Kjersti Toppe (Senterpartiet), 2021-05-27:
Personell med kompetanse utgjer grunnmuren i helse- og omsorgstenestene våre. Fleire oppgåver vert no løyste i kommunane, og det auka helseansvaret må møtast med tilsvarande auka rekruttering av helsepersonell med rett kompetanse. Nav estimerte i 2019 ein mangel på 4 500 sjukepleiarar, 1 100 spesialsjukepleiarar og 2 600 helsefagarbeidarar i helse- og omsorgstenestene som heilskap. Ifølgje arbeidsgivarbarometeret til KS er det no særleg krevjande å rekruttera sjukepleiarar. Det er òg godt kjent at fastlegeordninga er under press med store rekrutteringsvanskar. Frå 2015 til 2019 har det skjedd ein auke på 6,2 pst. i årsverk for personar utan helse- og sosialfagleg utdanning som jobbar som pleieassistentar, heimehjelp og liknande. Denne auken skjer på tross av satsingar som Kompetanseløft 2020. I 2019 jobba halvparten av desse ufaglærte i stillingsbrøkar under 50 pst. Dette viser at deltidsproblematikken heng saman med omfanget av ufaglærte i tenesta. Senterpartiet meiner at skal ein byggja ei sterk helseteneste for framtida, må ein først og fremst styrkja grunnmuren og fagarbeidarsjiktet. Ifølgje SSB vil Noreg kunna mangla om lag 18 000 helsefagarbeidarårsverk fram mot 2035. For helsefagarbeidarane har vaksne lenge vore ei viktig rekrutteringskjelde. Gjennomsnittsalderen på nyutdanna er 30 år. Etter omlegginga av utdanningssystemet i Reform 94 opplever mange vaksne utan formell kompetanse hindringar knytte til kravet om minst fem års fulltidsstilling og variert praksis for å kunna ta fagbrev. Mange har ei deltidsstilling og får ikkje opparbeidd seg nok arbeidspraksis. Senterpartiet føreslår i denne saka eit nasjonalt program for auka grunnbemanning i helse- og omsorgstenestene. Vi etterlyser ein plan for utviding av desentraliserte sjukepleiarutdanningar. Vi ber om at det vert sikra praksisplassar i kommunehelsetenesta, og at kommunane får plikt til å delta i utdanning av helsepersonell. Vi meiner at nyutdanna sjukepleiarar bør få tilbod om mentorordning og praksisstøtte. Vi vil gjera ordninga Fagbrev på jobb til eit nasjonalt tilbod, og vi vil utvida ordninga Menn i helse til å gjelda både kvinner og menn i målgruppa som mottar ytingar frå Nav. Vi ønskjer òg å greia ut innføring av ein Y-veg for helsefagarbeidarar. Frå 2020 er alle kommunar pålagde å ha knytt til seg ein psykolog. Sidan 2009 har det vore ei tilskotsordning for rekruttering av psykologar til kommunane. I 2019 var det gitt tilskot til 615 psykologar i 380 av landets kommunar, men i rekrutteringa finst det store geografiske forskjellar. Berre 8 pst. er rekrutterte til kommunar med færre enn 5 000 innbyggjarar, og 75 pst. av desse er rekrutterte i kommunar med meir enn 10 000 innbyggjarar. Med lovfesting av psykologkompetanse i kommunane vart tilskotsordninga avvikla. No vert det meldt om store utfordringar i kommunane med å rekruttera psykologar. Halvparten av kommunane melder om utfordringar, og det er dei minste kommunane som melder om dei største problema. Men her finst det politiske løysingar. I representantforslaget viser vi til eit prosjekt i Nordhordland for å styrkja rekruttering av psykologar til nettopp kommunane. Psykologar vert tilbydde femårige utdanningsstillingar slik at psykologane kan gjennomføra eit spesialiseringsløp mens dei er tilsette i kommunen. Hensikta med dette er å skapa eit felles fagmiljø for psykologar i samarbeid med kommunane og å skapa meir stabile tenester. Prosjektet byggjer på erfaringar frå prosjektet ALIS-Vest. Det var som kjent forløparen til ALIS-ordninga for fastlegar, som Stortinget no har sagt skal vera – og vert – ei nasjonal ordning. Når helseministeren i svaret sitt til komiteen åtvarar mot å gi statlege prosjektmidlar til tilsvarande prosjekt for psykologar, synest eg det er lite framtidsretta. Vi må ta på alvor den rekrutteringssvikten som vi no ser i psykologtenestene ute i kommunane. Det nyttar lite å tru at rekruttering av psykologar til kommunane er løyst ved å lovfesta ei slik plikt. Her må vi byggja opp tenestene, og vi må sjå på dei gode ordningane for å få dette til. Vi må sikra at dette ikkje vert eit tilbod berre i storbyane, men må sjå på ordningar som ved å samarbeida sikrar fagmiljø òg i dei minste kommunane, slik det er løyst i dette prosjektet. Difor fremjar Senterpartiet eit forslag om å sikra statleg støtte til rekrutteringsprosjekt for kommunepsykologar og utdanningsstillingar for psykologar i kommunane som kan bidra til sterke fagmiljø. Det er ikkje eitt enkeltprosjekt vi meiner skal støttast. Vi har eit eksempel i dette representantforslaget, men det kan òg vera andre, tilsvarande prosjekt.