Astrid Marie Nistad (Arbeiderpartiet), 1999-10-12:
Ved inngangen til eit nytt årtusen er det viktig å ha perspektiv på kva som skal vektleggast og prioriterast. I trontalen vart dette understreka med at arbeidet for å bevare livsgrunnlaget på kloden, fred og menneskerettar og utjamning mellom verdas folk i fremste rekke er grunnleggande for Regjeringa sitt arbeid. Men som Dagens Næringsliv skreiv i leiarkommentaren etter trontalen, det held ikkje med svulstige ord viss ikkje orda vert følgde opp med handlingar og økonomiske prioriteringar. Eg vil konsentrere meg om to tema, nemleg menneskerettane i eige land og arbeidet for å redusere valden mot kvinner og barn. Stortinget handsama lov om styrking av menneskerettane si stilling i norsk rett i vår, og stilte der ein del krav til arbeidet vidare for å nå målsettinga om å styrke enkeltmennesket si rettsstilling. For at dette ikkje berre skulle vere ord, bad eit samla storting om at Institutt for menneskerettar vart styrkt for å kunne vere eit både frittståande og rådgjevande organ innafor informasjon, utdanning og kompetanse på området til hjelp for myndigheitene. Det tykkest for meg som det er teke få konkrete skritt for å følgje opp Stortinget sitt klårt uttrykte krav på dette området. Eg er vel kjend med at Regjeringa arbeider med å legge fram ein overordna handlingsplan for å fremme menneskerettane i Noreg. Men justiskomiteen var samla om at det må byggast opp eit fagmiljø på området, og såg det som heilt naturleg at Institutt for menneskerettar vart gitt dette ansvaret. Med bakgrunn i denne innstillinga og Regjeringa si haldning til spørsmålet om menneskerettar både i Voksenåserklæringa og også no i trontalen hadde det vore rimeleg at Institutt for menneskerettar alt hadde vorte styrkt. Det er viktig no å bygge opp strukturar innafor dette området. Det er på tide at vi tek innover oss at vi får eit truverdsproblem i mange samanhengar så vel på det nasjonale som på det internasjonale plan når avstanden vert for stor mellom den politiske profilen og dei praktiske realitetane. Det krevst ikkje berre godvilje, som Regjeringa til no har synt, men handling. Berre gjennom handling kan vi styrke kompetansen i det norske samfunnet på alle dei ulike områda som tek avgjerder for enkeltmenneska i vårt land. Ytringsfriheitskommisjonen, som nyss la fram sin rapport, la vekt på tre grunnleggande omsyn: sanning, demokrati og individets frie rett til meiningar. Skal vi styrke desse viktige og grunnleggande demokratiske verdiane i det norske samfunnet, treng vi kompetanse og ein struktur på oppbygginga slik at denne kompetansen kjem folk og myndigheiter til nytte. Desse prioriteringane bør ikkje vente på nye, lange utgreiingar til Stortinget, for her har Stortinget alt talt eintydig. Så over til det andre temaet eg gjerne ville ta opp. I spontanspørjetimen i januar i år lovde dåverande justisminister Aure å gripe fatt i heimevalden og dei store mørketala som er på dette området. Ein samla justiskomite har bedt om at det vert sett ned eit offentleg utval for å sjå på problemet. Regjeringa har valt å bruke eit statssekretærutval for å sjå på nye tiltak, utan at noko har skjedd i ettertid. Det er ei alminneleg oppfatning både hos tilsette i rettsvesenet, helsevesenet og sosialvesenet at det er store mørketal når det gjeld familievald. Både vurdert enkeltvis og samla i eit samfunnsperspektiv framstår familievalden i dag som eit svært alvorleg problem. Verdikommisjonen kom fram til i sin rapport at vi veit for lite om vald i heimen, seksualisert vald, barnemishandling og vald i institusjonar. Bergen politidistrikt har laga ei utgreiing om tiltak mot familievald i deira distrikt som beskriv problema, m.a. ein del skrankar mellom ulike offentlege etatar i arbeidet for å kunne redusere heimevalden. Dei siste dagars mediebilde syner tydeleg at myndigheitene må få sett søkelyset på valden. Vi kan ikkje tillate at m.a. norske jenter med innvandrarbakgrunn vert sende til foreldra sitt tidlegare heimland for tvangsgifte. Dette er i strid med vår rettsoppfatning om sjølv å velje livspartnar. Det er ikkje nok å vise til at innvandrarkvinnenes situasjon skal viast større merksemd, som det vart sagt i trontalen. Vi må aktivt frå myndigheitene si side ta avstand og sette inn tiltak. Det er ikkje nok å krevje at leiarar av dei religiøse samfunna som desse gruppene tilhøyrer, skal ta avstand frå problemet. Vi som myndigheiter må ta fatt i problemet. Difor må vald i heimen mot kvinner og barn settast på dagsordenen, slik Stortinget har peikt på i andre samanhengar. Vi kan ikkje som rettsstat finne oss i at vald som skjer i det private rom, får utvikle seg. Vi kan ikkje i eit samfunn der kjønna er likestilte, og ut frå vårt menneskeverd, finne oss i at slikt skjer. Difor treng vi å få sett søkelyset på dette viktige området. Vi treng harmoniske og trygge oppvekstvilkår for borna og å gje kvinnene sjølvtillit til å kunne meistre sin rettmessige plass i samfunnet. Vi kan ikkje gå inn i eit nytt årtusen utan å sette dette på dagsordenen og gje det høg prioritet. Det forventar eg at Regjeringa, som set familiepolitikken høgt, tek fatt i, og at dei gjer noko med desse utfordringane straks.