Åsa Elvik (Sosialistisk Venstreparti), 2002-06-13:
Når Odelstinget i dag vedtek å oppheve ervervsloven, er det eit siste farvel til norsk industrikonsesjonslovgiving. Ervervsloven erstatta industrikonsesjonsloven frå 1917, som påla utlendingar og utanlandske rettssubjekt å søkje om konsesjon ved kjøp av fast eigedom i Noreg. For då Noreg inngjekk EØS-avtalen, måtte ein fjerne lovar som var karakteriserte som diskriminerande i forhold til utlendingar. Faktisk vart det i debatten omkring tilslutninga til EØS brukt som argument at forslaget som låg på bordet til ervervslov, ville ta i vare ein del av dei kontrollbehova som norske styresmakter mista ved å slutte seg til dei fire fridomane. Eg skal ikkje seie dei vart lurte, dei som gjekk inn på desse premissane, men no viser det seg altså at ein viktig føresetnad for at f.eks. store delar av fagrørsla støtta loven og gjekk inn for EØS, no fell. Innføringa av ervervsloven var eit komma, opphevinga av loven i dag er det endelege punktumet i nekrologen over norsk industrikonsesjonslovgiving. Føremålet med ervervsloven er ikkje klart formulert i lovteksten eller i førearbeida. Fleirtalet i komiteen har likevel lagt vekt på at det først og fremst har hatt tre føremål: å sikre dei tilsette informasjon og uttalerett i samband med ervervå sikre informasjon til styresmaktene om forhold som handlar om eigarskap i næringslivetå fungere preventivt i forhold til useriøse investorar Ein må sjølvsagt sjå erfaringane med ervervsloven i samanheng med at staten har vore tilbakehalden med både å stille konsesjonskrav og å setje i verk tiltak når krava blir brotne. Men at loven ikkje i tilstrekkeleg grad har vorte teken i bruk, kan ikkje vere noko argument for at loven ikkje er til nytte og derfor burde avskaffast. Det er fleirtalet i komiteen si meining Departementet sine argument for oppheving av loven er først og fremst næringspolitiske og næringsøkonomiske. Ein fokuserer i tillegg på at loven ikkje har hatt noko føremål. Næringsorganisasjonane har støtta opphevinga av loven ut frå nokolunde den same argumentasjonen. I høyringa er det først og fremst arbeidstakarorganisasjonane som har gått mot forslaget om oppheving. Men det har også kome kritiske merknader frå andre høyringsinstansar, der argumenta har strekt seg frå beredskapsomsyn til omsynet til eldre konsesjonsvilkår. Framstegspartiet støttar Regjeringa sitt framlegg om oppheving av loven, medan Arbeidarpartiet, SV og Senterpartiet går imot. Kristeleg Folkeparti, som i si tid gjekk inn for loven – i motsetjing til dei andre som heile tida har vore imot – går no også inn for oppheving, trass i at dei, då loven vart vedteken, argumenterte varmt for endringar i den gamle konsesjonsloven, som hadde «forhindret at utenlandsk storkapital sikret seg kontrollen og vi ble husmenn i vårt eget land». Eg reknar med at utover dette vil fleirtalet i salen sjølv argumentere for sine eigne standpunkt. Departementet argumenterer med at i samband med oppkjøp av norske verksemder vert ervervsloven mindre føreseieleg, og at den dermed kan føre til forseinking av kjøpsprosessen. Departementet antydar at dette bidreg til at det er vanskeleg å trekkje nødvendig kapital til norsk næringsliv. Fleirtalet i komiteen er ueinig i denne vurderinga. Fleirtalet meiner ikkje at loven er eit alvorleg hinder for at kapitalen kan etablere seg i Noreg. Departementet presenterer sjølv tal som viser at utanlandske direkte investeringar i Noreg har vakse sterkt i løpet av det siste tiåret. Det utanlandske eigarskapet i Noreg aukar. Utanlandsk eigarskap kan vere bra på mange måtar. Historia har vist at det kan føre til tilførsel av utanlandsk kompetanse, for å nemne noko. Men i dag ser vi ei utvikling der andelen av utanlandsk eigarskap aukar, utan at forsking eller kompetanseoppbygging aukar tilsvarande. Årsaka er etter mi meining først og fremst at dereguleringa av økonomien har ført til at vi sit utan mekanismar som gjer oss i stand til å stille krav til eigarane. Ervervsloven kunne ha vore ein slik mekanisme. For SV er konsesjonslovgivinga eit viktig styringsverkemiddel for å førebyggje slakting av bedrifter, for å førebyggje utflagging og for store eigarkonsentrasjonar. Stabilt og langsiktig eigarskap er ein føresetnad for å halde oppe og vidareutvikle norsk næringsliv. Men det er ikkje til å leggje skjul på at ein del oppkjøp berre er motiverte av ønsket om kortsiktig gevinst. I den deregulerte økonomien vinn spekulantane på kostnad av arbeidstakarar og samfunnet elles. Då er det god grunn for styresmaktene til framleis å ha behov for kontroll med eigarskifte i næringslivet. Komiteen har diskutert EØS og ESA mykje i samband med denne loven. I opningsbrevet datert 24. mars 2000 hevdar ESA at ervervsloven er i strid med EØS-regelverket. Fleirtalet i komiteen meiner at så lenge saka ikkje er avklara, og Noreg har ikkje kome med noka vedgåing til ESA, kan ikkje ESA si vurdering vere noko sjølvstendig argument for at loven bør opphevast. Så skal eg vere den første til å vedgå at departementet i proposisjonen skriv at det er dei næringspolitiske argumenta som veg tyngst i forhold til opphevinga av loven, og at dei derfor ikkje har sett det nødvendig å vurdere merknadene frå ESA vidare. Men i brev til komiteen skriv statsråden likevel at «ein må leggje til grunn at ESA meiner at ervervslova som sådan strider mot EØS-avtalen». Eg har eit bestemt inntrykk av at ESA si vurdering har vore veldig behageleg for dei som har ønskt loven vekk, sjølv om det formelt ikkje er brukt i argumentasjonen for oppheving. I erkjenninga av at det er fleirtal i Odelstinget for å oppheve loven, har dei tilsette sine organisasjonar fremma eit subsidiært ønske om at det som handlar om dei tilsette sine rettar i loven, vert teke inn i anna lovverk. Departementet har vurdert dette, men ikkje funne det tilrådeleg og argumenterer med at det nye Arbeidslivslovutvalet vil ta problemstillinga opp til vurdering. Men ein ny arbeidslivslov kan tidlegast ta til å gjelde i løpet av 2005, og konsekvensen av at Odelstinget i dag opphevar loven, er at dei tilsette sine rettar vert reduserte fram til det. Det har vore eit fleirtal i komiteen for å sikre rettane til dei tilsette i anna lovverk. Mellom anna har det vore mykje fokusering på at «erververs» informasjonsplikt kan ha fungert positivt, fordi ein rett og slett har unngått konfliktar. Fleirtalet meiner derfor at næringslivet samla sett ikkje er tent med at dei tilsette får innskrenka rett til informasjon, og vi meiner at dei tilsette sine rettar må takast i vare i overgangsperioden til ein eventuell ny arbeidslivslov. Innstillinga til komiteen, som dessverre ikkje representerer det same fleirtalet som i Odelstinget, går derfor ut på at vi ber Regjeringa komme tilbake med forslag til endringar når det gjeld dei tilsette sin rett til informasjon og uttale i samband med erverv og med forslag til sanksjonar dersom så ikkje skjer. Eit fleirtal i komiteen, som også utgjer eit fleirtal i Odelstinget, dvs. Arbeidarpartiet, Framstegspartiet, SV og Senterpartiet, har ønskt at informasjonsplikta for «erververen» skal ivaretakast i anna lovverk om ervervsloven blir oppheva, men vi har vore ueinige om korleis det best kan skje. Framstegspartiet har saman med regjeringspartia laga eit eige forslag som ikkje går så langt som forslaget til fleirtalet i komiteen. Men det forslaget som ligg føre no, er for dårleg. Det lyder: «Ny innehaver skal avholde informasjonsmøte med de ansatte om virksomhetsoverdragelsen og om konsekvensene for de ansatte senest når virksomhetsoverdragelsen gjøres offentlig kjent.» Her utvidar ein retten som allereie ligg i arbeidsmiljøloven, til også å angå dei tilsette, og ikkje berre dei tillitsvalde ved verksemdsoverdraging. Men det er ikkje det denne saka handlar om. Det vi diskuterer her, er at vi manglar rettar og plikter knytte til aksjekjøp. Dei rettane og pliktene som til no har lege i ervervsloven, mistar vi no. Det forslaget som ligg på bordet frå regjeringspartia og Framstegspartiet, er ikkje godt nok om ein ønskjer å ta vare på dei tilsette sine rettar ved eigarskifte. Eg skulle derfor ønskje at dei som verkeleg ønskjer å ta vare på dei tilsette sine rettar, heller gjekk for forslaget frå Arbeidarpartiet, SV og Senterpartiet.