Knut Arild Hareide (Kristelig Folkeparti), 2012-05-14:
Eg trur det er få av oss i denne salen som forstår korleis det er å vekse opp i fattigdom i dagens Noreg. Eit prosjekt i regi av Redd Barna og Forandringsfabrikken har bidrege til å auke mi forståing. Prosjektet har resultert i eit hefte med råd til oss politikarar frå barn og unge som sjølve har vakse opp med dårleg råd. «PengeProffene» har gitt mange kloke råd og gitt meg ny innsikt i korleis fattigdom artar seg i Noreg. Eg har lyst til å referere tre av dei som skriv om korleis dette kjennest: «Jeg har kjøpt tingene mine selv siden jeg var 5 år. Har lite, men om jeg virkelig har lyst på noe, kan jeg få råd til det. Lærer meg i hvert fall å spare pengene mine. Egentlig må det vel bare gå som det går.» Ein annan seier: «Det er så vidt at vi klarer oss gjennom måneden. Vi har ikke penger til brød eller smør. Det er sånn ofte. Jeg bruker av stipendet mitt til mat. Hvis vi hadde klart oss greit gjennom en måned uten det, hadde det vært deilig. Da kunne jeg brukt det til andre ting.» Og ein tredje seier: «Hender vi ikke har noen ting i kjøleskapet, ikke brød, ikke smør, ikke middag. Vi blir ikke mette en gang. Vi kan leve uten penger i 5–7 dager i strekk. Da kan vi spise havregrøt, sånn som på Farmen. De som er uføre og har barn skulle fått litt mer penger.» Dette er klare meldingar frå dei som det gjeld – frå barn som har kjent på kroppen korleis det er å vekse opp i fattige familiar. Kristeleg Folkeparti trur ikkje det er lett å avskaffe fattigdom i Noreg. Men me kan gjere enda meir. Stortinget kan innføre nye tiltak som vil gi nye moglegheiter og eit betre liv til mange av dei som slit aller mest. «PengeProffene» er spesielt opptekne av tiltak som kan betre sosial inkludering av barn og unge som lever i fattige familiar. Idrettslag, korps og kommunale kulturskular er svært verdifulle arenaer for sosial kontakt i barne- og ungdomsåra. I låginntektsfamiliar vil deltaking i vanlege fritidsaktivitetar kunne vere umogleg av økonomiske årsaker. Kanskje bør ein gi statleg tilskot til kommunar som tilbyr friplass i kulturskulen, eller frikort som kan brukast til å betale medlemskontingent i speidaren eller i fotballgruppa? I dag har mange kulturskular lange ventelister. Høg eigendel ekskluderer mange barn frå å delta. Kristeleg Folkeparti har derfor bedt regjeringa leggje fram for Stortinget forslag om ein forpliktande opptrappingsplan for dei kommunale musikk- og kulturskulane. Dei sosiale forskjellane er gjerne mest markante i større bysamfunn. Det er allereie etablert ei tilskotsordning for tiltak retta mot barn og unge i større bysamfunn, noko som har bidrege til å finansiere ei rekke gode inkluderingstiltak i regi av både kommunar og frivillige organisasjonar. Denne ordninga bør styrkjast vesentleg, særleg med tanke på å førebyggje sosiale problem. Dette er i Samhandlingsreformas ånd. Utdanning er avgjerande for å kome ut av fattigdom – òg i Noreg. Fullført vidaregåande utdanning er nærast ein nødvendig føresetnad for å kunne få gode moglegheiter i arbeidslivet seinare. Kampen mot fråfallet i vidaregåande skule er derfor eit viktig førebyggjande tiltak mot seinare inntektsfattigdom. Innsatsen mot fråfall i vidaregåande skule bør derfor styrkjast ytterlegare. Kristeleg Folkeparti vil innføre ei sentral tilskotsordning, ein fråfallspott, som skular, fylkeskommunar og kommunar kan søkje pengar frå for å kjempe mot fråfallet i nettopp vidaregåande skule. Kristeleg Folkeparti vil prioritere og målrette tiltak mot dei som treng det mest. Me vil f.eks. ha inntektsgraderte satsar i SFO som treffer dei familiane som verkeleg har behov for støtte. Rundt 74 000 norske barn veks opp i familiar med vedvarande låg inntekt, ifølgje dei siste tala frå Statistisk sentralbyrå. Samanlikna med treårsperioden 2004–2006 er det 6 500 fleire barn som no lever i fattigdom. Det er mange barn som kvar dag har bekymringar langt utover kven dei skal leike med om ettermiddagen, og om dei får god mat til middag. Desse barna er bekymra for om dei i det heile har middag i dag eller i morgon, og dei er mest av alt redde for at klassekameratane skal oppdage kor trasig dei har det. Derfor er det ikkje freistande å ha med nokon heim. På 1990-talet gjekk barnefattigdomen ned i Noreg fordi ei rekkje stønadsordningar retta mot barnefamiliane blei innførte. På 2000-talet har utviklinga gått motsett veg. Ytingar barnefamiliane har fått, følgjer heller ikkje lønsutviklinga. Det har bidrege til at talet på fattige barnefamiliar har auka dei siste ti åra, ifølgje ein ny rapport initiert og finansiert av Arbeids- og velferdsdirektoratet. Det er heller ikkje føreteke ein auke i velferdsordningar som kan sikre barnefamiliar god økonomi når foreldra ikkje har inntektsgivande arbeid. Fattigdomen aukar når dei med lågast inntekt ikkje klarer å henge med, og det er barna i familiane som blir hardast ramma. Kristeleg Folkeparti hadde håpa at regjeringa ville gjere noko konkret for fattige barnefamiliar i samband med stortingsbehandlinga av fordelingsmeldinga. Me hadde òg ein god dialog med regjeringspartia om nokre få, nøkterne forslag – om auka eingongsstøtte, om billigare barnehagar for fattige familiar og om å halde kontantstøtte og barnetrygd utanfor utmålinga av sosialhjelp – utan at me nådde fram. Ei rekkje kommunar reduserer sosialhjelpsutbetalingane tilsvarande utbetalinga av kontantstøtte og barnetrygd, noko som medfører at desse kontantytingane fell bort for dei barnefamiliane som har dårlegast råd, og som treng pengane mest. Nokre kommunar reduserer òg sosialhjelpa dersom barn i hushaldet har inntekt. Kontantstøtta betyr svært mykje for økonomien i familiar med låg inntekt, har forsking vist. Derfor påpeiker Inkluderingsutvalet at det er behov for overgangsordningar som sikrar inntekta deira når kontantstøtta fell bort. Eit anna regjeringsoppnemnt utval, Fordelingsutvalet, seier følgjande: «På kort sikt vil imidlertid en avvikling av kontantstøtten føre til økte økonomiske forskjeller siden en del av dem som vil miste støtten, kan ha problemer med å skaffe seg arbeid for å motvirke inntektsbortfallet.» Kristeleg Folkeparti er bekymra over at regjeringa i budsjettet for 2012 fjernar kontantstøtta for toåringar utan å kompensere for inntektstapet for låginntektsfamiliar og utan å løyve midlar til bygging av barnehageplassar til barna som mistar støtta. Relativ fattigdom gir likevel ikkje eit treffsikkert bilete av kven som treng hjelp. Ein tydelegare definisjon av fattigdom og meir kunnskap om kven som er fattig, kunne hjelpt fleire ut av fattigdom. Tiltak for inntektssikring og arbeidsretting, tiltak for betre levekår og tiltak for sosial inkludering av barn og unge er viktige innsatsområde. Når det gjeld mitt spørsmål til statsråden, har eg forventingar fordi ho er ein statsråd som har markert seg med eit engasjement for nettopp denne saka. Ho sit med ansvaret for både barn og inkludering, og me veit at nettopp trenden med at me har fått fleire fattige, kjem av at det norske samfunnet er i endring. Me har heldigvis fått fleire nye nordmenn, men det er òg med på å gi oss nokre utfordringar. Derfor er mi utfordring og mitt spørsmål: Korleis vil statsråden gå fram for å snu trenden og redusere barnefattigdomen i Noreg?