Quyết định 23/2003/QĐ-BXD
Về việc ban hành 3 Tiêu chuẩn về cách nhiệt chuyển dịch từ tiêu chuẩn ISO thành 3 Tiêu chuẩn xây dựng Việt Nam TCXD VN 298: 2003; 299: 2003 và 300: 2003
Cơ quan ban hành: Bộ Xây dựng
Ngày ban hành: 2003-09-15

BỘ XÂY DỰNG CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập – Tự do – Hạnh phúc Số: 23/2003/QĐ-BXD Hà Nội, ngày 15 tháng 9 năm 2003 QUYẾT ĐỊNH CỦA BỘ TRƯỞNG BỘ XÂY DỰNG Về việc ban hành 3 Tiêu chuẩn về cách nhiệt chuyển dịch từ tiêu chuẩn ISO thành 3 Tiêu chuẩn xây dựng Việt Nam TCXD VN 298: 2003; 299: 2003 và 300: 2003 BỘ TRƯỞNG BỘ XÂY DỰNG Căn cứ Nghị định số 36/2003/NĐ-CP ngày 04/04/2003 của Chính Phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của bộ Xây dựng; Căn cử biên bản số 08/BXD-HĐKHKT ngày 15/01/2003 của Hội đồng Khoa học kỹ thuật chuyên ngành nghiệm thu chuyển dịch 03 tiêu chuẩn quốc tế về cách nhiệt; Xét đề nghị của Vụ trưởng Vụ Khoa học Công nghệ và Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kiến trúc, QUYẾT ĐỊNH: Điều 1. Ban hành kèm theo Quyết định này 03 Tiêu chuẩn Xây dựng Việt Nam: TCXDVN 298: 2003 ''Cấu kiện và các bộ phận của công trình - Nhiệt trở và độ truyền nhiệt - Phương pháp tính tóan" TCXDVN 299: 2003 "Cách nhiệt-Các đại lượng vật lý và định nghĩa"; TCXDVN 300: 2003 "Cách nhiệt-Điều kiện truyền nhiệt và các đặc tính của vật liệu - Thuật ngữ" Điều 2. Quyết định này có hiệu lực sau 15 ngày kể từ ngày ký ban hành. Điều 3. Các Ông: Chánh Văn phòng Bộ, Vụ trưởng Vụ Khoa học Công nghệ, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kiến trúc và Thủ trưởng các đơn vị có liên quan chịu trách nhiệm thi hành Quyết định này./. KT. BỘ TRƯỞNG THỨ TRƯỞNG (Đã ký) Nguyễn Văn Liên TCXDVN TIÊU CHUẨN XÂY DỰNG VIỆT NAM TCXDVN 298: 2003 (ISO 6946:.1996) CẤU KIỆN VÀ CÁC BỘ PHẬN CỦA CÔNG TRÌNH NHIỆT TRỞ VÀ ĐỘ TRUYỀN NHIỆT - PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÓAN BUILDING COMPONENTS AND BUILDING ELEMENTS - THERMAL RESISTANCE AND THERMAL TRANSMITTANCE - CALCULATION METHOD HÀ NỘI- 2003 LỜI NÓI ĐẦU TCXDVN 298: 2003 (ISO 6946:1996)- Cấu kiện và các bộ phận của công trình- Nhiệt trở và độ truyền nhiệt- Phương pháp tính tóan được chấp nhận từ (ISO 6946:1996)- Cấu kiện và các bộ phận của công trình- Nhiệt trở và độ truyền nhiệt- Phương pháp tính tóan TCXDVN 298: 2003 (ISO 6946:1996)- Cấu kiện và các bộ phận của công trình- Nhiệt trở và độ truyền nhiệt- Phương pháp tính tóan do Viện Nghiên cứu Kiến trúc chủ trì biên sọan, Vụ Khoa học Công nghệ- Bộ Xây dựng đề nghị và được Bộ Xây dựng ban hành. MỤC LỤC TRANG 1 Phạm vi áp dụng 3 2 Tiêu chuẩn trích dẫn 3 3 Định nghĩa và ký hiệu 4 4 Nguyên tắc 5 5 Nhiệt trở 6 6 Tổng nhiệt trở 11 7 Độ truyền nhiệt 15 Phụ lục Phụ lục A- Nhiệt trở bề mặt 16 Phụ lục B- Nhiệt trở của các khỏang không khí không được thông gió 19 Phụ lục C- Tính tóan độ truyền nhiệt của các cấu kiện hình nêm 22 Phụ lục D- Hiệu chỉnh độ truyền nhiệt 26 Phụ lục E- Các ví dụ về việc hiệu chỉnh các khe không khí. 29 Phần giới thiệu Độ truyền nhiệt được tính tóan theo tiêu chuẩn này phù hợp với việc xác định dòng nhiệt truyền qua các cấu kiện của công trình như đã nêu trong phạm vi áp dụng của tiêu chuẩn này. Đối với hầu hết các mục đích, dòng nhiệt có thể được tính tóan ứng với các lọai nhiệt độ sau: Bên trong: Nhiệt độ tổng hợp khô Bên ngòai: Nhiệt độ không khí TIÊU CHUẨN XÂY DỰNG VIỆT NAM CẤU KIỆN VÀ CÁC BỘ PHẬN CỦA CÔNG TRÌNH - NHIỆT TRỞ VÀ ĐỘ TRUYỀN NHIỆT - PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÓAN BUILDING COMPONENTS AND BUILDING ELEMENTS - THERMAL RESISTANCE AND THERMAL TRANSMITTANCE- CALCULATION METHOD 1. Phạm vi áp dụng Tiêu chuẩn này quy định phương pháp tính nhiệt trở và độ truyền nhiệt của các cấu kiện và các bộ phận của công trình, trừ các cửa đi, cửa sổ và các bộ phận khác có lắp kính, các cấu kiện có liên quan đến việc truyền nhiệt xuống đất, các cấu kiện mà không khí lọt qua được. Phương pháp tính được dựa trên độ truyền nhiệt thiết kế thích hợp hoặc nhiệt trở của vật liệu và các sản phẩm có liên quan. Phương pháp này áp dụng cho các cấu kiện và các bộ phận của công trình bao gồm các lớp chịu nhiệt đồng nhất (kể cả các lớp không khí). Tiêu chuẩn này cũng quy định phương pháp gần đúng có thể áp dụng cho các lớp chịu nhiệt không đồng nhất, trừ những trường hợp lớp cách nhiệt có cầu nối bằng kim lọai. 2. Tiêu chuẩn trích dẫn ISO 10456 - 1. Cách nhiệt- Vật liệu và sản phẩm xây dựng - Xác định giá trị nhiệt quy định và theo thiết kế. TCXDVN 299: 2003 (ISO 7345: 1987). Cách nhiệt- Các đại lượng vật lý và định nghĩa. 3. Định nghĩa và ký hiệu 3.1. Định nghĩa Các thuật ngữ dưới đây và nêu trong TCXDVN..299: 2003 (ISO 7345:1987) Cách nhiệt- Các đại lượng vật lý và định nghĩa được áp dụng cho tiêu chuẩn này. 3.1.1. Cấu kiện công trình : Phần chính của công trình như tường, sàn, hoặc mái. 3.1.2. Bộ phận công trình : Cấu kiện công trình hoặc một phần của cấu kiện Ghi chú : Trong tiêu chuẩn này từ “ bộ phận ” được dùng để chỉ cả cấu kiện và bộ phận. 3.1.3. Giá trị nhiệt thiết kế: Độ dẫn nhiệt thiết kế hay nhiệt trở thiết kế. Ghi chú: Một sản phẩm xác định có thể có nhiều giá trị nhiệt thiết kế đối với các ứng dụng khác nhau và các điều kiện môi trường khác nhau 3.1.4. Độ dẫn nhiệt thiết kế: Giá trị độ dẫn nhiệt của vật liệu xây dựng hoặc sản phẩm trong những điều kiện bên trong và bên ngòai cụ thể, có thể được coi là những tính năng đặc trưng của vật liệu hay sản phẩm đó khi liên kết với một bộ phận công trình. 3.1.5. Nhiệt trở thiết kế: Giá trị nhiệt trở của sản phẩm xây dựng trong những điều kiện bên trong và bên ngòai đặc biệt, được coi là những tính năng đặc trưng của sản phẩm đó khi liên kết với bộ phận công trình. 3.1.6. Lớp chịu nhiệt đồng nhất: Lớp có độ dày không đổi có đặc tính dẫn nhiệt như nhau hoặc được coi là như nhau. 3.2. Ký hiệu và đơn vị Ký hiệu Đại lượng Đơn vị A Diện tích m 2 R Nhiệt trở thiết kế m 2 .K/W Rg Nhiệt trở của khỏang không khí m 2 .K/W R­ se Nhiệt trở bề mặt bên ngòai m 2 .K/W Rsi Nhiệt trở bề mặt bên trong m 2 .K/W RT Tổng nhiệt trở (môi trường tới môi trường) m 2 .K/W R’ T Giới hạn trên của tổng nhiệt trở m 2 .K/W R’’ T Giới hạn dưới của tổng nhiệt trở m 2 .K/W Ru Nhiệt trở của bề mặt không được đốt nóng m 2 .K/W U Độ truyền nhiệt W/(m 2 .K) d Chiều dày M h Hệ số trao đổi nhiệt W/(m 2 .K) l Hệ số dẫn nhiệt W/(m.K) 4. Nguyên tắc . Nguyên tắc của phương pháp tính, đó là: a) tính được nhiệt trở của từng phần chịu nhiệt đồng nhất của cấu kiện b) kết hợp nhiệt trở của từng thành phần đơn lẻ để tính được tổng nhiệt trở của cấu kiện, kể cả tác động của nhiệt trở bề mặt (tại những nơi thích hợp). Nhiệt trở của các bộ phận đơn lẻ được tính tóan theo quy định ở mục 5.1. Các giá trị của nhiệt trở bề mặt quy định ở mục 5.2 phù hợp với hầu hết các trường hợp. Phụ lục A đưa ra quy trình tính tóan chi tiết cho các bề mặt bức xạ nhiệt thấp, với tốc độ gió bên ngòai xác định và bề mặt không phẳng. Các lớp không khí nêu trong tiêu chuẩn này được xem như là lớp chịu nhiệt đồng nhất. Giá trị nhiệt trở của các lớp không khí lớn với bề mặt bức xạ nhiệt cao được quy định trong mục 5.3 và phụ lục B đưa ra quy trình tính tóan cho các trường hợp khác. Nhiệt trở của các lớp được tính tóan kết hợp như sau: Đối với các cấu kiện có lớp chịu nhiệt đồng nhất, thì tổng nhiệt trở được tính theo quy định trong mục 6.1 và độ truyền nhiệt theo quy định trong mục 7. Đối với các cấu kiện có một hoặc nhiều lớp chịu nhiệt không đồng nhất, thì tổng nhiệt trở được tính theo quy định trong mục 6.2 và độ truyền nhiệt theo quy định trong mục 7. Đối với các cấu kiện có lớp chịu nhiệt dạng hình nêm thì tính tóan độ truyền nhiệt hoặc tổng nhiệt trở theo quy định ở phụ lục C. Cuối cùng, việc hiệu chỉnh độ truyền nhiệt được lấy theo phụ lục D, có tính đến hiệu ứng của các khe không khí cách nhiệt, các mối nối cơ khí xuyên qua lớp cách nhiệt và sự đọng nước trên mái dốc ngược. Độ truyền nhiệt theo cách tính như trên được áp dụng giữa các môi trường tác động lên mỗi phía của cấu kiện được đề cập, ví dụ như các môi trường bên trong và các môi trường bên ngòai, hai môi trường bên trong trong trường hợp có vách ngăn, môi trường bên trong với không gian không được nung nóng. Quy trình tính tóan đơn giản hóa được quy định trong mục 5.4 để xử lý không gian không được nung nóng tác động như là một nhiệt trở. 5. Nhiệt trở 5.1. Nhiệt trở của các lớp đồng nhất Giá trị nhiệt thiết kế có thể được đưa ra như hệ số dẫn nhiệt hoặc nhiệt trở thiết kế. Nếu biết hệ số dẫn nhiệt thì tính nhiệt trở của lớp chịu nhiệt theo công thức sau: d R = ------- (1) l Trong đó: d: Chiều dày của lớp vật liệu trong bộ phận công trình l : Hệ số dẫn nhiệt của vật liệu, được tính theo ISO/DIS 10456-2 hoặc lấy từ các giá trị kê theo bảng. Ghi chú : Chiều dày d có thể khác so với chiều dày danh nghĩa (ví dụ khi một sản phẩm chịu nén được lắp dựng trong trạng thái bị nén, thì d nhỏ hơn chiều dày danh nghĩa. Trong thực tế dung sai chiều dày cho phép lấy d phù hợp (ví dụ trường hợp dung sai âm). Giá trị nhiệt trở được dùng trong các tính tóan được lấy ít nhất là 3 số thập phân. 5.2. Nhiệt trở bề mặt Sử dụng các giá trị ở bảng 1 cho các bề mặt phẳng trong trường hợp thiếu thông tin xác định các điều kiện biên. Các giá trị trong cột nằm ngang áp dụng cho hướng dòng nhiệt ± 30 o tính từ mặt phẳng nằm ngang. Đối với các bề mặt không phẳng hoặc đối với các điều kiện biên đặc biệt áp dụng theo phụ lục A. BẢNG 1: NHIỆT TRỞ BỀ MẶT Đơn vị: m 2. K/W Nhiệt trở bề mặt Hướng dòng nhiệt Đi lên Nằm ngang Đi xuống Rsi 0,10 0,13 0,17 Rse 0,04 0,04 0,04 Chú ý: Những giá trị trong bảng 1 là giá trị thiết kế. Đối với trường hợp cần thông báo về độ truyền nhiệt của các bộ phận và trong trường hợp yêu cầu các giá trị độc lập với hướng dòng nhiệt thì khuyến nghị áp dụng theo các giá trị dòng nhiệt theo phương nằm ngang. 5.3. Nhiệt trở của các lớp không khí Các giá trị được quy định trong mục này áp dụng cho lớp không khí: Được giới hạn bởi hai mặt song song và vuông góc với hướng dòng nhiệt và có hệ số bức xạ nhiệt không nhỏ hơn 0,8; Có chiều dày (theo hướng dòng nhiệt) nhỏ hơn 0,1 lần của một trong hai kích thước và không lớn hơn 0,3m; Ghi chú : Độ truyền nhiệt riêng lẻ không nên tính cho các bộ phận có lớp không khí dày hơn 0,3m. Hơn nữa, dòng nhiệt nên được tính tóan bằng cách thực hiện cân bằng nhiệt. (Xem ISO/DIS 13789- Đặc tính nhiệt của công trình-Hệ số tổn thất truyền nhiệt- Phương pháp tính tóan). Không có sự trao đổi không khí với môi trường bên trong. Nếu không áp dụng các điều kiện trên thì sử dụng theo quy trình trong phụ lục B. 5.3.1. Lớp không khí không được thông gió Lớp không khí không được thông gió là lớp không cho dòng không khí đi qua. Giá trị nhiệt trở thiết kế được quy định trong bảng 2. Các giá trị trong cột nằm ngang áp dụng cho hướng dòng nhiệt ± 30 o tính từ mặt phẳng nằm ngang. BẢNG 2. NHIỆT TRỞ CỦA LỚP KHÔNG KHÍ KHÔNG ĐƯỢC THÔNG GIÓ: CÁC BỀ MẶT BỨC XẠ NHIỆT CAO ( m 2 K/W) Chiều dày lớp không khí (mm) Hướng dòng nhiệt đi lên nằm ngang đi xuống 0 0,00 0,00 0,00 5 o,11 o,11 0,11 7 0,13 0,13 0,13 10 0,15 0,15 0,15 15 0,16 0,17 0,17 25 0,16 0,18 0,19 50 0,16 0,18 0,21 100 0,16 0,18 0,22 300 0,16 0,18 0,23 Chú ý : Các giá trị trung gian được tính tóan theo nội suy tuyến tính. Một lớp không khí không có lớp cách nhiệt giữa nó và môi trường bên ngòai nhưng có những khe hở nhỏ với môi trường bên ngòai, cũng sẽ được coi như một lớp không khí không được thông gió, nếu những khe hở đó không được bố trí để cho phép không khí thổi qua lớp và diện tích khe hở đó không vượt quá: 500mm 2 cho mỗi mét chiều dài đối với các lớp không khí theo phương thẳng đứng; 500mm 2 cho mỗi mét vuông diện tích bề mặt đối với các lớp không khí theo phương nằm ngang 1) . Ghi chú : Các khe thóat nước (các lỗ rò rỉ nước) dưới dạng các mối nối mở theo phương thẳng đứng nằm ngòai khối xây không được coi là lỗ thông gió 5.3.2. Lớp không khí thông gió nhẹ Một lớp không khí thông gió nhẹ là lớp trong đó có luồng không khí giới hạn thổi qua đi từ môi trường bên ngòai qua các khe hở nằm trong giới hạn sau: - >500mm 2 nhưng £ 1500mm 2 cho mỗi mét chiều dài các lớp không khí theo phương thẳng đứng; - > 500mm 2 nhưng £ 1500mm 2 cho mỗi mét vuông diện tích bề mặt các lớp không khí nằm ngang. Nhiệt trở thiết kế của các lớp khí thông gió nhẹ bằng nửa giá trị tương đương cho trong bảng 2. Tuy nhiên, nếu nhiệt trở giữa lớp không khí và môi trường bên ngòai lớn hơn 0,15m 2 .K/W, thì thay thế bằng giá trị 0,15m 2 .K/W. 5.3.3. Lớp không khí thông gió tốt Một lớp không khí thông gió tốt là lớp có các khe hở giữa lớp không khí và môi trường bên ngòai, lớn hơn: 1500mm 2 cho một mét chiều dài các lớp không khí theo phương thẳng đứng; 1500mm 2 cho mỗi mét vuông diện tích bề mặt các lớp không khí theo phương nằm ngang. Tổng nhiệt trở của cấu kiện xây dựng có lớp không khí thông gió tốt được tính tóan bằng cách không tính đến nhiệt trở của lớp không khí và tất cả các lớp khác giữa lớp không khí với môi trường bên ngòai, kể cả nhiệt trở bề mặt bên ngòai tương ứng với không khí yên lặng (tức là tương ứng với nhiệt trở bề mặt bên trong của cùng một bộ phận). 1) Đối với lớp không khí thẳng đứng biên độ được biểu thị là diện tích của các khe hở trên một mét chiều dài. Đối với lớp không khí nằm ngang thì được biểu thị là diện tích khe hở trên một mét vuông diện tích 5.4. Nhiệt trở của khỏang không gian không bị nung nóng Khi một lớp vỏ bao che bên ngòai của khỏang không gian không bị nung nóng không được cách nhiệt, thì quy trình đơn giản sau đây để tính khỏang không gian không bị nung nóng có thể được áp dụng. Ghi chú : ISO/DIS 13789- Đặc tính nhiệt của công trình- Hệ số tổn thất của độ truyền nhiệt- Phương pháp tính tóan, áp dụng cho các trường hợp chung và trong trường hợp có độ chính xác cao hơn. Quy trình tính tóan độ truyền nhiệt từ công trình tới môi trường bên ngòai và khỏang không gian không bị nung nóng cần được áp dụng khi yêu cầu có một kết quả chính xác. Đối với những khỏang không bên dưới các sàn treo xem ISO/DIS 13370- Đặc tính nhiệt của công trình-Truyền nhiệt dưới mặt đất. Phương pháp tính tóan 5.4.1. Khỏang không gian dưới mái Đối với kết cấu mái dốc có trần phẳng được cách nhiệt ở dưới thì khỏang không gian dưới mái có thể được coi như là lớp chịu nhiệt đồng nhất với giá trị nhiệt trở cho trong bảng 3. BẢNG 3: NHIỆT TRỞ CỦA CÁC KHỎANG KHÔNG GIAN DƯỚI MÁI Đặc tính của mái Ru m 2 .K/W 1 Mái ngói không lót vải, ván hay vật liệu tương tự 0,06 2 Mái bằng kim lọai tấm hoặc ngói có lót vải, ván hay vật liệu tương tự dưới lớp ngói 0,02 3 Giống như lọai 2 nhưng có tấm bọc bằng nhôm hay vật liệu có bề mặt bức xạ nhiệt thấp nằm dưới mái. 0,3 4 Mái lót ván và vảI 0,3 Chú ý: Các giá trị cho ở bảng 3 bao gồm nhiệt trở của khỏang không gian thông gió và nhiệt trở của kết cấu mái dốc. Chúng không bao gồm nhiệt trở bề mặt ngòai (Rse). 5.4.2. Các khỏang không gian khác Khi công trình có một khỏang không gian nhỏ không bị nung nóng gắn liền với nó, thì độ truyền nhiệt giữa môi trường bên trong và bên ngòai có thể được tính tóan bằng cách tính khỏang không gian không bị nung nóng với các cấu kiện xây dựng bên ngòai như là một lớp chịu nhiệt đồng nhất bổ sung cộng với nhiệt trở Ru và được tính theo công thức sau: Ai Ru = 0,09 + 0,4 ------ (2) Ae với Ru £ 0,5m 2 .K/W, trong đó: Ai: là tổng diện tích của tất cả các cấu kiện giữa môi trường bên trong và khỏang không gian không bị nung nóng Ae: là tổng diện tích của tất cả các cấu kiện giữa khỏang không gian không bị nung nóng và môi trường bên ngòai. Ghi chú: 1. Các ví dụ về các khỏang không gian nhỏ không được đót nóng bao gồm nhà để xe, nhà kho và nhà kính trồng cây. 2. Nếu có nhiều cấu kiện giữa môi trường bên trong và khỏang không gian không bị nung nóng, thì Ru phải được đưa vào để tính tóan sự truyền nhiệt của mỗi cấu kiện. 6. Tổng nhiệt trở Nếu tổng nhiệt trở được lấy là kết quả cuối cùng, thì phải làm tròn đến số thập phân thứ 2. 6.1. Tổng nhiệt trở của các cấu kiện xây dựng bao gồm các lớp cách nhiệt đồng nhất Tổng nhiệt trở RT của một cấu kiện xây dựng phẳng gồm các lớp cách nhiệt đồng nhất vuông góc với dòng nhiệt được tính theo công thức sau: RT = Rsi + R 1 + R 2 +.........Rn + Rse (3) Trong đó: Rsi - Nhiệt trở của bề mặt bên trong. R 1 , R 2 ... Rn - - Nhiệt trở thiết kế của mỗi lớp Rse - Nhiệt trở của bề mặt bên ngòai. Trong trường hợp tính tóan nhiệt trở của các cấu kiện bên trong công trình (các vách ngăn v.v...) hay một cấu kiện giữa môi trường bên trong và khỏang không gian không chịu nhiệt, Rsi được áp dụng cho cả 2 phía. Ghi chú : Nhiệt trở bề mặt nên bỏ qua trong côngthức (3) khi yêu cầu tính nhiệt trở của cấu kiện từ bề mặt này sang bề mặt kia. 6.2. Tổng nhiệt trở của cấu kiện xây dựng bao gồm các lớp cách nhiệt đồng nhất và không đồng nhất Trong mục này quy định một phương pháp tính tóan đơn giản để tính nhiệt trở của các cấu kiện xây dựng có lớp cách nhiệt đồng nhất và không đồng nhất, trừ những trường hợp mà lớp cách nhiệt có cầu nối bằng kim lọai. Ghi chú: 1. Để có được kết quả tính tóan chính xác hơn nên áp dụng phương pháp số học quy định trong ISO 10211- Cầu nối nhiệt trong công trình xây dựng-Dòng nhiệt và nhiệt độ bề mặt- Phần 1. Các phương pháp tính tóan chung hoặc Phần 2. Phương pháp tính tóan cầu nối nhiệt tuyến tính. 2. Quy trình tính tóan được quy định trong mục 6.2 không phù hợp để tính tóan nhiệt độ bề mặt nhằm đánh giá nguy cơ ngưng tụ ẩm. 6.2.1. Tổng nhiệt trợ của một cấu kiện Tổng nhiệt trở của một cấu kiện (RT) bao gồm các lớp cách nhiệt đồng nhất và không đồng nhất song song với bề mặt được tính bằng trung bình số học với giá trị giới hạn trên và dưới của nhiệt trở: R’ T + R” T RT = ------------- (4) 2 Trong đó: R’ T : Giới hạn trên của của tổng nhiệt trở, được tính theo mục 6.2.2. R” T : Giới hạn dưới của tổng nhiệt trở được tính theo mục 6.2.3. Việc tính các giới hạn trên và dưới được tiến hành bằng cách chia các cấu kiện thành các mặt cắt và các lớp như trong hình 1, như vậy cấu kiện được chia thành các phần mj, mà bản thân các phần đó có lớp cách nhiệt đồng nhất HÌNH 1. MẶT CẮT VÀ LỚP CÁCH NHIỆT CỦA CẤU KIỆN KHÔNG ĐỒNG NHẤT Trên cấu kiện (hình 1a) được cắt thành các mặt cắt (hình 1b) và các lớp (hình 1c). Mặt cắt m (m = a, b, c....q) vuông góc với bề mặt của cấu kiện chia ra thành các diện tích tỷ lệ fm. Lớp j (j = 1,2,.... n) song song với bề mặt có chiều dày dj. Phần mj có độ dẫn nhiệt l mj , chiều dày dj, diện tích fm và nhiệt trở Rmj. Diện tích của các mặt cắt tương ứng với tổng diện tích.Vì vậy: fa + fb +..fq = 1. 6.2.2. Giới hạn trên của tổng nhiệt trở (R’ T ) Giới hạn trên của tổng nhiệt trở, được xác định bằng cách giả thiết rằng dòng nhiệt một chiều vuông góc với các bề mặt của cấu kiện. Giới hạn đó được tính theo công thức sau: 1 fa fb fq (5) ------ = ------ + ------ + ....... + -------- R’ T RTa RTb RTq Trong đó: RTa, RTb....RTq -là tổng nhiệt trở từ môi trường này sang môi trường khác cho mỗi một mặt cắt, được tính theo đẳng thức (3) fa, fb...fq là những diện tích tỷ lệ của mỗi mặt cắt. 6.2.3. Giới hạn dưới của tổng nhiệt trở (R” T ) Giới hạn dưới được xác định bằng cách giả thiết rằng tất cả các mặt phẳng song song với bề mặt cấu kiện là các bề mặt đẳng nhiệt 2) . Tính tóan nhiệt trở tương đương Rj, cho mỗi lớp cách nhiệt không đồng nhất, dùng cách tính sau 3) : 1 fa fb fq (6) ----- = ----- + ----- +....... + ------ Rj Raj Raj Rqj Sau đó giới hạn dưới được tính theo đẳng thức (3): RT = Rsi + R 1 + R 2 ...... + Rn + Rsc 2) Nếu như một mặt không phẳng tiếp xúc với lớp không khí, phải thực hiện tính tóan như khi tính tóan với một mặt phẳng bằng cách mở rộng phần hẹp hơn (nhưng không thay đổi nhiệt trở hoặc bỏ qua phần nhô lên (như vậy sẽ làm giảm nhiệt trở) 3) Sử dụng độ dẫn nhiệt tương đươngcủa lớp không khí là cách thay thế: Rj = dJ l j ’’ trong đó độ dẫn nhiệt tương đương l j ’’ của lớp không khí thứ j là: l j ’’ = l ajfa + l bj fb+....+ l qj fq. Nếu lớp không khí là một phần của lớp không đồng nhất có thể coi đó là vật liệu với độ dẫn nhiệt tương đương là: l j ’’= dj/Rg trong đó Rg là nhiệt trở của lớp không khí xác định theo phụ lục B. 6.2.4. Đánh giá sai số. Phương pháp đánh giá sai số tương đối lớn nhất thường được áp dụng khi có yêu cầu tính tóan độ truyền nhiệt cần đạt độ chính xác quy định. Sai số tương đối lớn nhất, e, được tính theo tỷ lệ phần trăm lấy xấp xỉ là: R’ T - R” T e = ------------ x 100 (8) 2RT Ví dụ: Nếu như tỷ lệ của giới hạn trên so với giới hạn dưới là 1,5, thì sai số lớn nhất có thể là 20%. Sai số thực tế thường nhỏ hơn nhiều so với sai số lớn nhất. Sai số này có thể được đánh giá để quyết định xem liệu độ chính xác trong quá trình tính tóan quy định ở mục 6.2 có được chấp nhận hay không, khi xem xét đến: Mục đích tính tóan. Tỷ lệ tổng dòng nhiệt đi qua kết cấu công trình truyền qua các cấu kiện mà nhiệt trở của nó đã được tính tóan như quy định ở mục 6.2. Sự chính xác của số liệu đầu vào. 7. Độ truyền nhiệt Độ truyền nhiệt được tính bằng công thức sau: 1 U = ------- (9) RT Áp dụng hiệu chỉnh cho độ truyền nhiệt, phù hợp với quy định ở phụ lục D. Tuy nhiên nếu tổng hiệu chỉnh nhỏ hơn 3% U thì không cần hiệu chỉnh. Nếu độ truyền nhiệt được xem là kết quả cuối cùng, thì được làm tròn đến hai chữ số có nghĩa và phải có thông tin dữ liệu đầu vào để tính tóan. PHỤ LỤC A (BẮT BUỘC ÁP DỤNG) Nhiệt trở bề mặt A.1. Các bề mặt phẳng Nhiệt trở bề mặt được xác định theo công thức sau 4) : 1 (A.1) RS = ---------- hc + hr Trong đó: hc: Hệ số đối lưu hr: Hệ số đo bức xạ. và hr = e hro (A.2) hro = 4 s T 3 m (A.3) Trong đó: e - Hệ số tỏa nhiệt của bề mặt. hro - Hệ số bức xạ cho một bề mặt vật đen (xem bảng A.1) s - Hằng số Stefan - Boltzmann. (5,67 x 10 -8 W/(m 2 .K 4 ) Tm - Nhiệt độ nhiệt động trung bình của bề mặt và môi trường xung quanh. BẢNG A.1. CÁC GIÁ TRỊ CỦA HỆ SỐ BỨC XẠ VẬT ĐEN hro Nhiệt độ ( 0 C) hro (W/m 2 .K) -10 0 10 20 30 4,1 4,6 5,1 5,7 6,3 4) Đây là một cách xử lý gần đúng về truyền nhiệt bề mặt. Tính tóan chính xác dòng nhiệt có thể căn cứ vào nhiệt độ môi trường bên trong và bên ngòai (trong đó nhiệt độ bức xạ và nhiệt độ không khí được đánh giá theo giá trị trung bình của các hệ số bức xạ và đối lưu tương ứng và có thể kể tới ảnh hưởngcủa kích thước phòng và gradien nhiệt độ). Tuy nhiên nếu nhiệt độ bức xạ và nhiệt độ không khí bên trong không chênh lệch đáng kể thì có thể dùng nhiệt độ tổng hợp khô. Tại các bề mặt bên ngòai quy ước dùng nhiệt độ không khí bên ngòai dựa vào giả thiết rằng trong điều kiện bầu trời đầy mây nhiệt độ không khí bên ngòai và nhiệt độ bức xạ bằng nhau. Có thể bỏ qua ảnh hưởng của bức xạ sóng ngắn đến các bề mặt bên ngòai. Tại bề mặt bên trong hc = hci, trong đó: - đối với dòng nhiệt đi lên: hci = 5,0 W/(m 2 .K) - đối với dòng nhiệt nằm ngang: hci = 2,5 W/(m 2 .K) - đối với dòng nhiệt đi xuống: hci = 0,7 W/(m 2 .K) Tại bề mặt bên ngòai: hc = hci, trong đó: hcc = 4 + 4v (A.4) và v là vận tốc gió cạnh bề mặt tính bằng m/s. Các giá trị của nhiệt trở bên ngòai, Rse, cho các vận tốc gió khác nhau được cho ở bảng A.2. Ghi chú: Các giá trị cho ở mục 5.2 áp dụng với nhiệt trở bề mặt bên trong được tính với e = 0,9 và hro được tính ở 20 oC . Giá trị cho ở mục 5.2 áp dụng với nhiệt trở bề mặt bên ngòai được tính với e = 0,9; hro được tính ở 0 oC và v = 4m/s. BẢNG A.2. GIÁ TRỊ CỦA NHIỆT TRỞ BỀ MẶT BÊN NGÒAI Rse ỨNG VỚI CÁC VẬN TỐC GIÓ KHÁC NHAU Vận tốc gió (m/s) Giá trị nhiệt trở bề mặt bên ngòai Rse (m 2 .K/W) 1 0,08 2 0,06 3 0.05 4 0,04 5 0,04 7 0,03 10 0,02 A.2. Các cấu kiện có bề mặt không phẳng Những phần nhô ra từ các bề mặt phẳng như kết cấu cột sẽ không được tính đến trong tính tóan tổng nhiệt trở nếu như vật liệu sử dụng có độ dẫn nhiệt không lớn hơn 2W/(m.K). Nếu như phần nhô ra được làm bởi vật liệu có độ dẫn nhiệt lớn hơn 2W/(m.K) và không cách nhiệt, thì nhiệt trở bề mặt sẽ được chỉnh lại theo tỷ lệ diện tích hình chiếu phần nhô ra với diện tích bề mặt thực của phần nhô ra (xem hình A.1). Ap (A.5) RTp = Rs ------- A Trong đó: Rs: là nhiệt trở bề mặt của cấu kiện phẳng lấy theo mục A-1. Ap : là diện tích hình chiếu của phần nhô ra. A: là diện tích thực phần nhô ra. Đẳng thức (A5) áp dụng cho cả nhiệt trở bề mặt bên trong và bên ngòai. HÌNH A-1. DIỆN TÍCH THỰC VÀ DIỆN TÍCH HÌNH CHIẾU PHỤ LỤC B (BẮT BUỘC ÁP DỤNG) NHIỆT TRỞ CỦA CÁC KHỎANG KHÔNG KHÍ KHÔNG ĐƯỢC THÔNG GIÓ B.1 Quy định chung : Phụ lục này áp dụng cho các khỏang không khí trong các cấu kiện xây dựng không lắp kính. Phần lắp kính và khung cửa sổ cần phải được tính tóan một cách chính xác hơn. Thuật ngữ khỏang không khí bao gồm cả lớp không khí (có cả chiều rộng và chiều dài gấp 10 lần chiều dày, cùng với chiều dày đo được theo hướng của dòng nhiệt) và khỏang chân không (có chiều rộng hoặc dài tương đương với chiều dày). Nếu chiều dày của lớp không khí thay đổi, thì giá trị trung bình được áp dụng để tính tóan nhiệt trở.. Ghi chú : Khỏang không khí có thể được coi như môi trường có nhiệt trở, bởi vì truyền nhiệt bức xạ và đối lưu nhiệt qua đó tỷ lệ xấp xỉ với chênh lệch nhiệt độ khác nhau giữa các bề mặt bao quanh. B2. Các khỏang không khí không được thông gió với chiều dài và chiều rộng gấp 10 lần so với chiều dày Nhiệt trở của khỏang không khí tính theo công thức sau: 1 (B.1) Rg = ----------- ha + hr Trong đó: Rg - Nhiệt trở của khỏang không khí ha - Hệ số độ dẫn nhiệt/ hoặc hệ số đối lưu nhiệt hr - Hệ số bức xạ. ha được tính như sau: Đối với dòng nhiệt theo hướng nằm ngang: ha lớn hơn 1,25W(m 2 .K) và 0,025/d W(m 2. K) Đối với dòng nhiệt theo hướng đi lên: ha lớn hơn 1,95W(m 2 .K) và 0,025/d W(m 2 .K) Đối với dòng nhiệt đi xuống: ha lớn hơn 1,25d -0,44 W(m 2 .K) và 0,025/d W(m 2 .K) Trong đó d là chiều dày của khỏang không (theo hướng dòng nhiệt) ht được tính bằng.công thức: hr = E hro (B.2) Trong đó: E- Năng suất bức xạ nhiệt bề mặt bên trong hro ‑ - Hệ số bức xạ cho bề mặt của vật đen (xem bảng A-2) (B.3) 1 E = ---------------- 1/ e 1 + 1/ e 2 -1 Trong đó: e 1 , e 2 - Hệ số bức xạ nhiệt của bán cầu bề mặt xung quanh của khỏang không khí Giá trị thiết kế của hệ số bức xạ nhiệt cho phép tính đến ảnh hưởng bị suy giảm theo thời gian. Ghi chú : Các giá trị ở bảng 2 được tính với đẳng thức (B.1) với e 1 = 0,9 và hro được tính đến 10 oC . B3. Các khỏang không khí nhỏ không thông gió và được ngăn chia (khỏang chân không) HÌNH B.1. KÍCH THƯỚC CỦA KHỎANG KHÔG KHÍ NHỎ Hình B.1 minh họa khỏang không khí nhỏ với chiều rộng nhỏ hơn 10 lần chiều dày. Nhiệt trở được tính bởi công thức: 1 Rg= ----------------------------------------- (B.4) ha+ 1/2Ehro (1+ Ö 1+ d 2 /b 2 - d/b) Trong đó: Rg: Nhiệt trở của khỏang không khí d: Chiều dày của khỏang không khí. b: Chiều rộng của khỏang không khí. E, ha và hro được tính như trong B.2 5) . Ghi chú : Đẳng thức (B.4) thích hợp cho tính tóan dòng nhiệt đi qua các cấu kiện của công trình với mọi chiều dày của tầng không khí và để tính tóan sự phân bổ nhiệt độ trong các cấu kiện xây dựng có khỏang rỗng, mà chiều dày d của nó nhỏ hơn hoặc bằng 50mm. Đối với những khỏang rỗng dày hơn, đẳng thức này cho sự phân bổ nhiệt độ gần đúng. Đối với khỏang chân không có dạng không phải là khối chữ nhật, lấy nhiệt trở tương đương với khỏang chân không chữ nhật có cùng diện tích và cùng tỉ lệ với khỏang chân không thực. 5) ha phụ thuộc vào d, song không phụ thuộc vào b. Khi tính E phải dùng năng suất bức xạ nhiệt của mặt nóng và lạnh trong công thức (B.3) PHỤ LỤC C (BẮT BUỘC ÁP DỤNG) TÍNH TÓAN ĐỘ TRUYỀN NHIỆT CỦA CÁC CẤU KIỆN HÌNH NÊM C1. Quy định chung: Với một cấu kiện có dạng hình nêm (ví dụ các lớp cách nhiệt ở mái phía ngòai để tạo độ dốc) thì tổng nhiệt trở sẽ thay đổi trên diện tích của cấu kiện. Các cấu kiện này được thể hiện như trong hình C1. Ghi chú : Đối với các lớp không khí dạng hình nêm xem phụ lục B. HÌNH C-1. NGUYÊN TẮC CẤU TẠO CỦA CẤU KIỆN Độ truyền nhiệt được xác định bằng tích phân trên diện tích của cấu kiện tương ứng Việc tính tóan sẽ được tiến hành riêng cho mỗi phần cấu kiện (ví dụ cho một mái) với độ dốc khác nhau và/hoặc có hình dạng như trong hình C.2. Bổ sung vào mục 3 những ký hiệu sau được dùng trong phụ lục này. Ký hiệu Đại lượng Đơn vị l 1 Hệ số dẫn nhiệt của phần hình nêm (có chiều dày bằng 0 ở một đầu). W/(m.K) Ro Nhiệt trở thiết kế của phần còn lại bao gồm cả nhiệt trở bề mặt ở cả 2 phía của cấu kiện. m 2 . K/W R 1 Nhiệt trở lớn nhất của lớp hình nêm m 2 -.K/W d 1 Chiều dày tối đa của lớp lớp hình nêm m và ln biểu thị số logarit tự nhiên. ® chỉ hướng dốc của mái (có thể theo bất kỳ hướng nào) ------ chỉ sự phân chia nhỏ có thể cho phép sử dụng đẳng thức C.1 đến C.3 HÌNH C-2. CÁC VÍ DỤ VỀ CÁCH CHIA NHỎ MÁI THÀNH CÁC PHẦN RIÊNG BIỆT C-2. Tính tóan cho các hình dạng thông thường. Độ truyền nhiệt của các hình dạng thông thường được tính bằng đẳng thức (C.1) tới (C.3) cho độ dốc không vượt quá 5%. Ghi chú : Các phương pháp tính số học có thể được dùng cho các độ dốc lớn hơn . C.2.1. Diện tích hình chữ nhật 1 R U= ------ ln ( 1+ ----) (C.1) R 1 R 0 C.2.2. Diện tích hình tam giác có chiều dày nhất ở đỉnh 2 R 1 R 1 U= ------ (1+------ ln (1+ ------- )- 1) (C.2) R 1 R 0 R 0 C.2.3. Diện tích hình tam giác với chiều dày mỏng nhất ở đỉnh 2 R 1 R 1 U= ------ (1- ------ ln ( 1+ -------) (A.3) R 1 R 0 R 0 C.3. Quy trình tính tóan: Việc tính tóan được tiến hành như sau: 1. Tính Ro như tổng nhiệt trở của cấu kiện trừ lớp hình nêm, dùng công thức (3) nếu tất cả các lớp cách nhiệt đồng nhất hay dùng đẳng thức ở mục 6.2 nếu các lớp cách nhiệt không đồng nhất. 2. Chia nhỏ bề mặt có các lớp hình nêm thành các phần riêng biệt nếu cần thiết (xem hình C.2). 3. Tính R 1 cho mỗi lớp hình nêm, sử dụng công thức: d 1 R 1 = -------- l 1 4. Tính độ truyền nhiệt của mỗi phần riêng biệt (U 1 ) dựa trên đẳng thức tương ứng C.2. 5. Tính độ truyền nhiệt của tất cả các bề mặt A dùng công thức: å Ui Ai U = -------------- å Ai Nếu tổng nhiệt trở của cấu kiện có các lớp nhỏ dần lúc đó: RT =1/U PHỤ LỤC D (BẮT BUỘC ÁP DỤNG ) HIỆU CHỈNH ĐỘ TRUYỀN NHIỆT. D.1. Quy định chung . Độ truyền nhiệt tính tóan theo các quy định trong tiêu chuẩn này cho phép hiệu chỉnh tương ứng với những ảnh hưởng của: Các khe cách nhiệt. Các mối nối cơ khí xuyên qua lớp cách nhiệt Đọng nước trên mái dốc ngược 6) Việc hiệu chỉnh độ truyền nhiệt được cộng thêm một lượng D U: Uc = U + D U (D.1) D U được tính theo công thức sau: D U = D Ug + D Uf + D Ur (D.2) Trong đó: D Ug: cho các khe không khí D Uf: cho các mối nối cơ khí D Ur : cho các mái dốc ngược D.2. Hiệu chỉnh các khe không khí: Có 3 mức độ hiệu chỉnh, phụ thuộc vào khỏang rộng và vị trí của các khe, được trình bày ở bảng D.1. 6) Mái dốc ngược là mái có lớp cách nhiệt đặt phía trên màng không thấm nước. Quy trình hiệu chỉnh mái dốc ngược không trình bày trong tiêu chuẩn này. Nội dung này đang chuẩn bị sóat xét và bổ sung BẢNG D.1. HIỆU CHỈNH CÁC KHE KHÔNG KHÍ Mức độ hiệu chỉnh D U W/(m 2 .K) Miêu tả khe không khí 0 0 0,00. Lớp cách nhiệt được lắp đặt theo cách sao cho không có không khí tuần hòan ở mặt nóng của lớp cách nhiệt. Không có khe không khí nào có thể xuyên qua hòan tòan lớp cách nhiệt 1 0,01 Lớp cách nhiệt được lắp đặt theo cách sao cho không có không khí tuần hòan ở mặt nóng của lớp cách nhiệt. Khe không khí có thể xuyên qua lớp cách nhiệt 2 0,04 Sự tuần hòan của không khí có thể có ở mặt nóng của lớp cách nhiệt. Khe không khí có thể xuyên qua lớp cách nhiệt Việc hiệu chỉnh này được xác định theo công thức R 1 D U = D U’’ (---------) 2 (D.3) RT Trong đó: R 1 - Nhiệt trở của lớp có chứa không khí, lấy theo mục 5.1. RT - Tổng nhiệt trở của cấu kiện, lấy theo mục 6. Chú ý: Ví dụ hiệu chỉnh cho khe không khí xem phụ lục E D.3. Hiệu chỉnh mối nối cơ khí Khi mối nối cơ khí xuyên qua lớp cách nhiệt thì hiệu chỉnh sự truyền nhiệt theo công thức sau: D Uf = a l fnfAf (D.4) Trong đó: a - Hệ số đo ( xem bảng D-2) l f - Hệ số dẫn nhiệt của mối nối nf - Số mối nối trên một mét vuông Af - Diện tích mặt cắt ngang của mối nối BẢNG D.2. CÁC GIÁ TRỊ CỦA HỆ SỐ a . Lọai chốt nối Hệ số a Liên kết tường với các khối xây 6 Lắp dựng mái 5 Không có sự hiệu chỉnh trong những trường hợp sau: Các liên kết tường bắc qua một khe trống. Các liên kết tường của khối xây với cột gỗ Khi độ dẫn nhiệt của mối nối hay một phần của mối nối, nhỏ hơn 1W/(m.K). Quy trình này không áp dụng khi cả hai đầu của chốt nối tiếp xúc với các tấm kim lọai. Ghi chú : Các phương pháp trong ISO 10211-1- Mối nối nhiệt trong công trình xây dựng- Dòng nhiệt và nhiệt độ bề mặt- Phần 1. Phương pháp tính tóan chung- được dùng để hiệu chỉnh các yếu tố trong những trường hợp khi ở cả 2 đầu của chốt nối tiếp xúc với các tấm kim lọai. PHỤ LỤC E (THAM KHẢO) CÁC VÍ DỤ VỀ HIỆU CHỈNH CÁC KHE KHÔNG KHÍ. Xem từ mục a, đến mục h. Hiệu chỉnh ở mức độ 0 . a) Lớp cách nhiệt liên tục ở nhiều lớp với các mối nối sole. b) Lớp cách nhiệt liên tục, riêng biệt, với mối nối mộng xe, mộng âm dương hoặc các mối nối gắn keo liên kết. c) Lớp cách nhiệt liên tục, riêng biệt với các mối nối đối đầu, với điều kiện chiều dài, chiều rộng, các sai số bình phương và độ ổn định của kích thước lớp cách nhiệt đảm bảo sao cho bất kỳ một khe nào cũng không lớn hơn 5mm. Yêu cầu này được thỏa mãn nếu như tổng số dung sai chiều dài, chiều rộng và thay đổi kích thước nhỏ hơn 5mm và méo so với hình chữ nhật của các tấm ít hơn 5mm. d) Lớp cách nhiệt có hai lớp, một mặt nằm giữa các rui xà, đầu cột, các mối nối hoặc các cấu kiện xây dựng tương tự, những bộ phận khác như lớp liên tục phải trùm lên lớp thứ nhất. e) Một tầng đơn của lớp cách nhiệt trong công trình, nơi mà nhiệt trở của công trình (ngọai trừ nhiệt trở của lớp cách nhiệt) ít hơn 50% tổng nhiệt trở (ví dụ R 1 £ 0,5 RT) Hiệu chỉnh mức độ 1 f) Lớp cách nhiệt hòan tòan nằm giữa các rui xà, các mối nối, đầu cột, hay các bộ cấu kiện xây dựng tương tự. g) Lớp cách nhiệt liên tục, riêng biệt với các mối nối ghép đối đầu, có dung sai chiều dài, chiều rộng và diện tích cộng với sự ổn định kích thước của lớp cách nhiệt bảo đảm sao cho các khe không lớn hơn 5mm. Điều kiện này được giả thiết là tổng dung sai chiều dài hoặc chiều rộng và sự thay đổi kích thước lớn hơn 5mm, hoặc nếu độ méo so với hình chữ của cả tấm lớn hơn 5mm. Hiệu chỉnh mức độ 2. h) Công trình có thể có không khí tuần hòan ở mặt nóng của lớp cách nhiệt do nối không đủ hoặc gắn keo tại ở đỉnh hoặc đáy. TCXDVN TIÊU CHUẨN XÂY DỰNG VIỆT NAM TCXDVN 299: 2003 (ISO 7345: 1987) CÁCH NHIỆT - CÁC ĐẠI LƯỢNG VẬT LÝ VÀ ĐỊNH NGHĨA THERMAL INSULATION- PHYSICAL QUANTITIES AND DEFINITIONS HÀ NỘI- 2003 LỜI NÓI ĐẦU TCXDVN 299: 2003 (ISO 7345:1987)- Cách nhiệt- Các đại lượng vật lý và định nghĩa được chấp nhận từ ISO 7345:1987- Cách nhiệt- Các đại lượng vật lý và định nghĩa. TCXDVN 299: 2003 (ISO 7345:1987)- Cách nhiệt- Các đại lượng vật lý và định nghĩa do Viện Nghiên cứu Kiến trúc chủ trì biên sọan, Vụ Khoa học Công nghệ- Bộ Xây dựng đề nghị và được Bộ Xây dựng ban hành. Phần giới thiệu TIÊU CHUẨN NÀY LÀ MỘT TRONG CÁC TIÊU CHUẨN VỀ THUẬT NGỮ LIÊN QUAN ĐẾN CÁCH NHIỆT, BAO GỒM: - TCXDVN 300: 2003 (ISO 9251-1987). CÁCH NHIỆT - CÁC ĐIỀU KIỆN TRUYỀN NHIỆT VÀ CÁC ĐẶC TÍNH CỦA VẬT LIỆU - THUẬT NGỮ. - ISO 9346. CÁCH NHIỆT- TRUYỀN NHIỆT KHỐI- CÁC ĐẠI LƯỢNG VẬT LÝ VÀ ĐỊNH NGHĨA. - ISO 9288. CÁCH NHIỆT- TRUYỀN NHIỆT BẰNG BỨC XẠ - CÁC ĐẠI LƯỢNG VẬT LÝ VÀ ĐỊNH NGHĨA TIÊU CHUẨN XÂY DỰNG VIỆT NAM CÁCH NHIỆT - CÁC ĐẠI LƯỢNG VẬT LÝ VÀ ĐỊNH NGHĨA THERMAL INSULATION- PHYSICAL QUANTITIES AND DEFINITIONS 1. PHẠM VI VÀ LĨNH VỰC ÁP DỤNG TIÊU CHUẨN NÀY ĐỊNH NGHĨA CÁC ĐẠI LƯỢNG VẬT LÝ SỬ DỤNG TRONG LĨNH VỰC CÁCH NHIỆT VÀ ĐƯA RA CÁC KÝ HIỆU VÀ ĐƠN VỊ TƯƠNG ỨNG. GHI CHÚ: DO PHẠM VI CỦA TIÊU CHUẨN NÀY CHỈ GIỚI HẠN TRONG LĨNH VỰC CÁCH NHIỆT NÊN MỘT SỐ ĐỊNH NGHĨA ĐƯA RA Ở MỤC 2 KHÁC VỚI NHỮNG ĐỊNH NGHĨA ĐƯA RA Ở ISO 31/4- CÁC ĐẠI LƯỢNG VẬT LÝ VÀ CÁC ĐƠN VỊ NHIỆT. ĐỂ PHÂN BIỆT SỰ KHÁC NHAU ĐÓ, TRƯỚC CÁC THUẬT NGỮ CÓ ĐÁNH DẤU SAO 2. CÁC ĐẠI LƯỢNG VẬT LÝ VÀ ĐỊNH NGHĨA ĐẠI LƯỢNG ĐƠN VỊ 2.1. NHIỆT; NHIỆT LƯỢNG Q J 2.2 LƯU LƯỢNG DÒNG NHIỆT: NHIỆT LƯỢNG TRUYỀN TỚI HOẶC TRUYỀN TỪ MỘT HỆ THỐNG CHIA CHO THỜI GIAN: DQ f = -------- DT f W 2.3 CƯỜNG ĐỘ DÒNG NHIỆT : LƯU LƯỢNG DÒNG NHIỆT CHIA CHO DIỆN TÍCH: D f Q = --------- DA Ghi chú: Từ “ cường độ ” có thể được thay thế bằng thuật ngữ “ cường độ bề mặt ” khi nó có thể nhầm lẫn với thuật ngữ “ cường độ theo chiều dài ”(2.4) Q W/M 2 2.4. Cường độ theo chiều dài của dòng nhiệt: Lưu lượng dòng nhiệt chia cho chiều dài: D f q 1 = ------- dl Q 1 W/M 2.5. Hệ số dẫn nhiệt: Đại lượng được xác định theo biểu thức dưới đây: dưới đây: q = - l grad T Ghi chú: Khái niệm chính xác về hệ số dẫn nhiệt cho ở phần phụ lục. Khái niệm này cũng liên quan tới việc sử dụng khái niệm hệ số dẫn nhiệt cho vật liệu xốp đẳng hướng hoặc dị hướng, ảnh hưởng của nhiệt độ và các điều kiện thử nghiệm. l W/(M.K) 2.6. Nhiệt trở suất: Đại lượng được xác định bởi hệ thức dưới đây. grad T = - rq Ghi chú: Khái niệm chính xác về nhiệt trở suất cho ở phần phụ lục. R (M.K)/W 2.7 *Nhiệt trở 1) : Chênh lệch nhiệt độ chia cho cường độ dòng nhiệt trong trạng thái ổn định T 1 - T 2 R = --------------- q Ghi chú: 1. Đối với một lớp phẳng khi sử dụng khái niệm hệ số dẫn nhiệt và khi tính chất này không đổi hoặc tuyến tính với nhiệt độ (xem phụ lục) thì: d R = ------ l Trong đó d là chiều dày của lớp. Các định nghĩa này giả thiếtt định nghĩa hai nhiệt độ tham chiếu T 1 , T 2 và một diện tích mà cường độ dòng nhiệt truyền qua đó là đồng nhất R (m 2 .K)/W 1) Theo ISO 31/4 thì “ nhiệt trở ” còn gọi là “ vật cách nhiệt ” hoặc “ hệ số cách nhiệt ”, ký hiệu là M Nhiệt trở có thể liên quan tới vật liệu, cấu trúc hoặc bề mặt. Nếu T 1 hoặc T 2 không phải là nhiệt độ của bề mặt chất rắn mà của bề mặt chất lỏng, thì nhiệt độ tham chiếu phải được xác định trong mỗi trường hợp cụ thể (có tham chiếu với sự truyền nhiệt đối lưu tự do hay cưỡng bức và bức xạ nhiệt từ các vật xung quanh, v.v...) Khi xác định giá trị nhiệt trở thì phải biết T 1 và T 2 2. “ Nhiệt trở ” có thể được thay thế bằng thuật ngữ “ Nhiệt trở bề mặt ” khi nó có thể nhầm lẫn với thuật ngữ “ Nhiệt trở theo chiều dài ” (2.8). 2.8 * Nhiệt trở theo chiều dài 1) : Chênh lệch nhiệt độ chia cho cường độ dòng nhiệt theo chiều dài trong điều kiện ổn định: T 1 - T 2 R 1 =- ------------------ q 1 Ghi chú: Giả thiết hai nhiệt độ tham chiếu là T 1, T 2 và chiều dài mà cường độ theo chiều dài của dòng nhiệt là đồng nhất Nếu bên trong hệ thống T 1 hoặc T 2 không phải là nhiệt độ của bề mặt chất rắn mà là của bề mặt chất lỏng thì nhiệt độ tham chiếu đó phải được xác định trong từng trường hợp cụ thể (có chú ý đến truyền nhiệt đối lưu hay cưỡng bức và bức xạ nhiệt từ các mặt xung quanh, v.v...) Khi xác định giá trị nhiệt trở theo chiều dài thì phải biết T 1 và T 2 R 1 (m.K)/W 2.9 HỆ SỐ TRAO ĐỔI NHIỆT BỀ MẶT : CƯỜNG ĐỘ DÒNG NHIỆT TẠI BỀ MẶT TRONG ĐIỀU KIỆN ỔN ĐỊNH CHIA CHO CHÊNH LỆCH NHIỆT ĐỘ GIỮA BỀ MẶT ĐÓ VÀ MÔI TRƯỜNG XUNG QUANH: q h = ----------- Ts - Ta q Ghi chú : Giả thiết bề mặt truyền nhiệt, nhiệt độ bề mặt Ts, nhiệt độ không khí là Ta là xác định (có sự tham chiếu với sự truyền nhiệt đối lưu tự do hay cưỡng bức và bức xạ nhiệt từ các mặt xung quanh, v.v...) h W/(m 2 .K) 2.10 Độ dẫn nhiệt: Số nghịch đảo của nhiệt trở từ bề mặt này tới bề mặt kia trong điều kiện cường độ dòng nhiệt là đồng nhất. 1 A= ----- R Ghi chú: “ Độ dẫn nhiệt ” được thay thế bằng “ độ dẫn nhiệt bề mặt ” khi nó có thể bị nhầm lẫn với thuật ngữ “ độ dẫn nhiệt theo chiều dài ” (2.11). A W/(m 2 .K) 2.11 Độ dẫn nhiệt theo chiều dài : Số nghịch đảo của nhiệt trở theo chiều dài từ bề mặt này tới bề mặt kia trong điều kiện cường độ dòng nhiệt là đồng nhất. 1 A 1 = ------ R 1 A 1 W/(m.K) 2.12 Độ truyền nhiệt : Lưu lượng dòng nhiệt ở điều kiện ổn định chia cho tích số của diện tích và chênh lệch nhiệt độ của môi trường ở hai phía của hệ thống: f U 1 = ------------ (T 1 – T 2 )A U 1 W/(m 2 .K) Ghi chú: 1. Giả thiết hệ thống, hai nhiệt độ tham chiếu T 1 , T 2 và các điều kiện biên khác là xác định. 2. “ Độ truyền nhiệt ” được thay thế bằng thuật ngữ “ Độ truyền nhiệt bề mặt ” khi nó có thể nhầm lẫn với thuật ngữ “ Độ truyền nhiệt theo chiều dài ” (2.13). 3. Số nghịch đảo của độ truyền nhiệt là tổng nhiệt trở của môi trường ở hai phía của hệ thống: 2.13 Độ truyền nhiệt theo chiều dài : Lưu lượng dòng nhiệt ở điều kiện ổn định chia cho tích số của chiều dài và chênh lệch nhiệt độ của môi trường ở hai phía của hệ thống: f U 1 = ------------ (T 1 – T 2 )l U 1 W/(m.K) Ghi chú: 1. Giả thiết hệ thống, hai nhiệt độ tham chiếu T 1 , T 2 và các điều kiện biên là xác định. 2. Số nghịch đảo của độ truyền nhiệt theo chiều dài là tổng nhiệt trở theo chiều dài giữa môi trường ở hai phía của hệ thống: 2.14 Nhiệt dung: Đại lượng được xác định bằng đẳng thức sau: dQ C = ------------- dT C J/K Ghi chú : Khi nhiệt độ của hệ thống tăng lên một lượng dT do sự tăng thêm một lượng nhỏ nhiệt dQ thì đại lượng dQ/dT gọi là nhiệt. dung 2.15 Nhiệt dung riêng: Nhiệt dung chia cho khối lượng. c J/(kg.K) 2.15.1 Nhiệt dung riêng ở áp suất không đổi. cp J/(kg.K) 2.15.2 Nhiệt dung riêng ở thể tích không đổi. cv J/(kg.K) 2.16 *Hệ số dẫn nhiệt độ :Độ dẫn nhiệt chia cho tích số giữa khối lượng riêng và nhiệt dung riêng l QC a = ------------ a = ------------ r c pc Ghi chú: 1. Đối với chất lỏng, nhiệt dung riêng thích hợp là cp. 2. ĐỊNH NGHĨA NÀY GIẢ THIẾT MÔI TRƯỜNG ĐỒNG NHẤT, KHÔNG TRONG SUỐT. 3. Hệ số dẫn nhiệt độ có liên quan tới trạng thái không ổn định và có thể đo trực tiếp hoặc tính tóan bằng công thức trên từ các đại lượng được đo riêng rẽ 4. Ngòai ra, hệ số dẫn nhiệt độ có kể đến sự thay đổi nhiệt độ ở bên trong khối vật liệu khi nhiệt độ ở bề mặt thay đổi. Hệ số dẫn nhiệt độ của vật liệu càng cao thì nhiệt độ bên trong vật liệu càng nhạy cảm với sự thay đổi của nhiệt độ bề mặt. a m 2 /s 2.17 Hệ số hàm nhiệt : Căn bậc hai của tích số giữa độ dẫn nhiệt, khối lượng riêng và nhiệt dung riêng b = Ö l r c b J/(m 2 .Ks 1/2 ) Ghi chú: 1. Đối với chất lỏng, nhiệt dung riêng thích hợp là cp. 2. Đặc tính này liên quan tới điều kiện không ổn định. Nó có thể được đo hoặc tính tóan bằng công thức trên từ các đại lượng đo riêng rẽ. Ngòai ra, hệ số hàm nhiệt thể hiện sự thay đổi của nhiệt độ bề mặt vật liệu khi cường độ dòng nhiệt đi qua bề mặt thay đổi. Hệ số hàm nhiệt của vật liệu càng thấp thì nhiệt độ bề mặt càng nhạy cảm với sự thay đổi của dòng nhiệt tại bề mặt. 3. Đặc tính năng lượng của công trình: 3.1 Hệ số tổn thất nhiệt theo thể tích: Lưu lượng dòng nhiệt từ công trình chia cho tích số thể tích và chênh lệch nhiệt độ giữa môi trường bên trong và bên ngòai: F f FV = --------------- V D T Ghi chú: Lưu lượng dòng nhiệt có thể bao gồm: các tác động truyền nhiệt qua vỏ bao che của công trình, hệ thống thông gió, bức xạ mặt trời v.v... Trong đó đại lượng thể tích V phải được xác định. Khi áp dụng hệ số tổn thất nhiệt theo thể tích chấp nhận các định nghĩa về nhiệt độ bên trong, nhiệt độ bên ngòai, thể tích và các tác động nhiệt khác gây ra lưu lượng dòng nhiệt. FV W/(m 3 .K) 3.2 Hệ số tổn thất nhiệt theo diện tích : Lưu lượng dòng nhiệt từ công trình chia cho tích số diện tích và chênh lệch nhiệt độ giữa môi trường bên trong và bên ngòai: f FS = ------ A D T GHI CHÚ: LƯU LƯỢNG DÒNG NHIỆT CÓ THỂ BAO GỒM CÁC TÁC ĐỘNG TRUYỀN NHIỆT QUA VỎ BAO CHE CỦA CÔNG TRÌNH, HỆ THỐNG THÔNG GIÓ, BỨC XẠ MẶT TRỜI,V.V...DIỆN TÍCH CÓ THỂ LÀ DIỆN TÍCH VỎ BAO CHE, DIỆN TÍCH SÀN... Khi áp dụng hệ số tổn thất nhiệt theo thể tích chấp nhận các định nghĩa về nhiệt độ bên trong, nhiệt độ bên ngòai, thể tích và các tác động nhiệt khác gây ra lưu lượng dòng nhiệt. FS W/(m 2 .K) 3.3 Bội số trao đổi không khí: Số lần thay đổi không khí trong một thể tích xác định chia cho thời gian: Ghi chú: Đơn vị của bội số trao đổi không khí (h -1 ) không phải là đơn vị đo trong hệ SI. Tuy vậy, số lần thay đổi không khí trong một giờ nói chung được chấp nhận để thể hiện bội số trao đổi không khí n h -1 4. Ký hiệu và đơn vị đo của các đại lượng khác: 4.1 Nhiệt độ nhiệt động lực T K 4.2 Nhiệt độ bách phân q 0 C 4.3 Chiều dày d M 4.4 Chiều dài l M 4.5 Chiều rộng b M 4.6 Diện tích A m 2 4.7 Thể tích V m 3 4.8 Đường kính D M 4.9 Thời gian t S 4.10 Khối lượng M Kg 4.11 Khối lượng riêng r kg/m 3 5. Các ký hiệu phụ: Để tránh nhầm lẫn cần phải sử dụng những ký hiệu phụ hoặc các dấu hiệu nhận biết khác. Trong các trường hợp đó ý nghĩa của chúng cần phải rõ ràng. Những ký hiệu phụ dưới đây khuyến cáo sử dụng: bên trong (interior). i bên ngòai (exterior) e bề mặt (surface) s mặt trong (interior surface) si mặt ngòai (exterior surface) se dẫn truyền (conduction) cd đối lưu (convection) cv bức xạ (radiation) r tiếp xúc (contact) c không gian khí (không khí) (gas (air) space) g môi trường xung quanh (ambient) a PHỤ LỤC KHÁI NIỆM VỀ ĐỘ DẪN NHIỆT A.0. Giới thiệu Để hiểu rõ thêm khái niệm độ dẫn nhiệt khi áp dụng, phụ lục này đưa ra cách giải thích theo tóan học chính xác hơn. A.1. Gradian nhiệt (grad T) tại điểm P ĐÂY LÀ MỘT VÉCTƠ THEO HƯỚNG PHÁP TUYẾN N VỚI MẶT ĐẲNG NHIỆT CHỨA ĐIỂM P. ĐỘ LỚN CỦA NÓ BẰNG ĐẠO HÀM CỦA NHIỆT ĐỘ T THEO KHỎANG CÁCH TỪ P DỌC THEO PHƯƠNG PHÁP TUYẾN N, VÉCTƠ ĐƠN VỊ LÀ EN Từ định nghĩa này có: ¶ T grad T.en = --------- (1) ¶ n A.2. Cường độ dòng nhiệt bề mặt, q, ở điểm P (bề mặt có dòng nhiệt được truyền qua) Được xác định như sau: d f q = (------------) P (2) dA Khi đề cập đến sự trao đổi nhiệt do dẫn nhiệt ở mỗi điểm của vật thể nơi tồn tại sự dẫn nhiệt thì đại lượng q phụ thuộc vào hướng của bề mặt (tức là phụ thuộc vào hướng pháp tuyến ở điểm P tới bề mặt diện tích A) và có thể tìm được hướng pháp tuyến n với bề mặt diện tích An chứa điểm P, nơi mà trị số q có giá trị lớn nhất và được ký hiệu bằng véctơ q: ¶ f q = ( -------------------) Pen (3) ¶ An Đối với bề mặt bất kỳ diện tích AS đi qua điểm P, cường độ dòng nhiệt bề mặt q là một thành phần của véc tơ q theo hướng pháp tuyến tới bề mặt đó tại điểm P. Véctơ q được gọi là “mật độ dòng nhiệt” (không phải cường độ dòng nhiệt). Thuật ngữ “dòng nhiệt” và “lưu lượng dòng nhiệt” là cách nói tương đương khi đề cập tới dẫn nhiệt. Bất kỳ khi nào véctơ q không thể xác định được (đối với truyền nhiệt đối lưu và hầu hết các trường hợp truyền nhiệt bức xạ), thì chỉ sử dụng thuật ngữ “lưu lượng dòng nhiệt” và “cường độ dòng nhiệt bề mặt” A.3. Nhiệt trở suất r tại điểm P Đây là đại lượng cho phép tính tóan véctơ grad T tại điểm P từ véctơ q tại điểm P bằng định luật Fourier. Trường hợp đơn giản nhất (vật liệu đẳng nhiệt) là khi grad T và q song song và ngược chiều, lúc đó r được xác định ở mỗi điểm như hệ số tỷ lệ giữa các véctơ grad T và q: grad T = - rq (4) Trong trường hợp này r cũng là hệ số tỷ lệ nghịch giữa các thành phần của grad T và q tại cùng một điểm dọc theo hướng s bất kỳ và không phụ thuộc vào hướng s đã chọn. Trong trường hợp chung (vật liệu đẳng hướng hoặc dị hướng), một trong ba thành phần xác định grad T là đại lượng tỷ lệ tuyến tính của các thành phần của véctơ q. Do đó nhiệt trở suất được xác định thông qua tenxơ [ r ] của chín hệ số của các đại lượng tỷ lệ tuyến tính đó theo hệ thức dưới đây: grad T = - [ r ] q (5) Nếu nhiệt trở suất r hoặc [ r ] không đổi theo tọa độ và thời gian, có thể xem nó như là một đặc tính nhiệt ở nhiệt độ đã cho. A.4. Độ dẫn nhiệt l ở điểm P Đây là đại lượng cho phép để tính tóan véctơ q tại điểm P từ véctơ grad T tại điểm P, có nghĩa là bằng tích số của độ dẫn nhiệt với nhiệt trở suất bằng một hoặc bằng một đơn vị tenxơ. Nếu q và grad T song song và ngược chiều thì: q = - l grad T (6) l r = 1 Giống như nhiệt trở suất, độ dẫn nhiệt trong hầu hết các trường hợp là một tenxơ [ l ] của chín hệ số của các đại lượng tỷ lệ tuyến tính thuộc các thành phần của grad T mà các hệ số này xác định mỗi thành phần của q theo hệ thức dưới đây: q = - l grad T (7) Như vậy [ l ] có thể được xác định được bằng cách đảo ngược [ r ] và ngược lại. Nếu độ dẫn nhiệt l hoặc [ l ] không đổi theo tọa độ và thời gian, nó có thể được xem như là một đặc tính nhiệt ở nhiệt độ đã cho. Độ dẫn nhiệt có thể là một hàm số của nhiệt độ và của hướng (vật liệu dị hướng). Do đó cần biết mối quan hệ của các thông số này. Hãy xem xét một vật thể có chiều dày d được giới hạn bằng hai mặt phẳng song song và đẳng nhiệt, có nhiệt độ T 1 và T 2, mỗi mặt có diện tích A. Các mép bên bao quanh các mặt chính của vật thể này được giả thiết là đọan nhiệt và thẳng góc với chúng. Giả thiết rằng vật thể được tạo bởi vật liệu ổn định, đồng nhất và đẳng hướng (hoặc không đẳng hướng -dị hướng- với một trục đối xứng vuông góc với các mặt chính). Trong điều kiện như vậy các hệ thức dưới đây = đạo hàm từ định luật Fourier trong các trạng thái ổn định sẽ được áp dụng nếu hệ số dẫn nhiệt l hoặc [ l ] , hoặc nhiệt trở suất r hoặc [ r ] không phụ thuộc nhiệt độ: 1 f d d l = -------- = ---------------- = --------- (8) r A(T 1 - T 2 ) R A(T 1 – T 2 ) d R = ---------------- = ------------------ l f rd Nếu tất cả các điều kiện trên được đáp ứng (ngọai trừ hệ số dẫn nhiệt l hoặc [ l ] là hàm số tuyến tính của nhiệt độ thì vẫn áp dụng các hệ thức trên nhưng hệ số dẫn nhiệt được tính ở nhiệt độ trung bình T 1 + T 2 Tm = ----------- 2 Tương tự, nếu một vật thể có chiều dài l được giới hạn bởi hai mặt đẳng nhiệt, hình lăng trụ, đồng trục có nhiệt độ T 1 và T 2 và đường kính D 1 và D 2 tương ứng, và nếu hai đầu của vật thể là các mặt đọan nhiệt phẳng vuông góc với hình lăng trụ, và các vật liệu là ổn định, đồng nhất và đẳng hướng, thì các hệ thức dưới đây = đạo hàm từ định luật Fourier trong các điều kiện ổn định sẽ được áp dụng nếu độ dẫn nhiệt l hoặc nhiệt trở suất r không phụ thuộc vào nhiệt độ: De D De f ln --------- ln -------- --------- 1 Di 2 Di l = ---------- = ------------ = ------------- = -------- (10) r 2 p l(T 1 - T 2 ) R (T 1 – T 2 ) p /D 1 D De D De R = --------------- = ------ ---- ln = --------r ------ -------- ln (11) f l 2 Di 2 Di Trong đó D có thể là đường kính bên ngòai hoặc bên trong hoặc đường kính xác định khác. Nếu tất cả các điều kiện trên đều được đáp ứng ngọai trừ hệ số dẫn nhiệt l là một hàm số tuyến tính của nhiệt độ thì các hệ thức trên vẫn được áp dụng nhưng hệ số dẫn nhiệt được tính theo nhiệt độ trung bình qua biểu thức sau: T 1 + T 2 Tm = ---------------- 2 Với những giới hạn trên, công thức (8), (10) thường được sử dụng để xác định hệ số dẫn nhiệt của môi trường không trong suốt, đồng nhất từ các đại lượng đã đo được ở nhiệt độ trung bình Tm. Tương tự, công thức (8) và (10) còn thường được dùng để xác định đặc tính nhiệt của các môi trường xốp từ các đại lượng đo được mà đối với chúng quá trình truyền nhiệt tổng hợp bao gồm ba phương thức: bức xạ, dẫn nhiệt và đôi khi cả đối lưu nhiệt. Đặc tính nhiệt đo được đại diện cho tất cả các phương thức truyền nhiệt nêu trên được gọi là độ dẫn nhiệt (đôi khi còn gọi là độ dẫn nhiệt biểu kiến, tương đương hoặc hiệu quả) của môi trường xốp đồng nhất khi nó không phụ thuộc vào kích thước hình học của mẫu đo, tính chất bức xạ nhiệt của các bề mặt giới hạn của mẫu đo và chênh lệch nhiệt độ (T 1 - T 2 ) Khi các điều kiện đó không thỏa mãn, nhiệt trở bề mặt phải được sử dụng để biểu thị đặc tính của mẫu đo với các kích thước hình học, chênh lệch nhiệt độ (T 1 -T 2 ) và với độ bức xạ nhiệt đã cho của các mặt bên của mẫu đo. TCXDVN TIÊU CHUẨN XÂY DỰNG VIỆT NAM TCXDVN 300: 2003… (ISO 9251: 1987) CÁCH NHIỆT - ĐIỀU KIỆN TRUYỀN NHIỆT VÀ CÁC ĐẶC TÍNH CỦA VẬT LIỆU- THUẬT NGỮ THERMAL INSULATION- HEAT TRANSFER CONDITIONS AND PROPERTIES OF MATERIALS- VOCABULARY HÀ NỘI-2003 LỜI NÓI ĐẦU TCXDVN 300: 2003 (ISO 9251:1987)- Cách nhiệt- Điều kiện truyền nhiệt và các đặc tính của vật liệu- Thuật ngữ chấp nhận từ ISO (ISO 9251:1987)- Cách nhiệt- Điều kiện truyền nhiệt và các đặc tính của vật liệu- Thuật ngữ. TCXDVN 300: 2003 (ISO 9251:1987)- Cách nhiệt- Điều kiện truyền nhiệt và các đặc tính của vật liệu- Thuật ngữ do Viện Nghiên cứu Kiến trúc biên sọan, Vụ khoa học Công nghệ- Bộ Xây dựng đề nghị và được Bộ Xây dựng ban hành. Phần giới thiệu TIÊU CHUẨN NÀY LÀ MỘT TRONG SỐ CÁC TIÊU CHUẨN VỀ THUẬT NGỮ DÙNG CHO CÁCH NHIỆT. Các tiêu chuẩn này bao gồm: TCXDVN 299: 2003 (ISO 7345-1987)- Cách nhiệt- Các đại lượng vật lý và định nghĩa. ISO 9346- Cách nhiệt- Truyền nhiệt- Các đại lượng vật lý và định nghĩa. ISO 9229- Cách nhiệt- Vật liệu và sản phẩm cách nhiệt - Thuật ngữ 1) ISO 9288- Cách nhiệt-Truyền nhiệt bằng bức xạ-Các đại lượng vật lý và định nghĩa. TIÊU CHUẨN XÂY DỰNG VIỆT NAM CÁCH NHIỆT - ĐIỀU KIỆN TRUYỀN NHIỆT VÀ CÁC ĐẶC TÍNH CỦA VẬT LIỆU- THUẬT NGỮ THERMAL INSULATION- HEAT TRANSFER CONDITIONS AND PROPERTIES OF MATERIALS- VOCABULARY 1. Phạm vi và đối tượng áp dụng Tiêu chuẩn này định nghĩa các thuật ngữ được sử dụng trong lĩnh vực cách nhiệt nhằm mô tả các điều kiện truyền nhiệt và các đặc tính của vật liệu. 2. Các điều kiện truyền nhiệt 2.1.Trạng thái ổn định : Là điều kiện truyền nhiệt khi tất cả các thông số liên quan không đổi theo thời gian. 2.2 Trạng thái không ổn định : Là điều kiện truyền nhiệt khi các thông số liên quan biến đổi theo thời gian. 2.3 Trạng thái chu kỳ : Là trạng thái không ổn định trong điều kiện giá trị của các thông số liên quan lặp lại sau những khỏang thời gian đều nhau mà không phụ thuộc vào điều kiện ban đầu. 2.4 Trạng thái chuyển tiếp : Là trạng thái không ổn định trong đó giá trị của các thông số liên quan được biến đổi tiệm cận từ trạng thái ban đầu, đến trạng thái ổn định hoặc trạng thái chu kỳ 2.5 Truyền nhiệt: Là sự truyền năng lượng nhờ dẫn truyền nhiệt, đối lưu nhiệt hoặc bức xạ nhiệt, hoặc tổng hợp tất cả các phương thức trên. 1) Trong giai đọan sọan thảo 3. Đặc tính của vật liệu 3.1 Độ xốp , x : Tổng thể tích của các khỏang rỗng trong vật liệu xốp chia cho tổng thể tích của vật liệu. Ghi chú: Độ xốp của vật liệu có thể được xác định bằng công thức sau : r - r g x = 1----------------- r s - r g Trong đó: r : Khối lượng riêng biểu kiến của vật liệu; r s : Khối lượng phần đặc của vật liệu; r g: Khối lượng riêng của không khí trong khỏang rỗng của vật liệu. Khối lượng riêng biểu kiến của vật liệu được xác định bằng các phương pháp thực nghiệm. 3.2 Độ xốp cục bộ , x p : Độ xốp tại điểm P nằm trong phần vật liệu có khối tích nhỏ so với thể tích tổng thể nhưng đủ lớn để tính được giá trị trung bình có nghĩa. 3.3 Môi trường xốp: Môi trường không đồng nhất do có các khỏang rỗng và phần đặc phân bố một cách đều đặn. Có thể phân chia các lọai môi trường xốp theo cấu trúc hình học như quy định trong các điều từ 3.3.1 đến 3.3.4. 3.3.1 Môi truờng xốp dạng sợi: Môi trường được tạo bởi những phần tử khí liên tục nằm giữa các phần tử vật chất đặc có chiều dài là kích thước chiếm ưu thế. 3.3.2 Môi trường hạt xốp : Môi trường được tạo bởi những phần tử khí liên tục nằm giữa các phần tử vật chất đặc có hình dạng không theo quy luật và không kích thước nào của chúng chiếm ưu thế. 3.3.3 Môi trường xốp dạng tế bào: Môi trường được tạo bởi các phần đặc liên tục ngăn bởi các lỗ rỗng chứa khí dạng gần giống hình cầu. 3.3.4 Môi trường xốp kiểu mạng : Môi trường được tạo bởi các phần đặc liên tục bao gồm các lỗ rỗng có tiếp xúc bên trong tạo nên phần tử khí cũng liên tục. 3.4 Môi trường có độ xốp đồng nhất : Môi trường mà độ xốp cục bộ không phụ thuộc vào vị trí điểm tính tóan. 3.5 Môi trường đồng nhất : Môi trường trong đó các đặc tính liên quan phụ thuộc vào vị trí của chính môi trường đó, mà có thể phụ thuộc vào các thông số như thời gian, phương hướng hoặc nhiệt độ... 3.6 Môi trường không đồng nhất : Môi trường trong đó các đặc tính liên quan phụ thuộc vào vị trí của chính môi trường đó do sự có mặt của các phần tử vật chất không giống nhau. 3.7 Khối lượng riêng r : Bằng khối lượng chia cho thể tích. Ghi chú: 1. Đối với các vật liệu xốpvà vật liệu dạng hạt thì khối lượng riêng của phần đặc, khối lượng riêng của tòan khối có thể xác định được. 2. Theo ISO 31, khối lượng riêng được ký hiệu là “ r ” , đơn vị đo là kilôgam trên mét khối (kg/m 3 ). 3.8 Môi trường đẳng hướng : Môi trường trong đó các đặc tính liên quan không phụ thuộc vào phương hướng mà có thể là hàm số theo vị trí của môi trường hoặc hàm số biến thiên theo thời gian, nhiệt độ... 3.9 Môi trường không đẳng hướng : Môi trường trong đó các đặc tính liên quan là hàm số của phương hướng. 3.10 Môi trường ổn định : Môi trường trong đó các đặc tính có liên quan không phụ thuộc vào thời gian, mà có thể là một hàm số biến thiên theo tọa độ, phương hướng, nhiệt độ v.v... KT. BỘ TRƯỞNG THỨ TRƯỞNG (Đã ký) Nguyễn Văn Liên