ଫ୍ଲାଇଂ ଅଫିସର ନିର୍ମଳଜୀତ ସିଂହ ଶେଖୋଁ, ପିଭିସି  (୧୭ ଜୁଲାଇ ୧୯୪୫ - ୧୪ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୭୧) ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନାର ଜଣେ ଅଧିକାରୀ ଥିଲେ  । ୧୯୭୧ ମସିହା ଭାରତ-ପାକିସ୍ତାନ ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ପାକିସ୍ତାନ ବାୟୁସେନା  (ପିଏଏଫ୍) ଏୟାର ଷ୍ଟ୍ରାଇକ୍ ବିରୋଧରେ ଶ୍ରୀନଗର ଏୟାରବେସ‌ର ଏକମାତ୍ର ପ୍ରତିରକ୍ଷା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ମରଣୋତ୍ତର ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସାମରିକ ସମ୍ମାନ ପରମବୀର ଚକ୍ର ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା । ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନାର ଏକମାତ୍ର ସଦସ୍ୟ ଯିଏ ପରମବୀର ଚକ୍ରରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଛନ୍ତି । ଫ୍ଲାଇଂ ଅଫିସର ଶେଖୋଁଙ୍କ ମୃତଦେହ ଏବଂ ତାଙ୍କ ବିମାନର ଦୁର୍ଘଟଣା ସ୍ଥଳର ପ୍ରକୃତ ସ୍ଥାନ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଣାପଡ଼ିନାହିଁ। ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ନିର୍ମଳଜୀତ ସିଂହ ଶେଖୋଁ ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତର ପଞ୍ଜାବ ପ୍ରଦେଶର ଲୁଧିଆନାର ଇସେୱାଲ ଗ୍ରାମରେ ୧୭ ଜୁଲାଇ ୧୯୪୩ରେ ଏକ ଶିଖ ଜାଟ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନାମ ଏମ.ଡବ୍ଲୁ.ଓ ତରଲୋକ ସିଂହ ଶେଖୋଁ ଓ ମାତାଙ୍କ ନାମ ହରବଂଶ କୌର । ସେ ୪ ଜୁନ ୧୯୬୭ରେ ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନାରେ ପାଇଲଟ ଅଫିସର ଭାବରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ । ପରମବୀର ଚକ୍ର ପୁରସ୍କାର ୧୯୭୧ ମସିହା ଭାରତ-ପାକିସ୍ତାନ ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ସେ ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନାର ୧୮ ନମ୍ବର ସ୍କ୍ୱାଡ୍ରନ୍  'ଦ ଫ୍ଲାଇଂ ବୁଲେଟ୍ସ' ରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଶ୍ରୀନଗରସ୍ଥିତ ଫଲାଣ୍ଡ ଗ୍ନାଟ୍ ଲଢ଼ୁଆ ବିମାନ ଉଡ଼ାଉଥିଲେ। ୧୪ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୭୧ରେ ଶ୍ରୀନଗର ଏୟାରଫିଲ୍ଡ ଉପରେ ପାକ୍ ବାୟୁସେନାର ୬ଟି ଏଫ୍ -୮୬ ଜେଟ୍ ପିଏଏଫ୍ ବେସ୍ ପେଶାୱରରୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲା। ସେହି ସମୟରେ ଫ୍ଲାଇଂ ଅଫିସର ଶେଖୋଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଡ୍ୟୁଟିରେ ଥିଲେ। ପ୍ରଥମ ବିମାନ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ମାତ୍ରେ ଶେଖୋଁ ଦୁଇ ଗ୍ନାଟ୍ ଫର୍ମସନରେ ୨ ନମ୍ବର ସ୍ଥାନରେ ଉଡ଼ାଣ ଭରିବା ପାଇଁ ଓହ୍ଲାଇଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରଥମ ବୋମା ରନୱେ ଉପରେ ଖସି ପଡ଼ିଥିଲା। ପୂର୍ବ ଗ୍ନାଟ‌ଦ୍ୱାରା ଧୂଳି ପଡ଼ିବା କାରଣରୁ ବିଳମ୍ବିତ ହୋଇଥିବା ଶେଖୋଁ ପ୍ରଥମ ସାବ୍ରେ ଯୋଡ଼ିକୁ ବାହାର କରିବାରେ ସମୟ ହରାଇନଥିଲେ, ଯାହା ବୋମା ମାଡ଼ ପରେ ପୁନର୍ବାର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା। ଗ୍ନାଟ୍ ଲିଡର୍ ଲେଫ୍ଟନାଣ୍ଟ ଘୁମ୍ମାନ୍ ଉଡ଼ାଣ ଭରିବାର ଠିକ୍ ପରେ ନିଜ ୱିଙ୍ଗମ୍ୟାନ‌ଙ୍କ ସହ ଦୃଶ୍ୟ ହରାଇଥିଲେ ଏବଂ ଶେଖୋଁଙ୍କୁ ନିଜେ ଏହି ବିଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ସମ୍ଭାଳିବା ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷରୁ ଦୂରେଇ ରହିଥିଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ବାୟୁଯୁଦ୍ଧରେ ଶେଖୋଁ ଜଣେ ସାବ୍ରେଙ୍କୁ ସିଧାସଳଖ ମାଡ଼ ମାରିବା ସହ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ନିଆଁ ଲଗାଇ ଦେଇଥିଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସେ ଧୂଆଁ କରି ରାଜୌରୀ ଅଭିମୁଖେ ଯାଉଥିବା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା। ତେବେ ଶେଖୋଁକୁ କୌଣସି ବିମାନ କ୍ଷୟକ୍ଷତି ହୋଇଥିବା କଥାକୁ ପାକିସ୍ତାନୀ ରେକର୍ଡ ଅସ୍ୱୀକାର କରିଛି। ଦାଖାର ରୁର୍କା ଇସେୱାଲ ଗାଁର ଜଣେ ବାସିନ୍ଦା ୧୯୭୧ ମସିହା ଭାରତ-ପାକ୍ ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ନିଜ ଜୀବନକୁ ବଳିଦାନ ଦେଇଥିଲେ । ଧକ୍କା ହେବା ପରେ ଶେଖୋଁଙ୍କୁ ଏଟିସି ସ୍କ୍ୱାଡ୍ରନ୍ ଲିଡର ବୀରେନ୍ଦ୍ର ସିଂହ ପଠାନିଆ ଭିଆରସି, ଭିଏମ୍ ବେସକୁ ଫେରିଯିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥିଲେ। କୁହାଯାଏ ଯେ ସେ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ସିଧା, ପଙ୍ଖା ସ୍ତରରେ ଉଡ଼ିଥିଲେ, ତା 'ପରେ ଓଲଟା ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ତଳକୁ ଖସି ଯାଇଥିଲେ, ବୋଧହୁଏ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ବିଫଳତା କାରଣରୁ । ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ଇଜେକ୍ସନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, ଯାହା ସଫଳ ହୋଇପାରିନଥିଲା, କାରଣ ତାଙ୍କ କ୍ୟାନୋପି ଉଡ଼ିଯାଇଥିବା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା। ଶ୍ରୀନଗର ସହରରୁ ଘାଟିକୁ ଆସୁଥିବା ରାସ୍ତା ନିକଟରେ ଥିବା ଏକ ଘାଟିରୁ ଗ୍ନାଟ‌ର ଭଗ୍ନାବଶେଷ ମିଳିଥିଲା। ସେନା ଓ ବାୟୁସେନାର ଅନେକ ଖୋଜାଖୋଜି ସତ୍ତ୍ୱେ ତାଙ୍କ ଲଢ଼ୁଆ ବିମାନ ଯେଉଁ ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ଖସିପଡ଼ିଥିଲା, ସେଥିପାଇଁ ତାଙ୍କ ମୃତଦେହ ମିଳିନଥିଲା, ଯାହା ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଓ ପରିବାରକୁ ନିରାଶ କରିଥିଲା। ତାଙ୍କ ପ୍ରୟାସର ଏକ ବିସ୍ତୃତ କାହାଣୀ ଏୟାର ସିଡ୍ରେ କୈସର ତୁଫେଲଙ୍କଦ୍ୱାରା ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି । ପରେ ତାଙ୍କୁ ଗୁଳି କରି ହତ୍ୟା କରିଥିବା ପାଇଲଟ୍ ସଲିମ ବେଗ ମିର୍ଜାଙ୍କ ଏକ ଲେଖାରେ ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷତାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଥିଲା । ଫ୍ଲାଇଂ ଅଫିସର ଶେଖୋଁଙ୍କଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦର୍ଶିତ ସାହସିକତା, ଉଡ଼ାଣ ଦକ୍ଷତା ଏବଂ ସଂକଳ୍ପ, ୧:୬ର ପ୍ରତିକୂଳ ପରିସ୍ଥିତି ସତ୍ତ୍ୱେ ତାଙ୍କୁ ସାହସିକତା ପାଇଁ ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଯୁଦ୍ଧକାଳୀନ ପଦକ ପରମବୀର ଚକ୍ର ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା । ପ୍ରଶଂସାପତ୍ର ପରମବୀର ଚକ୍ର ପ୍ରଶଂସାପତ୍ରରେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଲେଖାଯାଇଛି: ଫ୍ଲାଇଂ ଅଫିସର ନିର୍ମଳ ଜିତ ସିଂହ ଶେଖୋଁ ପାକିସ୍ତାନୀ ବିମାନ ଆକ୍ରମଣରୁ ଉପତ୍ୟକାର ବାୟୁ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ପାଇଁ ଶ୍ରୀନଗରସ୍ଥିତ ଏକ ଗ୍ନାଟ୍ ଡିଟେଚ୍ମେଣ୍ଟର ପାଇଲଟ୍ ଥିଲେ। ଶତ୍ରୁତାର ପ୍ରକୋପରୁ ସେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ଗ୍ନାଟ୍ ବିମାନର ଉଚ୍ଚ ଖ୍ୟାତି ବଜାୟ ରଖି ବୀରତ୍ୱ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ସହିତ ପାକିସ୍ତାନୀ ବିମାନକୁ କ୍ରମାଗତ ଭାବରେ ମୁକାବିଲା କରିଥିଲେ । ୧୪ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୭୧ରେ ଶ୍ରୀନଗର ଏୟାରଫିଲ୍ଡ ଉପରେ ଶତ୍ରୁ ସାବରେ ବିମାନ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲା । ସେହି ସମୟରେ ଫ୍ଲାଇଂ ଅଫିସର ଶେଖୋଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଡ୍ୟୁଟିରେ ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷର ୬ଟି ବିମାନ ଉପରକୁ ଓଲଟି ପଡ଼ିବାରୁ ସେମାନେ ଏୟାରଫିଲ୍ଡକୁ ବୋମାମାଡ଼ କରିବା ସହ ଘେରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଆକ୍ରମଣ ସମୟରେ ଉଡ଼ାଣ ଭରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବାର ଭୟଙ୍କର ବିପଦ ସତ୍ତ୍ୱେ ଫ୍ଲାଇଂ ଅଫିସର ଶେଖୋଁ ଉଡ଼ାଣ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଆକ୍ରମଣକାରୀ ସାବ୍ରେସ୍ଙ୍କୁ ନିୟୋଜିତ କରିଥିଲେ। ଏହାପରେ ହୋଇଥିବା ସଂଘର୍ଷରେ ସେ ଗୋଟିଏ ବିମାନକୁ ଧକ୍କା ଦେବା ସହ ଅନ୍ୟ ବିମାନକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଅନ୍ୟ ସାବ୍ରେ ବିମାନଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କ କଠିନ ଚାପରେ ଥିବା ସାଥୀମାନଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଆଗେଇ ଆସିଥିଲେ ଏବଂ ଫ୍ଲାଇଂ ଅଫିସର ଶେଖୋଁଙ୍କ ଗ୍ନାଟ୍ ପୁଣି ଥରେ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟାରେ ଥିଲା, ଏଥର ଚାରିରୁ ଗୋଟିଏ। ଏକୁଟିଆ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଫ୍ଲାଇଂ ଅଫିସର ଶେଖୋଁ ଶତ୍ରୁକୁ ଅସମାନ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିୟୋଜିତ କରିଥିଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଲଢ଼େଇରେ, ଟ୍ରି ଟପ୍ ଉଚ୍ଚତାରେ, ସେ ପ୍ରାୟ ନିଜକୁ ଧରି ରଖିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ ସଂଖ୍ୟାର ଅତ୍ୟଧିକ ଭାରରେ ପରାସ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ଜଣେ ସାବ୍ରେସ୍ଙ୍କ ଗୁଳିରେ ତାଙ୍କ ବିମାନକୁ ଖସାଇ ଦିଆଯାଇଥିଲା ଏବଂ ସେ ନିହତ ହୋଇଥିଲେ। ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମୃତ୍ୟୁ ସାମ୍ନାରେ ଫ୍ଲାଇଂ ଅଫିସର ଶେଖୋଁ ଯେଉଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବୀରତ୍ୱ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସାହସିକତା, ଉଡ଼ାଣ କୌଶଳ ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟର ଆହ୍ୱାନ ବାହାରେ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ, ତାହା ବାୟୁସେନା ପରମ୍ପରାରେ ନୂଆ ଉଚ୍ଚତା ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ସମ୍ମାନ ନିର୍ମଳଜୀତ ସିଂହ ଶେଖୋଁଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ବୀରତା ପାଇଁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ ଏବଂ ପଞ୍ଜାବର ଅନେକ ସହରରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ମଧ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି । ୧୯୮୫ମସିହାରେ ନିର୍ମିତ ଏକ ସାମୁଦ୍ରିକ ଟ୍ୟାଙ୍କରର ନାମ ଫ୍ଲାଇଂ ଅଫିସର ନିର୍ମଳଜୀତ ସିଂହ ଶେଖୋଁ, ପିଭିସି ରଖାଯାଇଥିଲା। ଲୋକପ୍ରିୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ପରମ୍ପରା ଏବଂ ଚିତ୍ରଣ ପତାକା ଖୁଣ୍ଟ ପାଖରେ ଥିବା ପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ ଲୁଧିଆନାର ଜିଲ୍ଲା ଅଦାଲତ  (ପ୍ରଥମେ ଲୁଧିଆନାର ସମରାଲା ଛକରେ ନିର୍ମିତ)ରେ ନିର୍ମଳ ଜିତ ସିଂହ ଶେଖୋଁଙ୍କ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳିରେ ଏକ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା । ନିଲମ୍ବିତ ଫଲାଣ୍ଡ ଗ୍ନାଟ୍ ଯୋଦ୍ଧା ସ୍ମାରକୀର ଏକ ଅଂଶ ଏବଂ ଗେଟ୍ ଅଭିଭାବକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି । ପାଲାମସ୍ଥିତ ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନା ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ସହ ଏକ ଅଚଳ ଫୋଲାଣ୍ଡ ଗ୍ନାଟ୍ ଯୁଦ୍ଧ ବିମାନ ରଖାଯାଇଛି। ଏୟାର ମାର୍ଶାଲ ବିଆର କ୍ରିଷ୍ଣା ୨୦୨୧ରେ ଲୁଧିଆନାର ଇସ୍ସେୱାଲସ୍ଥିତ ସରକାରୀ ସିନିୟର ସେକ୍ ସ୍କୁଲରେ ଶେଖୋଁଙ୍କ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ଉନ୍ମୋଚନ କରିଥିଲେ।