Bản án số 14/2019/DS-PT
Trần Bá Hợi và Trần Thị Liên
Số: 14
Ngày: 18/02/2019
Tòa án xét xử: TAND cấp cao tại Hà Nội
Cấp xét xử: Phúc thẩm
Loại vụ việc: Dân sự
Quan hệ pháp luật: Tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất
Thông tin vụ việc: Thừa kế

## Page 1

TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP CAO TẠI HÀ NỘI

Bản án số 14/2019/DS-PT Ngày 18-02-2019 V/v: Tranh chấp thừa kế tài sản



CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc








NHÂN DANH NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP CAO TẠI HÀ NỘI

- Thành phần Hội đồng xét xử phúc thẩm gồm có:
Thẩm phán - Chủ tọa phiên tòa: Ông Nguyễn Tất N;
Các Thẩm phán: Ông Nguyễn Đức N1;
 Bà Trần Thị Thu H.
- Thư ký phiên tòa : Ông Đỗ Ngọc C - Thư ký Tòa án nhân dân cấp cao tại Hà Nội.
- Đại diện Viện kiểm sát nhân cấp cao tại Hà Nội : Ông Lê Đỗ Q
- Kiểm sát viên tham gia phiên tòa.


Ngày 18 tháng 02 năm 2019, tại trụ sở Tòa án nhân dân cấp caot ại Hà Nội xét xử phúc thẩm công khai vụ án thụ lý số 165/2018/TLPT-DS ngày 06 tháng 11 năm 2018 về tranh chấp thừa kế tài sản.

Do Bản án sơ thẩm số 10/2018/DS-ST ngày 12-9-2018 của Tòa án nhân dân tỉnh H bị kháng cáo.


Theo Quyết định đưa vụ án ra xét xử số 1065 /2018/QĐ-PT ngày 30 tháng 01 năm 2019 của Tòa án nhân dân cấp cao tại Hà Nội giữa các đương sự:

1. Nguyên đơn: Ông Trần Bá H (Trần VănH ) sinh năm 19 37, trút ại nhà số 18, phố Gốc Mít, phường Vị Xuyên, thành phố N, tỉnh N, có mặt.

2. Bị đơn: Bà Trần Thị L sinh năm 1955; trú tại thôn Nãi Văn, xã Vũ B ản, huyện Bình Lục, tỉnh H, có mặt.

3. Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan:

- Ủy ban nhân dân huyện Bình Lục, tỉnh H

Người đại diện hợp pháp: Ông Đặng Thanh B - Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện tham gia tố tụng theo ủy quyền của Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện, ông B vắng mặt và có đơn đề nghị xét xử vắng mặt;

- Các bà Trần Thị D, Trần Thị K (em ông Hợi) và Vũ Thị H (vợ ông H);

## Page 2

- Các con của bà Trần Thị L gồm: Trần Thị N, Trần Thị H, Trần Bá Q, Trần ThịT và Trần Thị M.

4. Người kháng cáo: ông Trần Bá H - Nguyên đơn.


NỘI DUNG VỤ ÁN

 - Nguyên đơn, ông Trần Bá H trình bày


Bố mẹ ông làc ụ Trần Bá Đ (mất năm 1951) vàc ụ Trần ThịN (mất năm 1987), sinh được 04 người con gồm ông Trần Bá H, bà Trần Thị D, bà Trần Thị K và ông Trần Bá Q (ông Q chết năm 2004). Ông Trần Bá Q có vợ là bà Trần Thị L và 5 người con là Trần Thị H, Trần Thị M, Trần Thị T, Trần Thị N, Trần Bá Q. Khi mất, cụ N, cụ Đ, ông Q không để lại di chúc. Di sản của bố mẹ ông để lại là toàn bộ thửa đất hiện nay đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mang tên hộ ông Trần Bá Q . Theo ông, vi ệc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ông Q là không đúng quy định của pháp luật vì thực tế đây là tài sản của bố mẹ ông để lại.
Ngoài ra, năm 1959, vợ chồng ông có làm ba gian nhà g ỗ lim cho mẹ và các em ở.
Nhưng vào khoảng năm 1990, vợ chồng ông Q đã phá ngôi nhà gỗ lim để xây ngôi nhà mái bằng như hi ện nay. Do v ậy, ông khởi kiện đề nghị Tòa án chia thừa kế theo pháp luật toàn bộ di sản thừa kế của bố, mẹ ông bao gồm đất, cây cối trên đất tại thôn Nãi Văn, xã Vũ Bản, huyện Bình Lục; buộc vợ chồng ông Q, bà L hoàn trả cho ông 03 gian nhà g ỗ lim, một s ố tài sản như giư ờng, chi ếu.., tổng trị giá 262.000.000 đồng và yêuc ầu Tòa ánh ủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp cho hộ ông Trần Bá Q, ông đ ề nghị được hưởng 49m2 đất trước cửa nhà bà L để ông xây nhà thờ, trên phần đất được chia nếu có cây cối, tài sản thì người được chia sẽ được hưởng, không ai phải thanh toán cho ai. Ông không đ ề nghị chia đất của nhà thờ họ và tài sản trên đất của nhà thờ họ vì diện tích đất nhà thờ họ không liên quan gì đến phần đất của bố mẹ ông để lại.

- Bị đơn, bà Trần Thị L trình bày

Về thời gian cụ Đ, cụN mất và hoàn cảnh gia đình nhất trí với ý kiến của ông H là cụ Đ, cụN sinh được 04 người con là ông H , bà D, bà K, ông Q. Năm 1975, bà L lấy ông Q, từ đó vợ chồng sinh sống ổn định trên thửa đất của bố, mẹ. Khi cụ N còn sống c ụ đã nói cho v ợ chồng bà toàn b ộ diện tích đ ất, vi ệc c ụ N cho vợ chồng bà đất chỉ là nói bằng miệng và có bà D , bà K biết. Quá trình ở, gia đình bà luôn đóng đầy đủ nghĩa vụ tài chính đối với thửa đất, năm 1986, thửa đất trên đã mang tên chồng bà là Trần Bá Quang, đến năm 1988, gia đình bà đư ợc cấp giấy chứng nhận tạm thời quyền sử dụng đất, năm 1998 , Ủy ban nhân dân huyện Bình Lục đã cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho hộ ông Trần Bá Q. Do vậy, bà không nhất trí với yêuc ầu khởi kiện của ông H vì nhà nư ớc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho vợ chồng bà đúng quy định; bản thân ông H đã đi thoát ly từ nhỏ, không chăm sóc đến cụN lúc ốm đau, khi cụ Nuôi còn sống chỉ có vợ chồng bà chăm sóc, nuôi dư ỡng. Nay ông H không có quyền yêuc ầu chia thừa kế và đề

## Page 3

nghị hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp cho gia đình bà.

Đối với 03 gian nhà g ỗ lim mà ông H khai, bà xác định là không có, thực tế chỉ có ngôi nhà tranh vách đ ất. Năm 1991, do ngôi nhàm ối mọt, xuống cấp và dột nát nên v ợ chồng bà đã d ỡ bỏ để xây dựng ngôi nhà như hi ện nay. Quá trình v ợ chồng bà làm nhà, ông H và các con có v ề làm giúp nhưng không có ý ki ến gì. Do vậy bà không chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của ông H.

Về công sức duy tu tài sản và chăm sóc c ụ N; bà L đề nghị giải quyết theo pháp luật.

 - Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trình bày

- Ủy ban nhân dân huyện Bình Lục có quan đi ểm: Việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho h ộ ông Trần Bá Q đã đúng quy trình, đảm bảo đúng quy định của pháp luật nên không đủ cơ sở để hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo yêu cầu khởi kiện của ông Trần Bá H.

- Bà Trần Thị Dung trình bày: Bố mẹ bà là cụ Trần ThịN (mất năm 1987) và cụ Trần Bá Đ (đã mất năm 1951), sinh đư ợc 04 người con gồm ông Trần Bá H, bà Trần Thị D, bà Trần Thị K và ông Trần Bá Q (ông Q chết năm 2004). T ừ năm 1975, em trai, em dâu bà là Trần Bá Q, Trần Thị L đã sinh sống ổn định trên thửa đất, có công chăm sóc, nuôi dư ỡng cụN và quản lý, s ử dụng thửa đất. Khi mẹ bà còn sống có nói bằng miệng là cho vợ chồng bà L toàn bộ thửa đất. Bản thân ông H (anh cả) đã đi thoát lyt ừ bé, không có công chăm sóc m ẹ lúc ốm đau. Năm 1998, hộ ông Q được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, anh chị em không có ý kiến gì. Quá trình vợ chồng bà L xây nhà, ông H có biết nhưng không phản đối. Bà xác định không có ngôi nhà 03 giang ỗ lim như ông H khai mà chỉ có ngôi nhà 01 gian hai trái lợp dạ vách đất của bố mẹ bà để lại nhưng do đã dột nát, không còn giá trị sử dụng nên vợ chồng ông Q đã dỡ bỏ để xây nhà mới. Do vậy, bà không nhất trí với yêu cầu khởi kiện của ông Trần Bá H.

- Bà Trần Thị K trình bày: Năm 1975, bà L lấy ông Q và sinh sống ổn định trên thửa đất, vợ chồng ông Q là người chăm sóc, phụng dưỡng cụ Nuôi; ông H đi thoát ly từ nhỏ, không có trách nhi ệm chăm sóc, phụng dưỡng mẹ. Năm 1998, nhà nước cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho h ộ ông Q hoàn toàn đúng quy định, bản thân bà nhất trí với việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ông Q, về ngôi nhà gỗ lim, bà K xác nhận là không có màch ỉ có ngôi nhà 03 gian chát vách lợp dạ. Nay ông H khởi kiện chia di sản thừa kế, đề nghị hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và yêu cầu bà L phải hoàn trả ngôi nhà 3 gian gỗ lim cho ông H, bà K không nhất trí vì khi mẹ bà còn sống có nói là cho vợ chồng bà L thửa đất của bố, mẹ.

- Chị N, chị H, anh Q, chị T, chị M: Nhất trí với quan điểm của bà L là bị đơn không nhất trí với yêu cầu chia di sản thừa kế của ông H.

Tòa án đã tiến hành thẩm định tại chỗ và định giá tài sản, xác định:

## Page 4

- Giá trị của toàn bộ thửa đất là 84.400.000 đồng.

- Giá trị tài sản, vật kiến trúc trên đất có tổng giá trị: 259.318.629 đồng;

- Giá trị cây cối trên đất là: 4.876.000 đồng.

Tại Bản án dân s ự sơ thẩm số 10/2018/DS-ST ngày 12 -9-2018, Tòa án nhân dân tỉnh H đã căn cứ khoản 5 Điều 26, các điều 34, 37, 38, 147, 266, 273, 278 B ộ luật tố tụng dân sự 2015; các điều 611, 613, 649, 650, 651 Bộ luật dân sự 2015; các điều 100, 166, 170, 175, 203 Lu ật đất đai 2013; Đi ều 32, 193 Lu ật tố tụng hành chính 2015; Nghị quyết s ố 326/2016/NQ-UBTVQH14 ngày 30 -12-2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định về án phí, lệ phí Tòa án; quyết định:

Không chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của ông Trần Bá H (Trần Văn H)
về các yêu cầu gồm: chia di sản thừa kế đối với thửa đất số 156 diện tích 100m2 ao, thửa đất số 161 diện tích 115m2 đất vườn, thửa đất số 163 diện tích 525m2 trong đó có 170m2 đất ở, 355m2 đất vườn thuộc tờ bản đồ 28 và thửa đất số 02 tờ bản đồ số 35 diện tích 60m 2 đất vườn tại thôn Nãi Văn, xã Vũ B ản, huyện Bình Lục, tỉnh H, buộc gia đình bà Trần Thị Liên thanh toán trả cho ông giá trị ngôi nhà gỗ lim 03 gian cùng một số tài sản khác có tổng trị giá 262.000.000 đồng và hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số O 113262 do Ủy ban nhân dân huyện Bình Lục cấp cho hộ ông Trần Bá Q ngày 17-12-1998.

Ngoài ra, Tòa án cấp sơ thẩm còn quyết định về án phí, chi phí thẩm định giá và thông báo quyền kháng cáo theo quy định của pháp luật.

Sau khi xét xử sơ thẩm, ngày 14-9-2018, ông Trần Bá H (Trần Văn H) có đơn kháng cáo toàn b ộ bản án sơ thẩm yêu cầu chia thừa kế là quyền sử dụng đất và buộc gia đình bà L bồi thường 262.000.000 đồng là giá trị ngôi nhà vàm ột số tài sản khác.

 Tại phiên tòa phúc thẩm:

 - Nguyên đơn là ông Trần Bá H vẫn giữ yêu cầu kháng cáo đề nghị chia thừa kế là quyền sử dụng đất có nguồn gốc do bố mẹ ông để lại; và buộc gia đình bà L bồi thường 262.000.000 đồng là giá trị ngôi nhà g ỗ lim và một số tài sản khác do ông đầu tư xây dựng, mua sắm.


 - Bị đơn là bà Trần Thị L không nhất trí với yêu cầu khởi kiện của ông Hợi vì thửa đất gia đình đang s ử dụng đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hợp pháp và cho rằng việc ông Hyêu cầu bồi thường giá trị tài sản ngôi nhà bị phá bỏ là không có căn c ứ, thực tế chỉ là ngôi nhà tranh, vách đ ất. Không phải là ngôi nhà ba gian gỗ lim như lời khai của ông Hợi.


Đại diện Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại Hà Nội cho rằng căn cứ vào các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án và kết quả tranh tụng tại phiên tòa, việc Tòa án cấp sơ thẩm không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông Trần Bá H là đúng; đề

## Page 5

nghị giữ nguyên bản án sơ thẩm đối với các đương sự.

NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN [1]. Về tố tụng

Cụ Trần Bá Đ và cụ Trần ThịN (là bố mẹ ông H). Cụ Đ chết năm 1951, cụN chết năm 1987 không để lại di chúc. Ông H cho rằng bố mẹ chết để lại tài sản thừa kế liên quan đến thửa đất hộ gia đình ông Trần Bá Q được cấp chứng nhận quyền sử dụng nên ngày 04-10-2017, ông H khởi kiện vụ án đề nghị chia di sản thừa kế và hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp cho hộ gia đình ông Q. Tòa án nhân dân tỉnh H thụ lý, giải quyết là đúng quy định tại khoản 5 Điều 26 và Đi ều 34 Bộ luật tố tụng dân sự.

[2]. V ề kháng cáo liên quan đến yêuc ầu chia thừa k ế và hủy gi ấych ứng nhận quyền sử dụng đất cấp cho hộ gia đình ông Q.

Tại đơn khởi kiện, ông H đề nghị chia di sản thừa kế là các thửa đất, được Ủy ban nhân dân huy ện Bình Lục, tỉnh H cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số 0 113262 ngày 17 -12-1998 cho h ộ gia ông Trần Bá Q , bao g ồm: thửa số 156 diện tích 100 m 2 ao, thửa số 161 diện tích 115 m2 đất vườn; thửa số 163 diện tích 525 m2 bao gồm: diện tích 170 m 2 đất ở, đất vườn là 355 m 2 và thửa số 2 diện tích 60 m2 đất vườn. Theo các tài li ệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án, Hội đồng xét xử nhận thấy:

- Đối với thửa đất 156, t ờ bản đồ 28, diện tích 100 m 2 đất ao: Theo kết quả xác minh có căn c ứ xác định thửa đất này có ngu ồng ốc trư ớc năm 1986 thu ộc quyền sử dụng của Ủy ban nhân dân xã ; đến năm 1986 khi đo đạc hiện trạng thửa đất, gia đình ông Q , bà L đang sử dụng cùng với các hộ gia đình khác nên đã xem xét cấp cho gia đình ông Q sử dụng nên diện tích đất này không phải do cụ N, cụ Đ để lại để phân chia thừa kế theo yêu cầu của ông H.

- Đối với phần diện tích đất còn lại tại các thửa 161, 163 tờ bản đồ số 28 và thửa số 2 tờ bản đồ số 35; các đương s ự đều thừa nhận có nguồn gốc là do b ố mẹ ông Q, ông H để lại. Khi cụN chết vào năm 1987, ông H đang sinh sống tại thành phố N, không có hộ khẩu tại địa phương; bà K, bà D (là em) đã lấy chồng và ở nơi khác, chỉ có vợ chồng ông Q (em út) là ngư ời sống cùng c ụ N. Theo bản đồ địa chính xã Vũ B ản, thực tế từ năm 1986 (khi c ụ N còn sống) các thửa đất này đã mang tên ông Trần Bá Q. Ngoài ra, Luật đất đai năm 19 87 không quy định quyền sử dụng đất là tài sản đ ể phân chia thừa k ế. Khi ngư ời đư ợc giao đất ch ết, vi ệc chuyển quyền sử dụng đất được giao cho thành viên trong h ộ gia đình, nếu họ vẫn tiếp tục sử dụng đất đó. Sau khi cụN chết gia đình ông Quang tiếp tục sử dụng nhà đất nêu trên. Ngày 20-02-1988, ông Q đã được Ủy ban nhân dân huy ện Bình Lục cấp Giấy chứng nhận tạm thời sử dụng đất, diện tích 877 m2; đến năm 1990, ông Q phá nhà cũ do b ố mẹ để lại trên di ện tích đất nêu trên đ ể xây dựng ngôi nhàm ới.
Ông H chứng kiến, biết rõ việc này, còn tham gia làm giúp và không có ý ki ến gì.

## Page 6

Việc gia đình ông Q sử dụng đất là liên t ục, ổn định, không vi phạm và không có tranh chấp, khiếu nại nên ngày 17 -12-1998, Ủy ban nhân dân huy ện Bình Lục đã cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng các thửa đất nêu trên cho gia đình ông Trần Bá Q là có căn cứ, phù hợp với quy định của luật đất đai năm 1993. Như v ậy, toàn bộ đất đai có nguồn gốc do bố mẹ ông H để lại đã được chuyển giao cho gia đình ông Q quản lý, sử dụng theo quy định của pháp luật nên các thửa đất này không phải là di sản để phân chia thừa kế cho ông H.

[3]. Về kháng cáo yêuc ầu bồi thường thiệt hại liên quan đến ngôi nhà 03 gian gỗ lim và các tài sản khác (giường, chiếu), tổng trị giá 262.000.000 đồng

Trong quá trình giải quyết vụ án, ông H xuất trình tài liệu, chứng cứ gồm 05 giấy xác nhận của các ông Trần Anh H, Trần Thế T, Trần Viết T, Trần NgọcH và bà Trần Thị O có nội dung xác nhận việc ông có mang gỗ về làm nhà; tuy nhiên họ không nêu rõ số lượng bao nhiêu, loại gỗ gì, hình thể, kích thước (hiện nay chỉ ông H còn sống). Ông H xác định gia đình ông H có làm ngôi nhà gỗ 3 gian (loại gỗ gì ông không biết). Tại đơn đề ngày 01-8-2018, ông H lại khai là thuê ông Trần Ngọc H chở 16 cây luồng to, dài từN về nhà (không phải vận chuyển gỗ lim). Ngoài ra, bà D, bà K (là em ru ột) và ông Trần Viết D là trưởng thôn, hàng xóm, sinh sống liên tục tại địa bàn xác định không có ngôi nhà 03 gian gỗ lim như ông H khai; thực tế chỉ có ngôi nhà tranh trát vách; sau này ông Q phá để xây dựng nhà khác như hiện nay. Bà L xác định không có ngôi nhà g ỗ lim do ông H xây dựng, năm 1991 vợ chồng bà phá ngôi nhà cũ nhà tranh, vách đất xây nhà mới, ông H biết và không có ý ki ến gì. Căn cứ vào các tài liệu, chứng cứ có trong h ồ sơ vụ án và kết quả tranh tụng tại phiên tòa không đủ căn cứ xác định ông H có đầu tư xây dựng ngôi nhà gỗ lim 03 gian trên diện tích đất gia đình ông Q, bà L đang quản lý, sử dụng.

Ngoài ra, trong trư ờng hợp ông H có đóng góp xây dựng ngôi nhà (b ị phá vào năm 1991); khi phá b ỏ ngôi nhà, ông H biết và không yêuc ầu bồi thư ờng.
Theo quy định tại Điều 588 Bộ luật dân sự thì thời điểm ông H khởi kiện, thời hiệu khởi kiện đã hết; với các lý do nêu trên , việc yêu cầu bà L bồi thường 262.000.000 đồng là không có căn cứ.

[4]. Về án phí phúc thẩm: ông Trần Bá H sinh năm 1937 (là người cao tuổi).
Theo quy định tại điểm đ kho ản 1 Đi ều 12 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH 14 ngày 30-12-2016 của Ủy ban Thư ờng vụ Quốc hội quy định về án phí, l ệ phí Tòa án, thì ông H không phải nộp án phí.

Bởi các lẽ trên;

QUYẾT ĐỊNH


1. Căn cứ khoản 1 Điều 308 Bộ Luật tố tụng dân sự; không chấp nhận kháng cáo của ông Trần Bá H và giữ nguyên Bản án sơ thẩm số 10/2018/DS-ST ngày 12- 9-2018 của Tòa án nhân dân tỉnh H.

2. Miễn án phí phúc thẩm cho ông Trần Bá H.

## Page 7

Bản án phúc thẩm có hiệu lực pháp luật kể từ ngày tuyên án.


Nơi nhận:
- VKSND cấp cao tại Hà Nội;
- TAND tỉnh H;
- Cục THA dân sự tỉnh H;
- Các đương sự (theo địa chỉ);
- Lưu: HSVA, PHCTP.
TM. HỘI ĐỒNG XÉT XỬ THẨM PHÁN - CHỦ TỌA PHIÊN TÒA



Nguyễn Tất N