tiro-is/ismus huggingface dataset:
upp þarna fiskimiðin þá virtist fuglinn hafa miklu minna æti heldur en áður
og björn vildi kenna því um og ég get vel trúað því að það sé alveg rétt
að það verið það sem gerði að mávurinn hætti að verpa á breiðamerkursandi eða dró mjög
mjög úr varpi hans á breiðamerkursandi
en það var nú ekki aðeins að hann verpti á sandinum einum
heldur verpti hann uppi á jöklinum
á svokallaðri svörturönd það var grjótrönd
nokkuð breið sem gekk frá esjufjöllum
og alla leið og fram á jökulbrún fram við sand
og í þessari
jökulrönd eða í röndinni eins og hún var kölluð í þessari sandrönd hún var anskoti stórgrýtt í og með
festist gróður
og það var svo mikið gras þar það var
loðnara en í nokkuru loðnasta túni
þarna verpti fuglinn allmikið
en það var vandi að finna hann þarna bæði gerði það grasið
voru svo stórir steinar þar sem hann smeygði sér á milli og undir að það var erfitt að finna hann
en við fórum alltaf fleiri eða færri upp í svörturönd eins og hún var kölluð
í ungadráp og komum með fullbyrði með okkur aftur til baka
þetta var anskoti stór torfa ég get
get ekki giskað á hvað hún var stór
og þarna var mikil hagaganga fyrir fé á sumrin í torfunni
en það gerði ekki mikið af því að vera þar því það gerði það var alltof loðið fyrir það
að bíta
svo verpti skúmur þar líka
á á sandinum
og það var venjulega farið í skúmsungann nokkuru seinna heldur en í mávsungann
svona allt að því hálfum mánuði seinna því hann verpti það seinna heldur en mávurinn
þetta var mikil búbjörg sem að neðri bærinn á reynivöllum
býli eyjólfs heitins hafði af af af mávnum
því það var nú alltaf tekið meira eða minna af eggjum á vorin
sem var svo geymt
en ver en mávurinn hann verpti þrisvar það mátti þrisvar ræna hann
já eða tvisvar ræna hann þá verpti hann aftur í þriðja sinn
en ég held að það hafi nú ekkert verið gert að ráði að því að ræna hann nema einu sinni
þetta var í þetta var í fellslandi
það var fell sem að átti þetta land
og svo var það krí mikil fjara sem að fylgdi fellinu líklega einhver lengsta rekafjara í þessari sýslu
sýslu sem að fellið átti og það rak oft mikið á þá fjöru
bæði selur sem að rak og fleira og fleira matarkyns
einu sinni var maður úr öræfum í kaupstaðarferð á góunni
fór allar fjörur
og sá þá sjö hákarla hlaupna í land á fellsfjöru fyrir utan jökulsá
en þar stóð í sjóróðrum hér einmitt um þessar mundir
svo að eyjólfur hafði engan tíma til þess að fara úteftir og bjarga hákarlinum
en svo þegar að róðrunum linnti
þá ætlaði hann að fara að bjarga hákörlunum þá voru þeir allir teknir út aftur
þessir sjö hákarlar
sem í land hlupu
nú orðið gott þakka þér fyrir þú ert búinn að tala geysimikið
voru einu sinni hjón
við skulum kalla hann pál og hana pálínu
nú segir hún við bónda sinn einn vetur eru komin nær sumarmálum
hvunær ætlarðu að láta þennan vetrarmann þinn fara
og ég veit ekki sagði bóndi nú þú varst búinn að segja að hann yrði ekki nema svona fram á einmánuðarbyrjun
og ég veit ekki sagði bóndi
hvunær ætlarðu að láta hann fara sagði konan
og ég veit ekki hvur veit það þá sagði konan og ég veit
ekki sagði bóndi ætli hann verði ekki hjá mér vinnumaður næsta ár
hann vinnumaður hjá þér
já en því fórstu að ráða hann án þess að spyrja mig að eða tala um
það við mig
ja þetta hefur nú verið venja sagði bóndi
að ég hef nú ráðið vinnumennina en þú vinnukonurnar
já en það stendur nú dálítið öðruvísi á því með þennan dreng
nú hvernig þá sagði bóndi
af hverju viltu að hann fari
eða af hverju ertu á móti því að ég réð hann
sérðu ekki að að stelpan hún dóttir okkar hún er alveg vitlaus í honum og hann er líklega eins vitlaus í henni
nú er nokkuð athugavert við það sagði bóndi ég held þau megi ná saman
ná saman sagði húsfreyja
nú held ég þú
vitir ekki hvað þú segir páll nú nú
vegna hvurs sagði sagði
veistu nú ekki af hvaða bergi hann er brotinn
ja hann er hann er brotinn af ágætu bergi segir bóndi
þetta er myndarfólk sem að honum stendur en helvítis fátæktin
og eymdin þar alltaf sagði konan
já það er nú allt annað mál
það kemur nú ekkert manndómnum við sagði bóndi fátæktin
það er nú ekki alltaf að fólkið skapi sér sjálft hana
það er að staðan sem það býr við sem að þar ræður mestu ég held að það væri
nú ekki mjög merkilegur búskapurim okkar ef við hefðum ekki meiri heyskap heldur en þau foreldrar piltsins heita
hans ásgeirs hann hét ásgeir þessi piltur en var kallaður geiri
ellefta nóvember nítján hundruð sjötíu og eitt steinþór þórðarson bóndi segir frá
já þú varst að segja mér þarna já svo eru sögur
já hrollaugur var heygður þarna
það ekki ja svo segja munnmælin munnmælin segja að hann hafi verið heygður
í skarðinu milli austur og vesturhólanna
en í heild er það kallaður hrollaugshólar
aðalhólarnir aðalhraunaþyrpingin er austan við ána en aftur minni
hraunaþyrping vestan við og í sundinu þarna á milli átti hrollaugur að vera heygður
fóstri konu minnar
hann mundi eftir fallegum grashól
sem munnmælin sögðu að væri haugur hrollaugs landsnámsmanns
en svo kemur
veðurá
þegar að hún fer að belja af þrýsting frá jöklinum lengra austur á aurana
þá kemur hún og rennur fram úr þessu skarði
brýtur hauginn
upp og tekur það gróðurlendi sem var þarna á milli hólanna séra
jón sem var prestur á kálfafellsstað hann sagði mér eftir þorsteini
að það hefði rekið tré trjábútar eða spýtur
þarna fram úr sundinu þegar að haugurinn var að
þorstein aldrei minnast á það þetta
og ég hef spurt þorstein mág minn á reynivöllum sem var nú lengur langdvölum með nafna sínum
og hann sagði hann aldrei minnst á þetta séra jón segir okkur þessa sögu
og ég ætla ekki að draga hana neitt í efa
hafi ekki farið þarna með rétt mál
en ég man eftir að þorsteinn sagði sagði okkur um
hauginn og þennan fallega grashól sem hefði verið þarna munnmælin sögðu að væri haugur hrollaugs
já finnst þér
nú aldrei heyrt eiginlega galdra sögur
en til dæmis þessar tröllasögur sem þú hefur heyrt hvað finnst þér um þær
hvað finnst þér um svoleiðis sögur o þær eru andskoti skemmtilega rómantískar
og ég verð nú að segja það að það voru einhvurjar skemmtilegustu þjóðsögurnar sem ég las
það var af tröllunum
eða svoleiðis jú maður fylgdist mjög mjög
og þegar maður var lítill strákur og svona í uppvexti þá vildi maður heyra sem oftast
sagðar sögur af klukku og skessunum í klukkugili
og það hefur sjálfsagt verið ein skessan úr klukkugili sem að þorsteinn tól
var að glenna sig í sporin eftir nóttina
áður en að hann tók þessa vondu veiki sem varð til þess að hann lá í rúminu ja
hvað segir hann nú
hvurnig kemst hann nú að orði í æviraun sinni
hann segir það að hann hafi legið í kör heilt ár
árið heilt ég kúrði í kör segir hann og komst ei út fyrir dyrnar
og þjóðsagan hér eða munnmælin hér segja að þessa fyrir þetta áfall hefði orsakast af því
að hann hefði verið að glenna sig í spor
hann var í göngum í svokölluðum
steinadal sem liggur hérna norðan á fjallinu
og séð þar eitthvað einkennileg ókennileg spor og og einkennilega langt á milli þeirra
og honum verður það á stráknum að fara að glenna sig í sporin
en um nóttina þá dreymir hann að það kemur stórvaxin kona að rúmstokknum til hans og segir
segir þér þótti gaman að glenna þig í sporin mín í dag
en ég mæli nú svo um og legg á
að það verði ekki minni lýti af sporunum þínum áður en næsti dagur verður runninn
og um morgun inn þá vaknar hann með þessum óskaparkvölum og þeim af leiðingum að annar
fóturinn krepptist og var krepptur alla tíð eftir það
og eftir því sem hann segir í
heilt ár í rúminu
hann segir já eftir því sem hann segir í í æviraun sinni
sinni og kviðlingnum þá hefur hann verið sextán ára þegar þetta var
ýkt sýkinnar eitruð pest árið mitt sextánda
pressaði mig og píndi mest með plágum allra handa
vesöl þá mín voru kjör verkja stungu þyrnar árið heilt ég kúrði í kör og komst ei út fyrir dyrnar
þetta hvort tveggja sannar það hvað hann hefur verið gamall
hann varð fyrir þessu og eins hvað hann lá lengi
ja það getur verið gott einatt að
festa svona í hendingar það man það geymist betur og fólkið man lengur eftir því
hvað finnst þér um svona sögur finnst þér þetta beint trúleg saga
þessi saga um
skessuna skessuna nei mér þykir nú ekki
legg nú engan trúnað á hana
og ég efast nú um
ég efa það ekki að elsta eldra fólk það hefur lagt trúnað á hana
því að það lifði eiginlega í þeirri meiningu að tröll hefðu verið til
og væru til og þau væru kannski máttugust af þeim af þeim skepnum sem á jörðinni hrærast
bæði vegna aldurs síns og tröllskapar sem þeim var gefinn
heldurðu að oddný í gerði hafi trúað því að
já þú heldur sem sagt
þetta gamla fólk hafi verið verið að segja sögurnar
að það trúði þeim en ekki vegna þess að það hafi bara verið svona að búa til sögur handa ykkur krökkunum
nei ég held bara að það hafi trúað
og það vildi að sögurnar lifðu á vörum fólksins á vörum afkomenda sinna
því það var nú svona með eldra fólkið það var fróðleiksfúst
og það vildi fræða þá sem að með þeim voru
það var kannski meira mun meira einkennandi með þá kynslóð
heldur en kynslóðina sem á eftir kom og kynslóðina sem nú er að koma
ég veit það til dæmis að ég og mínir jafnaldrar
við höfum mjög mikið gaman af því að fræða krakkana
um þetta og annað
þjóðtrúin hún er eitthvað svo sterkur þáttur í lífi íslendinga
bæði það sem að fróðleik já kannski menningu snertir
að þetta má ekki deyja út
en því miður þá er þetta
deyja út þjóðtrúin hún er að deyja út hún er að missa máttinn
af hverju finnst þér megi af hverju finnst þér að hverju leyti finnst þér nauðsynlegt að
svona sögur gangi í munnmælum til dæmis eins og þessar tröllasögur
þær njóta sín betur
þær njóta sín næstum betur þegar þær eru sagðar heldur en þegar þær eru lesnar
nú ég er nú ekki að halda því fram að þetta eigi nú beinlínis að
geymast í munnmælum það er náttúrlega gott að þetta sé skrásett geymist þannig á blaði
en það er gott að þetta lifi líka á vörum fólksins og það hafi gaman af að segja frá því
já þér finnst sem sagt að það sé aðallega skemmtigildisins
veiti ákveðinn fróðleik um
það fólk sem var til í landinu áður fyrr já það er það er nú það já
þeirri trú
sem að feður og mæður ja svo langt aftur kannski sem að
við getum rakið að hafa alið með sér
finnst þér að þær sögur eigi að lifa með þjóðinni
já ja ég álít að það sé gott og ekki síst
að þær lifi á þeim stað þar sem að
persónan var
og það er nú svona eins og með hrollaugshaug
hrollaugshóla og hrollaugseyjar
um þetta er hvurgi skráð þess er ekki getið í til dæmis íslendingasögum það er getið um hrollaug
en ekki neina staði sem hafa verið við hann kenndir
en þetta staðirnir sem eru við
hann kenndir álítum við að sé sönn sönnunargagn fyrir því að hrollaugur hefur verið verið til
hrollaugur hefur búið á þessum stað
hala í suðursveit að morgni þrettánda
nóvember nítján hundruð sjötíu og eitt steinþór þórðarson bóndi segir frá já
hefur þú aldrei fengist við skáldskap steinþór
hefur þú aldrei fengist við að yrkja yrkja í bundnu máli bíddu nú við já
þú varst að tala um hvort að það væru ekki einhvurjar kynjasögur í sambandi við fell
og um eyðingu fells jú það er til þjóðsaga um það
en ég man hana bara ekki svo vel að ég geti sagt frá henni eða vilji segja frá henni
en þú ættir að spurja þorstein guðmundsson mág minn hann man hana vel og ég gæti
trúað því að hann hafi sett hana í byggðasögu skaftfellinga sem er að koma út
það hefti sem hann hefur skrifað um suðursveit kemur út á næsta ári
en það er líka önnur kynjasaga um fell það er nú ekki í sambandi við neina eyðingu einu sinni var
það að það veiddist óvenjulega mikið af silungi á felli
það var seinna part dags eða að kvöldi dags og það var komið með þetta heim
og þetta var lagt í einn fjósbásinn segir sagan
og það var ekki gert að þessu þá
kvöldið vegna þess eins og ég sagði hvað það kom seint heim
svo um morguninn þegar að
til að taka og fara að gera að silungnum
þá sést enginn silungur í básnum
allur silungurinn er skríðandi um vegginn og gólfið og hvar sem skot var að líta í fjósinu
var silungurinn skríðandi
og fólkið var ekki lengi að finna lausnina á því af hvurju þetta stafaði það var af því að það var
eitraður silungur
í veiðinni sem að eitraði alla kösina
og með þessum afleiðingum að þetta lifnaði allt við og skreið upp um veggi og
annars staðar þar sem það gat komist
það var já gamla fólkið það vissi nú margt miklu meira heldur en nú
þrátt fyrir allan lærdóm það vissi um um það hvurnig til dæmis
ýmsar skepnur höguðu sér og þá sérstaklega í sambandi við það
ef það var eitthvað kynjalegt við það það voru til dæmis
ýmsar tegundir af ál og vísindin vita nú eflaust
um það allt saman
en hér var það í munnmælum það væri þorskáll hrökkáll
og smugáll
hrökkáll var afskaplega hættulegur
og smugállinn ekki betri þorskállinn var eiginlega sá eini áll sem að fólkið vildi tala
um og gat sætt sig við
smugállinn hann fór niður um
íshellur hvað þá ófreðna jörð hann var svona banvænn og eitraður
þetta sagði nú eldra fólkið og svo var það silungurinn það var viss tegund af silungi sem var eitraður til dæmis
blágóman og ég held að það hafi nú verið álitið að hún hafi verið þarna í veiðinni á felli
sem að eitraði alla kösina
en vóru ekki einhverjar kynjaskepnur svona í
nykrar og aðrar slíkar
jú það var nú sagt að það hefði verið nykur hér í suðursveit í svokallaðri fífutjörn í borgarhafnarlandi
og fólk trúði því að nykur væri til það vildi ekki rengja þjóðsögurnar sem voru sagðar
og skráðar um nykurinn
og þjóðsögurnar segja nú að
að unglingar eða aðrir geti forðast það að fara á bak nykur
því að það fylgir honum sú náttúra
ef að maður fer á bak honum
þá verður hann fastur við hann og nykurinn fer með hann það sem honum sýnist og þá einkum þar sem hann á heima
og og og þjóðsögurnar segja
eins og við vitum að það eru aðallega tjarnir sem að þeir búa í
og þangað fara þeir með þá sem að þeir geta
narrað á bak sér og þá var það eina ráðið það var að horfa á hófana á hestinum áður en farið á bak
því að það var sagt að þeir sneru öfugt á nykurnum við
gerði á hestinum
og svo var það annað ráð
það var að krossa yfir lendina á honum á hestinum áður en var farið á bak
ef hann stökk frá við það að krossað var þá var það óbrigðult að það var nykur
voru aldrei engar sögur til um
að menn hefðu séð þessi kvikindi
að menn hefðu séð nykra
ekki man ég nú eftir því
en það er sagax hér um það að það hafi
hryssa í borgarhöfn haft mök við þennan nykur í tjörn inni
því að það þar
fæddist folald sem ekki var hægt að finna nokkur rök fyrir að hryssan hefði átt við hest
og þess vegna var það álitið og ályktað
að hún hefði átt við nykur í tjörninni í fífutjörn þar gekk hún venjulega
og þar var álitið að hún hefði fengið sitt fang
var það nú annað sem að sannaði það að þessi þetta folald var ekki af venjulegum hesti komið
þetta var mesti óþokkagripur illur og vondur viðfangs
viðfangs á allan hátt og hans ævi endaði með því ég held hann hafi verið þriggja fjögra vetra
að hann snöggdrapst
úti í haganum og það var nú talið meðal annars sönnunarmerki þess að það hafi ekki allt verið í að felldu með þessa skepnu
djöfullinn hefði hlaupið þarna í hann og drepið hann
ég man ekki til þess
nokkurn tíma spurt þig um útilegumannasögur var mikil útilegumannatrú hér
ekki veit ég nú það hvort það hefur verið en útilegumanna sögurnar voru lesnar með mesta spenningi
og ég verð að segja það að það voru einna skemmtilegu sögurnar skemmtilegustu sögurnar sem ég las það voru útilegumannasögur
það var þetta ævintýralega sem að fylgdi þeim
oft datt mér það í
gerast útilegumaður
en þá kom nú þessi þessi mótsögn
það voru erfiðleikarnir að geta fleytt sér áfram
gengu var var enginn maður hér sem sagði neinar útilegumannasögur af sjálfum sér
neei enginn hér
útilegumenn jú eyjólfur heitinn á reynivöllum
hann hann ja sagði það bara beinlínis að þeir bræður þegar þeir fóru svokallaða
fjalla baksleið yfir mýrdalssand með fjárrekstur um hausttíma
hann og ég held runólfur bróðir hans
þá gaf hann það fyllilega í skyn að þeir hefðu komist í kast við útilegumenn
og hann svona dró ekki miklar dulur á það
hvaða afleiðingar af því hefði orðið
þeir mundu ekki segja sögur lengur þessir útilegumenn gaf það í skyn að þeir hefðu gengið af þeim dauðum
eina sem þú hefur heyrt sagt svona um útilegumenn já það er það eina já en
það er það var ekki löngu fyrir mína tíð
að það sást ókenndur maður á kálfafellsdalnum
það var maður í skógi hér úr sveitinni og honum verður litið upp í fjallið
upp á svokallaða hestgerðisskógsheiði
þá sér hann hvar maður stendur
og hund stendur hundur hjá honum og hann styður sig
fram á fjallastöng og virðist vera að horfa svona niður niður í í byggðina
og þetta er nú sann þetta var nú talinn sannorður maður og eng og var sannorður maður
og þótti engin ástæða til þess að að rengja hann
og einhvurjar sagnir voru nú
nú um það að það hefði maður horfið af austurlandi
sem að hvurgi kom fram og það var ályktað að
þetta hefði verið hann
og sú þjóðsaga gekk hér að ekki
fám dögum seinna þá hefði átt að sjást ókenndur maður í svokölluðum mýrardölum í öræfum
og það var talið að þetta mundi vera sami maðurinn hann mundi hafa verið á
leið eitt hvað
vel má vera að þetta sé allt saman þjóðsaga eða þjóðsagnir svona var þetta nú sagt og þessu var nú trúað
trúað
og þetta var í svona á æskuárum föður míns að þetta gerðist
já ég var nú að spyrja þig þarna áður um bundið mál jahá
hvort þótti þér nú eiginlega meira til koma það sem var í bundnu máli eða óbundnu
þegar ég var þegar ég var ungur þá þótti mér meira koma til þess sem var í í
óbundnu máli
mér þótti mikið til kveðskapar komið
og lagði nokkra stund á það að ná mér í ljóð
og nema eftir því sem ég gat
ég hafði nú engar kvæðabækur
en fékk þetta þá uppskrifað hjá ýmsum meðal annars hjá þórbergi bróðir mínum eftir að hann kom til reykjavíkur
sendi hann mér nokkrar syrpur af uppskrifuðum ljóðum
og sennilega hef ég alltaf verið svolítið rómantískur
það hefur kannski verið einn af sterkari þáttur míns lífs og kannski fleytt mér áfram
meðal annars andlega það lítið sem ég hef verið
það hefur verið að rómantíkin hefur verið mjög ríkjandi í hug hug mínum
og mikið óskaði ég þess að geta ort
það er nú sagt að allir íslendingar íslendingar beri við að yrkja þó að það komi ekki alls alls staðar fram
en þú hefur aldrei fengist við þetta búið til fer skeytlur eða annað slíkt
nei það tel ég ekki nein ekki þá nema í gamni og sem ekkert lag hefur verið á
nei og
það var hérna fyrir þremur árum síðan
þá voru krakkarnir hér úti að næturlagi að leika sér
og lék nú hátt í þeim eins og gerist og gengur
gengur þar sem unglingar eru nú saman komnir voru hérna frammi í garðinum
og um morguninn segi ég við krakkana
ég ortium ykkur í gærkvöldi eða í nótt o láttu nú heyra sögðu þau
já það stóð nú ekki á því að láta þau heyra
þetta var á föstudegi og þá var það nú svona