Ingrid Heggø (Arbeiderpartiet), 2017-03-14:
]: Noreg er ein stor havnasjon som forvaltar havområde som er sju gonger så store som landareala våre. Nærleiken til havet har til alle tider prega folk her i landet – historia vår og ikkje minst økonomien vår. For Arbeidarpartiet er det viktig å sikra at fisken skal eigast av folk i fellesskap, og at denne retten ikkje skal privatiserast. At fisken er fellesskapet sin ressurs, ser vi som eit så viktig prinsipp at det bør takast inn i sjølve Grunnlova. Det skal hindra privatisering av desse rettane og sikra at dei også i framtida skal høyra fellesskapet til. Grunnlova er folket si lov, som stadfestar dei verdiane og rettane som samfunnet vårt er tufta på. Grunnlova skal òg representera det varige. Den norske fiskeriforvaltinga har vore ein suksess, med berekraft, og gjev store inntekter og viktige arbeidsplassar over heile landet, men spesielt langs kysten. Vår målsetjing er at Noreg skal vera verdas fremste sjømatnasjon. Vi må satsa på dei naturgjevne fortrinna som havet, fjordane og den lange kystlinja gjev oss, for å sikra verdiskaping og sysselsetjing. Og vi må sikra ei berekraftig forvalting, i det perspektivet at ressursane kan tena oss for evig. I lovverket er staten gjeve både eit ansvar for og ein rett til å forvalta fiskeressursane til beste for folket. Gjennom lover og reguleringar skal fellesskapet sikrast kontroll. Retten til å fiska er ein eksklusiv rett som fiskarane har fått på vegner av folket. Det er folket som eig fisken. Difor kan ingen eiga evigvarande kvote. Men under Høgre–Framstegsparti-regjeringa har vi stadig sett nye angrep mot fellesskapet sitt eigarskap til viktige naturressursar, som vasskrafta, som fisken, som skogen. Gjennom gjentekne forsøk på utholing av regelverk set dei kontroll med desse viktige ressursane i spel. Dette salet av Noreg er Arbeidarpartiet imot. Vi ynskjer ikkje å samla ressursane på få hender, men vil behalda ein variert flåte med små og store båtar langs heile kysten, som haustar av fellesskapet sine ressursar. Med Høgre og Framstegspartiet i regjering ser eigarskapsavgrensing ut til å verta eit framandord, og lysta ser ut til å vera stor til både å ta bort kvotetak og å fjerna reguleringar, som er eit hinder for å samla stadig fleire fiskeressursar på stadig færre hender. Eg er difor glad for å vera medforslagsstillar til dette forslaget, som går ut på å grunnlovfesta fellesskapet sitt eigarskap til fisken. Dette handlar om å sikra desse viktige naturressursane for framtidige generasjonar. Representantar frå Senterpartiet, Kristeleg Folkeparti og Venstre er med på forslaget. I tillegg har SV levert inn eit liknande forslag. Dette lovar godt; eit breitt fleirtal i Stortinget står opp for å sikra at fiskeressursane høyrer til fellesskapet, og vil gje det ekstra vernet som Grunnlova gjev. Det er allereie i dag i dagens lovverk nedfelt viktige prinsipp om fellesskapet sitt eigarskap til ressursane i havet. Under Stoltenberg-regjeringa vart dette prinsippet teke inn i havressurslova. I samsvar med havressurslova er det ikkje staten som eig fisken i havet og dei marine viltlevande ressursane. Formuleringa er nettopp at folket og fellesskapet har eigarskapet. Havressurslova regulerer ikkje berre fiske og næringsverksemd langs kysten, men òg nye ressursar som ikkje tidlegare var omfatta av det fiskeripolitiske lovverket. Lova gjeld all hausting og anna utnytting av alle viltlevande marine ressursar og tilhøyrande genetisk materiale. Dette er eit viktig prinsipp. Berre eit fåtal av dei organismane som finst i havet langs kysten vår, spesielt i nord, er utforska i næringssamanheng. Mange marine artar er truleg ikkje kjende, t.d. fleire av dei såkalla mesopelagiske artane, dvs. dei som lever lengst nede i havdjupna. Det er tverrpolitisk semje om at vi vil utforska havet i større grad, og då vil utnytting av det biologiske materialet kunna verta eit viktig vekstområde for norsk næringsliv. Lovverket slår fast at alle som skal leita etter, forska på eller utnytta marine ressursar, må ha godkjenning for det, fordi vi ynskjer å ha kontroll med forvaltinga av desse viktige ressursane. Men Høgre og Framstegspartiet utfordrar desse reglane. I sjømatindustrimeldinga, som vart handsama på våren i fjor, var det eit framlegg frå Høgre–Framstegsparti-regjeringa om at det skulle gjerast permanent unntak frå deltakarlova ved hausting av viltlevande marine ressursar som det har vore hausta lite på. Men dette er artar som kan ha eit svært stort potensial for framtidig hausting. Heldigvis slo fleirtalet i Stortinget då fast at det er gode grunnar for at deltakarlovas aktivitetskrav som ein hovudregel også skal gjelda for dei som ynskjer å hausta på nye artar. Kongekrabbe og snøkrabbe er eksempel på nye artar som i dag er underlagde deltakarlova, og som er attraktive inntektskjelder for aktive fiskarar. Fleirtalet slo fast at nye artar må sjåast på som ressursar som ein kan nytta til lokal verdiskaping, og at hovudregelen skal liggja fast. I tillegg ligg det føre to utgreiingar, der den eine, som er frå Stortinget, seier at slike unntak kan vera med på å setja nasjonalitetskravet i spel, medan Regjeringsadvokaten kom til ein motsett konklusjon. Dette viser kor viktig det er at ein ikkje med eit pennestrøk endrar viktige prinsipp og dermed tek sjansar med våre felles nasjonale ressursar. Eg er samd med dei som seier at ikkje alt kan koma inn i Grunnlova. Men dette dreier seg om å sikra at alt som lever i havet, skal vera fellesskapet sine ressursar også i framtida. Ei grunnlovfesting er ei tydeleg markering av kor viktig dette er, som òg vil få betydning for politikken og utforming av lover og forskrifter i framtida. Og viktigast av alt: Det som står i Grunnlova, kan ikkje endrast utan at det vert grundig behandla. Grunnlovsforslaga vert fremja av eitt storting og handsama av det neste, altså ligg det over eit val. Og for å endra Grunnlova må ein ha to tredels fleirtal i Stortinget, det er ikkje nok med vanleg fleirtal. Med dette ynskjer vi å sikra at vi ikkje kjem i ein situasjon der fellesskapet ikkje lenger har kontroll over dei store verdiane som havet representerer. Difor ser eg det òg som viktig at Grunnlova ikkje berre slår fast at fisken er fellesskapet sin eigedom, men slår fast at alle dei marine ressursane høyrer fellesskapet til, slik det òg står nedfelt i havressurslova. Samstundes må vi stå opp for også andre delar av lovverket, som deltakarlova, som skal sikra nasjonalitetskrav og aktive fiskarar og prinsippet om at fiskekvotar ikkje skal vera evigvarande. Høgre og Framstegspartiet har vist at dei har eit anna syn på dette, og dei har fleire gonger vore villige til å utfordra lovverket. I regjeringsplattforma går det fram at dei meiner at retten til å hausta av fellesskapet sine ressursar skal kunna gjevast til evig tid. Som sagt er eg uroa over at Høgre og Framstegspartiet har vist at dei er villige til å utfordra nasjonalitetskravet, ta sjansar, og dermed setja viktige prinsipp på spel. Frå Arbeidarpartiet si side er vi klare på at dersom det er den minste sjanse for at nasjonalitetskravet vert sett i spel, så går vi ikkje inn på den vegen. Vi må vera heilt, hundre prosent, sikre på konsekvensane av endringar som vert gjorde. For å konkludera: Høgre–Framstegsparti-regjeringa syner oss at det er naudsynt å gå endå lenger for sikra folket sitt eigarskap til naturressursane. Difor går vi inn for å grunnlovfesta det aller viktigaste frå havressurslova, nemleg at dei marine ressursane høyrer til det norske folket. Heilt konkret vert det gjort framlegg om ein ny § 112 a, der det vert slått fast at dei viltlevande marine ressursane og det tilhøyrande genetiske materialet er eigde av det nasjonale fellesskapet.