Bård Vegar Solhjell (Sosialistisk Venstreparti), 2014-04-01:
Den norske redningstenesta handlar om mykje meir enn å redde liv når menneske er i fare. Redningstenesta forvaltar noko av det finaste i kulturen vår, nemleg solidariteten menneska imellom når nokon er i fare. Slik beskriv Hovudredningssentralen den norske redningstenesta. Det er ei god beskriving. Nettopp nabo som hjelper nabo når nokon er i naud, er grunnlaget for at vi skal kunne bu, arbeide og utfalde oss i naturen vår. Frivilligheit har det ved seg at det er basert på fri vilje. Det er verdt å reflektere eit sekund over det faktumet at vi har veldig mykje frivilligheit – høg deltaking – i Noreg i forhold til veldig mange andre land. Ein vesentleg grunn til det er at vi har klart å vere eit land med høg tillit i befolkninga, med små forskjellar mellom oss, eit land der vi i stor grad føler oss som del av same lag, og derfor er villige til å stille mykje opp for kvarandre. Det er riktig som det har vorte sagt her, at veldig mange er klar over at frivilligheit er viktig, at dei frivillige redningstenestene er viktige i påskefjellet – at dei er viktige ved store kriser. At ein tredjedel av aksjonane dreier seg om demente og ein annan tredjedel om personar med auka sjølvmordsrisiko, og at svært mange av operasjonane er i tettbygde strok, er det ikkje så mange som er klar over. Men det er ein svært viktig del av det vi har nytte av frivilligheita til i Noreg. Eg vil takke interpellanten for å reise ein viktig debatt om korleis vi skal ta vare på engasjementet, frivilligheitskulturen og motivasjonen hos dei som vi kan stole på når ei ulykke rammar – kanskje særleg fordi nokre felt har få forkjemparar, mens det frivillige redningsarbeidet vel heller er prega av at det har alle som forkjemparar. Kanskje nettopp derfor kan det av og til takast som sjølvsagt, fordi alle rett og slett er for det. Vi har hatt ein stor gjennomgang av norsk beredskap etter 22. juli. Det er levert ein brannstudie, ein politistudie, og det er sett ned eit akuttutval som skal sjå på helsetenesta. I 2013 kom det ein viktig NOU, «Når det virkelig gjelder …». Det var eit utval, under leiing av fylkesmann Ann-Kristin Olsen, som såg på dei statlege forsterkingsressursane, altså Sivilforsvaret, politireserven og Heimevernet. Utvalet hadde klare anbefalingar for alle tre, men kom i tillegg med ein viktig bodskap om dei frivillige redningstenestene. Dei skriv: «I utviklingen av den statlige forsterkningsressursen bør man parallelt se på hvordan man skal styrke og utvikle den lokale frivilligheten, og avstemme roller og oppgaver mellom ressursene slik at man ikke svekker den totale beredskapen.» Grunngjevinga var at frivilligheita ikkje berre spelar ei viktig rolle i samspelet med dei andre, men faktisk har leiinga og er først ute i mange av dei avgjerande situasjonane vi har vore innom her. Det er den primære ressursen ved søk etter ein sakna person, ved å redde ein person som er sjuk eller skada ned frå fjellet. Eg trur det kan vere eit godt forslag å setje ned ei norsk offentlig utgreiing som òg går gjennom situasjonen for den frivillige redningstenesta, og nøye vurderer deira ressurssituasjon, korleis biletet for dei ser ut i dag, og ikkje minst samspelet deira med alle dei andre systema som no er i endring og forsterking. Frivillige ressursar er lokalt forankra, dei har kort responstid og høge interne krav til utdanning og øving. Eg har f.eks. merka meg at dette på amerikansk ofte vert kalla for «unpaid professionals», for å gje eit bilete av kva som krevst internt, og kva som krevst for å vere med på desse operasjonane. I snitt aukar redningsoppdraga no ifølgje organisasjonane med 10 pst. i året. Viktige organisasjonar som Raude Krossen, Folkehjelpa, Redningsselskapet, Redningshundane, osv. opplever at det er ei klar auke ikkje berre i mengda operasjonar, men òg i krava til dei. Det gjer det naturlig at vi i åra framover ser på ressurssituasjonen, men eg synest òg det understreker behovet for å setje ned ei offentleg utgreiing som går gjennom det heilskaplege biletet, og ser på korleis vi skal få til samspelet i framtida. Eg vil leggje til at det ligg i sakas natur at frivilligheita er uavhengig. Ho er det i dag, ein deltek berre – som fleire har vore inne på – av eiga fri vilje. Men det er òg ei enorm styrke for Noreg at vi kan ha eit tett og godt samspel mellom dei offentlege systema og frivilligheita. Det gjer oss ekstra dyktige til å handtere vanskelege situasjonar.