Gunvald Ludvigsen (Venstre), 2008-12-09:
Budsjettet vi behandlar i dag, er på vel 131 milliardar kr. Det er mykje pengar, men Venstre meiner likevel at meir pengar kunne vore retta mot dei som treng det aller mest. Derfor foreslår Venstre i sitt alternative budsjett å omdisponere vel 1 milliard kr til m.a. rusomsorg, gratis tannlege til utsette grupper, rehabilitering og til styrking av helsesøstertenesta. I praksis er dette løyvingar til førebygging og rehabilitering/ettervern. Venstre meiner at budsjettforslaget vårt viser ei viktig retning, og at det utgjer ein viktig forskjell for dei det gjeld. Eg vil no snakke om ei gruppe som i altfor lang tid har vore stemoderleg behandla i landet vårt – fleire har vore inne på det, men eg vil fokusere sterkt på det – nemleg rusmiddelmisbrukarane. For nøyaktig eit halvt år sidan debatterte Stortinget eit forslag frå Venstre som gjekk ut på at ein skulle leggje til rette for eit forsøksprosjekt der fastlegar med spesiell kompetanse og interesse for ruspasientar skulle kunne dele ut gratis eigna medikamentell behandling, tilsvarande Subutex, Subuxone e.l. Forslaget blei nedstemt bl.a. av regjeringspartia. Men i dag, altså nøyaktig eit halvt år seinare, har Regjeringa snudd og går inn for forslaget. Eg må berre seie at i denne saka har det vore ei veldig gledelig utvikling i løpet av budsjettbehandlinga. Venstre kan gjerne vere premissleverandør for gode forslag som regjeringspartia først stemmer ned, men som dei seinare går inn for, så lenge det blir eit betre tilbod for dei rusavhengige. For det som tel, er faktisk handling. Eit anna viktig forslag som Venstre fremja den 9. juni i år, og som regjeringspartia stemte ned, gjekk på etablering av den såkalla Stockholm-modellen, dvs. at ruspasientar som er avrusa, innan 24 timar etter avrusing skal få time til poliklinisk eller anna behandling. Dette tidsrommet viser seg å vere svært kritisk for den som nyleg er avrusa. Poenget er at etter avrusing er den avrusa svært sårbar, og berre små rusdosar rett etter avrusing kan vere livsfarlege. Derfor er denne første perioden rett etter akutt avrusing så viktig og så kritisk. Venstre er skuffa over at Regjeringa ikkje satsar tyngre på rehabilitering av kronikarar og rusavhengige. Manglande rehabilitering inneber rett og slett at mange menneske går til grunne i altfor tidleg alder. Av den milliarden som eg nemnde innleiingsvis, og som Venstre ønskjer å prioritere til dei som treng det mest, er om lag halvparten satsing på auka rehabilitering og tiltak for rusavhengige – 250 mill. kr til auka rehabilitering og 205 mill. kr til betre rusomsorg. Venstre ønskjer òg å tenkje nytt når det gjeld tannbehandling. Vi meiner det er urimeleg at tannbehandling er åtskild frå anna medisinsk behandling. Dårleg tannhelse er sosialt stigmatiserande og årsak til store smerter. Dårleg tannhelse kan òg vere medverkande årsak til hjarte- og karlidingar. Men dei som her òg kjem dårlegast ut, er dei aller svakaste, f.eks. rusmiddelmisbrukarane. Men også andre fattige slit alvorleg med å kunne prioritere eiga tannhelse på grunn av dårleg økonomi. Venstre ønskjer ein gradvis overgang til ei offentleg refusjonsordning der utsette grupper skal prioriterast. I vårt alternative budsjett har vi sett av 150 mill. kr til auka offentleg finansiering av kostnadene til desse gruppene. Eg har tidlegare sagt at Venstre har tru på auka satsing på førebygging. Dette er ikkje minst viktig overfor den oppveksande slekt. Helsesøstertenesta er ein god, førebyggjande og samfunnsøkonomisk fornuftig måte å gi helseråd og tenester til ungdom på. Mange ungdommar har i dag problem med eige kroppsbilete og behov for råd og rettleiing gjennom ungdomstida. Det er mange unge som slit med psykiske vanskar, og som bør møtast på lågast mogleg nivå innan helsevesenet. Helsesøstertenesta fangar opp mange problemstillingar gjennom det tillitsforholdet som blir etablert til ungdommen, og som andre delar av helsevesenet ofte ikkje får til. Helsesøster og helsestasjonstenesta har store moglegheiter for å drive oppsøkjande verksemd heilt frå spedbarnsstadiet og får såleis godt høve til å setje inn hjelpetiltak på eit tidleg tidspunkt, før alvorlege problem får utvikla seg. I Venstre sitt alternative budsjett styrkjer vi helsesøstertenesta med 50 mill. kr. Venstre meiner vi må få til ei dreiing frå spesialistbehandling til lågterskelbehandling. Då må det bli satsa meir på førebygging. Samhandlingsreforma som er varsla, kjem ikkje til å lukkast utan at det blir satsa meir på førebygging. Elles vil eg gi til kjenne at Venstre ser fram til at forslaget til samhandlingsreform mellom alle nivå innan helsetenesta blir lagt fram. Venstre er einig i at det blir fokusert på samhandling, slik at ein, så langt som mogleg, kan unngå innlegging på sjukehus. Men her må det skje ei ressursomfordeling frå spesialisthelsetenesta og til primærhelsetenesta. Ikkje minst må det satsast skikkeleg på betre og meir legeteneste på sjukeheimane. Eg trur alle må forstå meir av dei realitetane vi har på sjukeheimane i dag. Ei undersøking frå Bergen Røde Kors Sykehjem viste at gjennomsnittsalderen på pasientane var 85,6 år, og at kvar pasient hadde i snitt sju ulike diagnosar. Vi har sikkert foreldre som kan vere så gamle, men dei fleste er kanskje borte når dei er 85,6 år. Men det fortel til fulle at sjukeheimane treng både meir legeressursar og ikkje minst sjukepleiarressursar. Innan spesialisthelsetenesta blir det i dag teke i bruk stadig meir avansert teknologi. Den nye teknologien er naturlegvis positiv med tanke på kurering av sjukdom og at liv kan forlengjast. Men ofte er ny og avansert teknologi svært kostbar. Resultatet blir eit spørsmål om korleis ny, avansert og kostbar behandling skal prioriterast sett i lys av anna nødvendig behandling. Eg har registrert at helsedirektøren har vore på bana i dette prioriteringsdilemmaet. Eg meiner dette er ei problemstilling som også bør diskuterast i denne salen. Ikkje minst treng vi ein slik diskusjon i samband med at det stadig blir avdekt klanderverdig behandling innanfor det eg vil kalle basistenester. Eg viser m.a. til det som før har vore nemnt i denne debatten, nemleg Riksrevisjonen sin svært kritiske rapport om tilbodet til vaksne med psykiske problem. Vi veit at bruken av tvang innan norsk psykisk helsevern er altfor stor. Innan eldreomsorga har vi også mange eksempel på uverdig behandling av våre eldre. Vi veit at det førekjem grove krenkingar av mange eldre sine rettar på sjukeheimar, og at eldre diverre også i nokre tilfelle blir utsette for tvang. Årsaka er ofte låg bemanning, men òg manglande kunnskap. I morgon, den 10. desember, fyller menneskerettane 60 år. Forståing av menneskerettar må få større plass i opplæring og undervisning av alt helsepersonell. Men dette er òg eit leiarspørsmål og eit samfunnspolitisk spørsmål. Venstre fremja i vår eit representantforslag om redusert tvangsbruk innanfor psykiatrien i tillegg til eit forslag der Venstre, saman med Kristeleg Folkeparti, bad Regjeringa leggje til rette for å utarbeide undervisningsmateriell med fokus på menneskerettar, til bruk for helsepersonell innanfor omsorg for demente, psykisk utviklingshemma og psykisk sjuke. Under debatten i Stortinget 19. juni i år blei sistnemnde forslag gjort om til eit oversendingsforslag. Årsaka var at alle parti i denne salen ytra seg positivt om dette forslaget. Eg oppfatta eit samla storting slik at Venstre sitt forslag blei sett på som viktig, og eg vil derfor heilt til slutt spørje statsråden om statusen for dette oversendingsforslaget.