Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2013-12-09:
Landet har fått ny regjering og nytt politisk fleirtal. Det merkar vi også på helse- og omsorgsfeltet. Budsjettet for 2014, som vi skal vedta i dag, skil seg på viktige område frå det helse- og omsorgsbudsjettet som den raud-grøne regjeringa la fram i haust. Vi får meir marknadsstyring, meir innsatsstyrt finansiering, innføring av nøytral moms for å skapa endå større helsebutikk og forbod for helseføretaka mot å nytta budsjettveksten til å nytta ledig kapasitet i det offentlege. Senterpartiet står i dag saman med Arbeidarpartiet og Sosialistisk Venstreparti og fremjar eit alternativ til budsjett for neste år basert på forslaget til den raud-grøne regjeringa. Vi legg vekt på at det er eit offentleg ansvar å fremja helse og førebyggja sjukdom og sikra nødvendige helse- og omsorgstenester til heile befolkninga. Alle skal ha likeverdige tilbod om helsetenester, uavhengig av diagnose, bustad, personleg økonomi, kjønn, etnisk bakgrunn og den enkeltes livssituasjon. Målet er flest mogleg gode leveår for alle og reduserte sosiale helseforskjellar. Vi vil ha ei helseteneste som sikrar helsefremjande og førebyggjande arbeid. Vi vil styrkja den kommunale helse- og omsorgstenesta for å gi pasientane eit betre tilbod nærare der dei bur. Vi vil leggja til rette for ein helsefremjande livsstil, slik at det vert enklare å ta sunne val. Folkehelsearbeidet til den raud-grøne alliansen tar sikte på å vera systematisk og langsiktig, slik at folkehelse vert eit sektorovergripande mål. Mange av folkehelsesatsingane vi har gjennomført dei siste åra, trur eg vil stå som pålar i åra framover. For det er ikkje alle folkehelsetiltaka våre den nye regjeringa tør å reversera sjølv om dei kanskje vil. Kommunane og lokalmiljøet er den viktigaste arenaen for folkehelsearbeidet. Innsatsen må skje i alle sektorar og vera forankra i plansystemet, slik folkehelselova og folkehelsemeldinga legg til grunn. Vi vil sikra at alle som treng heildøgns omsorg, skal få det. Då må også heimetenestene verta bygde ut, slik at dei som vil bu heime eller i omsorgsbustad, kan gjera det. Innsatsen til pårørande må verdsetjast og respekterast. Dagaktivitetstilbodet til menneske med demens vil vera ei svært viktig satsing framover. I tråd med stortingsmeldinga Morgendagens omsorg vil vi utvikla ei innovativ helse- og omsorgsteneste i kommunane. Pasientar og brukarar skal få ei tydelegare rolle. Brukarar og pasientar skal møtast med respekt. Helsetenestene må vera tilpassa pasientanes behov for trygge tenester. Det er nok mange helse- og omsorgsministrar i andre land i verda som misunner statsråd Bent Høie jobben. Han skal overta ansvaret for og styringa av eit av verdas best utvikla helsevesen i eit av verdas rikaste land. I 2012 brukte Noreg om lag 270 mrd. kr på helse- og omsorgsformål. Spesialisthelsetenesta stod for 114 mrd. kr åleine med sine 101 000 årsverk. Det har vore ein sterk auke i ressursinnsatsen dei siste åra, og aktiviteten ved sjukehusa skal fortsetja å auka. I kommunane er talet på årsverk i omsorgstenestene om lag 130 000. Frå 2008 til 2012 har talet på årsverk auka med 10 000. Men det er likevel sentrale utfordringar i åra framover. Sjølv om helsetilstanden i den norske befolkninga er god, er det tydelege sosiale helseforskjellar. Psykiske lidingar og rusavhengighet vil få aukande vekt i sjukdomsbyrda dei neste åra. Psykiske helseproblem som angst og depresjon og problem knytte til rusmiddelbruk står for flest tapte arbeidsår. Fram til 2050 vil det verta meir enn dobbelt så mange personar over 67 år samanlikna med i dag. Det er vesentlege utfordringar når det gjeld levevanar. Tobakk, alkohol, fysisk inaktivitet, usunt kosthald og overvekt og fedme aukar risikoen for kronisk sjukdom vesentleg. Det er òg ei utfordring med for lange ventetider til helsetenester innanfor nokre fagområde. Det er òg for mange pasientar som opplever mangelfull kvalitet, eller som vert skada. Den raud-grøne alliansen prioriterer derfor pengar til meir pasientbehandling i sjukehus. Vi satsar òg på IKT, elektronisk samhandling og medisinsk-teknisk utstyr i sjukehusa. Vi prioriterer midlar til praksisnær forsking i dei regionale føretaka, inkludert vidare utgreiing av protonterapisenter. Vi styrkjer òg kommunehelsetenesta, med spesifikke midlar til eige innovasjonsprogram, eige velferdsteknologiprogram, eit program for ein aktiv og framtidsretta pårørandepolitikk og strategi for å styrkja og samordna det frivillige arbeidet i sektoren. Eg er glad for den særskilde satsinga på psykologar i kommunane og for styrkinga av kompetansen og kvaliteten i kommunallegevakta. Det er kanskje helse- og skulehelsetenesta som har fått det verkeleg store løftet i dette budsjettet. Dette er ei sentral førebyggjande helseteneste, som treng vidare styrking også dei neste åra. Det er også svært positivt at det er ei merkbar prioritering av folkehelsetiltak i det raud-grøne helsebudsjettet, med ei særskild satsing på tiltak for å få betre og tryggare drikkevatn. Barnevaksinasjonsprogrammet skal frå og med juli 2013 inkludera vaksine mot spedbarnsdiaré forårsaka av rotavirus. Vaksinen vil kunna hindra 900 sjukehusinnleggingar og 7 200 legekonsultasjonar og er eit svært viktig førebyggjande tiltak. Rus og psykiatri er to særskilte område som treng styrking i åra som kjem. I statsbudsjettet som den raud-grøne regjeringa la fram i haust, låg det allereie inne ei styrking på om lag 200 rusbehandlingsplassar i 2014. Dette ville vi skulle skje gjennom å kjøpa fleire plassar frå ideelle verksemder. I tillegg kjem den generelle auken av behandlingsplassar i spesialisthelsetenesta, der Arbeidarpartiet, SV og Senterpartiet har styrkt dei regionale helseføretaka ytterlegare med 300 mill. kr gjennom finansinnstillinga ut frå den raud-grøne regjeringa sitt forslag til auke av kapasiteten innan psykisk helsevern, rusbehandling, rehabilitering og MR. Regjeringspartia, inkludert Venstre og Kristeleg Folkeparti, vil på si side øyremerkja denne satsinga til private. Vi meiner det må skje der helseregionen meiner det vil gi best tilbod til pasientane. Det er eit paradoks at det offentlege helsevesenet skal få forbod mot å bruka ekstrasatsinga til å nytta ledig kapasitet på sine sjukehus. Private skal favoriserast, og det offentlege skal nedprioriterast. Den raud-grøne regjeringa la fram forslag om å styrkja innsatsen på rusfeltet i kommunane med 40 mill. kr i 2014. Det er grunn til å merka seg at etter den harde kritikken som dagens regjeringsparti har ført mot den raud-grøne regjeringa på rusfeltet, løyver dei ikkje ei krone i ekstramidlar til rusomsorga i kommunane, sjølv om dei brukar 4 mrd. kr meir av oljepengane. Dei nøyer seg med å øyremerkja den raud-grøne satsinga. Regjeringspartia og Kristeleg Folkeparti og Venstre vil på nytt innføra den såkalla gylne regelen innan psykiatrien, der ein pålegg sjukehusa at veksten i rus og psykiatri skal vera større enn veksten i somatikk. Dette vil eg gjerne få kommentera. Eg meiner dette er billig retorikk og ikkje eit svar på utfordringane. For det første har sjukehusa faktisk prioritert rett dei siste åra utan denne regelen. For det andre er det i kommunane den skikkelege utfordringa i dag ligg. I avisa Vårt Land i dag er det fokus på det verkelege problemet, nemleg at unge innan psykisk helsevern risikerer å bu årevis på sjukehus. Det står i avisa om Eivind, som er 38 år og har vore utskrivingsklar i tre år. No bur han på lukka avdeling på psykiatrisk klinikk ved Haukeland universitetssjukehus. Eivind fortel at det han eigentleg ønskjer, er ein eigen kommunal leilegheit. Klinikkdirektør Bovim beskriv situasjonen som frykteleg trist. Ho fortel om rehabiliteringsavdelinga på distriktspsykiatrisk senter, som er full av pasientar som ventar på kommunalt tilbod. Ho fortel om pasientar som klagar over å vera stengde inne, som vert passive og ligg mykje i senga. Dei har ikkje noko å jobba fram mot, ikkje noko å håpa på. Tilværet vert sett på vent. Ifølgje ein forskingsrapport frå SINTEF er heile 7 pst. av psykiatriske pasientar utskrivingsklare, ein av fire innleggingar kunne ein ha unngått med betre kommunalt tilbod. Det viser at regjeringa si satsing er feil, dei begynner i feil ende. Ei styrking av det psykiske helsefeltet må starta i kommunane. Regjeringspartia, Kristeleg Folkeparti og Venstre bruker 4 mrd. kr meir av oljeinntektene for å smørja budsjettet. Likevel har dei ikkje pengar til å gi pasientar med lang reiseveg til sjukehus ein meir minneleg overnattingsgodtgjersle. Det er småleg at dei òg då tar gratis frukt og grønt frå skuleelevane. Eg synest det er utruleg at vi har ein helseminister som forsvarar ei ordning og eit kutt, som vi veit fører til større sosiale helseforskjellar blant barn og unge. Vi har solid dokumentasjon på at gratis frukt og grønt til elevar betrar folkehelsa. Vi har også solid dokumentasjon på at ei abonnementsordning slår sosialt ulikt ut, der det er dei ressurssterke og pengesterke foreldra som i størst grad nyttar seg av dette tilbodet. Det held ikkje å seia at dette er ei prioritering, der ein i staden satsar på vidareutdanning av lærarar. Formålet med gratis frukt og grønt er å betra folkehelsa og å jamna ut sosiale helseforskjellar. Gode lærarar kan sikkert utretta veldig mykje, men ikkje akkurat det.