tiro-is/ismus huggingface dataset:
þá rann það heim og síðan rann það inn í bæ já já já
á hvað árum
einhversstaðar á milli tuttugu og þrjátíu já nær tuttugu hugsa ég já já já
svo kom dæla já
svo kom það sjálfrennandi já
er núna neðan úr dælustöð já
að sjóða mat eða baka brauð það var bakað brauð alltaf já og soðinn saltfiskur já já já
brauðið þá látið liggja í leirnum eða sandi það var
sett í fötu já og önnur fata hvolft yfir já og grafið í sandinn já
sex daga nú það var svona lengi
að bakast já já þetta voru stór brauð já
en saltfiskurinn borðið þið hafi náttúrulega borðað oft í viku saltfisk var
og var hann iðulega
í soðinn í fötu já já
og svo var leitt úr lauginni hérna á horninu já reykjalaug
og það var dælt já það var bara volgt já dælt í kýrnar já já kýrnar fengu vatnið til að drekka já
þið hafið notað vatnið líka til þvotta eða þvegið ykkur sjálf upp úr laugunum er það ekki
eða var vatnið bara borið inn
það voru engar laugar hérna sem fólk settist í við fórum í ána mikið þið fóruð í varmá
góðan dag það er laugardagurinn fjórði desember nítján hundruð níutíu og níu
magnús guðmundsson er að fara að taka viðtal við málfríði bjarnadóttur húsfreyju að reykjum í mosfellssveit
um lífið í mosfellssveit
þjóðhætti og fleira sem ber á góma
hvenær ert þú fædd og hvar málfríður ég er fædd í hafnarfirði
níunda janúar nítján hundruð tuttugu og fimm
faðir minn var læknir
fluttir hvenær upp í mosfellssveit
búföst í hafnarfirði þar til ég flutti hingað eða að reykjum suður reykjum
í október nítján hundruð fimmtíu og eitt þegar við jón giftum okkur
var lífið í mosfellssveit öðruvísi en
allt annað þetta var dreifbýli hér var engin byggð hér uppi í reykjahverfi var engin byggð nema
bæirnir að heitið gat garðyrkjustöðvar blómvangi
reykjum
eitthvað smávegis að sólvöllum minnir mig og náttúrulega á reykjahvoli
hvernig var búskapur á reykjum
það var hefðbundinn búskapur
þegar ég kom þarna það voru kýr og ekki margar kindur en svona kannski fjörutíu kindur eða svo
fáeinir hestar sem voru notaðir þá
við heyskap og til dráttar og og annað og
og og svo voru hænsni sem tilheyrðu búinu og svo hænsnabú sem jón
veitti forstöðu
hænsnabú það var hlutafélag það hét hreiður h f
og hann var bústjóri þar garðyrkja var ekki garðyrkja hér eða tilheyrði það
búinu það voru
afnotaskipti hér á jörðinni eftir að
eftir að guðmundur jónsson dó nei ég þori ekki að fara með hvenær það var það verður hann jón að segja en það var búið að gera afnotaskipti
sveinn bróðir jóns hann rak garðyrkjustöðina síðan keypti sveinn garðyrkjustöðina og við keyptum jörðina
af dánarbúinu móður þeirra og dánarbúinu
það var nokkrum árum eftir að við giftum okkur einum sex árum
hvað fannst þér sérstakt við mosfellssveitina þegar þú komst hingað eða hver fannst þér svona megin munurinn á að búa í hafnarfirði og
og flytja hérna upp í mosfellssveit
fyrir mig var eiginlega mestur munurinn
var hægt að hlaupa og ná í það sem vantaði hverju sinni maður varð að að byrgja sig upp
þá að nota það sem tiltækt var ef mann vantaði eitthvað í matseld eða annað
nú og það var náttúrulega
voru líka samgöngur
matseld var nú auðvitað með hefðbundnum hætti minnsta kosti eftir að ég kom hingað það hafði nú alltaf verið það víst
en maður bjó mest að sínu nýtti fyrst og fremst það sem búið gaf
og svona það
sem gaf minna af sér til sölu til dæmis það nýttum við hér heima
kostaði auka vinnu það var ágætt
sveitabragurinn ef svo má að orði komast hvernig fannst þér hann þegar þú komst hingað
mér mér fannst dálítið hver vera í sínu horni já
en að öðru leyti þá sökkti ég mér ekkert niður í það nei því að mér fannst það
á bæjunum þá ég hef aldrei verið félagslynd svo það háði mér ekki svo mjög
nú starfaðir þú eitthvað fyrir kvenfélagið
ég gekk í kvenfélagið nokkrum árum einum þremur árum eftir að ég kom
hingað og það var mest fyrir áeggjan tengdamóður minnar sem var ákaflega áhugasöm um kvenfélagið
mér fannst ekki hægt annað því að ég var búin sækja þarna
í stað hennar ýmis námskeið sem voru oft haldin hér
sýnikennsla og svona námskeið í hinu og öðru svo að mér var ekki
mér fannst ágætt að vera í því
og ég tók þátt í allri vinnu þar en en af því að ég er bara ekki félagsmálamanneskja þá var ég aldrei með brennandi áhuga
svokallað líknarfélag
fyrstu árin þá var nú
þetta var nú svona rólegt það var fundur einu sinni í mánuði minnir mig þó er ég ekki alveg viss
um að það sé rétt
og það var það var sæmilega mætt
en svo vorum við með með basar og það var unnið mikið fyrir basarinn svo var tóvinna gefin mikið á basarinn
og ýmiskonar handavinna
og önnur fjáröflunarleið var réttarkaffi og það var ákaflega vel staðið að því og unnið að því
konunum bæði bakað og og eins unnið við kaffisölu
þessi tvö viðvik þá kynntist ég einna mest þessum konum
svo var jólatrésskemmtun sem var haldin fyrir börn og mér finnst endilega að það hafi verið ókeypis í þó nokkuð mörg ár
ef ég man rétt þá voru hérna
í hreppnum þegar ég kom fimm hundruð og fimmtíu manns eða svo og sú tala hún stóð að mestu óbreytt fram undir vestmannaeyjagos
svo að þetta var nú
viðráðanlegt en
svo fór þetta að verða of viðamikið og þá var farið að taka borgun ég held að þetta sé rétt svona borgun aðgangseyrir á ballið
á þetta þetta jólaball
það var alltaf haldið milli jóla og nýárs og var oft erfitt að komast þangað
einu sinni man ég eftir að gisti fólk hér af því að það komst ekki heim til sín það er einkennilegt að segja
fyrir sunnan fellið úlfarsfellið já þar einhversstaðar á bæjunum þar eða þormóðsdal held ég
þormóðsdal já
gat verið mjög erfitt að komast þangað
þá var engin hjálparsveit eða hvað eins og nú er
eða annað í sambandi við jólin og kvenfélagið
jólaglaðningur fyrir jólin og þess var gætt mjög vandlega þegar var verið að lesa upp ársskýrslur
og annað að
aldrei getið
nafna þeirra sem höfðu fengið þennan styrk eða þessa sendingu
já það þótti ekki við hæfi enda var það alveg rétt voru það margar fjölskyldur sem að þannig var ástatt hjá
þau þurftu að þiggja svona góðgerðir
fyrir jólin nei það voru held ég ekki margar ég var aldrei með í þessu og ég leiddi þetta alveg hjá mér því að ég vildi ekkert vita hver hefði þurft á því að halda
en það voru alltaf einhverjir var það frekar fólk hér í þéttbýlinu heldur en á minni bæjum eða
kotum hérna í sveitinni
það var úti um sveitina þéttbýlið var ekki hér neitt nema í álafosskvosinni já það var ekkert annað þéttbýli
fyrst og fremst starfsfólk sem var þar svo að ég held að þetta hafi nú frekar verið
á býlum já
en réttarkaffið og
það var braggi
við réttina við hafravatnsréttina hún var notuð þá alltaf hafravatnsréttin
þessi braggi hann var til afnota fyrir kvenfélagið en ég held að hreppurinn hafi átt hann og þeir sáu um
það voru einhverjir alla vega sem sáu um að
að við hefðum nógan eldivið
þarna var kolaeldavél
og svo var farið upp eftir og bragginn sópaður og hreinsaður svona skömmu fyrir réttir
og við fengum oft aðstoð karlanna til þess auðvitað
og gert
ég tók aldrei þátt í þessum hreinsunaraðgerðum eða því ég bara bakaði smurði og
og vann við framreiðslu í réttunum ég var með ung börn og þær hlífðu mér svona konurnar við því
enda þurfti ekki margar til þess því þær voru feykilega duglegar margar konurnar
og þetta var mjög fjörugt og reglulega gaman að taka þátt í þessu þarna var fjöldi fjár
fjár í réttum fyrstu árin
en svo auðvitað breyttist það
hvernig var mannlífið í kringum réttirnar það hafa nú oft farið
sögur af mikilli víndrykkju og jafnvel slagsmálum og
manst þú eftir sögum af slíku eða ja það var fyrir mína tíð og ég
þori ekki að segja það því ég man það ekki nógu vel
ég man ekki eftir því eftir að ég kom að það hafi verið til vansa auðvitað fengu menn sér smá hýringu
frá grafningi þeir réttuðu saman
í grafningnum bændur hér í mosfellssveitinni
og þar var skilið sundur og bændurnir héðan ráku
sitt fé vestur yfir heiði yfir mosfellsheiði um nóttina og
voru þá gjarnan þreyttir og þvældir þegar þeir komu með féð í réttina svona stundum fram undir hádegi
þetta var svona allra fyrstu árin og þó nokkur fyrstu árin
svo það var svo sem ekkert
að segja að þeir fengju sér hýringu
eftir að stundum hafði gengið erfiðlega hjá þeim
en þarna munu einhverju sinni
maður hafa farið á hesti út í hafravatnið og drukknað
manst þú eftir slíkum sögum já en það var fyrir mína tíð og ég man ekki eftir undir hvaða kringumstæðum það var
nei það var nokkuð löngu fyrir mína tíð en en slagsmál voru þau ekki tíð í réttum
ekki eftir að ég kom hingað nei enda var ég
verið eftir að ég fór heim ég
ég var með ung börn og og fór heim þegar ég gat strax og ég gat
stóðu réttir í fleiri daga
hvað stóðu þær lengi nei nei nei bara fram undir kvöld og fram í myrkur stundum já
og oftast nær já þessi fyrstu ár
eins og ég segi þá fækkaði ört fé og það breyttist ýmislegt
var þetta skilarétt komu menn með fé annarsstaðar frá og
og skiluðu í réttina til dæmis úr hafnarfirði kópavogi
reykjavík það held ég ekki nei það verður þá að spyrja einhvern sem veit betur um það ég held örugglega ekki nei
menn héðan fóru
í aðrar réttir til dæmis í kollafjarðarrétt og og eins og ég sagði í grafninginn og
og sko sóttu það var ekki réttað sama daginn alls staðar nei nei heldur farið og sótt sitt fé þar og fylgst með
álfar og huldufólk hvað
hvað geturðu sagt mér af því hérna í mosfellssveit bókstaflega ekki neitt
voru engir álfar hér í sveitinni
þegar þig bar að garði ég bara heyrði ekki slíkar sögur hér enda finnst mér landslagið vera þannig að
það gefi ekki álfatrú undir fótinn nei
en álagablettir voru þeir hér í túnum
ekki þar sem ég vissi til nei
ekki hér hjá okkur ég man ekki til þess það má vel vera að það hafi verið
á vissum bæjum en það var ekki verið að tala neitt mikið um það en hvað með drauga
ja ég heyrði ávæning af því að það voru aðallega hermenn sem höfðu farist af voðaskoti eða eitthverju slíku sem væri
fólk þóttist sjá hér og þar en ég sá aldrei nokkurn skapaðan hlut og hef aldrei gert nei
ekki vermenn eða eða húskarlar eða vinnumenn sem höfðu orðið úti á milli bæja eða
konur sem höfðu borið út börn eða neitt slíkt engar sögur af
nei ég held að slíkt hafi ekki skeð hér á þessu svæði það
frekar átt að vera þá í bringum eða þar upp frá en hér
heyrði ég ekki slíkar sögur nei
var meira af þessu í hafnarfirði þar sem þú varst alin upp já já já enda landslagið þannig að það bauð hreint út sagt upp á það