ଗ୍ରାମବିକାଶ ଏକ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟସ୍ତରର ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ସଂଗଠନ । ଗ୍ରାମବିକାଶ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଗାଁର ଉନ୍ନତି। ଭାରତ ଓ ଆଫ୍ରିକାର ବିଭିନ୍ନ ଗ୍ରାମ୍ୟ ତଥା ଆଦିବାସୀ ସଂମ୍ପ୍ରଦାୟର ଲୋକମାନଙ୍କ ହିତରେ ଏହି ସଂଗଠନ କାମ କରୁଛି । । ୧୯୭୯ରେ ଜୋ ମାଡିଆଥ୍ ଏହି ସଂଗଠନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ । ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ଅନୁନ୍ନତ ଗାଁ ଓ ଏହାର ପଛୁଆବର୍ଗର ଲୋକଙ୍କୁ ସହଜସୁଲଭ ଉପାୟରେ ଏକ ଉନ୍ନତ ଜୀବନଶୈଳୀ ଉପଲବ୍ଧ କରାଇବା ଗ୍ରାମବିକାଶର ମୂଳ ଉଦ୍ଧେଶ୍ୟ । ଏହାଛଡା ମହିଳା ସଶକ୍ତିକରଣ, ସାମାଜିକ ଭେଦଭାବ ଦୂର, ଆର୍ଥିକ ଅଭିବୃଦ୍ଧି, ଦକ୍ଷତା ବୃଦ୍ଧି ପରି ଲକ୍ଷ୍ୟପୂରଣ ଦିଗରେ ଗ୍ରାମବିକାଶ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି । ଗ୍ରାମବିକାଶ ମନ୍ତ୍ର  ସାହାଯ୍ୟରେ ଗ୍ରାମ୍ୟସମାଜର ସାମଗ୍ରୀକ ବିକାଶ ନିମନ୍ତେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି । ସମାଜର ପଛୁଆ ବର୍ଗର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଏକ ସମ୍ମାନସ୍ପଦ ଜୀବନ ଉପଲବ୍ଧ କରାଇ ଏକ ସଚେତନ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଗୋଷ୍ଠୀ ସୃଷ୍ଟି ଦିଗରେ ଗ୍ରାମବିକାଶ ଏକ ମିଶନ ପାଲଟିଛି । ମୂଳଦୁଆ ଗ୍ରାମବିକାଶ ଏକ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକସ୍ତରର ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ସଂଗଠନ, ଯାହା କି ଆଦିବାସୀ, ଦଳିତ ଏବଂ ଗରିବ ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକମାନଙ୍କ ହିତରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଦକ୍ଷିଣ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାରେ ସକ୍ରିୟ ଭାବରେ କାମ କରୁଛି । ମାଦ୍ରାସର କିଛି ଯୁବ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀଙ୍କଦ୍ୱାରା ପ୍ରଥମେ ଗ୍ରାମ ବିକାଶର ମୂଳଦୁଆ ପଡିଥିଲା । ୧୯୭୯ ମସିହା ବାତ୍ୟାରେ ଓଡ଼ିଶାକୁ ରିିଲିଫ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତା ଭାବରେ ଗ୍ରାମବିକାଶର ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀମାନେ ଆସି ଓଡ଼ିଶାର ଗ୍ରାମୀଣଲୋକଙ୍କର ସାମଗ୍ରିକ-ବିକାଶ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ । କେରାଣ୍ଡିମାଳର କିଛି ଆଦିବାସୀ ଗ୍ରାମରେ ୧୯୭୯ ମସିହାରେ ଗ୍ରାମବିକାଶ ପ୍ରଥମ କରି ଓଡ଼ିଶାର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା । ଏହାର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାର ବ୍ରହ୍ମପୁରଠାରୁ ୧୧ କି.ମି ଦୂର ମହୁଡା ଗ୍ରାମରେ ରହିଛି । ଗ୍ରାମବିକାଶ ସିଧାସଳଖ ଭାବରେ ଓଡ଼ିଶାର ୨୫ଟି ଜିଲ୍ଲାର ୧୨୫୯ଟି ଗାଁର୪,୦୨,୫୭୯ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ଜଡ଼ିତ । ଗୃହନିର୍ମାଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଗ୍ରାମବିକାଶ ଗାଁର ଲୋକମାନଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତି ଓ ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଧ୍ୟାନରେ ରଖି ଆମେ ସ୍ୱଳ୍ପ ଖର୍ଚ୍ଚରେ ନିରାପଦ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ବାସସ୍ଥାନ ନିର୍ମାଣକରିବାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିଛି ଗ୍ରାମବିକାଶ । ଗୋଟିଏ ପରିବାରର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଲ କ୍ଷ୍ୟକରି ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ଆରାମଦେୟ ଘର ଅଳ୍ପ ଖର୍ଚ୍ଚରେ ତିଆରି କରିବାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିଛି । ଗ୍ରାମର ବସତିରେ ଉନ୍ନତି ସହ ଗ୍ରାମର ସାମଗ୍ରିକ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଗ୍ରାମବିକାଶ ଯୋଜନା ରଖିଛି । ତେବେ ଏହାର ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଗ୍ରାମରେ ୧୦୦% ଉନ୍ନତି-ବସତି ସ୍ଥାପନ ଉପରେ କେନ୍ଦ୍ରୀତ । ଉନ୍ନତ-ବସତି ସ୍ଥାପନରେ ଜୀବନଧାରଣର ମାନପ୍ରତିଷ୍ଠା ଦିଗରେ ଗ୍ରାମବିକାଶଦ୍ୱାରା ଧ୍ୟାନ ରଖାଯାଉଥିବା କେତୋଟି ଦିଗ ହେଲା- ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ନିରୋଧୀ ଗୃହ ନିର୍ମାଣ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘର ୪୫୦ ବର୍ଗ ଫୁଟ ପରିମିତ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ ୨ଟି ବଖରା, ଗୋଟିଏ ରୋଷେଇ ଘର,ବାରଣ୍ଡାର ବ୍ୟବସ୍ଥା । ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରିବାର ପାଇଁ ଶୌଚାଳୟର ବ୍ୟବସ୍ଥା । ପାଇପଦ୍ୱାରା ଭୂତଳ ଜଳ ଯୋଗାଣର ବ୍ୟବସ୍ଥା । ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ପାଣି ଟାଙ୍କିର ନିର୍ମାଣ । ପାଇପ ଲାଇନଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟେକ ରୋଷେଇ ଘର ଓ ଶୌଚାଳୟକୁ ଜଳ ସଂଯୋଗର ବ୍ୟବସ୍ଥା । ଗାଁମାନଙ୍କରେ ରାସ୍ତା ଓ ଡ୍ରେନ ମରାମତି ବା ନିର୍ମାଣ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳୀ ନିର୍ମାଣ ସାମାଜ କଲ୍ୟାଣ କାର୍ଯ୍ୟ, ଯଥା- ବନୀକରଣ, ପୋଖରୀ ଆଦି ଖନନ ଘରମଧ୍ୟରେ ଅଲଗା ଭାବରେ କାମ କରିବା ପାଇଁ ଏକ କର୍ମସ୍ଥଳୀ ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ପାଇଁ ସଂରକ୍ଷଣଗୃହ ନିର୍ମାଣ ମାଛଚାଷ, ଲାଭଜନକ ଚାଷ, କ୍ଷୁଦ୍ରଶିଳ୍ପ ପାଇଁ କ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଶକ୍ତି ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା, ବିଦ୍ୟୁତ ବ୍ୟତୀତ, ଜୈବଗ୍ୟାସର ବ୍ୟବହାର ଓ ସଂରକ୍ଷଣଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି ଯୋଗାଣ ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଗ୍ରାମବିକାଶର ମୁଖ୍ୟ ଆଭିମୁଖ୍ୟ ହେଉଛି ଗ୍ରାମର ଗରିବଶ୍ରେଣୀର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଏକ ଉନ୍ନତ ଓ ନିରାପଦ ଆବାସ ଯୋଗାଇବା । ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନଧାରଣର ମାନକୁ ଉନ୍ନତକରି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଗତି ଆଡକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରାଇବା । ଗରିବ ଲୋକ ଓ ସଭ୍ୟସମାଜ ମଧ୍ୟରେ ଗ୍ରାମବିକାଶ ଏକ ଯୋଗାଯୋଗର ସୂତ୍ର ପରି କାମ କରୁଛି । ଆର୍ଥିକ ଓ ବୈଷୟିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବାହ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ ସହ ଏକ ଯୋଗସୂତ୍ର ରକ୍ଷା କରିବା । ଆର୍ଥିକସ୍ତରରେ ଯଦିଓ ଏହି ଗ୍ରାମ୍ୟଲୋକମାନେ ଋଣଗ୍ରହୀର ଯୋଗ୍ୟତା ମଧ୍ୟରେ ଆସୁନାହାନ୍ତି । ଓଡ଼ିଶାର ଗଜପତି,କନ୍ଧମାଳ,କଳାହାଣ୍ଡି, କୋରାପୁଟ, ମାଲକାନାଗିରି ଆଦି ଜିଲ୍ଲାରେ ଅନେକ ଆଦିବାସୀ ପରିବାର ରହିଛନ୍ତି । ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗ୍ରାମବିକାଶ ୧୦,୦୦୦ ଗରିବ ଆଦିବାସୀ ପରିବାର ପାଇଁ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛନ୍ତି । ଓଡ଼ିଶା ଆଦିବାସୀ ସଶକ୍ତିକରଣ ଓ ଜୀବିକା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ସହ ମିଶି ଗ୍ରାମବିକାଶ ଗାଁଲୋକଙ୍କ ସହେଯାଗରେ ଜଳ ଓ ପରିମଳ ସମସ୍ୟା ଉପରେ କାମକରୁଛନ୍ତି । ଏବେ ସରକାରୀ ସହାୟତାରେ ଗାଁଗୁଡିକରେ ଉନ୍ନତ-ଆବାସ ଓ ମଜୁରୀ ଭିତ୍ତିକ ରୋଜଗାର,ଦକ୍ଷତା ବୃଦ୍ଧି ଦିଗରେ କାମକରୁଛି ଗ୍ରାମବିକାଶ । ସଫଳତା ଗ୍ରାମବିକାଶ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓଡ଼ିଶାର ୨୫ଟି ଜିଲ୍ଲାର ୧୨୫୯ଟି ଗ୍ରାମର ୪,୦୦,୯୦୧ ଜଣ ଲୋକ ଗ୍ରାମବିକାଶସହ ସିଧାସଳଖ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ । ତେବେ ଏହି ଯୋଜନାକୁ ଆହୁରି ବିସ୍ତୃତ ସ୍ଥିତିରେ ସଫଳ ରୂପାୟନ କରିବାକୁ ଗ୍ରାମବିକାଶଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିଛି । ଗ୍ରାମବିକାଶ ଓଡ଼ିଶାର ଗ୍ରାମ୍ୟସମାଜର ଉତ୍ଥାନରେ ଏକ ବିପ୍ଳବର ରୂପ ନେଇଛି । ସାମାଜିକ, ଆର୍ଥିକସ୍ଥିତିରେ ସୁଧାର ଆସିବା ସହ ଏକ ଉନ୍ନତ ଜୀବନର ମାନ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ହୋଇପାରିଛି । ସମସ୍ତଙ୍କର ମୌଳିକ ଆବଶ୍ୟକତା ସମାନ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନର ସହ ଜୀବନ ବଞ୍ଚିବାର ଅଧିକାର ଅଛି । ଏହି ଅଧିକାରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଷ୍ଟି କରୁଛି ଗ୍ରାମବିକାଶ ।