Rita Tveiten (Arbeiderpartiet), 2001-02-08:
Havbruk er eit omgrep med mange moglegheiter. Me står på terskelen til ei tid der me skal ta havet i bruk på heilt nye måtar, og me skal utvikla dei måtane me brukar havet på. Dette skal me gjera for at me skal kunna realisera dei verdiane som ligg der og ventar på dei rette aktørane. Det er fleire forskingsmiljø som har hevda at me i løpet av dei neste 20–30 åra kan auka verdiskapinga frå havet til 200 milliardar kr om året pluss/minus. I dag eksporterer me fisk for rundt 30 milliardar kr, så auken er formidabel. Skal me lukkast med denne verdiskapinga, må me gjera val. Me må stilla spørsmål som: Korleis skal me bruka havet? Kva skal me bruka havet til? Kven skal bruka havet? Fram til i dag har det vore marknadsutsiktene som har styrt vår utvikling av havbruket ettersom det stort sett er laks og aure det har vore snakk om i stor skala. Med bruk av fôrkvotar og ein restriktiv konsesjonspolitikk har det vore vanskeleg, for ikkje å seia uråd, for nye aktørar å koma inn. Me har vanskelege marknadstilhøve når det gjeld vår største marknad, EU, og det vert viktig å handtera handelshindringane framover, ikkje minst ved å prioritera dei fiskerirelaterte sidene ved WTO-tingingane framover. Me kan gjera ulike vegval når det gjeld mål for utviklinga av havbruksnæringane framover. Eg vil først og fremst streka under at me må følgja med på havet si toleevne. Suksessfaktor nummer ein vert vår evne til å produsera rein mat med basis i havet og vår evne til å nytta heile råstoffet. Då vert miljøspørsmåla avgjerande. Kan henda vil me sjå eit eige havdepartement ta form om nokre år. Våre eigne handlingar får konsekvensar, men óg åtferdsmønstra i det internasjonale samfunnet får konsekvensar for oss. Det er lett å få det inntrykket at havbruk dreiar seg om laks og aure. Det er ei avgrensing som ikkje held. Me står ved starten på eit oppdrettseventyr som kan verta minst like stort som desse artane. Det dreiar seg om torsk, kveite, piggvar, skjel, hummar, østers og kråkebollar og sannsynlegvis også fleire artar. Men me må sjå i auga at me kan for lite til verkeleg å få gjennombrot på dei fleste av desse områda. Den verkeleg store suksessfaktoren når det gjeld laks og aure, er forsking. Suksessen er kunnskapsbasert. Det betyr at eit av dei viktigaste svara er forsking, forsking, forsking. Stortinget har bestemt at marin forsking skal vera eit satsingsområde framover. Det vert vår felles oppgåve å visa at me verkeleg meiner det når dei årlege budsjetta skal behandlast. Næringa sjølv må auka sin innsats monaleg. Det er grunn til å følgja nøye med på resultata av den nyleg innførte FoU-avgifta for å sjå kva resultat den kan gje. Det er óg grunn til å peika på dei resultata me har fått innan havbeite som t.d. satsinga på utsetjing av hummar. Her må det auka satsing til for verkeleg å koma i mål, og me må byggja på dei miljøa som har vist at dei har evne og vilje til å koma nokon veg. Skjelnæringa må lukkast denne gongen, men då må me få bukt med algegiftsituasjonen i fjordane våre. Her trengst det òg auka innsats. Bioprospektering er ei anna side av havbruket. Her er me i byrjinga av byrjinga. Sannsynlegvis ligg det uventa moglegheiter her, ettersom havet er den største genbanken me har. Her trengst kvalifiserte aktørar som skjønar kva spørsmål som må stillast, og som har evne til å leita etter svara. Vidare vert kystsoneplanlegging eit sentralt tema. Me har god plass, og førebels legg havbruk beslag på svært avgrensa område, men etter kvart som verdiane i kystsona vert synlege for stadig fleire, kjem det til å bli eit større press. Me kan ta omsyn til dei ulike interessene om me planlegg godt no. Det er ikkje uvesentleg kven som skal hausta av havbruket. Difor er det viktig å slå fast at me skal ha ein differensiert struktur og ein differensiert eigarskap. Det kan ikkje vera slik at dei som bur langs kysten, vert utestengde frå verdiane som ligg der, og at dei som sit med pengane, men ikkje vil bu i kystsamfunna våre, skal ta heile kaka. Difor må me få på plass reglar for eigaravgrensing slik at me kan halda oppe mangfaldet i næringa. Eit tema som må få auka merksemd, er at kvinnedelen i havbruksnæringa er redusert frå 15 pst. i 1994 til 7,6 pst. i 1999. Det held ikkje. Skal havbrukspotensialet utløysast, må det satsast aktivt på rekruttering. Fleire kvinner enn menn tek høgare utdanning. Mange av desse kvinnene har ingen aktuell jobb å venda tilbake til i Distrikts-Noreg. Når havbruk, som er ei distriktsnæring, syner ei så negativ utvikling kva gjeld kvinnedelen, må det takast i bruk særskilde verkemiddel. Mange av dei kvinnene som tek høgare utdanning, har relevant utdanning i høve til satsing på havbruk. Eg vil difor arbeida for at kvinneperspektivet vert lagt til grunn ved tildeling av nye oppdrettskonsesjonar i tida som kjem. Me har kome langt, og me kan visa til suksess når det gjeld laks og aure, men me har enorme moglegheiter framom oss. Desse moglegheitene må me ta i bruk, og eg vil seia at me må vera utolmodige. For etter kvart som me finn dei nye svara, så er det óg viktig at me finn dei nye spørsmåla for å finna atter nye svar.