Jon Lilletun (Kristelig Folkeparti), 2004-01-29:
Eg tillèt meg å replisere til svaret på replikken at eg oppfattar det slik at representanten Halvorsen synest det er positive element i NATOs charter og i NATOs verkemåte som gjer at dei demokratiske kreftene søkjer det, i motsetnad til dei sterkt nasjonalistiske som ynskjer andre løysingar. Det var i seg sjølv interessant. I den debatten vi hadde før jul, var det fleire av partia som understreka at Noreg er eit land som er kjent for å stå i teneste for freden. Det skal framleis vere vårt kjennemerke som nasjon. Norsk utanrikspolitikk skal på den eine sida fremje norske interesser, det er i grunnen ein sjølvsagd ting, men Noreg skal òg delta og bidra der vi ikkje har nasjonale interesser, fordi det er nokon andre som treng at vi er der. Dette er ei utanrikspolitisk line vi godt kan vere litt stolte av, iallfall dersom vi syter for å la handling kome etter orda våre. Fredsbygging inneber at vi handlar, og at vi gjer noko konkret, slik vi t.d. gjer i Sudan, i Afghanistan og på Sri Lanka. Utanriksministeren la vekt på at truslane mot freden ser annleis ut i dag enn dei gjorde under den kalde krigen. I dag vert freden mange stader trua av borgarkrig og interne konfliktar og av ikkje-statlege aktørar som terroristnettverket Al Qaida. Norsk utanrikspolitikk og tryggleikspolitikk må innrettast slik at vi er budde på å møte desse nye truslane. Dette krev andre løysingar og ein annleis politikk enn under den kalde krigen. Terror er ein alvorleg trussel for verda i dag. Dette må vi gjere noko med. Det er ikkje eit alternativ berre å satse på våpenmakt, overvaking og metalldetektorar, sjølv om dette må til. Vi må i tillegg satse på å fjerne dei grunnleggjande årsakene til terroren. Arbeidsløyse, fattigdom og mangel på håp gjer at folk vert rekrutterte til å verte terroristar, slik òg leiaren av komiteen viste til i sitt innlegg tidlegare i dag. Ei oppleving av å vere framandgjord og annanrangs borgar i verda har same effekt. Dette må og kan vi gjere noko med. Noreg kan ikkje finansiere utviklingshjelp til alle føremål, men vi kan gjere vår del. Norsk utviklingspolitikk har fyrst og fremst eit humanitært, medmenneskeleg siktemål. Men ei verd der barna våre kan ete seg mette om kvelden, der ein har ein jobb å gå til, er òg ei tryggare verd for oss alle. Difor er utviklingspolitikken eit kjerneområde i norsk utanrikspolitikk. Situasjonen i ulike land kan også gjere det naturleg at Noreg deltek i oppdrag med militære styrkar. Dette drøfta vi grundig i debatten den 17. desember i fjor, men lat meg ta opp att hovudpoenget: For norsk deltaking i militære operasjonar er det eit klart krav at operasjonen er i samsvar med folkeretten. All maktbruk må vere folkerettsleg forankra, anten gjennom samtykke frå partane, gjennom retten til sjølvforsvar eller gjennom eit mandat frå FNs tryggingsråd. Dette medførte at vi ikkje deltok i krigen mot Irak, fordi det her ikkje var eit klart folkerettsleg mandat. No er situasjonen ein annan, etter at FNs tryggingsråd klart har bede medlemslanda i FN om å stille opp med ulike former for hjelp, inkludert militære bidrag. Her må eg seie at eg undrar meg noko over debatten, for når det er slik at FN ber om det, verkar det overraskande på meg at ein heile tida problematiserer at Noreg er der. Det er klart at dette er eit dilemma. Det er klart at det ikkje er lett for ein irakisk sivil å sjå forskjell på militære styrkar. Men korleis skal vi oppfylle FNs ynske, som seier det er grunnleggjande viktig at vi er der, dersom ikkje desse dilemma er der? Eg synest at den debatten som føregår, er for enkel, når ein kvar einaste gong det kjem eit eller anna oppslag om dette, gjentek at vi ikkje burde ha vore der. Nei vel, til dei som snakkar så varmt om FN og styrking av FN – det vert heilt meiningslaust at ein ikkje problematiserer den delen som gjeld deltakinga i Irak. Det er fullt av dilemma. Likevel: Dersom vi skal gjere som FN har sagt, og følgje ei FN-line, må vi òg vere viljuge til å stå i dei dilemma og delta. Noreg har stilt opp med militære mannskap for å hjelpe til med stabilisering og utføre viktige oppgåver av humanitær karakter. Dette er ei form for hjelp som det irakiske folket treng. Eg vil òg vise til det eg sa i debatten før jul. Det kan godt hende at vi bør prioritere å stille opp i andre område enn Irak med våre avgrensa ressursar. Det gjeld i alle fall Kosovo og Afghanistan, og vi får òg håpe at i Sudan vert det ein fred som gjev oss grunn til å stille opp. Utanriksministeren fortalde at det måndag vart pause i forhandlingane i Sudan, men at han håpar og trur at ein avtale kan vere i hamn i løpet av februar. Eg sluttar meg sterkt til utanriksministeren sitt håp. Som utanriksministeren sa, rolla til Noreg i fredsbygginga i Sudan forpliktar. Dersom det kjem til ein endeleg avtale, vil det vere behov for militære styrkar til å overvake den nye og skjøre freden. Noreg og norske krefter har spelt ei viktig rolle i fredsarbeidet. Norske soldatar vil ha høgt truverde som ein nøytral part. Eg vil difor sjå svært positivt på at Noreg deltek i ein FN-leidd styrke i Sudan. Eg vil òg peike på ei anna viktig sak for Kristeleg Folkeparti i utanrikspolitikken – arbeidet for menneskerettane. Vår tenking er basert på det kristne menneskesynet. Det bringar med seg det prinsipielle synet på menneskeverdet at alle menneske har same verdi. Ei slik menneskeverdstenking er langt frå sjølvsagd. Historia og samtida vår er full av døme på fornedring av menneskeverdet – folkemord, slaveri, tortur, rasediskriminering, etnisk undertrykking. Det må vi protestere imot. Eg vil nemne særskilt behovet for å kjempe for religionsfridom for alle religionar i alle land. Eg vart faktisk sjokkert då den franske regjeringa, på ein måte demokratiets vogge, ville nekte muslimske skulejenter å ha eit skaut over hovudet sitt om dei ynskjer det. Det er reelt sett undertrykking og totalt misforstått press for at alle skal vere like eller i alle fall sjå like ut. Likskap er ikkje det same som likeverd, og fråvær av religiøse uttrykk er ikkje religionsfridom. Det er faktisk det motsette. Endå verre er det sjølvsagt når menneske vert fengsla, torturerte eller drepne for si tru eller for å gå over til ei anna tru enn den dei har pr. dato, slik vi ser det i altfor mange land. Eg veit godt at det ikkje er lett å ta dette opp i møte med styresmaktene i landa det gjeld. Det har eg sjølv opplevd når eg har besøkt ulike land, men vi har likevel ei plikt til å forsøkje og forsøkje igjen. Ynsket om gode relasjonar i økonomisk samkvem må ikkje gjere oss tause i spørsmålet om menneskerettar. Religion er veldig ofte grunnlag for ein konflikt, men ved å styrkje religionsdialogen i det internasjonale samfunnet bør det verte slik at religion kan og må omdefinerast frå å vere ein del av problemet til å verte ein del av løysinga. Situasjonen i Midtausten er framleis svært deprimerande for dei som bur der, anten dei no er israelarar eller palestinarar. Situasjonen ser uløyseleg ut, men det er likevel ein konflikt vi er nøydde til å løyse, fordi det er ein fyrtårnskonflikt som hundrevis av millionar muslimar ser som eit symbol. Løysinga vil måtte innebere ei tostatsløysing. Både Ariel Sharon og Yasir Arafat har slutta seg til det prinsippet. Vi må aldri akseptere at jødane som folk får skulda for ei regjering sine handlingar. Vi ser skremmande ting skje i Europa, t.d. i Frankrike, der hærverk mot synagogar, til og med brannstifting, skjer i jødiske lokalsamfunn. Det må vi aldri godta. Vi kan bruke ein forklaringsmodell, men vi må aldri godta at det utløyser slike handlingar. Vi må ikkje akseptere vald mot sivile som verkemiddel, ikkje frå noka folkegruppe. Så nokre få ord om Balkan. Vi ser i dei vala som har vore no, at det har skjedd ei styrking av dei meir nasjonalistiske kreftene. Eg vil likevel uttrykkje håp om at valet i Kroatia har ført til at ein har fått ei god regjering som ser ut til å ha eit program der ein søkjer å føre eit arbeid som går i retning av Europa, for NATO og for demokratisering. Etter mitt syn er det svært viktig at Noreg fortset det arbeidet ein har hatt for Balkan, og òg at ein påverkar dei andre landa i NATO når det gjeld forholdet til Serbia. Serbia er, slik utanrikskomiteens leiar sa, ein nøkkelnasjon på Balkan, og det er svært viktig at dei ikkje vert skuva tilbake til ekstrem nasjonalisme. Eg vil takke utanriksministeren for det han og hans folk har gjort så langt og utfordre dei til å stå sterkt på vidare for å få Serbia inkludert i det vestlege fellesskapet under demokratiske krefter.