Jorunn Ringstad (Senterpartiet), 2004-12-07:
Det mest positive som kan seiast om samferdslebudsjettet for 2005, er at det er eit budsjett på det jamne. Det er det uttrykket som veldig mange har brukt om dette budsjettet. Går vi inn i tala i budsjettet, ser vi at det langt frå kan kallast eit offensivt budsjett. Sidan dette er siste året i fireårsperioden, kan vi slå fast at denne regjeringa avsluttar fireårsperioden med eit etterslep i høve til NTP 2001–2011. Det gjeld både veg og bane. Dette er lite positive signal til norsk næringsliv, som eintydig og klart har sagt at auka satsing på samferdsle er eit av dei viktigaste, kanskje det viktigaste, tiltaket. Auka satsing på samferdsle er avgjerande for gode og levande samfunn i heile landet, også for å halde ved lag og vidareutvikle den verdiskapinga som skjer i distrikta. God og trygg infrastruktur er avgjerande og viktig for å halde oppe livskvaliteten for einskildmennesket. Senterpartiet har ofte peika på at mange av naturresursane finst i distrikta, og at mykje av verdiskapinga føregår der. Difor må vi berre slå fast at skal vi kunne ta heile landet i bruk og utnytte dei fordelane vi har med dei store naturressursane, må vi sikre eit vegnett som er godt bygt ut i heile landet. Dei seinare åra har det vore sterk fokusering på stamvegane og korridorane gjennom landet. Dette er viktig, men vi må ikkje nedprioritere andre riksvegar. Senterpartiet har difor lagt inn meir midlar til andre riksvegar i det alternative budsjettet sitt. Med få unntak overlèt Senterpartiet til fylka å fordele midlane på konkrete prosjekt. Denne hausten har vi på nytt blitt minna om den store faren for ras som store delar av landet er utsette for. I haust var det først og fremst i Sogn og Fjordane og i Møre og Romsdal vi fekk dei mange og store rasa. Det rasa der vi veit det ofte, gjerne årleg, går ras. Men denne gongen gjorde vêrtilhøva at det òg rasa mange andre stader. Dette er ei sterk påminning om at rassikring må vere eit viktig område i samferdslepolitikken. Denne gongen omkom ein person, men det var berre flaks at ikkje mange fleire mista livet. Slike hendingar gjer noko med dei som blir direkte eller indirekte råka. Berre dei som lever i rasutsette område, kan fullt ut forstå korleis det er å leve år etter år med slik utryggleik. Det er naturkreftene som er årsaka til at vi har denne situasjonen. Difor er det mange som blir opprørde når sentrale politikarar set investeringar til rassikring opp mot bygging av firefelts vegar, bygging av midtdelarar og andre utbetringar på vegnettet andre stader i landet. I eit av verdas rikaste land må vi ha råd til begge delar. Senterpartiet meiner det bør satsast meir på rassikring, og har difor lagt inn 200 mill. kr. ekstra til det. Der naturen og naturkreftene forårsakar problem, må vi satse ekstra for å gjere situasjonen tryggare. I budsjettproposisjonen slår Regjeringa fast at riksvegferjene er å sjå på som ein integrert del av det statlege vegnettet. Å vere avhengig av ferjer blir opplevt som å vere på ein veg med kolonnekøyring, og på mange strekningar er ferjene nattestengde. Det er difor viktig at det er høg frekvens i ferjesambanda, og at nattferjer finst på flest moglege strekningar. Kapasitet er eit anna stikkord som avgjer om ferjesambanda skal kunne seiast å vere gode nok. Sidan det å vere avhengig av ferjer er ein meirkostnad for fastbuande og næringsliv i ferjeområde, er det avgjerande at også billettkostnaden blir redusert. Noreg bør på sikt få gratis ferjer, slik Sverige og Finland har. Heller ikkje for jernbana er det dei store lyfta i 2005-budsjettet. Vi veit at også for jernbana er det store etterslep i investeringar og vedlikehald. Posten for kjøp av tenester frå NSB har ei påplussing. Dette er eit lite lyspunkt i neste års budsjett. Frå andre halvår 2003 har det vore ein auke i talet på passasjerar på tog som blir omfatta av statlege kjøp. Ein auke på posten for kjøp av tenester kan gi rom for tilpassingar i togtilbodet i høve til utviklinga i etterspurnad. Eit negativt trekk i persontransporttilbodet med tog er nedlegginga av daglege ruter for toget mellom Oslo og Stockholm frå 1. januar 2005. At tilbodet skal haldast oppe i helgene og om sommaren, hjelper litt, men utan tvil vil bortfallet av dei daglege turane elles i året føre til sterkt fall i passasjertalet. Ei så stor endring i tilbodet vil gjere det vanskelegare å byggje opp att tilbodet seinare. Senterpartiet legg difor inn 25 mill. kr som strakstiltak til kjøp av tenester på denne strekninga. Dette er den summen som er nødvendig for å halde oppe daglege turar i 2005. Senterpartiet meiner at kjøp av persontransporttenester på tog generelt ikkje skal brukast på internasjonale ruter, men vi ser på dette som eit nødvendig strakstiltak for å finne ei løysing på kort sikt. Diverre blir det ikkje fleirtal for å gå inn med kjøp av tenester for å halde oppe daglege turar som ei kortsiktig løysing. Det gjer det endå meir nødvendig å intensivere arbeidet med langsiktige løysingar. Det blir difor avgjerande at statsråden engasjerer seg sterkt for å finne gode løysingar for framtida. Det mest dramatiske som gjeld jernbana i budsjettproposisjonen for 2005, er omstruktureringa av Jernbaneverket si produksjonseining, slik ho er omtala i Tillegg nr. 2 til budsjettet. Etter forslaget skal all infrastrukturretta produksjonsverksemd i Jernbaneverket konkurranseutsetjast i perioden 2005–2009. Det inneber ei omfattande omstrukturering. BaneService, som har vore konkurranseutsett, skal bli AS og konkurrere om alle oppdrag. Jernbaneverket Drift, som ikkje har vore konkurranseutsett, skal kraftig nedbemannast. Berre enkelte vedlikehaldsoppdrag skal vere igjen i Jernbaneverket. Konsekvensane av dette er at nærare 1 000 tilsette blir overtalige i produksjonsdelen. Jernbaneverket må difor bli kvitt mange dyktige fagfolk på produksjonssida, samtidig som Jernbaneverket må styrkje eigen kompetanse som byggherre og bestillar. Omstillinga kostar både for det offentlege og for dei som blir arbeidslause. Regjeringa føreslår å ta 35 mill. kr av investeringar i linja for å dekkje inn omstillingskostnadene for 2005. Dette meiner Senterpartiet er uakseptabelt. Løyvingane til investeringar er låge som dei er, og toler ikkje reduksjon. Når det gjeld omdanning av BaneService til AS vil eg komme litt tilbake til det i saka som skal opp i Odelstinget seinare i dag. Samtidig med budsjetthandsaminga har òg komiteen handsama Dokument nr. 8:1 for 2004-2005 frå Åslaug Haga og meg sjølv om å stoppe opp og føreta ei konsekvensutgreiing før ein går til det steget å leggje ned trafikkstasjonar. Frå i sommar og utover heile hausten har det komme mange brev, e-postar og telefonar frå delar av næringslivet som er sterkt uroa over konsekvensane for si verksemd dersom trafikkstasjonar blir nedlagde. Eg meiner det hadde vore rett å ta denne delen av næringslivet på alvor og sjå nærare på konsekvensane før endringar blir gjorde. I brev frå departementet og i svar på spørsmål frå komiteen blir det peika på den omlegginga som skal skje, og at mange – ja i eitt brev stod det alle – tenester skal leggjast ut på nett. Nettet kan vere eit godt alternativ for mange av dei tenestene som er aktuelle for privatpersonar, t.d. søknader, skjema osv. Men det er langt frå alle tenestene som næringslivet treng som kan løysast på denne måten – vising av bilar kan f.eks. vanskeleg gjerast over nettet. Eg har merka meg at statsråden i siste svaret til komiteen viser til at tenestene skal organiserast og lokaliserast på ein slik måte at det er lett å gjere endringar når det er nødvendig. Dei tilsette skal vere meir mobile fordi tenestene i større grad skal utførast der brukarane er, skriv statsråden. Om dette blir gjennomført, og korleis dette vil bli gjennomført, ja det står att å sjå. Det som står fast, er at mange næringsdrivande er usikre på framtida og stiller spørsmål ved om deira verksemd er liv laga når dei må bere ekstrakostnadene når det offentlege skal spare pengar. Heilt til slutt skal eg få seie nokre få ord om utbyttepolitikken til denne regjeringa. Lat meg ta Posten som eksempel. Det er fastlagt at utbyttet frå Posten Norge AS skal vere 30 pst. Men kvart år i budsjettet er det varierande forslag til utbytte. For 2005 er forslaget nesten 75 pst. Dette skaper ein uoversiktleg situasjon for statlege selskap. Først når budsjettet blir lagt fram, veit selskapet sikkert kor stort utbyttet blir. Når variasjonane blir så store som det vi har sett dei seinare åra, blir det vanskeleg å takle dette. Dette gjeld ikkje berre Posten, men òg andre statlege selskap. Det bør difor vurderast om ein ikkje for selskapa sin del skal vere meir konsekvent når det gjeld utbyttepolitikken, slik at han blir meir i tråd med det som er fastlagt.