Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2012-05-15:
For 100 år sidan døydde dei fleste nordmenn i heimane sine. I dag døyr 40 pst. av befolkninga på sjukeheim og 40 pst. på sjukehus, og berre 10–15 pst. av oss døyr heime. Talet som døyr på sjukeheim, er aukande. Vi opplever og har opplevd ei utvikling der døden er blitt institusjonalisert. Mange har difor lita eller inga erfaring med dødsleiet. Dei fleste føreset at det offentlege helse- og omsorgsapparatet og medisinsk-fagleg personell er til stades og tek ansvar og skaper tryggleik, slik at alle kan sikrast livskvalitet ved livets slutt. Representantforslaget frå Kristeleg Folkeparti er viktig. Dei ønskjer ein særskild offentleg plan for å sikra alle rett til livshjelp ved livets slutt. Mange kan forstå dette forslaget. Å føla tryggleik og vera sikker på at ein sjølv eller nær familie blir sikra hjelp når ein er hjelpelaus, og at ein blir følgd opp på ein verdig måte ved livets slutt, er viktig for alle. Det har vore ei markert satsing dei siste åra på å betra helsetilbodet til alvorleg sjuke og døyande. Trass i satsinga er behovet for helsehjelp i sluttfasen av livet aukande. Ein samla komité er einig om at ein må byggja ut tilbodet vidare for å betra kompetansen og kvaliteten. Denne samrøystes merknaden er eg veldig glad for. Det er mange gode forslag i saka, og det er mange gode svar frå statsråden om korleis desse forslaga blir varetekne. Eg ønskjer å retta fokus på pårørande si rolle. Denne regjeringa har innført ein ny rett til ti dagars permisjon for arbeidstakarar for å gi nødvendig omsorg til foreldre og ektefelle/sambuar. Det er òg innført utvida rett til permisjon og pleiepengar i 60 dagar ved pleie av nære pårørande i livets sluttfase. Dette er eit veldig viktig tiltak. Slike ordningar gjer det lettare for pårørande å bidra og vera til stades ved livets slutt hos nære familiemedlemmer, til glede for dei det gjeld, og til glede for helsevesenet. Hagen-utvalet understrekar at samfunnet ikkje ville ha gått rundt utan den frivillige og i all hovudsak familiebaserte omsorga. Denne arbeidskrafta vil koma som eit supplement til det offentlege og er ekstra verdfull når ein snakkar om ressurskrevjande omsorg ved livets slutt. Dei påpeikar at det er utilfredsstillande at folk har måtta sjukmelda seg eller gå av med pensjon for å kunna vareta krevjande omsorgsoppgåver for sine nærmaste. Utvalet påpeikar òg behovet for fleksible og gode permisjonsordningar for slik å oppretthalda kontakten med arbeidslivet. Utan slike ordningar blir det gjerne slik at pårørande som tek på seg omsorgsoppgåver over ein lengre periode, sjølve kan koma i ein vanskeleg økonomisk situasjon. Hagen-utvalet foreslår òg å utvida denne permisjonsbestemminga ytterlegare, til eitt år, for å sikra at pårørande som står i omfattande omsorgsarbeid over lengre tid, lettare kan koma tilbake i arbeidslivet. Hagen-utvalet påpeikar òg behovet for opplæring og rettleiing av pårørande. Det gjeld ikkje minst når pårørande deltek og bidreg til lindrande behandling ved livets slutt. Så er det noko som eg saknar i Kristeleg Folkeparti sine forslag, er det større fokus på behovet for inkludering og styrking av pårørande sine rettar og deira situasjon i arbeidet med omsorg ved livets slutt. I saka har Kristeleg Folkeparti teke opp behovet for å sjå på finansieringa av det palliative tilbodet ved sjukehusa. Dei foreslår å fjerna stykkprisfinansieringa for døyande pasientar i sjukehus, og dermed fullfinansiering over rammeløyvingane over dei regionale helseføretaka. Så merkar eg meg at Framstegspartiet og Høgre ikkje støttar Kristeleg Folkeparti i dette spørsmålet. Senterpartiet deler mykje av intensjonen bak Kristeleg Folkeparti sitt forslag om endring av finansieringa. Eg vil visa til innstillinga til representantforslaget om plan for livshjelp, som blei behandla i Stortinget 2. mars 2010 – Innst. 150 S for 2009–2010 – der det blei vist til at Den norske legeforening i høyringsutsegnene sine til den saka viste til at stykkprisfinansiering, slik ho blir praktisert i dag, passar dårleg for alvorleg sjuke pasientar. Ei finansieringsform som premierer kort dødsleie, er etisk tvilsam. Det er sånn at pasientar med langtkomen sjukdom kan ha sjukdomsperiodar med svært komplekse utfordringar, der langvarige sjukehusopphald er nødvendige. Eg kunne ønskja at vi gjekk litt meir inngåande inn i denne problematikken enn det som er tilfellet, og som vi har moglegheit til i denne saka, med veldig mange forskjellige forslag. Eg vil til slutt òg gjera merksam på at regjeringspartia i 2010 i merknadar til innstillinga om plan for livshjelp skreiv at dei «ser at det kan være utfordringer rundt finansieringen av palliativ behandling ved spesialisthelsetjenesten i dag, og ber departementet gå igjennom finansieringsordningen for slik behandling».