Torstein Rudihagen (Arbeiderpartiet), 1999-03-25:
I ei tid med store teknologiske forandringar og med aukande internasjonalisering av kapitalen er det nokså avgjerande at Noreg har ein bevisst og klar strategi på om ein vil ha statleg eigarskap, og i så fall kva ein vil med den statlege eigarskapen. I den situasjonen meiner eg at statleg eigarselskap er eit godt verkemiddel i næringspolitikken. Staten skal gjennom sin eigarskap vere med og trygge sysselsettinga og det norske velferdssamfunnet. Vidare vil statleg eigarskap styrke innslaget av langsiktig norsk eigarskap i vårt næringsliv og gjere eigarstrukturen meir stabil. I ei tid da mykje av kapitaltilskotet kjem frå investorar med nokså kortsiktige finansielle motiv, er dette viktig. Sjølv om den statlege eigarskapen er meir utbreidd i Noreg enn det som er vanleg i Europa, ser ein nå likevel ein aukande trend i mange land i retning av at det utviklar seg ein partnarskap mellom stat og private verksemder. Ei vidareutvikling av slike partnarskap i Noreg vil vere eit godt tiltak for å få ein god næringsutvikling med eit konkurransedyktig næringsliv, der stadig ny teknologi og ny kompetanse vil vere avgjerande element for norsk næringsliv. Statleg eigarskap er ikkje noko mål i seg sjølv, men i mange tilfelle føremålstenleg for å nå ein del næringspolitiske mål. Om ein da vel å selje ut statlege eigardelar, må det òg ha eit klart føremål. Eit slikt sal må bygge på strategiske planar og grundige analysar. Frigitte ressursar frå sal av statlege aksjar bør brukast til tiltak som aukar verdiskapinga i Noreg, dvs. til ulike fond som fører til nyetableringar, nyskaping, forsking eller som nykapital til norsk næringsliv. Eg vil minne om våre tidlegare forslag om investeringsfond og teknologifond, som ville vere svært viktige og gode tiltak i ein slik samanheng. Slik kan staten nytte ressursar til å førebygge gap så vel når det gjeld verdiskaping som kompetanse. Og ved å delta i verksemder kan staten medverke til ei satsing som tek mest mogleg samfunnsmessig omsyn, som sikrar ein aktiv eigarskap i Noreg, og som hindrar utflagging av arbeidsplassar. Likevel er det slik at statleg eigarskap må utøvast profesjonelt og vere basert på forretningsmessige prinsipp. Statsbedriftene, som andre, har behov for stabilitet i den utbyttepolitikken som eigaren fører. Det må ligge ei langsiktig tenking bak utbyttepolitikken, og den må vere utforma slik at den støttar opp om resultatmålsettinga for verksemda. Det må iallfall ikkje vere slik som ein faktisk har sett tendensar til, at storting og regjering brukar utbytte frå statsbedriftene til å dekke inn utgiftsbehov. Det er ein situasjon som er heilt uhaldbar og som ikkje er så lett å føreseie for dei bedriftene det gjeld. Da er det nokså forståeleg at ein får rop om privatisering frå leiarane i desse verksemdene. Staten må når det gjeld sin eigarskap, på same måten som andre, ha klare mål for dei ulike verksemdene. Staten må definere ein langsiktig og god eigarstrategi for dei enkelte verksemdene. Skal dei som staten vel inn i styret i dei ulike bedriftene, gjere ein fullgod jobb, bør slike mål og strategiar ligge føre. Utan det vil eit styre i liten grad kunne utøve ein styrefunksjon med tyngd. I dei tilfella staten har sektorpolitiske mål med sin eigarskap, noko som ein òg har i enkelte samanhengar, bør dette framgå av vedtektene i formålsparagrafen. I ei tid der det synest meir og meir aktuelt å selje ut delar av staten sin eigarportefølgje, må det, som sagt, skje etter grundige og konkrete vurderingar. Når Stortinget har gitt Regjeringa fullmakt til å selje aksjar, må Stortinget òg ha krav på å få ei grunngjeving for kvifor ein har valt å selje ut dei ulike eigardelane. Vidare, som eg allereie har vore inne på, bør staten investere midlane frå sal av statlege aksjar i framtidsretta næringsutvikling. Arbeidarpartiet og Høgre har gått inn for å sette inntektene frå sal av statlege aksjar inn på eit forskingsfond administrert av Norges forskningsråd. Innsatsen frå dette fondet skal ein konsentrere på dei områda som er av stor nasjonal og internasjonal verdi, m.a. marin forsking, medisinsk forsking og miljøforsking. På denne måten kan vi legge forholda til rette for eit vekstkraftig næringsliv når olja tek slutt. Lat meg stutt kome inn på ei av dei bedriftene som stortingsmeldinga omtaler, som òg representanten Gabrielsen var innom – for det er spesielt grunn til å omtale Sydvaranger. Sydvaranger har vore ei hjørnesteinsbedrift i Kirkenes frå 1906, og staten har i periodar, frå 1981 til avviklinga av den malmbaserte verksemda i 1996, tilført 4,6 milliardar kr i statleg kapital. Eg vil hevde at det er feil bruk av staten sine midlar om private aksjonærar nå skal hauste utbytte av desse midlane. Når det gjeld avviklinga av staten sitt eigarengasjement i Sydvaranger, kan eg, som òg Gabrielsen var inne på, ikkje sjå at Regjeringa godt nok har følgt opp det Stortinget har sagt i denne samanhengen. Stortinget behandla avviklinga av og omstillinga i Sydvaranger i juni 1996. Det vart vidare stadfesta under budsjettbehandlinga for 1999 at avviklinga av staten sitt engasjement i Sydvaranger ASA skulle gjennomførast så snart som mogleg, helst i 1999. Det er grunn til enda ein gong å streke under at det stortingsfleirtalet her har sagt, må bli følgt opp.