Helge André Njåstad (Fremskrittspartiet), 2013-12-04:
Det er kjekt å få lov til å starta denne viktige debatten med fokus på kommuneøkonomi og områda som ligg innunder kommunal- og forvaltningskomiteen. Før eg går i gang med dei store tala, vil eg takka komiteen for godt arbeid. Denne gongen har det vore ekstra krevjande, i og med at me har fått den siste proposisjonen seinare enn vanleg. I tillegg leverer komiteen tidlegare enn vanleg, slik at det har vore to faktorar som har gjort at komiteen har måtta jobba hurtigare enn normalt. Men det har gått bra, komiteen har gjort ein god jobb, og det har vore godt samarbeid. Eg vil takka komiteens medlemmer for det, og også takka komitésekretæren og andre i administrasjonen for god bistand. Når ein skal diskutera kommunepolitikk og kommuneøkonomi, blir det fort tal – og store tal. Eg skal prøva å snakka minst mogleg om millionar og mest mogleg om menneske og heller vise til innstillinga når me kjem til detaljar. Der står alle tala. Innleiingsvis vil eg seia at det òg er kjekt å lesa både ein regjeringsplattform og ein tilleggsproposisjon som så tydeleg anerkjenner det lokale sjølvstyret, og som seier at det er kommunane som veit best kva for prioriteringar ein skal gjera lokalt, og at kommunane skal vera i stand til å kunna prioritera sjølve. Det synest eg er ei god tilnærming. Eg synest òg det er veldig kjekt at me kan spela lokaldemokratiet godt frå denne sal, at me kan leggja til rette for at det skal vera givande å vera lokalpolitikar gjennom dei vedtaka me gjer. Så skal me òg passa på éin ting, og det er ikkje å skapa urealistiske forventningar ute i kommunane. Dersom me frå denne talarstolen og frå Oslo seier at alt skal løysast i kommunane, skapar me urealistiske forventningar, og me gjer det vanskeleg å vera lokalpolitikarar. Eg er oppteken av at me skal spela lokaldemokratiet godt, men ikkje skapa urealistiske forventningar. Me veit at det kan vera utfordrande å vera lokalpolitikar. KS presenterte i går ei budsjettundersøking for inneverande år der heile 60 pst. av dei norske kommunane seier at det blir meir krevjande å leggja fram budsjett neste år enn det var året før, og dei peikar spesielt på pensjon og på demografi som utfordringar som gjer at budsjettarbeidet er krevjande. Eg registrerer òg ut frå same undersøkinga at norske rådmenn veldig raskt foreslår å auka eigedomsskatten. I norske kommunar i år har norske rådmenn foreslått å auka eigedomsskatten med 10 pst. Eg vil minna om at det finst andre måtar å driva meir effektivt på enn berre å auka eigedomsskatt. Eg håpar ikkje norske kommunestyre følgjer norske rådmenn med omsyn til å auka eigedomsskatten med 10 pst. neste år. Når eg les budsjettinnstillinga som me i dag skal behandla, er det to ting som slår meg: Det eine er at Stortinget er vorte revitalisert. Det er no spennande å sitja i ein komité, og det er spennande å vera på Stortinget, fordi ein kan gjera forandringar. Så slår det meg òg at den nye regjeringa leverer. Eg skal prøva å gå kort gjennom dei ulike punkta – med omsyn til at Stortinget er revitalisert, ser me at komiteen ønskjer å løfta fram enkelte ting. SIVA er eit område der komiteen har foreslått å auka, ein går frå 87 til 92 mill. kr i innstillinga. Då kan SIVA lettare jobba med inkubatorar og næringsfagleg program. Det er eit prosjekt som hjelper gründerar. I mitt tidlegare liv som ordførar følgde eg SIVA nøye og samarbeidde med SIVA gjennom inkubatoren i Sunnhordland, Atheno, og eg ser at det å leggja til rette for næringsfag og inkubatorprogram er ting som fungerer veldig godt. Det som gleder komiteen aller mest – eller iallfall fleirtalet i komiteen – trur eg er at Stortinget har fått på plass ei løysing for ressurskrevjande tenester. Der foreslo som kjent Stoltenberg II-regjeringa å gå vekk frå at staten skal dekkja 80 pst. av utgiftene utover innslagspunktet, og redusere kompensasjonen til 77,5 pst. Der har Stortinget ved Venstre, Kristeleg Folkeparti og regjeringspartia funne ei løysing som gjer at 214 mill. kr er tilbakeført til kommunesektoren, slik at rammene totalt sett for kommunesektoren òg aukar etter Stortinget si behandling. I forhold til både forslaget frå Stoltenberg II og forslaget frå Høgre–Framstegsparti-regjeringa er det altså eit budsjett etter at Stortinget har sett stemplet sitt på det, som er betre for kommunesektoren i dag. Me seier òg i innstillinga at me er fornøgd med at den nye regjeringa ikkje gjer dei store dramatiske endringane på få veker. Kommunesektoren har tradisjon for at ein varslar endringar tidleg, slik at kommunane har stabile rammevilkår, og denne regjeringa har derfor i all hovudsak foreslått å vidareføra den innretninga som ligg. Men komiteen er som regjeringa tydeleg på at me skal gjera endringar i framtida, og at ein i kommuneproposisjonane framover skal varsla dei endringane som ein ønskjer å sjå på, i god tid. Komiteen nemner at ein i samband med å sjå på framtidige endringar ønskjer at ein løftar fram området selskapsskatt. Å kunna tilbakeføra verdiar der dei blir skapte, til dei lokalsamfunna som skapar dei, er noko ein må sjå på i kommuneproposisjonen for 2015, som kjem i mai 2014. Det er veldig viktig å ha ei kopling mellom der verdiane blir skapte, og der dei blir igjen i lokalsamfunnet. Skattemoralen blir betre dersom ein som bedrift ser at pengane blir igjen i lokalsamfunnet til skule, barnehage, idrettsanlegg osv., enn dersom alt skal gå innom Finansdepartementet. Så me gleder oss til å sjå regjeringa sitt forslag på det området, og me understrekar òg at det er viktig å tilbakeføra selskapsskatten der arbeidsplassane er, og ikkje berre der hovudkontora ligg. I tillegg har me i budsjettavtalen med Kristeleg Folkeparti og Venstre sett av 16 mill. kr til psykisk helse i kommunane. Der har komiteen gjort ei litt anna disponering enn i finansinnstillinga, der ein ville leggja det på rammetilskotet til kommunane. Me trur at dei 16 millionane vil treffa betre dersom det blir ei tilskotsordning som kan gå til organisasjonar. Komiteen har i innstillinga nemnt ein organisasjon, MOT, som er eit godt eksempel på ein organisasjon som jobbar i mange kommunar, og som jobbar for å bidra til det som nettopp er målet med å styrkja psykisk helse og styrkja dei områda i kommunane. Me ønskjer å laga ei tilskotsordning der MOT vil kunna søkja og andre vil kunne søkja. Fylkeskommunane sin økonomi er òg omtalt mykje i innstillinga. Her gjer regjeringa kanskje det største enkeltgrepet med at ein tek på alvor dei signala me får når me er ute og reiser. Når me treffer næringsliv, er det ein ting dei seier til oss, alle, og det er at me må satsa på samferdsel. Eg har enno aldri reist til ei bedrift som ikkje har sagt at samferdsel og veg og dei tinga er viktige. Eg har heller aldri reist til ein plass der dei seier at den regionale utviklinga i fylkesadministrasjonen er veldig viktig. Det har aldri nokon sagt. No gjer regjeringa den endringa at dei tek og reduserer litt på dei øyremerkte midlane til regional utvikling og fører pengane tilbake til veg og samferdsel i fylkeskommunane, nettopp det som næringslivet etterspør når me er på besøk. No har eg sagt litt om kva komiteen har gjort av eigne prioriteringar, der ein går lenger, eller der ein er tydeleg i innstillinga. Regjeringa leverer òg. Ein er tydeleg på kva ein ønskjer. I proposisjonen er det to område som er løfta fram som spesielle område i omtale. Det eine er kommunereform. Der seier ein at ein skal koma tilbake med gulrøter i kommuneproposisjonen i forhold til å få til ei reform. Det blir eit spennande arbeid, der komiteen vil få eit kjempeviktig ansvarsområde. I tillegg løftar ein fram vekstkommunar og den problematikken som vekstkommunane har, særskilt i den tilleggsproposisjonen som kom. Der seier ein at ein skal sjå på teljetidspunkt. I dag er det sånn at ein tel innbyggjarane 1. juli året før, sånn at dei kommunane som opplever stor vekst, ikkje får utteljing i inntektssystemet for innbyggjarane før kanskje opptil eitt år etter at dei har flytta til kommunen. Det er ei stor utfordring for dei kommunane som skal yta tenester til dei innbyggjarane frå dag éin. Mitt første besøk som komitéleiar i ein kommune var til Sandnes kommune i Rogaland. Dei har store utfordringar, i lag med mange andre. Det såkalla vekstkommunetilskotet me har i inntektssystemet, er berre på 61 mill. kr for neste år. Samanliknar me med f.eks. småkommunetilskotet, som er over 900 mill. kr, seier det litt om at me ikkje har anerkjent vekstkommunane godt nok. Det er noko me er nøydde til å sjå nærmare på, og noko regjeringa òg varslar at dei skal sjå nærmare på. Det er kjekt å leggja fram ei innstilling i dag som er god for Kommune-Noreg, og som er robust, der òg Stortinget har kunna prioritert og spissa bodskapet på enkelte område. Så tusen takk!