ଏକବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ସାମାଜିକ ମାଧ୍ୟମ  (ଈଂରାଜୀରେ ) ପ୍ରତି ମୁହୁର୍ତ୍ତରେ ନିଜ ପ୍ରଭାବ ବିସ୍ତାର କରି ଚାଲିଛି  । ତେଣୁ ସାମାଜିକ ମାଧ୍ୟମର ଉପଯୋଗ କରି ବ୍ୟବସାୟ କରୁଥିବା ଅନେକ କମ୍ପାନୀ ବିଶ୍ଳେଷଣ ବିଜ୍ଞାନ  (ଈଂରାଜୀରେ )ର ସହାୟତା ଲୋଡିଥାନ୍ତି  । ବୈଦୁତିକ ଓ ସାମାଜିକ ମାଧ୍ୟମରେ ହେଉଥିବା ସମସ୍ତ କଥୋପକଥନ, ତଥ୍ୟ ସନ୍ଧାନ, ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଇତ୍ୟାଦିକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରି ଏଥିରୁ ବ୍ୟବସାୟକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରୁଥିବା ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଓ ଏହି ତଥ୍ୟକୁ ଭିତ୍ତି କରି ବ୍ୟବସାୟିକ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ନେବାରେ ସହାୟତା କରିବା ହିଁ ବିଶ୍ଳେଷଣ ବିଜ୍ଞାନର ମୂଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ । ଉଦାହରଣ: ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଏକ ୱେବ୍-ସାଇଟରେ ଗତ ୧୫ ଦିନରୁ ନିଜ ପାଇଁ ଏକ ହାତଘଣ୍ଟା ଖୋଜୁଛନ୍ତି । ସେ ଗତ ୧୫ ଦିନରେ ଅନେକ ଘଣ୍ଟା ଦେଖିଥିବେ । ସେ କେଉଁ ଘଣ୍ଟାକୁ ଅଧିକ ବା କମ୍ ସମୟ ପାଇଁ ଦେଖିଲେ, ଦେଖିଥିବା ଘଣ୍ଟା କେଉଁ କମ୍ପାନୀର, ତା ର ଦାମ କେତେ ଇତ୍ୟାଦିର ବିଶ୍ଳେଷଣ ୧୫ ଦିନରୁ ଚାଲିଥାଏ । କିଛି ଦିନ ପରେ ଯେବେ ବ୍ୟକ୍ତି ଜଣକ କୌଣସି ୱେବ୍-ସାଇଟ୍ ଖୋଲନ୍ତି, ସେ ପ୍ରଧାନ ପୃଷ୍ଠାରେ କିଛି ହାତଘଣ୍ଟାର ବିଜ୍ଞାପନ ଦେଖିବେ । ଏହି ବିଜ୍ଞାପନଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ଆଖି ଆଢୁଆଳରେ ହୋଇଥିବା ବିଶ୍ଳେଷଣର ଫଳ । ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ସେହି ବିଜ୍ଞାପନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରିହାତିରେ ମିଳୁଥିବା ତାଙ୍କ ମନପସନ୍ଦ କମ୍ପାନୀର କିଛି ଘଣ୍ଟା ଦେଖା ଯାଇପାରେ । ଏପରି ବିଜ୍ଞାପନ ବା ପ୍ରସ୍ତାବରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ବ୍ୟକ୍ତି ଜଣକ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କମ୍ପାନୀର ଘଣ୍ଟା କିଣିବାକୁ ମନ ବଳାଇବେ । ବିଶ୍ଳେଷଣରୁ ବ୍ୟକ୍ତି କେତେ ଦାମର ଘଣ୍ଟା ଖୋଜୁଛନ୍ତି, କେଉଁ ବ୍ରାଣ୍ଡ୍ ଖୋଜୁଛନ୍ତି, କେଉଁ ରଙ୍ଗର ଫଳକ ତାଙ୍କୁ ପସନ୍ଦ   ଏହି ସବୁ କଥାର ପୂର୍ବାନୁମାନ କରାଯାଇ ତାଙ୍କ ସାମନାରେ ଚାରି-ପାଞ୍ଚଟି ବିଜ୍ଞାପନ ରଖାଯାଏ । ଏପରିକି ବିବାହ ପ୍ରସ୍ତାବ ଖୋଜୁଥିବା ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ବିବାହଯୋଗ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତାବ ସହିତ ବିବାହ ନିମନ୍ତେ ଲୁଗାପଟା, ଅଳଙ୍କାର ଇତ୍ୟାଦିର ବିଜ୍ଞାପନ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଦେଇପାରେ । ମୂଳତଃ, ସାମାଜିକ ମାଧ୍ୟମରେ ଲୋକେ କରୁଥିବା କଥୋପକଥନ  (ଯଥା ଟ୍ୱିଟ୍, କମେଣ୍ଟ୍), ସନ୍ଧାନ  (ଯଥା ଗୁଗଲ୍, ବିଙ୍ଗ୍), ପ୍ରତିକ୍ରିୟା  (ଯଥା ଲାଇକ୍, ଶେଆର୍) ଇତ୍ୟାଦିର ବିଶ୍ଳେଷଣରୁ ସେମାନଙ୍କ ପସନ୍ଦ ବା ନାପସନ୍ଦର ପୂର୍ବାନୁମାନ କରାଯାଇପାରିବ  । ହୁଏତ ଗୋଟିଏ ଦିନରେ ପୂର୍ବାନୁମାନ ସଠିକ୍ ନ ହୋଇପାରେ କିନ୍ତୁ ୧-୨ ମାସରେ ମିଳିଥିବା ସବିଶେଷ ତଥ୍ୟରୁ ଅନେକ ପୂର୍ବାନୁମାନ ପ୍ରାୟ ଠିକ୍ ହୋଇପାରେ । ଏହି ବିଶ୍ଳେଷଣରେ ଅନେକ ପ୍ରୌଦ୍ୟୋଗିକ ଜ୍ଞାନ କୌଶଳ ଓ ଉପକରଣ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ । ଏହି କୌଶଳ ଓ ଉପକରଣ ନିୟମିତ ଭାବେ ବିକଶିତ ହେଉଛନ୍ତି ଯେପରିକି ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ତଥ୍ୟର ବିଶ୍ଳେଷଣ କମ୍ ସମୟରେ ହେବ ଓ ବ୍ୟବସାୟିକ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଶୀଘ୍ର ନେଇହେବ । ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସାମାଜିକ ମାଧ୍ୟମ ବିଶ୍ଳେଷଣ ବ୍ୟବସାୟର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଅନୁସାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ବିଶ୍ଳେଷଣ କରାଯାଇପାରେ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ: ବର୍ଣ୍ଣନାତ୍ମକ ବିଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରତିକାରକ ବିଶ୍ଳେଷଣ ପୂର୍ବାନୁମାନକ ବିଶ୍ଳେଷଣ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାତ୍ମକ ବିଶ୍ଳେଷଣ ବିଶ୍ଳେଷଣ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉପକରଣଗୁଡିକ ସଂଗୃହିତ ବିଭିନ୍ନ ଅସଜଡା ତଥ୍ୟର ବିଶ୍ଳେଷଣ କରନ୍ତି । କୌଣସି ତଥ୍ୟ ଅଯଥା ବା ଅନୁପଯୋଗୀ ନୁହେଁ । ସାମାଜିକ ତଥ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତର ସାମାଜିକ ମାଧ୍ୟମରେ ତଥ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତରର ହୋଇପାରେ । କେତେକ ତଥ୍ୟ ସହଜରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଓ ଅନ୍ୟ କିଛି ତଥ୍ୟ ଲୁକ୍କାୟିତ । ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ତଥ୍ୟ ହେଲେ: ୧. ଲିଖିତ ତଥ୍ୟ  (ଟ୍ୱିଟ୍, କମେଣ୍ଟ୍) ୨. ନେଟୱର୍କ ତଥ୍ୟ  (ଫେସବୁକ୍ ସାଂଗ, ଟ୍ୱିଟର୍ ଫଲୋଅର୍) ୩. ପ୍ରତିକ୍ରିୟା  (ଲାଇକ୍, ଶେଆର୍) ୪. ହାଇପର୍ ଲିଙ୍କ୍  (ଲେଖା ବା ସୂଚନା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ହାଇପର୍-ଲିଙ୍କ୍) ୫. ମୋବାଇଲ୍ ତଥ୍ୟ  (ମୋବାଇଲରେ ଥିବା ଆପ୍ଲିକେସନରେ ସଂଗୃହିତ ତଥ୍ୟ) ୬. ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥିତି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ତଥ୍ୟ  (ଗୁଗଲ୍ ମ୍ୟାପସ୍) ୭. ସନ୍ଧାନ ତଥ୍ୟ  (ଗୁଗଲ୍ ସର୍ଚ୍ଚ୍, ବିଙ୍ଗ୍) ସାମାଜିକ ମାଧ୍ୟମ ବିଶ୍ଳେଷଣ ବିଜ୍ଞାନକୁ  (ଈଂରାଜୀରେ ) ଅନ୍ୟ ଅର୍ଥରେ ସାମାଜିକ ମାଧ୍ୟମ ନିରୀକ୍ଷଣ  (ଈଂରାଜୀରେ ) ବା ସାମାଜିକ ମାଧ୍ୟମ ବୁଦ୍ଧିମତା  (ଈଂରାଜୀରେ ) ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇପାରିବ  । ସାମାଜିକ ମାଧ୍ୟମ ବିଶ୍ଳେଷଣ ବିଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ବୈଦୁତିକ ମାଧ୍ୟମ ତଥ୍ୟର ଉତ୍ସ ହେଲେ   ବ୍ଲଗ୍, ଫୋରମ୍, ଛବି ସଂଗ୍ରାହକ ସାଇଟ୍, ଉଇକିପିଡ଼ିଆ, ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର ୱେବ୍-ସାଇଟ୍ ଇତ୍ୟାଦି । ଏହି ଅସଜଡା ସାମାଜିକ ତଥ୍ୟର ସାଗରରେ ଅନେକ ସଂକେତ, ବ୍ୟାବହାରିକ ଜ୍ଞାନ, କ୍ରୟ କରିବାର ନିର୍ଣ୍ଣୟର ଆଧାର, ରୁଚି-ଅରୁଚି ଇତ୍ୟାଦି ଲୁଚି ରହିଥାଏ । ତେଣୁ ଏହି ବିଶ୍ଳେଷଣରୁ ମିଳୁଥିବା ତଥ୍ୟର ଉପଯୋଗୀତା, ବିଶ୍ଳେଷଣ କରୁଥିବା କମ୍ପାନୀର ବ୍ୟବସାୟିକ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ - ବିଜ୍ଞାପନ, ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଜିନିଷ ବିକ୍ରି, ଅଳ୍ପ ଖର୍ଚ୍ଚରେ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିବା । ବିଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରଣାଳୀ ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନିଟି ସୋପାନରେ ସାମାଜିକ ତଥ୍ୟରୁ ବ୍ୟବସାୟଭିତ୍ତିକ ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ ପହଞ୍ଚି ପାରିବା । ୧. ତଥ୍ୟ ଅଭିଜ୍ଞାନ ୨. ତଥ୍ୟ ବିଶ୍ଳେଷଣ ଓ ୩. ତଥ୍ୟ ବିବେଚନା । ବିଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ସର୍ବାଧିକ ଲାଭ ପାଇବା ପାଇଁ ସବୁ ସୋପାନରେ ଅନବରତ ଭାବେ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଖୋଜିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଏ । କିଏ, କେବେ, କେଉଁଠାରେ, କାହିଁକି, କିପରି, କେତେଥର   ଏପରି ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନଦ୍ୱାରା ସଠିକ୍ ଉତ୍ସରୁ ଦରକାରୀ ତଥ୍ୟ ବାଛିବା ସହଜ ହୁଏ । ତଥ୍ୟ ଚିହ୍ନଟ, ତଥ୍ୟ ଯୋଗାଡ଼, ତଥ୍ୟର ପରିଶୋଧନ କରିବା ପରେ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରାଯାଏ । ବିଶ୍ଳେଷଣର ସଠିକ୍ ଉପସ୍ଥାପନା ହୋଇପାରିଲେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ନେବା ସହଜ ହୋଇଥାଏ । ତଥ୍ୟ ଅଭିଜ୍ଞାନ ପାଖରେ ଉପଲବ୍ଧ ସମସ୍ତ ତଥ୍ୟ ମଧ୍ୟରୁ ବିଶ୍ଳେଷଣ ଉପଯୋଗୀ ତଥ୍ୟ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଏହି ସୋପାନର ଲକ୍ଷ୍ୟ । ଅସଜଡା ତଥ୍ୟ ମଧ୍ୟରୁ କୌଣସି ଜରୁରୀ ସୂଚନାର ଆଭାଷ ମିଳିଲେ ତାହା ଦରକାରୀ ତଥ୍ୟଭାବେ ପରିଗଣିତ ହୁଏ । ତଥ୍ୟ ବିଶ୍ଳେଷଣ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇଥିବା ତଥ୍ୟର ସବୁ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅନୁଶୀଳନ କରି ବ୍ୟବସାୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସୂଚନା ଯୋଗାଇବା ଏହି ସୋପାନର ଲକ୍ଷ୍ୟ । କେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦରକାର ତାହା ଏହି ତଥ୍ୟଗୁଡିକୁ କାଟି, ଯୋଡ଼ି ବା ପରିଶୁଦ୍ଧ କରି ବିଶ୍ଳେଷଣ କରାଯାଏ । ଉତ୍ତର ନ ମିଳିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ ଚାଲିଥାଏ । ଅନେକ ପ୍ରୌଦ୍ୟୋଗିକ ଉପକରଣ ଏଥିପାଇଁ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି । କେତେକ ଉଦାହରଣ ହେଲା   ଗୁଗଲ୍ ଏନାଲିଟିକ୍ସ୍, ମିକ୍ସ୍-ପ୍ୟାନେଲ୍, କୀନ୍ ଡଟ୍ ଆଇଓ, କି-ହୋଲ୍, ଟାବଲ୍ୟୁ ଇତ୍ୟାଦି । ତଥ୍ୟ ବିବେଚନା ବିଶ୍ଳେଷଣଦ୍ୱାରା ସୁସଂରଚିତ ଓ ବିଶୁଦ୍ଧ ତଥ୍ୟରୁ ଉପଭୋକ୍ତାଙ୍କର ବ୍ୟବହାର, ରୁଚି ଇତ୍ୟାଦି ବିବେଚନା କରିବାଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବସାୟିକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ସହଜ ହୁଏ । ବିଭିନ୍ନ ରେଖାଚିତ୍ର ଓ ସୂଚକର ସହାୟତା ନେଇ ବିବେଚିତ ତଥ୍ୟର ଉପସ୍ଥାପନା କରାଯାଏ ।