Magnhild Meltveit Kleppa (Senterpartiet), 2007-02-20:
Alt i 1841 vart følgjande sannkjent: «at Lagthingets Delaktighed i Rigsretten, i hvilken det udgjør Majoriteten, opvækker flere Betænkeligheder. Udsprungen af samme Rod som Odelsthinget og egentlig udgjørende et sammenhængende Helt med dette, kun i visse Functioner adskilt derfra ved en vilkaarlig og uberegnelig Votering, i hvilken samtlige Medlemmer af det hele Storthing deeltage, har Lagthinget samme Interesser som Odelsthinget og paavirkes, under bevægede Omstændigheder, af de selvsamme menneskelige Svagheder.» Dette vart altså understreka alt i 1841. No er det ein samrøystes komite som tilrår grunnlovsforslaget i Dokument nr. 12:1 for 2003-2004, eit forslag som i sin heilskap er basert på Dokument nr. 19 for 2003-2004, Rapport til Stortingets presidentskap fra utvalget til å utrede alternativer til riksrettsordningen. Det er eit forslag som inneber følgjande endringar: Riksretten skal framleis vera ein særdomstol for medlemmer av Statsrådet, Høgsterett og Stortinget. Det blir presisert i Grunnlova og lov om straff for handlingar som blir påtalte av Riksretten, at det konstitusjonelle ansvaret blir avgrensa til brot på konstitusjonelle plikter. Riksretten sin kompetanse blir samtidig utvida til òg å omfatta erstatningssaker. Regjeringa si opplysningsplikt overfor Stortinget og plikt til å søkja avskjed etter mistillitsvotum, hjørnesteinane i parlamentarismen, blir òg grunnlovfesta. Stortinget i plenum erstattar Odelstinget som påtalemakt i riksrettssaker. Kontroll- og konstitusjonskomiteen erstattar protokollkomiteen som førebuande organ. Stortinget kan, med tilslutning av ein tredel av representantane, vedta at eit nytt, uavhengig særorgan – kalla Stortingets ansvarskommisjon – skal innleia undersøkingar med sikte på å avklara om det er grunnlag for å gjera konstitusjonelt ansvar gjeldande mot nokon. Private søksmål om riksrett blir òg førebudde i kontroll- og konstitusjonskomiteen. Riksretten skal bestå av elleve medlemmer, fem dommarar frå Høgsterett og seks medlemmer som Stortinget peikar ut for ein periode på seks år. Sjølve kjernen i saka her og no er at lagtingsmedlemmer ikkje lenger skal sitja som dommarar i Riksretten. Med andre ord er det snakk om ei mindre politisert riksrettsordning, jf. òg betenkninga av 1841. Liknande reformer i retning av ei meir upartisk riksrettsordning blei innført i Danmark i 1953 og i Sverige på 1970-talet. Senterpartiet stiller opp for dette forslaget. Vi er ikkje medforslagsstillarar. Vi var ikkje representerte i kontroll- og konstitusjonskomiteen i førre periode. Men vi meiner det er tre kjerneargument. For det fyrste: Forslaget gjer at konstitusjonell parlamentarisk sedvane blir kodifisert i Grunnlova. Det gjeld både Regjeringa si opplysningsplikt andsynes nasjonalforsamlinga og plikta til å gå av etter eit mistillitsvotum. For det andre: I og med dette blir òg konstitusjonelle plikter skrivne inn i Grunnlova. Det er brot på slike som kan føra til riksrett, og det må vera ein fordel at grunnlaget for riksrett blir ytterlegare presisert i nettopp konstitusjonen. For det tredje: Ein riksrett må vera konstruert på eit vis som sikrar både uavhengigheit og upartisk rettargang, jf. spesielt Noreg sine plikter i samband med den europeiske menneskerettserklæringa. Dette gjeld, når alt kjem til alt, rettstryggleiken til statsrådane, til høgsterettsdommarar og til stortingsrepresentantar. Det er ikkje gitt at ein riksrett med eit fleirtal av dommarar frå Lagtinget tilfredsstiller dette kravet, korkje i praksis eller dersom sjølve instituttet skulle bli vurdert av Den europeiske menneskerettsdomstolen. Dommar og påtalemakt kan i for stor grad avspegla kvarandre til at dette kan neglisjerast som ei utfordring. Det er tid for ei reform som presiserer ansvarsområdet og fører til ei organisering som betrar rettstryggleiken både for staten og for den enkelte av dei dette måtte gjelda.