Torgeir Knag Fylkesnes (Sosialistisk Venstreparti), 2015-11-10:
For nokre månader sidan var eg på Hovedgården ungdomsskole i Heggedal i Asker. Det var verkeleg ei artig oppleving, og eg anbefaler alle eit besøk dit. Det er ein skule som i 2007 opplevde at 9 pst. av elevane blei mobba. Skulen låg langt under snittet nasjonalt på skuleresultat, og det var stor grad av vantrivsel blant elevane. Frå 2007 til i dag har dei gått igjennom ei enorm forandring. Det dei gjorde, var at dei sette skulematen i sentrum for å få forandring. Skulematen blei eit grunnleggjande element i skulekvardagen. Alle elevane får tilbod om skulemat. Dei har frukost, dei har lunsj, og dei brukte maten som eit dreiemoment for forandring av skulen. I dag ligg dei langt under snittet når det gjeld mobbing, dei ligg over snittet når det gjeld skuleresultat, og dei er blant dei skulane i landet der elevane trivst aller, aller best. Heile tenkinga dei har lagt til grunn for dette arbeidet – eit heilskapleg kunnskapssyn der hjernen ikkje er aleine, der aktivitet, kultur, mat, læring, alt, heng saman, har vist seg for dei å gi enorme resultat. Dei fleste, veit vi, et frukost, men ikkje alle. Dei fleste har også med seg matpakke, men ikkje alle. Det er eit veksande problem i Noreg at det er store sosiale helseforskjellar. La oss da først stille spørsmålet: Er skulen ein viktig folkehelsearena? Det trur eg heile Stortinget vil kunne stille seg bak. Det vil vere absurd å utelukke skulen som ein viktig arena for folkehelsa. Spørsmålet er kanskje meir prinsipielt: Har ein som stat, som samfunn, eit ansvar for helsa til barna når dei er på skulen? Vi veit at feilernæring, overvekt og konsentrasjonsproblem er eit aukande problem. Vi kjenner til forskinga ved HEMIL-senteret i Bergen, som har konkludert med at skulemat aukar konsentrasjonen og yteevna hos elevane. Helsedirektoratet anbefaler på fagleg grunnlag gratis mjølk, frukt og grønt som noko som er positivt for folkehelsa på både individ- og samfunnsnivå. Så dette er både eit folkehelsetiltak og eit læringstiltak i éi og same vending. Dei to siste tiåra har skuledagen blitt utvida, og det har blitt mindre tid til mat. Skuledagen er blitt meir tettpakka. Det å tilpasse denne skuledagen med å ha eit avbrot midt på dagen, med eit skulemåltid, er fornuftig. Det vil skape ein sosial arena og samtidig bidra til både folkehelse og læring. Vi kjenner til mange land som har innført skulemåltid. Finland og Sverige har lange og gode tradisjonar for dette. Når eit fleirtal vel ikkje å gå vidare med tanken og ideen om skulemåltid, blir det ofte grunngitt i det prinsipielle og det økonomiske. Det prinsipielle er at dette er foreldra sitt ansvar, og at ein ved informasjonskampanjar kanskje kunne få foreldra til å ta ansvar. Det stiller eg meg svært tvilande til. Eg skulle likt å sjå den folkehelsekampanjen som berre med informasjon førte til at det plutseleg blei reduserte sosiale forskjellar i landet. Det prinsipielle er kanskje enda viktigare i møte med det pragmatiske. Vi veit at dette vil koste samfunnet kolossalt mykje over tid. Til og med dei som meiner at det prinsipielt er problematisk at skulen skal gi gratis skulemat, vil kanskje kunne sjå den samfunnsøkonomiske rekneskapen i dette, der samfunnet vil kome i pluss ved at ein får mindre følgjeproblem som følgje av dårlege matvanar. Når det gjeld det økonomiske, berre for å setje det litt i perspektiv her, er det nokre grupper i samfunnet som ikkje treng rope særleg høgt, så kjem milliardane springande etter dei. Dei som allereie har mykje, kan få store skattelettar. Hadde ein berre brukt ein bitte liten del av dette, hadde ein berre vist bitte litt måtehald, kunne ein innført skulemåltidet 13 gonger med dei skattelettane som denne regjeringa har gitt i løpet av dei to åra dei har sete i regjering. Prioriteringsdiskusjonen er sterk i skulesektoren for denne regjeringa, men når det gjeld skattekutt, som er lite treffsikre, er det ikkje snakk om prioritering – det skal skje.