Bản án số: 36/2019/DS-PT
ông Lưu văn C khởi kiện tranh chấp thừa kế
Số: 36
Ngày: 05/12/2019
Tòa án xét xử: TAND tỉnh Quảng Bình
Cấp xét xử: Phúc thẩm
Loại vụ việc: Dân sự
Quan hệ pháp luật: Tranh chấp về thừa kế tài sản
Thông tin vụ việc: Kháng cáo không chấp nhận

## Page 1

TÒA ÁN NHÂN DÂN TỈNH QUẢNG BÌNH

Bản án số: 36/2019/DS-PT Ngày: 05 -12-2019 CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc V/v tranh chấp quyền sử dụng đất

NHÂN DANH NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM TÒA ÁN NHÂN DÂN TỈNH QUẢNG BÌNH
- Với thành phần Hội đồng xét xử phúc thẩm gồm có:
Thẩm phán chủ tọa phiên tòa: Bà Từ Thị Hải Dương Các Thẩm phán: Ông Võ Bá Lưu Ông Trần Hữu Sỹ
- Thư ký phiên tòa: Bà Đỗ Thị Kiều Oanh - Thư ký Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Bình
- Đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Quảng Bình: Bà Lê Thị Ngọc Loan - Kiểm sát viên tham gia phiên tòa.

Trong các ngày 29/11 và 05/12 năm 2019, tại trụ sở Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Bình xét xử phúc thẩm công khai v ụ án thụ lý số: 30/2019/TLPT-TCDS ngày 24 tháng 10 năm 2019 về việc “Tranh chấp di sản thừa kế”.
Theo quy ết định đưa v ụ án ra xét x ử phúc thẩm số: 1833/2019/QĐ-PT ngày 12 tháng 11 năm 2019 giữa các đương sự:
1. Nguyên đơn: Ông Lưu Văn C, sinh năm: 1922 Địa chỉ: Thôn n, xã H, huyện B, tỉnh Quảng Bình, vắng mặt.
 - Người được nguyên đơn ủy quyền tham gia tố tụng: Bà Nguyễn Thị T, sinh năm: 1951; Địa chỉ: Thôn n, xã H, huyện B, tỉnh Quảng Bình, có mặt.
2. Bị đơn: Ông Nguyễn Văn K, sinh năm: 1935 Địa chỉ: Thôn m, xã H, huyện B, tỉnh Quảng Bình, có mặt.
Người được bị đơn ủy quyền: Ông Nguyễn Danh H, địa chỉ: xã H, huyện B, tỉnh Quảng Bình, có mặt.
3. Người làm chứng:
- Ông Lưu Văn D; Địa chỉ: Thôn n, xã H, huyện B, tỉnh Quảng Bình, vắng mặt.
- Ông Nguyễn Xuân T; Địa chỉ: Thôn k, xã H, huyện B, tỉnh Quảng Bình, vắng mặt.
- Ông Lê ChiêuT ; Địach ỉ: Thôn h, xã H, huy ện B, tỉnh Qu ảng Bình, vắng mặt.
- Ông Lưu ĐứcH ; Địach ỉ: Thôn n, xã H, huy ện B, tỉnh Qu ảng Bình, vắng mặt.

## Page 2

- Ông Nguyễn Ngọc T; Địa chỉ: Thôn h, xã H, huyện B, tỉnh Quảng Bình, vắng mặt.
- Ông Lê Chiêu B ; Địach ỉ: Thôn h, xã H, huy ện B, tỉnh Qu ảng Bình, vắng mặt.
- Ông Lê Văn V; Địa chỉ: Thôn h, xã H, huyện B, tỉnh Quảng Bình, vắng mặt.
- Ông Nguyễn Đăng K; Địa chỉ: Thôn h, xã H, huyện B, tỉnh Quảng Bình, vắng mặt.
- Ông Lưu Văn V; Địa chỉ: Thôn h, xã H, huyện B, tỉnh Quảng Bình, vắng mặt.
- Ông Lưu Sỹ V, Địa chỉ: Thôn n, xã H, huyện B, tỉnh Quảng Bình, vắng mặt.
- Ông Nguyễn Văn T; Địa chỉ: Thôn h, xã H, huyện B, tỉnh Quảng Bình;
- Ông Nguyễn Khắc T; Địa chỉ: Thôn h, xã H, huyện B, tỉnh Quảng Bình, có mặt.
- Ông Nguyễn Văn Q; Địa chỉ: Thôn m, xã H, huyện B, tỉnh Quảng Bình, vắng mặt.
- Ông Lưu Văn Đ, Địa chỉ: Thôn n, xã H, huyện B, tỉnh Quảng Bình, vắng mặt.
- Ông Lê Tiến H; Địa chỉ: Thôn s, xã H, huyện B, tỉnh Quảng Bình, vắng mặt.
- Ông Nguyễn Dũng C; Địa chỉ: Thôn n, xã H, huyện B, tỉnh Quảng Bình, vắng mặt.
- Ông Nguyễn Quang V ; Địa chỉ: Thị trấn nông trư ờng V, huyện B, tỉnh Quảng Bình, vắng mặt.

NỘI DUNG VỤ ÁN:
 Theo hồ sơ vụ án và bản án dân s ự sơ thẩm của Tòa án nhân dân huy ện Bố Trạch thì nội dung vụ án được tóm tắt như sau:
Nguyên đơn ông Lưu Văn C và người được ủy quyền tham giat ố tụng bà Nguyễn ThịT trình bày: Năm 1949 vợ chồng ông Lưu Văn C và bà Nguyễn Thị Ng (tên gọi khác là Ng) chung sống với nhau tại nhà bố, mẹ ông C ở thôn n, xã H, huyện B, tỉnh Quảng Bình. Năm 1968 ông C vào Đồng Hới mua ngôi nhà gỗ cũ về dựng ngay cạnh thửa đất nhà mẹ bà Ng. Thửa đất này trước đây có nguồn gốc từ ông Nguyễn VănH ở, sau đó ông H đi Sen Bàng lập làng mới thì thửa đất này bỏ hoang nên ông C xin hợp tác xã đ ể dựng nhà, hai v ợ chồng chung sống với nhau được 30 năm nhưng không có con. B àNg đi vận động một số phụ nữ đẻ con cho ông C để có con nối dõi tông đư ờng. Năm 1983 , ông C đến sống chung với bà Nguy ễn ThịT (không đăng ký kết hôn) và có với nhau hai con chung. Tuy nhiên, ông C vẫn qua lại bình thư ờng với bà Ng, bàNg vẫn chăm sóc hai đứa con riêng của ông C, giữa hai ông, bà không có mâu thu ẫn gì. Năm 2009 bàNg chết, để lại 01 thửa đất số 86, tờ bản đồ số 7, diện tích 666m 2 tại thôn h, xã H, huyện B, tỉnh Quảng Bình đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mang tên bà Nguyễn ThịNg và một ngôi nhà trên thửa đất này. BàNg

## Page 3

chết không đ ể lại di chúc. Khi bàNg chết, ông C và bàT cùng các con lo mai táng đầy đủ theo phong tục và quản lý di sản bà Ng, ngoài ra không có ai lo lắng việc này. Sau đó, ông C lên Ủy ban nhân dân xã H lấy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất vay tiền trả để trả khoản tiền ông đã b ỏ ra làm đám tang nhưng Ủy ban nhân dân xã H trả lời ông C không có quyền. Sau đó, ông Nguyễn Văn K là họ hàng xa với ông bàNg bàn bạc việc bán nhà bàNg nhưng ông C không nhất trí nên xảy ra tranh chấp, được hòa giải ở cơ sở nhưng không thành. Ông C cho rằng tài sản bàNg để lại làt ại sản chung của vợ chồng nên khi bàNg chết thì ông là ngư ời được hưởng thừa kế. Ông C khởi kiện yêuc ầu Tòa án công nhận ông được quyền được hưởng di sản thừa kế của bàNg và buộc ông K không được cản trở thực hiện quyền này.
Bị đơn ông Nguyễn Văn K trình bày: Gia đình chú ông K (bố bà Ng) có hai người con nhưng người con traim ất sớm còn lại bà Ng. Năm 1949 , bàNg lấy chồng là ông Lưu Văn C. Do nhà ít người nên bố mẹ bàNg cho vợ chồng ông C, bàNg về làm nhà trên đất của bố mẹ bà Ng. Vì vợ chồng ông C và bàNg không có con nên năm 1975 ông C không ở với bàNg nữa mà đi lấy vợ khác để một mình b àNg chăm sóc bà L (mẹ bà Ng). Ông C không có tình cảm và trách nhiệm đối với bàNg và mẹ bà Ng. Khi bà L qua đời, gia đình và dòng họ không cho ông C chịu tang vì ông C là đứa con rễ bất hiếu. Cuộc sống bàNg hoàn toàn phụ thuộc gia đình ông K và hai ông chúc ủa bà Ng. Đặc biệt những năm tháng cuối đời của bà Ng, vợ con ông K và hai đứa em con chú là Nguyễn Thị Th và Nguyễn Thị L chăm sóc. Lúc này, nhàc ửa dột nát, xuống cấp, anh em nhà ông K đến sửa chữa giúp, sau này bão lụt tàn phá nhàc ửa hư hỏng nặng, thì bà con thôn h, xã H đóng góp sửa chữa lại. Sau khi bàNg chết, việc hương khói đều do anh em ông K lo liệu.
Về tài sản của bàNg để lại: Thửa đất số 86, tờ bản đồ số 7, diện tích 666m2 là do bàNg đứng tên, đất này có nguồn gốc đất hương ho ả của ông bàn ội bà Ng, ông K để lại. Sau này, khi Nhà nước cóc hủ trương cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, bàNg kê khai vàch ỉ có bàNg đứng tên trong gi ấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Nay bàNg đã chết thì thửa đất này thu ộc quyền của anh, em, con, cháu nội của ông K, ông C không có quyền thừa kế; Ngôi nhà do ông C và bàNg dựng lên năm 1970 thì ông C có quyền tháo d ỡ trả lại đất để anh em ông K xây nhà thờ, thờ phụng ông, bà và bà Ng.
 Tại bản án dân sự sơ thẩm số 05/2019/DS-ST ngày 04/9/2019 của Tòa án nhân dân huyện Bố Trạch đã Quyết định: Căn cứ Điều 1, Điều 5, Điều 15, Điều 16 Luật Hôn nhân gia đình năm 1959; Điều 611, Điều 612, Điều 613, Điều 649, điểm a khoản 1 Điều 650, điểm a khoản 1 Điều 651 Bộ luật Dân sự; Điều 100, khoản 5, 7 Điều 166; khoản 2, 3, 4, 5 Điều 170; điểm đ khoản 1 Điều 179; Điều 188 và khoản 1, điểm b, khoản 2 Điều 203 của Luật Đất đai; khoản 5 Điều 26;
điểm a khoản 1 Điều 35; điểm a, c khoản 1 Điều 39; khoản 2 Điều 229, khoản 1 Điều 147 B ộ luật T ố tụng Dân s ự; đi ểm đ kho ản 1 Đi ều 12 Nghị quyết s ố

## Page 4

326/2016/UBTVQH 14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban thư ờng v ụ Quốch ội v ề mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án, xử:
Chấp nhận yêuc ầu khởi kiện của ông Lưu Văn C: Công nhận ông Lưu Văn C có quyền được hưởng di sản thừa kế là quyền sử dụng đất thửa đất số 86, tờ bản đồ số 7 (nay là thửa 345, tờ bản đồ số 7 xã H, huyện B, tỉnh Quảng Bình)
và được sở hữu ngôi nhà trên đ ất. Thửa đất 345, tờ bản đồ số 7 xã H diện tích 445,5m2, có tứ cận:
 Phía Bắc giáp đường giao thông, kích thước 21,5m Phía Nam đường đi (đường rộng 2m – theo thỏa thuận của các đương s ự chừa 2m chiều rộng để làm đường đi), kích thước 24,7m Phía Tây giáp đất ông Nguyễn Văn K, kích thước 18,4m Phía Đông giáp đường giao thông, kích thước 20,6m.
Nhà có đặc điểm: Nhà 3 gian, cấp 4, mái ngói đã hư hỏng, ngói bị vỡ, mái gỗ rui mèn, đòn tay b ị mối mọt; tường xây bằng đá, vôi, không tô trát, đám ọc rong rêu, các cửa đã hử hỏng nặng.
Ông Lưu Văn C có quyền và trách nhiệm liên hệ với cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong lĩnh vực đất đai đ ể giải quyết các vấn đề liên quan trên thửa đất nêu trên theo quy định của pháp luật.
Ông Nguyễn Văn K không được cản trở ông C thực hiện quyền sử dụng đất đối với và một ngôi nhà trên đất.
Ngoài ra bản án sơ thẩm còn tuyên về án phí dân sự sơ thẩm, quyền kháng cáo cho các đương sự.
 * Ngày 19 tháng 9 năm 2019 bị đơn ông Nguyễn Văn K có đơn kháng cáo nội dung: Ông C và bàNg đã không sống chung với nhau từ năm 1983 khi ông C đến sống chung như vợ chồng với bàT và có hai người con, từ năm 1983 đến năm 2009 (năm bàNg chết) ông C và bàNg không còn tồn tại quanh ệ vợ chồng. Khi bàNg chết, để lại tài sản là ngôi nhà cấp 4 đã hư hỏng nặng trên thửa đất có diện tích 445,2m2 mang tên bà Nguyễn ThịNg được UBND huyện B cấp năm 2006 tại thôn h, xã H, huyện Bố Trạch. Bản án sơ thẩm nhận định tại thời điểm bàNg chết, ông C và bàNg vẫn tồn tại quan hệ vợ chồng bằng hôn nhân thực tế để chia thừa kế duy nhất cho ông C là không có căn cứ.
 Khi pháp luật có quy định về hôn nhân thực tế đối với những trường hợp xác lập quanh ệ vợ chồng trước ngày 03/01/1987 mà chưa đăng ký kết hôn thì được nhà nước khuyến khích đăng ký kết hôn. Tuy nhiên, khi nhà nước chưa có quy định này thì ông C, bàNg đã không còn sống chung với nhaun ữa, nên đã chấm dứt quan hệ hôn nhân thực tế. Việc bản án xác định năm 2009, khi bàNg chết, ông C vẫn là chồng để chia thừa kế cho ông C, trong khi bàT và ông C xác lập quan hệ hôn nhân thực tế từ 1983 và tồn tại cho đến nay, nghĩa là pháp lu ật thừa nhận việc một người có hai v ợ thông qua hôn nhân thực tế, bản án tuyên như vậy là không đúng pháp lu ật, đề nghị Tòa án cấp phúc thẩm xem xét khách quan, công bằng bảo đảm quyền lợi chính đáng cho gia đình ông K.
Tại phiên tòa phúc th ẩm, nguyên đơn gi ữ nguyên yêuc ầu khởi kiện. Bị đơn thừa nhận đất là của bàNg để lại, nhà là của chung vợ chồng ông C, vì hôn nhân của ông C vàNg không sống với nhau từ năm 1983 nên quan hệ hôn nhân

## Page 5

của họ đã chấm dứt, ông C không có quyền thừa kế tài sản của bà Ng; các đương sự không thỏa thuận được với nhau về việc giải quyết vụ án.
 Quan điểm của đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Quảng Bình:
+ Về tố tụng: Trong quá trình ti ến hành t ố tụng, giải quyết vụ án người tiến hành tố tụng, người tham giat ố tụng đã thực hiện đúng quy định của pháp luật.
+ Về nội dung v ụ án: Đề nghị Hội đồng xét x ử không chấp nhận kháng cáo, giữ nguyên án sơ thẩm.

NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN:
 Sau khi nghiên cứu các tài li ệu có trong h ồ sơ vụ án được thẩm trat ại phiên tòa và căn cứ kết quả tranh luận tại phiên tòa, Hội đồng xét xử nhận định:
 [1]. Về tố tụng: Thẩm quyền giải quyết, người tham giat ố tụng và người tiến hành t ố tụng, Tòa án cấp sơ thẩm đã xem xét, gi ải quyết, thực hiện đúng theo quy định của pháp luật.
 [2]. Về nội dung:
Xét kháng cáoc ủa ông Nguy ễn Văn K đối với quyết định của bản án sơ thẩm số 05/2019/DS-ST ngày 04/9/2019 của Tòa án nhân dân huy ện Bố Trạch vì ông K cho rằng, quanh ệ vợ chồng giữa ông C và bàNg đã chấm dứt kể từ năm 1983 khi ông C đến sống chung với bàT và có với nhau hai con chung, ông C không có quyền hưởng di sản thừa kế của bà Ng, Hội đồng xét xử thấy rằng:
Quan hệ hôn nhân gi ữa bàNg và ông C là quanh ệ hôn nhân thực tế, được gia đình và họ hàng công nhận là vợ chồng. Tại thời điểm họ sống chung với nhau chưa có pháp lu ật điều chỉnh buộc phải đăng kýt ại cơ quan nhà nư ớc có thẩm quyền. Từ khi chung sống với nhau, bàNg và ông C có tài sản chung là ngôi nhà cấp bốn làm trên thửa đất đang có tranh ch ấp. Ông K cho rằng, thửa đất trên là thửa đất hương ho ả của ông bàn ội bàNg nhưng không có gi ấy tờ gì để chứng minh về nguồn gốc đất. Trong khi đó, phía ông C có người làm chứng là ông Hành trình bày nguồn gốc thửa đất này trước là ông Hành ở, sau chuyển đi làm kinh t ế mới thì đất bỏ hoang. Ông C và bàNg đượch ợp tác xã cho phép ở (không có gi ấy tờ) nhưng ông bà s ử dụng ổn định liên tục trong su ốt một thời gian dài không ai có ý ki ến, phản đối. Sau này bàNg ẫu là ngư ời kê khai đứng tên để được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Ngôi nhà ba gian làm trên đất đã cũ là tài sản chung của ông C, bàNg đã được phía nguyên đơn và b ị đơn thừanh ận. Theo kho ản 3 Nghị quyết 35/2000 /NQ-QH10 ngày 9/6/2000 của Quốc hội hướng dẫn thi hành Lu ật hôn nhân và gia đình năm 2000 thì quanh ệ vợ chồng được xác lập trước ngày 03/01/1987 mà chưa đăng ký kết hôn thì được khuyến khích kết hôn. Nếu có ly hôn thì Tòa án thụ lý và áp dụng quy định của Luật hôn nhân và gia đình năm 2000 đ ể giải quyết. Thời gian từ năm 1983 đến sau này, mặc dù ông C đến chung sống như vợ chồng với bàT nhưng chưa được Tòa án giải quyết ly hôn nên về mặt pháp lý thì ông C và bàNg vẫn là quan hệ vợ chồng. Hôn nhân thực tế giữa ông C và bà Thải là quanh ệ hôn nhân không hợp pháp (ông C đang có vợ mà chung sống như vợ chồng với người khác). Vì

## Page 6

vậy, khi bàNg chết không để lại di chúc thì ông C được xác định là hàng thừa kế thứ nhất và duy nhất của Ng.
Việc Tòa án nhân dân huyện Bố Trạch xử công nhận ông C được hưởng thừa kế theo hàng thừa kế thứ nhất là có căn cứ. Vì vậy, không chấp nhận kháng cáo của ông K.
[3]. Về án phí: Kháng cáo ông K không được chấp nhận nên ông phải chịu án phí phúc th ẩm. Tuy nhiên, ông K thuộc đối tượng người cao tu ổi nên được miễn nộp tiền án phí phúc thẩm.

Vì các lẽ trên;
 QUYẾT ĐỊNH Căn cứ khoản 1 Điều 308 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015;
 Căn cứ Điều 611, Điều 612, Điều 613, đi ều 649, đi ểm a kho ản 1 Đi ều 650, điểm a khoản 1 Đi ều 651 Bộ luật dân s ự; Điều 100, kho ản 5, 7 Đi ều 166;
khoản 2, 3, 4, 5 Điều 170; điểm đ khoản 1 Điều 179; Điều 188 và khoản 1, điểm b, kho ản 2 Đi ều 203 của Lu ật Đất đai; khoản 5 Đi ều 26; kho ản 2 Điều 229, khoản 1 Điều 147 Bộ luật tố tụng dân sự; điểm đ khoản 1 Điều 12 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH 14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban thư ờng v ụ Quốch ội v ề mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án, xử:
1. Không chấp nhận kháng cáo của ông Nguyễn Văn K, giữ nguyên bản án dân s ự sơ thẩm s ố 05/2019/DS-ST ngày 04/9/2019 của Tòa án nhân dân huyện Bố Trạch.
2. Về án phí: miễn phí phúc thẩm cho ông Nguyễn Văn K.
Các quyết định khác của án sơ thẩm không có kháng cáo, không bị kháng nghị có hiệu lực thi hành kể từ ngày hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị.
Bản án phúc thẩm có hiệu lực pháp luật kể từ ngày tuyên án.
 Nơi nhận: T.M HỘI ĐỒNG XÉT XỬ PHÚC THẨM
- VKSND tỉnh Quảng Bình; THẨM PHÁN- CHỦ TỌA PHIÊN TÒA
- TAND huyện Bố Trạch; (Đã ký)
- Chi cục THA huyện Bố Trạch;
- Các đương sự;
- Lưu hồ sơ vụ án.


 Từ Thị Hải Dương

## Page 7

7