Bjørn Lødemel (Høyre), 2010-02-02:
Det er eit stort behov for ein fullstendig gjennomgang av nettpolitikken, både innanlands og til Europa. Høgre har vore ein pådrivar for å prøve å få ein debatt på dette temaet tidlegare, men det har vore vanskeleg. Dersom Noreg skal vere ein energistormakt på rein fornybar energi, er det heilt avgjerande å ha tilstrekkeleg og sikker nettkapasitet. Energi- og næringsutvikling heng saman. Skal ein ha ei målsetjing om å få fart på denne utviklinga, er eit viktig spørsmål om eit supernett langs kysten og til Europa er nøkkelen til å nå eit slikt mål. I EU i dag er det ein viktig debatt om eit «supergrid» i Europa. Noreg er også invitert til å vere med i desse drøftingane. Det er svært gledeleg å sjå at ministeren i dag har signert ei samarbeidserklæring om å styrkje det regionale samarbeidet om nettutvikling til havs i Nordsjøen. Eg håpar dette også kan bli starten på å utvikle eit norsk supernett langs kysten. Både Regjeringa og Stortinget har sagt at ein vil leggje til rette for ei sterk satsing på fornybar energi. Korleis denne krafta skal distribuerast, og kven som er forbrukaren, må vi ha eit svar på snarast råd, slik at ein kan starte planlegging og utbygging av neste generasjon kraftnett. Det er svært viktig å stille spørsmål om korleis målsetjing vi har med vår kraftproduksjon. Skal vi utelukkande ha eit nasjonalt perspektiv, dvs. å rekne på forventa forbruk og produksjon og vere oss sjølve nok? Eller skal vi ha eit større perspektiv, eit globalt perspektiv? Og dermed legg vi følgjande energirealitetar i botnen: For vår eigen forsyningstryggleik er det viktig at vi både har ei fornuftig utbygging av energi, og at vi har tilstrekkeleg nettkapasitet både innanlands og utanlands. Verda treng meir energi, og den må vere fornybar, ifølgje dei klimautfordringane som vil kome. Noreg har eit stort teoretisk potensial for å auke vår produksjon av fornybar energi, når det gjeld vidareutvikling av våre vasskraftressursar og vindkraft både til lands og til havs. Noreg har eit unikt teknologisk og økonomisk potensial for å utvikle annan fornybar energi som bølgjekraft, termisk varme, saltvatnskraftverk og tidevatn m.m. Dersom vi er villige til å leggje til rette for ei slik satsing og tenkjer at dette også skal representere eit framtidig industrielt potensial for norske aktørar, kan dette bli eit formidabelt kinderegg: Noreg bidreg med fornybar energi til verda og er på den måten med på å redusere klimaendringane. Vi vidareutviklar vår rolle som energistormakt og ein stabil energileverandør i Europa. Vi får stor og framtidsretta verdiskaping, industrialisering og næringsutvikling. Dersom vi vel dette alternativet, betyr det at vi må få tilgang til ein større marknad, altså utanlandskablar, og vi må ha rammevilkår som utløyser ny produksjon. Ulempene med eit slikt val kan vere at det blir høgare straumpris, og vi må eventuelt gå inn med kostbare verkemiddel for å subsidiere fram ny produksjon. Korleis kan dette påverke prisen på kraft, og får vi høgare straumrekning på grunn av større kapasitet mot Europa? Energieffektivisering blir det nye fokusområdet. Det ser vi allereie i debattane i EU. Det betyr at sjølv om krafta kanskje blir dyrare, så forbrukar vi mindre. Ny teknologi og intelligente energistyringssystem vil kome, og det betyr også lågare forbruk. For ein vanleg forbrukar kan lågare forbruk kompensere for høgare pris. Vi kan importere billeg energi om natta når vindmøllene produserer for fullt og Europa søv. Vi kan i dag eksportere 6 pst. av vår produksjon. Sjølv med ei dobling av kabelsambandet vil ikkje kapasiteten bli meir enn 12 pst. Det er eit ope spørsmål om korleis dette vil påverke prisen. Dyrare straum i Europa enn i Noreg er heile føresetnaden for at det skal bli eit sal ut av landet. Det er mange grunnar til at vi må greie ut eit supernett langs kysten og kablar til Europa. Vi må gjere eit val om vi skal «låse» straumen inne i Noreg, eller om vi skal forsyne Europa med rein fornybar energi. Kablar til Europa betyr både eksport og import av straum. Stor kapasitet mot Europa vil gje store inntekter for staten og eigarane av kraftproduksjon og linjenett. Det nye kabelsambandet til Nederland hadde ei inntekt på 200 mill. kr på to månader og blir nedbetalt i løpet av fire–fem år. Med ei levetid på 50–60 år er dette eit godt bilete på at dette er svært store investeringar. Sjølv om denne kabelen i dag er ute av drift, har den vore ein suksess. Dersom det blir fleire kablar både til kontinentet og til Storbritannia, vil det også opne opp for å kunne elektrifisere sokkelen i langt større omfang enn det som har vore tenkt til no. Større forbruk og fleire til å dele kostnadane vil også kunne få positive konsekvensar for nettleiga i Noreg. Eit nytt «supernett» langs kysten vil redusere behovet for dei største linjene her i landet. Dersom ein kan bruke sjøkabel i fjordane som tilførsel til eit slikt nett, vil det vere positivt, og ein kan skåne viktige landskapsområde og nærføring til busetnad mange stader. Det må vurderast om eit supernett langs kysten og til Europa skal vere ein del av sentralnettet, eller om kabelsambandet skal byggjast og finansierast på grunnlag av dei inntektene eit slikt nett vil generere i framtida. I ein diskusjon om eit «supernett» til Europa må ein ha kunnskap om framtidig energibehov innanlands, potensial for energieffektivisering og for ny produksjon av fornybar energi. Noreg har vore energistormakt på olje og gass i fleire tiår, og framleis er det store ressursar ein kan utnytte. Noreg er også ein stor produsent av rein fornybar energi i Europa. Det blir hevda med tyngd at vi er Europas batteri på kraft. Vasskraft, som vi har mykje av i dette landet, er ein viktig stabilisator i den europeiske kraftmarknaden. Den vil vere eit avgjerande supplement til noverande og framtidig vindkraft, både til lands og til havs, på grunn av at energien frå vindkraft ikkje kan lagrast, men forbrukast fortløpande. NVE slår fast at innan 2020 vil kraftbalansen i Norden vise eit overskot på 30–40 TWh årleg. Av dette vil Noreg ha eit overskot på opptil 12 TWh. Det betyr at vi treng stor eksportkapasitet. Investeringane i energiproduksjon er langsiktige og kostbare investeringar. Skal vi våge å investere i meir fornybar energi, er det ein føresetnad at det faktisk er ein marknad som kan kjøpe denne energien. Det er store planar for ny produksjon av fornybar energi. Regjeringa si klimamelding og klimaforliket i Stortinget frå januar 2008 viser til at Noreg innan 2016 skal realisere 30 TWh ny fornybar energiproduksjon eller energibruk. Kvotesystemet vil på sikt gjere vår reine energi til ein verdifull ressurs, og det gjer at vi må sjå på dei store investeringane som må gjerast som ei utgift som vil generere store inntekter i framtida. Ein heilt avgjerande føresetnad for EU sitt fornybardirektiv er at den nye fornybare energien skal erstatte dagens fossile energibruk. Men krafta må bringast fram til dei nye kundane før ein kan nå denne klimagevinsten. Europa sitt fokus på fornybar energi vil halde fram, og det vil vere stor produksjon av vindkraft, spesielt offshore. Dersom Noreg skal produsere meir fornybar energi, og vi ikkje forventar stor auke i innanlands forbruk, må kapasiteten til utlandet aukast, eventuelt i tillegg til å elektrifisere ein del av plattformene på sokkelen. Statnett ser i sin nettutviklingsplan frå 2009 behov for investeringar i sentralnettet i størrelsesorden 20–45 milliardar kr i den komande tiårsperioden, bl.a. at dei skal etablere nye kabelsamband mot våre naboland i sør. Det blir lagt kablar i mange land med svært stor kapasitet, og dette er ei utvikling som vil halde fram. Dei store utbyggingane av sentralnettet fleire stader i landet skapar stor motstand. På Vestlandet er det stor lokal motstand både i Hardanger og mot den planlagde linja mellom Fardal og Ørskog. Dei norske fjordlandskapa er kåra til verdas fremste reisemål, og UNESCO har peika ut nokre av fjordane på Vestlandet til verdsarvområde. Dei planlagde linjene får svært negative konsekvensar for miljøet og livskvaliteten til mange innbyggjarar. Mange stader vil den nye linja kome så nær busetnaden at ho skapar frykt for både strålefare og andre helseskadar. Dei planlagde 420 kV-linjene fører til store utfordringar også andre stader i landet. Det er stort behov for å utvikle ny kabelteknologi som både kan opne opp for andre løysingar enn luftspenn innanlands og forbetre kabelteknologien for å få opp kapasiteten mot Europa. Begge delar treng sjøkabel med høg kapasitet, sikker forsyning og akseptabel pris. Stortinget må ta ansvaret for ein fullstendig gjennomgang av nettpolitikken i Noreg. Dersom vi ønskjer at Noreg skal vere ei energistormakt på rein fornybar energi, og at dette skal vere eit satsingsområde i åra som kjem, må vi ha eit nett som er tilpassa dette. På same måten må Stortinget gje ei klar melding til dei som vil satse på å byggje ut fornybar energi, at dei har eit nett som kan føre ut denne energien, og at det vil bli økonomi til å gjere dette på ein forsvarleg måte. Det hastar verkeleg med å kome i gang, og eg håpar at Regjeringa vil leggje til rette for ein offensiv og framtidsretta debatt om dette temaet.