Bjørn Lødemel (Høyre), 2014-06-18:
Eg vil først takke komitéleiaren for stødig leiarskap i komiteen, og komiteen for ein god og konstruktiv tone. Kommuneproposisjonen som blei lagd fram den 14. mai, er ein av dei største og mest omfattande kommunereformene som har blitt presentert for Stortinget på mange tiår. Derfor er dette på mange måtar ein historisk dag. Denne regjeringa har lagt til rette for ein offensiv og framtidsretta debatt om kva slags kommunar og mellomnivå vi skal ha i framtida. Målsettinga med kommunereforma er gode og likeverdig tenester til innbyggjarane, heilskapleg og samordna samfunnsutvikling, berekraftige og økonomisk robuste kommunar og styrkt lokaldemokrati. Dei tiltaka som allereie er sette i gang, med modernisering og auka valfridom for innbyggjarane, er t.d. å fjerne tidstjuvar i arbeidet, forenkle regelverk, digitalisere forvaltninga og offentlige tenester, betre styring og leiing i forvaltninga og nytt tvisteløysingssystem. Alt dette vil vere med på å skape ein heilt annan offentleg sektor enn det vi har i dag. Når det gjeld fylkeskommunal økonomi, får fylkeskommunane ein auke på mellom ein kvart og ein halv milliard kroner i frie inntekter. Av dette er 150 mill. kr grunngjeve i behov for opprusting av fylkesvegane. Vidare blir det avsett 225 mill. kr til ei kompensasjonsordning i samband med omlegginga av inntektssystemet for fylkeskommunane. Omlegginga av nytt inntektssystem for fylkeskommunane har vore varsla av den raud-grøne regjeringa fleire gongar, seinast i statsbudsjettet for 2014. Dagens kriterium er meir enn 20 år gamle, og dei er forelda på dei aller fleste områda. Det er gjennomført faglege vurderingar for å utarbeide nye kostnadsnøklar for utgiftsutjamning mellom fylkeskommunar. Effekten er ei betydeleg omfordeling, og regjeringa meiner det er behov for å ha fem års horisont på gradvis innføring. Dette er svært krevjande for mange fylkeskommunar. Eg er derfor glad for at ein føreslår å auke tapskompensasjonen for fylkeskommunane til 125 mill. kr. For vår fylkeskommune vil den totale reduksjonen vere på mellom 225 mill. kr og 230 mill. kr etter fem år. Dette er ca. 10 pst. av dagens budsjett, og det seier seg sjølv at dette er både dramatisk og krevjande. Det er derfor svært beklageleg at dei føregåande raud-grøne regjeringane ikkje har gjort noko for å rette opp dei gamle urettane, og i staden har late dette skure og gå så lenge at det får så dramatiske konsekvensar. I ein debatt på NRK Sogn og Fjordane 12. juni fekk eg svaret på kvifor dei føregåande regjeringane ikkje har gjort noko med denne brennbare saka, som låg i skuffa til dåverande kommunal- og regionalminister Liv Signe Navarsete. Vararepresentant til Stortinget og fylkesvaraordførar i Sogn i Fjordane, Jenny Følling, sa rett ut at dei raud-grøne partia ikkje ville ta dei politiske konsekvensane av å få på plass eit nytt inntektssystem for fylkeskommunane. Dette er ansvarsfråskriving av verste sort, og det betyr i klartekst at dei føregåande raud-grøne regjeringane har svikta i ei vanskelig sak, og gjort situasjonen for dei fylkeskommunane som i dag er på tapssida, svært krevjande og utfordrande. Og her ber eg representanten Karin Andersen og andre frå dei raud-grøne partia følgje med: I Sogn og Fjordane orienterte fylkesrådmannen om konsekvensane av nytt inntektssystem i fylkeskommunen i 2010 og 2011 og varsla omstillingstiltak. Han viste bl.a. til at omstillinga skulle ha som målsetjing å tilpasse den fylkeskommunale verksemda til reduksjonen i dei økonomiske rammene han visste måtte kome som følgje av nytt inntektssystem. Vidare viste han til at nytt inntektssystem ville føre til økonomiske utfordringar for vår fylkeskommune, med bakgrunn i den gode utteljinga vi får i dagens inntektssystem på samferdslenøkkelen. Denne har ikkje vore oppdatert sidan 1990, og han ser svært gunstig ut for vår fylkeskommune – viste fylkesrådmannen til. Allereie då blei det vist til at reduksjonen i overføringane ved nytt inntektssystem ville kunne bli så stor som 250 mill. kr. Både det raud-grøne fleirtalet i Sogn og Fjordane fylkeskommune og to raud-grøne regjeringar har feia dette under teppet, og no ser vi konsekvensane av det, bl.a. i mitt heimfylke. Eg er svært glad for at regjeringspartia og samarbeidspartia lyftar fram problemstillingane med ferjeavløysingsmidlar for fylkesvegane. I dag er det slik at det for riksvegferjer er etablert ei ordning med ferjeavløysingsmidlar for bru/tunnelprosjekt. Denne ordninga går på 30 år, og regjeringa har som målsetjing å auke til 40 år. No har regjeringspartia og samarbeidspartia bedt regjeringa vurdere same ordning for fylkesvegsamband innanfor inntektssystemet, tilsvarande som for riksvegferjer, og eg reknar med at dette blir følgt opp av regjeringa på ein god måte. Når det gjeld andre tema, vil eg kome tilbake til det i seinare innlegg.