Anita Apelthun Sæle (Kristelig Folkeparti), 2000-03-30:
Framtidssamfunnet betyr større endringar for den enkelte av oss enn det vi har oversyn over. Nokre av endringane betyr meir forbrukarmakt og meir service til kundane. Den meldinga som vi i dag handsamar, er opptakten til ei slik endring, slik eg ser det. Nyleg hadde næringskomiteen ei høyring om landbruksmeldinga. Småbrukarlaget demonstrerte då føregangsbønder sine nettsider. Der tilbaud dei å senda i posten sine økologiske eller særleg velsmakande produkt direkte til kunden. Alt kan ikkje distribuerast slik, men mykje meir enn vi kan førestella oss. Etter at e-handel over Internett har eksistert i berre fire–fem år, kan vi konstatera at det er ei framtid i elektronisk handel. Ein reknar med at elektronisk handel og forretningsdrift vil gjelda 20 pst. av økonomien i framtida. Og sjølvsagt veit vi ikkje eigentleg at utviklinga stansar der. E-handel vert også kombinert med andre trendar. Marknadsføring via nettverk, såkalla MLM – multi level marketing – saman med direkte sal er ein måte å omsetja varer på som utviklar seg med ein rivande fart over heile verda. Dette utgjer, kombinert med e-handel både til forbrukar og mellom føretak, ein nettverksøkonomi av eit omfang som nettopp den nye teknologien gjer mogleg. Stortinget hadde ei sak på slutten av fjoråret der dei bad om at Regjeringa i marknadsføringslova utarbeidde reglar for nettverksal, som då spesielt galdt MLM-verksemd. Desse reglane skal vera framtidsretta og skal kunna jamførast med andre vestlege land sitt lovverk. Dette synest eg er svært positivt, og eg trur at vi skal ynskje den nye nettverksøkonomien velkomen. Sjølvsagt er det mange utfordringar og faktisk ein god del problem. Men det betyr ein friare konkurranse, og det betyr færre ledd i distribusjonen av varer, det betyr ofte mindre reklamemakt og jamnt over billegare varer til forbrukarane. I denne stortingsmeldinga, som komiteen gav si tilråding til kvart på seks den historiske dag 9. mars 2000, legg Bondevik-regjeringa til rette for at Noreg skal vera i front når det gjeld elektronisk handel og forretningsdrift. Komiteen slutta stort sett samrøystes opp om regjeringa Bondevik og statsråd Sponheim sine forslag. Bondevik-regjeringa har satsa på fem hovudstrategiar: For det fyrste er det føreseielege rettsreglar og økonomiske rammevilkår. Små gründarar og føregangskvinner og -menn skal ikkje verta overlatne til vilkårlegheit og utryggleik. For det andre satsar ein på ein infrastruktur som forenklar både bruk og tilgang. Internett-tilgangen i Noreg er i verdstoppen og aukar stadig. ISDN-tilgjenget på landsbasis er heile 97 pst., og e-handel vil bety ein renessanse for postverket. Vi må berre ikkje leggja ned fleire postkontor. Den tredje hovudstrategien går ut på at offentleg sektor snarast skal gjera sine kjøp elektronisk. Dette er viktig for å skapa eit kritisk volum på e-handel. Målsetjinga er at alle statlege etatar skal vera på «nett» innan utgangen av året. Det er eit krav at den nye regjeringa følgjer opp dette nøye. Innsparingspotensialet er rekna til heile 20 milliardar kr. For det fjerde ville den førre regjeringa og denne komiteen satsa på kunnskap og kompetanse, slik at uynskte og uheldige konsekvensar vert reduserte. Og for det femte: Noreg skal liggja i front for å ta omsyn til tryggleik, personvern og forbrukarvern. Reiskapar for slike sosiale omsyn vil verta etterspurde og kan skaffa norske aktørar konkurranseføremoner. Komiteen har kjennskap til at Noreg har bedrifter som ligg i front når det gjeld å tryggja netthandelen ved at betalinga skjer på ein trygg måte. Det er viktig at forskings- og utviklingsmidlar er tilgjengelege for slike bedrifter, for det er ingen tvil om at e-handel også skapar nye moglegheiter for svindel. Desse prinsippa har altså fått fullt gjennomslag, og Kristeleg Folkeparti ventar naturlegvis at den nye regjeringa aktivt følgjer opp tiltak som er nødvendig for at e-handel, både til forbrukar og mellom bedrifter, skal få gode vilkår. Visjonen er ikkje noko mindre enn at Noreg skal vera eit føregangsland innanfor handel over nettet. Den teknologiske utviklinga opnar verda og gjer globalisering mogleg. Dette fører naturlegvis med seg utfordringar. Vesle Noreg med ein open økonomi vert stilt overfor tilpassingsoppgåver. I denne samanhengen er det viktig at forbrukarane sine interesser vert tatt i vare på ein fornuftig måte. Eg var saman med to av kollegaene i næringskomiteen i Silicon Valley for å studera utviklingstrekk og moglegheiter innanfor det dei der kallar «e-commerce». I California, der utviklinga utvilsamt er komen lengst, peika dei på tre viktige suksessfaktorar for nyskaping innanfor den nye økonomien. For det første var det tilgang på kvalifisert arbeidskraft. San Francisco er vorten ein asiatisk by. Kinesarar og indarar har innvandra og tilført California kunnskap og kompetanse. For det andre er det faktisk lov til å mislykkast. Mange gründarar gjekk over ende både ein og to gonger, men fekk sjansen igjen – og lyktest. For det tredje var det god tilgang på risikovillig kapital. Det som ein kalla «Angles investors» var avgjerande viktig. Det er private kapitaleigarar som vågar og har råd til å satsa på ein god idé og ein gründar som ein har tru på. Slike rammevilkår er utvilsamt nødvendige også for Noreg. Derfor har fleirtalet i komiteen peika på økonomiske faktorar som opsjonar for tilsette og formuesskatt. Kristeleg Folkeparti er nøgd med at Stortinget alt har vedtatt at vi skal betra opsjonsordningane. Vi har også peika på at formuesskatten er ein særnorsk skatt som kan skapa problem, ikkje minst for IKT-bedrifter. Høge verdifastsetjingar med påfølgjande formuesskatt lenge før bedrifta er komen i innteningsfasen, betyr ei urimeleg skattlegging. I vår globaliserte verd er det ikkje lenger mogleg, trur eg, å halda på ei slik skattlegging. Dei mest verdfulle bedriftene flyttar då naturleg nok ut, og Noreg går glipp både av arbeidsplassar, kompetanse og skatteinntekter. Eit fleirtal i komiteen ber derfor om endringar i formuesskatten som motverkar ei slik utvikling. Elektronisk handel stiller nye krav til våre noverande skatte- og avgiftssystem. Det er viktig at ein arbeider internasjonalt for å etablera prinsipp og løysingar for skattlegging av slik handel. Slike prinsipp er ikkje på plass enno. Her har den nye næringsministeren veldig store utfordringar. Også innanfor dette området er det behov for eit enklare Noreg. For gründarar kan regelverket framstå som ein uoverstigeleg mur. Kristeleg Folkeparti er nøgd med at det er etablert det ein kallar fadderordningar, der bedrifter får hjelp frå ein offentleg kontaktperson som kan leggja maksimalt til rette for gründarar. Elles må alle «vesen» i Noreg få ei leggja til rette-haldning dersom Noreg skal vinna konkurransen i den nye økonomien. Kristeleg Folkeparti vil også minna den sitjande regjeringa om at ein samla komite har slutta seg til regjeringa Bondevik sitt løfte om at alle delar av landet skal ha eit likeverdig tilbod av distribusjonstenester for fysiske varer. Kunnskap og kompetanse er avgjerande for at Noreg skal lykkast i den nye nettverksøkonomien. Det veit eg at den nye næringsministeren er opptatt av. Likevel vil eg minna om at denne kompetansen ikkje må klumpast saman på Fornebu, men må tilførast Distrikts-Noreg, der svært store delar av verdiskapinga og eksportorientert industri faktisk ligg. Den store fordelen med e-handel, slik Kristeleg Folkeparti ser det, er at den noko på veg opphevar tidlegare avstandsulemper. Dette er naturlegvis ein kjempefordel for landet vårt, som geografisk alltid vil liggja i utkanten av verda, og som gjev norske bedrifter og Distrikts-Noreg nye marknadsmoglegheiter. Det opnar òg moglegheita for å nå marknader sjølv med småskaladrift og avgrensa med midlar til marknadsføring. Det vil naturlegvis også gjelda utanlandske bedrifter. Heimemarknaden kan visa seg mindre sikker i framtida. Det ligg eit forslag på bordet. Det vil forslagsstillaren grunngje. At ting med konsekvensar for oss skjer mellom avgjeving og debatt, er symptomatisk for dette området av økonomien. På møtet i Lisboa vart det gjort vedtak med konsekvensar også for oss.