Jon Lilletun (Kristelig Folkeparti), 2003-06-13:
Det er gledeleg å stå her i dag og debattere NATO. Ein kan seie at det er ei melding vi diskuterer, og ikkje det som skjedde i går. Men likevel seier jo det noko om Noregs posisjon i NATO, og difor synest eg det er gledeleg at forsvarsministrane i NATO i går vart samde om å gje Jåttå ei heilt sentral rolle i den nye kommandostrukturen. Trass i dramatikk heilt mot slutten fekk Noreg ein viktig kommando plassert i Stavanger. Eg vil gje sterk ros til forsvarsministeren, som lenge har arbeidd for at det framleis skal vere ein NATO-kommando på Jåttå, sjølv om talet på kommandoar i NATO no vert kraftig redusert. Kristeleg Folkeparti trur dette er ei god løysing både for NATO og for Noreg. Denne avgjerda viser jo at den marginaliseringa som ein påstår Noreg har vore utsett for i NATO, slettes ikkje kan stemme. Jåttå vert eit militært hovudkvarter og får rolla som europeisk senter for trening, planlegging, omforming og modernisering innan alliansen. Noreg har unike og utfordrande øvingsforhold som allierte kan dra nytte av. Avgjerda får store konsekvensar for Noreg. Den nye kommandoen i Stavanger er større og på eit høgare nivå enn det som er tilfellet med Jåttå i dag. Det å få den nye kommandoen sikrar oss fleire hundre arbeidsplassar. Det er snakk om at rundt 300 internasjonale stillingar vert lagde til Jåttå. Avgjerda sikrar oss ei sentral rolle innan NATO. Det inneber at vi òg i framtida vil få permanent alliert nærvær på norsk jord. Det er av stor politisk verdi for Noreg å ha eit solid fotfeste i NATO, særleg fordi vi står utanfor EU. Det gjeld ikkje minst å ha ein sterk posisjon no når medlemslanda innan EU stadig oftare samordnar sin politikk og vi opplever at allierte viser den nordlege flanken mindre merksemd. Noreg er eit lite land, men vi har medverknad og eigne standpunkt innan alliansen. Noreg har ved fleire høve vist at vi har tru på ei framtid for NATO, og at vi ynskjer å styrkje organisasjonen sin legitimitet. Noreg har fått ros av NATO for omlegginga av Forsvaret, og det er eit kvalitetsstempel til Noreg når Jåttå no får ei nøkkelrolle i omlegginga av heile alliansen. Det viser at små land kan få stor medverknad om vi bruker moglegheitene vi har, og satsar på kvalitet og gode løysingar. Som eit lite land er vi avhengige av militære allierte, og for Noreg er NATO den viktigaste tryggingspolitiske alliansen. NATO er eit interessefellesskap der allierte står saman om å løyse sameinte tryggingspolitiske utfordringar. Alliansen byggjer på verdiar baserte på demokrati, på respekt for menneskerettane og på eit styre ved lov og rett. NATO skal hindre krig og gje effektiv motstand. Alliansen skal òg ha kapasitet til effektiv krisehandtering med tanke på medlemslanda sin tryggleik. Det fundamentale prinsippet som ligg bak NATO, er det sameinte engasjementet for samarbeid mellom medlemslanda, basert på deira tryggleik. Solidaritet og samanhengen innan alliansen tryggjer kvart medlemsland, slik at ikkje noko einskilt medlemsland er tvinga til å basere seg berre på ein eigen nasjonal styrke når det gjeld fundamentale tryggingsutfordringar. NATO utgjer strukturane der måla kan verte realiserte. NATO står – som tidlegare nemnt av både saksordføraren og representanten Blankenborg – overfor store utfordringar i dag. NATO skal fyrst og fremst garantere eigne medlemer tryggleik og sjølvstende. Deretter skal alliansen verne om tryggleiken for partnarlanda i Europa, gjennom bilaterale partnarskap og multilateralt samarbeid. NATO må vere klar til å støtte tiltak frå det internasjonale samfunnet for å stogge kriser eller konfliktar når dei oppstår – dette for å hindre at konfliktar spreier seg, og for å hjelpe dei involverte til å løyse konflikten med politiske verkemiddel framfor militære. NATO sitt mål om å gje tryggleik gjennom avskrekking og sameint forsvar er ikkje endra. Det som har endra seg, er det nye tryggingspolitiske biletet. Under den kalde krigen var forsvarsplanlegging i NATO konsentrert om å ha utstyr nok til å forsvare seg mot eit mogleg angrep frå Sovjetunionen og Warszawapakta. I dag er det europeiske tryggingsmiljøet meir usikkert. NATO har ikkje lenger ein hovudfiende. No står medlemslanda i alliansen overfor ei rekkje meir omfattande og udefinerte trugslar. Det gjeld framfor alt trugslar om internasjonal terrorisme og spreiing av masseøydeleggingsvåpen. Ein kombinasjon av desse to trugslane utgjer den aller største trugselen. Den tryggingspolitiske situasjonen har difor gjort det naudsynt å vidareutvikle forsvarssamarbeidet i NATO. NATO må verte meir relevant, meir fleksibelt og betre tilpassa dei trugslane vi står overfor i dag. Alliansen har vedteke eit nytt forsvarsinitiativ. Målet er å sikre at alliansen kan opptre saman i militære operasjonar, og at medlemslanda fornyar og oppdaterer eige militært utstyr. På grunn av det nye trugselsbiletet har NATO etablert nye forum for å oppnå fred. Dette har m.a. skjedd gjennom Partnarskap for fred-programmet. Det har òg utvikla seg innanfor Det euro-atlantiske partnarskapsrådet. Etableringa av NATO-Russland-rådet, med tilsvarande parlamentarisk organ, nærmar seg det euroatlantiske samarbeidet. NATO-Ukraina-kommisjonen, med tilsvarande parlamentariske organ, er óg eit forum som er skapt for å auke samarbeidet og tilliten mellom NATO og partnarlanda. I Ukraina, eit av Europas største land, er NATO no med på demokratiseringsprosessar, antikorrupsjonsarbeid og ei omlegging av styrkane som er tilpassa ei heilt anna tid. Det er ingen andre organisasjonar enn NATO i augneblinken som har den makta til å påverke f.eks. Ukraina, som ikkje er inne i ein prosess i forhold til EU. Det viser den posisjonen og den betydinga NATO har i demokratiseringa av dei tidlegare kommuniststatane. Vedtaket om ei utviding under toppmøtet i Praha førte òg til at Bulgaria, Estland, Latvia, Litauen, Romania, Slovakia og Slovenia gjekk inn i forhandlingar om medlemskap i alliansen. Desse landa skal etter planen tre inn i NATO i mai 2004. Utvidinga er viktig for stabiliteten i Europa. Framgangen desse landa har vist gjennom Handlingsplanen for medlemskap, gjev grunn til forventingar når det gjeld utviklinga av stabilitet, demokratiske institusjonar og rettsstell òg i Kroatia, Albania og Makedonia, slik eg før nemnde Ukraina. I kampen mot internasjonal terrorisme treng ein internasjonalt samhald for å stå sterkare rusta. På toppmøtet i Praha i 2002 vedtok alliansen ei tiltakspakke til forsvar mot terror. Denne pakka omfattar m.a. tiltak for å kunne handtere masseøydeleggingsvåpen, bistand til allierte om sivilbefolkninga blir utsett for terror, auka etterretningssamarbeid, betre samarbeid med partnarlanda og det internasjonale samfunnet. Det vart vedteke eit konsept for forsvar mot terrorisme. Dette slo fast at terror best kan nedkjempast gjennom ein kombinasjon av politiske, økonomiske, militære, juridiske og militære verkemiddel – altså ikkje berre ein militær strategi, men ei erkjenning av at politisk førebyggjande arbeid og satsing på menneskerettar, økonomisk velferd og eit rettsstell som fungerer, i like stor grad kan førebyggje krig. Å vere med i ein allianse inneber at byrder og ansvar så vel som gode blir fordelte mellom medlemslanda. Noreg må difor òg delta aktivt i kampen mot terror. I april sa Noreg seg villig til å stille med fire norske missiltorpedoubåtar for å forsterke NATOs antiterroroperasjon i det vestlege Middelhavet. Dette kom i tillegg til ubåten KNM «Utvær», som allereie deltok i operasjonen. Noreg har delteke med spesialstyrkar og mineryddarar i Afghanistan. Det kostar oss å delta i kampen mot terrorisme, men det ville kosta oss og etterkomarane våre endå meir om vi måtte stå åleine i slike situasjonar. Det som har skjedd, som mange seier er dramatiske teikn på krise i NATO, skal vi ta som ei utfordring og ikkje som eit teikn på byrjinga på slutten, slik som representanten Jacobsen nærast såg det. Eg vil minne om at sjølve symbolet for NATO frå 1953 viser ein sirkel som symboliserer einskap og samarbeid, medan kompassrosa føreslår ein sameina veg til ein rettferdig og varig fred. I desse dagar med diskusjonar om splitting i alliansen og om alliansens vidare framtid, må vi kanskje gå tilbake til sjølve symbolet for NATO. Sirkelen for samarbeid og einskap har fått nokre sprekkar i vår i samband med Tyrkia og Irak-spørsmålet, men samarbeidet og einskapen består framleis. Kristeleg Folkeparti har tru på NATOs framtid!