Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2018-02-13:
Takk til Kristeleg Folkeparti, som har sett ei viktig sak på dagsordenen i Stortinget. Vald og overgrep er jo eit stort samfunnsproblem, det går føre seg i alle samfunnslag og i alle miljø, og det har store kostnader. Vi veit òg at barn og unge som vert utsette for vald og overgrep, har dårlegare utsikter når det gjeld både psykisk og fysisk helse, rus, utanforskap, manglande skulegang osv. Så det er ei veldig viktig sak som vert diskutert i dag. Fleire har vist til at Stortinget i 2015 vedtok at det skulle leggjast fram ein forpliktande og heilskapleg opptrappingsplan som skulle redusera førekomsten av vald i nære relasjonar og styrkja ivaretakinga av barn som vert utsette for vald. Fleire har òg vore inne på at både Arbeidarpartiet og Senterpartiet stemte imot denne opptrappingsplanen. Eg synest det vert ein litt tullete debatt – det er kanskje ikkje eit parlamentarisk uttrykk – når ein diskuterer kven som har rett, og kven som tek feil i dette. Men grunnen til at vi gjekk imot det den gongen, var at det vart påpeikt av fleire at planen hadde mange manglar: Viktige saksområde var utelatne, det var ikkje gjort greie for når i planperioden tiltaka skulle gjennomførast osv. Barneombodet beskreiv bl.a. planen som ei «problemskildring», UNICEF påpeikte at regjeringa ikkje svarte på det Stortinget bad om, Kripos uttalte at det burde ha vore fleire konkrete tiltak retta mot dei minste barna, og Redd Barna sa at tiltaka ikkje var tilstrekkelege for å førebyggja at barn vert utsette for seksuelle overgrep på nett. Vi meinte at planen ikkje tok tak i behova for å førebyggja og avdekkja vald i nære relasjonar som rammar særleg utsette og sårbare grupper, som bl.a. eldre, pleietrengande, personar med psykiatri- og/eller rusproblematikk og menneske med utviklingshemming. Men no diskuterer vi vegen framover, og vi er sjølvsagt einig i alle dei tiltaka regjeringa har sette i verk, sjølv om vi står ved den grunnleggjande kritikken om at dette ikkje er nok eller tilstrekkeleg. Til ein del ting som er omtalte i dag: Når det gjeld politi, så skulle nærpolitireforma sikra større fagmiljø, som gir eit løft i etterforskinga. Det er vi heilt einige i. Det er kjempeviktig. Men for å førebyggja må ein ha politifolk som kjenner lokalsamfunnet, som kjenner familien, som kjenner barnet, og som kan hindra at ting oppstår. I planen vert det òg vist til at kommunereforma skal bidra til betre tenester for utsette barn og unge, men det er ikkje rett å konkludera med at det skjer mindre vald og overgrep i store kommunar. Eg har ikkje sett slike statistikkar, og det er iallfall ei forenkling som eg vil åtvara mot at vi skal gjera. Eg er einig i det som vert sagt om styrking av helsestasjonen, skulehelsetenester, kompetansesenteret, kompetanse i tenestene, inn i utdanninga osv. Men det er nokre ting eg saknar i debatten. Da helseministeren tok ordet, vart ikkje ordet «fastlege» nemnt med eitt ord. Er det nokon som skal kjenna familien og kunna gå inn og driva førebygging og tidleg innsats, så er det fastlegen. Vi skal leggja fram eit forslag seinare i dag om ei styrking av fastlegeordninga. Eg trur det òg er viktig for denne saka. Så synest eg det er påfallande at ingen, så vidt eg har fått med meg, har snakka om rus og alkohol. Vi veit at alkohol og rus er med i veldig mykje av det som har med vald og overgrep å gjera. Vi veit at det i Noreg er 410 000 barn som, ifølgje Folkehelseinstituttet, har ein eller to foreldre med psykiske lidingar. 90 000 barn har minst ein forelder som misbruker alkohol. Ikkje alle desse har alvorlege lidingar, men me veit iallfall ut frå dette at det er mange barn som har ein større risiko for å verta utsette for vald enn andre. Denne samanhengen er godt dokumentert. Dette burde òg fått mykje større merksemd når vi snakkar om ein handlingsplan for å førebyggja vald og overgrep. Ressurssituasjonen innan psykisk helsevern burde helseministeren òg gått inn på. Mange som treng behandling, vert faktisk avviste. Det har vi òg hatt nylege eksempel på i det siste, på forskjellige plassar i landet, med forferdelege utfall.