Valgerd Svarstad Haugland (Kristelig Folkeparti), 2005-06-08:
Dette var ei morosam opptakt. Før eg begynner på sjølve innlegget mitt, vil eg gjerne takka representantane Lund Bergo og Woldseth for godorda om meldinga. Eg synest det er bra at i alle fall nokre opposisjonsparti kan vera såpass rause med eit regjeringsparti når arbeidet er godt. Eg er heilt samd i det dei sa! St.meld. nr. 22, Kultur og næring, byggjer på ei anerkjenning av at kulturen spelar ei grunnleggjande rolle i samfunnsutviklinga, og på ein visjon om at Noreg skal nytta det utviklingspotensialet som ligg i skjeringsfeltet mellom kultur og næring, betre i framtida. Dersom vi skal lykkast med dette, må vi ikkje berre ha ein offensiv kulturpolitikk, som m.a. er nedfelt i kulturmeldinga, vi må òg sikra at kultursektoren får større plass og aksept innafor ein tverrsektoriell innovasjonspolitikk. Eg er glad for at Stortinget støttar meg i denne vurderinga. Meldinga famnar breitt og rettar særleg merksemd mot tre aspekt ved forholdet mellom kultur og næring. For det fyrste omfattar delar av kultursektoren økonomiske vekstnæringar med relativt stor innverknad på norsk økonomi. For det andre kan samspel mellom kultur og næring vera fruktbart for begge partar. For det tredje kan kultur og kulturbaserte næringar spela ei viktig rolle i lokal og regional utvikling. Meldinga har fyrst og fremst hatt som mål å presentera ein samla gjennomgang av emnet kultur og næring, basert på tilgjengelege grunnlagsdokument. Meldinga viser at dei kulturbaserte næringane er avhengige av verkemiddel og rammevilkår over eit breitt spekter av politikkområde, og at det skjer mykje på mange felt. Potensialet for å fremma utviklinga og veksten i dei kulturbaserte næringane er til stades. Kultursektoren er samansett av verksemder med svært ulik finansieringsstruktur og næringsmessig utviklingspotensial. Aktørane i kultursektoren spreier seg frå dei reint ideelle verksemdene, som alltid vil vera avhengige av offentleg støtte, til dei reint kommersielle verksemdene, som blir drivne på forretningsmessig grunnlag. Det er viktig å streka under at det berre er i delar av feltet det finst eit potensial for å utvikla lønnsame og marknadsbaserte bedrifter. Særleg bør dette vera ei viktig påminning for dei offentleg støtta kulturinstitusjonane som er innretta mot heilt andre føremål enn økonomisk verdiskaping, men som likevel i aukande grad gjer forsøk på å legitimera si eiga verksemd med næringsargument. Som kulturminister finn eg grunn til å åtvara mot ei slik samanblanding av korta. Det er heller ikkje slik som Framstegspartiet hevdar i innstillinga, nemleg at kulturpolitikk og næringspolitikk nærmast er to sider av same sak. Eg vil åtvara mot ideen om at skiljet mellom næringslivet og kulturlivet sine verdiar og interesser er eit kunstig skilje. Ein slik retorikk er farleg og slår totalt beina under innretninga av og føremålet med kulturpolitikken. Kulturpolitikken bør ikkje innrettast på ein slik måte at kulturverksemder i større grad må oppfattast som kulturnæringsverksemder. Eg er tilfreds med at fleirtalet så tydeleg markerer avstand til slike idear og samstundes framhevar det skiljet som er gjort mellom kulturpolitikk og næringspolitikk i meldinga. Kulturpolitikken er forankra i ideen om kulturen sin eigenverdi, der hovudmåla er å fremma kulturelt og estetisk mangfald, stimulera kunstnarleg kvalitet og nyskaping, bevara og sikra kulturarven og leggja til rette for at heile folket har tilgang til eit riktig og mangfaldig kulturtilbod. Dei ulike kulturpolitiske ordningane som er etablerte gjennom mange tiår, utgjer grunnleggjande føresetnader for utviklinga av kulturbaserte næringar. Den overordna målsetjinga i næringspolitikken er å styrkja verdiskapinga i norsk økonomi. Det bør difor fyrst og fremst vera ei næringspolitisk utfordring å utvikla næringspotensialet i dei kulturbaserte næringane. Verkemiddel for å fremma ei slik utvikling kan likevel på ingen måte erstatta kulturpolitisk grunngitte verkemiddel som skal medverka til mangfald, kvalitet og tilgang. Kulturbaserte næringar representerer ei særleg utfordring når det gjeld tilhøvet mellom kultur- og næringspolitikk og utforminga av kultur- og næringspolitiske verkemiddel. Særleg komplisert er det at ei rekkje kulturelle produkt, som t.d. film, bøker og musikk, i mange tilfelle både har vare- og fellesgodeaspekt. Det at kulturelle produkt blir rekna som fellesgode, inneber at dei kulturpolitiske verkemidla på ulike måtar har som mål å sikra og/eller fremma framstilling og distribusjon av slike produkt utover det marknaden er villig til å betala. Slike verkemiddel blir vanlegvis grunngitte med at framstillinga av produktet har ein kulturell og/eller samfunnsmessig verdi utover den eventuelle økonomiske verdien. Utforminga av næringspolitiske verkemiddel har derimot basis i produkta sin økonomiske verdi. Marknadsprisen kan gi ein peikepinn på den økonomiske verdien til eit kulturelt produkt, medan bruttoprodukt og sysselsetjing kan gi eit mål på kulturnæringane sitt bidrag til vekst- og verdiskaping i eit avgrensa geografisk område. Eg vil gjerne få understreka at den profesjonelle kunsten både i og utanfor institusjonane er veldig viktig for veksten i dei kulturbaserte næringane. Det er t.d. identifisert ein markant vekst i dei kunstnariske kjerneverksemdene. Ei grunninvestering i desse er ein føresetnad også for den vidare utviklinga av kulturbaserte næringar. Her er den vidare oppfølginga av tiltak i kulturmeldinga viktig. Det er mi meining at ein sektorovergripande politikk som òg omfattar kulturbaserte næringar, fyrst og fremst må leggja til grunn eit langsiktig perspektiv og rekna kultursektoren snarare som ein føresetnad for økonomisk vekst enn som eit middel. Kortsiktige instrumentelle løysingar, einsidig baserte på økonomisk rasjonalitet, vil uthola nettopp den vitaliteten og kreativiteten som er ein føresetnad for kunstens og kulturens verdi, både for nyskapande næringsutvikling og for samfunnsutviklinga elles. Kanskje særleg i regionaliseringsdebattar og i samband med stadutviklings- og byutviklingsprosjekt er det viktig å sikra at kultursektoren ikkje berre blir vurdert som middel for å oppnå andre fordelar. Å finna ein balanse mellom kultur- og næringspolitiske verkemiddel som tek vare på både nærings- og kulturpolitiske mål, er ei veldig krevjande øving. Eg meiner meldinga dannar eit godt grunnlag for det vidare arbeidet med å drøfta kva verkemiddel som eventuelt kan supplera og forsterka det eksisterande verkemiddelapparatet retta mot utviklinga av kulturbaserte næringar. Stortinget ber Regjeringa sørgja for at dansetilstellingar med levande musikk blir definerte som konsertar, og at dei blir fritekne for meirverdiavgift frå 1. januar 2006. Eg har m.a. merka meg engasjementet til Eirin Faldet, og at ho i den samanhengen har bydd opp til dans. Det eg eigentleg ikkje skjønnar, er: Kvifor i all verda har Arbeidarpartiet lagt fram ei sak som legg til rette for denne skilnaden? Det er jo det som er bakgrunnen for at vi har det slik, for det har Arbeidarpartiet bestemt før! Eg ser at ein no har teke motsett standpunkt. Eg vil berre seia at i meldinga har vi gjort greie for at Finansdepartementet har sett i gang eit arbeid for å gjennomgå dette feltet som gjeld kultur og meirverdi. Det er for tidleg å seia i dag kva resultatet av denne gjennomgangen vil bli. Men for å seia det slik: Grunnarbeidet ligg der frå før, og det er det andre parti som har lagt. Mange aktørar har uttrykt ynske om å innføra skatteinsentiv for ulike former for samarbeid mellom kulturlivet og næringslivet. Eg har forståing for at mange kulturpolitiske aktørar som arbeider med planar og idear langt utover det som er mogleg å realisera innanfor tilskottsrammene, ynskjer dette. Sponsormidlar kan vera ei kjelde til større fleksibilitet og større handlingsrom for mange av institusjonane i kultursektoren. Likevel skal vi hugsa på at det er svært varierande i kva grad kulturinstitusjonane har ressursar og sjansar til å skaffa seg samarbeidspartnarar. Til dømes kan det vera vanskeleg for dei små og smale. Vi kan ikkje ha ein situasjon i Noreg der kultursektoren er avhengig av å gjera seg attraktiv for næringslivet. Det er difor eit viktig kulturpolitisk prinsipp at private midlar skal vera eit supplement til offentlege rammevilkår. For meg er det viktig å vareta kunstens frirom for at kultursektoren skal ha ein funksjon i samfunnet basert på andre verdiar og interesser enn næringsliv og marknad. Den offentlege kulturpolitikken er basert på eit prinsipp om armlengds avstand for å sikra at det er kompetente kvalitetsvurderingar som ligg til grunn for fordeling av ressursane. Det er òg viktig å sikra at samarbeidet mellom kulturliv og næringsliv skjer på ein slik måte at kunst- og kulturfagleg integritet og sjølvstende blir vareteke. Dette blir ei stadig meir relevant problemstilling etter kvart som ein ser tendensar til meir integrerte samarbeidsavtalar der kulturlivet yter stadig meir i sine tenester til næringslivet. I eit kulturpolitisk perspektiv er skatteinsentiv med føremål å fremma sponsing og samarbeid eit direkte verkemiddel som må vurderast i forhold til andre målretta verkemiddel som kanaliserer midlane direkte til kulturlivet. Eventuelle skatteinsentiv må ein òg sjå i samanheng med den generelle skattepolitikken som avviser å innføra særlege skattetiltak retta mot enkeltsektorar. Det finst òg andre verkemiddel for å fremma eit fruktbart samarbeid mellom kulturliv og næringsliv. I Noreg er tradisjonane for at næringslivet støttar og samarbeider med kulturlivet svakare enn i mange andre land, og avstanden mellom økonomisk og kulturell kapital er nok relativt stor. Dette inneber at det er særleg viktig å byggja opp kunnskap og kompetanse for å spreia informasjon som kan medverka til at næringslivet i større grad kjem på bana. Her gjer Forum for Kultur & Næringsliv eit viktig arbeid, som kan få innverknad i eit meir langsiktig perspektiv. Det er òg mange andre miljø og aktørar på dette området. Generelt bør ein sjå nærare på korleis informasjonskanalane kan tilpassast kvarandre, slik at informasjonsverksemda og kunnskapsformidlinga blir best mogleg. Eg har merka meg(presidenten klubbar) at fleirtalet òg har sagt noko om film. Eg reknar med at det er noko av det som blir teke opp i replikkrundane. (presidenten klubbar)