Ingebrigt S. Sørfonn (Kristelig Folkeparti), 2009-05-12:
Sommaren kan verta skikkeleg heit i år. I Europa er det venta streikar og sosial uro etter som stadig fleire misser jobben. I Spania nærmar arbeidsløysa seg 20 pst. Island er ramma av verdshistorias største bankkrise, sett i forhold til størrelsen på økonomien, og mange islendingar vurderer no å flytta frå landet for å få seg arbeid. Heldigvis er situasjonen ikkje så dramatisk i Noreg. Men òg her vil finanskrisa i aukande grad ramma vanlege folk. Investeringane i næringslivet fell, eksporten fell, og oljeinvesteringane flatar ut. Dette gjer at òg bustadmarknaden er nervøs, noko som igjen slår direkte ut for bygg- og anleggsverksemda. Men arbeidsløysa stig. Ved utgangen av april var det registrert 72 700 heilt ledige hos Nav. Samanlikna med april i fjor er det 34 000 fleire ledige, dvs. ein auke på 88 pst. Arbeidsløysa aukar mest i bygg og anlegg og i industrien. Dette er reflektert i den kraftige auken i arbeidsløysa blant menn. Nesten tre av ti ledige er menn med bakgrunn frå bygg og anlegg og industri – alt ifølgje Nav. Sesongjusterte tal viser at det har vorte 4 900 fleire ledige den siste månaden. Arbeidsløysa er no 2,8 pst. av arbeidsstyrken. Det vil verta fleire permitterte. Ved utgangen av april er 18 300 personar permitterte. Det er nesten åtte gonger så mange permitterte som på same tid i fjor. 11 000 av desse er permitterte på heiltid. Arbeidsløysa rammar i alle fylke. Samanlikna med april i fjor har arbeidsløysa i Oppland auka med 138 pst. I Sogn og Fjordane og Vestfold aukar arbeidsløysa med 122 pst. Arbeidsløysa var høgast i Finnmark med 4 pst., deretter kjem Oslo og Telemark med 3,4 pst. Krisa spreier seg til stadig nye næringar. Fredag i førre veke hadde Bergens Tidende eit stort og urovekkjande oppslag om sviktande oljeinvesteringar. Med dagens oljepris vil oljeinvesteringane falla med dramatiske 30–40 pst. neste år, meiner ekspertane. Oljeingeniørane på Vestlandet merkar allereie endringane. Viss oljeprisane held seg over tid, vil konsekvensane for mange arbeidsplassar på Vestlandet verta veldig dramatiske. Kristeleg Folkeparti har åtvara mot denne utviklinga. Me var faktisk det einaste partiet på Stortinget som innanfor handlingsregelen føreslo auka oljepengebruk til ei tiltakspakke mot arbeidsløysa, i samband med statsbudsjettet i fjor haust. Pakka vår inneheldt 4,8 milliardar kr som skulle gå til bygging og vedlikehald av vegar, jernbane, skular, sjukeheimar osv. Me føreslo òg betre avskrivingsreglar for næringslivet. Me var sjølvsagt skuffa over at regjeringspartia ikkje stemde for forslaget vårt, men valde å utsetja tiltakspakka til slutten av januar. Når det er sagt, vil eg seia at norske styresmakter har gjort ganske mykje bra i si handtering av finanskrisa. Regjeringas tiltakspakke i slutten av januar kom seint, men ho kom godt. I stor grad var pakka samanfallande med Kristeleg Folkeparti sine forslag frå statsbudsjettet. Dei andre pakkene som har vore retta mot finanssektoren, har etter vår vurdering vore rimeleg gode. Me synest òg at sentralbanksjef Svein Gjedrem fortener honnør for å setja i verk kraftfulle verkemiddel i pengepolitikken. Noregs Bank si styringsrente er no nede i 1,5 pst., og ho er kutta med 4,25 prosentpoeng sidan toppen i fjor. Det betyr ein kraftig stimulans til økonomien. Det er eit teikn på kor dramatisk nedturen no er. I denne interpellasjonen ønskjer eg å retta spesiell merksemd mot industrien, særleg industrien på stader der det er få andre moglegheiter til arbeid, og/eller der sterke hjørnesteinsbedrifter er uerstattelege føresetnader for anna næringsverksemd, for permitteringar og nedleggingar er særleg krevjande for industristader som er prega av store hjørnesteinsbedrifter. Stadig fleire av desse bedriftene melder no om store likviditetsproblem. Plastal på Raufoss er konkurs, og fleire andre hjørnesteinsbedrifter har store utfordringar, m.a. Hydro Karmøy, Hydro Høyanger, Aker Verdal og Sør-Norge Aluminium AS på Husnes. Den sist nemnde bedrifta har på mindre enn eit halvt år redusert elektrolyseproduksjonen med 50 pst. Ein av dei to elektrolysehallane på Husnes er stengd. «Me er innforstått med at denne situasjonen vil få alvorlege følgjer for dei tilsette og på lokalmiljøet.»(…) Me vil søkja å finna fram til ordningar slik at belastninga vert rimeleg fordelt. Dette er viktig for at kompetanse som det har teke tiår å byggje opp, ikkje skal gå tapt,» sa administrerande direktør ved SØRAL i februar i år. (…) Den 25. februar i år skreiv Dagens Næringsliv: «Kan bli stille på Stord.» Dette var ein kommentar til at ordresituasjonen ved Aker Stord var svært anstrengd. I slutten av mars kom gladmeldinga om nytt oppdrag, men faren er slett ikkje over. Særleg det faktum at oljeselskapa utset/frys mange ny oppdrag, ligg som ein tung skugge over heile leverandørindustrien. Kristeleg Folkeparti er oppteken av at me må vera føre var og motverka permitteringar og nedleggingar av hjørnesteinsbedrifter som er sentrale for busetjing og verdiskaping i lokalsamfunn over heile landet. Industrikraftregimet er eit sentralt spørsmål for mange av desse industribedriftene. I valkampen før stortingsvalet i 2005 var industrikraft eit ynda debattema, og raud-grøne løfte om eit nytt industrikraftregime var mange og sterke. Dette skapte forventningar hos industrien. Ikkje overraskande viste det seg på nytt at EØS-avtala ikkje gjev rom for myndigheitsbestemte kraftkontraktar. Dette var eigentleg gammalt nytt for dei som kjenner saka. For både regjeringane Bondevik I og Bondevik II og regjeringa Stoltenberg I hadde kome til den same konklusjonen tidlegare. Difor må ein søkja andre løysingar. Heimfallssaka for ca. eit år sidan var ei slik moglegheit. Ho kunne vore takla annleis, og ho kunne gjeve positive moglegheiter. Men dette er historie no. Kristeleg Folkeparti meiner at Regjeringa no må setja eit sterkt trykk på å få til ein norsk kopi av den franske konsortiummodellen, eller gjennomføra andre tiltak som kan sikra at kraftintensiv industri får levelege rammevilkår. Å seia at det trengst, er ei svært høfleg formulering. Me kan ta som eksempel Hydro Aluminium på Karmøy. Lokalsamfunnet og Hydro trudde på løfta om rimeleg kraft for å kunna satsa på ein topp moderne og rein aluminiumsfabrikk. Så vart ikkje dette innfridd. I tillegg kom finanskrisa, og resultatet ser ut til å verta: inga investering i ein ny, moderne og rein fabrikk. Tiltakspakkene er vel og bra, men dei medverkar eigentleg berre til å handtera generelle problemstillingar som er knytte til finansiering og investering. Nokre vert ramma hardare enn andre. Nokre tener på krisa, mens samfunn som Karmøy vert ramma ekstra kraftig, ikkje minst etter Karmsund-konkursen. Kristeleg Folkeparti er uroleg for at Regjeringa sine verkemiddel i næringspolitikken ikkje er treffsikre nok. Me utfordrar difor Regjeringa til å hjelpa til med omstillingsmidlar til nye prosjekt av industriell karakter og i tillegg eit nærings- og omstillingsfond som dei kommunane det gjeld, kan disponera. Kristeleg Folkeparti trur at Regjeringa bør gå inn med denne typen skreddarsydde verkemiddel for at dei lokalsamfunna som er hardast ramma av finanskrisa, skal få hjelp. Spørsmålet er om også Regjeringa vil vera føre var og motverka permitteringar og nedleggingar av hjørnesteinsbedrifter rundt om i landet. Me stiller spørsmålet om Regjeringa har dei nødvendige verkemidla for å medverka til omstilling og til nye, varige arbeidsplassar i lokalsamfunn som vert hardt ramma av finanskrisa.