Ingrid Heggø (Arbeiderpartiet), 2008-12-03:
Det er stadig fleire som vel sambuarskap framfor ekteskap, og det vert stadig fleire eldre sambuarar i Noreg. Ved å innføra arverett samt rett til uskifte for sambuarar på visse vilkår, vil, etter komiteen si meining, den norske arvelova verta både moderne og framtidsretta. I dag har sambuarar ingen rett til å arva kvarandre i kraft av lova. Ein må skriva testament. Har sambuarane livsarvingar, er to tredjedelar av formuen pliktdelsarv for livsarvingane. Sambuarar utan born kan fritt disponera til fordel for kvarandre via testament i dag. Denne lovendringa endrar ikkje på dette. Lovendringa inneheld for det første at sambuarar med felles born i krav av lova skal ha rett til å arva kvarandre direkte med inntil 4 G. Men det er ikkje tale om full likehandsaming for ektefellar og sambuarar vedrørande arverett. Felles born vil seia at ein har, har hatt eller ventar born med sambuar. Heretter kallar eg dette berre for felles born. Komiteen har ikkje samla syn på beløpsgrense og fordeling mellom sambuar og livsarvingar. Fleirtalet i komiteen, alle unnateke Framstegspartiet, går inn for at arv etter lova skal vera avgrensa til fire gonger grunnbeløpet, og at den lovbestemte arva skal gå framfor livsarvingane sin pliktdelsarv der buet ikkje er stort nok til å dekkja begge delar. Framstegspartiet går inn for at dersom arven er under 8 G, skal sambuar berre ha rett til halvparten av arven. Den andre halvparten skal delast likt mellom livsarvingane. Det er komplisert og vanskeleg å finna det rette forholdet mellom ein attlevandes rett til arv og særskilte livsarvingars arverett. Dei økonomiske rammene og oppfatninga av rettferd vil variera frå familie til familie. Ved fortrinn for sambuar vil det i små bu, under 4 G, innebera at borna ikkje mottek arv frå mor eller far, og dei har heller ikkje rett til avdødes personlege gjenstandar, ting kan ha stor affeksjonsverdi for borna. Når sambuar arvar alt, følast nok det meir urett for særkullsborn enn for fellesborn. Fellesborn har som regel ein interessefellesskap med sin attlevande mor eller far. Ein kan sikra at gjenstandar med stor affeksjonsverdi og liknande kjem til særkullsborn via testament eller tolking av testament. Ein kan også velja å sjå bort frå arv til sambuar via testament. Kravet er at sambuar skal vera kjent med dette. Ved ekteskap kan ein ikkje avvika denne fortrinnsretten til ektefelle på 4 G. Lovendringa vil òg gjelda for sambuarar som ikkje har felles born, men som har vore sambuarar i fem år eller meir. Då er ein avhengig av testament. Denne problemstillinga gjeld også dersom ein har inngått nytt ekteskap, men som sagt: Der kan ein ikkje avvika ektefellearva på 4 G ved testament, slik som for sambuarar. Fleirtalet har merka seg at Regjeringa signaliserer at i samband med oppfølginga av Skiftelovutvalets innstilling, vil ein koma attende til beløpsgrensa. Ein legg til grunn at både ekteskap og sambuarskap vert drøfta der, og også forskjellige fordelingsmetodar for små bu. Framlegget frå Framstegspartiet har ikkje vore korkje til utgreiing eller på høyring. Det vil medføra at alle borna ikkje arvar likt etter lova. Det er avhengig av om arv skjer etter ekteskap eller sambuarskap. For å bøta på dette foreslår Framstegspartiet sant nok at det også skal vurderast å endra lova for ektefellar, slik av livsarvingar etter avdøde får lik rett til arv som attlevande ektefelle. Manglande konsekvensutgreiing og manglande høyring vil framleis vera der, sjølv om ein foreslår å endra også reglane for ekteskap. Endringane vil dessutan gjelda langt fleire. Det er heller ikkje beløpsavgrensing på delingsframlegget. Det verkar noko panikkaktig og lettvint når Framstegspartiet her meiner seg best skikka til å konkludera med meir rettferdige grenser og delingsmodellar – og det heilt utan konsekvensutgreiing og høyringar. Det andre store grepet som vert gjort i arvelova, er retten for sambuarar til å sitja i uskifta bu. Også her er retten bunden opp mot felles born. Uskifteretten omfattar felles bustad, innbu, bil og fritidseigedom med innbu som har vore til felles bruk for sambuarane. Samtidig vert det innført arv av all gjeld for sambuarar. Retten til å sitja i uskifte dersom ein har særkullsborn, vil for sambuarar verta som for ektefeller, nemleg avhengig av samtykke frå særkullsborna. Rett til å sitja i uskifte gjev også rett til innsyn i den avdødes økonomi, elles ville det ha vore umogleg å seia ja eller nei til uskifte eller arv. Eg sa faktisk feil då eg sa at det ikkje var beløpsavgrensa, for det er ei beløpsavgrensing på inntil 8 G, så det tek eg tilbake.