Jorunn Ringstad (Senterpartiet), 2001-02-15:
For første gong debatterer vi ein samla plan for samferdselssektoren i Noreg. Det er eit framsteg at vi har fått ein samla plan for veg, jernbane, luftfart og sjøtransport. Men som fleire talarar før meg har vore inne på, har eg òg merknader til oppbygginga av planen. Ved revisjon av planen må det leggjast større vekt på at det må vere større samordning mellom dei ulike transportformene, slik at det ikkje blir som i denne planen, kor det i stor grad har vorte fire separate planar samla innanfor to permar. Sjølve oppbygginga bør òg bli betra. Den framlagde transportplanen er prega av at samme tema går igjen fleire gonger med ulik vinkling. Planen har difor vorte svært ordrik, og det er til dels vanskeleg å finne fram i den. I større grad bør òg vektlegginga av ulike transportformer vurderast. I norsk samferdselspolitikk er vi eit fleirtal som legg stor vekt på at det er viktig å få ein større del av godstransporten over frå bil til båt. Men sjøtransporten har fått heller liten omtale i transportplanen. Nasjonal transportplan har ikkje berre engasjert samferdselskomiteen den siste tida, men òg svært, svært mange andre rundt om i landet. Engasjementet har vist kor mykje samferdsel har å seie for folk flest. Vi snakkar i mange samanhengar om at folk må ha rett til å velje, rett til å velje kvar ein vil bu og korleis ein vil ordne kvardagen sin. Samferdselspolitikken vil vere avgjerande for kvar folk kan finne det attraktivt å leve og bu, kvar det er mogeleg å finne arbeid. Folk må kunne ha eit tilbod om dei nødvendige tenestene i eit moderne samfunn og dei må kunne delta i det sosiale livet i lokalsamfunnet. Landet vårt er spesielt, både geografisk og med tanke på busetnadsmønsteret. Store delar av landet har liten busetnad. Samtidig veit vi at mykje av naturressursane finn vi nettopp i område med liten busetnad. Store delar av den eksportretta industrien ligg i distrikta. Skal vi kunne utnytte og utvikle dei føremonene vi har med store naturressursar, må vi i samferdselspolitikken leggje til rette for at alle delar av landet skal få ei positiv utvikling. Arbeidarpartiregjeringa har gjennom Nasjonal transportplan ikkje lagt skjul på at den framlagde planen legg stor vekt på å løyse samferdselsutfordringane i dei tettbygde delane av landet. Ja, utfordringane i tettbygde strøk skal sjølvsagt løysast, men det blir feil å løyse desse utfordringane ved å ramme dei utfordringane vi finn i meir grisgrendte strøk. Vi greier ikkje å løyse storbyane sine problem berre ved å byggje fleire og breiare vegar. I byar og tettbygde strøk må kollektivløysingar vere ein viktig del av transportløysingane. Ei viktig oppgåve framover blir å få større del av privatbilbruken over til kollektivtrafikken. Nasjonal transportplan legg opp til rimeleg sterk satsing på kollektivløysingar. Sjølvsagt kunne det vore ynskjeleg å få gjort endå meir med tilrettelegging for kollektivløysingar i planperioden. Men også for kollektivsatsinga vil økonomien avgrense framdrifta. Senterpartiet vil støtte Regjeringa sine forslag om kollektivsatsing i sentrale strøk. Dei seinare åra har samferdselsbudsjetta vore stramme. Dette er fordi det har vore fare for press i økonomien, og samferdselssektoren har måtta ta sin del av innstramminga for å unngå uheldige utslag for norsk økonomi. Dette har ført til at aktiviteten i infrastrukturbygging har vorte redusert, noko som igjen har medført at anleggssektoren i dag har mange permitterte eller heilt ledige. ECON-rapporten som vart lagd fram sist haust, viste at det ville vere mogeleg å auke samferdselsinvesteringane for 2001 med om lag 2-3 milliardar kr berre ved å nytte ledig kapasitet. Statistikk viser at det dei siste åra har vorte aukande ledig kapasitet i anleggssektoren. Den ledige kapasiteten finst for ein stor del utanfor dei mest sentrale områda i landet. Senterpartiet meiner det er viktig å ta omsyn til og utnytte denne ledige kapasiteten. Vi meiner det er rom for å utnytte ledig kapasitet og satse meir på infrastruktur i distrikta utan at det gir for sterkt press i økonomien. Senterpartiet har difor foreslått å auke investeringane til infrastruktur i planperioden med 900 mill. kr pr. år. I tillegg vil Senterpartiet i større omfang enn tidlegare bruke anbod, spesielt på vedlikehaldsområdet. Dette kan òg gi effektiviseringsgevinst, som igjen kan gi auka produksjon. Eg merka meg at saksordførar, som sikkert har lese innstillinga nøye, ikkje har fått med seg at Senterpartiet også vil gå inn for å auke bruk av anbod i større grad enn før. Eg har elles med interesse merka meg at også Arbeidarpartiet sine representantar i komiteen foreslår å auke planrammene med 500 mill. kr pr. år. Dette er etter mitt syn eit signal frå Arbeidarpartiet si stortingsgruppe til eiga regjering om at Regjeringa si vektlegging av samferdselssektoren ikkje har vore sterk nok. Eg er glad for at stortingsgruppa til Arbeidarpartiet også er med på å gi så klare signal om at det må til ei sterkare vektlegging av samferdsel. I arbeidet med Nasjonal transportplan, både i høyringane komiteen har hatt, men kanskje spesielt i dei svært mange kontaktane eg har hatt utanom komitehøyringane, har dei store behova som er for større innsats på vegsektoren, vore sterkt understreka. At nettopp vegsektoren er så sterkt understreka, er forståeleg. Veg er for mange den viktigaste eller kanskje einaste transportåra. Vegsystemet dekkjer heile landet, og vegtransporten utgjer den største delen av både gods- og persontransport. Av påplussinga i ramma vil difor Senterpartiet bruke det meste til investeringar i vegsektoren og først og fremst prioritere fylkesfordelt ramme. I Senterpartiet sitt forslag til auke i fylkesfordelt ramme har vi lagt vekt på å rette opp litt av den dårlege distriktsprofilen som ligg i Nasjonal transportplan. Elles har vi lagt vekt på fylke som har mykje dårleg vegstandard, trong for utbetring av flaskehalsar og mange vegar som er rasutsette. Senterpartiet har tidlegare gått inn for forsøk med samarbeid mellom det offentlege og det private på vegsektoren – OPS. Det er viktig å få størst mogeleg utteljing for ressursane som blir sette inn i vegbygging, og OPS kan vere ein måte å oppnå dette på. Dei tre prosjekta som det er fleirtal for i komiteen, kan gi oss erfaringsgrunnlag til å ta stilling til nye OPS-prosjekt seinare. Senterpartiet vil òg bruke ein del av den foreslåtte rammeauken til å styrkje jernbanen. Vi har ikkje fordelt midlane på enkeltprosjekt, men har peika på enkelte strekningar der det er stor trong for vedlikehald og modernisering. Vi har òg nemnt strekningar der det kan vere aktuelt å leggje til rette for betre kollektivtilbod. Senterpartiet har fordelt rammeauken på veg, bane og kystformål. Noko av denne auken meiner vi skal brukast til investeringar. Men eg vil streke under at tryggleiken må ha førsteprioritet i alle samferdselssektorar. Nullvisjonen om ingen drepne eller livsvarig skadde i trafikken må liggje til grunn for prioriteringane. Etterslepet på vedlikehaldet er stort. Berre på vegsida vil etterslepet ved starten av vegplanperioden vere ca. 9,5 milliardar kr. Også jernbanen og sjøfarten slit med store etterslep på vedlikehaldet. Sjølv om tryggleik i samferdselssektoren ikkje berre kan knytast til vedlikehald, er det utan tvil ein samanheng mellom godt vedlikehald og tryggleik. Når eg først er inne på tryggleik, må òg luftfarten nemnast. Mange av flyplassane, spesielt på kortbanenettet, burde f.eks. hatt betre innflygingsinstrumentering. Dette ville ha auka tryggleiken og òg gitt betre regularitet. Senterpartiet har saman med dei to andre sentrumspartia og Høgre peika på at ferjene er ein del av vegen, og at kostnadene med å reise med ferjer ikkje bør overstige kostnadene med å køyre tilsvarande strekning med bil. Ved budsjettavtalen mellom Arbeidarpartiet og sentrumspartia sist haust vart rabattordningane for næringsliv og storbrukarar av ferjer betra. Det vart òg vedteke at ferjetakstane skulle vidareførast på 2000-nivå. Svært mange har gitt uttrykk for at dei er svært tilfredse med budsjettavtalen på dette punktet. Senterpartiet meiner resultatet frå budsjettavtalen bør vere første steget på ein opptrappingsplan for dette området. Målsetjinga på sikt bør vere å oppnå det same som Sverige og Finland, nemleg gratis ferjer. Ferjer fører til ein ekstra kostnad i tid og pengar, spesielt for næringsliv og pendlarar. Ulempene det medfører å vere avhengig av ferjer, må gjerast minst mogelege. Eg er difor overraska over at Arbeidarpartiet støttar ei ordning med tidsdifferensierte ferjetakstar, som det blir sagt kan vere med og jamne ut etterspurnaden og redusere køkostnadene. Men dette vil kunne medføre auka takstar i dei same tidene mange skal til og frå arbeid. Rett nok blir det peika på at det skal leggjast vekt på at dette ikkje unødig skal ramme brukarar som er avhengige av å reise til fastsette tider. Men på mange ferjesamband er pendlarane avhengige av faste ruteavgangar, og truleg blir det difor pendlarane som blir skadelidande ved tidsdifferensierte ferjesatsar. I innstillinga er det gjennomslag for eit viktig prinsipp, nemleg alternativ bruk av ferjetilskot. I mange kystsamfunn finn vi ferjeavløysingsprosjekt som vil skape positiv utvikling, bl.a. reduserte transportkostnader og auka verdiskaping. Dette er i liten grad drøfta i Nasjonal transportplan. Eg er difor glad for at eit stort fleirtal i komiteen ber om at det blir lagt fram ei breiare drøfting av bruken av ferjesubsidiar. Men eg har elles merka meg at Arbeidarpartiet, Høgre og Framstegspartiet trekkjer kommunesamanslåing sterkt inn i spørsmålet om ferjeavløysingsprosjekt. Eg tek sterk avstand frå ei slik samankobling.