May Britt Vihovde (Venstre), 2003-06-17:
Patent på liv handlar ikkje berre om teknikk eller økonomi, men om grunnleggjande etiske spørsmål om korleis vi skal behandla naturen og mennesket. EU-direktivet om patentering av bioteknologiske oppfinningar handlar om eigedomsrett til biologisk mangfald. Biologisk mangfald, anten det er villaksen på Vestlandet eller bananar og paranøtter frå regnskogen, er ein svært spesiell ressurs. Biologisk mangfald er livsnødvendig – det er maten vi lever av, og matproduksjon er det viktigaste eksemplet på bruk av biomangfaldet. Kanskje så mykje som 90 pst. av verdas biomangfald finst i tropane. Det er ein ressurs som dei rike landa treng, og vil ha, på kostnad av utviklingsland. Difor er spørsmålet om patentdirektivet i høgste grad eit spørsmål om utviklingslanda sine moglegheiter til å sikra sine ressursar, og difor er det så viktig korleis eigedomsretten til biologisk mangfald blir regulert. EUs patentdirektiv vil òg gjera det mogleg å patentera planter og dyr. Ved tidlegare stortingshandsamingar av patentspørsmålet har det vore tverrpolitisk semje om at planter og dyr skulle blitt unnatekne frå patentering. Her fekk grensa gå. Det har vore ei avveging mellom industrien sitt ønske om patent og samfunnet sitt behov for å markera at naturen er noko anna enn berre patenterbart biologisk materiale. No blir det altså mogleg å patentera planter og dyr i Noreg fordi stortingsfleirtalet med alle middel vil unngå å leggja ned veto mot eit einaste EØS-direktiv. Det synest Venstre er svært trist. Det største spørsmålet ved patentdirektivet er det innebygde kunnskapssynet som direktivet har – det at direktivet føretrekkjer ein bestemt type kunnskap, nemleg den vestlege, tekniske laboratoriekunnskapen. Grunnlaget for direktivet er den haldninga at dei som jobbar i eit laboratorium og kan sekvensera genar og laga genmodifiserte organismar, må bli løna med patentrettar fordi dei gjer ein så viktig jobb. Uformelt, men intelligent forskings- og foredlingsarbeid der det biologiske mangfaldet er størst, t.d. hos ei stamme som bur langt inne i regnskogen, eller ein familie som dyrkar kaffi i Etiopia, blir verdsett til null. Slik dette patentdirektivet er utforma, blir det blant organisasjonar som arbeider med miljø- og solidaritetsspørsmål, oppfatta som legitimert tjuveri. Våre forskarar og bedrifter kan reisa ut og henta heim spennande biologisk mangfald, og så sikra seg einerett til bruk av det dei neste 20 åra. Nokre kallar det genrøving, andre bioprospektering – men Venstre meiner at rettferdig, det kan ingen seia at det er. Det blir fleirtal for EUs patentdirektiv på Stortinget her i dag. Venstre vil understreka at det er viktig at Noreg held fram med å støtta utviklingslanda i internasjonale forhandlingar om intellektuell eigedomsrett. Regjeringa forsikrar at Noreg vil ta til orde for ei restriktiv line i internasjonale forum. Under dei såkalla TRIPS-forhandlingane, Trade Related Intellectual Property Rights, meiner Venstre at Noreg må støtta dei afrikanske landa sine posisjonar. Det er òg viktig at Noreg sørgjer for at EFTA ikkje stiller krav om intellektuelle eigedomsrettar når EFTA forhandlar med andre land om bilaterale handelsavtalar. I innstillinga er det synt til den dissensen som Venstres statsrådar – saman med Kristeleg Folkepartis – har teke i Regjeringa i denne saka. Alvoret i saka blir òg understreka av dei felles merknadene som Sosialistisk Venstreparti, Kristeleg Folkeparti og Senterpartiet har. Venstre seier seg samd i desse. I all hovudsak deler vi òg dei separate merknadene som Kristeleg Folkeparti har i innstillinga. Etiske omsyn, omsynet til miljøet og til utviklingslanda sine interesser, talar alle for å stemma mot fleirtalet si innstilling i dag. Venstre meiner denne saka er så viktig og så prinsipiell at vi vil støtte forslaget om ei rådgjevande folkeavstemming. Vi trur ei slik avstemming og ein slik debatt vil vere positiv, og syne dei dilemma og dei vala den teknologiske utviklinga stiller oss overfor som samfunn, uansett kvar fleirtalet går. Til slutt: Venstre vil stemma for forslaga nr. 1 og 2, frå Sosialistisk Venstreparti og Senterpartiet, og mot innstillinga.