1 
 
TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP CAO 
TẠI HÀ NỘI 
 
Bản án số:  493/2024/DS-PT 
Ngày: 06/9/2024 
 
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM 
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc 
 
NHÂN DANH 
NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM 
TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP CAO TẠI HÀ NỘI 
 
- Thành phần Hội đồng xét xử phúc thẩm gồm có: 
Thẩm phán - Chủ tọa phiên tòa:  Ông Đặng Đình Lực; 
Các Thẩm phán:                           Ông Phạm Việt Hà;                              
                                                      Ông Ong Thân Thắng. 
- Thư ký phiên tòa : Bà Đặng Thùy Trang, Thư ký viên Tòa án nhân dân 
cấp cao tại Hà Nội. 
- Đại diện Viện kiểm sát nhân dân c ấp cao t ại Hà N ội tham gia phiên 
tòa: Bà Nguyễn Thị Thu Mai, Kiểm sát viên cao cấp. 
 Trong các ngày 29/8 và 06/9/2024, tại trụ sở Tòa án nhân dân cấp cao tại 
Hà N ội xét x ử phúc th ẩm, công khai, v ụ án dân s ự phúc th ẩm th ụ lý s ố 
531/2023/TLPT-DS ngày 13/12/2023, về: “Tranh chấp chia thừa kế tài sản, yêu 
cầu tuyên bố di chúc miệng vô hiệu, hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất”. 
Do có kháng cáo c ủa nguyên đơn và b ị đơn, đối với Bản án dân s ự sơ thẩm số 
68/2023/DS-ST ngày 27/9/2023 của Tòa án nhân dân tỉnh Hải Dương. 
Theo Quyết định đưa vụ án ra xét xử phúc thẩm số 8957/2024/QĐ-PT ngày 
09/8/2024, giữa các đương sự: 
1. Nguyên đơn: Bà Nguyễn Thị C, sinh năm 1956; Địa chỉ: Số A, đường 
K, Khu dân cư T, phường S, thành phố C, tỉnh Hải Dương; có mặt. 
Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho bà C: 
- Luật sư Nguyễn Thế T, Công ty L thuộc Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội; 
vắng mặt khi xét xử, có mặt khi tuyên án. 
- Luật sư Phạm Duy B, Văn phòng luật sư Phạm Hải thuộc Đoàn Luật sư 
thành phố Hà Nội; có mặt khi xét xử, vắng mặt khi tuyên án. 
2. Bị đơn: Anh Nguyễn Đức Q, sinh năm 1984; Đ ịa chỉ: Thôn A, xã L, 
thành phố C, tỉnh Hải Dương; có đơn xin xét xử vắng mặt. 
Người đại diện theo ủy quyền của anh Nguyễn Đức Q: Ông Dương Văn H, 
sinh năm 1970; Địa chỉ: Khu dân cư N, phường S, thành phố C, tỉnh Hải Dương; 
có mặt. 
3. Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan:

2 
 
3.1. Anh Nguyễn Đức D, sinh năm 1977; vắng mặt. 
3.2. Anh Nguyễn Đức S, sinh năm 1980; vắng mặt. 
3.3. Bà Vũ Thị C1, sinh năm 1960; có mặt. 
3.4. Anh Nguyễn Đức C2, sinh năm 1987; vắng mặt. 
3.5. Bà Nguyễn Thị X, sinh năm 1963; có mặt. 
Đều có địa chỉ: Thôn A, xã L, thành phố C, tỉnh Hải Dương. 
3.6. Chị Nguyễn Thị Ngọc D1, sinh năm 1989; Đ ịa chỉ: Thôn D, xã Đ, 
huyện C, tỉnh Hải Dương; có đơn xin xét xử vắng mặt. 
Người đại diện theo ủy quyền của bà Vũ Thị C1: Ông Dương Văn H, sinh 
năm 1970; Địa chỉ: Khu dân cư N, phường S, thành phố C, tỉnh Hải Dương; có mặt. 
3.7. Ông Hà Huy H1 , sinh năm 1955; Đ ịa chỉ: Số B N, phư ờng S, thành 
phố C, tỉnh Hải Dương; có mặt khi xét xử, vắng mặt khi tuyên án. 
3.8. Anh Hà Huy H2, sinh năm 1985; Đ ịa chỉ: Khu dân cư T, phư ờng S, 
thành phố C, tỉnh Hải Dương; có mặt. 
3.9. Anh Hà Văn H3 , sinh năm 1990; Địa chỉ: Số B N, phường S, thành 
phố C, tỉnh Hải Dương; vắng mặt. 
Người đại diện theo ủy quyền của ông H1, anh H3: Anh Hà Huy H2, sinh 
năm 1985; Địa chỉ: Khu dân cư T, phường S, thành phố C, tỉnh Hải Dương; có mặt. 
3.10. Ủy ban nhân dân thành phố C, tỉnh Hải Dương; Người đại diện theo 
pháp luật: Ông Nguyễn Văn K, chức vụ: Chủ tịch; Người đại diện theo uỷ quyền: 
Ông Nguyễn Văn Đ , chức vụ: Trưởng phòng Tài nguyên và Môi trư ờng thành 
phố C; vắng mặt. 
NỘI DUNG VỤ ÁN: 
Theo các tài liệu có trong hồ sơ và bản án sơ thẩm, nội dung vụ án được 
tóm tắt như sau: 
[1]. Nguyên đơn bà Nguyễn Thị C trình bày: Bố mẹ là cụ Nguyễn Đức C3 
(chết năm 1999) và cụ Trương Thị T1 (chết năm 1994). Hai cụ sinh được 05 người 
con là ông Nguyễn Đức B1, bà Nguyễn Thị C, ông Nguyễn Đức T2, bà Nguyễn 
Thị T3 và bà Nguyễn Thị X. Ngoài những người con trên hai c ụ không có con 
chung, con nuôi, con riêng nào khác. Ông B1 chết năm 1980, có v ợ là Trần Thị 
S1; ông B1 và bà S1 có 02 con chung là Nguyễn Đức D, Nguyễn Văn S2. Ông T2 
chết năm 1997, có v ợ là bà Vũ Thị C1; ông T2 và bà C1 có 03 con chung là 
Nguyễn Đức Q, Nguyễn Đức C2, Nguyễn Thị Ngọc D1. Bà T3 chết năm 2008, 
có chồng là Hà Huy H1; bà T3 và ông H1 có 02 người con chung là Hà Huy H2, 
Hà Văn H3. Bố mẹ của cụ C3 đều chết trước cụ C3. Sau khi cụ T1 chết, năm 1994 
cụ C3 có được mua của Ủy ban nhân dân (viết tắt: UBND) xã L, huyện C (chuyển 
thành Thị X1 và nay chuyển thành: Thành phố C) thửa đất số 184, tờ bản đồ 46, 
diện tích 125m2 tại thôn A, xã L, thành phố C, tỉnh Hải Dương. Ngày 24/10/1994,

3 
 
cụ C3 đã nộp 10.000.000 đ ồng tiền mua đ ất nhưng ti ền này là c ủa bà T3. Khi 
UBND xã giao đất, bà T3 là người nhận đất, xây tường bao xung quanh cùng một 
ngôi nhà nhỏ trên đất. Đến năm 2004, UBND huyện C cấp Giấy chứng nhận quyền 
sử dụng đất (viết tắt: GCNQSDĐ) đối với thửa đất trên mang tên cụ C3. Nhưng 
không hiểu lý do gì, sau này UBND huyện C ra quyết định thu hồi GCNQSDĐ 
đã cấp cho cụ C3. Khoảng năm 2005 - 2006, bà T3 có khởi kiện ra Tòa án nhân 
dân thành phố Chí Linh, yêu cầu chia thừa kế đối với di sản của cụ C3 là thửa đất 
trên. Sau đó, Tòa án đã ra quyết định đình chỉ việc giải quyết vụ án với lý do chưa 
đủ điều kiện khởi kiện, vì thửa đất chưa phải là di sản của cụ C3. Đến năm 2015, 
UBND thị xã C, tỉnh Hải Dương căn c ứ vào Bản ghi lại chúc miệng của cụ C3 
ngày 18/10/1999, có xác nhận của UBND xã L, cấp GCNQSDĐ cho anh Q là con 
ông T2, bà C1 đối với thửa đất nêu trên. Bà xác đ ịnh Bản ghi lại di chúc miệng 
của cụ C3 ngày 18/10/1999 được lập sau thời điểm cụ C3 chết, không phải là ý 
chí của cụ C3. Mặt khác, cụ C3 là người có học thức, biết chữ và hoàn toàn tỉnh 
táo đến lúc chết, nhưng trong bản ghi lại di chúc trên lại không có chữ ký của cụ 
C3. Đến giữa năm 2022, UBND thành phố C có quyết định thu hồi một phần diện 
tích (khoảng 60m2) để thực hiện dự án mở rộng đường vào khu di tích K, đã lập 
phương án bồi thường số tiền 715.000.000 đồng, các chị em mới biết việc anh Q 
được cấp GCNQSDĐ nêu trên. Nay kh ởi kiện yêu cầu: Tuyên bố Bản ghi lại di 
chúc miệng ngày 18/10/1999, có xác nhận của UBND xã L, thành phố C vô hiệu; 
Hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, số BV 213550, do UBND thị xã C (nay 
là thành phố C), tỉnh Hải Dương cấp cho anh Nguyễn Đức Q đối với thửa đất số 
184, tờ bản đồ số 46, địa chỉ xã L, thành phố C; Chia thừa kế di sản của cụ C3 đối 
với diện tích đất còn lại của thửa đất số 184, tờ bản đồ số 46, địa chỉ xã L, thành 
phố C và số tiền đền bù giải phóng mặt bằng theo pháp luật. Bà xác định không 
có công sức gì đối với di sản của cụ C3; phần di sản được hưởng tự nguyện tặng 
cho những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của bà T3.  
[2]. Bị đơn anh Nguyễn Đức Q trình bày và đ ề nghị: Về mối quan hệ gia 
đình, thời điểm chết của cụ T1, cụ C3, ông B1, ông T2, bà T3 thống nhất như 
nguyên đơn trình bày. Anh không đ ồng ý với yêu cầu khởi kiện của bà C1, anh 
xác định đã được cụ C3 di chúc miệng định đoạt cho thửa đất số 184, tờ bản đồ 
46, tích đất 125m2 tại thôn A, xã L, thành ph ố C, tỉnh Hải Dương, anh cũng đã 
được UBND thị xã C (nay là thành phố C) cấp GCNQSDĐ.  
[3]. Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan: 
[3.1]. Bà Vũ Thị C1 trình bày: Về mối quan hệ gia đình, thời điểm chết của 
cụ T1, cụ C3, ông B1, ông T2, bà T3 thống nhất như nguyên đơn trình bày. Bà và 
ông T2 có 03 người con chung là anh Q, anh C2 và chị D1. Khi cụ C3, cụ T1 còn 
sống ở cùng với vợ chồng bà, trước khi chết cụ C3 đã có di chúc miệng, nội dung 
tặng cho lại anh Q toàn bộ thửa đất mua của UBND xã L nhưng chưa được giao 
đất tại tờ bản đồ 46, diện tích 125m2 tại thôn A, xã L, thành ph ố C. Căn cứ vào 
Phiếu thu tiền mua đất của cụ C3 năm 1994 với số tiền 10.000.000 đồng, Bản ghi

4 
 
lại di chúc mi ệng ngày 18/10/1999, Phi ếu thu ti ền ngày 20/02/2004, anh Q đã 
được UBND thị xã C cấp GCNQSDĐ ngày 23/01/2015. Thửa đất này không phải 
là di sản thừa kế của cụ C3 nữa. Do vậy, bà không đồng ý với các yêu cầu khởi 
kiện của bà C1 (nguyên đơn). 
[3.2]. Anh Nguyễn Đức C2 trình bày: Anh không đ ồng ý với toàn bộ yêu 
cầu khởi kiện của bà C1, vì thửa đất mà bà C1 đang khởi kiện khi cụ C3 còn sống 
đã có di chúc miệng, định đoạt thửa đất cho anh Q là anh trai, anh Q cũng đã được 
cấp GCNQSDĐ. Trường hợp Tòa án xác đ ịnh thửa đất là di s ản thừa kế của cụ 
C3, chia di s ản theo yêu c ầu khởi kiện của bà C1, phần di s ản được hưởng anh 
tặng cho anh Q được hưởng. Anh không có công s ức gì đ ối với thửa đất tranh 
chấp. 
[3.3]. Chị Nguyễn Thị Ngọc D1 trình bày: Về mối quan hệ gia đình, thời 
điểm chết của cụ T1, cụ C3, ông B1, ông T2, bà T3 thống nhất như nguyên đơn 
trình bày nêu trên. Trước đây, lúc còn nhỏ chị sống cùng mẹ và các anh trai, chị 
có nghe nói cụ C3 trước khi chết đã có di chúc miệng để lại diện tích đất khoảng 
125m2 đất tại thôn A, xã L, thành phố C cho anh Q, thực tế anh Q cũng đã được 
cấp GCNQSDĐ đ ối với thửa đất này. Do v ậy, chị xác định bà C1 khởi kiện là 
không có căn cứ, chị không đồng ý. Trường hợp chấp nhận khởi kiện của bà C1, 
đề nghị giải quyết theo pháp luật. 
[3.4]. Bà Nguyễn Thị X trình bày: Về mối quan hệ gia đình, thời điểm chết 
của cụ T1, cụ C3, ông B1, ông T2, bà T3, nguồn gốc thửa đất tranh chấp thống 
nhất như nguyên đơn trình bày. Bà đ ồng ý yêu cầu khởi kiện và các căn c ứ như 
bà C1 đưa ra. Phần di sản được hưởng cho lại anh H2. 
[3.5]. Anh Nguyễn Đức S, anh Nguyễn Đức D trình bày: Về mối quan hệ 
gia đình, thời điểm chết của cụ T1, cụ C3, ông B1, ông T2, bà T3 thống nhất như 
nguyên đơn trình bày. Đ ề nghị căn cứ pháp luật để giải quyết đối với khởi kiện 
của bà C1; nếu có căn cứ chia di sản của cụ C3, các anh từ chối nhận di sản, vắng 
mặt tại tất cả các phiên toà xét xử vụ án. 
[3.6]. Ông Hà Huy H1, anh Hà Văn H3 và anh Hà Huy H2 trình bày: Về 
mối quan hệ gia đình, thời điểm chết của cụ T1, cụ C3, ông B1, ông T2, bà T3 
thống nhất như nguyên đơn trình bày. Đ ồng ý với yêu cầu khởi kiện của bà C1; 
phần di sản ông H1, anh H3 được chia tặng cho lại anh H2; anh H2 đề nghị được 
nhận thừa kế bằng quyền sử dụng đất. 
[3.7]. Đại diện Ủy ban nhân dân thành ph ố C trình bày: Đề nghị xem xét 
đầy đ ủ, toàn di ện nh ững ch ứng c ứ đã cung c ấp, đánh giá tính h ợp pháp c ủa 
GCNQSDĐ, việc cấp cho anh Q theo đúng pháp luật. 
[3.8]. Ủy ban nhân dân xã L cung cấp: Thửa đất số 184, tờ bản đồ 46, diện 
tích 125m2 tại thôn A, xã L, thành phố C được UBND xã L bán cho cụ C3 thông 
qua 02 phiếu thu tiền năm 1994 và 2004. Trước khi cụ C3 chết, cụ C3 có để lại di 
chúc mi ệng, di chúc mi ệng này đư ợc Ch ủ tịch UBND xã L  ghi l ại vào ngày 
18/10/1999, có đóng dấu của UBND xã L. Nội dung di chúc, cụ Cẩm T4 cho anh

5 
 
Q là cháu nội toàn bộ thửa đất nêu trên. Khi c ụ C3 chết thì thửa đất chưa được 
giao cho c ụ C3; tại thời điểm bán đ ất, UBND xã L  bán trái th ẩm quyền nhưng 
thửa đất phù hợp với quy hoạch, đủ điều kiện cấp GCNQSDĐ. Năm 2004, UBND 
huyện C cấp GCNQSDĐ mang tên cụ C3. Tuy nhiên, năm 2006 UBND huyện C 
ban hành quyết định thu hồi lại GCNQSDĐ vì th ời điểm cấp thì cụ C3 đã chết. 
Căn cứ vào Bản ghi lại di chúc mi ệng ngày 18/10/1999, các phi ếu thu tiền mua 
đất, ngày 23/01/2015, UBND thị xã C cấp GCNQSDĐ cho anh Q. Năm 2022, 
UBND thành phố C thu hồi một phần diện tích của thửa đất (59,6m2), để mở rộng 
đường vào khu di tích C - Kiếp Bạc, hiện diện tích còn lại sau thu hồi là 65,4m2, 
số tiền đền bù được gửi tại tài khoản tiền gửi của Hội đồng giải phóng mặt bằng 
thành phố C, vì thửa đất đang xảy ra tranh chấp về việc chia thừa kế của cụ C3. 
[3.9]. Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng thành phố C cung cấp thông tin: 
Số tiền hỗ trợ bồi thường đất đai, tài sản vật kiến trúc, cây cối, hoa màu khi thu 
hồi một phần thửa đất số 184, tại thôn A, xã L để thực hiện dự án mở rộng đường 
vào khu di tích Kiếp Bạc là 695.725.000 đồng, đang nằm trong tài khoản mở tại 
Ngân hàng B2, Chi nhánh B3. 
[3.10]. Kết quả thẩm định và đ ịnh giá: Toàn b ộ hiện trạng diện tích th ửa 
đất số 184, tờ bản đồ số 46 sau khi UBND thành phố C thu hồi còn lại = 65m 2. 
Giá trị quyền sử dụng đất ở = 11.600.000 đồng/m2. Các tài sản trên đất các đương 
sự không yêu cầu thẩm định, định giá và không yêu cầu giải quyết. 
Tại Bản án sơ dân s ự thẩm số 68/2023/DS-ST ngày 27 tháng 9 năm 2023 
của Tòa án nhân dân t ỉnh Hải Dương đã quy ết định: Căn c ứ khoản 5 Đi ều 26, 
Điều 34, Đi ều 39 B ộ luật Tố tụng dân s ự; khoản 4 Đi ều 32 Lu ật Tố tụng hành 
chính; Điều 649, Điều 650, Điều 651, Điều 652, Điều 654, Điều 655, Điều 657 
Bộ luật Dân sự 1995; Điều 611, Điều 612, Điều 613, Điều 624, Điều 652, Điều 
658, Điều 659 Bộ luật Dân sự năm 2015; Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH ngày 
30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định về án phí và lệ phí Tòa án. 
Xử: 
- Không chấp nhận các yêu cầu khởi kiện của bà Nguyễn Thị C gồm: Tuyên 
bố Bản ghi l ại di chúc mi ệng của cụ Nguyễn Đức C3 ngày 18/10/1999 có xác 
nhận của UBND xã L, thành phố C vô hiệu. Hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng 
đất số BV 213550 do UBND thị xã C (nay là thành phố C), tỉnh Hải Dương cấp 
cho anh Nguyễn Đức Q đối với thửa đất số 184, tờ bản đồ số 46; địa chỉ xã L, 
thành phố C. Chia thừa kế theo pháp luật đối với diện tích đất 65m2 tại thửa đất 
số 184, tờ bản đồ 46 tại thôn A, xã L, thành ph ố C và số tiền hỗ trợ, bồi thường 
đất đai, tài sản vật kiến trúc cây cối hoa màu là 695.725.000 đồng. 
- Xác định di chúc miệng của cụ Nguyễn Đức C3 ngày 18/10/1999, có xác 
nhận của UBND xã L, thành phố C có hiệu lực pháp luật. 
- Xác định di sản của cụ Nguyễn Đức C3 là thửa đất số 184, tờ bản đồ 46; 
địa chỉ xã L, thành ph ố C, tỉnh Hải Dương (Diện tích còn l ại sau khi thu h ồi là

6 
 
65m2 x 11.600.000 đồng = 754.000.000 đồng; số tiền hỗ trợ, bồi thường, bổ sung 
đất đai, tài s ản v ật kiến trúc, cây c ối hoa màu 695.725.000 đ ồng. T ổng = 
1.449.725.000 đồng). 
- Xác định anh Nguyễn Đức Q là người được hưởng thừa kế toàn bộ di sản 
của cụ C3 theo di chúc. 
- Áng trích công sức duy trì di s ản cho ông Hà Huy H1, anh Hà Huy H2, 
anh Hà Văn H3 trị giá 100.000.000 đồng. Chấp nhận sự tự nguyện của ông H1, 
anh H3 về việc cho anh H2 được hưởng phần giá trị công sức nêu trên. Anh Q có 
trách nhiệm thanh toán cho anh Hà Huy H2 số tiền 100.000.000 đồng. 
Ngoài ra, Bản án sơ thẩm còn quyết định về lãi suất, chi phí tố tụng, án phí 
và thông báo quyền kháng cáo theo pháp luật. 
Ngày 04/10/2023, bà Nguyễn Thị C kháng cáo: Đề nghị sửa bản án sơ thẩm 
và chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện.  
Ngày 11/10/2023, anh Nguyễn Đức Q kháng cáo: Đề nghị không chấp nhận 
việc anh Q phải thanh toán công s ức số tiền 100.000.000 đồng cho anh Hà Huy 
H2. 
Tại phiên toà phúc thẩm: 
Nguyên đơn giữ nguyên yêu cầu kháng cáo và đề nghị chấp nhận toàn bộ 
yêu cầu khởi kiện.  
Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nguyên đơn có quan điểm: Đề 
nghị hủy bản án sơ thẩm, giao hồ sơ vụ án về cấp sơ thẩm giải lại theo hướng chấp 
nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn. 
Bị đơn giữ nguyên yêu cầu kháng cáo, đ ề nghị bác toàn bộ yêu cầu khởi 
kiện của nguyên đơn.   
Bà Vũ Thị C1 xác định di chúc miệng của cụ C3 ngày 16/10/1999 là đúng 
pháp luật, anh Q là người được hưởng toàn bộ di sản thừa kế của cụ C3 theo di 
chúc, số tiền 7 triệu đồng đã nộp nhất trí cho anh Q không yêu cầu đề nghị gì. 
Ông Hà Huy H1 xác định số tiền 10.000.000 đồng nộp tiền mua đất năm 
1994 là tiền của bà T3, ông H1 là người đưa cụ C3 đi nộp cho UBND xã L. Đề 
nghị chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn. 
Đại diện Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại Hà Nội phát biểu quan điểm: 
Việc tuân theo pháp luật tố tụng của Thẩm phán, Hội đồng xét xử, Thư ký phiên 
tòa và người tham gia tố tụng, kể từ khi thụ lý cho đến khi Hội đồng xét xử nghị 
án đảm bảo đúng quy định của pháp luật. Về đường lối giải quyết vụ kiện, căn cứ 
khoản 1 Điều 308 Bộ luật Tố tụng dân sự, đề nghị: Không chấp nhận kháng cáo 
của nguyên đơn, bị đơn và giữ nguyên Bản án Dân sự sơ thẩm số 68/2023/DS-ST 
ngày 27 tháng 9 năm 2023 của Tòa án nhân dân tỉnh Hải Dương. 
NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN:

7 
 
Căn cứ tài liệu, chứng cứ hồ sơ vụ án và căn cứ vào kết quả tranh tụng tại 
phiên toà, Hội đồng xét xử nhận định: 
[1]. Về tố tụng: 
[1.1]. Tòa án cấp sơ thẩm thực hiện và tuân thủ đúng quy định của Bộ luật 
Tố tụng dân s ự trong việc thụ lý, xác đ ịnh thẩm quyền, xác đ ịnh quan h ệ pháp 
luật, tư cách người tham gia tố tụng, thu thập và giao nộp chứng cứ, hòa giải, trình 
tự thủ tục phiên tòa sơ thẩm…Đơn kháng cáo gửi trong thời hạn luật định, được 
xem xét theo trình tự phúc thẩm.  
[1.2]. Bà Nguyễn Thị C khởi kiện chia di sản thừa kế của cụ Nguyễn Đức 
C3 (chết năm 1999), tuyên bố di chúc miệng của cụ C3 vô hiệu, huỷ Giấy chứng 
nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ), mang tên Nguyễn Đức Q tại thửa đất số 
184, tờ bản đồ số 46, thôn A, xã L, thành phố C, tỉnh Hải Dương. Căn cứ  khoản 
5 Điều 26, Điều 34, Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự; khoản 4 Điều 32 Luật Tố 
tụng hành chính. Tòa án cấp sơ thẩm xác định quan hệ pháp luật, thời hiệu, thẩm 
quyền đã thụ lý và giải quyết là có căn cứ. 
[2]. Về nội dung: 
[2.1]. Căn cứ vào lời khai thống nhất của các đương sự, cụ Nguyễn Đức C3 
và cụ Trương Thị T1 sinh được 05 người con là ông Nguyễn Đức B1, bà Nguyễn 
Thị C, ông Nguyễn Đức T2, bà Nguyễn Thị T3 và bà Nguyễn Thị X. Ngoài những 
người con trên hai cụ không có con chung, con nuôi, con riêng nào khác. Cụ T1 
chết năm tháng 4/1994. Bà C khởi kiện chia di sản thừa kế của cụ C3, thời điểm 
mở thừa kế của cụ C3 là ngày 28/10/1999, hàng thừa kế thứ nhất của cụ C3 gồm: 
Ông B1, bà C (nguyên đơn), ông T2, bà T3 và bà X theo Điều 649, Điều 651 Bộ 
luật Dân sự năm 2015. Do ông T2 chết năm 1997, nên các con là anh Q, anh C2, 
chị D1 là những người thừa kế thế vị; ông B1 chết năm 1980, nên các con là anh 
D, anh S là những người thừa kế thế vị; bà T3 chết năm 2008, nên chồng và các 
con là ông H1, anh H2, anh H3 là những người được hưởng suất thừa kế của bà 
T3. 
[2.2]. Căn cứ lời khai của các đương sự, kết quả xác minh tại UBND xã L, 
thành phố C có căn cứ xác định thửa đất số 184, tờ bản đồ 46, diện tích 125m2 tại 
thôn A, xã L, thành phố C, được UBND xã L bán trái thẩm quyền cho cụ Nguyễn 
Đức C3, thông qua 02 phiếu thu tiền năm 1994 và 2004. Cụ C3 nộp tiền mua đất 
phiếu thu ngày 24/10/1994 (s ố tiền 10.000.000 đồng). Tại thời điểm cụ C3 chết 
năm 1999, UBND xã L không tiến hành bàn giao đất, do bán đất trái thẩm quyền. 
Tại tờ trình số 25 ngày 15/01/2003 của UBND xã L, trình HĐND và UBND huyện 
C (cũ) quy hoạch đất ở, lập danh sách nh ững hộ đề nghị cấp GCNQSDĐ, đồng 
thời hợp pháp hóa quyền sử dụng đất cho 154 hộ, trong đó có hộ của cụ C3. Ngày 
20/02/2004, bà Vũ Th ị C1 nộp t ại phi ếu thu s ố tiền 7.000.000 đ ồng. Ngày 
28/4/2003, UBND huyện C (cũ) quyết định hợp pháp hóa đối với diện tích đất xã 
L bán trái thẩm quyền từ năm 1994 - 1996, trong đó có hộ cụ C3. Căn cứ lời khai

8 
 
của ông Nguyễn Anh T5 , nguyên Ch ủ tịch xã L  cung c ấp: “S ố tiền 
10.000.000đồng chỉ là tạm thu, khi có quy ết định chính thức của UBND huyện, 
phải thu thêm tiền đền bù cây cối trả cho Lâm trường, thì mới chuyển đổi chính 
thức mục đích sử dụng, tổng thể mảnh đất cấp cho cụ C3 là 17.000.000 đồng (tạm 
thu của cụ C3 10.000.000 đồng, bà C1 nộp tiếp 7.000.000 đồng), khi cụ C3 chết, 
quyền và nghĩa vụ của cụ C3 mua đất chưa hoàn thiện”. Cung cấp của UBND xã 
L ngày 10/3/2006, thể hiện: “…nếu như cụ C3 chỉ nộp 10 triệu đồng mà không 
có ai nộp tiếp 7 triệu đồng đền bù cây cối, hoa màu thì UBND xã cũng không làm 
tờ trình, đề nghị cấp GCNQSDĐ được, vì không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ theo 
địa phương, việc cấp đất hộ đó phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ nộp tiền đủ 10 triệu 
đồng và 7 triệu đồng đền bù”. Ngày 20/6/2004, UBND huyện C (nay là thành phố 
C), cấp GCNQSDĐ đ ối với thửa đất trên, mang tên c ụ Nguyễn Đức C3. Ngày 
18/5/2006, UBND huyện C ban hành Quy ết định số 203/UB-UB thu h ồi Giấy 
chứng nhận đã cấp cho cụ Nguyễn Đức C3, vì thời điểm cấp cụ C3 đã chết. Như 
vậy, diện tích đất 125m2 được công nhận quyền sử dụng ngày 20/6/2004, đây là 
bất động sản theo Điều 181 Bộ luật Dân sự năm 1995, mặc dù bất động sản này 
được hình thành sau th ời điểm cụ C4 chết, nhưng trên cơ s ở nghĩa vụ tài chính 
nộp cho ngân sách địa phương, nên của cụ C3 và bà Vũ Thị C1 có quyền tài sản 
theo Điều 172 Bộ luật Dân sự năm 1995, việc xác định toàn bộ đất thuộc quyền 
của cụ C3 là chưa phù hợp. 
[2.3]. Xét di chúc miệng của cụ C3 ngày 16/10/1999, yêu cầu tuyên bố bản 
ghi lại di chúc này vô hiệu, xét thấy: Cụ C3 chết ngày 28/10/1999, lời khai của bà 
C1 xác định là người ở cùng cụ C3, trước khi chết cụ C3 bị ốm nặng nhưng vẫn 
minh mẫn, nói chuyện thể hiện ý chí được. Trước đó, bà C1 cũng có nghe cụ C3 
nói thửa đất 184, cụ C3 đã nộp tiền mua đất cho UBND xã L nhưng chưa được 
giao đất vì thủ tục chưa xong, sau này khi được giao đất cụ C3 sẽ cho cháu Q là 
con trai bà C1. Lời khai của bà C1 phù hợp với lời khai của ông Nguyễn Anh T5, 
nguyên chủ tịch UBND xã L, ông Nguyễn Văn T6, nguyên Phó chủ tịch UBND 
xã L và ông Nguyễn Đức H4, nguyên cán bộ Văn phòng UBND xã L thời điểm 
đó đều xác định, vì trước đây cụ C3 nguyên là cán bộ lãnh đạo UBND xã L, nên 
ngày 16/10/1999, khi biết tin cụ Cẩm ốm nặng, UBND xã L có tổ chức đoàn đến 
thăm cụ, các ông đều là thành viên trong đoàn đến thăm cụ C3, thời điểm này sức 
khỏe của cụ C3 rất yếu, nhưng còn minh mẫn, nói chuyện và thể hiện ý chí được, 
khi đoàn của UBND xã L đến thăm, cụ C3 có trình bày ý chí của cụ, đối với thửa 
đất đã nộp tiền mua đất cho UBND xã mà chưa được giao đất nêu trên, cụ C3 có 
nói với đoàn đến thăm, khi giao đất mà cụ C3 còn sống thì đề nghị giao thửa đất 
cho cụ, nếu cụ C3 đã chết thì gọi bà C1 hoặc con bà C1 là anh Q đến nhận đất, 
khi nào làm thủ tục cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì chuyển tên cho 
cháu Q, vì cụ C3 cho cháu Q thửa đất này. Ngày 18/10/1999, ông T5 là người trực 
tiếp viết lại di chúc miệng của cụ C3, có nội dung thể hiện ý chí của cụ C3 đối với 
thửa đất như lời trình bày của ông T5, ông H4, ông T6 nêu trên. “Bản ghi lại di

9 
 
chúc miệng” có xác nhận của ông H4, ông T6 là những người có mặt khi cụ C3 
di chúc miệng. Thời điểm đó thì ông T5, ông H4, ông T6 đều là cán bộ UBND xã 
L, không thuộc trường hợp không được là người làm chứng cho việc lập di chúc 
theo quy định tại Điều 657 Bộ luật Dân sự năm 1995. Do vậy, có căn cứ cho rằng 
việc làm chứng và lời khai của ông T5, ông H4, ông T6 về việc có mặt khi cụ C3 
di chúc miệng ngày 16/10/1999 là khách quan. Ông T5, ông H4, ông T6 đều là 
những người làm chứng khi cụ C3 di chúc miệng, việc ghi chép lại di chúc miệng 
của cụ C3 có thể do một trong ba ngư ời làm chứng nêu trên th ực hiện. Do vậy, 
việc ông T5 là người trực tiếp ghi lại di chúc miệng, ông T6 và ông H4 đã cùng 
ký tên trong “Bản ghi lại di chúc miệng” ngày 18/10/1999 là đ ảm bảo quy định 
tại khoản 1 Điều 654 Bộ luật Dân sự năm 1995. Nội dung di chúc miệng này phù 
hợp thực tế như nhận định tại mục [2.3], cụ C3 xác định mới nộp tiền và chưa 
được giao đất, thể hiện ý chí của cụ C3 lúc đó vẫn minh mẫn, nội dung được thể 
hiện: “…tuy tôi đã đã n ộp tiền mua đất nhưng xã chưa được giao đất cụ thể cho 
tôi. Tôi đề nghị với các anh Đảng ủy – HĐND – UBND, nếu tôi còn khỏe thì gọi 
tôi ra nhận, nếu chẳng may tôi qua đời, thì nhờ xã gọi con dâu tôi là: Vũ Thị C1 
hoặc cháu nội tôi là Nguyễn Đức Q ra nhận đất. Khi làm đủ thủ tục bìa đỏ và giao 
đất, thì chuyển tên cho cháu Nguyễn Đức Q là cháu nội của tôi”. Bản di chúc này 
còn được đóng dấu của UBND xã L, ông Nguyễn Anh T5 - chức vụ Chủ tịch ký 
xác nhận. Thực tế cụ C3 chết ngày 28/10/1999 (12 ngày sau th ời điểm di chúc 
miệng). Nguyên đơn cho r ằng, Bản ghi lại chúc miệng của cụ C3 được viết sau 
nhiều năm khi cụ C3 chết, đề nghị Tòa án giám định tuổi mực. Tại bản Kết luận 
giám định số 46/2023/TTTVGĐDS ngày 12/09/2023 của Trung tâm T7 kết luận: 
“Bản ghi lại di chúc miệng đề ngày 16/10/1999, có xác nhận của Chủ tịch và đóng 
dấu UBND xã L, huyện C được viết vào khoảng tháng 10/1999 với sai số cộng, 
trừ 03 tháng”. Từ những căn cứ trên, có căn cứ xác định trước khi chết cụ C3 có 
để lại di chúc miệng, di chúc miệng của cụ C3 ngày 16/10/1999 là hợp pháp, việc 
ghi chép lại di chúc mi ệng của cụ C3 đảm bảo quy định của pháp luật, thể hiện 
đúng ý chí của cụ C3. Theo nội dung di chúc, cụ C3 đã định đoạt phần quyền của 
mình đối với thửa đất số 184, tờ bản đồ 46 tại thôn A, xã L, thành phố C cho anh 
Q. Tòa án cấp sơ thẩm xác định di chúc miệng của cụ C3 là hợp pháp, có hiệu lực 
nên chấp nhận ý kiến của Q, chia di sản của cụ C3 theo di chúc. Đồng thời không 
chấp nhận yêu cầu khởi kiện của bà C1, về việc tuyên bố bản ghi lại di chúc miệng 
của cụ C3 vô hiệu là có căn cứ. 
[2.4]. Xét yêu cầu chia di sản thừa kế của cụ C3: Thửa đất số 184, tờ bản 
đồ 46, diện tích 125m 2 tại thôn A, xã L, thành ph ố C, mặc dù đư ợc công nh ận 
quyền sử dụng sau thời điểm cụ C3 chết nhưng trên cơ sở nghĩa vụ tài chính nộp 
cho ngân sách địa phương, nên của cụ C3 có quyền tài sản theo Điều 172 Bộ luật 
Dân sự năm 1995 như nhận định tại mục [2.2]. Tuy nhiên, trước khi chết, cụ C3 
đã lập di chúc miệng ngày 16/10/1999, định đoạt toàn bộ phần quyền tài sản của 
mình cho anh Nguyễn Đức Q hưởng, di chúc miệng của cụ C3 hợp pháp như nhận

10 
 
định tại mục [2.3], nên di s ản thừa kế của cụ C3 không còn để chia thừa kế. Do 
vậy, Tòa án cấp sơ thẩm bác yêu cầu của nguyên đơn đề nghị chia thừa kế di sản 
của cụ C3 là có căn cứ. 
[2.5]. Thửa đất số 184, tờ bản đồ 46, diện tích 125m2 tại thôn A, xã L, thành 
phố C được cấp GCNQSDĐ mang tên anh Nguyễn Đức Q. Như nh ận định tại 
mục [2.2], bất động sản này được hình thành trên cơ s ở nộp 7 triệu đồng của bà 
Vũ Thị C1, nên bà C1 có quyền tài sản theo Điều 172 Bộ luật Dân sự năm 1995. 
Bà Vũ Thị C1 tự nguyện cho anh Q phần quyền tài sản số tiền đã nộp mua đất, 
nhất trí việc cấp GCNQSDĐ mang tên anh Nguyễn Đức Q không thắc mắc gì, xét 
quyền lợi của bà C1 đã tự nguyện cho anh Q, nên không phải xem xét. 
[2.6]. Yêu cầu hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất: Ngày 23/01/2015, 
thửa đất số 184, tờ bản đồ 46, diện tích 125m2 tại thôn A, xã L, thành phố C được 
cấp GCNQSDĐ mang tên anh Nguyễn Đức Q (con ông T2, bà C1). Như đã nhận 
định ở phần trên, di chúc miệng của cụ C3 là hợp pháp và có hiệu lực pháp luật, 
anh Q là người được cụ C3 định đoạt phần quyền tài sản đối với thửa đất số 184 
theo di chúc, đồng thời bà Vũ Thị C1 nhất trí cho anh Q, nên anh Q có quyền đề 
nghị cấp GCNQSDĐ. Căn cứ hồ sơ cấp Giấy chứng nhận do UBND thành phố C 
cung cấp, thấy rằng: Hồ sơ đã đảm bảo, trình tự thủ tục theo quy định tại Điều 99 
Luật Đất đai năm 2013; Đi ều 19 Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 
của Chính phủ, quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật đất đai và Thông 
tư số 23/2014/TT-BTNMT ngày 19/5/2014 của Bộ T8, quy định về Giấy chứng 
nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất. Do 
vậy, Tòa án cấp sơ thẩm bác yêu cầu khởi kiện của bà C1 về việc hủy GCNQSDĐ 
mang tên anh Nguyễn Đức Q là có căn cứ. 
[2.7]. Ngày 15/9/2022, UBND thành ph ố C ban hanh Quy ết đ ịnh s ố 
3769/QĐ-UBND về việc thu hồi đất GPMB thực hiện dự án đường vào khu D - 
Kiếp Bạc đoạn từ Quốc lộ C vào đền K1, thành phố C, thu hồi diện tích đất 59,5m2 
của thửa đất số 184 nêu trên. Hội đồng bồi thường hỗ trợ giải phóng mặt bằng đã 
lập Phương án h ỗ trợ bồi thường bổ sung đất đai, tài s ản, vật kiến trúc, cây c ối 
hoa màu với số tiền 695.725.000 đồng. Như nhận định nêu trên, diện tích 125m2 
được cấp GCNQSDĐ mang tên anh Nguyễn Đức Q, Tòa án cấp sơ thẩm xác định 
người được hưởng anh Q là có căn cứ. 
[2.8]. Về trích trả công sức: Xét quan điểm của phía nguyên đơn, bà T3 là 
người bỏ ra số tiền 10.000.000 đồng để nộp ngày 24/10/1994 nên công sức của 
bà T3 là 50% giá tr ị tài s ản đang tranh ch ấp, xét th ấy: T ại Phi ếu thu ngày 
24/10/1994, thể hiện người nộp tiền là cụ Nguyễn Đức C3, ngoài lời khai thì bà 
C1, bà X không có tài liệu, chứng cứ nào khác để chứng minh, nên không có căn 
cứ chấp nhận. Tuy nhiên, các đương s ự đều trình bày sau khi đư ợc UBND xã L 
giao đất, bà T3 đã xây d ựng một ngôi nhà t ạm trên đ ất và xây tư ờng bao xung 
quanh, nhưng các đương s ự đều không yêu cầu định giá những tài sản này. Tòa 
án c ấp sơ th ẩm xác đ ịnh bà T3 có m ột ph ần công s ức và áng trích s ố tiền

11 
 
100.000.000 đồng là phù hợp. Anh Q là người được hưởng di sản của cụ C3 theo 
di chúc, nên phải có trách nhiệm trả số tiền trên là có căn cứ. 
[3]. Xét kháng cáo của nguyên đơn, bị đơn: Với nhận định nêu trên, Tòa án 
nhân dân tỉnh Hải Dương không chấp nhận đơn khởi kiện của bà Nguyễn Thị C 
là đúng pháp luật. Các lập luận và chứng minh của nguyên đơn, bị đơn, người có 
quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, ý kiến đề nghị của Luật sư cho yêu cầu kháng cáo 
là không có cơ s ở. Vì vậy, cấp phúc thẩm bác kháng cáo c ủa bà Nguyễn Thị C, 
anh Nguyễn Đức Q và giữ nguyên bản án sơ thẩm. 
[4]. Quan điểm đề nghị của Đại diện Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại Hà 
Nội tại phiên tòa là có căn cứ, được Hội đồng xét xử chấp nhận. 
[5]. Về án phí: Bà Nguyễn Thị C là người cao tuổi và có đơn đề nghị, nên 
được miễn án phí phúc th ẩm; anh Nguyễn Đức Q phải nộp án phí dân s ự phúc 
thẩm theo quy định.  
Vì các lẽ trên, 
Căn c ứ khoản 1 Đi ều 308 B ộ luật T ố tụng dân s ự; Ngh ị quyết 
326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 c ủa Ủy ban Thư ờng vụ Quốc hội quy 
định về án phí và lệ phí Tòa án.  
QUYẾT ĐỊNH 
1. Không chấp nhận yêu cầu kháng cáo của nguyên đơn bà Nguyễn Thị C 
và bị đơn anh Nguyễn Đức Q.  
2. Giữ nguyên Bản án dân sự sơ thẩm số 68/2023/DS-ST ngày 27 tháng 9 
năm 2023 của Tòa án nhân dân tỉnh Hải Dương. 
3. Về án phí: 
3.1. Anh Nguyễn Đức Q phải nộp 300.000 đồng (ba trăm nghìn đ ồng) án 
phí dân sự phúc thẩm. Đối trừ vào số tiền tạm ứng án phí đã nộp là 300.000 đồng 
(ba trăm nghìn đồng) theo Biên lai thu số 0001232 ngày 19/10/2023 của Cục Thi 
hành án dân sự tỉnh Hải Dương. 
3.2. Bà Nguyễn Thị C không phải nộp án phí dân sự phúc thẩm. 
4. Các quyết định khác của bản án sơ thẩm không có kháng cáo, không bị 
kháng nghị đã có hiệu lực pháp luật kể từ ngày hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị. 
Bản án phúc thẩm có hiệu lực kể từ ngày tuyên án. 
Nơi nhận: 
- VKSND Cấp cao tại Hà Nội; 
- TAND tỉnh Hải Dương; 
- VKSND tỉnh Hải Dương; 
- Cục THADS tỉnh Hải Dương; 
- Các đương sự (theo địa chỉ); 
- Lưu hồ sơ vụ án. 
TM. HỘI ĐỒNG XÉT XỬ PHÚC THẨM 
THẨM PHÁN - CHỦ TỌA PHIÊN TÒA 
 
 
 
Đặng Đình Lực

12