Heidi Grande Røys (Sosialistisk Venstreparti), 2001-11-27:
Representanten Øystein Djupedal har i sitt innlegg gitt ein ganske god gjennomgang av det som er SVs hovudprioriteringar i vårt alternative budsjett, så eg skal konsentrere meg om ein del område som han ikkje var inne på. Eg skulle gjerne ha sett at debatten omkring budsjettet i haust hadde dreidd seg om andre ting enn om kven som gir mest skattelette og kven som har ansvaret for at vi ikkje har fått eit fleirtalsforslag her i dag. Eg skulle gjerne høyrt at fleire var opptatt av kommuneøkonomi og distriktspolitikk òg når det ikkje er valkamp. I debatten om kven som har skulda for manglande fleirtal, har dei dramatiske forslaga frå Regjeringa når det gjeld distriktspolitikk, nesten ikkje fått sin plass, før i dag. Heldigvis vakna næringslivet etter kvart, og vi fekk eit ras av protestar mot kutta i SND-ordninga spesielt. Regjeringspartia valde så å pynte litt på forslaget i innspurten i finanskomiteen, men framleis er det ikkje tvil om at forslaga når det gjeld distriktspolitikk, er svært dårlege. SV har derimot valt ein sterk distriktsprofil i sitt forslag. Vi satsar både på næringsutvikling og på tenesteutvikling i distrikta. Det er press i sentrale strøk på både bustader og infrastruktur, mens distrikta tapar i kampen om arbeidsplassar. Det er òg sånn, dessverre, at avstanden mellom folk og tenestetilbodet blir større i distrikta. Vi gjer noko med det. Eit av dei viktigaste grepa er å styrkje kommuneøkonomien. Det hjelper ikkje at bedriftene ute i distrikta kan tilby deg ein interessant jobb, når kommunen ikkje kan stille opp med skular til ungane, ein barnehageplass eller at det er eit rimeleg oppegåande kultur- og fritidstilbod å nytte seg av. Folk vert nemleg meir opptatte av å ha kvalitetar på fritida si, og det held ikkje å tilby rein natur åleine. Folk finn det òg lite interessant at ungane må busse fleire mil på dårlege vegar kvar dag, eller at opningstidene i barnehagen er så knappe at ein ikkje kan vere i full jobb, og langt mindre pendle. Å klare å behalde eit godt velferdstilbod ute i kommunane er difor veldig viktig om vi skal klare å stoppe flyttestraumen til sentrale strøk. SV gir kommunane eit sånt lyft. Vi styrkjer kommuneøkonomien med 4 milliardar kr i frie inntekter og ytterlegare over 3 milliardar kr gjennom diverse andre øyremerkte tilskot. Slik får kommunane ei moglegheit til å halde ved lag grendeskulane sine, ha eit oppegåande barnehagetilbod, gode helsetenester og rike kulturtilbod. Eit anna tiltak er den differensierte arbeidsgjevaravgifta. Den er eit av våre mest sentrale distriktspolitiske verkemiddel. Den gjer arbeidskrafta billegare i distrikta enn i sentrale strøk. Vi har valt å leggje inn ytterlegare 1 milliard kr i denne ordninga. Sånn blir det lettare å få til både nyetablering, hindre sentralisering av arbeidsplassane og heller flytte arbeidsplassane frå sentrale strøk og ut i disrtrikta. Det var jo eit ganske vesentleg debattemne i valkampen, i alle fall ute i distrikta. Det er elles brei semje om at vi skal ha eit lønsamt og blomstrande næringsliv om vi skal klare å halde oppe velferdsstaten. Den nye regjeringa har høg flaggføring på å tilretteleggje for nyskaping og næringspolitikk, og det har fått ein brei plass i Sem-erklæringa. Det blir difor både uforståeleg og ganske vanskeleg å skjønne at dei mest dramatiske kutta i dette budsjettet kjem på rammene til SND, på dei regionale og dei kommunale næringsfonda og på jordbruksavtalen. Ein representant frå Arbeidarpartiet siterte før i dag ein frå Sandane Næringshage, som er i mitt heimfylke. Ein annan representant, som forvaltar dei kommunale og regionale næringsfonda, uttala då han såg dette budsjettet, at heretter kan vi ikkje drive med noko anna enn prat. Eg trur det er nok prat og litt for lite handling frå før av, slik at å kutte her er veldig dårleg politikk. SND spelar nemleg ei viktig rolle som pådrivar i nærings- og distriktsutviklinga. Spesielt i desse tider når ein opplever tørke i marknaden for risikokapital, er det viktig at vi har dette offentlege instrumentet som stimulerer til nyskaping og utvikling. Mange andre land stimulerer næringslivet sitt, mens denne regjeringa altså gir oss det mest dramatiske kuttet i distriktsverkemidla nokosinne. SND er med på å få fram gründarar og småbedrifter i ein vanskeleg oppstartsfase, og vi registrerer at havbruksnæringa og IT-industrien er mellom dei som reagerer skarpast på forslaget. Det er ikkje nokon ukjent høgrepolitikk å ville kutte i selektiv næringsstønad, men at Kristeleg Folkeparti, som i sitt program skriv at ein nettopp må vere villige til å bruke økonomiske verkemiddel for å kunne halde oppe busetnad i Distrikts-Noreg, er med på dette, er meir enn vi kan forstå. No seier Regjeringa at skattelette og vegbygging skal vege opp mot desse kutta. Men ser vi på utbytteskatten, er den ikkje berre skeivt fordelt, men den er òg mykje uheldig for distrikta. Nesten halvparten av skatteletten på 1,3 milliardar kr går altså til Oslo-området, og for ein stor del til aksjonærar i større, etablerte selskap. Eit fylke som Sogn og Fjordane, der eg kjem ifrå, ville motta 1,2 pst. av lettane i utbytteskatten. Same fylke får òg 15 millionar kr meir til veg, men til saman blir jo dette berre småsummar samanlikna med dei kolossale kutta i distriktsretta tilskot. Så kan ein jo lure på kor det vart av det kystmanifestet som Høgre presenterte i valkampen. For nettopp oppdrettsnæringa og ein del av dei maritime næringane, som skipsbyggingsindustri og anna, vert ramma av kutt i SND-midlane. Og i tillegg har ein altså kutta på forsking og utvikling innanfor fiskeri- og havbrukssektoren. SV gjer altså det motsette. Vi går mot kuttforslaga og tvert imot aukar risikolånordninga med 200 millionar kr. Når det gjeld den næringsretta forskinga, har SV valt å vidareføre den såkalla FUNN-ordninga. Og ikkje berre vidarefører vi den, vi aukar den med 400 millionar kr framfor å opprette ei skatteintensivordning for forsking og utvikling. Ordninga har for så vidt berre eksistert eit halvt års tid, men den er veldig vellukka. Den er føreseieleg, den er ubyråkratisk, den er lite ressurskrevjande, og den er rask. Det er vår oppfatning at ei tilskotsordning vil fungere langt betre enn skatteinsentiv, fordi mange av desse bedriftene ikkje har den nødvendige likviditeten til å gå inn i eit langsiktig forskingsprosjekt. Det går òg for så vidt ei ganske lang tid frå ein puttar inn pengar i eit forskings- og utviklingsprosjekt til det gir ein positiv kontantstraum tilbake til bedrifta. Difor er eit kontanttilskot mykje betre, og det kunne vere avgjerande for om bedrifta skal kunne gå inn i ei forskingsverksemd. Sjølv om hovudstadspressa prøver å framstille det som noko anna, og sjølv om det er farleg å snakke om for dårlege vegar når ein kjem frå Sogn og Fjordane, som har hatt Opseth i mange år i denne salen, prøver eg meg likevel, for eg kjenner på kroppen kvar dag i mitt fylke kva ein slit med ute i distrikta med for få og for dårlege vegar og med vegar som er utsette for ras. Det rammar persontransport, og det rammar varetransport. SV nesten doblar rassikringspotten, og vi legg inn 130 millionar kr meir til rassikring det kommande året. Vi aukar òg den fylkesfordelte ramma til vegbygging med 150 millionar kr. Vi har òg lagt på plass den kompensasjonen for autodieselavgifta for ekspressbussane som Regjeringa foreslo fjerna. Desse bussane er nettopp viktige for kollektivtilbodet i distrikta, og det er jo ikkje akkurat godt frå før av. Vi ville ha fått eit redusert rutetilbod om ein ikkje får kompensasjonen på plass igjen. Samla sett har altså SV ein svært god distriktsprofil, og vi har ein veldig god kommuneøkonomi i vårt budsjettforslag, og vi skulle gjerne ha sett at desse forslaga fekk det fleirtalet vi meiner dei fortener.