Magnhild Meltveit Kleppa (Senterpartiet), 2001-06-11:
Denne våren har vore prega av opprør fleire stader i Distrikts-Noreg. Det byrja i Vadsø, det har spreidd seg langs kysten. I mitt område, inst i Rogalands-fjordane, er det mange, av ulik partifarge, som ber om at alle dei som ynskjer å bu og arbeida utanfor dei største pressområda i dette landet, vert tekne meir på alvor, at den innsatsen dei står for, blir verdsett og synleggjord på ein meir offensiv måte enn i dag. I St.meld. nr. 34 for 2000-2001 om distrikts- og regionalpolitikken hadde Arbeidarpartiet høve til å ta desse signala på alvor. Det ville dei ikkje. Stortingsmeldinga gir ein god gjennomgang av tunge trendar i vårt samfunn i retning sentralisering. Komitefleirtalet, Arbeidarpartiet, Kristeleg Folkeparti, Senterpartiet og SV, gir si støtte til Regjeringa sitt mål om å oppretthalda hovudtrekka i dagens busetjingsmønster og syta for likeverdige levekår i heile landet. Komiteen skil likevel lag i synet på kva som skal til for å nå det målet. Hovudinntrykket blir då eit arbeidarparti som er tilfreds med Regjeringa sitt opplegg, der robuste regionar og småsamfunnssatsing er hovudgrepa. Dei meiner det trengst ny politikk – den ivaretek Regjeringa i sitt opplegg – utan at det trengst meir midlar. Dei får delvis støtte frå Høgre, som ynskjer investeringar i vegar, forsking, utdanning og verksemder, og delvis frå eit framstegsparti som ikkje meiner det er noko mål i seg sjølv å ha ein eigen distriktspolitikk. Kristeleg Folkeparti, Senterpartiet og SV meiner det er behov for ei forsterka satsing, ei kraftig og langsiktig omlegging av politikken på ulike samfunnsområde, slik at folk som ynskjer å bu i perifere strok, framleis kan ha mot og framtidstru til det. Desse partia står saman om ei rekkje forslag både i denne og i andre saker i Stortinget denne våren som har relevans for distrikta. Her er klare lyspunkt. Det er oppmuntrande at Regjeringa no erkjenner at sentrumsregjeringa sitt initiativ om næringshagar har vore vellukka og skal vidareførast. Det er bra at Arbeidarpartiet meiner det skal utdannast fleire positivitetsagentar. Eg er svært nøgd med at heile komiteen ynskjer ein analyse og ei vurdering av kva avstandskostnader betyr for næringslivet i distrikta. Skatt på avstand må reduserast. Eg ser fram til ei sak der vi alle kan gå meir inn i kva veginvesteringar, vegvedlikehald, fraktutjamning, fly- og ferjetakstar osb. betyr, og kor viktig det er med konkrete endringar for å få til ei betre fordeling. Det er gledeleg at Regjeringa får støtte til RUP-programma, eit opplegg som inneber at fylkeskommunane får ei monaleg styrkt rolle, som dei etter vårt syn òg bør ha når det gjeld næringsutvikling. Eg viser til St.meld. nr. 36, om SND, der det framgår at Senterpartiet meiner dei regionale styra som ein naturleg følgje av dette burde vore oppnemnde av fylkeskommunane. Eit fleirtal, alle med unntak av Arbeidarpartiet, ber Regjeringa i 2002-budsjettet gjera greie for korleis kommunane kan stimulerast til å ta i bruk web-basert undervisning, m.a. elektroniske klasserom. Eit fleirtal står òg bak og ber Regjeringa sjå nærare på eit program for utleigebustader i distrikta, noko som betyr mykje for ungdom som vurderer om dei skal slå seg til i ein meir perifer kommune. Senterpartiet står for spreiing av makt, kapital og busetting. Vi vil at jorda, skogen, havet, vasskrafta, olje- og gassressursane framleis skal danna grunnlaget for utvikling av arbeidsplassar og busetjing i heile landet. Vi meiner reiseliv, skipsfart og kommunikasjonsteknologi er døme på næringar som kan utnyttast endå meir, til beste for ei betre fordeling av arbeid mellom by og land. Betre balanse mellom distrikt og sentrale område trengst for å sikra ei berekraftig utvikling, redusera pressproblema i storbyane og gi distrikta ny vekst. Det er viktig å minna kvarandre om dei rike naturressursane som i generasjonar har utgjort grunnlaget for kor folk har busett seg, ressursar vi framleis haustar av, ressursar som gjer at distrikta slik vi kjenner dei, ikkje er utgiftspostar, men står for verdiskaping som på sin spesielle måte kjem storsamfunnet til gode. Gjennom samarbeid mellom bygda og byen, på tvers av næringar og yrkesgrupper, skal vi etter vårt syn framleis sikra effektiv produksjon, berekraftig og allsidig utnytting av naturgrunnlaget, trygge oppvekstmiljø og eit utfordrande arbeids- og kulturliv i tida som kjem. Eit aktivt samspel mellom bygd og by er òg viktig for at flest mogleg kan finna avkopling, glede og nye krefter i nærleik til natur og kultur. Dersom ein ikkje set i verk ei kraftig regionalpolitisk mobilisering med forsterka verkemiddel, vil den utviklinga vi ser i dag, føra til ei endå større opphoping av etableringar og arbeidsplassar i sentrale område. Dette vil gi pressproblem i form av eit trafikkbelasta miljø, press på grønt- og fritidsareal og skyhøge bustadprisar. Ein politikk for desentralisering vil vera med på å sikra eit godt miljø og gode levevilkår òg i dei store byane. Senterpartiet vil gi folk og lokalsamfunn større råderett over det lokale ressursgrunnlaget, sjølve føresetnaden for ein stor del av verdiskapinga her i landet. Den statlege politikken må medverka til å sikra lokal kontroll, og samstundes syta for nødvendig omfordeling og grunntryggleik til alle innbyggjarane. Eit økonomisk system basert på fri flyt av kapital er ikkje vegen å gå for den som vil gi folk høve til framleis å ta heile landet i bruk. Eit breitt folkeleg engasjement og evne til å lyfta i flokk er sentrale kjenneteikn ved gode lokalsamfunn. Kommunestrukturen, med sine mange små og store einingar, er eit av dei sterkaste verkemidla vi har til å sikra desentralisert produksjon og eit tilhøyrande godt tenestetilbod. Også på fylkesnivået må folkestyret styrkjast. Senterpartiet vil understreka behovet for samsvar mellom oppgåver og midlar i kommunesektoren som grunnlag for gode og velfungerande velferdstilbod både i pressområda og i distriktskommunane. Vi er djupt usamde i den omlegginga Regjeringa no set i verk når det gjeld kommuneøkonomien. Ei einsidig omlegging til fordel for dei større kommunane, tapskompensasjonen, landbrukskontorkriteria, ja til og med kriteria for tilskot til idrettsanlegg, er døme på korleis ei einsidig teljing av hovud kan verka sterkt misvisande, ikkje minst for dei mange kommunane det vedkjem. Noreg må ha handlefridom til å føra ein aktiv distriktspolitikk. Så lenge EØS-avtalen gjeld, må Noreg bruka vetoretten mot EU-direktiv som hindrar oss i å nå distriktspolitiske mål. Vi er glade for den breie semja som er i innstillinga når det gjeld differensiert arbeidsgivaravgift, som eit avgjerande viktig distriktspolitisk verkemiddel. Regjeringa si satsing går på robuste regionar. Heile komiteen er samd i at regionane må styrkjast. Kristeleg Folkeparti, Senterpartiet og SV er usamde med Regjeringa i at det skal få følgjer for dei mindre kommunane. Lat meg peika på forslag og merknader i denne innstillinga som viser langt større tillit til og tru på distrikta: For det fyrste: Det er nødvendig med ei vriding av dei statlege investeringane for å sikra andre område enn det sentrale austlandsområdet nødvendig infrastruktur. For det andre: Ein plan for utflytting av statlege arbeidsoppgåver vil gi gevinst både for staten og for mange distriktskommunar. Arbeidarpartiet og Framstegspartiet avviser eit forslag som openbert vil gi framtidstru i mange lokalsamfunn. Sentrumsregjeringa fekk utarbeidd fleire rapportar som dannar eit godt grunnlag for ein plan, eit opplegg som kunne sikra eit nærare samspel mellom aktuelle fylke, einskildkommunar og Regjeringa for å få til ei så god førebuing som råd. For det tredje: Breiband til same kostnad i heile landet gir nye høve til større spreiing av kompetanse og varierte arbeidsplassar. Arbeidarpartiet har også her gode mål, men får diverre med seg Framstegspartiet på å avvisa å sjå nærare på kva slags statleg meirfinansiering som er nødvendig. For det fjerde: Rutinar må fastleggjast som inneber at konsekvensane for distriktspolitikken blir utgreidd som ein del av avgjerdsgrunnlaget når Stortinget skal avgjera om politikken på viktige samfunnsområde skal leggjast om. For det femte: Ein eigen pott på statsbudsjettet til breiband dit marknaden ikkje når, er å visa i praksis tilrettelegging av likeverdige tilbod. Det siste eg vil nemna, er eit ungdommens SND, utflytting av studieplassar og større satsing på desentraliserte utdanningstilbod. Alle desse momenta er å ta ungdom og kvinner på alvor som målgrupper. Sentrumsregjeringa bremsa flyttestraumen. Arbeidarpartiet held no fram med si bevisste sentralisering. Det byrja med post, tele og NSB. Det siste året har Stortinget fatta vedtak som gjer at mange lokalsamfunn blir eller vil bli tappa for arbeidsplassar. Det siste skjedde i førre veke då stortingsfleirtalet vedtok sjukehusreforma. I sum inneber svært mange av desse vedtaka lengre veg til tenestene, og i nokre tilfelle større avstand mellom dei som styrer, og dei som blir styrte. I landbruket skal dei som verkeleg legg grunnlaget for busetjing, etter Arbeidarpartiet og høgrepartia si meining gå ned i inntekt i ei tid der alle andre går opp. Meir midlar til vegvedlikehald kunne vore sikra i revidert nasjonalbudsjett. 160 grendeskular som står i fare for å bli nedlagde, er eit symptom på ein kommuneøkonomi som knekkjer dei minste og mest spreiddbygde kommunane i dette landet. Så vil eg til slutt ta opp dei forslaga som Senterpartiet er medforslagsstillar til.