Bård Vegar Solhjell (Sosialistisk Venstreparti), 2017-01-31:
Den 4. november 2016 arresterte tyrkiske myndigheiter elleve parlamentsmedlemmer frå HDP, som er venstrepartiet i tyrkisk politikk, bl.a. kjent for sin kamp for rettane til den kurdiske minoriteten. Blant dei var dei to partileiarane Selahattin Demirtas og Figen Yuksekdag. Skuldingane mot parlamentsmedlemmene går ut på at dei støttar valdsbruken til det kurdiske arbeidarpartiet PKK – trass i at dei ved fleire anledningar har teke sterkt avstand frå valdsbruken deira. HDP har kjempa ein viktig kamp for kurdarane sine rettar og mot Erdogan sine forsøk på å styrkje si eiga makt. Dei har kjempa for demokrati og mot eit meir autoritært styre. Å arrestere folkevalde politikarar er eit alvorleg åtak på demokratiet. Dersom folkevalde ikkje kan drive politisk arbeid utan frykt for å verte fengsla, er ikkje eit fungerande demokrati mogleg. Vi i SV har følgt denne utviklinga tett og er djupt bekymra, for arrestasjonane av parlamentsmedlemmene i HDP er berre eitt eksempel på ei rask og dramatisk forverring av vilkåra for ytringsfridom, menneskerettar og demokrati i landet. No er tida inne for at europeiske leiarar gjer ord til handling og rettar eit reelt press mot Tyrkia for å snu den autoritære vendinga. Som ein alliert av Tyrkia, i både NATO, OSSE og Europarådet, er det viktig at Noreg reagerer, og at vi gjer alt som står i vår makt for å hindre ei ytterlegare forverring av situasjonen. Det er i det tyrkiske folket si interesse og i Europas interesse, men òg i vår eiga interesse. Det er bakgrunnen for interpellasjonen i dag, og eg ser fram til å høyre utanriksministeren sitt svar på utfordringa vår. Vilkåra for demokrati og menneskerettar har vorte gradvis verre over fleire år i Tyrkia, men særleg etter kuppforsøket i juli 2016. I tillegg til arrestasjonane av HDP-leiarane vil eg nemne nokre andre alvorlege teikn på at Tyrkia er raskt på veg i gal retning. Sidan juli 2016 har over 40 000 menneske vorte arresterte, og 120 000 har mista jobbane sine. I all hovudsak er dette vanlege folk som jobbar i skolevesenet, i helsevesenet, som dommarar eller i offentleg administrasjon. Erdogan har sikra to tredels fleirtal i parlamentet for omfattande grunnlovsendringar som gjev presidenten betydeleg meir makt enn han har i dag. Dei grunnlovsendringane skal ut i ei folkerøysting i vår, og vert dei vedtekne, gjev dei bl.a. Erdogan rett til å oppløyse det folkevalde parlamentet. Unntakstilstanden som vart innført etter kuppforsøket, gjeld framleis og gjev myndigheitene vide fullmakter til å gjennomføre arrestasjonar utan gode grunnar til mistanke. Dersom han ikkje vert oppheva, kan arrestasjonsbølgja vi har sett sidan juni, fortsetje. Ei rekkje opposisjonelle tv-kanalar og aviser har vorte stengde, bl.a. har den største tyrkiske opposisjonsavisa fått stengt kontora sine. Eg opplevde sjølv under eit besøk i Ankara med delar av utanrikskomiteen i fjor korleis ein av dei inviterte gjestene til ein middag hos den norske ambassadøren ikkje kom fordi avisa hans var offer for ein razzia same dag. Åtaka på den demokratiske rørsla som kjempar for kurdiske rettar, held fram. Fleire borgarmeistrar og leiande kurdiske lokalpolitikarar har vorte arresterte utan at det ligg føre rettkomne skuldingar. Sist veke vart tre nye folkevalde frå HDP arresterte: Huda Kaya, Altan Tan og Meral Bestas. No har HDP snart ei like stor stortingsgruppe i fengsel som i parlamentet, og det er ein uhaldbar situasjon. Det har òg i lang tid vore kampar mellom tyrkiske styrkar og PKK i det kurdiskdominerte Søraust-Tyrkia. Dei kampane har pågått sidan forhandlingane med PKK vart brotne, og har eskalert det siste året. Byar som Cizre og Diyarbakir har vore offer for åtak, og store delar av befolkninga er drivne på flukt. I Cizre har innbyggjartalet gått ned frå 120 000 til 20 000 på under to år. Utviklinga i Tyrkia truar ytringsfridomen, demokratiet og sikkerheita for innbyggjarane. Det er avgjerande at vi gjer det som står i vår makt for å møte denne utviklinga – av fleire grunnar. For det første skal overgrep og menneskerettsbrot nedkjempast uansett kvar dei oppstår. For det andre er Tyrkia ein alliert – vi har plikt til å seie frå til våre vener, og vi er nøydde til å stå opp for dei prinsippa som alliansane vi er med i, er meinte å vere bygde på. For det tredje er det i både europeisk og norsk eigeninteresse å sikre eit fritt, demokratisk Tyrkia. Dersom vi lar denne utviklinga fortsetje, kan sikkerheitssituasjonen forverre seg kraftig og landet gå frå å vere eit land folk flyktar til, til å vere eit land folk flyktar frå. Eg håper utanriksministeren i grove trekk er einig i beskrivinga mi av situasjonen i Tyrkia. I så fall er spørsmålet: Kva kan vi gjere? Eg har teke med meg nokre heilt konkrete idear som eg vil høyre om utanriksministeren kan og vil følgje opp. Det er nokre grep Noreg kan ta på eiga hand: Vi kan auke støtta til sivilsamfunnsorganisasjonar som jobbar for ei demokratisk utvikling og mot menneskerettsbrot i Tyrkia. Vi kan gje vår eksplisitte støtte til aviser og tv-kanalar som har vorte stengde av myndigheitene, og som har vore ein viktig del av mediemangfaldet i Tyrkia. Vi kan òg mellombels stanse våpeneksporten til Tyrkia på bakgrunn av at det er ein reell fare for at våpena kan verte brukte til å undertrykkje eiga befolkning. Det vil vere viktige og sterke signal. Det mest effektive er likevel å søkje felles tiltak saman med våre allierte. Tyrkia er eit NATO-land og er medlem av OSSE og Europarådet. Alle desse organisasjonane er baserte på ein verdifellesskap der menneskerettar og demokrati står sentralt. Når desse verdiane vert brotne så grunnleggjande av ein medlem i organisasjonen, bør det skape grunnlag for ulike former for reaksjonar og sanksjonar. Eg er sterkt tilhengjar av å oppretthalde dialogen med Tyrkia, men vi må òg vere realistiske. Erdogan kjem ikkje til å vere villig til å snu på oppfordring frå Europa viss vi ikkje òg er tydelege på at vi kan setje makt bak krava. Eit slikt press vil vere eit riktig steg på vegen, og eit slikt felles initiativ bør stille tydelege krav til Erdogan. På kort sikt er dei viktigaste krava vi bør stille, etter mi og SVs oppfatning, at alle dei arresterte parlamentarikarane vert sleppte fri og kan få verke i parlamentet som valde parlamentarikarar skal, at unntakstilstanden, der det no har gått lang tid, vert oppheva straks, at opposisjonsaviser vert opna igjen, at journalistar vert sleppte fri, at pressefridomen og ytringsfridomen får verke i Tyrkia, at det vert oppretta ein uavhengig kommisjon som granskar menneskerettsbrot som er gjorde etter kuppet, at folkerøystinga om grunnlovsendringa vert avlyst så lenge det ikkje er reelle moglegheiter for opposisjonen til å ytre seg, at forhandlingane med PPK vert tekne opp att, og at det vert våpenkvile i landet. Vi treng internasjonal solidaritet for Tyrkia no. Noreg og Europa kan ikkje sitje og sjå på at eit alliert land går i ei så autoritær retning. Eg refererte tidlegare til mitt og andre medlemmer av utanrikskomiteen sitt besøk i Ankara i Tyrkia, der vi fekk møte både myndigheiter, parlamentarikarar frå ulike parti og ei rekkje mediefolk og organisasjonar. Eg må seie at det gjorde eit veldig sterkt inntrykk å møte menneske som så tydeleg åtvara mot utviklinga i sitt eige land og bad om europeisk solidaritet og støtte og om at dei vart vist oppmerksemd i den situasjonen dei var i. Som dei sa – det at dei har verda og Europa sine auge på seg, er eit viktig bidrag til rettssikkerheita og tryggleiken for menneske som er opposisjonelle, eller som på ulike måtar arbeider for demokrati og menneskerettar i Tyrkia. Det kan Noreg vere eit av landa som gjev eit bidrag til. Eg ser difor fram til å høyre kva planar utanriksministeren har for å følgje opp situasjonen i Tyrkia, og vil òg be han kommentere forslaga som eg har presentert her.