Liv Signe Navarsete (Senterpartiet), 2020-06-09:
Ombodsmannsnenmda for Forsvaret er ein viktig kontrollfunksjon for Stortinget. Det utvalet som er oppnemnt på bestilling frå Stortinget – Harberg-utvalet, eller Hareide-utvalet var det kanskje før – gjer ein viktig jobb, og det er òg viktig at me som politikarar får vere med i prosessen med å lage ombodsmannsnemnda til ein så god kontrollinstans som mogleg. Det er òg interessant å lese rapporten frå Ombodsmannen for Forsvaret, og eg vil framheve nokre punkt. Fleire har nemnt rapporten om mobbing og seksuell trakassering, MOST-rapporten, som Ombodsmannsnemnda har jobba særleg med dei siste åra. Rapporten avdekka mange kritikkverdige forhold. Ein dårleg kultur i Forsvaret vil ha negative konsekvensar for forsvarsevna og den nasjonale tryggleiken, og difor må arbeidet med å leggje til rette for ein god kultur og dessutan rette opp i eksisterande utfordringar vere ein prioritet. Det må òg ha konsekvensar, som førre talar tok opp, dersom ein mobbar eller trakasserer andre i Forsvaret, som elles i samfunnet. Forsvaret har sett i verk ei rekkje tiltak, og det er sjølvsagt svært viktig at dei vert følgde opp. Det er òg viktig at effekten vert evaluert, og at det vert gjennomført nye undersøkingar, slik at ein følgjer utviklinga nøye. I dei siste årsrapportane til Stortinget har det vore tydeleg frå nemnda at det er ein ubalanse mellom tilgjengeleg personell og dei oppgåvene som Forsvaret er forplikta til å gjennomføre. Dette fører til stor arbeidsbelasting på personell, brot på arbeidsmiljølova og dessutan utfordringar med å halde på personellet på grunn av høg belasting over tid. Dette er svært alvorleg, og personellsituasjonen i Forsvaret må finne si løysing snarast. Utdanningskapasiteten i Forsvaret er òg for låg. Det er stor uro i Forsvaret over at den eksisterande styrkestrukturen ikkje vert oppfylt. I Heimevernet vert det m.a. vist til ei underdekning på 1 000 lagførarar, og i dag kan ein lese i media at Heimevernet til og med kanskje ikkje skal ha øvingar resten av året, grunna innsparingar i Forsvarsdepartementet. Det står ikkje i denne rapporten, men eg måtte nemne det. Kanskje statsråden kan kvittere ut nokre av dei spekulasjonane som ein kan lese om i dag? Det låge talet på dei som er inne til førstegongsteneste kvart år, gir òg uro for oppfylling av styrkestrukturen. Utdanningskapasiteten i Forsvaret i dag må styrkjast ettersom det i dei komande åra vil vere ein trong for å utvide strukturen ytterlegare. Senterpartiet er glad for at Forsvaret i 2019 arbeidde spesielt med rekruttering frå dei minst befolka områda i landet. I tillegg er det òg eit aukande tal med yrkesfagleg bakgrunn som må vurderast for gjennomføring av førstegongstenesta. Sett i lys av den utfordrande personellsituasjonen er dette ei positiv utvikling som vil kunne ha positiv innverknad på m.a. ståtida i Forsvaret. Det er ein ny måte å tenkje på, men eg meiner det er ein rett måte å tenkje på. Veteranane våre må takast godt vare på. Dei har gjort ein viktig jobb for landet, og dei må ha føreseielege rammer for korleis regjeringa skal utøve politikken, men òg korleis Stortinget skal gi rammene for det. Det er difor trist å lese at talet på førespurnader til ombodsmannens kontor som omhandlar veteranar, er aukande. Tema som vert tekne opp, er sein sakshandsaming hjå Nav, Statens pensjonskasse og andre. Dette er ein situasjon Senterpartiet meiner ein må ta tak i, og som det er mogleg å betre. Veteranane har gjort ein innsats for landet vårt, og dei har gjort ein innsats for sikkerheit i inn- og utland. Dei må ikkje kome i den situasjonen at dei ikkje får den hjelpa dei treng frå storsamfunnet når dei treng det.