Magnhild Meltveit Kleppa (Senterpartiet), 1999-04-20:
Eg er glad for tilslutninga frå komiteen i denne saka. Sjølv om vi ikkje sikrar at all opptening i folketrygda blir fordelaktig, skal opptening av omsorgspoeng etter avslutta yrkesaktivitet vera samordningsfri. Det same skal opptening etter fylte 67 år vera. Dei offentlege tenestepensjonsordningane er såkalla bruttoordningar. Dei garanterer eit pensjonsnivå på vanlegvis 2/3 av sluttlønna, inkludert pensjon frå folketrygda. Denne saka gjeld kva som kjem i tillegg til brutto garantien. I 1989 endra Stortinget samordningslova. Siktemålet var at det i hovudsak berre skal gjerast samordningsfrådrag for tilleggspensjon frå folketrygda som er tent opp av medlemen i tenestepensjonsordninga. Dette inneber at eventuelle meirytingar frå folketrygda som er tente opp av avdød ektemake som ikkje var medlem av tenestepensjonsordninga, skal haldast utanfor samordninga. Samordninga vart dermed gunstigare for alle attlevande ektemakar med tilleggspensjon frå folketrygda basert på både eigen og avdøde si opptening – såkalla kombinert tilleggspensjon. Dette gjeld i hovudsak enkjer. Men ordninga har òg den effekten – som òg er peikt på i dag – at ho var meir fordelaktig for nokre enn for andre, og vi har fått det fenomenet som blir kalla negativ effekt. For personar som har høgare sluttlønn enn det tilleggspensjonen i folketrygda tilseier, er det utan verknad for pensjonisten om eigen tilleggspensjon er stor eller liten. Dette har si årsak i at tenestepensjonsordninga garanterer ei samla yting i høve til sluttlønna. Men for att levande ektefelle vil det vera ein fordel at eigen tilleggspensjon i folketrygda er liten, og at meirytinga frå den avdøde ektefellen er høg. Årsaka til dette er at eigen tilleggspensjon opp til sluttlønna skal samordnast, medan meirytingar frå avdøde ektefelle skal haldast utanfor samordninga. Stortinget ynskte å fjerna denne effekten i 1992. Ei generell «fridelsløysing » vart fremja som alternativ, men vart ikkje vedteken. Ei fridelsløysing inneber at 55 pst. av tilleggspensjon tent opp av avdøde skal haldast utanfor samordninga for attlevande ektefelle med eigen te nestepensjon. Ei slik løysing ville vera svært gunstig for personar med kombinert tilleggspensjon og ville inne bera monalege meirutgifter for dei offentlege tenestepensjonsordningane. Dessutan ville ho ha hatt uheldige fordelingsverknader og vera lite rimeleg samanlikna med kva personar som ikkje har kombinert tilleggspensjon, får. I staden gav Stortinget Kongen heimel til å gje ei forskrift om å lempa på samordninga i desse tilfella. Eg skjønar godt at det her blir stilt spørsmål om å bruka denne heimelen til å gje ei forskrift. Spørsmålet blir då: Er det ikkje prøvt å gje forskrifta eit innhald? Årsaka til at det ikkje er gjeve ei forskrift, er at det har vore vanskeleg å finna fram til løysingar som både er rimelege og som kan praktiserast. I proposisjonen framgår det at saka har vore utgreidd av fleire arbeidsgrupper, utval og pensjonsekspertar. I to høyringsrundar rår Rikstrygdeverket og alle dei offentlege pensjonsordningane frå å gje ei slik forskrift. Dei meiner at ho blir for vanskeleg å praktisera. Arbeidstakarorganisasjonane har òg forståing for dette problemet. Dei godtek effekten som ein del av dagens bruttosystem. Eg merkar meg at representantane frå Framstegspartiet her har eit heilt spesielt engasjement. Dei synest heller ikkje å ha godteke avgjerda til Høgsterett i Lassung-saka. Denne avgjerda slår fast at det ikkje er «feil » i gjeldande regelverk. Ingen får mindre samla pensjon enn det bruttogarantien i tenestepensjonsordninga sikrar. Dermed er det ikkje rett å seia at nokon får redusert tenestepensjonen sin utan at dei får full «erstatning » frå folketrygda. Det vil heller ikkje vera rimeleg at tenestepensjonsordningane i offentleg sektor skal kompensera for at folketrygda ikkje betalar ut både full eigen pensjon og ein del av tilleggspensjonen frå den avdøde. Lovendringa av 1989 om at det berre skal gjerast samordningsfrådrag for tilleggspensjon frå folketrygda som er tent opp av medlemen i tenestepensjonsordninga, synest rimeleg og gjev aldri ytingar lågare enn bruttogarantien. Men enkelte pensjonistar får større fordelar enn andre. Etter kvart som det blir fleire med parallell opptening av tenestepensjon og tilleggspensjon i folketrygda, blir det færre tilfelle med såkalla negativ effekt. I eit nettosystem der tenestepensjonen er utforma som eit visst tillegg til folketrygda uavhengig av folketrygdpensjonen, blir det ingen slik negativ effekt. Der vil all opptening i folketrygda vera fordelaktig. Som komiteen sjølv peikar på, kan ein oppnå det same med ei såkalla standardisert bruttoordning, dvs. at det blir gjort frådrag for ein standardutrekna tilleggspensjon i folketrygda. Dersom dette gjev lågare kompensasjon enn det som er garantert ved bruttogarantien, dekkjer tenestepensjonsordninga det som manglar. Ei slik ordning ville vera ei monaleg forenkling i dagens kompliserte samordningssystem. Når eg no har dratt gjennom historia så langt, kan det tenkjast at det er nokon som trur at alt dette er eit endeleg og langt forsvar for at Regjeringa ikkje ynskjer å fylgja opp dei forslaga som vart fremja og vedtatt i fjor. Til det vil eg seia at Stortinget har bedt om ein gjennomgang. Stortinget skal få ein gjennomgang av samordninga. Departementet har sett i gang eit arbeid som særleg greier ut samordninga for dei med låge tenestepensjonar. Eg vil syta for at ei slik utgreiing blir lagd fram for Stortinget. Eg har forståing for at det blir stilt spørsmål ved framdrifta av utgreiinga til arbeidsgruppa. Gruppa har frist til 1. desember. Det vil innebera at Stortinget bør kunna forventa at ei sak, som særleg gjeld dei med låge tenestepensjonar, blir lagd fram i løpet av våren 2000. Lat meg til slutt berre understreka at noka total løys ing på fenomenet negativ effekt slik at all opptening i folketrygda skal vera fordelaktig, synest vanskeleg å oppnå på ein rimeleg måte innanfor det noverande brutto systemet. Samordningsutvalet går inn for å halda det noverande systemet under observasjon og uttalar: «Hvis man ikke kan slå seg til ro med at bruttosystemet, som sikrer tjenestemennene stor grad av trygghet for sin pensjon, også har disse svakhetene, kan alternativet være å innføre et nettosystem også for egenpensjon. Utvalget har for sin del observert at tjenestemennenes organisasjoner i det store og hele er tilfreds med bruttosystemet. Prisen for systemet er at det på begrensede områder er uoversiktlig og komplisert – fordelen er at det sikrer et godt pensjonsnivå for alle. »