Reidar Sandal (Arbeiderpartiet), 2007-06-11:
Kredittmeldinga 2006 gir ein brei presentasjon av den finansielle stabiliteten i landet vårt. Særleg grundig er informasjonen om finansinstitusjonane og utviklinga i finansmarknaden. Dette er også eitt av dei kapitla i meldinga som har fanga størst interesse i finanskomiteen. Vi kan slå fast at finansinstitusjonane har hatt gode resultat dei siste åra. Generelt kan vi seie at dei har hatt betre resultat i 2006 enn året før, som også var eit godt år. Den ansvarlege kapitalen i finansinstitusjonane og evna deira til å bere risiko er tilfredsstillande. Men veksten i utlåna frå bankane har likevel ført til ein reduksjon i kjernekapitaldekninga. Eg vil poengtere eit sentralt moment: Den norske lånemarknaden er i endring. Den innanlandske kredittveksten til publikum har auka vesentleg dei tre siste åra. I 2006 utgjorde den 14,6 pst., mens det tilsvarande talet i 2003 var 6,8 pst. Dessutan er det eit faktum at veksten i hushalda si gjeld har vore høgare enn veksten i disponibel inntekt sidan 1999. Noregs Bank legg til grunn at gjeldsbelastninga kan komme til å auke også i tida som kjem. Det er auke i kjøpekrafta i mange yrkesgrupper. Likevel opplever vi fallande sparing i norske hushald. Spareraten var negativ i andre halvår i fjor. Dette er eit breitt fleirtal i finanskomiteen uroleg over. Framstegspartiet deler derimot ikkje dette synet. Fleirtalet i komiteen konstaterer dessutan at bustadlån no utgjer 51 pst. av samla utlån frå bankane. Gjelda i norske hushald er nesten to gonger disponibel inntekt, og gjeldsgraden er høgare enn nokosinne. Det er påfallande at Framstegspartiet ikkje uroar seg over gjeldsutviklinga for forbrukarane. Partiet argumenterer med at forbrukarane sjølve veit best kor mykje økonomien deira toler. Men erfaring har lært oss at biletet er meir komplekst. Det har nemleg hendt før at enkelte lånsøkjarar har overvurdert eigen økonomi. Historia har òg lært oss at det ikkje er alle representantar for finansnæringa som er tilbakehaldne nok med å innvilge lån. Verknadene av slike handlingar kan bli dramatiske og langvarige for forbrukarar som blir ramma. Derfor må denne situasjonen vere interessant for dei som arbeider med finanspolitikk. Det kviler dessutan eit stort ansvar på finansnæringa for å gi forbrukarane fullstendig og relevant informasjon før lånedokument blir underskrivne. Utøvinga av pengepolitikken er eit av hovudkapitla i Kredittmeldinga 2006. Det er utan tvil dette temaet som har hatt mest fokus i finanskomiteen. Det kom òg til uttrykk under den omfattande høyringa som komiteen hadde med sentralbanksjef Gjedrem. Ein sentral premiss for utøvinga av pengepolitikken er forskrifta på området som blei fastsett 29. mars 2001. Forskrifta slår fast at pengepolitikken skal sikte mot stabilitet i den nasjonale og internasjonale verdien av den norske krona. Dessutan skal ho medverke til stabile forventningar om utviklinga av valutakursar. Pengepolitikken skal dessutan støtte finanspolitikken ved å medverke til å stabilisere utviklinga i produksjon og sysselsetjing. Eit sentralt poeng er at pengepolitikken skal rettast inn mot å nå låg og stabil inflasjon. Det operative målet for pengepolitikken er ein årsvekst i konsumprisane som over tid er nær 2,5 pst. Regjeringa legg vekt på at pengepolitikken skal vere framoverretta. I Kredittmeldinga 2006 blir det uttalt at Noregs Bank set renta med sikte på å stabilisere inflasjonen nær målet på mellomlang sikt. I utøvinga av pengepolitikken i 2006 har hovudstyret i Noregs Bank vege omsynet til å bringe inflasjonen opp mot målet og omsynet til å stabilisere utviklinga i produksjon og sysselsetjing. I finanskomiteen uttaler eit stort fleirtal at dei ulike delane av den økonomiske politikken heng saman. Det blir også poengtert at innretninga av finanspolitikken eller budsjettpolitikken vil ha mykje å seie for pengepolitikken. Framstegspartiet distanserer seg klart frå denne oppfatninga, no som før. Eit sentralt tema i den politiske debatten er kor mykje av petroleumsinntektene som skal brukast. Under høyringa til finanskomiteen blei dette eit hovudemne. Sentralbanksjefen blei utfordra på kva konsekvensar det vil ha for økonomien vår dersom ein aukar bruken av petroleumsinntekter. Sentralbanksjef Gjedrem uttalte m.a.: «Det er slik at økt bruk av oljeinntekter isolert sett vil føre til en renteøkning i forhold til den man ellers ville hatt, for en periode. Men denne renteøkningen vil samtidig føre til en høyere og sterkere kronekurs – altså via en høyere rente vil en få en sterkere kronekurs, og etter hvert vil en sterkere kronekurs bidra til en svekkelse av det konkurranseutsatte næringslivet og en reduksjon i sysselsettingen i det konkurranseutsatte næringslivet.» Sentralbanksjefen sitt syn er formulert krystallklart. Dersom ein f.eks. sprøyter fleire titals milliardar kroner meir inn i norsk økonomi enn det som er gjort, vil skadeverknadene bli svært store. Eksportretta industri og andre delar av det konkurranseutsette næringslivet vil lide sterkt. Arbeidsplassar vil gå tapt. Lokalsamfunn kan bli fullstendig utarma, iallfall for ei tid. Det er dette som blir konsekvensen av politikken til Framstegspartiet. Det partiet har fleire gonger føreslått å bruke fleire titals milliardar kroner meir enn fleirtalet i Stortinget har bestemt. Vi pliktar å peike på følgjene av denne politikken. Populismen kan ikkje berre få ha fritt råderom. Eg er svært tilfreds med at eit breitt fleirtal i Stortinget avviser ein slik politisk kurs. Etter høyringa om Kredittmeldinga 2006 har eg registrert at det har vore ein del debatt i media om saka. Frå Framstegspartiet si side har ein i stor grad forlate diskusjonen om verknadene av eigen politikk. I staden slår finanspolitisk talsperson Ulf Leirstein om seg med negativ karakteristikk av sentralbanksjef Gjedrem. Eg synest det er lite tillitvekkjande. Handlingsregelen skal liggje til grunn for budsjettpolitikken, heiter det i innstillinga frå finanskomiteen. Framstegspartiet står – forståelig nok – ikkje bak dette resonnementet. Over tid skal bruken av petroleumsinntekter tilsvare realavkastninga av Statens pensjonsfond – Utland. På den måten får kommande generasjonar òg nyte godt av petroleumsformuen vår. På bakgrunn av offentleg debatt om saka blei spørsmålet om bruken av MODAG-modellen frå Statistisk sentralbyrå også tema då finanskomiteen arbeidde med Kredittmeldinga 2006. Det springande punktet var om modellen er eigna til å vurdere f.eks. renteutviklinga. Sentralbanksjefen poengterte at auka bruk av petroleumsinntekter isolert sett vil føre til ein renteauke i forhold til det ein elles ville ha hatt, for ein periode. Om Statistisk sentralbyrå sine vurderingar i saka hadde sentralbanksjefen følgjande synspunkt: «Når man bruker mer oljepenger, som de beregningene som byrået foretar i disse modellene, egentlig ikke gir et godt svar på virkningene av, må man huske at disse store økonomiske modellene består av et knippe relasjoner, likninger, som er beregnet med utgangspunkt i historiske data. Så de reflekterer fortiden og fortidens sammenhenger.» Bodskapen frå sentralbanksjef Gjedrem var ikkje til å ta feil av: Dei økonomiske relasjonane som desse modellane byggjer på, reflekterer fortida. Desse modellane er derfor ikkje eigna til å analysere verknader av regimeskifte i den økonomiske politikken. Dersom ein forlèt det som er retningslinjene for den økonomiske politikken, vil først og fremst aktørane i det økonomiske livet registrere skiftet. Dei vil vere opptekne av ikkje berre utslaga for det første året, men også av kva for utvikling ein vil få dei påfølgjande åra. Det er derfor all grunn til å tru at dei vil gjere seg opp ei meining om kva som vil skje i budsjettpolitikken i åra som kjem. Så vil dei opptre i dag med utgangspunkt i desse nye forventningane. Under høyringa i finanskomiteen uttalte sentralbanksjefen følgjande: «Man kan ikke vente at disse historiske økonomiske relasjonene som er buntet sammen i en modell, kan svare på virkningen av slike regimeskifter i den økonomiske politikken.» I finanskomiteen står alle, frårekna medlemmene frå Framstegspartiet, bak desse resonnementa og sluttar seg til sentralbanksjefen sine vurderingar. Heldigvis finst det mange teikn i tida som gir stor grunn til optimisme. Ei av utfordringane våre er avgrensingar i arbeidskraft. Dette er ei utfordring ikkje berre for finanspolitikken og pengepolitikken, men også for strukturpolitikken. Fleirtalet i finanskomiteen innser at store fellesoppgåver kan bli skadelidande av mangel på arbeidskraft. Berre Framstegspartiet distanserer seg frå denne oppfatninga. Regjeringspartia vil føre ein finanspolitikk som medverkar til å stabilisere den økonomiske utviklinga både på kort og på lang sikt. Finanspolitikken skal brukast til å jamne ut svingingane i økonomien for å halde arbeidsløysa nede. Det er all grunn til å glede seg over mange av dei positive trekka som blir grundig omtalte i Kredittmeldinga 2006. Vi hadde i fjor og har framleis høg økonomisk vekst i landet vårt. Sysselsetjinga har auka sterkt, og arbeidsløysa er på full fart nedover. For regjeringspartia er dette svært sentralt. Varig låg arbeidsløyse er heilt grunnleggjande for den økonomiske politikken som Regjeringa skal føre. Trass i dei mange positive utviklingstrekka vil eg ikkje undervurdere ein del av dei utfordringane vi står overfor. Eg tenkjer f.eks. på den veksande gjelda i hushalda og vanskane med å skaffe kvalifisert arbeidskraft i enkelte næringar.