Sveinung Rotevatn (Venstre), 2016-12-20:
Det er mange monarkistar i denne salen og nokre republikanarar, men uavhengig av kva ein meiner bør vere styreforma i Noreg, og uavhengig av det prinsipielle synet på det, bør det vere mogleg å samle seg om eit par viktige prinsipp som bør gjelde for Det kongelege hoff. Dei to viktige prinsippa ein bør samle seg om, er: Det må vere ryddige forhold. Der må bli utvist openheit. Gjennom ei rekkje artiklar det siste året har Dagbladet vist på ein god måte korleis det dessverre ikkje alltid har vore ryddige forhold i økonomien ved hoffet. Det har vore, slik eg vurderer det, ei samanblanding av det Stortinget har meint skal vere driftsmidlar til hoffet, og det som Stortinget har meint skal vere apanasjen, altså den personlege løyvinga til medlemane av kongehuset. Då må eg seie at det var særleg skuffande å sjå i budsjettframlegget frå regjeringa at kommunalministeren forsøkjer å glatte over dette med formuleringar som gjev inntrykk av at slik har det alltid vore meint at ting skal gjerast – ei slags ettergodkjenning. Etter mi vurdering er det ganske openbert at det ikkje har vore Stortinget sin intensjon. Difor er eg ekstra glad for at ein samrøystes komité slår fast nettopp det i dag, og at han gjennom sine merknader seier at det er ein bevisst tanke bak at ein har ulike budsjettpostar her. Det er noko som også hoffet må og bør halde seg til. Det blir skissert to ulike vegar framover for korleis ein kan få meir ryddige forhold. Den eine, alternativ A, er at ein synleggjer i årsmeldinga i større grad kor midlane går – altså at dersom midlar som er løyvde til Det kongelege hoff, blir brukte til f.eks. å gjere arbeid på private eigedomar, skal det synleggjerast, eller, alternativ B, at apanasjen blir auka. Om ein skal auke apanasjen eller ikkje, får bli ein budsjettdiskusjon – han er ganske stor allereie – men frå min ståstad er det i alle fall rimeleg klart at alternativ A, nemleg at det som apanasjen er meint å bli brukt til, er det som han skal bli brukt til, og ikkje til andre budsjettpostar, bør vere det valet ein fell ned på. Komiteen skriv: «Komiteen konstaterer samtidig at lovgiver har tatt det standpunkt at offentleglova ikke gjelder for Det kongelige hoff.» Ja, det er riktig at lovgjevar, altså oss, har teke det standpunktet. Det som er litt forunderleg med det, er at det standpunktet har lovgjevar aldri teke seg bryet med å grunngje, f.eks. då ein innførte offentleglova i si noverande form – ein berre konstaterte at slik bør det vere. Så leverte underteikna og ein del andre representantar eit representantforslag for ei tid tilbake der vi bad om at nettopp Det kongelege hoff skulle kome inn under offentleglova. Så vart det sendt eit spørsmål til departementet om kva dei meinte om det, og derfrå kom det ei grunngjeving som eigentleg ikkje tok omsyn til spørsmålet. Den grunngjevinga berre viste komiteen – det var vel justiskomiteen – til, og ikkje noko meir. Så var det ein debatt her i salen, der saksordføraren gjekk opp på talarstolen og konstaterte at slik er det. Så gjekk representanten Iselin Nybø, frå stortingsgruppa til Venstre, opp på talarstolen og grunngav godt kvifor det sjølvsagt bør vere slik at også Det kongelege hoff blir omfatta av offentleglova, og ingen fleire tok ordet. Så skriv altså kontroll- og konstitusjonskomiteen no at slik er det – dette standpunktet har lovgjevaren teke. Sjølv om det ikkje er den saka vi no diskuterer, vil eg likevel seie i mitt innlegg no at det kanskje snart er på tide at lovgjevaren gjer eit forsøk på å grunngje kvifor offentleglova ikkje skal gjelde for Det kongelege hoff. Det fortenestefulle arbeidet som Dagbladet har gjort for å få fram ei rekkje saker som kvar for seg ikkje er nokon skandale, men som har tydeleggjort kvifor det er nødvendig at ein no tek det grepet ein tek, har ikkje vore nokon enkel jobb. Det er ingen enkel jobb å gå etter pengebruk i eit organ som ikkje har ein offentleg postjournal, f.eks. Det er all grunn til å glede seg over det ansvaret og den ryddigheita som kontroll- og konstitusjonskomiteen no utviser ved å slå fast kva pengar skal og ikkje skal brukast til. Men eg vil oppmode den same komiteen og mine medrepresentantar til i neste omgang å ta ein liten runde med seg sjølv og spørje seg: Skal det verkeleg vere så vanskeleg å få innsyn i korleis offentleg pengebruk skjer ved Det kongelege hoff? Kanskje skal vi vurdere om den lova som sikrar offentlegheita innsyn i pengebruken i andre offentlege organ, også skal gjelde dette organet.