Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2013-06-17:
Vi har eit rettsbasert helsevesen. Då vert ei av dei viktigaste oppgåvene for Stortinget å sørgja for rett til helsehjelp for alle, i tråd med lovgivaren sin intensjon. Lovgivaren sin intensjon må innebera ei prioritering av pasientar som varetar prinsippet om at den som treng hjelpa mest, skal få ho først. Eit for komplisert lovverk kan bidra til ei byråkratisering som verkar mot hensikta om å styrkja pasientrettane. Lova må aldri verta så komplisert at ho står i vegen for dei kloke helsefaglege vurderingane. Det finst ikkje haldepunkt frå andre land for at stykkprisfinansiering, privatisering og marknadsretting av helsevesenet gir meir riktige prioriteringar, like rettar til helsehjelp i befolkninga eller betre økonomistyring, snarare tvert imot. Likevel registrerer eg at det er opposisjonen sitt svar på nær sagt alle utfordringar i helsevesenet. Dagens lovendring styrkjer pasientrettane i forhold til rett til vurdering, òg ved fristbrot. At det frå no av skal vera spesialisthelsetenesta og ikkje pasienten sjølv som varslar HELFO om fristbrot, er ei endring som har vore etterlyst. Det styrkjer òg pasientrettane at fristen for retten til vurdering vert endra frå 30 til 10 dagar. Ved alvorleg eller livstruande sjukdom har pasienten rett til raskare vurdering og akutt hjelp. Oppheving av skiljet mellom pasientar med rettar og pasientar utan rettar vil forhåpentleg verta eit positivt bidrag til mindre byråkratisering og meir effektiv pasienthandtering. Når Stortinget innfører nye rettar, må verknaden alltid verta følgd nøye opp for å kunna justera praksis dersom endringa får utilsikta konsekvensar. I tilfelle med rett til vurdering er det viktig at fokuset på spesialisthelsetenesta vert følgd av eit tilsvarande fokus på allmennmedisinaren sin kompetanse til raskast mogleg å oppdaga symptom som krev tilvising. EU-domstolen har slått fast at helsetenester vert omfatta av reglane for fri rørsle av tenester i EFTA-traktaten, og dette er fundamentet pasientrettsdirektivet byggjer på. Rett til sjukehusbehandling i andre land, dekt av trygdesystemet i heimlandet, vil påverka helsevesenet. Vi veit ennå ikkje korleis. Når ein behandlar pasientar i eit anna land enn der pasientane har sine andre plikter og rettar som borgar, vil behovet for å kategorisera og prisa ulike pasientgrupper og behandlingar auka. Behandlaren må sikra seg rett pris for utført teneste, ein rettferdig handel. Pasientrettsdirektivet er resultat av ein lang prosess i EU-systemet, der drivarane ikkje har vore folket eller nasjonane, men EU-systemet. I forhandlingane var medlemslanda si bekymring dei behova for planlegging, kostnadskontroll og prioritering landa har. I Noreg er pasientrettsdirektivet eit godt eksempel på korleis EØS-avtalen fungerer i det norske demokratiet. Det har ikkje vore eit folkekrav å verta ein del av eit felles europeisk helsevesen, og ingen politiske parti har hatt dette som ei kampsak, iallfall ikkje innanfor dagens politiske fleirtal. Likevel vert altså direktivet i dag til norsk lov. I forhold til dagens rett utvidar pasientrettsdirektivet grenseoverskridande helsetenester til òg å omfatta sjukehusbehandling. Dette er ifølgje departementet regelfesting av EU-domstolen sin praksis som departementet seier er bindande for Noreg. EU-domstolen går altså først, så vedtar dei folkevalde nasjonale parlamenta den domstolskapte praksisen til lov i etterkant. Direktivet fastsett at pasientane skal ha rett til å få helsehjelp i alle land som vert omfatta av den indre marknaden i EU. Pasientane skal ha rett til refusjon opp til kva behandlinga kostar i pasienten sitt heimland. Medlemslanda kan krevja førehandsgodkjenning for refusjon av enkelte helsetenester. Dersom ventetida i heimlandet er etter måten for lang, skal slik førehandsgodkjenning verta gitt. I prinsippet er nasjonal lovgiving underlagd EU-lovgivinga på alle område som vert omfatta av avgjerdene om fri rørsle av tenester. Idet eit område vert opna, vil rettsutviklinga på området verta fastsett i EU-domstolen. Dagens norske tolking av direktivet vil derfor kunna verta korrigert av avgjersler i EU-domstolen. Direktivet tillèt nasjonal førehandsgodkjenning, men krev det ikkje. Refusjonsordning og store avstandar kan utfordra likebehandling som viktig verdi i helsevesenet. Moglegheit for endringar i nasjonale helsetilbod til eiga befolkning som følgje av at land med svært ulik betalingsevne skal verta harmoniserte, har vore lite omtalt. Det er lang tradisjon for at land samarbeider om helsetenester over landegrenser. Det er sjølvsagt positivt når eit land sine spesialitetar vert gjorde tilgjengelege for pasientgrupper i andre land. Det er usikkert kva slags effektar det vil få dersom omfanget av helsereiser aukar betrakteleg for behandlingar der tradisjonen i dag er nærleik mellom pasienten sin geografiske tilhøyrsle og behandlaren.