Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2020-05-12:
Senterpartiet meiner at det er behov for ein overordna nasjonal helse- og sjukehusplan, men Senterpartiet etterlyser ein forpliktande plan som sikrar folkevald styring over utviklinga. Det gjer ikkje denne planen. Helse- og sjukehusplanen som er fremja, manglar f.eks. ein overordna investeringsplan. Senterpartiet ønskjer å avvikla helseføretaksmodellen og innføra ein ny finansieringsmodell for sjukehus. I dag er helseføretaka underlagde rekneskapslova og må finansiera nødvendige investeringar gjennom overskot på driftsbudsjettet. Denne finansieringsmodellen bidreg mange plassar til omfattande kutt i driftsbudsjettet, og til at nye sjukehusbygg konsekvent vert underdimensjonerte. Helseføretaksmodellen med innføring av marknadsøkonomiske prinsipp og høg grad av innsatsstyrt finansiering legg til rette for sentralisering og privatisering av tenestene. Senterpartiet meiner at vi treng ei ny retning i spesialisthelsetenesta, der vi styrkjer dei offentlege sjukehusa og sikrar desentraliserte tilbod. Vi meiner at denne nasjonale helse- og sjukehusplanen ikkje sikrar det. Regjeringa fremja denne planen før koronapandemien ramma Noreg, og planen inneheld ikkje noka beskriving av kva som må til for å rusta helsetenesta vår mot ein pandemi. Det har i dag vorte kjent at norske sjukehus i midten av mars praktisk talt stod tomme for smittevernutstyr, behaldninga med munnbind var berre for fire vekers normal bruk. At helseføretaka våre ikkje har sørgt for ein slik grunnleggjande beredskap, er eit politisk ansvar. Eg vil ta opp Senterpartiet sine forslag i innstillinga. Eg vil òg ta opp to forslag som er fremja i salen i dag. Det er forslag nr. 34, på vegner av Arbeidarpartiet, SV og Senterpartiet, om å be «regjeringen fremme en ny nasjonal helse- og sykehusplan så snart evalueringen av myndighetenes håndtering av koronaviruspandemien er gjennomført. Planen må særskilt omhandle nasjonal helseberedskap både i spesialisthelsetjenesten og kommunehelsetjenesten, og beskrive hvordan helsetjenesten skal forebygge og styrke beredskapen for alvorlige helsekriser som pandemi og legemiddelmangel». Det er òg forslag nr. 35, på vegner av ein samla opposisjon – frå Framstegspartiet til Raudt, altså fleirtalet – om å be regjeringa «snarest mulig få på plass en beredskapsmodell for norsk produksjon av viktige legemidler, herunder antibiotika, og komme tilbake til Stortinget med en sak om dette». Det var varsla frå regjeringa at denne planen skulle ha tre hovudsaker. Det var samhandling, prehospitale tenester og psykisk helsevern. Senterpartiet vurderer at ingen av desse hovudtemaa er grundig nok behandla. Det vert i stor grad vist til nye utgreiingar og utviklingsplanar. Helsedirektoratet og dei regionale helseføretaka skal greie ut det framtidige kapasitetsbehovet i psykisk helsevern. Helseføretaka får i oppdrag å vurdera dei prehospitale tenestene og den akuttmedisinske kjeda i dei komande utviklingsplanane sine. Dei 19 helsefellesskapa skal fremja innspel om betre samhandling til neste helse- og sjukehusplan. Vi meiner at dette burde vore ferdig greidd ut og vore ein del av den politiske planen vi skal vedta i dag. No utset ein det kanskje viktigaste, nemleg dimensjoneringa av helsetenesta vår, ut i nye utgreiingar. Regjeringa føreslår å innføra helsefellesskap. Desse kan bidra til betre samarbeidsarena, men vi meiner at det ikkje åleine løyser samhandlingsutfordringane i norsk helsevesen. Det tilfører verken meir ressursar eller endra vedtaksstrukturar. Frå før er det lovfesta at kommunar og sjukehus skal inngå samarbeidsavtalar, og det er tydeleg konkretisert kva desse skal handla om, alt frå innlegging til utskriving av pasientar. Avtalane skal gjennomgåast årleg med tanke på nødvendige oppdateringar og forbetringar. Eg forstår ikkje kvifor regjeringa ikkje har sørgt for at desse samarbeidsavtalane verkar og vert oppdaterte. No vert altfor mange eldre pasientar kasteballar i eit virvar av eit system av utskrivingsklare pasientar, liten sengekapasitet på sjukehus, økonomisk motiverte flyttingar og manglande kapasitet i kommunane. Dagens sjukehusfinansiering med stor grad av stykkprisfinansiering og betalingsplikt på utskrivingsklare pasientar byggjer ikkje opp under samarbeid, men kan forverra det. Det skal altså mykje meir til enn nye helsefellesskap for å ordna opp i dette. Eg meiner det er kritikkverdig at regjeringa ikkje har følgt opp samhandlingsreforma og har stemt ned forslag om evaluering. Men Senterpartiet er glad for å få fleirtal for eit forslag om at ideelle sjukehus og ideelle distriktspsykiatriske senter kan verta inkluderte i dei nye helsefellesskapa som skal opprettast. Nasjonal helse- og sjukehusplan skulle òg handla om psykisk helsevern. Også her meiner vi at planen er for lite forpliktande. Regjeringa har ikkje eingong ei meining om kapasitetsbehova, og det skal greiast ut vidare. Den gylne regelen vert ikkje følgd opp. Senterpartiet føreslår, saman med Arbeidarpartiet og SV, å setja ein stoppar for vidare nedlegging av døgnplassar i psykisk helsevern inntil den varsla utgreiinga om framtidig kapasitet er levert. Vi føreslår òg igjen ei eiga stortingsmelding om dette viktige området i norsk helsevesen. Det tredje hovudtemaet i sjukehusplanen er altså prehospitale tenester. I kommunane opplever ein mange plassar at helseføretaka fråskriv seg ansvaret og dyttar det over på kommunane. Brannstatistikken for 2018 viste at brann- og redningsetaten rykte ut på over 6 000 helseoppdrag i 2018, og at dette er det hyppigaste oppdraget utanom brann. Bilambulansetenesta har fleire og fleire oppdrag, men utan at det har kome fleire ambulansar. Mange helseføretak planlegg for kutt i ambulansetilbodet, responstidsmåla vert ikkje nådde. Senterpartiet føreslår i dag saman med Arbeidarpartiet og SV å be regjeringa forskriftsfesta responstid for blålystenestene, og at det vert sett krav til utstyr og fagleg kompetanse i tenesta. Framstegspartiet kan skaffa fleirtal for dette forslaget i dag. Senterpartiet fremjar òg forslag om å greia ut akutthjelparfunksjonen. Bakgrunnen er at akutthjelparar som er kommunalt finansierte, gradvis får større og større ansvar og i realiteten vert ei erstatning for det statlege tilbodet. Senterpartiet er glad for at det er fleirtal for eit forslag om å be regjeringa kome tilbake til Stortinget om ei sak om basestruktur for luftambulansen, som skal omfatta både Innlandet og Vinje/Bykle. Vi har vore klare på at det skal og må opprettast ein luftambulansebase i Vinje, eventuelt i Bykle, og legg til grunn at saka vi får, ikkje er nok ei utsetjing av dette. Helse- og sjukehusplanen handlar ikkje om fødsels- og barseltilbodet. Det er uakseptabelt i seg sjølv. I 2018 vedtok Stortinget å be regjeringa sikra ei trygg og framtidsretta fødselsomsorg ved å sikra dagens fødeinstitusjonar. Forslaget frå Senterpartiet om å sikra at ingen av dagens fødeavdelingar eller andre fødetilbod vert lagde ned, vart stemt ned av Framstegspartiet og regjeringspartia så seint som i januar 2020, men fekk då støtte av Arbeidarpartiet. På Nordmøre skal det no byggjast nytt sjukehus. Senterpartiet har heilt sidan låneløyvinga vart behandla i Stortinget i 2017, òg gått inn for eit avdelingssjukehus i Kristiansund med føde- og barselavdeling. Vi føreslår i dag det same som vi gjorde i 2017 og i 2019, at fødeavdelinga i Kristiansund ikkje vert lagd ned. No manglar vi berre Arbeidarpartiet sine stemmer for å sikra at ingen av dagens fødetilbod vert lagde ned – som altså Arbeidarpartiet stemde for i januar. Senterpartiet fremjar òg forslag saman med Framstegspartiet om å utvida spesialisthelsetenestetilbodet i Alta med ei fødeavdeling og nødvendige akuttfunksjonar – òg det same forslaget vi har fremja i Stortinget før. Det skal leggjast til grunn at det vert bygt nytt sjukehus i Hammerfest, og at desse skal samarbeida i ein nettverksmodell. Fødsels- og barselsomsorga i Noreg er under sterkt press. Vi har ny forsking som viser samanhengen mellom reiseveg til fødeinstitusjon og uheldige hendingar. Risiko for ikkje planlagd fødsel utanfor institusjon vert femdobla ved reisetid på over ein time. Førstegongsfødande med over ein times reiseveg har 50 pst. auka risiko for å få potensielt livstruande komplikasjonar. Kvinner med ikkje planlagd fødsel utanfor institusjon har om lag tredobbel risiko for at barnet døyr i samband med fødsel. Slik ny kunnskap om risiko for lang reiseveg til fødsel må bety at ein må tenkja nytt om fødselsomsorga i Noreg. Ei betre følgjeteneste vil aldri kunna erstatta det å nå fram i tide. At Stortinget landar på å ikkje leggja ned fødeavdelinga på Helgeland, er bra, men det er uforståeleg at nærleik til fødetilbod berre skal gjelda nokre plassar i landet, ikkje andre plassar. Vi har eit langstrekt land, og vi meiner det skal bu folk i heile landet. Då treng vi ny politikk for fødselsomsorga. Det kan vi få til om vi får fleirtal for forslaga i dag.