Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2016-05-31:
I barnevernslovas formål heiter det at barnevernet skal «sikre at barn og ungdom som lever under forhold som kan skade deres helse og utvikling, får nødvendig hjelp og omsorg til rett tid», og at barnevernet skal «bidra til at barn og unge får trygge oppvekstvilkår». Samfunnet og Stortinget ber eit stort ansvar for alle barns rett til ein god barndom, og det er ei svært viktig melding Stortinget har til behandling i dag. Senterpartiet er einig i at kommunane skal få auka ansvar for fosterheimsomsorga, og vi ser fram til regjeringa sitt forslag om dette. For oss er det viktig at ei slik overføring av ansvar fører til overføring av auka ressursar og òg til den nødvendige kompetansehevinga. Senterpartiet er kritisk til den store marknadsrettinga og kommersialiseringa som er skjedd på barnevernsområdet. Vi støttar forslaget i innstillinga om å leggja fram retningslinjer for kvalitetssikring, kontroll og avgrensingar av uttak for private aktørar. Vi meiner òg det er ein mangel ved meldinga at kommersialiseringa i liten grad vert tatt opp, og når ho vert det, opnar regjeringa for enda større private kommersielle innslag. Senterpartiet ber om – og fremjar forslag om – at det ikkje vert opna for ytterlegare private kommersielle aktørar som skal kunna rekruttera fosterheim. Vi veit at det er mange private i dag. Vi meiner ikkje at dei ikkje skal kunne gjera det, men vi ønskjer ikkje ei slik utvikling at det skal leggjast til rette for enda meir bruk av private. Vi foreslår å sikra at saksbehandlings-/utgreiingstenester, fosterheim og oppfølgingstenester i all hovudsak som eit mål skal utførast av tilsette i kommunane og Bufetat som har myndigheitsansvaret, og ikkje gjennom private kommersielle aktørar. Det er viktig at barna skal få ei så god og ryddig saksbehandling som mogleg, at dei som har ansvaret for tenestene, utfører oppgåvene, og at heimlane i lova ikkje vert strekte. Ved eventuell innføring av nasjonale kartleggingssystem må det sikrast at kvart barn får individuell og fagleg vurdering. Senterpartiet meiner at barnas beste skal vera det overordna omsynet ved val av tiltak, og det er viktig at barnevernet kjem tidleg inn med hjelp til familiar, slik at ein unngår unødvendige omsorgsovertakingar. Vi meiner det er sterkt bekymringsfullt at seks av ti barn i fosterheim i dag ikkje får bu saman med søskena sine. Vi veit at nokre søsken ikkje er tilrådd å bu i lag, men det er unntaket. Vi trur det er for mange søsken som ikkje får bu i lag, og at det er til skade. Vi meiner at familie og nettverk alltid skal vurderast først ved omsorgsovertaking, og at søsken, så lenge det er til det beste, altså skal få bu i lag. Vi fremjar forslag for å styrkja dette med familie og nettverk, bl.a. at ein må vurdera ei lovfesting av at inga omsorgsovertaking skal verta vedtatt utan at barnets eigen familie eller nære nettverk er vurdert, og at det i forskrift vert bestemt at det i saksframstillinga eller på annan eigna måte vert synleggjort at dette er vurdert før vedtaket vart fatta. Vi veit at i dag er det ikkje ein slik praksis. Fylkesmannen må i tilsynet sitt med barnevernstenester undersøkja spesifikt om familie og nære nettverk er vurdert i alle omsorgsovertakingar. Og opp mot søsken igjen er det viktig at ein legg betre til rette for fosterfamiliar som tar imot søsken. Vi meiner at fosterheimsfamiliar må sikrast stabile og likeverdige økonomiske rammer, god opplæring, rettleiing og oppfølging, og støttar forslag som vert fremja om dette i dag. Barn og unge i barnevernet er blant samfunnets mest sårbare og opplever oftare enn andre barn psykisk sjukdom. Forsking i Noreg har avdekt at 76 pst. av dei som bur i institusjon, har psykiske lidingar, men berre ein av fire har fått hjelp for dette. Senterpartiet meiner at samarbeidet mellom barnevernet og helsetenestene må styrkjast for å sikra betre førebygging, oppfølging og behandling, og fremjar forslag om det i dag. Vi er òg opptatt av at dei som er 18 år og eldre, må sikrast betre oppfølging. Alle bør som eit utgangspunkt få rettleiing og tilbod om ettervern. Det må verta enklare å få forlengt fosterheimopphaldet etter fylte 18 år, og ein må sikra at fleire får eit godt tilbod om ettervern fram til fylte 23 år, som lova er i dag. Vi kjem under avstemminga til å støtta alle romertalsvedtaka i innstillinga, og eg er glad ein kan ha såpass brei politisk semje om viktige ting. Vi kjem òg til å støtta mindretalsforslaga frå Arbeidarpartiet og Kristeleg Folkeparti i innstillinga, og vi kjem til å støtta forslaga nr. 6 og 12, frå Venstre. Så har Senterpartiet fremja forslag som er omdelte i salen, og eg har nokre kommentarar til våre eigne forslag. Som eg har fått melding om, vil iallfall nokre av dei kunna få fleirtal, og det er eg veldig glad for. I forslag nr. 18 er det ei endring i ordlyden. Det skal då lyda: «Stortinget ber regjeringa vurdere å fremme forslag» – altså ikkje fremme forslag, men «vurdere» å fremme forslag – «til lov om at ingen omsorgsovertakelse skal bli vedtatt uten at barnas egen familie eller nære nettverk er vurdert» osv. I forslag nr. 20 er det òg ei lita endring, orda «som hovedregel» skal inn. Forslaget lyder då: «Stortinget ber regjeringen sørge for at søsken som hovedregel ikke blir splittet ved omsorgsovertakelse, og at det gjøres tiltak som legger bedre til rette for fosterfamilier som tar imot søsken.» Forslag nr. 17, som eg har lyst til å framheva frå talarstolen, skulle eg ønskja kunne få fleirtal – eg får sjå korleis det går. Men eg er veldig opptatt av dette – eg trur det er ein urett vi gjer mot mange barn innanfor barnevernet at dei har psykiske vanskar og problem, kanskje til dels rusproblem, som ikkje vert behandla og oppdaga på same måte som hos barn som ikkje er i barnevernsomsorg. Dei får eit heilt anna tilbod, fryktar eg, og eit manglande tilbod. Det må verta eit mykje betre samarbeid mellom helsetenesta og barnevernet. Vi veit at når barn vert plasserte i fosterheim eller i institusjon – det å verta tatt ut frå eigen heim, er i seg sjølv ei opprivande oppleving uansett korleis den ungen har hatt det, sjølv om det har vore ein alvorleg situasjon – er det ein kritisk fase. Eg hadde sett det som naturleg at det vart ein regel om at alle barn skulle få ei helsefagleg vurdering når dei opplever det slik, nettopp for å kunna kartleggja og førebyggja, og at det ikkje gjekk altfor lang tid. Det trur eg kunne betre på dei dystre statistikkane som vi i dag har når det gjeld psykisk liding og rus blant dei barn og unge som har vore i barnevernet, som òg er ein del av forklaringa på uhelse seinare i livet. Dette er veldig viktig, så forslag nr. 17 hadde eg likt fekk fleirtal.