Lodve Solholm (Fremskrittspartiet), 2000-05-11:
Den utgreiinga som vi fekk av statsråd Brustad førre torsdag, vil eg karakterisere som eit særs godt manus til ein 17. mai-tale som vi alle kunne ha stilt oss bak – det var berre å skifte namn og regjering, så ville det kunne gå – masse fine ord, masse fine formuleringar om kor kjekt og godt vi skal få det i dette landet, berre vi gjer dei rette tinga. Men dei rette tinga var jo ikkje nemnde med eit ord. Det var jo ikkje noko konkret. Vi fekk stadig høyre at dette skal vi kome attende til, det er ei stortingsmelding som skal kome – sannsynlegvis i staden for ei utgreiing – neste år. Men vi har fått eit innspel i dag som er ein ny ting, nemleg at statsminister Stoltenberg i VG i dag gir uttrykk for at no vil han legge ned fylkeskommunen. Og då vil eg frå denne talarstolen seie velkomen etter. Han er iallfall sikra fleirtal i denne salen for at så skal skje. Statsråden var inne på at ein trong fornying, og bygde opp si utgreiing over tre punkt – det var fornying av offentleg sektor, det var sterke regionar, og det var eit konkurransedyktig næringsliv. Eg skal prøve å følgje den disposisjonen. Fornying av offentleg sektor: Statsråden sa at tenestetilbodet må bli likeverdig. Korleis skal ein få det til? Det sa statsråden ingenting om. Eg meiner at eit likeverdig tenestetilbod kan ein ikkje få med mindre ein lagar eit system der ein får eit likt tilbod over heile landet, uavhengig av kommunal økonomi, uavhengig av kor i landet ein måtte bu. Og då kan ikkje eg sjå at det er nokon annan måte å gjere det på enn at staten overtar det økonomiske ansvaret for helse, omsorg og utdanning. Så får vi få mangfaldet – ulikskapar som vi må ha i dette landet vårt – gjennom alle andre sektorar, der kommunane kan stå fritt til å legge forholda til rette, organisere lokalsamfunnet og ta del. Statsråden sa: «Vi må tenke nytt og se om vi kan bruke ressursene på en bedre måte». Ja, det lyder flott. Men då synest eg det var rart at det ikkje var nokon nye tankar om korleis statsråden og Arbeidarpartiet vil bruke ressursane på ein betre måte. Kvifor var det ikkje nemnt eit ord om konkurranseutsetting? Danmark, Sverige og New Zealand har prøvd dette, og det viser seg at det går. Eg ser for meg ein konkurranse mellom offentlege og private tenestetilbydarar som kan gi oss høve til å sikre velferdstilbodet for alle, same kor vi måtte bu og utan omsyn til kommunal økonomi. Og ikkje minst vil vi sikre kvaliteten på tenestetilbodet. Eg etterlyser initiativet, gå på-humøret, som ein pleie- og omsorgssjef som eg trefte i Møre og Romsdal, hadde. Han sa det slik: Ja, kom med det private, så skal eg konkurrere dei ut. Eg skal slå dei, alle som ein! – Og det var ein offentleg tenestemann som sa det. Der har vi haldninga når det gjeld korleis vi skal møte dette. Då tenkjer ein nytt, då er ein villig til å ta eit tak. Så skal ein ha robuste regionar. Ja, det er greitt det. Det syntest eg var noko av det mest positive med heile utgreiinga til statsråden. Og det er litt interessant, for i 1990 sat eg òg på Stortinget, og då sa vi i Framstegspartiet at skal vi klare å bevare busettinga, må vi lage sterke regionsenter for på den måten å halde på ungdommen. Og vi sa det så sterkt at hadde ein i Finnmark laga mykje sterkare regionsenter rundt Alta, Kirkenes og ein del andre stader, så hadde ikkje finnmarkingane tapt kampen mot Tromsø, som den gongen saug til seg befolkninga i landsdelen. Den gongen var det mange som lo av oss og sa at vi var galne. No er dette tydelegvis gjengs politikk i Regjeringa. Velkommen etter! Så snakka statsråden om eit sterkt og konkurransedyktig næringsliv i regionane, ute i distrikta. Korleis skal ein få til det? – Ikkje eitt ord! Vi har ei ulempe i dette landet, og det er avstandane. Infrastrukturutbygging var nemnt med ei setning, men det blei ikkje nemnt noko tal. Kanskje er Regjeringa klok av skade for kva sentrumsregjeringa la fram før valet i 1997, og som heller ikkje blei følgt opp. Det som er poenget, er at mange av verksemdene ligg i Distrikts-Noreg – enn så lenge. Vi har eit lokalt eigarskap, men vi har òg nokre skattar og avgifter som held på å utvatne det lokale eigarskapet no. Det er formuesskatten og arveavgifta. Og så har vi transportkostnadene. Brørby sa at det skulle ikkje vere stor skilnad mellom Framstegspartiet og Arbeidarpartiet når det gjeld dieselavgifta, etter morgondagen. Ja, det høyrest interessant ut. Skal vi altså få ei nedsetting av dieselprisen på 2 kr frå i morgon? Det var gledelege nyheiter, det må eg seie. Poenget er at avstandane i Noreg er ein hemsko, og det gjer at næringslivet vårt ikkje får det til å gå rundt. Er vi villige til å gjere noko med dette? Det har vi høve til. Vi har hatt eit lokalt eigarskap i norsk næringsliv i distrikta, men på grunn av arveavgifta må veldig mange bedrifter som no er i ein situasjon der dei skal gjennomføre generasjonsskifte, selje ut delar av bedriftene for å betale arveavgifta. Og då vatnar ein ut det lokale eigarskapet som gjer at bedriftene ligg i Møre og Romsdal. Kva for naturgitt grunn er det som gjer at ei møbelbedrift skal ligge i Møre og Romsdal? Det er berre den lokale eigarskapen, pionerånda, som gjer det. Og når ein no vatnar ut denne lokale eigarskapen, kjem det ikkje til å vere noka lokal forankring. Så vil folk tenke slik: Med dei transportavgiftene og -kostnadene som vi har med dei lange avstandane til marknaden som trass i alt ligg i det sentrale austlandsområdet eller i Europa, vil det vere unaturleg for oss å la bedriftene framleis ligge i Kyst-Noreg. Og så flyttar ein dei fordi den lokale forankringa er borte takka vere formuesskatten og arveavgifta, som knekker desse bedriftene. Og gjer vi ikkje noko med dette, tek vi ikkje tak i transportkostnadene, infrastrukturbygginga, formuesskatten og spesielt arbeidande kapital, som gjer at ein er nøydd til – for å seie det veldig enkelt – å selje ut ein arbeidsplass for å betale formuesskatten, ja, så blir det som dei spådommane vi høyrde i nyheitene i dag, at sentraliseringsstraumen vil auke dei 10-15 neste åra. Men vi har høve, for vi har fått rapportar på at dei marine ressursane våre, om vi nyttar dei ordentleg, kan gi ei verdiskaping på totalt 250 milliardar kr pr. år. Og det er ikkje oljepengar. Dette er pengar som vi kan ha for all framtid om vi gjer det skikkeleg. Det er ikkje slik som med oljepengane, at dei forsvinn. Då må vi ikkje risikere at folk er vekke, at det om 30 år er 80-90 pst. av folket som bur i sentrale strøk, og at det berre er 10 pst. av Noregs befolkning, spesielt interesserte typar, som er igjen ute i distrikta. La meg tru at eg er blant dei ti prosentane, for å seie det slik. Vi har også ein fordel: Vi har ressursar. Vi har pengar, og vi kan gjere noko. Vi kan fjerne formuesskatten, og vi kan fjerne arveavgifta. Vi kan senke drivstoffavgiftene, bilavgiftene og transportavgiftene. Vi kan bygge infrastruktur. Vi kan trygge lokal eigarskap. Og ved å utnytte det potensialet som ligg i dei fornybare ressursane innan marin sektor, kan vi snu, bremse, flyttestraumen. Med den politikken ein no fører, vil ein ikkje lukkast.