tiro-is/ismus huggingface dataset:
helga var alltaf höfð út undan
en það var svoleiðis að það mátti aldrei neinn vera heima á jólanóttina þá var eitthvað að því þegar komið var heim
einu sinni var en svo þurfti einhver að vera heima til að mjólka kúna og gera það sem þurfti að gera
nú er helgu sagt að hún eigi að vera heima
hún drífur sig að því sem hún þarf að gera sýður hangikjötið og og hreinsar til
en þegar hún er nýbúin að sjóða hangikjötið og færa það upp á pottinn þá kemur til hennar lítil telpa og biður hana að gefa sér bita
helga gefur henni bita eins og hún vill og bitar það ofan í hana
hún megi
í hangikjötsflotið
svo fer barnið burtu
svo fer helga inn
og fer að lesa í bók
hún átti bara eitt kerti sem sem hún fékk fyrir jólin hún kveikir á kertinu og fer að lesa í bók
þá fyllist
þetta var ekki á jólunum heldur var það á gamlársdagskvöld ég man það núna
það gerir
það fyllist baðstofan af fólki ungu og kátu fólki sem fer að dansa og skemmta sér
hún skiptir sér ekkert af því en svo líður að þeim tíma að hún þarf að fara út að mjólka kúna
og hún tímir ekki að taka ljósið frá fólkinu og fer út í myrkrinu þegar hún
nei segir helga það geri ég ekki
svo mjólkar hún kúna og fer inn
en þegar hún kemur að bæjardyrunum aftur þá kemur til hennar kona og segir við hana færir henni böggul og segir
þetta áttu að hafa fyrir það hvað þú varst góð við barnið mitt og þú vildir ekki heldur verða til við manninn minn því hann er ekki
ekki góður en mundu það að láta ekki taka þetta af þér eigðu þetta sjálf
svo fer hún inn og hún fer inn og fer að lesa í bókinni
og svo er fólkið þarna fram eftir nóttunni og helga skiptir sér ekki af því svo fer það í burtu og svo er ekki meira með það um morguninn sýnir
gaf henni en það var voða fallegur búningur
nú vill signý endilega vera heima heima næsta gamlársdagskvöld hún
hún fer nú öðruvísi að en helga hún gerir sömu verkin sýður hangikjötið
svo kemur telpan til hennar
að gefa sér bita
hún segist ekki gefa henni neitt og skipar henni að fara í burtu hún biður þeim mun meir
í handlegginn og barnið fer hágrátandi burtu
svo segir ekki segir ekkert af signýju meira en þegar fólkið kemur heim þá liggur hún á á búrgólfinu
öll marin og blá og getur aðeins sagt það að hún hafi barið barnið og svo deyr hún
en helga fór til kirkjunnar í búningnum og hún var svo það var hann þótti svo fallegur og efnilegasti og glæsilegasti maðurinn í sveitinni
hann varð hrifinn af henni og hún giftist honum og varð mesta mesta lánskona sagan er nú ekki lengri en þetta
ég hugsa helst að vinnukonan sem var heima lengi hafi sagt mér hana hún sagði okkur margar sögur
hvað hét hún hún hét guðbjörg valdimarsdóttir og hvaðan var
var uppalin á fossi
sigurð valdimarsson hún var hálfsystir hans
söng mikið af kvæðum
hún var dugleg að spinna og þeytti áfram rokkinn og sagði okkur sögur og söng stundum
þú manst ekki fleiri sögur sem hún sagði þér
nei ekki svo ég geti munað
hvað hún hafi sagt mér og svo aftur aðrir
er svo langt um liðið já hún söng vel
mikið hvað söng hún
hún söng afskaplega mikið úr
bókinni hans
hérna kristjáns fjallaskálds ég man eftir því hún söng mikið
og svo margar margar það voru ættjarðarkvæði og ýmislegt svona
og þulur
þeytti oft rokkinn þegar hún var að syngja það
og við sungum með henni krakkarnir við lærðum bæði lögin og erindin af því við tókum þátt í þessu strax
en gengu ekki þarna alls konar huldufólkssögur jú jú það gekk mikið af þeim
ég hafði nú alltaf heldur litla trú á þeim
ég heyrði margar sögur sem sagðar voru og þar á meðal eina sem hafði átt að gerast á honum dynjanda
og hún hefði átt að gerast afi minn sagði mér hana því hann þekkti nú vel þetta fólk sko sem
bjó þarna hann var mikill vinur þeirra manna eða kunningi þeirra manna sem þá bjuggu þar þetta mun hafa verið í tíð páls
símonar símonar tengdasonar páls ríka
sem kallaður var og lengi bjó á dynjanda
þessi símon hafði tekið átti nú nokkuð mörg börn og
hafði nú margt fólk í heimili um tuttugu þrjátíu manns og þar á meðal var stúlka
sem álfheiður hét
og hún var af allra sögn svona ákaflega geðþekk stúlka og
skammt fyrir utan bæinn á dynjanda eru hólar geysimiklir
og dæld þeirra á milli og teigar sem að ganga tveir upp úr hólunum
annar heitir lambhöfða
lambateigur en hinn heitir höfðateigur í þessum báðum teigum eru miklir klettar og það var
sögn þess sem að þar var trúðu því að í því byggi huldufólk
haft um hönd og
aldrei minnst á það enda óhægt að komst að þeim því fyrir neðan er stórgrýti og
og lítt greiðfært nema bara gangandi manni
nú þessi stúlka hún
og rollurnar sóttar á morgnanna til að mjólka þær og
og hún hafði þann starfa að hún smalaði þessu á morgnanna að sagt var
en svo þótti henni svo gaman að dveljast þarna út í hólunum að það þótti
sagt var hvað hún hefði verið
oft komið komið seint óvenjulega seint því þetta er ekki nema eins og mesta lagi fimmtán tuttugu mínútna gangur heim að bænum
þetta er allt undan brekkunni og ekki langt að fara
og svo fór það að bera á því það hún fór að fara þangað svona
einförum að sagt var jafnvel þó hún hefði ekki verið í neinu kindastússi
og þetta þótti með tímanum eitthvað allt einkennilegt háttalag og svo svo frænka hennar sem var þar húsmóðir húsmóðirin hét ingibjörg
fór að ganga á hana með það hvað hún væri að gera og hún vildi nú ekkert segja henni neitt frá því
en en sagði hins vegar að sér þætti svo gaman að vera þar
nú svo líður nú og bíður svo svo vornótt eina rétt þar á eftir þá þá er það nú farið að hátta í baðstofunni
hún og
heimilisfólkið karlmenn voru þá í veri og ekki komnir úr því kvenfólk eitt heima
og þegar þær eru háttaðar þá heyra
þær heyra greinilegan hljóðfæraslátt
ekki vissi það nú fyrir víst hvaða hljóðfæri væri leikið á en það svo þekkið að það væri fiðla
og eins og það
hafði sagt frá líklega orgel undir og þetta hafði þau áhrif á stúlkuna að hún stökk upp úr rúminu og ætlaði út
en það vildi nú ekki leyfa henni það að fara út og vörnuðu henni vörnuðu henni útgöngu
og fóru svo að tala við hana um þetta og þá gengur konan á hana segir hvort hvort hún hafi heyrt þetta áður
þá segir hún henni það að hún hafi heyrt þetta
út í hólunum þegar að hún hafi verið þar
þar hefði svo oft verið spilað á svona hljóðfæri hún hafi heyrt það þar og
og annað það að hún hafi séð þar mann ungan mann sem hafi verið að veifa til sín
og þá hafi hún alltaf heyrt hljóðfærasláttinn nú þagnar þetta
bili og verður ekki meira úr þessu
að lengra líður þá heldur hún uppteknum hætti með það að fara þarna út í hólana og vera þar mikið af dögunum
tvö eða þrjú kvöld þar á eftir þetta sama vor sagði afi minn mér að
húsfreyja hefði sagt sér því þau voru miklir kunningjar
að þá kom það fyrir að þau heyrðu þennan hljóðfæraslátt aftur alveg eins og þá ætlaði hún að tryllast og
ekki haldast í rúminu og
vildi fara á fætur og út en það leyfði henni það ekki skömmu síðar kom bóndi heim úr verinu
og þá sagði konan svona frá þessu
þetta væri og hann beiddi hana nú að nefna nú ekki slíka hjátrú í sín eyru að hún væri heilluð af huldufólki sem ekki væri til
og það er ekkert með það sko hann hann ræður hana strax til kunningja síns vestur í staðarsveit á snæfellsnesi
og sendir hana þangað
og hún kom víst aldrei aftur heim til þess héraðs
héraðs en svo litlu seinna
segir sagði ingibjörg afa mínum
draum sem hana dreymdi eftir að stúlkan var farin
segir hún að hana hafi dreymt að það hafi komið til sín kona og sagt við sig að illa hafi hún nú gert að vera senda hana í burtu því þetta hafi ekkert verið
nema allt í meinleysi milli hennar og sonar síns en en hins vega þyki sér það leitt að amma hennar
hafi sagt lagt það á hana að hún skyldi engum engum karlmanni getið unnað hér eftir og
þó skildi hún nokkur börn eiga og öll ævi hennar skildi vera böli blandin
hún geti ekki bætt úr þessu
en hitt
getur hún aðeins látið í ljósi vanþóknun sína á því að gamla konan skuli hafa látið þetta frá sér fara
en hún viti nú eitthvað úr því verði hann sonur sinn sé nú að flytjast burtu og hann muni fara á þær slóðir sem hún sé nú
nú svo liðu mörg ár svo giftist þessi stúlka
ekkjumanni
átti með honum eitt barn sem var hálfgerður
svona vanþroska
lifði nokkur ár og dó svo svo skildu þau strax aftur svo átti hún börn með öðrum manni
og það var sömuleiðis það var vangefið líka
víst fram á fimmtugsaldur held ég en var málhalt og
gat þó unnið eitthvað lítilsháttar en
en aldrei neitt að ráði
þriðja barnið átti hún það var stúlka það dó við fæðingu
og svo dvaldist hún þar til
ellidaga
þau munu hafa
hún ingibjörg húsfreyja og bóndi hennar munu hafa séð um það að hún
fengi það sem hún þurfti því að þau voru efnuð vel og höfðu víst sent henni það sem að þurfti til uppihalds fyrir hana eftir að hún gat ekki unnið sjálf
en þannig endaði þessi saga
hver sagði þér þetta afi minn
já afi minn sagði mér þetta því þau voru miklir kunningjar
ingibjörg húsfreyja og hann og þegar hún lá banaleguna þá lét hún senda eftir honum til að smíða fyrir sig kistuna
því hann smíðaði allar kistur og þá sagði hún honum þessa þessa sögu en hann vissi það náttúrlega um það að stúlkan hafði farið í burtu
en hann vissi ekkert um
önnur tildrög að því
en þá sagði hún honum þessa sögu ásamt draumnum sig hefði dreymt
og hann skrifaði þetta niður hjá sér svona það helsta af þessu
og þó að hann væri lítt trúaður á svona fyrirboði þá
skrifaði hann oft niður svona eitt og annað
sögur sem honum voru sagðar en sjálfur var hann nú ekki
á huldufólk en hún sagði honum
hún hefði þá sagt sér þessa sögu
og það með að hún hefði séð mest eftir því að láta hana ekki vera áfram
og sín vegna hefði það verið allt í lagi en það hefði verið útilokað frá hans hendi
hann var stórráður einþykkur og
ríklundaður og skapmaður mikill og þoldi það ekki að hún væri neitt
að hann væri borinn ráðum með það
og þannig endaði
en mömmu dreymdi það þegar hún var stelpa
henni þótti
þær voru á bíaskerjum hérna í höfnum
þær voru pabbi þeirra bjó þar hann gísli
hann flutti þangað hann bjó fyrst bjó eitt ár á höfðabrekku svo bjó hann eitthvað held ég í fljótsdal þarna í
innst í
undir eyjafjöllum
er það ekki bara innsti bær þar þessi fljótsdalur
svo kunnugur nei
já hana dreymdi þarna dá eitthvað svo dreymir hana þetta um morguninn þegar
þær voru í fjósinu til skiptis systurnar kristín og og mamma sína vikuna hvor
í fjó höfðu fjósaverkin
og þegar þórunn ætlar að fara að klæða sig þá finnur hún hvergi annan skóinn sinn
og gís fræ afi var nú svona fljótur til og dálítið stór í sér og sagði að þeim væri nú ekki
ætlandi svona gömlum stelpum að þær gætu nú ekki passað skóna á fæturnar á sér
og hann fannst hvergi nokkurs staðar
en hún sagðist hafa bundið skóna sína saman og þær hefðu ævinlega gert það
svo það væri ekki gengið á þeim í þröngum baðstofum að þær bundu þá saman og hengdu á rúmstöplana
verður það úr að amma segir við hana tóta mín taktu skóna mína á meðan því að skórinn hlýtur að finnast þegar farið er að búa upp rúmin
en það var tekið upp úr hverju rúmi og hvergi fannst skórinn
verður nú afi gnafinn yfir þessu að þær skyldu nú týna af sér skónum
en svo segir hún henni ömmu frá því að sig hafi deymt
og hann hafi beiðið sig að koma með sér því að konan sín
væri í barnsnauð og hann ætlaði að biðja hana að hjálpa henni
svo hún segir ja ég vil nú heldur að þú biðjir hana mömmu að fara því hún er ljósmóðir
að þú biðjir hana heldur að fara nei það ert þú sem ég ætla að fá segir
og hún fer með honum hann leiðir hana upp túnið
en á bíaskerjum er þar ég kann nú ekki að lýsa því einhvur hóll eða klettur og það er eins og það sé dyr inn í það
og hann segir við hana ja þú verður nú að að taka af þér annan skóinn og láta hann hérna
svo þú getir
hún varð að skilja eitthvað eftir fyrir utan
og svo framkvæmir hún þetta hún tekur af sér skóinn og hún kemur inn og
konan er nú með búin að fá mikla sótt og hún fer nú að fara höndum um hana
ljósmæður gera og
og þetta gekk allt saman vel og hún tók á móti barninu og
og gekk frá því
svo segir hann við hana jæja nú er ekki meira að gera nú verð ég
verð ég að koma með þér aftur heim segir hann og hann hann fylgdi henni heim en hún gleymir skónum
hún mundi aldrei eftir því að hún hefði tekið skóinn aftur
svo segir hún ömmu þetta svo amma segir ja við eigum allt okkar
eftir þó við förum nú upp eftir og gáum að þessu segir hún því þetta er nú bara einkennilegt að skórinn skórinn skuli hvergi finnast
en þegar þær koma þangað
er skórinn þar
þetta er til að gefa sönnun upp á það að þetta sé rétt
og svo sagði hann við hana ja ég get nú
nú ekkert borgað þér þetta en ég skal sjá um það ef þú átt við svona
að hjálpa konum að þá skal þér alltaf ganga vel
og við verðum alltaf með þér eða konan mín segir hann
og eftir það bara hún lærði og og henni gekk svo vel hún þurfti aldrei að sækja læknir eða neitt
egilstöðum að morgni þrítugasta júní nítján hundruð sextíu og níu
sigurbjörn snjólfsson frá gilsárteigi fer með gamlar barnavísur
já vísan er svona
ég hef ekki hvorki séð hana neins staðar á prenti og heldur aldrei heyrt hana af vörum
við dóttir okkar sem að lítil var
vísan er þanni
góð er hún gæska
glöð er hennar æska
þegar hún öðlast þroska þýtur hún út í buska
og hafði hún þetta undir einhverju sérstöku lagi já hún hafði
það nú undir hún raulaði það nú svona
góð er hún gæska glöð er hennar æska
þegar hún öðlast þroska þýtur hún út í
nein sérstaklega merkileg vísa en mér hefur fundist þetta dáldið einkennilegt að ég hef aldrei heyrt þessa vísu nema bara af hennar vörum
og heldur ekki séð hana neins staðar á prenti og ég veit ekkert um það hvernig hún er til orðin var hún nokkuð hagmælt móðir þín
ekki vissi ég nú til þess
vísu hún var hjá okkur og ég heyrði hana
vísan er til orðin veit ég ekki neitt
vísa eftir hann einar long já þessi eftirmæli sem hann gerði í lifanda
lífi eftir sjálfan sig já jú
vísan er já ég var að segja það að
að það mundi vera dáldið óvanalegt að menn gerðu svona eftirmæli eftir sjálfan sig
en það gerði einar long og vísan er svona
þegar ég er fallinn frá fáir gráta einstæðing
að grafa gamlan ná og gaula yfir moldarbing
nú úr því að ég er nú farinn að tala um einar long og hans skáldskap
þá dettur mér nú í hug vísa sem að hann gerði einu sinni hann átti
hann var hestamaður einar og átti alltaf einhvern góðan hest
meðal annars var það að hann
hryssu
sem mig minnir nú að heita grýla
og það var grá hryssa ákaflega lipur og létt svo átti hún nú einu sinni
folald það var brúnn foli einar hafði fjarska mikið uppihald á honum
en hafði nú ekki ástæðu til þess að eiga nema eitt hross og og niðurstaðan verður svo sú að hann selur
folann ungan þriggja eða fjögurra vetra ég man nú ekki hvort var en sá fjarskalega eftir því að þurfa að láta hann
en hann selur hann sigfúsi jóhannessyni sem var sonur jóhannesar á skjögrastöðum sem að flestir kannast nú við sem
hann var einn af okkar bestu hagyrðingum á þeim tíma hér á austurlandi
hann selur honum
þennan fola
en hann lætur fylgja folanum þessa vísu
lukka fylgi litla brún
leiktu við hann fúsi minn láttu hann ganga um gróin tún og gefðu honum
en svo hérna
leist nú jóhannesi ekki eins vel á hafði nú ekki eins mikla trú á þessum fola eins og einar hafði haft
hvort sem að það var nú eða ekki ég man nú ekkert eftir því hvort þetta var nú nokkur reiðhestur
en jóhannes orti um
hann og og það var nú soldið á annan ve
hann sagði jóhannes sagði við sigfús
hann þó gangi um gróin tún
við getum tekið þetta úr
hann þó gangi heim við tún helst við
bikkjusvipurinn leggðu ei hnakk á lata brún en ljáðu honum reiðinginn
á bátinn þinn búist þú við strandi yfir gangi annað sinn ýttu beint að landi
þó það blási á bátinn þinn búist þú við strandi yfir gangi annað sinn ýttu beint að landi
manstu dálítið af kveðskap einars long dálítið já já
annars var þetta karlanginn hann skrifaði aldrei
neitt og þetta er
svo langt síðan við vorum samtíða þarna
að ég er nú búinn að gleyma því annars voru á sama
tíma voru eiginlega þrír góðir hagyrðingar hér á héraðinu
það var jóhannes á skjögrastöðum sem að
er nú eiginlega þeirra
frægastur því að eftir hann eru vísur um allt land svo var það sigfinnur mikaelsson
hann var mjög laglega hagmæltur
mikið til í minnum manna enn þá eftir hann
nú svo var það einar long og svo náttúrlega sigfús sigfússon þessi
mikli sagnaþulur
sagnaþulur þó að hann væri nú
væri nú eiginlega meira í
þjóðsögunum hann var nú meira heldur en en hann var mjög laglega hagmæltur líka
ég man eftir því að ég sá einu sinni
það mun nú vera það er nokkuð síðan þá sá ég að voru tvær
það voru vísur eftir þá báða jóhannes og og sigfús
sem að komu á prenti
og þær voru báðar skakkar og ég hugsaði til fúsa ef að hann hefði verið verið þá
ofan moldar og heyrt hvurnig hans vísa var
útlögð þarna að hann mundi ekki hafa orðið neitt hrifinn af því hvernig voru þessar vísur
sigfúsar hún er um prest það var nefnilega dáldið það var dáldið
um það að menn hér á héraði þessir hag yrðingar þeir voru
dáldið stríðnir við prestana ekki bein línis neitt verulega
illgjarnir eða svoleiðis en þeir
orktu um þá stundum dálítið meinlegar vísur
og þessi vísa sigfúsar hún er svona rétt er hún svona
drottins þjónninn dyggðaringur
drjúgum þó hann manninn ali sjálfur er hann sauðgemlingur síst er von hann öðrum smali
en eins og vísan kom frá gunnari á selalæk þá var hún svona
drottins þjónninn dyggðaríkur