontroll. Det vil gje dei som driv seriøst i dag, ny styrke og samstundes stille same kravet til alle. Slik håpar eg at Stortinget om ikkje for lang tid får eit nytt utkast til lovproposisjon som vil rydde opp i dei forholda vi ser desse verksemdene slit med i dag, og som vanlege folk ikkje heilt likar utviklinga av.