Lars Gunnar Lie (Kristelig Folkeparti), 1998-11-30:
Det har vore ein tøff budsjetthaust. Som leiar for finanskomiteen, der handsaminga av budsjettet har gått føre seg, vil eg seia litt om dette arbeidet. Medlemene i finanskomiteen er ei fin, variert og kreativ forsamling menneske å arbeida saman med. Likevel må eg medgje at arbeidet med å leia komiteen gjennom denne budsjettinnstillinga har vore krevjande. Som ein veit, klarte vi ikkje å få fleirtal i den første innstillinga for nokon av dei budsjettforslaga som vart fremja. No er situasjonen ein annan. Derfor vil eg innleiingsvis gje uttrykk for glede over at Framstegspartiet og Høgre har synt stor vilje til kompromiss og kome sentrumspartia i møte ved å visa positiv haldning til initiativet frå statsministeren. Derfor ligg det no føre ei fleirtalstilråding ved at Framstegspartiet og Høgre har gjeve subsidiær støtte til det endra framlegget. Sentrumspartia er sikra tilslutnad til hovudprioriteringane i Regjeringa sitt budsjettframlegg – eit stramt budsjett: satsing på helse og omsorg ein aktiv og offensiv distriktspolitikk ei stor familiepolitisk satsing betra vilkår for næringslivet, og særleg for dei små verksemdene Samstundes har vi i sentrumspartia etter vår vurdering strekt oss langt – meir enn 3,5 milliardar kr i den første innstillinga frå finanskomiteen og no ytterlegare om lag 2 milliardar kr i den tilleggsinnstillinga som komiteen kom med seint fredag kveld. Vi meiner dei endringane som er gjorde i framlegget til Regjeringa, er fullt forsvarlege. For det første fordi sentrumspartia i det endra framlegget har vidareført dei nemnde hovudprioriteringane. Og når det er gjort, må ei mindretalsregjering vera villig til å inngå kompromiss. For det andre la vi stor vekt på å få ei avklaring før finansdebatten av omsyn til den politiske prosessen, av omsyn til arbeidet i fagkomiteane og av omsyn til valuta- og finansmarknaden. Det vert ofte sagt at Noreg er inne i ei økonomisk krise. Eg vil understreka at norsk økonomi framleis er sterk, men sårbar gjennom store endringar i oljeprisen. Det er viktig å merka seg at alle framlegga til budsjett har overskot avsett til oljefondet, jf. tabell 2.4 i Budsjett-innst. S. I Tillegg nr. 1. Det er feil å tala om krise, det er feil å tala om manglande styring i finanspolitikken. Eg meiner dette budsjettforliket er den beste medverknad vi frå Stortingets si side kan gjera med tanke på landet sin økonomi. Mange vil nok tenkja: Kva med dei auka rentene og den svekte tilliten til krona som har funne stad dette siste året? Høg rente gjev ingen god sosial fordelingsverknad, den råkar blindt, og den går hardt ut over næringslivet. Derfor er det viktig at penge- og valutamarknaden no kan konstatera at det i Stortinget vil verte vedteke eit stramt budsjett. Ein av hovudgrunnane til at vi i Noreg har opplevd svakare kronekurs og høgare renter, er at vi har ein liten, men open og derfor svært sårbar økonomi. Dette inneber at vi lett vert påverka av tilhøve utanfor vår eiga rekkjevidd. Krisa som har spreidd seg frå land til land i Asia, for så å fortsetja til Russland og vidare til Brasil, får innverknad også for Noreg. I tillegg er vi storeksportør av olje. Den internasjonale krisa har hovudsakleg råka oss gjennom fallet i oljeprisen, og utsiktene framover er også uvisse. I dette situasjonsbiletet som eg her har skissert, var det at sentrumsregjeringa la fram sitt første sjølvstendige budsjett. Budsjettet hadde ein god fordelingsprofil som svært mange ville nytt godt av ved at folk med inntekter under om lag 280 000 kr ville fått mindre skatt. Og hovudsatsingsområda som Regjeringa prioriterte, helse- og omsorgssektoren, distriktspolitikken og familiepolitikken, ville medverka til ei god utvikling for samfunnet. Finanspolitikken er eit av hovudelementa i den økonomiske politikken. Derfor har Regjeringa lagt opp til at vi skal bruka så lite av oljeinntektene som mogleg, og i statsbudsjettet for neste år vil det verta brukt mindre av pengane frå oljeressursane enn på mange år. Dette er naudsynt for å unngå sterkt press i den norske økonomien. Dessutan er det viktig å forvalta petroleumsressursane med eit langsiktig perspektiv, av omsyn til dei som kjem etter oss. Sentrumspartia meiner det er viktig med eit stramt budsjett for neste år, og i det justerte framlegget har vi funne det forsvarleg med ei innstramming på om lag 7,7 milliardar kr ut frå to grunngjevingar: For det første har det kome klåre signal frå bygge- og anleggssektoren om at det no tek til å verta noko lågare aktivitet. Ved høyringar i komiteen i samband med budsjettet var det fleire instansar som peika på at innstramminga kunne vera på eit lågare nivå enn 9 milliardar kr. Desse synspunkta har sentrumspartia også lytta til. For det andre har vi sett det som eit viktig stabiliserande moment i seg sjølv at vi kunne få tilslutnad til eit justert budsjett. Derfor endra vi på nokre av områda i Regjeringa sitt framlegg, særleg på skatte- og avgiftssida. Korkje Arbeidarpartiet, Framstegspartiet eller Høgre ville vera med og gje støtte til å inndra privat kjøpekraft ved auke i skattar og avgifter for å dempa presset i økonomien. Derfor var det naudsynt å endra på dette for å kunna skaffa fleirtal bak ei budsjettilråding. Desse endringane fører til mindre inntekt for staten, som må kompenserast med ytterlegare nedskjeringar. Dette var svært vanskeleg, då Regjeringa alt hadde gjennomført ei nedskjering på over 5 milliardar kr. Etter å ha teke ein ny runde med kutt og nedskjeringar på budsjettet, har vi enda opp med ei innstramming på om lag ¾ pst. Dessutan vert den underliggjande utgiftsveksten redusert med ¼ pst. Samstundes er vilkåra for næringslivet endra noko, m.a. ved at skatteprosenten vert sett til 28, og at framlegget om å auka arbeidsgjevar sitt ansvar for sjukeperioden med tre dagar vert fråfalle. Ingen leiande økonomar kan med stor visse gje noko fasitsvar på kva som er rett innstramming, men fleire har peika på faren ved eit for stramt budsjett. Det avgjerande etter mi meining er at det ikkje kan vera tvil om at Regjeringa både vil og kan styra økonomien. Sentrumsregjeringa har lagt stor vekt på at den økonomiske politikken skal verka til at arbeidskraft, kapital og naturressursar vert forvalta best mogleg, og at den medverkar til å halda oppe spreidd busetnad. I denne samanhengen står den økonomiske situasjonen for kommunane og fylkeskommunane sentralt. Framlegget for kommunesektoren inneber at Regjeringa sitt opplegg i hovudsak vert gjennomført i samsvar med fleirtalstilrådinga i vår. Eg er klår over at det er svært store skilnader mellom kommunane, og med dei store endringane som har vore gjorde dei siste åra, er det viktig for meg å understreka at det over tid må jamnast ut. Regjeringa la i statsbudsjettet opp til spesiell satsing på distrikta, der løyvingane vart auka med 620 mill. kr på ulike område. Vidare er handlingsplanen for kjøp av sjukehusutstyr vedteken og vert følgd opp. Det same gjeld handlingsplanen for kreftomsorga, som vil medføra ei satsing på 2 milliardar kr i løpet av fem år, både til førebygging, behandling og kjøp av utstyr. Dette handlar om verdiar som folk flest er opptekne av – tryggleik og visse om å få hjelp når dei treng det. Pengepolitikken ligg fast, slik den har gjort med fleirtal i Stortinget over lengre tid. Innverknaden på valutamarknaden ved innføring av den nye EU-valutaen euro frå januar vil verta følgd kontinuerleg, og dei «kanalar» som kan brukast, vert nytta frå Regjeringa si side. Eg ser ikkje nokon stor motsetnad mellom framlegga frå Arbeidarpartiet og Høgre og regjeringspartiet, men dei gjev på ulik vis uttrykk for at dette er eit svært viktig område. Sentrumspartia vil i tida som kjem, prioritera dei områda som det har vore fokusert på i samband med statsbudsjettet: helse og omsorg, aktiv og offensiv distriktspolitikk, familiepolitikk og gode rammevilkår for næringslivet. Det budsjettvedtaket vi seinare i dag skal gjera, vil leggja til rette for at desse prioriteringane vert følgde opp i året som kjem. Samstundes ønskjer vi i sentrumspartia å medverka til at også andre verdiar enn dei reint materielle får merksemd i det politiske arbeidet. Det kan gje grunnlag for eit tryggare samfunn for oss alle. Vi har uløyste oppgåver i landet vårt. Samstundes må det leggjast til at vi lever i eit godt land med eit høgt velferdsnivå. Derfor er det også viktig at vi er med på å prioritera internasjonal rettferd. Til sist vil eg ta opp framlegga frå Kristeleg Folkeparti, Senterpartiet og Venstre i innstillingane.