Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2015-02-17:
Formålet med LAR-ordninga var å gi personar med opoidmisbruk auka livskvalitet, å redusera skadane av opoidmisbruk og å redusera talet på overdosedødsfall. LAR-ordninga har for mange vore ei god ordning og omfattar i dag 7 000 pasientar. Søkjelyset har vorte retta mot kvaliteten i behandlinga, men òg mot val av medikament. Målsetjinga for behandling har utvikla seg vekk frå det å vera rusfri som mål til større aksept for skadereduksjon som mål. SERAF-rapporten for 2013 viser at LAR har høg evne til å halda pasientane i behandling, og at LAR, som før, er vellykka med tanke på sosial stabilisering når det gjeld bustad og ordna økonomi. Rapporten viser òg at gjennomsnittsalderen på LAR-pasientane aukar, og at førekomsten av alvorleg somatisk sjukdom er høg. Den dominerande dødsårsaka hos pasientar i LAR er alvorleg somatisk sjukdom. Men av pasientar som døydde i LAR i 2013, var 24 av 98 av tilfella oppfatta som overdose. Ifølgje SIRUS har det etter 2009 vore ei halvering av talet på dødsfall med heroinbruk som dødsårsak. Men samtidig har talet på metadonrelaterte overdosedødsfall auka markert sidan 2010. Det er no like mange som døyr av ein overdose LAR-medisin, som av heroindosar. Vi veit ikkje nok om kor stoffet kjem frå – om det er legalt forskrive av lege eller kjøpt illegalt. Dette er ei utvikling som vi ikkje kan akseptera. Alle pasientar som har samansette lidingar, kor samarbeid mellom fleire instansar er viktig, har rett på ein individuell plan. Undersøkingar viser at berre 34 pst. av LAR-pasientane har ein utarbeidd individuell plan. Dette viser at kvaliteten i tilbodet er for dårleg. Ein tredel av LAR-pasientane har alvorlege fysiske plagar, og mange har også psykiske plagar som angst og depressive lidingar. Men det er ingen teikn til at organisering av LAR i helseføretaka har auka samhandlinga med psykiatrisk helseteneste eller andre spesialitetar i helseføretaka. Samhandlinga med den kommunale omsorgstenesta er òg for svak. LAR-tilbodet i fengsel treng òg ei evaluering. Det er kome mange bekymringsmeldingar frå kriminalomsorga om at vidaresal og distribusjon av LAR-medisin er vanleg, og at dette kan bidra til nyrekruttering. Kvinner i LAR er eit anna område der ein treng ny kunnskap. Retningslinjene for gravide kvinner i LAR anbefaler at gravide vidarefører substitusjonsbehandlinga så lenge dei er gravide. Men mange av dei nyfødde treng behandling for neonatalt abstinenssyndrom med gjennomsnittleg behandlingstid på 46 dagar. Vi treng meir kunnskap om korleis det går med desse barna på lengre sikt. Senterpartiet fremjar forslag om gratis prevensjon for kvinner i LAR – og får nesten fleirtal, om Venstre og SV, som vil ha gratis prevensjon for andre kvinner, hadde stemt for. Eit meir liberalt LAR har sine konsekvensar. Vi må derfor være villige til å vurdera kontrollrutinane og oppfølginga av svakt fungerande pasientar, som i for stor grad vert skrivne ut til eit kommunalt hjelpeapparat som gir utilstrekkeleg oppfølging og omsorg. Vi må drøfta behovet for differensierte kontrollregelverk for dei ulike medisinane. Vi må vurdera behovet for ein eigen takst for utlevering av medisin frå apotek, slik at ein kan setja krav til utlevering og overvaking. Senterpartiet vil ha ein gjennomgang av heile LAR-ordninga, for å sikra at ordninga fungerer etter intensjonen, og at kvaliteten i tilbodet vert sikra. Det er positivt at talet på heroindosar er gått tilbake, men det er urovekkjande at det i dag skjer like mange overdosar med LAR-medisin som med heroin. Mykje LAR-medisin er på avvegar, og det synest klart at LAR ikkje har avverja så mange dødsfall som ein kunne forventa. Det trengst meir kunnskap om LAR: Korleis fungerer oppfølginga av LAR-pasientane og kontrollen med medisinane dei får? Korleis vert LAR-pasientane sikra oppfølging i kommunane? Korleis fungerer LAR i fengsel? Korleis går det med barn av mødrer i LAR? Er det slik at LAR-medisin i seg sjølv tar liv? Med ein slik gjennomgang kunne vi sikra kvaliteten i tilbodet. Vårt forslag om ein brei gjennomgang fekk i høyringa støtte frå bl.a. Actis, Blå Kors, Kirkens Bymisjon, pasient- og brukeromboda og Føniks Ruspolitisk Tenketank. Sjølv om forslaget vert nedstemt, er komiteen einig i dei mange utfordringane som vi skisserer, og eg håpar at helseministeren vil sørgja for at dei momenta som er tatt opp, vert vurderte når Helsedirektoratet skal evaluera LAR-forskrifta, og i opptrappingsplanen for rus og rusfeltet som regjeringa skal levera.