Anita Apelthun Sæle (Kristelig Folkeparti), 2004-02-10:
Storbymeldinga kan kort summerast opp slik: Dei folkevalde bypolitikarane skal vera herre i eige hus. Regjeringa har levert ein heilskapleg storbypolitikk, og gjennom desentralisering av makt og mynde skal storbypolitikarane no ha høve til å skapa det gode livet for innbyggjarane. Det er heilt klart at dei største byane har ei rekkje utfordringar. Noko er felles. Det kan vera kollektivtrafikk, innovasjon og miljøproblem, eller sosiale problem som kriminalitet, rus og psykiatri. Men det er òg store forskjellar byane imellom. Derfor er det eigentleg oppsiktsvekkjande når Arbeidarpartiet, SV og Senterpartiet føreslår detaljerte løysingar for alle storbyane. Dersom det verkeleg er meininga til desse partia, slik det etter mitt skjøn går fram av innstillinga, at staten skal detaljstyra bustadpolitikken, kulturpolitikken, kollektivtilbodet, integreringspolitikken og utviklinga av arbeidsplassar, er Kristeleg Folkeparti ueinig i det. Problem kan ikkje løysast på same måten i Bergen og Tromsø, eller i Trondheim og Kristiansand. Kristeleg Folkeparti har tru på lokaldemokratiet og tru på at lokalpolitikarane har både evne, vit og innsikt som gjer dei skikka til å styra i si bygd og i sin by. Det vert heldigvis neppe den same løysinga som vert vald frå by til by. Noreg er langstrakt. Vi vil gje storbyane større ansvar og større fridom. Vi trur at det lokale planet er best eigna til å vurdera omfanget av problema og prioritera naudsynte tiltak. Vi trur at utfordringane krev ulike løysingar med lokal vri. Storbyane må ta ansvar for å skapa visjonar for eiga utvikling. Staten skal medverka til realisering, men ikkje til detaljstyring. Halvparten av folket her til lands bur no i storbyregionane våre, dvs. i Oslo, Bergen, Trondheim, Stavanger, Kristiansand og Tromsø. I tillegg bur mange i andre byar som ein må karakterisera som relativt store byar, som Fredrikstad, Moss, Porsgrunn, Skien, Kristiansund, Bodø – eg kunne nemna fleire. Nokre av desse buområda er delte i fleire kommunar. Det gjer jo ikkje at problema minkar. Grenlandsområdet kunne f.eks. med fordel ha vorte sett på som éi eining. Det er også eit faktum at landsbygda vert tynna ut. Grunnen er rett og slett at folk flyttar til byen på grunn av arbeid, på grunn av utdanning og på grunn av kulturtilbod. Svært mange unge oppfattar det som at ein lever det gode livet best i byen. Det har alltid vore slik. Flyttestraumen har vore stri frå landsbygda til byen. Alle storbyregionane har hatt ein befolkningsvekst på 20 pst. eller meir i dei siste 30 åra. Størst vekst har faktisk Stavanger og Tromsø hatt, med respektive 50 pst. og 48 pst. vekst. Men i absolutte tal har Oslo hatt størst vekst, med 230 000 innbyggjarar. Derfor er utflytting av statlege tilsyn, og dermed arbeidsplassar, fornuftig politikk. Storbyane hentar arbeidskraft også frå omlandskommunane. I Oslo og Stavanger kjem nesten halvparten av arbeidsstyrken frå kommunar utanfor storbygrensa, i Bergen, Trondheim og Kristiansand ca. 25 pst. Det som er nytt no, er at det tidlegare fødselsoverskotet på landsbygda er borte vekk. Der barnefamiliane før f.eks. sende to av fire barn til byen og nokon flytta heim att til sysken og familie når dei sjølve stifta familie, reiser no alle barna til byen, og foreldra sit igjen åleine. Då er det ikkje noko miljø å reise heim att til heller. Den demografiske vinteren er på veg, og det merkar ein fyrst i Distrikts-Noreg. Nedgang i folketal er svært vanskeleg å takla, og skeiv befolkningssamansetnad er endå vanskelegare. Rask vekst er nesten like vanskeleg. Våre problem er for så vidt identiske med det heile Europa no snakkar om. Som eg nemnde i begynnelsen, legg storbymeldinga vekt på større fridom, fleire oppgåver, større ansvar, mindre detaljert regelverk og endringar i inntektssystemet som gjer at folkevalde skal vera meir herre i eigen by. Det er tre målsetjingar: å skapa det gode livet i storbyaneå sikra at befolkningsutviklinga og velferdsutviklinga vert jamt fordelt landsdelar og regionar imellomå auka verdiskapinga og den sosiale velferda gjennom å utnytta fortrinna til storbyane På eitt område vil eg påstå at meldinga er forsterka. Kven har ansvaret for regional utvikling? Det er utvitydig slått fast i innstillinga: Det er fylkeskommunen. Eg oppfordrar storbyane til å ta ansvar for regional utvikling saman med fylkeskommunen. Det burde ikkje vera ein kamp. Det burde vera eit samarbeid. For storbyane er avhengige av landkommunane, og fylket er avhengig av at den store kommunen, byen, fungerer som motor og drivkraft. Det er derfor ingen motsetnad mellom gode vilkår for byen og vekstkraftige regionar. Stortinget og Regjeringa ser problema til byane. Derfor har vi innført urbanitetskriteriet, eller rus og psykiatri-kriteriet, for rus og psykiatri er overrepresentert i storbyane. Oslo har faktisk halvparten av landets narkomane. Det må vi jo ta omsyn til. Vi har innført ny dato for folketeljing, slik at vekstkommunane kan ta hand om dei nye innbyggjarane. Selskapsskatten skal gje incentiv til å satsa på næringsutvikling også i byane. Redusert øyremerking, større fridom og utflytting av til no åtte statlege tilsyn er viktig. Lat oss halda fast på eit uomtvisteleg faktum: Noreg er av FN tre år på rad kåra til verdens beste land å leva i. Det kan lett verta slik for fjerde gong. Og i storbyane bur halvdelen av folket. FNs kåring betyr at bypolitikarane har gjort ein god jobb. Kommunane – også storbyane – har år etter år snudd alle steinar for å få økonomien til å gå i hop under varierande regjeringar. Krava vert større. Kristeleg Folkeparti vil syta for at større fridom og mindre sentraldirigering kan vera eit faktum før denne regjeringsperioden er over. Det er utvilsamt store administrative kostnader knytt til detaljstyring frå staten. Det gjeld elles også overfor dei frivillige organisasjonane. Denne regjeringa skal gjera Noreg enklare. Det betyr at omorganiseringa, effektiviseringa og målrettinga ikkje er slutt. Den naturlege konklusjonen er at det vert tøft å vera bypolitikar i åra som kjem, men dei kjem til å få ein litt større del av kaka, ei kake som forhåpentleg vert større totalt.