Heidi Grande Røys (Sosialistisk Venstreparti), 2003-06-03:
Komiteen har handsama Regjeringa sitt forslag til kvitvaskingslov. Ein samla komite støttar innføringa av ei slik lov og dei hovudgrepa til tiltak mot kvitvasking av utbytte frå straffbare handlingar som Regjeringa har foreslått. Eit mindretal, representantane frå Framstegspartiet, SV, Senterpartiet og Kystpartiet, støttar likevel ikkje Regjeringa sitt forslag om å gjere regelverket gjeldande òg ved tilfelle av mistanke om finansiering av terrorisme eller brot på straffelova §147 a og b. Det er òg fremja ein del enkeltforslag frå partia i komiteen. På to punkt har komiteen gått inn for endringar i forhold til Regjeringa sine forslag. Komiteen har for det fyrste peika på at det i forhold til kravet om å registrere reelle eigarar var ein forskjell i ordlyden mellom lovforslaget og tilrådingane frå Financial Action Task Force, FATF. Komiteen meiner det er viktig å følgje opp FATF sine tilrådingar, og at det å kjenne dei reelle eigarane av dei verdiane som vert handterte, er ein føresetnad for at det skal vere mogleg å avsløre bakmenn, og for at registrering av slike opplysningar skal ha noka meining. Komiteen meiner at Regjeringa sitt forslag ville ha ført til ei svakare undersøkingsplikt i dette tilfellet, og har foreslått ei endring i kvitvaskingslova § 6 fjerde ledd. Komiteen ynskjer vidare å likestille skriftleg og elektronisk legitimasjon. Regjeringa opnar i sitt forslag for å gjere dette i ei framtidig forskrift, men ein samrøystes komite ynskjer å få slått fast allereie no at ei slik sidestilling skal gjennomførast. Komiteen meiner at elektronisk kvalifiserte sertifikat er ei trygg form for identifisering, og at det er viktig ikkje å leggje hindringar i vegen for vidareutviklinga av dette konseptet. Komiteen foreslår difor at Regjeringa innan utgangen av 2003 på eigna måte skal fremje nødvendige forslag for å få til ei likestilling på dette feltet. Dei siste åra er det gjennomført ei tiltakande deregulering av finansmarknadene. Dette bortfallet av styring, kombinert med ein sterk auke i kapitalstraumen i og mellom land, har skapt større handlingsrom for dei som vil flytte på svarte pengar. Det har vorte enklare å skjule opphavet til utbytte av straffbare handlingar i finanssystema. Liberaliseringa av verdsøkonomien har skapt eit tøffare konkurransepress, som i sin tur senkar terskelen for å gå til ulovlege handlingar for å halde hovudet over vatnet. Dette er utviklingstrekk som vi må ta svært alvorleg, og som tydeleg viser kvifor det no er viktig med strenge og effektive tiltak mot økonomisk kriminalitet generelt og kvitvasking spesielt. Det lovverket vi no vedtek, er ikkje retta inn mot gamle damer som har nokre tusenlappar i madrassen. Vi treng eit tøffare regelverk mot kvitvasking for å ramme dei som tener store pengar på nokre av dei mest grufulle formene for kriminalitet vi kjenner. Internasjonale forbrytarnettverk får stadig større makt og har gjort prostitusjonsindustri, handel med kvinner og barn og smugling av narkotika og våpen til nokre av verdas mest innbringande «næringsvegar». Lønnsemda i slik verksemd er heilt avhengig av at det finst effektive metodar for å kvitvaske og ta i bruk ulovleg opptente midlar i land som Noreg. Lovverk av den typen vi her handsamar, vil innehalde grenseoppdragingar mellom omsynet til effektive tiltak og omsynet til personvern. Dette kan av og til skape vanskelege problemstillingar. Komiteen er einig med Regjeringa i at undersøkings- og rapporteringsplikta vert utvida til å omfatte ei rekkje nye grupper. Komiteen er òg einig i at den særeigne teieplikta til Økokrim i kvitvaskingssaker no vert fjerna. Det siste har bl.a. dei tilsette i finansnæringa protestert mot. Det er av stor betydning at Økokrim overheld si plikt til å slette opplysningar, og at det vert lagt til rette for arbeidet til Kontrollutvalet for tiltak mot kvitvasking av pengar. Det er dessutan viktig å peike på at det finst klare kriterium for kva som skal til for å vekkje mistanke om kvitvasking, og at det difor for folk flest heller ikkje skal så mykje til for å halde seg utanfor mistanke. Ingen treng å kjøpe bil med pengane i plastpose eller med bankkort frå Nauru. Nettopp det at kvitvaskingsregelverket er utforma for å gi effektive tiltak ved slike klart definerte mistankar, er bakgrunnen for vår sterke bekymring for at Regjeringa, og no fleirtalet i finanskomiteen, ynskjer å gjere kvitvaskingslova gjeldande òg for kampen mot terrorisme. Mens lovverket mot kvitvasking altså er innretta mot ein type brotsverk som er relativt klart definert, og retta inn mot bruk av midlar frå straffbare handlingar som allereie er utførte, er terrorisme ei heilt anna problemstilling. Terrorlovgivinga har vore sterkt kritisert nettopp for at den ikkje inneheld presise definisjonar av kva som kan reknast som terrorisme og bidrag til terrorisme, at det er uklart kva som ligg til grunn for kven som kan mistenkjast for bidrag til terrorverksemd, og at det i stor grad vil dreie seg ommistanke om moglege, framtidige handlingar. Vår meining er at det er uansvarleg å behandle to så ulike problemstillingar under eitt og nesten utan at det som handlar om terrorisme, er gitt merksemd. Mange av dei som no vert rapporteringspliktige, vil ha svært dårlege føresetnader for å kunne seie noko om kva transaksjonar som kan mistenkjast for å ha noko med terrorfinansiering å gjere. Forslaget som no går igjennom, vil altså i praksis føre til at norske bilforhandlarar og gullsmedar skal vere på utkikk etter potensielle terroristar. Det er all grunn til å stille spørsmål ved kva konsekvensar lovverk som dette kan få for rettstryggleiken og personvernet. Slik sett føyer dette forslaget seg inn i rekkja av terrorlover som har vorte vedtekne internasjonalt dei siste to åra. I fleire andre land har vi sett at desse lovene har fått alvorlege konsekvensar for sivile og demokratiske rettar. SV er sterkt bekymra for dette, og vi går inn for å stryke alle tilvisingar til finansiering av terrorisme og til straffelova § 147 a og b i kvitvaskingslova. Det er viktig at Noreg så langt som mogleg har eit kvitvaskingslovverk som lever opp til det ein har i land det er naturleg å samanlikne seg med. Dei landa som har eit svakare regelverk, vil lettare kunne tiltrekkje seg kriminelle pengestraumar. FATF har utarbeidd 40 tilrådingar som gjeld tiltak mot kvitvasking av utbytte. Desse tilrådingane er under revisjon, og dette arbeidet skal gjerast ferdig på eit plenumsmøte i Berlin denne månaden. Det vil både i samband med dette og i liknande prosessar i EU verte nødvendig å gå gjennom det norske regelverket på nytt, relativt snart. Denne handsaminga som vi har i dag, kunne difor vore eit nyttig høve for Stortinget til å gi nokre signal om kva slags tiltak ein kunne tenkje seg utgreidd eller vurdert nærare inn mot ein slik ny gjennomgang. Ulike mindretal i komiteen har difor fremja ei rekkje slike utgreiingsforslag. Dessverre har regjeringspartia og Arbeidarpartiet blokkert denne moglegheita ved å gå nærast prinsipielt imot at Stortinget på eiga hand skal kunne be om utgreiingar. Denne frykta for sjølvstendige initiativ synest vi er sørgjeleg, særleg i ei sak der det er eit så stort behov for ein levande offentleg debatt og for nye effektive, politiske tiltak. At utgreiingsforslag ikkje kan fremjast før spørsmålet om utgreiing er utgreidd av departementet, er ein skikk vi ikkje var klare over at denne forsamlinga hadde lagt seg til. Dei forslaga som ulike mindretal har fremja, f.eks. om maksimumsbeløp for kontant betaling og omvend bevisbyrde, er viktige forslag som vi håpar likevel vil vere ein del av den framtidige diskusjonen rundt kvitvaskingslovverket. Den lova Odelstinget vedtek i dag, vil vonleg bli ein effektiv reiskap i kampen mot kvitvasking og på den måten eit bidrag frå Noreg i kampen mot økonomisk kriminalitet og mot forteneste som internasjonale kriminelle nettverk har på menneskelege lidingar. Med det vil eg tilrå komiteen si innstilling, med unntak av dei stadene der SV i lag med andre har eigne forslag. Eg tek då opp desse forslaga.