Hallgeir H. Langeland (Sosialistisk Venstreparti), 2013-03-05:
Det er ein konstruktiv opposisjon som me nå høyrer talar – etter dei to siste talarane. Eg vil seia at det er veldig konstruktivt og vil føra til at me nå kjem ut som eit samla storting, slik som det høyrest ut – det er nokre talarar igjen – og det trur eg er veldig bra for oppfølginga av denne saka. Som det heilt rett er påpeikt, er òg regjeringspartia veldig klare i sin kritikk av regjeringa i denne saka. Da er det veldig bra at me no samlar oss rundt den kritikken og får eit samrøystes vedtak. Så vil eg òg takka saksordføraren. Stemninga som ein har i «overhuset» – i kontrollkomiteen – har ofte vore dårleg, men i denne saka har ho vore veldig god. Saksordføraren har lagt vekt på å samarbeida med alle partar og forsøkt å finna kompromiss. Det har vore veldig bra. Det gjer det unødvendig for meg å gå inn i alle sakas aktualitetar, men eg kan velja meg ut nokre. Massemordet 22. juli 2011 gjorde oss til ein nasjon av pårørande. Me blei utsette for eit angrep på venstresida, sjølvsagt spesielt på Arbeidarpartiet og AUF-ungdommen. Det var eit angrep på demokratiet, ja, eit væpna angrep på vårt uvæpna demokrati. Mange av oss skulle gjerne skrudd klokka tilbake, men det veit me at ikkje er mogleg. Mange manglar eitt eller fleire familiemedlemmer – ein son, ei dotter, ei kone eller sin mann – frå Utøya eller da bomba small i regjeringskvartalet. Mange overlevde, men kan ha skadar som kan følgja dei heile livet. I den forbindelse er det viktig å rosa støttegruppa i denne saka. Dei har gjort og gjer ein fantastisk jobb. Det er svært viktig for at det skal bli eit mest mogleg vellukka resultat i ei så krevjande sak som denne. Spørsmålet er ikkje lenger om dette kunne vore unngått, men om kva me har lært og kva me skal gjera for å hindra at dette skjer igjen. Det var mykje som verka i timane etter massemordet. Helsepersonellet gjorde ein fantastisk jobb. Dei frivillige sin innsats, som fleire har vore inne på, var imponerande, ikkje minst ved Utøya. AUF-arane sin heltemodige innsats må me heller ikkje glømma. Men mykje verka altså ikkje. Det var mange ting som ikkje funka, og det må forbetrast og rettast opp. Og for å ta litt av det at det ikkje verka i forsvar: 22. juli-hendinga var ei så grotesk og surrealistisk hending at kven kunne tenkja seg at noko sånt kunne skje? Det var heilt umogleg å forstå – og er framleis nesten umogleg å forstå. Som fleire har vore inne på, saksordføraren òg, vil eg rosa Gjørv-kommisjonen – 22. juli-kommisjonen. Det er mange gode svar, men det er også grunnlag for nye spørsmål. Dessutan hadde me fem høyringar over fem dagar som belyste Gjørv-rapporten og framlegginga til justisministeren og statsministeren. Komiteen har, som fleire har sagt, vore på synfaring både i regjeringskvartalet og på Utøya. Det gjorde eit veldig sterkt inntrykk – inklusiv meg sjølv. Statsministeren har tatt på seg ansvaret for at mykje svikta den 22. juli 2011. Men statsministeren tok også på seg eit vanvitig stort ansvar i situasjonen som oppstod etter den 22. juli. Rosehavet den 25. juli 2011 og dei viktige og verksame orda trefte oss. Nasjonen blei lova meir openheit og meir demokrati. Nå må me i desse dagar ikkje gløyma at nasjonen forventar meir openheit og meir demokrati. Det må ikkje berre bli eit spørsmål om helikopter, beredskap, væpning og pengar til politiet, det må òg dreia seg om meir openheit og meir demokrati. Eit av dei områda som SV er veldig fornøgd med, er knytt opp mot kritikken av PST. Me har hatt Traavik-rapporten, som heilt tydeleg gav beskjed om at det er mykje som ikkje verkar her. Når ein ser på kva PST har gjort, er det ikkje tvil om at dei har følgt med på religiøst motiverte terroristar, men spørsmålet er om dei har følgt med skikkeleg på høyresida. Me på venstresida har ganske lenge hevda at ein har vore mest interessert i venstresida. Det fekk me òg sjå eit eksempel på i eit tidlegare Brennpunkt-program. Det er eit grunnleggjande spørsmål. Etter at eg som medlem i kontroll- og konstitusjonskomiteen, som har ansvar for sikkerheitstenesta, hadde vore på besøk i PST i 2009, gjekk eg rett til min parlamentariske leiar og sa at PST er ikkje der dei skal vera – dei er på ein annan planet, og dei heng for mykje att i den gamle krigen. Det var altså i 2009. Men nå har me fått ny leiing i PST, Marie Benedicte Bjørnland. Det verkar som om ho har kome godt i gang, men det er mykje arbeid som står att. Traavik-rapporten seier at PST har forsømt seg innan organisasjons-, leiar- og kompetanseutvikling. PST får kritikk for manglande intern samordning, ein heng etter på teknologi og er, ikkje minst, ikkje oppdatert på trusselbildet. Her er altså forbetringspotensialet stort, og eg reknar med at når meldinga kjem frå Faremo, er ikkje minst PST eit sentralt element. Gjørv-kommisjonen påviste òg ei overbyråkratisering, at ein har pulverisert ansvar. Me kallar det for New Public Management, men me vil gjerne bruka andre ord, nemleg at ein får ein slags nullfeilskultur, der det blir viktigare ikkje å gjera feil enn å gjera noko, kanskje. Dette må det ryddast opp i. Regjeringspartia er aleine om dette, men har jo fleirtal og regjering. Me er tydelege i våre merknader og påpeiker den rigide målstyringa med omfattande kvantitative mål, kor måloppnåinga blir kopla til eit påskjøningssystem – det er ikkje det me skal ha meir av, det skal me ha mindre av, for det fører til meir byråkrati og eit omfattande tilsynsapparat. Me skal byggja ned denne nullfeilskulturen som kan ha vore noko av grunnen til at det var sånn ei handlingslamming som det var den 22. juli. Regjeringspartia er òg heilt tydelege på at me må satsa meir på kvalitet og mindre på kvantitet som kan målast. Eg var fem dagar i politiet ein sommar, og det problematiske er at ein ser jo at det er mykje som kan målast, men dei store tinga kan ikkje målast og setjast inn i eit skjema. Då risikerer ein feilprioriteringar som ein kanskje ikkje tenkte på, på grunn av at ein har eit sånt målesystem. Dette skal me altså jobba for å ta vekk, og her må dei tilsette trekkjast med, sånn at måla blir meir kvalitative. Som eg sa, og som alle har vore inne på, avslørte 22. juli ein omfattande svikt i samfunnssikkerheitsarbeidet på tvers av ulike etatar. Ein samla komité meiner at regjeringa nå må vurdera å oppretta eit nasjonalt kompetansesenter for risikoforståing og samfunnssikkerheit. Det er allereie kjent at Universitetet i Stavanger sit på denne kompetansen, dermed kan det vera relativt lett å oppretta eit slikt senter, men det kjem regjeringa tilbake til. Mykje svikta denne sommardagen 2011. Komiteen står samla bak ein kritikk som rammar regjeringa, statsministeren, Justisdepartementet, PST og politiet. Regjeringspartia har, og får, samrøystes fleirtal bak eit forslag som kritiserer regjeringa. Nå er det viktig at me bruker alle desse kostbare erfaringane me har til å bli betre og bli eit betre land å leva og bu i, eit meir ope og demokratisk land, som statsministeren la vekt på. Det dreier seg om å få eit PST som greier å ha auga på det som faktisk utgjer ein trussel. Det dreier seg om å ha ei styring av offentleg sektor som faktisk set kvalitet først, som fører til betre tenester og mindre byråkrati, og som involverer dei tilsette. Det dreier seg om å finna fram til løysingar som fremmar meir openheit og meir demokrati. Og det dreier seg òg, til slutt, om meir kunnskap og kompetanse om kva som må gjerast. Det er gjort noko, men mykje må gjerast for å unngå liknande hendingar igjen. Regjeringa er godt i gang. Snart får me ei melding som varetar dei problemstillingane som SV har vore opptatt av å få fram i behandlinga av den tragiske 22. juli-hendinga.