Bård Vegar Solhjell (Sosialistisk Venstreparti), 2015-06-10:
Sivilombodsmannen er ein viktig institusjon i det norske samfunnet. Han skal sikre at forvaltninga varetek enkeltmennesket sine interesser i ei komplisert forvaltning, i et komplisert samfunn. Gjennom Sivilombodsmannen får den enkelte innbyggjar moglegheit til å få gyldigheita av eit forvaltningsvedtak undersøkt av ein nøytral og uavhengig instans. Sivilombodsmannen gjer òg eit viktig arbeid for å overvake og kontrollere at forvaltninga respekterer og sikrar menneskerettar. Det er difor ein viktig del av Stortingets arbeid å behandle Sivilombodsmannens årsmelding. Eg vil trekkje fram nokre punkt frå årsmeldinga for 2014 som òg er omtalte i komiteen sine merknader. Nav er eit tema som går igjen i årsmeldingane frå Sivilombodsmannen. I 2014 kritiserte Sivilombodsmannen forvaltninga i tre saker om rettstryggleiken knytt til delar av Nav sitt regelverk, som omfattar aktiviserande tiltak og ytingar for å få flest mogleg i arbeid. Sakene kom på bakgrunn av lovendringar som følgde i kjølvatnet av Nav-reforma. Det er verd å merkje seg at Sivilombodsmannen påpeikar viktigheita av at departementet føretek grundige analysar av konsekvensane for rettstryggleiken av denne typen lovforslag, og at analysane vert lagde fram for Stortinget. Det er òg noko Stortinget bør ta med seg i sitt vidare arbeid. Eit anna tema som kom opp igjen i årsmeldinga, er sanitærforhold i fengsel. I lys av debatten vi nyleg har hatt om kapasiteten i kriminalomsorga, ei eiga melding her i Stortinget, og vedlikehaldsbehov i norske fengsel, er det ein kritikk som myndigheitene bør følgje opp. Vidare er det òg verd å merkje seg at Sivilombodsmannen gjennom mange år har påtalt brot på hovudregelen om overføring frå politiarrest til fengsel innan to døgn. Oversitting i politiarrest er eit problem som må takast på alvor. Òg dei siste åra har det vorte rapportert ein auke i talet på oversittingar i Oslo politidistrikt, samtidig som belegget i kriminalomsorga er svært høgt og soningskøane aukar. Lang sitjetid i politiarrest har vore gjenstand for kritikk frå Europarådets torturførebyggingskomité, og det er eit tema som vi er nøydde til å ta meir på alvor i det norske samfunnet. Politiets utlendingsinternat på Trandum er òg eit tema som vert omtalt i årsmeldinga. Det er positivt at dei materielle forholda på internatet har vorte betre, men det er grunn til bekymring når Sivilombodsmannen meiner omsynet til kontroll og tryggleik hadde fått for stort gjennomslag samanlikna med omsynet til dei internerte sitt privatliv på enkelte område. I Sivilombodsmannens fråsegner vert det bl.a. framheva: «Full kroppsvisitasjon med besiktigelse av underlivet er et svært inngripende tiltak.» Dei internerte risikerte rutinemessige kroppsvisitasjonar ofte og uventa, utan at det såg ut til å verte gjort konkrete vurderingar av behovet for den enkelte kroppsvisitasjonen. Det følgjer av praksis frå Den europeiske menneskerettsdomstolen at det kan innebere ei krenking av Den europeiske menneskerettskonvensjonens artikkel 3. Vi forventar at regjeringa følgjer opp dei bekymringane. Eit siste tema som eg vil nemne, som òg har gått igjen i årsmeldingane, og som er eit tema denne gongen òg, er ytringsfridomen til tilsette. Ytringsfridom er ein grunnleggjande menneskerett, og rettane er i Noreg beskytta av Grunnlova. I utgangspunktet har tilsette den same ytringsfridomen som andre, òg på jobb, men den tilsette kan vere underlagd enkelte legitime avgrensingar knytte til teieplikt og ulovfesta lojalitetsplikt. Sivilombodsmannen understrekar at ei slik plikt til å opptre lojalt mot verksemda ein er tilsett i, ikkje betyr at arbeidsgjevaren kan regulere eller sanksjonere ytringar som tilsette kjem med på eigne vegner om politiske forhold, og viser i årsmeldinga til ei konkret sak frå 2014, der dette temaet vart behandla. Det er, vil eg seie, essensielt å sikre tilsette sin ytringsfridom, og det er eit tema som har vorte sett på spissen i fleire saker dei seinare åra. Det er avgjerande for ein informert offentleg debatt. Tilsette kan ha spesiell kompetanse, innsikt og erfaring på eit aktuelt område, og tilsette sin ytringsfridom kan òg bidra til å avdekkje kritikkverdige forhold. Sett i lys av Sivilombodsmannen sine bekymringar i førre årsrapport knytt til varsel og ytringsfridom er dette eit felt som bør verte via spesiell merksemd i framtida. Med desse merknadene avsluttar eg mitt arbeid, som saksordførar, med årsrapporten og legg igjen til grunn at det er eit viktig arbeid, og at det er viktig at Stortinget vert informert på ein god måte om det.