Jorunn Ringstad (Senterpartiet), 2004-02-24:
I Innst. S. nr. 124 for 2003-2004, som er innstilling frå samferdslekomiteen om verksemda til Posten Norge AS, er det ein samla samferdslekomite som seier at Posten opp gjennom tida har vore ein viktig del av den infrastrukturen som har gjort det mogeleg å halde oppe ein spreidd busetnad i heile landet. Det har òg vore ei felles forståing at Posten sine basistenester innan einerettsområdet skal vere likeverdige for alle og til same pris i heile landet. Ein samla komite peikar på at posttenestene framleis vil vere ein viktig del av den grunnleggjande infrastrukturen i landet. Eg er svært glad for at ein samla komite er så klar på at Posten Norge AS har ei viktig rolle i infrastrukturen i landet. Det er òg ein samla komite som seier at Posten har hatt eit klart samfunnsansvar, og at det er knytt eit breitt engasjement til å halde ved lag Posten som del av samfunnstenestene som heile landet skal nyte godt av. Samtidig er komiteen kjend med at Posten står overfor store utfordringar i møte med dagens postmarknad, m.a. med tanke på liberalisering av brevmarknaden og strukturendringar. Komiteen er samd med Samferdsledepartementet i at liberaliseringa av postsektoren ikkje skal svekkje det universelle tenestetilbodet, men tvert imot medverke til at posttenestene blir betre i heile landet. Brukarane av tradisjonelle posttenester skal sikrast gode og rimelege posttenester også i framtida. Det er òg ein samla komite som legg vekt på at Posten sitt styre skal ha langsiktig fokusering på verksemda sine kjerneoppgåver. Det er viktig at dette fokuset blir halde fast i ein prosess med vidare effektivisering og omlegging. Posten Norge AS har sett sine overordna mål for verksemda i planperioden. Etter Posten si eiga vurdering vil det framleis vere behov for effektivisering, då den ynskte effekten enno ikkje er oppnådd. Men komiteen er oppteken av at dette ikkje skal gå ut over dei samfunnspålagde krava om landsdekkjande posttenester som Posten har. Det er òg ein samla komite som gir uttrykk for at i det omleggingsarbeidet som har gått føre seg, og som vil gå føre seg i Posten i tida framover, er det viktig korleis verksemda handterer dette internt, og korleis Posten tek vare på medarbeidarane. Dei omfattande omstillingane som har vore gjennomførde, har hatt innverknad på situasjonen for mange tilsette, og fleire medarbeidarar vil merke nye effektiviseringsprosessar i tida framover. Det er difor avgjerande at prosessane blir gjennomførde i samarbeid med dei tilsette i ein open prosess, og at Posten følgjer opp dei som blir råka av omstillingstiltaka, på ein best mogeleg måte. Posten har dei seinare åra hatt eit svært høgt sjukefråver og eit stort tal uføretrygda. Sjølv om tala har vist ei utflating, må arbeidet med å redusere sjukefråveret og talet på uføretrygda prioriterast. Dette gjer òg at det er grunn til å streke under at arbeidet med å ta vare på tilsette må leggjast vekt på. Posten må gjennomføre omleggingar på ein slik måte at verksemda kan bli oppfatta som ein attraktiv arbeidsplass der det både er godt arbeidsmiljø og eit sentralt mål å gi dei tilsette høve til utvikling. Dette er grunnlaget for å rekruttere og halde på medarbeidarar med rett kompetanse. Leiinga i Posten Norge AS og representantar for dei tilsette sin organisasjon Postkom peika i samferdslekomiteen si høyring om St.meld. nr. 11 på at det kunne vere uheldig at Posten må gjere relativt detaljert greie for sine strategiske planar og vurderingar gjennom dei såkalla § 10-meldingane. Komiteen har forståing for at dette kan vere problematisk ettersom Posten blir stadig meir konkurranseutsett. Komiteen ber difor om at Regjeringa vurderer detaljeringsgraden i meldinga. Men komiteen slår fast at ordninga med § 10-meldinga skal halde fram. Oppgåva for Regjeringa blir difor å finne balansen mellom ei § 10-melding som ikkje gir Posten sine konkurrentar detaljert innsyn i Posten sine strategiske planar og vurderingar, og Stortinget sitt behov for ei melding som gir høve til å vurdere og kome med innspel på ein viktig del av infrastrukturen. Det eg har sagt så langt i innlegget mitt, viser at det er ein samla komite som står bak mange av merknadene i Innst. S. nr. 124 for 2003-2004. Ein samla komite legg vekt på den store verdien Posten har som del av infrastrukturen, og er klar på at Posten har eit samfunnsansvar og gjennom konsesjonen er pålagd å utføre likeverdige tenester over heile landet. Brukarane av Posten skal vere sikra gode posttenester til konkurransedyktige prisar. Kostnadssparingar innan Posten si verksemd skal ikkje gå ut over dei samfunnspålagde tenestene. Komiteen er klar over at ikkje all verksemd Posten er pålagd gjennom konsesjonen, vil kunne oppfylle strenge krav til lønsemd. Det er likevel viktig at også desse tenestene blir utførde på ein slik måte at selskapet til kvar tid evnar å tilby eit godt landsdekkjande tilbod. Sjølv om komiteen står samla om fleire viktige grunnleggjande merknader om Posten, deler komiteen seg på nokre viktige punkt. Eg vil bruke resten av innlegget mitt på desse områda, og leggje vekt på Senterpartiet sine standpunkt. Eg reknar med at representantar for andre parti vil gjere greie for sine standpunkt. Senterpartiet har ein merknad saman med Arbeidarpartiet og Sosialistisk Venstreparti der vi gir uttrykk for bekymring for at Posten Norge AS som ansvarleg for viktig infrastruktur i landet står i fare for å bli svekt som følgje av ei ytterlegare liberalisering av postmarknaden. I tråd med konsesjonen skal Posten Norge AS levere gode, likeverdige tenester over heile landet. Samtidig blir det kravd forretningsmessig drift om marknaden blir opna for konkurranse gjennom EU sitt postdirektiv. Uroa dei tre partia gir uttrykk for i merknaden, er at det kan synast som desse krava ikkje harmonerer. Framsendingskrava er eit anna punkt der komiteen er delt. Komiteen står samla om at det er positivt at Posten i landsgjennomsnitt ligg godt over konsesjonskravet på 85 pst. knytt til levering av A-post over natta. Men når det f.eks. for Finnmark berre er 40 pst. av A-posten som kjem fram over natta, er skilnaden mellom ulike landsdelar for stor. Arbeidarpartiet, Sosialistisk Venstreparti og Senterpartiet meiner den store skilnaden i framføringstid for postregionane ikkje er akseptabel. Sjølvsagt er det positivt at heile komiteen meiner det må arbeidast vidare for å redusere leveringstida for dei fylka der leveringsprosenten er lågast, men dei tre nemnde partia meiner at når enkelte fylke i leveringsprosent oppnår under halvparten av landsgjennomsnittet, er det nødvendig å vere meir presis enn det ein samla komite har vore. Vi har difor fremma eit forslag om å be Regjeringa arbeide for at konsesjonskravet som gjeld landsgjennomsnittet, også skal gjelde A-posten i og mellom regionane. Den seinare tida, ja faktisk nesten heile siste året, har det vore ei sterk fokusering på porto på blad og aviser. Tidlegare har Posten teke omsyn til innhaldet ved fastsetjing av porto for aviser og blad. Dette har vore ein del av det samfunnsansvaret Posten har utført, og på den måten har Noreg kunna føre vidare eit breitt utval av meiningsberande aviser. Etter at ein no har gått bort frå innhaldskriteriet ved fastsetjing av bladporto, vil dette føre til ein kraftig auke av avis- og bladporto, i verste fall ein auke på opptil 75 pst. over ein del år. For mange lokalaviser vil dette vere ein kostnad avisene ikkje kan leve med, og faren for nedlegging er stor. Fleire spørsmål frå bl.a. Senterpartiet til kulturministeren og samferdsleministeren om å finne løysingar for aviser som blir hardt råka, har ikkje ført til noko konkret. Dei to statsrådane har derimot spelt ball seg imellom når det har kome spørsmål om avisporto eller andre måtar å sikre eit breitt utval av meiningsberande aviser på også i framtida. Det har vore lite vilje til å finne og vurdere løysingar. Ein aktuell modell som kunne vere interessant å vurdere nærare, er f.eks. den danske, der ein får statleg tilskot til avisporto. Men dette har ikkje skjedd. Difor er det interessant at Høgre og Kristeleg Folkeparti i innstillinga slår fast at det er pressestøtta som skal sikre mangfaldet i den norske avismarknaden. Kvifor har ikkje dette kome fram i svara frå dei to statsrådane, som har fått mange spørsmål om korleis ein skal greie å sikre eit breitt utval av meiningsberande aviser i framtida? Til slutt nokre få kommentarar om avkastningskrav og utbyte for Posten. Avkastningskravet for Posten er sett til 10,8 pst. Arbeidarpartiet, SV og Senterpartiet er usikre på om dette kan vere eit for høgt krav. Posten skal utføre samfunnspålagde oppgåver og tenester som vanskeleg vil gå med forteneste. Det er viktig at målet om eit likeverdig posttilbod til heile landet ikkje må vike for omsyn til økonomisk vinning. Det høge kravet til avkastning vil kunne føre til ei overdriven effektivisering og eit for sterkt sentraliseringspress for Posten. Heilt til slutt tek eg opp forslaget der Senterpartiet er medforslagsstillar.