Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2013-03-18:
Takk til representanten Solberg som tar opp eit viktig tema. Barn er sårbare, og spesielt sårbare om foreldre eller andre nære pårørande med omsorgsansvar blir alvorleg sjuke. Vi må erkjenna at helsevesenet tidlegare ikkje har vore nok opptatt av barn som pårørande. Det har ikkje vore forstått som helsevesenet sitt primæransvar. Det har vore for tilfeldig når dette har blitt tatt opp, mange gonger har det sikkert gått fint sjølv om helsevesenet ikkje har engasjert seg. Andre har stilt opp og tatt ansvar – nær familie, naboar, helsesøster, skule eller barnehage har trått til og sytt for at barnet har fått den hjelpa som trengst. Men ikkje alltid, det er altfor mange historier om barn som lid ved foreldra sin sjukdom, foreldra sitt rusmisbruk, og som har opplevd stor omsorgssvikt. Omsorgsansvaret har gjerne blitt spegelvendt, det er barnet eller ungdommen som har blitt omsorgspersonen, det er barnet som t.d. må få foreldre i seng, som passar på at ho eller han tar rett medisin, eller ikkje rusar seg eller skadar seg. Slik skal ikkje eit barn ha det. I Noreg brukar vi mykje pengar på helsevesenet, både i sjukehus og i kommunane. Vi må kunne forventa at det profesjonaliserte helsevesenet tar ansvar for heile mennesket, ikkje berre for den isolerte sjukdomen. Det bør sjølvsagt vera rutine å kartleggja omsorgsansvaret hos personar med alvorlege og kroniske sjukdomar. Det bør vera sjølvsagt at helsepersonell sett i verk tiltak som varetar barn om det er behov for det. Dette ansvaret gjeld like mykje for fastlegar på det lokale legekontoret som for spesialisten på sjukehuset. Det gjeld alt helsepersonell. Stortinget vedtok i 2009 endringar i helsepersonellova og lov om spesialisthelsetenester nettopp for å vareta behovet til mindreårige barn som pårørande. Helsepersonell har i dag plikt etter lova å bidra til informasjon og nødvendig oppfølging av mindreårige barn av pasient med psykisk sjukdom, rusmiddelavhengigheit eller alvorleg sjukdom. Lova er òg endra slik at teiepliktige opplysningar kan gis til samarbeidande personell så sant ikkje pasienten set seg imot det. I tillegg er alle helseinstitusjonar pålagd å ha tilstrekkeleg barneansvarleg personell med rett kompetanse. Helsedirektoratet har òg nyleg sendt ut rundskriv som omhandlar dei nye lovbestemmingane. Desse retningslinene slår fast at det skal vera låg terskel for at helsepersonell skal setja i gang undersøking om kva behov barn har for informasjon og oppfølging. Barn treng altså ikkje utvisa symptom før lova gjer seg gjeldande. Retningslinene slår òg fast at det i akutte situasjonar alltid må avklarast kven som tar seg av barnet eller barna, og om det trengst å etablera samarbeid med andre tenester og det lokale hjelpeapparatet. Det gjeld òg ved akutt somatisk sjukdom. Ofte kan det vera behov for at den andre forelderen må vareta omsorga i kortare eller lengre tid. Mi erfaring er at det ikkje er like enkelt. Eg vil ta opp ei personleg erfaring. Eg blei akutt sjuk og operert mens eg hadde svært små ungar. Eg opplevde det som veldig fortvilande at eg var så sjuk at eg ikkje klarte å ta meg av mine ungar heime, men eg fekk ingen hjelp av det offentlege til det. Vi måtte løysa det ved at mannen min tok ut ferie for å kunna ta seg av den minste. Så vil eg vera tydeleg på at det ikkje er slike tilfelle som mitt som er det største problemet, men det kan visa at når vi ikkje får det til i dei enkle tilfella, kan vi kanskje forstå at dei vanskelege tilfella ikkje blir behandla rett. Dette handlar i all hovudsak om å sikra rettane for barn av rusmisbrukarar, foreldre med alvorleg psykisk sjukdom eller annan kronisk alvorleg sjukdom. Vi veit t.d. at det er mellom 50 000 og 150 000 barn i Noreg som lever saman med foreldre med eit risikofylt alkoholkonsum. Altfor mange av desse blir ikkje oppdaga når sjukdom og avhengigheit utviklar seg hos foreldra. Det blir òg gjerne kamuflert, nær familie veit ikkje om det. Slik sett er det lettare med akutt sjukdom som det ikkje er tabu å snakka om. Så trur eg det er spesielt viktig å sørgja for at kommunehelsetenesta blir ansvarleggjort her – fastlege, jordmor, helsesøster, skulehelseteneste – for når ein blir lagd inn på sjukehus, vaknar omgivnadene. Ein kan gå i årevis som ganske sjuk i kommunehelsetenesta utan at omgivnadene veit korleis det eigentleg står til med det barnet som lever i situasjonen. Så til slutt til debatten om at barn blir brukte som tolkar. Eg er glad for at helseministeren så kontant avviser at vi skal akseptera at barn må vera tolk for sine foreldre ved sjukdom. Det er eg heilt einig i. Så har eg lyst til å understreka at det er problematisk i det heile at familie er tolkar for sine nærmaste, om det er ein mann eller ein kjæraste, spesielt viss ein har mistanke om at det kan vera ein situasjon der det kan vera snakk om vald i nære relasjonar.