Oddbjørg Ausdal Starrfelt (Arbeiderpartiet), 1999-06-17:
Trass i at Arbeidarpartiet meiner at Regjeringa i årets jordbruksavtale har gått utover dei rammene Stortinget har gjeve, vil me støtta avtalen. Det er under sterk tvil, og det vert fylgt opp av ganske sterke merknader om at oppgjeret går i feil retning. Både matvareprisar og direkte subsidiar vil auka som ei fylgje av dette oppgjeret. Det er ikkje i tråd med det Stortinget sa ved handsaminga av St.prp. nr. 8 for 1992-93, og det er ikkje i tråd med utviklinga elles i Europa. Arbeidarpartiet reknar no med at Regjeringa ved neste krossveg fylgjer dei retningslinene som er trekte opp, og vonar at næringa sjølv tek innover seg dei utfordringane me står framføre i høve til andre land, i staden for å argumentera for høgare matvareprisar. Arbeidarpartiet stemmer imot eit punkt i avtalen – nye reglar for samdrift – me utset eit punkt til budsjetthandsaminga i haust – å ta bort kunstgjødselsavgifta – og me har merknader på ei rekkje område. Eg vil i resten av dette innlegget konsentrera meg om konkurransesituasjonen i meierisektoren og om samdrift i mjølkeproduksjonen. Det er i regelverket opna for konkurranse i meierisektoren. Få har prøvd seg, og dei har hatt til dels store problem. Arbeidarpartiet står fast ved at det skal vera ope for konkurranse, og at TINE ikkje lenger skal ha monopol. TINE har rolla som marknadsregulator, dei har både mottaks- og leveringsplikt. Det skal dei ha betalt for, og desse utgiftene må dei private aktørane ta sin del av. TINE er òg produsent, og det kunne kanskje vera ein idé å skilja ut marknadsreguleringsoppgåvene i ei eiga eining. Det bør etter mi vurdering verta eit tema på eit seinare tidspunkt. Stortinget sin føresetnad for konkurranse i meierisektoren har vore at denne konkurransen må skje på like vilkår. TINE-systemet skal korkje tena eller tapa på sine marknadsreguleringsoppgåver. Difor må det finnast eit pris- og utjamningssystem som ivaretek dette. Det er reist tvil om det noverande systemet og nivået på avgifter er rett, og det er sett ned eit utval for å vurdera dette. Det støttar ein samla komite. Stortinget kan sjølvsagt ikkje ta stilling til påstandane om at avgiftene er for høge. Det går likevel an å skjøna at dei har reagert på at dei ikkje har fått innsyn i korleis ein har kome fram til dei avgiftene som gjeld i dag. Arbeidarpartiet er glad for at ein samla komite føreset at òg dei private aktørane skal vera representerte i det omtalte utvalet. Eg har eit privat meieri i mitt nærmiljø, som eg har inntrykk av arbeider godt. Dei har ordna seg med både leverandørar og forbrukarar. Det kan likevel vera at Jæren Gardsmeieri ikkje er liv laga. Det kan eg akseptera. Det som ikkje er akseptabelt, er at dei går konkurs fordi dei får dårlegare konkurransevilkår enn TINE. Eit fleirtal i komiteen føreset at eventuelle nye avgifter skal gjelda frå 1. juni og gjerast opp i høve til dette. Det ville vera synd om nokon som synte seg å kunna overleva med ei eventuell ny avgift, no gjekk konkurs. Det vert hevda at jærbuen er arbeidsam og kreativ. Det er kanskje difor at me på mine kantar finn både privat meieri og mange døme på samdrifter. Det sist godkjende er eit storfjøs med 150 kyr og ein samla mjølkekvote på 750 000 liter. Det er eit topp moderne fjøs med gode vilkår for dyra, med samarbeid og arbeids-fellesskap mellom fem bønder, og med moglegheit for ordna arbeidstilhøve. Det har redusert investeringskostnadane monaleg, og det vil redusera dei statlege overføringane monaleg. Eg tykkjer fjøset er stort, kanskje i grenselandet av det me omtalar som meir industrielt orientert bruk. Det eg, Arbeidarpartiet og fleirtalet i komiteen ikkje skjønar, er at det er talet på aktørar som skal avgrensast, ikkje storleiken på bruket. Det er ikkje til å skjøna at ei samdrift med fem deltakarar med samla kvotar på 200 000 liter mjølk skal avvisast, medan ei samdrift med tre deltakarar og kvotar på 600 000 liter skal godkjennast. I tillegg undrar det oss veldig at dette er teke inn i jordbruksavtalen. Det høyrer heime i den landbruksmeldinga me skal få til hausten. Fleirtalet avviser difor endringar no, og viser til landbruksmeldinga. Me ser dessutan ikkje på spørsmålet om avgrensing av samdrift som ein detalj i norsk landbrukspolitikk. Til slutt vil eg peika på at komiteen er bekymra for situasjonen i pelsdyrnæringa. Eit fleirtal i komiteen ber Regjeringa fortløpande vurdera utviklinga og om næringa har behov for økonomisk hjelp for å koma over kneiken i marknadssituasjonen no. Det er ein føresetnad at støtte kjem den einskilde produsenten til gode, og at det ikkje fører til at næringa vert ei støtteavhengig næring på sikt. Delar av lov- og regelverk for denne næringa er svært gamle, og det er mogleg at det er naudsynt med ein grundig gjennomgang av det heile.