Torstein Rudihagen (Arbeiderpartiet), 2000-05-09:
Norsk landbruk har ei oppgåve langt utover det å produsere mat, er det sagt frå denne talarstolen i dag. Det er det verdt å gjenta, for denne erkjenninga er eit heilt avgjerande grunnlag for det vegval vi gjer og har gjort i utforminga av landbrukspolitikken, og som grunnlag for forhandlingar overfor WTO og andre internasjonale organ. Derfor ønskjer vi å oppretthalde eit småskala, miljøvenleg jordbruk over heile landet. Derfor ønskjer vi framleis å prioritere det grovfôrbaserte, arbeidsintensive distriktsjordbruket og halde fram med kanaliseringpolitikken. Eit slikt jordbruk må sjølvsagt koste. Men den store utfordringa er likevel at jordbrukets inntekter i form av tilskot og skjermingsstøtte utgjer ein stadig større del i forhold til betaling for matproduksjon. Det er inga løysing for jordbruket å auke produksjonen av standardvarer eller heve prisane i ei tid med overproduksjon og i ei tid med auka internasjonal priskonkurranse. Skal bonden i framtida hente ut meir av inntekta si i form av jordbruksproduksjon, må ein rette produksjonen og marknadsføringa mot ein marknad med større kjøpevilje og betalingsvilje. Noko av det viktigaste vi derfor kan gjere, er å utvikle eit verdiskapingsprogram med økonomiske verkemiddel, gjerne gjennom SND og BU-ordninga og rettleiing for å stimulere slik spesialproduksjon. Det er sikkert, som det har vore peikt på, at det ligg eit potensial i all næringsmessig utnytting av skogs- og utmarksareala. Men da vil eg nokså sterkt åtvare mot at dette skal redusere allmennretten og tilgangen til friluftsmoglegheiter. Råvareprisane må ned for å betre konkurransevilkåra, òg for næringsmiddelindustrien. Når innstillinga nå legg opp til at ein skal gi kompensasjon for dette i form av eit skattefrådrag pr. bruk, må ein òg vere førebudd på å ha tiltak i høve til dei uheldige verknadene dette kan få, m.a. i forhold til ei ønskt strukturutvikling og ønsket om å styrkje dei bruka som gir eit grunnlag for å kunne vere heiltidsbonde. Tilskotsprofilen må da ta omsyn til dette. Eg trur òg at det er rett at matmomsen nå blir vurdert grundig. Men om ein eventuelt redusert matmoms skal betalast med moms på reiselivet, som har ein marginal økonomi frå før, er dette ei dårleg løysing. Vi må få eit meir ope jordbruk, der fleire kan sleppe til. Det må da vere rett å heve konsesjonsgrensa til 20 dekar og samstundes få spreidd eigedomsmakta. Likeså bør ein avgrense rettane etter odelslova, og innløysingsfristen bør bli avkorta. Dette bør etter mi meining vere ei føring for det utvalet som skal vurdere odelslova. Kvinnene sine rettar i jordbruket må betrast, både når det gjeld fordelinga av gardsinntekta og ei enkje sine moglegheiter til å behalde eit gardsbruk. Det å halde fram med ei moderat strukturutvikling kjem ein ikkje utanom. Ein må prøve å styrkje situasjonen for ein jordbrukar som har eit bruk som krev arbeidsinnsatsen fullt ut. Norsk landbruk treng òg eit islett av det eg vil kalle profesjonelle bønder. Saman med auka utdanningstilbod og kompetanse vil dette medverke til å styrkje eit kvalitetsstempel som norsk landbruk er avhengig av i ein auka konkurransesituasjon. Dette må ein ikkje misforstå dit at kombinasjonsbruket ikkje skal vere det dominerande òg i framtida. Vi treng mangfaldet. I meldinga står det at i alle delar av landet aukar det registrerte jordbruksarealet. Samstundes blir det peika på at jordvernet er under sterkt press, og at ein derfor må styrke jordvernet. Her trengst det med andre ord ei balansering, for vi må ikkje stille oss slik at våre tettstader ikkje får utviklingsmoglegheiter. Det er derfor viktig at innstillinga slår fast at dei offentlege styresmaktene framleis skal ha moglegheit til å gjere ei heilskapleg samfunnsplanlegging m.a. av omsyn til ei fornuftig by- og tettstadsutvikling. Totalt sett er dette ei god innstilling, som reier grunn for eit aktivt landbruk over heile landet, med dei fordelane dette har for anna næring, busetnad, kulturlandskap og levande bygdemiljø.