Jorunn Ringstad (Senterpartiet), 2005-06-01:
Eg vil først gi ros til saksordføraren for godt og grundig arbeid med saka, og eg vil slutte meg til hovudinnhaldet i det saksordføraren sa. I proposisjonen som ligg føre, strekar Regjeringa under at auka bruk av konkurranse kan nyttast for å få eit best mogleg transporttilbod innafor ramma av dei ressursane som det offentlege stiller til disposisjon for samferdsleformål. Samtidig er det i gjennomgangen av erfaringane frå andre land gjort eit poeng av at det årlege tilskottet har blitt redusert. Eg vil åtvare mot at det skal bli eit mål i seg sjølv å redusere det statlege tilskottet. Nivået for kjøp av tenester må vere eit resultat av dei tenestene ein ynskjer, og det må ikkje vere eit mål at nivået skal vere lågast mogleg. Det er grunn til å merke seg at Regjeringa legg opp til strekningsvise konkurranseutsetjingar av persontransporten utan å utgreie dei samla effektane for norsk jernbane. Det ligg ikkje føre nokon dokumentasjon som viser at konkurranseutsetjing vil gi den forventa effekten. Regjeringa har peika på at det er lagt stor vekt på å studere erfaringane frå andre land. Men i den gjennomgangen av erfaringane frå andre land som er teken med i proposisjonen, er det sagt lite eller ingenting om dei negative erfaringane som land som har vore tidleg ute med konkurranseutsetjing, har hatt. For negative erfaringar har det vore. I beste fall må erfaringane frå andre land seiast å vere svært blanda. Fleire land, bl.a. Sverige, har opplevd at selskap som har fått tildelt kontraktar, etter ei tid har gått konkurs eller fått store problem med drifta. Dette skaper sjølvsagt store problem for trafikantane, og det er ingen god reklame for jernbana. Fleire stader i proposisjonen blir det peika på at eit hovudmål med konkurranseutsetjing er å oppnå eit meir effektivt transportsystem. Men det er òg viktig å vere klar over at konkurranse kan bli eit press på kvalitet, vedlikehald, investeringar i materiell og arbeidsforhold for dei tilsette. Dette kan på sikt føre til nedsett regularitet og svekt tryggleik. Den svenske infrastrukturministeren har i Dagens Nyheter sagt, på bakgrunn av dei erfaringane som er gjorde i Sverige, at regjeringa der ikkje kjem til å halde fram med dereguleringa på jernbana. Kanskje Noreg burde leggje større vekt på erfaringane frå Sverige? Det er sterkt streka under i proposisjonen at det i anbodstildelinga skal vere konkurranse på like og ikkje-diskriminerande vilkår. Det kan likevel vere grunn til å stille spørsmål ved om forslaget frå Regjeringa til gjennomføring i praksis vil kunne diskriminere NSB AS i konkurransen om sporet. Lovforslaget opnar for omfattande tilgangsreguleringar og ei einsidig plikt for NSB AS til å stille rullande materiell og verkstadinfrastruktur til rådvelde. Konkurrerande selskap har derimot ikkje det same pålegget om plikt til å overta materiell og verkstadtenester. Rett nok er det sagt at det er ynskjeleg med minnelege avtalar mellom NSB AS og eventuelle andre aktørar, men dersom det ikkje blir oppnådd minnelege avtalar, blir erstatning einsidig fastsett av departementet. Det må vere ein føresetnad at kompensasjonen følgjer kravet om full erstatning etter ekspropriasjonsrettslege prinsipp. I proposisjonen er det sagt ein del om tilhøve ved transporttilbodet som er spesielt viktige for å møte trafikantane sine behov og ynske, for ved det å kunne auke trafikken. Dersom ein skal oppnå auka bruk av tog eller andre kollektive transportmiddel, er det viktig at det er tilrettelagt slik at det blir så attraktivt og brukarvennleg som mogleg. Brukarane av kollektivtilbod er opptekne av at tilboda er tilpassa deira behov, dei er opptekne av pris og regularitet. Ei kollektivreise av ei viss lengd omfattar ofte fleire transportmiddel. Difor er det viktig at ikkje berre eventuelle ulike aktørar på jernbana, men òg trafikkutøvarar på ulike transportmiddel samarbeider om rutekoordinering i høve til korrespondanse, utlevering av reiseinformasjon, billetteringssystem, billettar for gjennomgåande reiser, osv. Dette er eit område som det bør arbeidast med, og som bør forbetrast uavhengig av anbodsutsetjing eller ikkje. Her har vi mykje å lære av andre land som har positive erfaringar, f.eks. Sveits. Eg vil heilt til slutt berre oppsummere Senterpartiet sitt standpunkt. Senterpartiet vil etter ei samla vurdering gå imot endringane i jernbanelova som legg til rette for konkurranse om avtalar om persontransport med jernbane.