Reidar Sandal (Arbeiderpartiet), 2008-06-06:
Fire representantar for Framstegspartiet har i Stortinget fremma forslag om drivstoffavgifter, i to ledd. For det første foreslår framstegspartirepresentantane at det skal skje ein reduksjon i drivstoffavgiftene for 2008. Dette forslaget blei fremma 12. mars, og ein bed om at bensin- og autodieselavgifta blir redusert med 1,02 kr pr. liter frå 1. mai i år. Under behandlinga av dette forslaget i finanskomiteen konstaterte eg at Framstegspartiets representantar ikkje tok opp sitt opphavlege forslag. Derimot har dei erstatta det forslaget som opphavleg blei sett fram, med eit forslag om å redusere bensin- og autodieselavgifta med 2 kr pr. liter frå 1. juli i år. Dette nye forslaget får støtte i finanskomiteen berre frå Framstegspartiets representantar. Det andre leddet i Framstegspartiets forslag går ut på å innføre eit system for drivstoffavgifter som er fleksibelt. Partiet vil ha ei ordning som legg opp til at avgifta på drivstoff skal gå ned når oljeprisen går opp, og vice versa. Dermed håpar Framstegspartiet å oppnå at utsalsprisen på drivstoff ikkje blir endra i vesentleg grad på grunn av endringar i oljeprisen. Også denne delen av forslaget får tilslutning i finanskomiteen berre frå Framstegspartiets sine medlemer. Eg konstaterer med glede at alle dei andre partia i finanskomiteen og i Stortinget avviser Framstegspartiet sine forslag. Hovudgrunngivinga for at det skjer, er følgjande: Tanken bak drivstoffavgiftene er at forbrukarane faktisk skal betale for kostnadene som bruken av køyretøyet deira påfører samfunnet. Mitt poeng er at desse kostnadene kjem på, uavhengig av kva slags nivå vi har på oljeprisen. Det meiner eg faktisk er ein viktig føresetnad i denne samanhengen. Dersom prisen på drivstoff skal stabiliserast ved hjelp av varierande avgifter, må det føre til at vi får hyppige endringar i drivstoffavgiftene. Eg vil i den samanhengen nemne éin illustrasjon: Forslaget frå Framstegspartiet er vesentleg endra frå då det opphavleg blei fremma 12. mars i år, til finanskomiteen avgav innstilling 29. mai. Det i seg sjølv viser kor uføreseieleg og kor tilfeldig eit slikt system vil verke. Eit anna poeng er at det vil oppstå uklare forhold rundt inntekta til staten ved å ha stadig skiftande nivå på avgiftene, som - anten ein likar det eller ikkje - gir store inntekter til statskassa, inntekter som er eit fundament for finansiering av viktige velferdstilbod. Eg vil understreke at drivstoffavgiftene faktisk òg er ein viktig del av finanspolitikken. Det kan ikkje vere slik at finanspolitikken bør strammast inn når oljeprisen går ned, eller motsett når oljeprisen aukar. Det blir uføreseieleg og etter mi oppfatning òg ein logisk inkonsistens som er vanskeleg å leve med, for å seie det forsiktig. Arbeidet med statsbudsjettet blir svært vanskeleg om ein skal arbeide etter slike prinsipp. Ei anna viktig grunngiving for det standpunktet som fleirtalet i finanskomiteen har teke i denne saka, er av miljøpolitisk karakter. Det er nødvendig, når dei aller fleste av oss erkjenner at klimautfordringane er betydelege, at vi tek det inn over oss i den praktiske politikken vi skal utforme. Forbruket av fossilt brensel, som diesel og bensin, må vi ha ambisjon om å redusere for å gi vårt bidrag til at ein kan finne ei løysing på klimautfordringane. Eg vil òg minne om at Framstegspartiet fremma eit tilsvarande forslag om drivstoffavgifter tidlegare i inneverande stortingsperiode. Det forslaget fekk same skjebne som det dei no har fremma, og det er eg glad for. Det er eit sentralt poeng at budsjettspørsmål og viktige prioriteringar i den samanhengen høyrer heime i dei årlege budsjettdebattane, og eg meiner faktisk berre der. Det er uryddig å reise denne typen forslag på meir tilfeldige tidspunkt midt i budsjettåret. Det fører òg til ei vilkårlegheit i handteringa av staten sine inntekter dersom slike forslag skulle bli vedtekne. Dette trur eg er ei erkjenning som alle som har vore i regjeringskontora, har fått med seg. Så er det viktig å sjå på ei meir praktisk side ved saka. Eg vil stille spørsmålet: Kva er det som bestemmer prisen på drivstoff? I samband med det vil eg peike på at det er fire berande element: Det eine er råoljeprisen, det andre er raffinerimarginar - og då tenkjer eg på forskjellen mellom dei internasjonale marknadsprisane på petroleumsprodukt og råoljeprisen - det tredje elementet er bruttoavansen som oljeselskapa og forhandlarane baserer seg på, og det fjerde elementet knyter seg til avgiftene. Avgiftene er eitt av fire element når vi vurderer drivstoffprisane samla sett. Alle desse fire komponentane som eg nemnde, er variable utan at variasjonen nødvendigvis er parallell. Dessutan spelar konkurranseforholda mellom bensinforhandlarane i vårt eige land ei viss rolle og kan føre til ulik pris på drivstoff i ulike delar av landet, nettopp fordi konkurransen er forskjellig. Somme plassar har ein forhandlar meir eller mindre monopol, andre plassar kan det vere priskrig mellom forhandlarar av drivstoff. Prisen på både bensin og autodiesel har vore sterkt stigande den siste tida. Det kjem først og fremst av at prisen på råolje har auka. I svært liten grad kjem det av at avgiftene har gått opp. Oljeprisen blir bestemt på den internasjonale marknaden, og auka etterspørsel frå store land, som t.d. Kina og India, er i vår tid med på å drive oljeprisen oppover. Reduserte avgifter vil ikkje endre desse underliggjande forholda, og lågare avgifter kan derfor resultere i - og eg understrekar det - at oljeselskap og forhandlarar aukar si forteneste utan at dette i særleg grad kjem forbrukarane i Noreg til gode. Det meiner eg er eit viktig poeng i debatten om drivstoffavgiftene. Høgare pris på drivstoff betyr auka utgifter for forbrukarane. Isolert sett er dette sjølvsagt ikkje ønskjeleg. Eg har ingen problem med å erkjenne det. Det er lett å sjå at det for enkelte kan føre til ei auka økonomisk belastning som kan skape vanskar for dei. Samtidig er det slik at auka pris på fossilt brensel vil bremse forbruket og gjere det meir lønsamt å utvikle alternativ. Det er ei side ved saka som vi må vere merksame på dersom vi skal vere miljøpolitisk progressive og ikkje miljøpolitiske sinkar. Eg vil minne om dei erfaringane som vi fekk under oljeprissjokka på 1970-talet, som faktisk viste at vi var rimeleg tilpassingsdyktige, og at vi var rimeleg innovative med omsyn til å tilpasse oss den utfordringa som vi hadde då. Samfunnet fungerte jo trass i dei restriksjonane som ein hadde. Så vil eg seie at forslaga frå Framstegspartiet går ut på å skjerme prisen på ein type varer - bensin og autodiesel i denne samanhengen - frå endringar i internasjonale prisar. Det er vanskeleg å sjå korfor det er viktigare å skjerme denne vara enn andre varer som òg svingar i pris. Utgiftene til drivstoff utgjer faktisk berre ein liten del av dei totale utgiftene for privatbilistane. Så vil eg streke under eit par poeng til slutt. Etter mi oppfatning er Framstegspartiet uklare og motseier seg sjølve i forslaget sitt. Først foreslår partiet å innføre eit fleksibelt avgiftssystem som skal sikre at utsalsprisen ikkje i vesentleg grad blir endra som følgje av endringar i oljeprisen. Samtidig hevdar dei same framstegspartirepresentantane i forslaget sitt at det ikkje er snakk om politisk bestemte prisar, fordi det berre er avgifta som blir redusert. Det er ikkje politikarane som fastset prisen. Prisen vil derfor ikkje vere konstant, slik han ville vere under ein eventuell priskontroll. Men det vil jo vere slik at dersom politikarane bestemmer avgifta, vil dei automatisk også bestemme prisen for forbrukarane. Kva slags system er det Framstegspartiet eigenleg tenkjer seg? Kor ofte skal avgiftene endrast? Og kor mykje av den prisendringa skal kompenserast? Forslaga som er fremma i denne samanhengen, fører faktisk til at Framstegspartiet må svare på ei rekkje spørsmål. Eg må vel òg seie at det undrar meg at Framstegspartiet, som elles i dei fleste politiske debattar i denne salen gjer eit stor nummer av at prisnivået nesten heilt og fullt skal vere marknadsbasert, hoppar over til eit anna prinsipp i denne saka. Det må vere eit nytt eksempel på at ein legg seg på ei populistisk linje, fordi ein reknar med at det er noko å tene på det i den løpande politiske debatten. Tida tillèt ikkje å gå meir inn på dette spørsmålet om drivstoffprisar i dette innlegget. Eg reknar med at vi får rikeleg høve til det når vi skal debattere revidert nasjonalbudsjett seinare i vårsesjonen. Der er det òg eit grunnlag for ein mogleg debatt i den samanhengen. Eg vil berre runde av med å tilrå den breie fleirtalsinnstillinga som finanskomiteen har lagt fram i denne saka.