ଇବ୍ରାହିମ ଅଲକାଜୀ  (୧୮ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୨୫ - ୪ ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୨୦) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଏବଂ ନାଟକ ଶିକ୍ଷକ ଥିଲେ  । ଅଲକାଜୀ ଜଣେ କଠୋର ଶୃଙ୍ଖଳିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ ଓ ସେ ଏକ ନାଟକ କରିବା ପୂର୍ବରୁ, ବିଷୟବସ୍ତୁ ଉପରେ ଯଥେଷ୍ଟ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରୁଥିଲେ । ସେହି ଅନୁସନ୍ଧାନର ନିଷ୍କର୍ସ ନାଟକର କଳା ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଓ ଦୃଶ୍ୟପଟ୍ଟ ଚିତ୍ରାୟନରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନ ଦଖଲ କରୁଥିଲା । ପରେ ତାଙ୍କର ଏହି ମାନଦଣ୍ଡ ବହୁତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇଥିଲା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ । ସେ ମଧ୍ୟ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀସ୍ଥ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ନାଟ୍ୟ ବିଦ୍ୟାଳୟର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ (୧୯୬୨-୧୯୭୭) ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ  । ସେ ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ କଳା ସଂଯୋଜକ ଓ ସଂଗ୍ରହକାରୀ ଥିଲେ । ନିଜ ପତ୍ନୀ ରୋଶନ ଅଲକାଜୀଙ୍କ ସହ ସେ ଦିଲ୍ଲୀରେ  'ଆର୍ଟ ହେରିଟେଜ୍ ଗ୍ୟାଲେରି' ' ସ୍ଥାପନା କରିଥିଲେ । ଅଲକାଜୀ ପଚାଶରୁ ଅଧିକ ନାଟକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ନାଟକ ଉଭୟ ପରଦା ଉପରେ ଓ ମୁକ୍ତାକାଶ ମଞ୍ଚରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହେଉଥିଲା । ମୁକ୍ତାକାଶ ମଞ୍ଚରେ ତାଙ୍କର କଳା ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଓ ମଞ୍ଚସଜ୍ୟା ପାଇଁ ସେ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ହେଉଥିଲେ ଓ ସେ ସବୁଥର ମଞ୍ଚସଜ୍ୟାରେ କିଛି ନୂତନତ୍ୱ ଆଣୁଥିଲେ । ସେ ରୟାଲ୍ ଏକାଡେମୀ ଅଫ୍ ଡ୍ରାମାଟିକ୍ ଆର୍ଟରେ   ତାଲିମ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ । ୧୯୫୦ ମସିହାରେ ବିବିସି ବ୍ରଡକାଷ୍ଟିଂ ପୁରସ୍କାର ଲାଭ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ କିଛି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନାଟକ ମଧ୍ୟରେ: ଗିରିଶ କର୍ଣ୍ଣାଡଙ୍କ ତୁଗଲକ, ମୋହନ ରାକେଶଙ୍କ ଆଷାଢ଼ କା ଏକ ଦିନ୍, ଧରମବୀର ଭାରତୀଙ୍କ ଅନ୍ଧ ଯୁଗ ଏବଂ ଅନେକ ସେକ୍ସପିୟର ଏବଂ ଗ୍ରୀକ ନାଟକ ଅନ୍ୟତମ । ସେ ୫୦ରୁ ଅଧିକ ନାଟକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଦେଇଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଅନେକ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ନାଟକ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦେଶରୁ ଆସିଥିଲା ଏବଂ ଇଂରାଜୀରେ ପରିବେଷଣ କରାଯାଇଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଅଲକାଜୀ ସେଗୁଡିକୁ ଭାରତୀୟ ଦର୍ଶକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଅନୁସାରେ ପରିବେଷଣ କରିଥିଲେ । ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷା ଅଲକାଜୀ, ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ପୁଣେରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପିତା ସାଉଦି ଆରବର ଜଣେ ଧନୀ ଓ ମା ଜଣେ କୁଏତର ଅଧିବାସୀ ଥିଲେ । ସେମାନେ ନଅ ଭାଇଭଉଣୀ ଥିଲେ । ୧୯୪୭ ମସିହାରେ, ଭାରତ ବିଭାଜନ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ଅବଶିଷ୍ଟ ପରିବାର ପାକିସ୍ତାନକୁ ଚାଲି ଯାଇଥିଲେ କିନ୍ତୁ ଅଲକାଜୀ ଭାରତରେ ରହିଥିଲେ । ଆରବୀ, ଇଂରାଜୀ, ମରାଠୀ ଏବଂ ଗୁଜରାଟୀରେ ଶିକ୍ଷିତ ଅଲକାଜୀ ପୁଣେର ସେଣ୍ଟ ଭିନ୍ସେଣ୍ଟ ହାଇସ୍କୁଲରେ ଏବଂ ପରେ ମୁମ୍ବାଇର ସେଣ୍ଟ ଜାଭିୟର କଲେଜରେ ପଢ଼ିଥିଲେ । ସେଣ୍ଟ ଜାଭିୟରର ଛାତ୍ର ଥିବାବେଳେ ସେ ସୁଲତାନ  "ବବି"  ପଦମସିଙ୍କ ଇଂରାଜୀ ଥିଏଟର କମ୍ପାନୀ  'ଥିଏଟର ଗ୍ରୁପରେ' ' ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ । ୧୯୪୭ ମସିହାରେ ସେ ଲଣ୍ଡନର ରୟାଲ ଏକାଡେମୀ ଅଫ ଡ୍ରାମାଟିକ ଆର୍ଟରେ ତାଲିମ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ । ସେ ଉଭୟ ଇଂରାଜୀ ଡ୍ରାମା ଲିଗ ଓ ବ୍ରିଟିଶ ବ୍ରୋଡ଼କାଷ୍ଟିଂ କର୍ପୋରେସନଦ୍ୱାରା ଇଂଲଣ୍ଡରେ ସମ୍ମାନୀତ ହୋଇଥିଲେ ଓ ସେଠାରେ କାମ କରିବାର ସୁଯୋଗ ପାଇଥିଲେ । ଅଲକାଜୀ, କିନ୍ତୁ ସେ ସବୁ ସୁଯୋଗକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖାନ କରି, ଭାରତ ଫେରି ନିଜର ପୁରୁଣା ନାଟକ କମ୍ପାନୀରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ । ବୃତ୍ତିଗତ ଜୀବନ ନିଜ ବୃତ୍ତିଗତ ଜୀବନର ଆରମ୍ଭରେ ସେ ବମ୍ବେ ପ୍ରଗତିଶୀଳ କଳାକାର ଗୋଷ୍ଠୀ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ହୋଇଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଏମ ଏଫ ହୁସେନ, ଏଫ ଏନ ସୌଜା , ଏସ ଏଚ ରାଜ, ଆକବର ପଦମସି ଓ ତୟବ ମେହତା ଆଦି କଳାକାରମାନେ ସଂଶ୍ଳିଷ୍ଟ ଥିଲେ । ୧୯୫୩ ମସିହାରେ ସେ ଥିଏଟର ୟୁନିଟ୍ ବୁଲେଟିନ୍ ନାମକ ପତ୍ରିକା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ, ସେଥିରେ ଭାରତର ଥିଏଟର ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରସଙ୍ଗ ପ୍ରକାଶ ପାଉଥିଲା । ଏହା ପରେ ସେ ସ୍କୁଲ ଅଫ୍ ଡ୍ରାମାଟିକ୍ ଆର୍ଟ୍ସ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ଏବଂ ବମ୍ବେ ନାଟ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ନାଟ୍ୟ ବିଦ୍ୟାଳୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଭାବରେ ଅଲକାଜୀ ତାଙ୍କ ଦୂରଦର୍ଶିତା ଓ ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନକୌଶଳର ପ୍ରୟୋଗ କରି ହିନ୍ଦୀ ନାଟକରେ ବିପ୍ଲବ ଆଣିଥିଲେ । ବିଜୟ ମହାନ୍ତି, ଅଜିତ ଦାସ ପ୍ରମୁଖ ଏଠାରେ ତାଙ୍କର ଛାତ୍ର ଥିଲେ । ସେ ୧୯୬୪ ମସିହାରେ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ନାଟ୍ୟ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଏକ ରେପର୍ଟୋରୀ କମ୍ପାନୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ନାଟ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଦେଉଥିଲେ । ସେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ରୋଶନ ଅଲକାଜୀଙ୍କ ସହ ମିଶି ଦିଲ୍ଲୀରେ ଆର୍ଟ ହେରିଟେଜ୍ ଗ୍ୟାଲେରି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ । ପୁରସ୍କାର ଏବଂ ସମ୍ମାନ ତନବୀର ସମ୍ମାନ - ୨୦୦୪  ( ଥିଏଟରରେ ଆଜୀବନ ଅବଦାନ ପାଇଁ ) ପଦ୍ମଶ୍ରୀ - ୧୯୬୬ ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ - ୧୯୯୧ ପଦ୍ମ ବିଭୁଷଣ - ୨୦୧୦ ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର - ୧୯୬୨ ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ଫେଲୋସିପ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନ ସେ ରୋଶନ ଅଲକାଜୀଙ୍କୁ ସହ ବିବାହ କରିଥିଲେ  । ରୋଶନ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ନାଟକ ପାଇଁ ପୋଷାକ ପରିକଳ୍ପନା କରିଥିଲେ । ରୋଶନ ଭାରତୀୟ ବସ୍ତ୍ରର ଇତିହାସ ଉପରେ ଦୁଇଟି ପୁସ୍ତକ ମଧ୍ୟ ଲେଖିଥିଲେ । ୧୯୭୭ ମସିହାରେ ରୋଶନ ଦିଲ୍ଲୀର ତ୍ରିବେଣୀ କଳା ସଙ୍ଗମରେ ଆର୍ଟ ହେରିଟେଜ୍ ଗ୍ୟାଲେରି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ଓ ୨୦୦୭ ମସିହାରେ ନିଜ ଶେଷ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାର ପରିଚାଳନା କରୁଥିଲେ । ଏହି ଦମ୍ପତିଙ୍କର ଦୁଇଟି ସନ୍ତାନ ଥିଲେ, ଅମଲ ଆଲ୍ଲାନା ଓ ଫୈଜଲ ଅଲକାଜୀ । ଉଭୟ ନାଟ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଅଟନ୍ତି । ଅମଲ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ନାଟ୍ୟ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ଅଧିକ ପଢ଼ିବା ଆନନ୍ଦ ଲାଲ, ଅକ୍ସଫୋର୍ଡ ସାଥୀ ଟୁ ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଥିଏଟର, ଅକ୍ସଫୋର୍ଡ ୟୁନିଭରସିଟି ପ୍ରେସ୍  (2004), 0-19-564446-8 ଭିଜୁଆଲ୍ ମେମୋରୀର ଆଲକାଜର୍   "  " . 24 2008. 2 2008. 4 2020. ଆଧାର ବାହ୍ୟ ଲିଙ୍କ ଅଲକାଜୀ ଫାଉଣ୍ଡେସନ୍ ଅଫ୍ ଆର୍ଟ, ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ, ୱେବସାଇଟ୍  ଆର୍ଟ ହେରିଟେଜ୍ ଗ୍ୟାଲେରି, ୱେବସାଇଟ୍  ଇବ୍ରାହିମ୍ ଅଲକାଜୀ ଜୀବନୀ, ବ୍ରିଟାନିକା, 10 ଅକ୍ଟୋବର 2013