Liv Signe Navarsete (Senterpartiet), 2015-06-18:
Denne saka handlar om Noreg skal gi frå seg mynde til eit overnasjonalt organ me ikkje er medlem av, det sjølvstendige EU-byrået EASA. Skal EASA få mynde til å kontrollere og gi autorisasjon på sikkerheit til tredjelandsoperatørar som er engasjerte i kommersiell lufttransport i, til og ut av EU/EØS-området? Årsaka til at Senterpartiet og Sosialistisk Venstreparti har eigen merknad i utanriks- og forsvarskomiteen er ikkje fyrst og fremst ut frå sunn og stor skepsis til EASA-samarbeid – sjølv om den også kan vere til stades – men forholdet til Grunnlova. Stortinget har i fem saker etter EØS-avtalen i 1992 overført vedtakskompetanse til EU-organ ved bruk av prosedyren i Grunnlova § 26 andre avsnitt. Stortinget meiner sjølv at slik overføring har heimel i den såkalla læra om «lite inngripende» suverenitetsoverføring. Senterpartiet er usamd i dette rettsgrunnlaget då det for det fyrste saknar støtte eller noko som helst grunnlag i Grunnlova sin tekst, for det andre er i strid med føresetnadene til Stortinget i 1962 så vel som systemet i Grunnlova, og for det tredje er i strid med og undergrev vedtaksprosedyren i Grunnlova § 115. Kort sagt: Læra om «lite inngripende» suverenitetsoverføring har ikkje støtte i nokon andre rettskjelder enn Stortinget sin eigen praksis i strid med Grunnlovas klare ord og føremål. Då er me utanfor Stortinget sitt legitime tolkingsrom når det gjeld Grunnlova. Vil Stortinget overføre vedtakskompetanse utan å bruke § 115, må Stortinget endre Grunnlova. Knytt til tilslutnadsvilkåret er problemet følgjande: Korleis kan Stortinget med simpelt fleirtal etter ein regel som ikkje er lovfesta, gjere noko som er eksplisitt forbode i Grunnlova § 115, sjølv med tre fjerdedels fleirtal? Dette ber eg om at statsråden gjer greie for i dag. Etter mitt og Senterpartiet sitt syn gir ikkje Stortinget sin noverande praksis meining i lys av tilslutnadsvilkåret i § 115. Verken i dei konstitusjonelle utgreiingane frå Justisdepartementet si lovavdeling, regjeringa eller Stortinget er det gjort forsøk på ei forklaring på kvifor Grunnlova skal tillate suverenitetsoverføring til EU-organ med heimel i det unnataket som ikkje er lovfesta, og som er omstridt, såkalla «litt inngripende» suverenitetsoverføringar. Eit anna spørsmål er: Ville Stortinget ha kunna gjere dagens vedtak etter § 115? I samband med Noreg sin søknad om medlemskap i EF henta Stortinget på 1960-talet inn utgreiingar frå professorane Torkel Opsahl og Johs. Andenæs. Begge konkluderte med at det i vilkåret «tilsluttet» ligg eit krav om at Noreg er representert i det internasjonale organet på like vilkår som andre statar. Det er også eit synspunkt som er klart dominerande i seinare juridisk litteratur. I Arne Fliflets kommentarutgåve til Grunnlova står det ganske enkelt at § 115 berre opnar for overføring av vedtakskompetanse til organisasjonar Noreg er med i eller er i ferd med å bli medlem av. Den allmenne føresetnaden for internasjonalt samarbeid er jo at statar deltek på lik line, om enn med ulik medverknad i form av røystetal etter folketal og liknande. Det er nett denne føresetnaden EØS-avtalen kviler på – lik representasjon – då alle vedtak med direkte verknad for Noreg, Island og Liechtenstein skal gjerast av organ der desse statane er fullt og likeverdig medlem – ESA, EFTA-domstolen og EØS-komiteen. Ser me på førearbeida til § 115 frå 1962, synest det klart at Stortinget då forstod ordet «tilsluttet» som eit krav om medlemskap eller deltaking på like vilkår. Gitt denne bruken av ordet «tilsluttet» i førearbeida, må me kunne forvente at Stortinget hadde kommentert særskilt om dei meinte noko anna med det same ordet i § 115. I tillegg til ei brei semje i juridisk litteratur tilseier dei elementa at Noreg formelt må vere medlem av eller på ein annan måte vere representert på like vilkår som andre statar i luftfartsbyrået EASA for å vere tilslutta etter § 115. Altså kan ikkje Stortinget med heimel i Grunnlova § 115 overføre til EASA vedtakskompetanse med direkte verknad for Noreg så lenge Noreg berre har møte-, forslags- og fråsegnsrett i styret i EASA – og langt mindre gjere det etter § 26. Ein kan spørje seg kor lenge stortingsfleirtalet skal få halde på med å bryte Grunnlova i sin iver etter å drive EU-tilpassing. Kvar er logikken i at det krevst tre fjerdedels fleirtal for å gi frå seg suverenitet til ein organisasjon me er medlem av, medan, som fleirtalet meiner, at simpelt fleirtal er tilstrekkeleg for å gi frå seg suverenitet til ein organisasjon me ikkje er medlem av? Eg vil med dette ta opp forslaget frå Senterpartiet.