Olaf Gjedrem (Kristelig Folkeparti), 2004-05-13:
Me må yta før me kan nyta! Evna til nyskaping er derfor avgjerande for å oppretthalda levedyktige lokalsamfunn og gode velferdstenester rundt om i landet. I Dagbladet 10. mai står tre sentrale statsrådar bak kronikken «Se mulighetene». Her blir det gjort greie for Regjeringa sin strategi for korleis me skal få fleire kreative jobbskaparar. Gjennom eit heilskapleg utdanningssystem skal det leggjast til rette for at dagens skuleelevar og studentar ikkje berre blir framtidas arbeidstakarar, men også framtidas arbeidsskaparar. Dette er svært bra, og det er heilt nødvendig, skal me bli konkurransedyktige på lang sikt. Skuleverket har eit ansvar for å stimulera til kreativ skaparevne. Det må rettast fokus mot dei positive sidene ved gründerverksemd og det å ta eige initiativ til verdiskaping. Å trekkja entreprenørskaping inn i opplæringa vil medverka til at barn og unge får tru på seg sjølv og evne til å sjå og bruka lokale ressursar som grunnlag for utvikling av arbeidsplassar. Eigenskapar som samarbeidsevne og pågangsmot må framelskast gjennom opplæringssystemet og gjennom å motarbeida janteloven og anerkjenna personar som oppfinnarar og andre som driv med eiga næringsutvikling. Men å bli ein vellukka gründer krev hardt og langsiktig arbeid. Det er nærliggjande for meg å syna til eksempel frå heimfylket mitt, Rogaland: I lokalmiljøet blir bedriftsetablerarar heidra, dei blir ei heidersgruppe. Mange torer å starta opp sjølve, og får hjelp av eit drivande etablerarmiljø. Skulane har lenge hatt elevbedrifter. Dette utgjer totalt sett ei holdning som kunne ha vore betre, men som likevel gjer at Rogaland er eit av dei fremste fylka når det gjeld nyetablering av arbeidsplassar og fornying av arbeidstilbodet. Eg vil òg trekkja fram storbedrifta Titania. Det er ei gruvebedrift, som trass i skiftarbeid og tungt arbeid har eit uvanleg lågt sjukefråvere. Det kjem av at det er eit uvanleg godt arbeidsmiljø og ei veldig fin leiing av bedrifta. Det er ei IA-bedrift som viser veg – det går an, viss leiinga og arbeidstakarane dreg i lag. Same dag, altså 10. mai, kan me lesa i Dagsavisen at aktiv sjukmelding gjev lengre fråvere frå jobben enn ordinær sjukmelding. Det syner at aktiv sjukmelding som verkemiddel for å få sjuke menneske tilbake til arbeid ikkje har ført fram. Jamvel om avtala mellom Regjeringa og partane i arbeidslivet om eit meir inkluderande arbeidsliv skulle medverka til mindre sjukefråvere, er resultatet det motsette. Men det finst heldigvis unnatak. Tal frå Rikstrygdeverket syner at sjukefråveret har auka med heile 96 pst. dei siste ti åra, mens talet på uføre i den same perioden har auka med 27 pst. Når me veit at staten årleg betalar ut nærare 85 milliardar kr til dagpengar, sjukepengar, attføring og uføretrygd, då er det heilt klart at både land og folk bokstaveleg talt har kome opp i eit uføre! Hadde intensjonen i IA-avtala vore oppfylt, kunne samfunnet hatt om lag 10 milliardar kr. meir til nyskaping og andre formål. Dette er svimlande beløp, og det er heilt meiningslaust å betala så store summar for å halda folk ute av arbeidslivet. Ingen har nytte av det. Det er derfor grunn til å stilla spørsmål om det er grunnlag for å byggja vidare på denne avtala, eller om ho er heilt feilslått, eller om det kan gjennomførast endringar som er nødvendige for å få henne til å fungera. Ei av dei viktigaste årsakene til at folk er borte frå arbeidet i dag, er tilhøva på arbeidsplassen. Arbeidsgjevar spelar derfor ei heilt sentral rolle i kampen mot sjukefråveret. Arbeidsplassen må tilretteleggjast. Då kan ein arbeidstakar møta på jobb sjølv om han ikkje kjenner seg 100 pst. frisk. Dette er eit vesentleg moment for at folk ikkje skal velja senga i staden for jobben når yteevna ikkje er på topp. Alle må vera samde i at redusert arbeidsevne i periodar er betre enn ingen arbeidsinnsats. Fysisk aktivitet er eit positivt og nødvendig bidrag for den psykiske og fysiske folkehelsa. Det vil heilt sikkert vera mykje å henta dersom både arbeidstakarane og arbeidsgjevarane legg vekt på fysisk trening både i arbeidstid og fritid. Nokre minutt trim dagleg kan fort gje stor helsemessig og arbeidsmessig gevinst, og gjer at enkeltmennesket blir meir robust og toler fysiske og psykiske påkjenningar. Med 300 000 i yrkesaktiv alder som er uføretrygda, bortimot 100 000 som er arbeidslause, og ca. 100 000 som er borte frå arbeidet kvar dag, blir ein utfordra til å gå gjennom situasjonen. Ei slik utvikling kan ikkje halda fram. Spørsmålet er korleis me betre kan nytta ressursane for å få folk til å delta i arbeidslivet, ikkje halda seg borte frå jobb. Dei siste dagane har me fått meldingar om at mange lokalsamfunn risikerer stor arbeidsløyse som følgje av at hjørnesteinsbedrifter skjer ned på arbeidsstokken. Dette blir søkt unngått gjennom ein felles innsats frå bedriftene og det offentlege. Andre lokalsamfunn rapporterer om svak internasjonal konkurranseevne, særleg innanfor fiskeindustrien. Høge produksjonskostnader og løningar som ligg skyhøgt over det dei har i lågkostland som Kina og Polen, gjer det umogleg å konkurrera på pris. Noreg vil aldri bli eit lågkostland. Derfor må me utvikla kvalitetsmessig spisskompetanse. Me må bli best! Me må vera i front når det gjeld teknologi, design og kompetanse. Slik vil me kunna sikra mange gode, stabile og framtidsretta jobbar. Dagens ungdom både kan og vil. Men dei er avhengige av at det offentlege byggjer opp under oppfinnarar og gründerar og legg til rette for nyskaping og nyetablering. Mange har dessverre opplevd å møta hindringar og tungrodd byråkrati når nye idear skal setjast ut i livet. Arbeidet med forenkling av regelverket og skjemaveldet er eit spor som må utviklast vidare. Byråkratisk skjemavelde må ikkje stoppa gryande skaparevne. Noreg må bli enklare òg på dette området. Det er av stor nasjonal verdi at ein legg stor vekt på desse utfordringane. Regjeringa sin plan for heilskapleg innovasjonspolitikk, Fra idé til verdi, der visjonen er å gjera Noreg til eit av dei mest nyskapande landa i verda, er ein rett strategi, som eg sluttar meg til. Men det å få nytta arbeidskapasiteten sin er òg av stor individuell verdi. Arbeid og deltaking er eit gode som gjev innpass og inkludering på mange andre arenaer i samfunnet. Arbeidsløysa kan vera vond og vanskeleg for dei som blir råka, og familiane rundt. Å vera økonomisk sjølvhjelpt gjennom arbeid er viktig både for sjølvkjensle, psykisk helse og sosial kontakt. Arbeid er òg den viktigaste sikringa mot fattigdom. Me seier det i ordtaket: Arbeidet adlar mannen. I dag hadde me sagt det på ein kjønnsnøytral måte, men meininga med eit slik ordtak er vel kjend. Det betyr enormt mykje å vera i arbeid, å behalda sjølvrespekten, å kunna utføra noko meiningsfullt og få anerkjenning frå nærmiljøet sitt. Menneskeleg arbeidskraft er samfunnet sin viktigaste ressurs. Me må aldri akseptera ei utvikling der det blir sløst med denne ressursen. Derfor er spørsmålet mitt til arbeids- og administrasjonsministeren: Kva er Regjeringa sin strategi med tanke på å kopla menneskelege ressursar med behovet for nyskaping?