Valgerd Svarstad Haugland (Kristelig Folkeparti), 2000-11-27:
Budsjettforhandlingane i haust var vanskelege, men dei førte altså fram. Sjølv om Regjeringa sitt forslag låg langt frå vårt syn, valde vi å ta ansvar for å gi landet eit budsjett. Resultatet ser vi i dag. Den store flyttesjauen er eit faktum. Kristeleg Folkeparti, saman med Senterpartiet og Venstre, har i budsjettforliket med Regjeringa fått gjennomført endringar som tilsvarar nærmare 22 milliardar kr, same kva leiaren av finanskomiteen påstår. Dette viser altså at sentrumspartia er styrkte. Samstundes har budsjettet for i år fått ein klar sentrumsprofil. Før eg tar opp sjølve forliket, er det nødvendig å presisera kva for eit utgangspunkt Kristeleg Folkeparti hadde. Med dette tenkjer eg spesielt på Stoltenberg-regjeringa sitt framlagde budsjett med ein skatte- og avgiftsauke på 12 milliardar kr. Denne auken var direkte relatert til næringslivet. Konjunkturavgifta og utbytteskatten viste til saman nærmare 9,3 milliardar kr og 1,7 milliardar kr i påløpt verdi, altså heilårsverknad. For ikkje å snakka om fjerning av aksjerabatten og innstrammingane i delingsmodellen. Dette er vi imot, ikkje for å hjelpa rikingane, men for å trygga arbeidsplassane. Forslaget til skatte- og avgiftsauke ville ført til ei kraftig forverring av næringslivet sine rammevilkår. Med tanke på at vi treng eit verdiskapande næringsliv, kunne vi ikkje godta dette. Den skatte- og avgiftsauken Stoltenberg-regjeringa foreslo, var svært næringslivsfiendtleg. Ja, det var kanskje bra til internt bruk innan Arbeidarpartiet, men støtte på Stortinget måtte dei vita at dei ikkje kunne få. For å trygga arbeidsplassane og nyskapinga måtte vi få til ei heilt anna innretning på skatte- og avgiftssida. Samstundes måtte vi løfta andre område som helse, det frivillige Noreg, kultur, samferdsel og distrikt. Utfordringane vart derfor større enn vi eigentleg hadde tenkt oss på førehand. Vi har ikkje fått gjennomslag for alle krava våre. Vi må også forsvara endringar vi eigentleg ikkje hadde ynskt. Men vi er, trass det, likevel overtydde om at det var betre å få fleirtal for nokre viktige endringar enn å demonstrera avstanden mellom oss og arbeidarpartiregjeringa på ein slik måte at det ville ført landet vårt ut i ei krise. Kristeleg Folkeparti vil gjerne i regjeringsposisjon igjen, men vi ser helst at slike regjeringsskifte skjer ved val og ikkje ved tilfeldig utvalde krisesituasjonar. For Kristeleg Folkeparti er det viktig å understreka at det framforhandla budsjettet tar vare på måla i den økonomiske politikken betre enn Regjeringa sitt forslag. Budsjettforliket er grundig gjennomarbeidd, og balansen er såkalla nøytral. Dette betyr at vi ikkje fører ein politikk med ekspanderande verknad. Dette er svært viktig for m.a. renteutviklinga. Med tanke på alle med bustadlån og studielån er dette noko vi må følgja nøye med på. Det kan likevel vera verdt å nemna at det må kunna vurderast å bruka noko ekstra pengar i sektorar som har ledig kapasitet. På denne måten kan vi frigjera ressursar og oppnå ein betre bruk av dei ressursane vi har. Budsjettavtalen gir ein betre situasjon for bedrifter og arbeidsplassar og ein styrkt fordelingsprofil. Med utgangspunkt i det framlagde budsjettet frå arbeidarpartiregjeringa, med stor skatte- og avgiftsauke, er eg godt nøgd med kva Kristeleg Folkeparti, saman med Senterpartiet og Venstre, har fått til. Arbeidarpartiet vil nok framheva det som er likt mellom oss. Men for oss er det også viktig å legga vekt på det som skil – trass i forliket. Dette gjeld ikkje minst på område som frivillig sektor, kultur, næringsliv, miljø og distrikt. Når det gjeld Høgre og Framstegspartiet, vil dei også prøva å få oss klistra til Arbeidarpartiet for på den måten sjølve å koma betre fram i lyset. Kommentarane frå høgresida etter forliket tyder på det. Men kva er det som eigentleg har hendt? For det fyrste var Høgre fødselshjelpar for ei Stoltenberg-regjering, så fråskreiv dei seg alt ansvaret. Deira alternative budsjett er eit bevis på at dei ikkje vil ta ansvar eller foreslå konstruktive løysingar. Budsjettet dei har lagt fram, er reindyrka høgrepolitikk i form, men med ein måte å finansiera det heile på som viser at dei ikkje er interesserte i å koma i ein situasjon der det kunne bli aktuelt å ta i eit tak og skaffa fleirtal for eit budsjett. Dei har kutta i sjukeløna så det monnar, ja nesten 6 milliardar kr, utan å ta omsyn til at framlegget kjem midt i ein tariffperiode. Kristeleg Folkeparti ynskjer også å gjera noko med sjukeløna, men no er det mest truverdig og klokast å venta på oppfølginga av Sandman-utvalet. I tillegg kuttar Høgre 2,5 milliardar kr i overføringane til dei fattigaste i verda – for å gi det til dei rikaste i Noreg. Det er iallfall ikkje solidaritet. Eg nemner berre desse to postane i Høgre sitt budsjett for å illustrera kor langt dei ligg frå oss og andre. Sjukelønskuttet stengjer for eit samarbeid med Arbeidarpartiet, og bistandskuttet for samarbeidet med Kristeleg Folkeparti. Framstegspartiet sitt alternative budsjett går endå lenger i det meste, og dei stengjer seg sjølve ute frå eit samarbeid. I tillegg legg korkje Høgre, Framstegspartiet eller Arbeidarpartiet skjul på at dei ynskjer å samarbeida i regjering med Kristeleg Folkeparti. Konklusjonen er difor klar: I dagens situasjon blir Bondevik og Kristeleg Folkeparti fridde til av alle, dette fordi vi har løysingar som famnar mot både Arbeidarpartiet på den eine sida og Høgre og Framstegspartiet på den andre, ei plassering som har fått mange til å krevja at vi skulle velja side. Uttrykket «blokkuavhengig» har ergra mange. Men sanninga er at Kristeleg Folkeparti, saman med Senterpartiet og Venstre, famnar breiast, og er med den plasseringa det naturlege regjeringsalternativet i dagens politiske bilete. Kristeleg Folkeparti ynskjer å vera eit parti som tar vare på arbeidsplassane våre, og som legg til rette for nye. Difor måtte vi forlanga store endringar og driva tilbake dei mest næringslivsfiendtlege forslaga Regjeringa kom med. For det fyrste skal investeringsavgifta fjernast frå 1. januar 2002. Det gir arbeidsplassar og distrikt 6 milliardar kr i avgiftslette. Fjerning av investeringsavgifta på 7 pst. vil vera viktig for arbeidsplassane. Investeringsavgifta er fragmentert, rammar tilfeldig og har store innkrevjingskostnader. Dette er også eit viktig steg i retning av eit enklare Noreg. For det andre skal konjunkturavgifta også fjernast. Denne ville ha verka direkte inn på konkurranseevna til arbeidsplassane i det private og frivillige Noreg. Rett nok har vi innført ei konjunkturavgift på 10 pst. på næringsbygg, som målretta reduserer presset i ei næring med stor mangel på arbeidskraft. Denne avgifta er ikkje så ulik den vi foreslo for nokre år sidan. Vi gjekk også imot endringar som vart foreslåtte i delingsmodellen for 2001. Aksjerabatten og 80 pst.-regelen held vi på. Dermed hindrar vi ei skatteskjerping for det store fleirtalet av småbedrifter i Noreg. Dessutan blir fjerning av formuesskatt på næringsaktiva ikkje gjennomført no. Regjeringa si oppfølging av vedtaket frå i vår var for dårleg. Formuesskatten får vi koma tilbake til seinare. Skatt på aksjeutbytte blir redusert frå 14 pst. til 11 pst. og får eit botnfrådrag på 10 000 kr. Dette blir erstatta alt frå 2002 med eit system som ikkje skattlegg sparing i bedrifter framfor andre former for sparing. Elavgifta er auka med 1 øre frå vår side. Hushaldningane blir ramma av dette, men ikkje verre enn at ein med enøktiltak og auka miljøfokusering kan ta det inn igjen. Det er også verdt å merka seg at vi gjennom forliket fekk gjennomslag for ikkje å auka elavgifta til prosessindustrien. Vi innretta avgifta betre, slik at det blir stimulert til energiøkonomisering i reine administrasjonsbygg i industrien. Administrasjonsbygg blir dermed handsama likt med hushaldningane, mens verdiskapande verksemd innan industri framleis får ein avgiftsmessig fordel. På denne måten har vi vore med på å nå viktige miljøpolitiske mål. Vidare har vi fått gjennomslag for ein grundig gjennomgang av skattesystemet, der dagens delingsmodell skal fjernast. Eg trur at vi gjennom ein debatt her på Stortinget om konkrete forslag til løysingar kan koma fram til ein god skattereform. Desse endringane skal leggast fram seinast saman med statsbudsjettet for 2002. Kristeleg Folkeparti har også, saman med Senterpartiet og Venstre, fått til ein momsreform med ein heilt annan profil enn den Regjeringa la opp til i budsjettet. Vi får halvert moms på mat, ned til 12 pst., noko som er eit godt utjamningsgrep og får mykje å seia for matbudsjettet til folk flest. Redusert matmoms er fyrst og fremst ein fordel for låginntektshushaldningane og barnefamiliane. Dersom dette slår ut i auka etterspørsel etter norskprodusert mat, vil det sjølvsagt også vera positivt for landbruksnæringa vår. Ein momsreduksjon på matvarer kan også få positive følgjer for grensehandelen. Forslaget om moms på transport er svært dårleg miljøpolitikk og ville ha gitt auka kostnader for kollektivtrafikken. Kristeleg Folkeparti vil tvert imot gi kollektivtrafikken eit lyft gjennom auka løyvingar i tillegg til fritak for moms. Regjeringa sitt forslag til statsbudsjett var ei kraftig nedprioritering av frivillig sektor. Når Regjeringa ikkje prioriterer viktig samfunnsengasjement og uløna arbeid, vitnar det om ei forenkla tru på at det offentlege skal løysa alle oppgåver. Dessutan syner det ei mangelfull forståing av det moderne norske lokalsamfunnet. Kristeleg Folkeparti har auka løyvingane til ulike typar organisasjonar, det gjeld så vel barne- og ungdomsorganisasjonar og miljøorganisasjonar som andre interesseorganisasjonar. Kristeleg Folkeparti har også fått gjennomslag for tiltak som stimulerer til kulturelle aktivitetar over heile landet. Eg har også merka meg at kulturminister Ellen Horn vona at våre forslag til forbetringar skulle få gjennomslag i forhandlingane, noko dei iallfall nesten fekk fullt ut. Eg vonar at heile kultursektoren merkar seg desse forbetringane. I budsjettforliket Bondevik-regjeringa hadde med Arbeidarpartiet i fjor, vart det i kultursektoren kutta sterkt. I år klarte vi det motsette, nemleg ei styrking. Ein nasjon som ikkje prioriterer kultur og den frivillige sektoren, blir fort ein fattig nasjon. For Kristeleg Folkeparti er det viktig å føra ein miljøpolitikk for ei berekraftig utvikling basert på føre var-prinsippet. Vi meiner òg at forureinaren skal betala. Det skal løna seg å opptre miljøvennleg. For å redusera utsleppa av miljøøydeleggande klimagassar må det satsast både på energiøkonomisering, alternative fornybare energikjelder, ny teknologi og betre kollektivtransport. Samferdselssektoren er den største kjelda til utslepp av klimagassar i Noreg. Kristeleg Folkeparti har lukkast i å styrkja innsatsen for å få fleire til å reisa kollektivt. Bondevik-regjeringa prioriterte gjennom dei 2,5 åra vi sat i regjering, særleg familiepolitikken, med stor satsing på større valfridom for barnefamiliane og ei offensiv barnehagesatsing gjennom barnehagemeldinga, som dagens regjering adopterte. Vi satsa òg på helsepolitikk med mange store handlingsplanar m.a. innafor psykiatri, kreftomsorg og kjøp av nytt sjukehusutstyr. Det som stod for tur for oss, var skule og forsking. Difor var det viktig for oss å prioritera dette området i budsjettforhandlingane. Kristeleg Folkeparti sine prioriteringar er i stikkords form: krafttak for forsking og høgare utdanning mangfald i skulen kvalitetslyft for ungdomsskulen Regjeringa har lagt fram det dårlegaste budsjettet for høgare utdanning og grunnforsking på svært lenge, særleg for universiteta. Sentrumspartia held lovnaden om ei styrking av forskingsinnsatsen og kvaliteten på høgare utdanning. Med budsjettforliket blir det rom for betre tilbod til studentane, styrking av grunnforsking og oppretting av fleire rekrutteringsstillingar for unge forskarar. Vi styrkjer òg Forskingsfondet og satsinga på næringsretta forsking. Dermed tar vi fyrste steget på vegen for å få Noreg opp frå botn til gjennomsnittsnivået for OECD-landa i forskingsinnsats i løpet av fem år. Regjeringa sitt systematiske kuttforslag og manglande lønskompensasjon til private skular, folkehøgskular og private høgskular ville ha ført til eit fattigare og mindre mangfaldig utdanningssystem. Difor prioriterer Kristeleg Folkeparti å driva tilbake slike kutt. Bondevik-regjeringa fekk vedtatt ein eigen tiltakspakke for ungdomstrinnet for å sikra pedagogisk utviklingsarbeid og tilpassa opplæring. Løyvingane for neste år blir auka med 25 mill. kr, slik at fleire skular blir sikra slike tilbod. Kristeleg Folkeparti har altså, saman med Senterpartiet og Venstre, valt å vera konstruktive i budsjettforhandlingane, som vi har vore ved fleire høve tidlegare. Vi kunne ha demonstrert mot Arbeidarpartiet og deira måte å ta makta frå oss på i mars. Sjølv demonstrerte Arbeidarpartiet i to år etter at dei frivillig gav frå seg makta. Vi gjekk ikkje frivillig, tvert imot. Men vi har framleis eit ansvar for å få eit budsjett vedtatt. Vi har derimot ikkje ansvar for denne regjeringa, noko Høgre fekk då dei medverka til regjeringsskiftet i vår. Høgre fråskriv seg no dette ansvaret. Dei er verkeleg det partiet som har svikta. Fyrst hjelper dei Arbeidarpartiet til makta, så gjer dei ingenting for at dei skal få arbeidsforhold som er til å leva med. For Kristeleg Folkeparti er det viktig å vera ansvarleg, både i posisjon og opposisjon. Difor gjekk vi i forhandlingar, difor strekte vi oss langt, difor var vi òg sta på viktige endringar. Men Kristeleg Folkeparti tar ansvar. Sentrum har òg vist at dei tar ansvar. Slik vi i haust synte vilje til budsjettansvar, slik vil vi fram mot stortingsvalet òg syna vilje til regjeringsansvar, for faktisk er og blir sentrum det regjeringsalternativet som er mest realistisk opp mot den sitjande regjeringa.