ଶୂଚୀବାଇ ଏକ ମାନସିକ ରୋଗ । ଏହି ରୋଗରେ ଭାବନା, ଅନୁଭବ ବା ଧାରଣା ମନ ଭିତରକୁ ଜୋରଜବରଦସ୍ତ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ । ଏଥିରେ ରୋଗୀ ନିଜ ଜାଣତରେ/ଜ୍ଞାତସାରରେ ବାରମ୍ବାର ଗଣନା କରେ,ଯାଞ୍ଚକରେ ଓ ଧୁଆଧୋଇ କରେ । ଦୃଢ଼ ଆଗ୍ରହ ଚିନ୍ତା ବା ଉଦ୍‌ବେଗ ବଢାଇଥାଏ । ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ବ୍ୟବହାର କରିବାଦ୍ୱାରା ଏହି ଚିନ୍ତା ବା ଉଦ୍‌ବେଗ କମ୍ ହୋଇଥାଏ । ମାତ୍ର ଯଦି କୌଣସି ରୋଗୀ ଏହି ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ବାଧା ଦିଏ, ତା 'ହେଲେ ତାହାର ଉଦ୍ ‌ବେଗ ବଢିଥାଏ । ଦୃଢ଼ ଆଗ୍ରହ  ଏହା ଏକ ଭାବନା, ଅନୁଭବ ବା ଧାରଣା, ଯାହା ନିଜ ମନ ଭିତରକୁ ବାରମ୍ବାର ଆସିଥାଏ । ଏହି ଭାବନା, ଅନୁଭବ ବା ଧାରଣା ତା ' ନିଜ ମନରୁ ସ୍ୱତଃ ଆସିଥାଏ, ମାତ୍ର ଏହା ବାହାରୁ ମନ ଭିତରକୁ କେହି ଜୋରଜବରଦସ୍ତ କରି/ବଳପୂର୍ବକ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କଲା ପରି ବେଳେବେଳେ ଅନୁଭବ ହୋଇଥାଏ । ଏହା ଅସଙ୍ଗତ ବା ଯୁକ୍ତିବିରୁଦ୍ଧ ବୋଲି ଲୋକଟି ଜାଣିପାରେ । ରୋଗୀଟି ଏହାକୁ ଏଡାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟାକରେ, କିନ୍ତୁ ଏଡାଇପାରେ ନାହିଁ ବା ଏଡାଇବାକୁ ସମର୍ଥ ହୁଏ ନାହିଁ । ଏହି ଅସମର୍ଥତା ଲୋକଟି ମନରେ କଷ୍ଟ ଦିଏ । ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ବ୍ୟବହାର  ବାରମ୍ବାର ଧୁଆଧୋଇ କରିବା, ଗାଧୋଇବା, ଗଣିବା ଓ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଯଥା ତାଲା ପକାଇଲି କି ନାହିଁ ଇତ୍ୟାଦି ଲକ୍ଷଣଗୁଡିକ ରୋଗୀର ଦୃଢ଼ ଆଗ୍ରହ ଯୋଗୁଁ ଦେଖାଯାଇଥାଏ । ରୋଗୀଟି ଏହିସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଭାବେ ବାରମ୍ବାର କରୁଥିବାରୁ ତା 'ର ମାନସିକ ବ୍ୟଥା ହୋଇଥାଏ । ଏହି ପ୍ରକାର ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ବ୍ୟବହାର ଅବାସ୍ତବ ଏବଂ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ ବୋଲି ରୋଗୀଟି ଜାଣିଥାଏ । ପ୍ରଭାବ ଏହି ରୋଗଟି ପ୍ରାୟ ଶତକଡା ୨ରୁ ୩ ଭାଗ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କଠାରେ ଦେଖା ଦେଇଥାଏ । ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ଅଧିକ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରିଥିବା ବେଳେ ପ୍ରାପ୍ତବୟସରେ ପୁରୁଷ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ଉଭୟଙ୍କୁ ସମାନଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ । ଏହା ପ୍ରାୟ ୨୦ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ । କାରଣ ଏହା ମସ୍ତିଷ୍କରେ ଥିବା ନାମକ ର ବିଶୃଙ୍ଖଳା ଯୋଗୁଁ ହୋଇଥାଏ । ହେଉଛି ଏକ ରାସୟନିକ ଦ୍ରବ୍ୟ, ଯାହାକି ସ୍ନାୟୁଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରେରକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ । ଏକ ସୂତ୍ରରୁ ଜଣାପଡିଛି ଏହା ଶତକଡା ୩୫ ଭାଗ ପ୍ରାୟ ନିଜ ରକ୍ତ ସମ୍ପର୍କୀୟମାନଙ୍କଠାରେ ଥାଏ । ତେଣୁ ଏହା ବଂଶଗତ ହୋଇପାରେ । ଏହାଛଡା ମାନସିକ ଶକ୍ତି ବିଜ୍ଞାନ ମତବାଦ  ଏବଂ ବ୍ୟବହାରିକ ମତବାଦ  ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ଏହି ରୋଗଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଅତ୍ୟଧିକ ବାଧ୍ୟତାପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ରୋଗୀମାନେ କୌଣସି ଏକ ଘଟଣାଦ୍ୱାରା ଏପରି ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥାନ୍ତି ଯେ ସେମାନେ କେବଳ ସେହି ଘଟଣା ବିଷୟରେ ହିଁ ଭାବନ୍ତି । ଲକ୍ଷଣ କେତେକ ରୋଗୀଙ୍କର ଦୃଢ଼ ଆଗ୍ରହ  ଅଧିକ ପରିମାଣ ଥାଏ ଓ ଆଉ କେତେକ ରୋଗୀଙ୍କର ବାଧ୍ୟତାମୂଳକତା  ର ପରିମାଣ ଅଧିକ ପରିମାଣର ଥାଏ । ପ୍ରାୟ ଅଧିକାଂଶ ରୋଗୀଙ୍କଠାରେ ଏହି ଦୁଇଟିଯାକ ମିଶି କରି ଥାଏ । ପ୍ରାୟ ଅଧିକାଂଶ ସମୟ ମନ ଦୁଃଖରେ ଥାଏ । ଏହି ରୋଗର ଚାରି ପ୍ରକାର ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଦିଏ । ଶୂଚୀବାଇ ରୋଗ ଏହି ରୋଗରେ ମଇଳା, ଆବର୍ଜନା, ଜୀବାଣୁ, କୀଟାଣୁ, ଭୂତାଣୁ, ମଳମୂତ୍ର, ପୂଯ ଆଦିକୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଅପରିଷ୍କାର ଲାଗିଥାଏ । ରୋଗୀଟି ବାରମ୍ବାର ଦିନସାରା ହାତଗୋଡ଼ ଧୁଏ । ଧୀରେ ଧୀରେ ନିଜେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଜିନିଷ, ଗାଧୁଆଘର, ଶୋଇବାଘର, ବସିବାସ୍ଥାନ ଇତ୍ୟାଦିକୁ ଧୋଇବାକୁ ଇଚ୍ଛାକରେ । ଲୋକଟି ଏହି ଇଚ୍ଛାକୁ ଏଡାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟାକଲେ ମଧ୍ୟ କରିପାରେ ନାହିଁ । ବାରମ୍ବାର ପରୀକ୍ଷା ବା ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଲୋକଟିର ମନରେ ଅଧିକ ସନ୍ଦେହ ଥାଏ । ଯଥା-କବାଟରେ ତାଲା ଦେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଠିକ୍ ଭାବରେ ତାଲା ପଡିଛି କି ନାହିଁ, ଟଙ୍କା ଠିକ୍ ଗଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଟଙ୍କା ଠିକ୍ ଭାବରେ ଗଣିଛି ନାହିଁ, ରୋଷେଇଘରେ ଗ୍ୟାସ୍ ଚୁଲା ବନ୍ଦ ଅଛି କି ନାହିଁ ବାରମ୍ବାର ଯାଞ୍ଚ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛାହୁଏ । ଏପରି ନକଲେ ମନ କଷ୍ଟହୁଏ । ମନ ଭିତରେ ବାରମ୍ବାର ପଶୁଥିବା କେବଳ ଦୃଢ଼ ଆଗ୍ରହ  ଲୋକଟିର ମନରେ ବାରମ୍ବାର ଦୃଢ଼ ଆଗ୍ରହ, ଅନୁଭବ କିମ୍ବା ଭାବନା ଜବରଦସ୍ତି ପଶିଯାଏ । ଏହି ଭାବନା ସାଧାରଣତଃ ସ୍ତ୍ରୀପୁରୁଷ ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କିମ୍ବା ବିବାଦୀୟ ହୋଇଥାଏ । ଏହାକୁ କମାଇବା ପାଇଁ ଲୋକଟି ମନ ଭିତରେ ବିପରୀତ ପ୍ରକାର ଭାବନା ଆସିଥାଏ । କେତେକ ଲୋକ ମନ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ପ୍ରକାର ଭାବନାକୁ ବାରମ୍ବାର ଭାବନ୍ତି ଓ ମନକୁ ମନ ଗଣନା କରନ୍ତି । ଦୈନନ୍ଦିନ କାର୍ଯ୍ୟ ଧୀରେ ଧୀରେ କରନ୍ତି  ଲୋକଟିର ମନରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଭାବନା ସବୁବେଳେ ଭରି ରହିଥାଏ । ତେଣୁ ସେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟରେ ମନ ଦେଇପାରି ନ ଥାଏ । ସବୁ କାମ ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ କରିଥାଏ । ଏପରିକି ଖାଇବା, ରୋଷେଇ କରିବା, ଦାଢି କାଟିବା ଇତ୍ୟାଦି କାମ ଘଣ୍ଟା ଘଣ୍ଟା ଧରି କରେ । ଏପରି ରୋଗର ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରକାଶ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ଏକ ମାନସିକ ରୋଗ ବୋଲି ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ଅନେକ ଲୋକ ଚିକିତ୍ସକଙ୍କ ପାଖକୁ ନ ଯାଇ ହେଳା କରନ୍ତି । ତେଣୁ ରୋଗଟି ବଢିଯାଏ । ଅନେକ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ମାନସିକ ରୋଗ ଚିକିତ୍ସକଙ୍କ ପାଖକୁ ନ ଯାଇ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୋଗ ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ପରାମର୍ଶ ନେଇଥାଆନ୍ତି । ବାରମ୍ବାର ହାତ ଧୋଉଥିବାରୁ ହାତ ପାଣି ଖାଇଯାଏ ବା ବିଇଞ୍ଚି ପରି ହୋଇଯାଏ । ତେଣୁ ଅନେକ ରୋଗୀ ଚର୍ମରୋଗ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇଥାଆନ୍ତି । ଏହି ରୋଗ ସହିତ ବାତ ମାରିବା, ମସ୍ତିଷ୍କ ଆଘାତ ବା ଅନ୍ୟ ସ୍ନାୟବିକ ରୋଗ ଦେଖାଦେଇଥାଏ । ତେଣୁ ସ୍ନାୟୁରୋଗ ବିଶେଷଜ୍ଞଠାରୁ ପରାମର୍ଶ ନେବା ପାଇଁ ଅନେକ ରୋଗୀ ଯାଇଥାନ୍ତି । ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ପରେ କିଛି ସ୍ତ୍ରୀଲୋକମାନଙ୍କଠାରେ ଏପରି ରୋଗର ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥାଏ; ତେଣୁ ସେମାନେ ସ୍ତ୍ରୀରୋଗ ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇଥାଆନ୍ତି । ଛୋଟ ପିଲାମାନଙ୍କର ବ୍ୟାବହାରିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଯଥା-ବାରମ୍ବାର ସଫାକରିବା ଦେଖି ଅଭିଭାବକମାନେ ଶିଶୁରୋଗ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଥାଆନ୍ତି । ଅନେକ ରୋଗୀ ବାରମ୍ବାର ଦାନ୍ତ ସଫା କରୁଥିବାରୁ ମାଢିରେ କ୍ଷତ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ; ତେଣୁ କେତେକ ଦନ୍ତରୋଗ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇଥାଆନ୍ତି । ଚିକିତ୍ସା ଏପରି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଦେଲେ ମାନସିକ ରୋଗ ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ପରାମର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏହି ରୋଗର ଉପଶମ ପାଇଁ ମନସ୍ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଚିକିତ୍ସା  ଓ ବ୍ୟାବହାରିକ ଚିକିତ୍ସା ର ସାହାଯ୍ୟ ନିଆଯାଏ । ଏହାଦ୍ୱାରା ରୋଗୀ ଧିରେ ଧିରେ ନିଜ ରୋଗ ବିଷୟରେ ଜାଣେ ଓ ନିଜର ବିଚାରଧାରାକୁ ବଦଳାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟାକରେ । ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହିରୋଗ ପାଇଁ କ୍ଲୋମିପ୍ରାମିନ୍  ଓ ଫ୍ଲୁଭକ୍‌ସାମିନ୍  ଭଳି ଆଧୁନିକ ଔଷଧ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଉଛି । କେତେକ ସ୍ଥଳରେ ବିଜୁଳି ଚିକିତ୍ସାର ସାହାଯ୍ୟ ନିଆଯାଉଛି । ଏହି ରୋଗରୁ ଆରୋଗ୍ୟ ହେବାକୁ ତିନିରୁ ଛଅ ମାସ ସମୟ ଲାଗିଥାଏ, କେତେକକ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଧିକ ସମୟ ଲାଗିଥାଏ ।