Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2015-04-14:
Nasjonalt kompetansesenter for legevaktmedisin beskreiv i 2009 norske legevakter som ein «nødetat i bakevja». I 2014 meiner dei at denne konklusjonen framleis står seg. Legevakta er ei grunnleggjande akuttmedisinsk beredskapsteneste som skal vera enkel å kontakta om ein er engsteleg for si eiga eller andre si helse. Legevakta står i ei særstilling blant befolkninga, både i funksjon og som tryggleiksskapande institusjon. Det vert gjort mykje godt legearbeid rundt om i landet, men det er for mykje som er tilfeldig. Mange plassar vert legevaktene prega av svak organisering, sviktande rekruttering og eit fråvær av systematisk kvalitetsarbeid. Ifølgje Legeforeininga sin innspelsrapport «En legevakt for alle, men ikke for alt» er det behov for omfattande endringar for å skapa gode og trygge legevakter som ein del av ei heilskapleg teneste som varetar lokale behov. Primæroppgåva til legevakta skal vera det som verkeleg hastar. Legevaktene må organiserast slik at ulike behov vert møtte med rett tiltak. Legevaktene må òg vera dimensjonerte slik at ein alltid kan vareta beredskap, samtidig som ein kan handtera pasientar med behov for enkel helsehjelp. Lenge har det vore fokusert på større legevaktdistrikt, men det er eit faktum at storleik og organisering må tilpassast lokale forhold, fordi geografi, busetjingsmønster og pasientgrunnlag varierer. Av 191 legevakter i Noreg er 111, altså 58 pst., interkommunale og 80, altså 42 pst., kommunale. Talet på legevakter som berre dekkjer éin kommune, er redusert frå 102 legevakter i 2009 til 80 legevakter i 2014. Ser vi bort frå dei største byane, er flesteparten av legevaktene i Noreg svært små organisasjonar som vert drivne med enkle midlar frå eit lokalt legevaktkontor. Studiar som har sett på reiseavstand og legevaktbruk, har vist at avstand til legevakta påverkar bruksmønsteret. Det er vist at konsultasjonsraten ved legevaktene fell til under det halve ved ein reiseavstand på 43 km eller meir. Aukande avstand er assosiert med reduksjon i talet på konsultasjonar i alle hastegradar, også dei mest akutte. I enkelte område vil sentralisering vera nødvendig for å kunna sikra stabile vaktordningar og ta vare på beredskapen. I enkelte småkommunar vil det vera hensiktsmessig at ein samarbeider, men det er heller ikkje slik at sentralisering betyr det same som betre legevakttenester. Ifølge Legeforeininga finst det fleire eksempel på små legevakter som har laga gode system som varetar kompetanse, trass i at dei er små. Motsett finst det eksempel på legevakter i sentrale strok med tilgang til god legedekning og kvalifisert personell, men der legevaktene har påvist store manglar, og der misnøya blant dei tilsette er stor. Majoriteten av dei som kontaktar legevakta, gjer det på grunn av enkle medisinske problemstillingar som ikkje hastar. Mange pasientar kan enkelt få råd og hjelp over telefonen. Eit nasjonalt legevaktnummer, som no vert innført, er difor eit veldig viktig og kjærkome tiltak. For at legevakta skal kunna vareta akuttfunksjonen, er det òg heilt avgjerande med god kapasitet hos fastlegane. Ein konsultasjon hos fastlegen neste dag vil for mange pasientar gi betre moglegheit for oppfølging og behandling enn på legevakta. Det er nødvendig med fleire fastlegar og eit godt samarbeid mellom legevakt/kommune og fastlegane. Kvalitet på legevakta er ikkje aleine eit spørsmål om kompetansen til dei tilsette. Det er eit sterkt behov for ei kraftig organisatorisk og administrativ opprusting av legevaktene. Revidert fastlegeforskrift, som er komen, og ressursar til kommunane er bra, men ikkje tilstrekkeleg til å løfta legevakta som tenesteområde. Legeforeininga er blant dei som etterlyser konkrete endringar i organisering av legevakttenesta for å sikra pasienten eit så likeverdig og godt tilbod som i det heile mogleg, samtidig som ein skaper føreseielegheit og tryggleik for dei tilsette. Det er eit stort behov for forbetring av utstyret til legevaktene. Korleis legevaktarbeid skal lønast, er det òg viktig å sjå på. Ved dei fleste legevaktene er løna til legane aktivitetsbasert. Fleire pasientar betyr meir inntekt. Mange meiner no at ein treng meir kunnskap om kva effekt fastløn og stykkprisfinansiering har for pasientbehandlinga på legevaktene. Hovudutfordringa i dag mange plassar er at beredskap ikkje er lønsamt nok, noko som svekkjer rekrutteringa og skaper bemanningsutfordringar. Innføring av fastløn kan vera ein måte å sikra god og stabil rekruttering på. Auka kompetanse i legevaktene må sikrast. I dag har åtte av ti legevakter berre éin lege på vakt, og berre ei av fem legevakter har organisert bakvakt for lege i vakt. Dersom legevaktlegen vert kalla ut på hasteoppdrag, betyr dette det same som at legevakta ikkje har ein lege til å vurdera og behandla andre pasientar som kan vera kritisk skada eller sjuke. I revidert forskrift for akuttmedisin er det no sett krav til kvalifisert bakvakt dersom lege i legevakt ikkje er spesialist i allmennmedisin og har gjennomført kurs i valds- og overgrepshandtering. Krav til kompetanse i legevaktene meiner eg er veldig positive forskriftsendringar. Allmennlegar utgjer grunnfjellet i legevakttenesta. I dag er det eit stort problem at mange fastlegar ikkje deltar i legevaktordninga, eller har færre vakter enn ordninga tilseier, trass i obligatorisk plikt. Det er ein klar tendens til at vaktdeltakinga blant fastlegar er lågare i store og sentrale kommunar enn i små utkantkommunar. Det er fem gonger så stor sjanse for at ein fastlege i ein utkantkommune har legevakt, samanlikna med ein fastlege i ein sentral kommune. Dette viser at legevaktene i distrikta er sårbare, og at det kviler eit stort ansvar på fastlegane i små kommunar. For dei største døgnopne legevaktene i byane er det naturleg at legevaktene kan vera bemanna med fast tilsette legevaktlegar for å sikra kvalitet. For sjukeheimspasientane er òg god beredskap svært avgjerande. I dag må mange legevaktlegar ta vanskelege avgjersler for ukjente og dårlege sjukeheimspasientar per telefon. Ei sjukeheimslegevakt kan vera eit godt tiltak og bør kunna innførast i legevaktdistrikt der dette er hensiktsmessig. Med betre legedekning på sjukeheim på dagtid vil ein òg kunna avklara mykje på dagtid, slik at ein kan avverja bruk av legevakt. Difor er òg legedekning på sjukeheimar viktig i denne saka. Det har tradisjonelt vore ei tenking rundt at legevakta er ansvaret til den enkelte legen, mens kommunen har rolla som administrator av ordninga. Slik er det ikkje og bør det ikkje vera. Kommunane må vera legevaktansvarlege, og det må setjast av ressursar til både administrasjon og leiing i legevaktene, slik at krav til kompetanse, opplæring, trening og forbetringsarbeid vert sett i system. Kommunane må forpliktast til å ha eit godt planverk basert på ROS-analysar, og kommuneoverlege og lokalt samarbeidsutval må ha ei sentral rolle i arbeidet. Legeforeininga føreslår i rapporten sin at alle legevaktdistrikt må tilsetja eigen legevaktoverlege. Tilgangen til legevakt er altså ei grunnleggjande teneste og har ein portnarfunksjon inn mot spesialisthelsetenesta. Stortinget har vore opptatt av legevakt – både dette og det førre stortinget. I det førre stortinget, i sesjonen 2012–2013, behandla Stortinget Dokument 8:76 S, og på våren 2013 behandla Stortinget eit forslag frå Framstegspartiet som Høgre, Kristeleg Folkeparti og Venstre slutta seg til, om ein nasjonal handlingsplan for legevakt for å sikra kvalitet, kompetanse og tilgjengelegheit for brukarane. I innstillinga til den saka var det ein merknad frå dagens samarbeidsparti om at «forskrift ikke vil være tilstrekkelig», men at det også måtte koma ein eigen plan. Så mitt spørsmål til statsråden er kva som er planen til regjeringa for å sikra kvalitet, kompetanse og tilgjengelegheit i legevakttenestene, og om det vil koma ein nasjonal handlingsplan, slik det vart fremja forslag om i den førre perioden.