Bjørn Jacobsen (Sosialistisk Venstreparti), 2009-06-08:
Vi har her i Europa lenge visst at amerikanarane ikkje kan lage bilar, og no har dei for så vidt òg funne det ut sjølve. Finanskrisa har tvunge amerikansk bilindustri inn i ei helt anna retning. Dei skal no lage miljøvenlege bilar, dei skal lage bilar som folk vil kjøpe. Så er spørsmålet om finanskrisa og den omstruktureringa vi ser i USA, vil få nokre konsekvensar for vårt kjøp av jagarfly og for militærindustrien. Det kan det få, for vi ser at forsvarsministeren som er med frå det førre regimet, Robert Gates, saman med andre verkeleg går gjennom kva dei treng av forsvarsmateriell for å kunne forsvare USA. Det ein ser, er at dei sit med ein enorm overkapasitet på ei rekkje område, og han har allereie sagt at F-22 bør bort. Det utgjer 25 000 arbeidsplassar i 44 statar i USA. Så er spørsmålet: Vil denne prosessen som no er i gang i USA, verke inn på talet produserte F-35? Det er det for tidleg å seie noko om, men det er svært sannsynleg. Det er jo ein gledeleg bodskap at ein i den vestlege kulturkretsen vel ikkje å sitje på ein enorm overkapasitet på kampfly. Men det kan òg føre til at prisen – som vi ikkje heilt sikkert veit kva blir – på dei flya vi eventuelt skal kjøpe, kan bli høgare, nettopp fordi prisen pr. fly kan bli større viss amerikanarane sjølve vel å produsere t.d. 1 000 færre fly. Prosessen i USA er i gang når det gjeld dette, og det er utvilsamt knytt ein god del usikkerheit til det, og derfor er det jo vi i dag ikkje bestemmer noko flykjøp, men gir Regjeringa moglegheit til å gå vidare og forhandle, med ein liten krokfot herfrå om at ein skal ha klare øvre kostnadsrammer med seg inn i behandlinga. For det er klart at for alle her i salen vil det vere viktig at ein ikkje brukar for mykje pengar på kampfly, ikkje minst i forhold til dei andre forsvarsgreinene også. Så veit vi at med i USA sine vurderingar om kor stor kapasitet dei skal ha både i luft, sjø og hær, ligg at det har vist seg veldig uhensiktsmessig f.eks. med kampfly i dei to krigane dei er inne i i Irak og Afghanistan – kanskje aller verst i Afghanistan, med avsløring på avsløring av bombing av sivile, som kanskje er det største problemet med tanke på å få ei viss form for oppslutning for vestleg nærvær. Dette kan på sikt føre til store omdreiingar når det gjeld korleis ein skal stille seg til internasjonale operasjonar i framtida. Om det i februar for to og eit halvt år sidan hadde blitt avfyrt rakettar frå dei F-16-flya som kom oss til unnsetning i Meymaneh, hadde Noreg truleg ikkje vore i Afghanistan i dag – altså viss det hadde blitt bomba mot sivile mål. Dette er konsekvensane av at ein har ein kapasitet som i liten grad kan brukast til det det var tenkt. Så er det ingen tvil om at det er stor einigheit her i salen om at vi skal ha eit kampflyvåpen. Frå SV si side var vi klare på at vi i utgangspunktet helst såg at vi levetidsforlengde dei vi har, og vi var veldig tydelege på at vi helst såg at det blei svenske fly viss vi skulle kjøpe nye fly. Det var for så vidt ut frå ei sikkerheitspolitisk vurdering om endå meir nordisk samarbeid, og også – for all del – når det gjeld gjenkjøp og industrisamarbeid såg vi at det kunne vere positivt, sjølv om det ikkje var det viktigaste for SV, spesielt ikkje sidan vi er imot gjenkjøp. Men dette er grunngjeve i at vi i dag er i ein heilt annan situasjon, i og med at NATO har drege og det nordiske samarbeidet kjem opp meir og meir. Sist vi kjøpte kampfly, kjøpte vi 72. Amerikanarane bygde ein enorm infrastruktur i Noreg på dette området ved å byggje kampflyplassar, som dei sjølvsagt sjølve har lagt ned etterpå, fordi dei såg at det ikkje var bruk for den infrastrukturen som det blei brukt milliardar på milliardar på. Vi er i ein annan situasjon. Derfor er det òg viktig at vi har fått med gode oppmodingar her på at dei flya som skal kjøpast, sjølvsagt skal sjåast i ein nordisk samanheng, og sjølvsagt med eit godt utgangspunkt i det som tidlegare utanriksminister og forsvarsminister Thorvald Stoltenberg har lagt fram av godt materiale. Her kan det vere enorme summar å spare på talet på fly, på kanskje felles nordisk herredøme over luftrommet, som vi allereie delvis har på Island, sjølv om islendingane ikkje bidreg med ein 50-øring – men det har dei jo ikkje heller. Ved å drifte meir og meir nordisk samarbeid vil vi kunne spare enormt, og det vil få klare konsekvensar for talet på fly og sjølvsagt òg for talet på kampflybasar. Set vi folka i Forsvarsdepartementet og i Luftforsvaret til å rekne på det, veit vi at det vil vere milliardar i innsparing i eit 20–30-års perspektiv om vi kan få til godt samarbeid med våre nordiske venner. Tek ein av frå Rovaniemi, er ein etter 10 minutt over Kiruna og etter 14 minutt i Lofothavet. Sjølvsagt kan det sparast pengar. Sjølvsagt kan den nordiske pilaren byggjast. Det må vi ha med oss når vi no skal gå inn og forhandle. Og sjølv om vi eventuelt vel eit amerikansk fly, må ikkje det innebere ei hindring for eit nordisk samarbeid. Det trur eg ingen her i salen vil påstå. Så har sjølvsagt komiteen vore i Sverige og fått deira ulike berekningar av tal. Eg skal ikkje gå inn på det, men berre registrere at både Forsvarsutskottet og produsenten JAS Gripen, og sjølvsagt òg forsvarsministeren i Sverige, har andre måtar å rekne på. Det tek eg til etterretning. Eg har ikkje moglegheit til å motbevise det dei seier, men det vi har fått av materiale, dokumenterer klart at JSF er det beste, og – som det ser ut – det billegaste flyet. Og det er jo den reelle prisen vi no skal sjå om Regjeringa klarer å finne ut, og om det tilbodet vi har fått, verkeleg held seg. Vi har vore i USA, og eg har spurt Lockheed Martin rett ut, ut frå at vi har sett at prisen var så lav at vi knapt trudde det sjølve, om dei ville klare å halde den prisen. Dei har på to–tre måtar prøvd å dokumentere det, men det er klart at det viktigaste arbeidet for Regjeringa no i to år framover blir å få klargjort at prisen ikkje tek av, og at vi har ein viss rimeleg tryggleik for at han ikkje vil gjere det i framtida heller når det gjeld levetidskostnader. For det bør vere eit klart mål for alle her i salen å bruke minst mogleg pengar på denne kampflykapasiteten, både for å få ressursar til rådigheit for andre formål i samfunnet og sjølvsagt òg av omsyn til dei andre forsvarsgreinene.