Gunvald Ludvigsen (Venstre), 2008-10-14:
Eg vil også takke representanten Nesvik for at han har reist denne interpellasjonsdebatten i dag. Ernæring til eldre er viktig, ja kanskje noko av det aller viktigaste for at dei eldre skal få eit godt og verdig liv i siste fase av livet. Dårleg og mangelfull ernæring blant sjukehuspasientar, spesielt blant eldre sjukehuspasientar, har fått eit visst – kanskje spesielt – fokus i det siste. Det er m.a. slått fast at kunnskapen om ernæring til sjukehuspasientar er mangelfull i Skandinavia, og at Noreg er dårlegast i klassen. Ei intervjuundersøking viste at berre 16 pst. av helsepersonellet på sjukehusa svarte at dei systematisk vurderte ernæringsstatus hos sine pasientar, og mangel på kunnskap, blei det forklart, var den viktigaste årsaka til den mangelfulle praksisen. Samtidig svarte dei spurde at dei likevel meinte at ernæringsspørsmål var viktige. Så her er det eit stort potensial for betring. Dei eldre bur jo lenger på sjukeheim enn dei oppheld seg på sjukehus. Difor er mat og ernæring endå viktigare her. Eldre er i større grad enn yngre utsette for mangelsjukdommar. Oftast er det dårleg kost over lang tid som gir uspesifikke symptom. Faren ligg i at helsepersonellet overser – som vi òg har høyrt mange andre seie – symptom, eller mistolkar dei som «normale» aldersendringar og difor ikkje leitar etter årsakssamanhengar som leier til mangelsjukdommar. Fleire har vore inne på smak. Eldre får nedsett smakssans. Meir enn andre treng dei difor appetittvekkjarar. Matlukt frå sjukeheimskjøkkenet bidreg heilt sikkert som appetittvekkjar. Og som vi har høyrt, er dessverre mange sjukeheimskjøkken nedlagde i rasjonalitetens namn. Eg trur at her bør vi sende nokre signal om at dette bør vi snu på. Rutinemessige måltid, som er situasjonen på dei fleste sjukeheimar, er sjølvsagt ikkje tilpassa at alle bebuarane, kvar og ein, er einskildindivid med kvar sin individuelle smak og si matlyst. Eg trur ein kan gjere mykje meir når det gjeld individuell tilpassing, f.eks. må det vere mogleg å få fleire måltid enn det som er standard. I denne debatten må eg berre slå fast at dei fleste eldre bur heime, og mange er einslege den siste tida av livet sitt. Dette er den viktigaste gruppa å fokusere på, også når det gjeld ernæring. Og så må vi, som vanleg, spesielt vise til einslege eldre mannfolk, som er ei gruppe som vi må passe ekstra på. Difor er heimesjukepleiarar og heimehjelparar kjempeviktige for å sjå til at dei eldre heimebuande har tilfredsstillande kosthald. Ernæringsarbeidet bør vere ein fast del av heimetenestene sitt program. Alle ledd i helsetenestekjeda, sjukehus, sjukeheimar og heimetenestene, må organiserast og systematiserast noko slik at god ernæring blir sikra. Eg reknar med at statsråden i sitt arbeid med samhandlingsarbeidet vil ha dette på blokka si. Underernæringa startar oftast mens dei eldre bur heime. Ein av grunnane til dette er at mange eldre har dårlege tenner, som andre har vore inne på. Munnen er jo hovudinngangen til fordøyelseskanalen. Smerte og sår i munnhola oppmuntrar ikkje akkurat til at ein skal få i seg mat. God tannhelse er difor viktig, også for den allmenne helsa. Venstre meiner at minstepensjonistar og heimebuande eldre med funksjonstap bør få gratis tannbehandling. Dette vil gi mange eldre eit mykje betre liv, og eg trur det òg er samfunnsøkonomisk fornuftig. Heilt til slutt vil eg peike på – som òg mange andre har vore inne på – at kunnskap er nøkkelen her. Kunnskapen blant helsepersonell om ernæring til eldre og sjuke er for dårleg. Helsepersonellet sjølve etterlyser meir kunnskap. Så eg trur at her må det setjast inn ein hard støyt. Både høgskular, universitet og helseinstitusjonar må bidra til eit direkte kunnskapslyft på dette svært viktige området.