Hadia Tajik (Arbeiderpartiet), 2015-10-05:
Med oljeprisfallet og ei arbeidsløyse som er den høgaste på over 20 år, står Noreg i ein krevjande situasjon. I den samanheng har kva for ein samfunnsmodell me vel òg betyding for om me klarar å halda arbeidsløysa låg og sysselsettinga og innovasjonsviljen høg. Logikken er enkel: Skal ein ta sats, treng ein solid grunn under føtene sine. Og solid grunn for flest mogleg får me når dei sosiale og økonomiske forskjellane i samfunnet er små og tersklane for deltaking er låge. Her skil me lag frå regjeringa. Ho fører ein politikk for auka forskjellar, både når dei ikkje dimensjonerer innsatsen for å redusera arbeidsløysa riktig, og når det fremste verkemiddelet deira er kutt i formuesskatten – noko som fyrst og fremst styrkjer botnlinja til dei som har mest frå før. Me vil ha eit rettferdig skattesystem, der dei med mest evne og føresetnad òg er dei som ber mest ansvar. Me har eit tredelt svar i møte med den aukande arbeidsløysa: For det fyrste må me halda ho låg, bl.a. med endringar i permitteringsreglane. Me må behalda kompetansen i marknaden, bl.a. med auka bruk av bedriftsintern opplæring. Og me må byggja bruene frå olje og gass til meir framtidsretta grøne næringar, bl.a. med stipendordningar og akseleratorprogram. I trontalen vart det gjentekne gonger vist til den norske modellen. Omgrepet vert brukt av mange. Men kva den norske modellen er, og kva som ber han og utviklar han, er det ikkje alltid like brei einigheit om. Det vart t.d. sagt følgjande i trontalen: «Vi har parter i arbeidslivet som tar samfunnsansvar.» Sånn ville nok ikkje ein sosialdemokrat ha sagt det. Riktignok har me partar i arbeidslivet, og dei tek samfunnsansvar, men det berande ved Noreg er samarbeidet mellom partane, altså trepartssamarbeidet. Samarbeid er noko anna enn å peika på nokon og seia at dei tek samfunnsansvar. Det krev at partane får den plassen dei fortener når ny politikk vert utvikla. At dei vert lytta til, er demokrati i praksis. Det er noko av det som har skapt vårt egalitære Noreg. Her skil me lag med regjeringa, både i retorikk og i politikk. Me har trass alt ei regjering som ikkje lyttar når partane tek ho i skule og utfordrar ho på t.d. kva for ein effekt søndagsopne butikkar vil kunna ha på vårt samfunn. Alt ifrå LO til NHO og Virke, og fleire, har vore veldig tydelege på kva for uønskte effektar det vil kunna ha. Høgre og Framstegspartiet har skapt høge forventningar til sitt arbeid for auka beredskap i Noreg – kanskje særleg gjennom valkampen i 2013, då dei insisterte på at med dei ville ein få handlekraft. Òg i trontalen er arbeidet for auka beredskap omtalt i høgverdige vendingar. Men her er noko av resultatet etter to år i regjering: Det nasjonale beredskapssenteret for politiet er framleis uavklart. Kvar skal det byggjast? Kva tid skal det stå ferdig? Me har forventningar om at desse avklaringane må koma seinast i budsjettet for 2016. Då er det allereie to år på overtid. Tidlegare i år la regjeringa dessutan fram ei politireform som ikkje avklarte korleis nasjonale kriser skulle verta leia og handtert. Arbeidarpartiet måtte saman med forlikspartia på Stortinget forhandla inn eit krav om at dette måtte verta avklart. Gjørv-kommisjonen har anbefalt ein skalerbar nasjonal operasjonssentral som kan tre i kraft ved nasjonale kriser for å støtta det lokale arbeidet. Det er Arbeidarpartiet einig i. Men kva vil regjeringa? Til slutt: Verda opplever den største flyktningkrisa sidan den andre verdskrigen. Trontalen starta med dette temaet. Men når ansvar skal verta plassert, legg regjeringa i trontalen vekt på at utlendingsmyndigheitene, frivilligheita og enkeltmenneska gjer ein uvurderleg innsats. Det gjer dei, og dei fortener honnør for det. Men det regjeringa ikkje seier noko om, er kommunane. Det er den viktigaste enkeltaktøren for at nykomne skal kunna starta sine nye liv i Noreg. Det hadde det vore rimeleg å forventa. Arbeidarpartiet har i sine alternative budsjett sett kommunane betre i stand til å handtera situasjonen, med bl.a. 3 mrd. kr meir til kommunane enn regjeringa gjev.