1 
 
TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP CAO            CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM 
             TẠI ĐÀ NẴNG                                              Độc lập – Tự do – Hạnh phúc 
        
Quyết định giám đốc thẩm  
Số: 79/2021/DS-GĐT 
Ngày 19/9/2021 
V/v“Tranh chấp chia tài sản thừa kế” 
 
NHÂN DANH 
NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM 
 
ỦY BAN THẨM PHÁN 
TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP CAO TẠI ĐÀ NẴNG 
  
 
- Thành phần Ủy ban Thẩm phán Tòa án nhân dân cấp cao tại Đà Nẵng  
tham gia xét xử gồm: 
 Thẩm phán: ông Nguyễn Văn Tiến - làm chủ tọa phiên tòa.  
 Các Thẩm phán: ông Nguyễn Anh Tiến, ông Lại Văn Trình, ông Vũ Thanh 
Liêm, ông Lê T ự, ông Lê Phư ớc Thanh, ông Đ ặng Kim Nhân, ông Trương Minh 
Tuấn, ông Phạm Việt Cường. 
- Thư ký phiên tòa: Bà Nguyễn Thị Thúy Kiều - Thư ký Tòa án.                  
- Đại diện Viện Kiểm sát nhân dân cấp cao tại Đà Nẵng tham gia phiên 
tòa: Ông Lê Văn Thành - Kiểm sát viên. 
 Ngày 19 tháng 9 năm 2021, tại trụ sở Tòa án nhân dân cấp cao tại Đà Nẵng 
mở phiên tòa giám đốc thẩm xét xử vụ án dân sự về việc“Tranh chấp chia tài sản 
thừa kế”, giữa: 
 1. Nguyên đơn: Bà Lương Thị M, sinh năm 1936 
 Hộ khẩu thường trú: Thôn Ph, xã D, huyện D, tỉnh Khánh Hòa. 
 Địa chỉ liên lạc: số K đường T, thị trấn D, huyện D, tỉnh Khánh Hòa 
 2. Bị đơn: Ông Lê Văn M,  sinh năm 1957 
 Địa chỉ: Thôn P, xã T, huyện D, tỉnh Khánh Hòa.  
 3. Người có quyền lợị nghĩa vụ liên quan: 
 3.1. Bà Diệp Thị H,  sinh năm 1966 
 Địa chỉ: Thôn P, xã T, huyện D, tỉnh Khánh Hòa. 
 3.2. Bà Lê Thị O, sinh năm 1960 
 Hộ khẩu thường trú: Thôn Ph, xã D, huyện D, tỉnh Khánh Hòa 
 Địa chỉ liên lạc: số K đường T, thị trấn D, huyện D, tỉnh Khánh Hòa.  
                                       NỘI DUNG VỤ ÁN: 
 
 1. Theo đơn khởi kiện ngày 26/6/2018 và quá trình giải q uyết vụ án , 
nguyên đơn bà Lương Thị M trình bày:

2 
 
 Nguồn gốc diện tích 535m2 đất tại thửa đất số 115, tờ bản đồ số 03 tại xã D, 
huyện D (trước đây là thửa đất số 573, tờ b ản đồ số lc tại xã D, huyện D) là của 
cha mẹ chồng bà (ông Lê Duyệt - chết năm 1961 và bà Lê Thị Tố - chết năm1963) 
tạo lập và đã giao lại cho vợ chồng ông Lê Mùi, bà Nguyễn Thị Lượm qu ản lý, sử 
dụng. Sau khi cha mẹ chồng mất, vợ chồng ông Lê M ùi, bà Nguyễn Thị Lượm 
chia diện tích đất nêu trên cho vợ chồng bà. Vợ chồng bà đã quản lý, sử dụng đất, 
xây nhà trên đất và đã được ủy ban nhân dân huyện D cấp Giấy chứng nhận quyền 
sử dụng đất số 00608/QSDĐ/DK ngày 03/02/1990 đối với thửa đat 573, tờ bản đồ 
số 1c đứng tên ông Lê S. 
 Đến năm 1996, vợ chồng bà được cấp 02 thửa số 65 và 53 tờ bản đồ s ố 06 
tại xã D với diện tích 1310m 2 đất 2L theo Nghị định 64/CP và đã được Ủy ban 
nhân dân huyện D cấp đổi Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số 
00363/QSDĐ/DT-DK ngày 30/11/1996 đối với thửa đất số 115, tờ bản đồ  số 03, 
có diện tích 535m 2 và cấp thêm thửa số 65, 53 tờ bản đồ số 06 với diện tích 
1310m2 đất 2L tại xã D, huyện D đứng tên hộ ông Lê S, bà Lương Thị M. Không 
có ai ý kiến hay khiếu nại gì về việc Ủy ban nhân dân huyện D cấp quyền sử dụng 
các thửa đất này cho vợ chồng bà. Nhà và các thửa đất trên là tài sản chung củạ vợ 
chồng bà. 
 Bà và ông  Lê S có 02 người con chung là ông Lê V ăn M và bà Lê Thị O, 
ông Lê S không có cha mẹ nuôi, con riêng hay con nuôi. Năm 2013, ông Lê S chết 
và không để lại di chúc. Bà và các con không thể thỏa thuận được với nhau về việc 
chia di sản của ông Lê S. 
 Nay, Bà khởi kiện yêu cầu chia theo pháp luật di sản của ông Lê S gồm: ½  
căn nhà ba gian (nhà trên) trên diện tích đất 535m2 tại thửa số 115, tờ bản đồ số 03 
và các thửa đất số 65, 53 tờ bản đồ số 06 với diện tích 1310m 2 tại xã D, huyện D 
theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số 00363/QSDĐ/DT -DK ngày 
30/11/1996. Phần tài sản của bà trong khối tài sản chung vợ chồng thì bà nhận, còn 
phần của ông Lê S thì chia đều cho các đồng thừa kế; bà xin được nhận toàn bộ 
nhà, đất và thanh toán tiền cho các đồng thừa kế còn lại. 
 Phần nhà sau và gác gỗ có diện tích xây dựng 138,11 m2 (theo đo vẽ thực tế) 
có cấu trúc móng đá, nền lát gạch men, tường xây gạch, cửa kính khung sắt, trần, 
gỗ, mái lợp tole, tường sơn nước, mặt tiền c ó sảnh sử dụng bê tông cốt thép, vệ  
sinh hoàn ch ỉnh, cùng các công trình phụ có trên đất là: Sân láng xi m ăng + lát 
gạch tàu; mái che tole, cột xây sắt, nền xi măng + lát gạch; mái ch e tole, cột kèo 
gỗ, nền ván gỗ; cổng trụ xây gạch, ốp đá, mái bê tông cốt thép; tường rào móng đá, 
tường xây gạch và 01 giếng khoan nằm trên thửa đất số 115, tờ bản đồ số 03 tại xã 
D, huyện D là do vợ chồng ông M, bà H bỏ tiền ra xây năm 1993. Bà xin nhận tài 
sản này và thanh toán tiền cho vợ chồng ông M, bà H theo kết quả định giá tài sản. 
2. Tại bản tự khai ngày 26/7/2018 và quá trình giải quyết vụ án, bị đơn 
ông Lê Văn Mình trình bày:

3 
 
Ông thống nhất với nội dung bà Lương Thị M trình bày về con chung, cha 
mẹ nuôi, con riêng, con nuôi và nguồn gốc phần căn nhà trên ba gian cùng các 
thửa đất. Ông xác nhận phần căn nhà ba gian (nhà trên) và các thửa đất mà bà M 
tranh chấp chia thừa kế là tài sản chung của cha mẹ ông là ông Lê S và bà Lương 
Thị M. Năm 2013, ông Lê S chết và không để lại di chúc . Nay bà M yêu cầu chia 
di sản của ông Lê S, Ông không đồng ý mà để lại làm nơi thờ cúng ông bà. Nếu 
chia thừa kế thì Ông có nguyện vọng từ chối nhận di sản của ông Lê S. 
Phần nhà sau và gác gỗ có diện tích xây dựng 138,11 m 2 (theo đo vẽ thực 
tế) và công trình trên đất có cấu trúc như bà M trình bày là do vợ chồng ông bỏ 
tiền ra xây cất vào năm 1993; nếu ai nhận phần nhà sau, gác gỗ và các công trình 
phụ này thì ông không yêu cầu thanh toán giá trị tài sản này. 
3. Tại bản tự khai ngày 18/7/2018 và quá trình giải quyết vụ án, người có 
quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Lê Thị O trình bày: 
Bà thống nhất với ý kiến của nguyên đơn về con chung, cha mẹ nuôi, con 
riêng, con nuôi và nguồn gốc phần nhà trên ba gian cùng các thửa đất bà M tranh 
chấp chia thừa kế theo như lời trình bày của nguyên đơn bà Lương Thị M. Nay, bà 
M yêu cầu chia di sản của ông  Lê S theo pháp luật, bà đ ồng ý và xin nhận bằng 
hiện vật. 
4. Tại biên bản lấy lời khai ngày 26/7/2018 và quá trình giải quyết vụ án, 
người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Diệp Thị H trình bày: 
Bà là vợ của ông M. Bà thống nhất với ý kiến của nguyên đơn về con 
chung, cha mẹ nuôi, con riêng, con nuôi và nguồn gốc phần nhà trên b a gian, cùng 
các thửa đất bà M tranh chấp chia thừa kế là đúng và không có ý kiến gì đối với 
yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn. Phần nhà sau và gác gỗ có diện tích xây dựng 
138,11m2 (theo đo vẽ thực tế) và công trình trên đất có cấu trúc như bà M trình bày 
là do vợ chồng bà bỏ tiền ra xây cất vào năm 1993. Nếu ai nhận phần nhà sau, gác  
gỗ và các công trình phụ nêu trên thì thành toán tiền cho vợ chồng b à H theo kết 
quả định giá tài sản.  
 Tại Bản án dân sự sơ thẩm số 07/2019/DS-ST ngày 30 tháng 9 năm 2019 
của Tòa án nhân dân huyện D, tỉnh Khánh Hòa, quyết định: 
Căn cứ các Điề u 613, 623, 620, 649, 651, 660 của Bộ luật Dân sự năm 
2015, Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường 
vụ Quốc hôi quy định về m ức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí 
và lệ phí Tòa án, quyết định: 
1. Chấp nhận yêu cầ u của nguyên đơn bà Lương Thị M về chia di sản của 
ông Lê S trong khối tài sản chung với bà M là căn nhà trên ba gian và các thửa 
đất đã được Ủy ban nhân dân huyện D cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số 
00363/QSDĐ/DT-DK ngày 30/11/1996 gồm: ½  căn nhà trên ba gian có diện tích 
30,285m2 và ½  các thửa số 115, tờ bản đồ số 03, diện tích 291,4 m 2 (trong đó đất

4 
 
ONT 100 m2; CLN 191,4 m 2); thửa đất số 65, tờ bản đồ số 06, diện tích 334,2 m 2; 
thửa đất số 53, tờ bản đồ số 06, diện tích 330m 2 đất 2L tại xã D, D, Khánh Hòa là 
phần di sản cua Ông Lê S có giá trị 319.834.000 đồng. 
2. Bà Lương Thị M được quản lý, sở hữu, sử dụng nhà và đ ất có cấu trúc: 
nhà trên ba gian, tường xây gạch, móng đá chẻ, nền đất gạch, cửa kính, khung sắt, 
trần gỗ, mái lợp tole, tường sơn nước, mặt tiền có sảnh, sử dụng bê tông cốt thép, 
hệ thống vệ sinh hoàn ch ỉnh, diện tích xây d ựng: 60,57m 2; nhà sau có c ấu trúc: 
móng đá, nền lát gạch men, tường xây gạch, cửa kính khung sắt, trần gỗ, mái lợp 
tole, tư ờng sơn nư ớc, m ặt ti ền có s ảnh s ử dụng bê tông c ốt thép, v ệ sinh hoàn 
chỉnh, diện tích xây d ựng 138,11 m 2 (theo như đo v ẽ thực tế); gác gỗ có diện tích 
xây dựng: 10,56 m 2; sân láng xi măng + lát g ạch tàu; mái che tole, c ột kèo s ắt, 
nền xi măng + lát gạch;, mái che cột kèo gỗ, nền ván gỗ, mái tole; cổng tường rào 
xây gạch, ốp đá, mái bê tông cốt thép, cánh thép hình; Tường rào móng đá, tường 
xây gạch 64,9 mét dài; giếng xây gạch; giếng khoan; nằm trên diện tích đất đo vẽ 
thực tế 582,8m2 thụộc thửa số 115, tờ bản đồ số 03 và 02 thửa đất số 65, diện tích 
đo vẽ thực tế 668,4 m2; thửa đẩt số 53, diện tích đo vẽ thực tế 660 m2, tờ bản đồ số 
06 đất 2L t ại xã D, hụyện Diên- Khánh, tỉnh Khánh Hòa. Trong đó: ph ần được 
nhận tài sản thừa kế của ông Lê S bằng hiện vật là ½ căn nhà trên ba gian, ½ các 
các thửa đất nêu trên và ph ần nhà sau, gác g ỗ, cùng các công trình ph ụ có trên 
đất c ủa v ợ chồng ông M, bà H (diện tích có sơ đ ồ bản v ẽ kèm theo). Bà M có 
nghĩa vụ đăng ký kê khai ph ần diện tích dư ra so v ới giấy chứng nhận quyền sử 
dụng đất theo quy định của luật đất đai. 
 
3. Phần thanh toán giá trị tài sản: 
Bà M có nghĩa vụ thanh toán cho bà O 159.917.000 đồng (Một trăm năm 
mươi chín triệu chín trăm mười bảy nghìn đồng). 
 Bà M phải thanh toán lại giá trị phần nhà sau, gác gỗ và các công trình phụ 
cho vợ chồng ông M, bà H là 346.017.000 đồng (Ba trăm bốn mươi sáu triệu 
không trăm mười bảy nghìn đồng). 
 Ngoài ra, Bản án sơ thẩm còn quyết định về án phí, chi phí tố tụng khác, 
quyền kháng cáo và nghĩa vụ thi hành án. 
 - Ngày 21/10/2019, bị đơn ông Lê Văn M và người có quyền lợi, nghĩa vụ 
liên quan bà Diệp Thị H kháng cáo toàn bộ Bản án dân sự sơ thẩm nêu trên. 
Tại Bản án dân sự phúc thẩm số 42/2020/DS-PT ngày 14/8/2020 của Tòa 
án nhân dân tỉnh Khánh Hòa đã quyết định: 
Căn cứ khoản 1 Điều 308 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015; các Điều 613, 
620, 623, 649, 651 và 660 của Bộ luật Dân sự năm 2015;  điểm đ kh oản 1 Điều 
12, điểm a khoản 7 Điều 27, Điều 29 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 
30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu,

5 
 
nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án. 
Không chấp nhận kháng cáo của bị đ ơn ông Lê Văn M và bà Diệp Thị H, 
giữ nguyên bản án sơ thẩm. 
- Ngày 03/9/2020, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh  Khánh Hòa có văn bản số 
229/VKS-P9 đề nghị kháng nghị giám đốc thẩm đối với Bản án dân sự phúc thẩm 
nêu trên.  
- Ngày 12/10/2020; 09/3/2021; 29/4/2021 ông Lê Văn M và bà Diệp Thị H có 
đơn đề nghị kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm Bản án dân sự ph úc thẩm nêu 
trên.  
Tại Quyết định kháng nghị số 64/QĐKNGĐT-VKS-DS ngày 13/5/2021, Viện 
trưởng Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại Đà Nẵng kháng nghị giám đốc thẩm đối 
với Bản án dân sự phúc thẩm số 42/2020/DS -PT ngày 14/8/2020 của Tòa án nhân 
dân tỉnh Khánh Hòa, đề nghị: Ủy ban thẩm phán Tòa án nhân dân cấp cao tại Đà 
Nẵng hủy Bản án dân sự phúc thẩm nêu trên và Bản án dân sự sơ thẩm số 
07/2019/DS-ST ngày 30/9/2019 của Tòa án nhân dân huyện D, tỉnh Khánh Hòa để 
xét xử sơ thẩm lại với nhận định: 
Nguồn gốc thửa đất số 115, tờ bản đồ số 03 tại xã D, huyện D, tỉnh Khánh 
Hòa diện tích 535m 2 (đo đạc thực tế 582,8m 2) (trước đây là thửa đất số 573, tờ 
bản đồ số 1c) là do cụ Lê Duyệt (chết 1961) và cụ Lê Thị Tố (chết 1963) tạo lập và 
đã giao lại cho vợ chồng con ruột là ông Lê Mùi, bà Nguyễn Thị Lượm quản lý, sử 
dụng. Sau khi ông Duyệt, bà Tố chết, vợ chồng ông Mùi, bà Lượm giao lại diện 
tích đất nêu trên cho vợ chồng em ruột là  ông Lê S, bà Lương Thị M quản lý theo 
Giấy chia đất ngày 15/4/1976. 
Ngày 03/02/1990, ông Lê Sán đư ợc Ủy ban nhân dân huy ện D, tỉnh Khánh 
Hòa cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số 00608/QSDĐ/DK đối với thửa 
đất 573, tờ bản đồ số 1c. Năm 1996, vợ chồng ông S, bà M được Ủy ban nhân dân 
huyện D cấp đ ổi Gi ấy ch ứng nh ận quy ền s ử dụng đ ất s ố 00363/QSDĐ/DT-DK 
ngày 30/11/1996  đối với thửa đất số 115, tờ bản đồ số 03 và cấp thêm 02 thửa đất 
2L Thửa số 65 tờ bản đồ số 06 diện tích 670m 2, thửa số 53 t ờ bản đồ số 06 diện 
tích 640m2 tại xã D, huyện D (cấp theo Nghị định 64/CP). 
Năm 2013, ông S chết không để lại di chúc. Giữa ông S và bà M có 02 
người con chung là ông Lê Văn M và bà Lê Thị O. 
Năm 2018, bà M khởi kiện yêu cầu chia thừa kế theo pháp luật đối v ới di 
sản của ông  Lê S để lại trong khối tài sản chung giữa ông S, bà M là quyền sử 
dụng đất và căn nhà cấp 4 có gác lửng trên thửa đất 115, thửa đất số 65, 53. Bà M 
xin nhận hiện vật và thối trả kỷ phần thừa kế cho các đồng thừa kế còn lại. 
Bị đơn ông Lê Văn M thống nhất với lời trình bày của bà M về hàng thừa kế 
của ông S và nguồn gốc các thửa đất. Nhưng ông M cho rằng, thửa đất 115 là đất 
từ đường, dùng vào việc thờ cúng ông bà, tổ tiên nên không đồng ý chia thừa kế. 
Đối với nhà trên ba gian và các công  trình khác trên thửa đất 115 là do vợ chồng 
ông xây dựng từ năm 1993 và sửa chữa nhiều lần.

6 
 
Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Lê Thị O thống nhất với lời trình 
bày của nguyên đơn bà M. Nay bà M yêu cầu chia di sản của ông Lê S theo pháp 
luật, bà O đồng ý và xin nhận kỷ phần bằng tiền. 
Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Diệp Thị H trình bày: Toàn bộ 
ngôi nhà diện tích 200m 2 do vợ chồng bà xây dựng nên Bà yêu cầu được nhận lại 
giá trị; tại phiên tòa phúc thẩm, Bà H yêu cầu được nhận ngôi nhà để ở. 
Căn cứ các tài liệu chứng cứ có tại hồ sơ vụ án nhận thấy, việc Tòa án hai 
cấp xác định thửa đất 115 và 02 thửa đất 2L số 65, 53 là tài sản chung của vợ 
chồng ông S, bà M và chia thừa kế theo pháp luật đối với di sản do ông S để lại là 
½ thửa đất 115 và ½ thửa đất số 65, 53 là đúng pháp luật. 
Tuy nhiên, việc Tòa án cấp sơ thẩm, Tòa án cấp ph úc thẩm xác định ngôi 
nhà trên ba gian diện tích 60,57m 2 là tài sản chung của ông S, bà M; ông M từ 
chối nhận di sản nên lấy kỷ phần mà  ông M được hưởng chia đều cho bà M, bà O 
và giao toàn bộ nhà đất cho bà M quản lý, sử dụng là không đúng, làm ảnh hưởng 
đến quyền và lợi ích hợp pháp của ông M. Bởi lẽ: 
- Đối với ngôi nhà trên ba gian diện tích 60,57m2: 
Quá trình giải quyết vụ án, vợ chồng ông M cho rằng toàn bộ diện tích nhà 
gần 200m2 (trong đó bao gồm nhà trên diện tích 60,57m 2) là do vợ chồng ông xây 
dựng với số tiền khoảng 1.000.000.000đ (theo kết quả định giá năm 2018 còn 60% 
giá trị, trị giá 4 60.000.000đ); còn ng ôi nhà 42m 2 của ông S, bà M đã phá bỏ từ 
năm 1992 (BL 36, 37, 162, 163, 213, 214). 
Tại Đơn khởi kiện, Bản tự khai ngày 18/7/2018, Biên bản lấy lời khai ngày 
28/9/2018, bà M xác định: Năm 1983  vợ chồng bà xây nhà cấp 4, đến năm 1993 
vợ chồng con trai Lê V ăn M có sửa chữa lại ngôi nhà và xây thêm một số công 
trình như nhà bếp, nhà vệ sinh, tường rào (BL 18, 31, 71). 
Tòa án cấp sơ thẩm nhận định, tất cả các đương sự đều thừa nhận ngôi nhà 
trên ba gian là tài sản của ông S, b à M nên đây là tình tiết kh ông phải chứng 
minh, là không đúng với lời khai của vợ chồng ông M, bà H. Vì vậy, tại đơn kháng 
cáo, tại phiên tòa phúc thẩm, đ ơn đề nghị kháng nghị giám đốc thẩm, vợ chồng 
ông M, bà H cho rằng, Tòa án cấp sơ thẩm nhận định ngôi nhà trên là tài s ản 
chung của ông S, bà M là áp đặt không đúng với ý kiến của ông M, bà H (BL 163, 
215). 
Còn Tòa án cấp phúc th ẩm chỉ căn cứ tại phiên tòa phúc thẩm, ông M, bà 
H không cung cấp được chứng cứ chứng minh ngôi nhà trên là do ông M, bà H 
xây dựng và bà M cũng không thừa nhận nên xác định ngôi nhà trên là tài sản 
chung của ông S, bà M mà không tiến hành xác minh, đối chất để làm rõ ai là 
người đã xây dựng tài sản này là chưa đủ căn cứ. 
- Về việc xác định ông M từ chối nhận di sản: 
Tại đơn khởi kiện và xuyên suốt quá trình giải quyết vụ án, ông M không

7 
 
đồng ý chia thừa kế vì cho rằng, ngôi nhà là  di sản dùng vào việc thờ c úng nên 
không được chia, ông là con trai nên có trách nhiệm gìn giữ ngôi nhà để th ờ cúng 
ông bà tổ tiên. 
Tại các tài liệu do chính ông M lập gồm đơn khởi kiện (BL 18), bản tự khai 
ngày 26/7/2018 (BL 34), ông M chỉ trình bày không đồng ý chia thừa kế; không có 
lời khai về việc ông M từ chối nhận di sản hay không đồng ý nhận di sản. Tại đơn 
kháng cáo ngày 2 2/10/2020 (BL 165), ông M phản đối việc Bản án sơ thẩm nhận 
định: "Nếu chia di sản thừa kế thì Ông c ó nguyện vọng từ chối nhận di sản của 
cha để lại”. 
Theo các tài liệu do Tòa án lập (Biên bản phiên tòa sơ thẩm ngày 
30/9/2020, Biên bản phiên tòa phúc th ẩm ngày 14/8/2020) thể hiện, khi Hội đồng 
xét xử sơ thẩm hỏi ông M: “Nếu chia thừa kế di sản của ông Lê S, ông có ý kiến 
hay yêu cầu gì?  ” thì ông M trả lời "Ông từ ch ối nhận kỷ phần của ông Lê S và 
không có yêu cầu gì” (BL 145). 
Khi Hội đồng xét xử phúc thẩm hỏi: “Nếu Tòa án xác định đây không phải  
là di sản thờ cúng và phải phân chia thừa kế thì ông có yêu cầu nhận kỷ phần mà 
mình được hưởng không?” thì ông M trả lời “Tôi không đồng ý chia đất nên cũng 
không nhận phần được chia. Tôi kiên quy ết không nhận phần đất nếu được chia” 
(BL 214). 
Tuy nhiên, cũng tại phiên tòa phúc thẩm, Luật sư bảo vệ quyền lợi cho ông 
M, bà H (phiên tòa sơ thẩm không có Luật sư) trình bày: “Phiên tòa sơ thẩm, Tòa 
án đặt câu hỏi không rõ ràng khiến bị đơn trả lời không đúng ý bị đơn, nếu Tòa án 
chia thừa kế thì bị đơn vẫn muốn nhận phần di sản của mình ”. Ông M đồng ý với 
ý kiến nêu trên của Luật sư (BL 215). 
Tại đơn đề nghị kháng nghị giám đốc thẩm và đơn bổ sung ngày 15/4/2021, 
ông M cho rằng, các Biên bản phiên tòa không có giá trị pháp lý v ì đây chỉ là ý 
kiến của Tòa chứ không phải diễn biến tại phiên tòa. Ông chỉ nói ông không đồng 
ý chia thừa kế vì đây là đất từ đường, còn n ếu theo quy định của pháp luật bụộc 
Tòa phải chia th ì ông nhận chia theo pháp luậ t chứ Ông không  nói Ông từ chối 
nhận di sản hoặc không đồng ý nhận di sản như Tòa nhận định. 
Xét thấy, quá trình giải quyết vụ án Tòa án hai cấp không giải thích pháp 
luật đầy đủ cho ông M, dẫn đến cách trình bày của ông M là không rõ ràng. Tại 
phiên tòa phúc thẩm, Luật sư yêu cầu được trả lời thay cho ông M các câu hỏi của 
Hội đồng xét xử để đảm bảo khách quan và quyền lợi của ông M, nhưng Chủ tọa 
không đồng ý đề nghị của Luật sư (BL 213, 215), là vi phạm khoản 3 Điều 251 Bộ 
luật Tố tụng dân sự 2015. 
Từ đó, việc Tòa án hai cấp cho rằng ông M từ chối nhận di sản là phản ánh 
không đúng ý chí của ông M; việc Tòa án lấy kỷ phần mà ông M được hưởng chia 
đều cho bà M, bà H là không đúng pháp luật.

8 
 
- Về việc không chia di sản bằng hiện vật cho ông M: 
Xét thấy thửa đất 115 có diện tích đo đạc khá lớn (582,8m 2), nên có th ể 
chia thừa kế bằng hiện vật. Mặt khác, vợ chồng ông M đã bỏ ra số tiền lớn để xây 
nhà ở ổn định, thờ cúng ông, bà theo di nguyện của cha ông (vợ chồng ông M khai 
đã bỏ ra số tiền h ơn 1.000.000.000 đồng đề xây nhà; còn theo kết quả định giá, 
giá trị tài sản còn lại 60% là 460.000.000đ). Quá trình giải quyết vụ án ông M 
trình bày, do mâu thuẫn gay gắt trong gia đình nên năm 2015 vợ chồng ông mới 
dọn đi nơi khác sinh  sống, hiện nay ông chưa có chỗ ở ổn định, nh ưng Tòa án lại 
không xác minh vợ chồng ông M đã có chỗ ở ổn định hay chưa. Trong khi đó, sau 
khi ông S chết thì bà M về sống tại nhà riêng của bà O. Bà M cũng thừa nhận Bà 
không có khả năng thối trả giá trị tài sản trên đất cho vợ chồng ông M, bà H cũng 
như thối trả kỷ phần thừa kế (BL 212). 
Việc Tòa án giao toàn b ộ thửa đất 115 và tài s ản gắn liền trên đất cho bà 
M, buộc bà M thối trả phần giá trị xây dựng nhà sau và các công trình phụ cho vợ 
chồng ông M, mà không chia thừa kế bằng hiện vật cho ông M, bà H là không phù 
hợp với nguyên tắc chia di sản thừa kế được quy định tại Điều 660 Bộ luật Dân sự 
2015, không đảm bảo quyền lợi của vợ chồng ông M. 
 - Về việc định giá lại tài sản: 
Việc định giá tài sản được thực hiện từ ngày 11/9/2018, cách thời điểm xét 
xử phúc thẩm gần 24 tháng, nhưng Tòa án cấp phúc thẩm không định giá lại tà i 
sản (mặc dù tại phiên tòa phúc  thẩm Luật sư đã có ý kiến về việc định giá lại tài 
sản - BL 212), làm ảnh hưởng quyền lợi của các đương sự. 
Tại phiên tòa giám đ ốc thẩm, đại diện Viện kiểm sát nhân dân c ấp cao t ại 
Đà Nẵng đề nghị Ủy ban Th ẩm phán Tòa án nhân dân c ấp cao t ại Đà Nẵng chấp 
nhận kháng nghị của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại Đà Nẵng. 
                    NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN: 
[1] Cụ Lê S và cụ Lương Thị M có 02 người con chung là: Lê Văn M và Lê 
Thị O, ngoài ra cụ S và cụ M không có con riêng, con nuôi nào khác. Năm 2013 cụ 
S chết (BL 16), do đó hàng thừa kế c ủa cụ S gồm có: cụ Lương Thị M, ông Lê 
Văn M và bà Lê Thị O. Nội dung này đều được các bên đương sự thống nhất và 
thừa nhận trong suốt thời gian giải quyết vụ án. Cụ Lê S chết năm 2013, năm 2018 
cụ Lương Thị M khởi kiện yêu cầu chia di sản thừa kế theo  pháp luật là còn thời 
hiệu và Tòa án nhân dân huyện D, thụ lý giải quyết là đúng quy định của pháp 
luật.  
[2] Quá trình chung sống, cụ Lê S và cụ Lương Thị M tạo lập được khối tài 
sản chung gồm: Thửa đất 115, tờ bản đồ số 03 diện tích 535m 2 và 02 thửa đất 2L 
gồm: thửa đất số 65, tờ bản đồ số 06 diện tích 670m 2, và thửa đất số  53 tờ bản đồ 
số 06 diện tích 640m 2. Về nguồn gốc sử dụng đất như sau: diện tích 535m2 đất tại 
thửa đất số 115, tờ bản đồ số 03 tại xã D, huyện D (trước đây là thửa đất số 573, tờ

9 
 
bản đồ số lc tại xã D, huyện D) là của cha mẹ chồng bà (ông Lê Duyệt - chết năm 
1961 và bà Lê Thị Tố - chết năm1963) tạo lập và đã giao lại cho vợ chồng ông Lê 
Mùi, bà Nguyễn Thị Lượm quản lý, sử dụng. Sau khi cha mẹ chồng mất, vợ chồng 
ông Lê Mùi, bà Nguyễn Thị Lượm chia diện tích đất nêu trên cho vợ chồng cụ M 
(BL24). Vợ chồng cụ M đã quản lý, sử dụng đất, xây nhà trên đất và đã được Ủy 
ban nhân dân huyện D cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất s ố 
00608/QSDĐ/DK ngày 03/02/1990 đối với thửa đất 573, tờ bản đồ số 1c đứng tên 
ông Lê S. Đến năm 1996, vợ chồng cụ M được Ủy ban nhân dân huyện D cấp đổi 
Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số 00363/QSDĐ/DT -DK ngày 30/11/1996  
(BL 120-122) đối với thửa đất số 115, tờ bản đồ  số 03, có diện tích 535m 2 và cấp 
thêm thửa số 65, 53 tờ bản đồ số 06 với diện tích tổng 1310 m2 đất 2L tại xã D, 
huyện D đứng tên hộ ông Lê S, bà Lương Thị M theo Nghị định 64/C P và được 
Ủy ban nhân dân huyệ n D trả lời tại văn bản số 843/UBND ngày 21/12/2018. Đối 
với diện tích 1310 m2 đất 2L nêu trên thời điểm cấp là cấp cho 02 nhân khẩu gồm 
ông Lê S và bà Lương Thị M. 
[3] Nay, cụ M yêu cầu chia thừa kế theo pháp luật đối với di sản do cụ S để 
lại thì di sản của cụ S được xác định là: ½ thửa đất 115;  ½ thửa đất số 65; ½ thửa 
số 53 và một phần tài sản trên đất của thửa đất số 115 như biên bản xem xét thẩm 
định tại chỗ và định giá mà Tòa án cấp sơ thẩm đã lập . Đối với các phần giá trị tài 
sản này, trong quá trình giải quyết vụ án các đương sự đều thống nhất và không có 
yêu cầu định giá lại cũng như không có ý kiến gì khác.  
[4] Về nội dung Kháng nghị của Viện kiểm sát đối với ngôi nhà trên ba gian 
diện tích 60,57m2: Căn nhà trên ba gian có diệ n tích theo đo vẽ 60,57m 2 nằm trên 
thửa đất 115, Tại phiên tòa phúc thẩm, ông M và bà H cho rằng đây là tài sản do 
ông, bà xây sau khi đập nhà cũ diện tích 42m 2 của cụ Lê S và cụ Lương Thị M 
nhưng không có gì chứng minh trong khi cụ Lương Thị M không thừa nhận mà 
cho rằng nhà trên do vợ chồng cụ M xây. Ngoài ra, tại Tòa án cấp sơ th ẩm, tuy lời 
khai ban đầu, ông M và bà H khai nhà trên này d o ông, bà xây nhưng sau đó, tại 
Biên bản làm việc ngày 15/5/2019 (bút lục 92, 93) và tại phiên tòa sơ  thẩm ngày 
26 đến ngày 30/9/2019 (bút lục 144 đến 148), ông M đều thừa nhận căn nhà trên là 
tài sản chung của cụ Lê S và cụ Lương Thị M, phần nhà sau và các công trình còn 
lại trên đất do vợ chồng ông xây. Như vậy, bản án sơ thẩm  và phúc thẩm đã xác 
định nhà trên là tài sản của cụ Lê S và cụ Lương Thị M và chia thừa kế ½ căn nhà 
này là di sản thừa kế của cụ Lê S là có căn cứ. Do đó, nội dung kháng nghị này của 
Viện kiểm sát không có căn cứ chấp nhận. 
[5] Về nội dung xác định việc ông M từ chối nhận di sản, thì thấy:  Quá trình 
giải quyết tại Tòa án cấp sơ thẩm, tại Biên bản lấy lời khai ngày 26/7/2018 ( BL 
35- 36), Biên bản hòa giải ngày 17/8/2018 ( BL 46-47) và Biên bản phiên tòa sơ 
thẩm ngày 26 đến ngày 30/9/2019 (BL 144 - 148) ông Lê Văn M khai trong trường 
hợp Tòa án chia thừa kế theo pháp luật thì ông vẫn từ chối nhận kỷ  phần thừa kế 
của mình. Tại phiên tòa phúc thẩm, ông M tiếp tục khẳng định lời khai trên của

10 
 
ông tại Tòa án cấp sơ thẩm là đúng và không thay đổi lời khai. Như vậy, việ c từ 
chối nhận thừa kế của ông M đã được ghi nhận trong các văn bản t ố tụng của Tòa 
án, phù hợp với quy định tại khoản 2 Điều 620 Bộ luật Dân sự năm 2015.  Cụ Lê S 
chết không để lại di chúc, những người thừa kế theo pháp luật của Cụ là cụ Lương 
Thị M và các con chung gồm ông Lê Văn M, bà Lê Thị O. Ông M từ chối nhận di 
sản thừa kế nên di sản của cụ Lê S được chia cho cụ Lương Thị M và bà Lê Thị O. 
Bà O đã có nhà riêng n ên Tòa án cấp sơ thẩm  và phúc thẩm để cụ Lương Thị M 
được nhận nhà, đất thừa kế, được sở hữu phần nhà sau và công trình trên thửa đất 
115 do bà H, ông M xây và cụ M phải thanh toán giá trị kỷ phần thừa kế cho bà O, 
thanh toán giá trị phần nhà sau và các công trình trên thửa đất 115 cho bà H, ông 
M là phù hợp, đúng quy định của pháp luật. 
[6] Trong các Đơn kháng cáo đề ngày  21/10/2019 của bị đơn ông Lê Văn M 
và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Diệp Thị H (BL 160-165) đều trình 
bày nội dung chính là mâu thuẫn gia đình và cho rằng thửa đất đấ t 115 nêu trên là 
đất từ đường nên không được chia thừa kế. Không có nội dung kháng cáo nào thể 
hiện ông Lê Văn M yêu cầu được nhận phần di sản của mình. Đồng thời tại Đơn 
kháng cáo bà Diệp Thị H có khai nhận: năm 2015 vì sự mâu thuẫn gia đình tăng 
cao nên tôi mua nhà về ở tại xã T cùng con gái. Như vậy, có thể khẳng định ông M 
và bà H đã có chỗ ở ổn định. Do đó đối với nội dung kháng nghị cho rằng: Tòa án 
không xác minh vợ chồng ông M đã có chỗ ở ổn định hay chưa là không cần thiết. 
Tại phiên tòa phúc thẩm, ông M và bà H đều trình bày giữ nguyên nội dung kháng 
cáo và không có thay đổi, bổ sung gì thêm. Do đó, trong phạm vi xét xử, Tòa án 
cấp phúc thẩm xem xét theo nội dung kháng cáo của đương sự. 
Tại phiên tòa phúc thẩm, một số nội dung hỏi đáp thể hiện nội dung sau: 
 Chủ tọa phiên tòa hỏi ông M: 
H: Nếu Tòa án xác định đây không phải là di sản thờ cúng và phải phân 
chia thừa kế thì ông có yêu cầu nhận kỷ phần mà mình được hưởng không? 
 Đ: Ông M trả lời: tôi không đồng ý chia đ ất nên cũng không nhận phần 
được chia. Tôi kiên quyết không nhận phần đất nếu được chia” (BL 214). 
Kiểm sát viên hỏi ông M: 
H: Nếu Tòa án vẫn xác định tài sản tranh chấp là di sản thừa kế và tiến 
hành chia thừa kế theo quy định chung của pháp luật thì ô ng có đồng ý nhận phần 
di sản của mình hay không? 
Đ: Nếu Tòa vẫn chia thì không đồng ý nhận phần di sản của mình, tôi cũng 
không nhận phần giá trị đối với tài sản trên phần đất này do vợ chồng tôi xây 
dựng, tôn tại và bảo quản. (BL 214); 
Luật sư hỏi bà H: 
H: Bà có yêu cầu được nhận lại giá trị phần tài sản này nếu Tòa án chia di 
sản thừa kế không?

11 
 
Đ: Ông M không đồng ý nhận giá trị là ý kiến của ông M. Tôi đề nghị được 
nhận lại phần giá trị tài sản trên đất vì đây là công sức là tài sản riêng của vợ  
chồng tôi... 
[7] Kháng nghị cho rằng q uá trình giải quyết vụ án Tòa án hai cấp không 
giải thích pháp luật đầy đủ cho ông M, dẫn đến cách trình bày của ông M là không 
rõ ràng. Nội dung kháng nghị này là không có căn cứ, bản thân ông M là cán bộ 
hưu trí, có trình độ học vấn, hơn nữa việc đặt câu hỏi của Hội đồng xét xử và Kiểm 
sát viên tại phiên tòa rất rõ ràng. Từ đầu vụ án đến khi có Đơn đề nghị giám đốc 
thẩm bản thân ông M đều có chung một nội dung trình bày là không đồng ý chia di 
sản thừa kế vì đó là di sản dùng vào việc thờ cúng.  Sau khi có Đơn đề nghị giám 
đốc thẩm, ông M có Đơn bổ sung ghi ngày 15/4/2021 gửi Viện Trưởng Viện kiểm 
sát nhân dân cấp cao tại Đà Nẵng. Tuy nhiên, tại Đơn bổ sung này ông M vẫn có 
nêu nội dung: về kỷ phần th ừa kế, tôi không đồng ý chia, nên không đồng ý nhận, 
còn nếu buộc phải chia thì tôi nhận chia theo pháp luật...Việc ông M thay đổi lời 
khai, thay đổi mong muốn nhận di sản thừa kế không phải là căn cứ giám đốc 
thẩm. Do đó, nội dung kháng nghị này cũng không có căn cứ chấp nhận. 
[8] Về nội dung kháng nghị không chia di sản bằng hiện vật cho ông M: như 
đã phân tích ở trên, việc ông M không nhận di sản (từ chối nhận di sản) là hoàn 
toàn tự nguyện và không bị ép buộc, đó là quyền tự định đoạt của đương  sự, ông 
M từ chối nhận di sản không nhằm trốn tránh nghĩa vụ với bên thứ ba nên việc Tòa 
án các cấp tôn trọng và chấp nhận nguyện vọng của ông M là hoàn toàn có căn cứ. 
Do đó, Tòa án các cấp không chia di sản thừa kế bằng hiện vật cho ông M là đúng. 
[9] Về việc định giá lại tài sản:  Việc định giá tài sản đã được Tòa án thông 
báo cho ông M, bà H và ông M đã có mặt và ký và Biên bản định giá tài sản. Tại 
Biên bản làm việc ngày 15/5/2019 (BL 91), khi được hỏi có ý kiến hay yêu cầu gì 
về biên bản định giá ngày 11/9/2018, có yêu cầu định giá lại không, ông M trình 
bày là thống nhất với biên bản định giá và không có ý kiến hay yêu cầu gì. Tại 
phiên tòa phúc thẩm, ông M và bà H cũng không yêu cầu định giá lại. Do đó, nội 
dung kháng nghị này của Viện kiểm sát cũng không có căn cứ chấp nhận. 
Từ những phân tích trên, H ội đồng xét xử giám đốc thẩm xét thấy không có 
cơ sở để chấp nhận  Quyết đ ịnh kháng ngh ị số 64/QĐKNGĐT-VKS-DS ngày 
13/5/2021, của Viện trưởng viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại Đà Nẵng. 
 Vì các lẽ trên;  
QUYẾT ĐỊNH: 
 
Căn cứ điểm a khoản 1 Điều 337, khoản 1 Điều 343,  Điều 348 và Điều 349 của Bộ 
luật Tố tụng dân sự năm 2015, xử: 
1. Không chấp nh ận Quy ết đ ịnh kháng ngh ị giám đ ốc th ẩm số 
64/QĐKNGĐT-VKS-DS ngày 13/5/2021 của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân

12 
 
cấp cao t ại Đà N ẵng và gi ữ nguyên Bản án dân sự phúc thẩm số 42/2020/DS -PT 
ngày 14/8/2020 của Tòa án nhân dân tỉnh Khánh Hòa. 
2. Bản án dân sự phúc thẩm số 42/2020/DS -PT ngày 14/8/2020 của Tòa án 
nhân dân tỉnh Khánh Hòa tiếp tục được thi hành. 
3. Quyết định giám đốc thẩm có hiệu lực pháp luật kể từ ngày Hội đồng 
giám đốc thẩm ra Quyết định. 
 
Nơi nhận: 
- Viện VKSND cấp cao tại Đà Nẵng; 
- Tòa án nhân dân tỉnh Khánh Hòa; 
- Tòa án nhân dân huyện D,  
- Chi cục Thi hành án dân s ự huyện D, tỉnh Khánh 
Hòa (để thi hành); 
- Các đương sự (theo địa chỉ); 
- Lưu: Phòng lưu trữ; Phòng GĐKT về  
DS-LĐ-KDTM và hồ sơ vụ án. 
TM. ỦY BAN THẨM PHÁN 
THẨM PHÁN - CHỦ TỌA PHIÊNTÒA 
 
 
 
 
 
Nguyễn Văn Tiến