Olav Akselsen (Arbeiderpartiet), 1999-01-12:
Rettstryggleiken i Noreg er trua dels av folk som har sete i denne salen, og ikkje minst gjennom den måten norske medium dekkjer straffe- og kriminalsaker på, det gjeld enkeltsaker, men òg det generelle biletet som blir skapt. Eg vil konsentrera meg om det siste, nemleg media si rolle. Det har vore ein gammal og god tradisjon i Noreg at ein er uskuldig til det motsette er bevist – altså til ein er dømd i rettssalen. Dessverre skjer det frå tid til anna at politiet pågrip folk, kallar dei inn til avhøyr, siktar dei og skuldar dei for saker og ting som dei ikkje har gjort. Det viser seg i ein del tilfelle at folk blir sleppte av politiet fordi politiet ikkje har noka sak med dei, men i verste fall kjem sakene så langt som til rettssalen før det blir slege fast at politiet har fått tak i feil person – vedkomande som blir stilt til ansvar, er uskuldig. Me kan alle prøva å setja oss inn i den fortvila situasjonen det må vera for ein person å bli mistenkjeleggjort, mistenkt for noko ein ikkje har gjort. Dersom ein då i tillegg har ein situasjon der ein blir sterkt eksponert i media, kan me vel alle skjøna den tilleggsbelastninga det må vera. Det er no ein gong slik at for at ei sak skal ha interesse for media, må den vera nokså graverande. Media sin tankegang ser ut til å vera: dess verre, dess betre. Derfor er det faktisk slik at i den grad det er sterk mediedekning og fokusering på saker, så er det nokså graverande tilfelle, og desto verre må det vera for den som er uskuldig mistenkt for det, å sjå namnet sitt i samband med saka. Sjølv om ein person seinare blir frikjend, og det viser seg at vedkomande er uskuldig, det er feil person som er brakt til torgs, kan denne personen bli dømd i folks auge fordi media har trykt bilete eller på annan måte identifisert denne personen. Dette kan vera eit stempel som kan hengja ved personen livet ut. Eit liv kan heilt urettmessig vera øydelagt. Sjølvsagt er det slik at politiet må gjera alt som står i deira makt for ikkje å sikta eller gå til arrestasjon av feil personar eller uskuldige. Men også media har eit stort ansvar, og dei bør veta at i Noreg er ingen skuldig før ein vitterleg er dømd. Det var dette som i si tid var bakgrunnen for at eg fremma mitt forslag. Intensjonen var berre å sikra rettstryggleiken for enkeltmennesket, for vanlege folk, verna uskuldige personar mot å bli stempla og hengde ut i media. Med forslaget mitt ønskte eg sjølvsagt òg å tryggja privatlivets fred. Det blir av enkelte framstilt som om dette er eit angrep på pressa. Det er det på ingen som helst måte. Eg er glad for at me lever i eit demokrati der me har ei fri presse og media spelar ei viktig rolle. Men det finst allereie i dag visse innskrenkingar for kva media kan skriva og vidareformidla. Ein kan t.d. ikkje vidareformidla injurierande påstandar, ein kan ikkje koma med rasistiske utsegner, og det er òg slik at visse pornografiske skildringar er forbodne. Det finst altså avgrensingar, og alle desse har aktverdige formål. Me har i den seinare tida sett ein ny og etter mi meining negativ tendens, særleg i TV. No er det slik at TV er til stades, ein filmar på åstaden, ein filmar den sikta sitt hus, ein filmar heile nabolag, og eg har endatil sett at arrestasjonar nærast har blitt sende på direkten. Dette blir gjort utan å stilla spørsmål og utan å presisera at vedkomande som bur i dette huset, rett nok er sikta, men likevel kan vera uskuldig – det kan henda at politiet tar feil. Ein filmar arrestasjonar utan å ta omsyn til at det kan vera feil person som blir arrestert. Det kan kanskje vera naboen sin son som faktisk blir tatt i politiets varetekt, og ikkje den skuldige. Og då er det nokså ille at desse personane skal bli hengde ut i media. Rettstryggleiken tilseier at også media i sterkare grad burde leggja band på seg sjølve. Noreg er eit trygt land, faktisk er Noreg eit av dei landa som har lågast kriminalitet. Dette inntrykket får ein ikkje når ein følgjer med i norske medium og deira dekning av kriminalsaker og kriminaliteten generelt. Eg vil faktisk påstå at det biletet som blir skapt av norske medium her i landet når det gjeld kriminaliteten, er omtrent like dekkjande som det biletet som blei skapt av sovjetiske medium av den generelle situasjonen i Sovjetunionen før kommunismen fall. Etter mi meining brukar media altfor mykje tid på denne typen journalistikk, og på ein måte som gjer at uskuldige personar kan koma i klemme. Eg vil hevda at personar som er kjende, som har eit kjent ansikt, eller personar som er i ein framtredande posisjon i det norske samfunnet, så å seia ikkje har rettstryggleik. Viss ein slik person blir mistenkt for eit eller anna, er det nærast fritt fram for media til å grafsa og grava i vedkomandes situasjon og privatliv. Eg ser at ein del kommentatorar grin krokodilletårar anten det gjeld sjefen for Noregs Bank som måtte gå av, eller friidrettstrenarar. Men det hjelper ikkje i ettertid å stilla spørsmål ved media si rolle når personane i lengre tid har blitt eksponerte på den måten som tilfellet har vore. Desse tinga som eg no til slutt har vore inne på, er kanskje litt på sida av det konkrete forslaget som blir fremma i dag, men eg synest likevel det er rett å ta det fram fordi det er ein del av det generelle biletet, og det generelle biletet er etter mi meining litt urovekkjande. Og det må, som sagt, vera i lovskaparane si interesse å prøva å verna enkeltmennesket. Det er det einaste som er intensjonen bak det forslaget som eg i si tid fremma, og som no heldigvis framleis ser ut til å ha støtte i denne salen, sjølv om nokre parti ikkje følgjer opp slik dei gjorde den gongen.