Torgeir Knag Fylkesnes (Sosialistisk Venstreparti), 2016-10-04:
Alle snakkar om havet. Det er i havet Noregs framtid skal skapast, det er gjennom berekraftig utvikling av dei marine ressursane i havet ein ny vår for norsk næringsliv skal skapast. Sånn går omkvedet. Eg kan ikkje seie meg meir einig. Det store spørsmålet er: På kven sine premissar skal dette skje? Kven skal tene på det? Kven skal vere i førarsetet? Skal det skje på premissane til nokre få, store aktørar, eller skal det skje på nasjonen Noreg og kystfolket sine premissar? Vi kjem ikkje utanom det spørsmålet. Vi har gjort denne øvinga før som nasjon – med vasskrafta, med olja. Vi har passa på at det aldri var nokon tvil om eigarskapen og inntektene. Vi sørgde for at samfunna der desse næringane går føre seg, tar del i verdiskapinga. Denne lærdomen ser ut til å vere gløymd eller oversett når det gjeld havet, for dei siste 30 åra har det skjedd ei rask og ukontrollert endring av norske fiskeri, og sidan nyttår har det eksplodert. Det blir stadig færre båtar. Rettane går frå dei mindre kystbåtane til stadig større industrielle båtar. Landindustrien fortel at dei allereie merkar dette – med færre landingar og mindre verdiskaping på land. Fiskekvotar blir samla på færre hender, og det fører til ei opphoping av rettar på færre stader. Færre kystsamfunn får ta del i fiskeria, ikkje fordi det er dårleg fiske, men fordi dei ikkje har råd til å vere med på prisgaloppen. Etter at Per Sandberg blei fiskeriminister, har kostnadene på fiskekvotar og rettar gått i vêret, ofte tre- og firedobla seg, berre i løpet av året. No er prisane så høge at til og med fiskarar har problem med å overta tillatingar, og vi ser allereie at ungdom med denne politikken blir effektivt stengde ute. Det er ikkje vanskeleg å forstå når prisen for ein vanleg fiskekvote har gått frå gratis i 2000 til å vere på 2,5–3 mill. kr i dag – berre for å kome seg inn i yrket. Det er med Sandberg denne utviklinga har skote fart fordi han – utan velsigning frå Stortinget – har fjerna avgrensingar på flytting av rettar mellom båtar og fylke. Dette har ført oss inn i ein situasjon der eit tjuetals familiar kontrollerer over halvparten av alle rettar til fiske – smak på det. Dette undergrev måla i deltakarlova om at det skal vere aktive fiskarar som skal drive fiske, og i havressurslova om at dei marine ressursane skal kome kystsamfunna til gode. Det som kjenneteiknar utviklinga, er at ho er utan kontroll, utan politisk styring. Verken regjeringa eller Stortinget har nokon som helst kontroll med korleis strukturen i fiskeria utviklar seg. Det er ingen som veit korleis norske fiskeri vil sjå ut om 10–20 år. Vi har kasta frå oss makta og overlate det til marknaden. Det har blitt sagt at marknaden er ein god tenar, men ein dårleg herre. I fiskeripolitikken har marknaden blitt herren, og det ikkje utan at Stortinget har reagert. Stortinget har ved fleire høve reagert på denne utviklinga. La meg berre skru tida kjapt tilbake til mars–april i år, da vi behandla sjømatindustrimeldinga. Da sa ein samrøystes komité: «Komiteen mener at effektuering av endringsforslag vedrørende strukturering bør avvente Eidesen-utvalgets arbeid, slik at man får en helhetlig tilnærming til strukturpolitikken, og dermed synliggjort hvilke konsekvenser disse endringene vil gi.» Det var klar melding frå Stortinget. I instrukssaka rett før sommaren uttalte komiteen – også da samrøystes – følgjande: «Komiteen mener Norges Fiskarlag i sitt innspill bedre fanger opp hensynet til de mindre fiskefartøyene samtidig som det gis en viss åpning for bevegelse mellom de ulike størrelsesgruppene innen kystflåten.» Sandberg har ikkje følgd opp formaninga frå Stortinget i det heile. Vidare sa komiteen – framleis samrøystes: «Komiteen viser til at Stortinget vil foreta en helhetlig behandling av strukturspørsmål i fiskeflåten som en del av oppfølgingen etter regjeringens ekspertutvalg som skal utrede hvordan kvotesystemet for fiskeflåten bør være i framtiden.» Det gjeld det såkalla Eidesen-utvalet, som vi ventar på. Kva skal Stortinget gjere i denne situasjonen, når vi har ein minister som så til dei grader køyrer solo utan ryggdekning frå Stortinget og glatt overser vedtaka og merknadene våre? Skal Stortinget berre la det gå, berre la fiskeriministeren styre norsk fiskeripolitikk aleine? Nei, det meiner eg er konstitusjonelt galt. Fiskeriministeren har sjølv sett Stortinget i ein heilt umogleg situasjon, der vi berre har éin ting å gjere. Difor føreslår SV i dag full frys i omsetninga av kvotar og rettar i kystfiskeflåten til vi har fått ein full gjennomgang av systemet, til vi har fått nokolunde kontroll over det som skjer. Stortinget må rett og slett ta tilbake makta – makta som vi aldri har gitt frå oss.