Reidar Sandal (Arbeiderpartiet), 2008-10-06:
I trontalen blir den store uroa i dei internasjonale finansmarknadene kommentert. I USA og i enkelte andre land er følgjene dramatiske. Her til lands får vi òg merke verknadene, men eg håpar det skjer i langt mindre omfang enn andre plassar. Det er fleire grunnar til at Noreg er betre rusta enn andre land til å takle den internasjonale finanskrisa. Det har over tid vore ført ein stø og ansvarleg økonomisk politikk her i landet. Forholda på arbeidsmarknaden har ei tid vore svært tilfredsstillande. Det haustar vi til fulle fordelane av no om dagen. Dessutan har landet vårt store økonomiske musklar, musklar som har fått utvikle seg planlagt og under kontroll. Vi kan trygt hevde at Noreg har ei god, moderne og samanhengande regulering av finanssektoren. Finansinstitusjonane våre er stort sett solide. Det skjedde m.a. ei vesentleg opprydding i vårt bankvesen under bankkrisa først på 1990-talet. Å finne ei betre statleg garantiordning for bankkundar enn ho vi har etablert her i landet, er vanskeleg. Dei aller fleste bankkundane treng derfor ikkje ta ut pengane sine i desse dagar fordi dei er urolege for at verdiane kan gå tapt. Garantien gjeld nemleg inntil 2 mill. kr pr. kunde. Den amerikanske finansmarknaden har rista i grunnvollane. Uendeleg mange amerikanarar er i eit svært alvorleg uføre. Fleire europeiske land har òg fått merke det økonomiske forfallet. Uheldige utslag ser vi dessverre også i vårt eige land. Når forskjellane likevel er så store, er årsaka først og fremst at vi har ordna oss heilt annleis enn amerikanarane. Vi har utvikla det norske systemet som har tre viktige ingrediensar: For det første har vi lagt stor vekt på å halde orden i økonomien. Det har vore ein suksess både for folk flest og for samfunnet. For det andre har vi ei viss styring med marknadskreftene. Vi har innsett at marknadene verken kan eller bør få styre seg sjølve. Det tredje momentet er at vi har ein blandingsøkonomi. Det kan nok så vere at marknadsliberalismen er tenleg for eliten i gode tider. Den norske modellen derimot er for alle, både i gode og i dårlege tider. I fleire veker har vi vore vitne til ei systemkrise i amerikansk økonomi. I stor grad er ho skapt av dereguleringa av finansnæringa. Det har vore ei storslått og ukritisk utlåning av pengar nesten til kven som helst, utan tilstrekkeleg pant og tryggleik. Til slutt var det berre eitt mogleg utfall: Bobla måtte sprekke. Spekulantar og eliten i den amerikanske finansmarknaden må ta svært mykje av skulda for krisa som der har oppstått. Rett før helga arbeidde amerikanske politikarar intenst med å finne ein veg ut av uføret. Den vegen kan bli lang og smerteleg å gå. Medisinen som no er foreskriven, er ikkje meir liberalisme. Det er erkjent at marknaden ikkje kan styre seg sjølv. Derfor blir det sett inn reguleringstiltak. I Framstegspartiet er ein på kollisjonskurs med desse erfaringane. Per Sandberg speler faktisk på elitelaget til Framstegspartiet. Han meiner at finanskrisa har si årsak i for mykje, ikkje for lite, styring med dei elleville finansmarknadene. I utkastet til handlingsprogram for komande stortingsperiode blir det slått fast at regulering bør vere heilt unødvendig i ein fri marknad. Problemet for Framstegspartiet er at tanken om deregulering ikkje har ankerfeste. Sjølv i USA har ein forlate den skansen. Lærdommen for dei aller fleste må derfor vere at liberalismen har spelt fallitt. Det er historieforfalsking å hevde at problema i amerikansk økonomi har oppstått fordi styresmaktene har blanda seg for sterkt bort i finansinstitusjonane. Mitt poeng er at problema i USA har si årsak i at reguleringa ikkje har vore god nok. Liberalismen og marknadskreftene har tidlegare fått utvikle seg fritt. Det er lærdommen som Framstegspartiet og òg Sandberg burde ta til seg, og ikkje snakke på eit historielaust grunnlag.