tiro-is/ismus huggingface dataset:
en það mikil þó að heyið sópaðist alveg í burtu
svo líður langur tími mörg ár
að það kemur ekki stórveður um sláttinn
en svo er það sumarið
nítján hundruð sextíu og sex
þá gerir óskapar stórveður eitt þetta
stóra eitt þetta stærsta stórveður sem kemur
og það veður það geisaði yfir allt þetta hérað
og það var óskaplegur heyskaði
já já það var nú það
þá datt mér í hug þetta hvort ég ætti ekki rifja svolítið upp frá því fyrsta sem ég man þegar ég var strákur
ég er nú fæddur það var harðindakafli þarna frá átján hundruð og áttatíu til
það fyrsta eiginlega sem ég man
í skúlamálinu
en það mun hafa verið um átján hundruð níutíu
og tvö ég held ég fari rétt með það það hafi verið á því ári kannski átján hundruð níutíu og eitt til níutíu og tvö
eða um það bil þá er
fjögurra ára eða á fimmta ári
þá kom fyrir þetta skúlamál sem kallað er
en það var þannig tilkomið eins og flestir vita um núna að
skúli thoroddsen hann gerðist sýslumaður okkar ísfirðinganna
hann mun hafa komið þarna vestur um átján hundruð áttatíu og fjögur
var þá giftur theodóru dóttur guðmundar einarssonar prests í dölum
frá kvennabrekku
og hann var talinn mjög frjálslyndur maður
og framfaramaður og
þeir hafa löngum verið ísfirðingar fljótir að gleypa við þessháttar að þeir hafa viljað fylgjast með í
flestu svona enda fylgdu þeir fast eftir
þessum sýslumanni sínum
svo hafði nú þannig orðið
að ég held einu ári um
átján hundruð og níutíu til átján níutíu og eitt eða eitthvað um það skeið
þá taka þeir sig til þarna og
koma á símasambandi
frá ísafirði og út í hnífsdal setja
upp símastaura og
strengja þarna vír alla leið
allt að því eitt ár þegar þetta skúlamál byrjaði
og svo fór nú eins og við vitum öll núna að
lárus setudómari þarna
hann skipaði að taka skúla thoroddsen fastan og setja hann í fangelsi
og þá hringir hann út í hnífsdal ég vissi að það var rétt mér var sagt það að það hefði verið svo
en þetta lá í hús
guðmundar sveinssonar sem seinna var kaupmaður þarna hjá okkur í hnífsdal og hann fór um allt þorpið þarna
og fékk alla vopnfæra menn til þess að leggja af stað
inneftir til þess að
að verja þeim það að taka valdsmanninn okkar og setja hann í fangelsi
ég man að það var muggukafald mikið þegar
að þetta skeði og það var vinnumaður hjá föður mínum
skagfirðingur
að ætt töluvert mikill á velli
og hét jósteinn
ég hefi heyrt síðar að hann
muni hafa verið jónasson frá hróarsholti þú kannast kannske við það
hann mun hafa verið af hans fyrra hjónabandi
jósteinn var töluvert lúinn þegar hann var að búa sig ég man að hann fór í snjósokka sem náðu upp að hné og
og sagðist hann ekki myndi láta hlut sinn
fyrir einum eða neinum
þeir ættu víst fyrir því þessir karlar sem að ætluðu að taka valdsmanninn og setja hann inn
að þeir fengju að sjá í báða heimana
það var nú það nú enda tókst þeim það
ég hefi heyrt sagt að
það muni einhvert hafa
komið jafnvel
naglabrotum eða einhverjum fjandanum inn í skrána á an hurðinni á fanggelsinu
svo þeim tókst aldrei að opna
svona var okkur sagt frá því
alþýðunni en þeir
skipuðust víst allt í kringum fangelsið og vörnuðu þeim að komast að hurðinni
en eitthvað hafa þeir nú
að henni komist úr því að þeir vissu það að þeir
komust ekki í skrána
já já þetta var nú á þeirri tíð en jósteinn þessi jónasson
hann var ekki vinnumaður föður míns nema eitt ár
og það er nú skrýtið að ætla að segja annað sem ég man í tilefni af því
að hann var vinnumaður föður míns
að það var nú lítið um peninga þá á þeim tímum en gamla manninn hann langaði víst til að gjalda
gjalda þessu vinnufólki sínu í galdgengri mynt
en landsbankinn
mun hafa byrjað einmitt þá á þessum árum
á þessu ári sem að jósteinn er hjá föður mínum þá
kom það fyrir að gamli maðurinn hann faðir minn
hann borgaði honum fimmtíu krónur í peningum það þótti nú mikil upphæð þá
og fyrir vinnumann
jósteinn hlýtur að hafa verið mátulega vel læs en þannig var að
ég sá ekki neitt nema tvær tegundir eða gerðir
það voru fimmtíu krónu seðlar
og fimm krónu seðlar og mynd af landshöfðingjanum á þeir voru stórir og aflangir ekki mjög breiðir
þeir voru heldur breiðari samt en
hundrað krónu seðlarnir til dæmis
en svo kom þetta fyrir og það kom einmitt fyrir bæði þessi hjú sem faðir minn hafði
vinnumaðurinn
ég man það þá var formaður þarna í hnífsdal og hét hannes jónsson en
var gríðar tóbaksmaður mikill jósteinn og hann hafði farið til hans og beðið hann að selja sér pund af munntóbaki
og hann lét þennan seðil sem hann hélt að væri fimm krónu seðill en það var reyndar fimmtíu
nú vinnukonan hjá föður mínum þá hún hét elín þorgrímsdóttir
var ættuð
ég held sunnan úr helgafellssveit
og það kom þetta sama fyrir hana og þetta er nú leiðinlegt að minnast á en þetta er satt
svona hefur nú byrjað þarna í hnífsdal gagnvart hjúunum viðskiptin við bankana
þegar þeir eru kannske hér um bil alveg samlitir hundrað krónu seðlar
og þúsund krónu seðlar eins og var hér áður þeir eru nú búnir að breyta því núna þeir eru blárri þessir þúsund krónu
að þá getur komið fyrir ef fólk er að skoða þetta kannske í myrkri að það villist á þessu
og þetta hefir verið hjá
veslings hjúunum þarna átján hundruð og níutíu þau villtust á þessu og héldu það vera fimm krónur það sem að voru fimmtíu
svona margt er margt er til í þessu
eitt var það sem páll jónsson
eitt var það sem páll jónsson frá svínavallakoti sagði mér að fyrst þegar hann fór suður
fór hann skagfirðinga ég held ég fari rétt með að það hafi verið nefndur skagfirðingavegur
og hann liggur fyrir ofan vatnsdal og um stórasand
og svo vestur allt að kalmannstungu
þetta þóttist páll minn hafa farið og og hefur auðvitað farið og var töluvert drjúgur yfir og
og fór suður á
suður á miðnes og sagðist hafa verið þar hjá konu sem að hefði heitið gróa
en því er ég nú að rifja þetta upp
þegar ég fór í skóla
nítján hundruð og sex að akureyri hjá frænda mínum honum jóni hjaltalín
var hann einhverntíma að æfa okkur í tungumálum og þá
segir hann svona
fæst af ykkur munu kunna vísuna þessa
átján öldur undir sand eru frá sauðafelli
kunnið þið nokkur ykkar fyrri partinn
okkur var tregt um svar
þá segir hjaltalín gamli
fyrri hlutinn mun vera þannig
ég kæri mig ekki um kónginn grand
öldur undir sand eru
eru frá sauðafelli
en nú fylgir því meira
úr því ég gaf ykkur fyrri hlutann þá verðið þið að snúa þessu á ensku
og við ég held að
i don't mind the king a bit
from sandur to saudafell eitthvað var það svoleiðis
þá bar ég þetta undir hann doktor jakob benediktsson
og doktor jakob
ha hann hefir verið prjóna
karlinn segir hann ha finnst þér það doktor jakob
já það finnst mér ef ég bara prjóna framan við
ekki var hann nú
svoleiðis skapi farinn hjaltalín gamli að hann vildi gera það
var held ég alveg ákveðinn í því að láta okkur hafa sannleikann í hvurju máli
ég hefi nú heyrt það öðruvísi segir doktor jakob ekki þannig að ég álíti nú samt að það sé öruggt að það sé það
rétta
heyrt það er þannig mótlætið er með í bland
margan þó það hrelli
svo þú sérð að það er til fleiri en ein útgáfa af þessu
ég var einhverntíma að segja þér frá
að ég hefði kynnst þarna
skáldi sem að var þarna hjá okkur og var
sonur þórðar alþingismanns í í
hattardal sem þú hefur nú heyrt talað um
launsonur hans en mun þó hafa
er skrítið með þessi börn sem að kennd eru
þórði í hattardal
ég get svo sem farið með það ég býst ekki við að þú hafir heyrt það
hann er talinn að hafa átt dóttur
sem að hét anna
sonur hennar er guðmundur
guðmundsson sem þú kannast við og á heima hér í reykjavík
guðmundur hefur haldið því
stíft fram að afi sinn sé þórður í hattardal alþingismaður sem seinna fór til ameríku
reykjavík átjánda
mars nítján hundruð sextíu og átta að víðimel tuttugu og þrjú valdimar björn valdimarsson bílstjóri
heldur áfram frásögu sinni
já ég var að segja það að ég hefði kynnst þarna ja ég var þá orðinn allt að því miðaldra þá
þessum þórði
þórðarsyni sem er kallaður grunnvíkingur og talsvert liggur eftir í skáldamáli
ég held að það sé megnið
á landsbókasafninu sem hann hefir gefið út
hann orti um konungskomuna hér nítján hundruð og sjö sem að þótti
þótti nú talsvert spaugileg og það hafði verið sókst töluvert eftir að eignast þessar
rímur hans konungskomurímur
nú á seinni árum þeir voru farnir að hækka þetta í eitt tvö hundruð krónur jafnvel
og fleira var nú sem hann gaf út sem ég man nú eftir það var til dæmis
tóku
sig til einhverntíma þarna í bolungarvík eða þar
bjuggu til forláta blekbyttu fyrir manninn svo hann gæti táknað með merkjum á pappír það sem hann hafði
og byttuna hann orti út af henni
veit að hann hefur staðið stykk alveg á móti hérna kútnum hans láka minnstakosti
ég veit ekki úr hvað mörgum
löndum þetta kol sem látið var í byttuna en kvæðið það heitir held ég karnína
og er víst á safninu
gat verið dálítið
var nú lítið um að vera hjá okkur þá þarna
hann var held ég á fjögurra manna fari þarna í hnífsdal
eftir að hann settist þarna að hann settist að þarna á stekkjunum sem við köllum það er sunnanverðu við
ána hjá an okkur þarna í hnífsdal
og konan hans hét víst solveig
held ég frá munaðarnesi í strandasýslu
og þar skildist mér að hann þættist eiga í jarðarparti og var talsvert drjúgur yfir því að
hann gæti jafnvel strítt
guðmundi í ófeigsfirði um því hann ætti líka
part í þessari jörð
samt gera
það að fara í nein stríðnismál við guðmund í ófeigsfirði því hann hefði reynst sér góður maður á meðan hann hefði verið þar
en það mátti heyra á honum að hann væri alveg til reiðu ef eitthvað hefði út af borið
þórður
það var oft beggja bakka veður í þórði hann gat verið kímur og brosti alltaf við manni en maður
gat átt von á hann var ekki eins og allur fjöldinn svoleiðis að
ef að út í sló þá gat ýmislegt komið svona að
mér skildist að það myndi hafa verið eitthvað í honum líkt og hérna maður hefir heyrt í vísunni
hérna eftir hann natan þú manst hana þú manst eftir þarna
hver annarrar hrís og sverð manstu ekki hún er bara til þess gerð
segja að þórður hafi algerlega tileinkað sér þetta
en smílið var svona að það gat ýmislegt komið út úr því
ég man það að það var
hjá okkur
hét finnbogi bæringsson og kallaður galdra bogi já já já já já já
var að minnsta kosti í sömu búð ég man nú ekki nákvæmlega hvort hann var á því skipi eða
flaut með
með þórði grunna en þeir voru í sömu búð
og svo var þannig þetta var nú svo lítið um peninga þá þetta var saltaður fiskurinn
en svo var stúfur hjá þeim
áttu þeir saman svo að þeir hlökkuðu alltaf til að ná í þá aurana
svo einhverntíma hafði það komið fyrir að finnbogi hann var nú sérkennilegur og var
ekki alltaf að hann vildi setjast upp í fang á manni
þeir borðuðu vanalega upp á lofti þarna í verbúðinni en finnbogi hafði haft
skrínu sína niðri og borðaði þar og
svo var það maðurinn sem sá um stúfinn þeir voru alltaf
látnir hafa það í aurum
hann hafði komið til finnboga en finnbogi var að gera sér gott úr úr úr skrínunni
var að borða og hafði lyft upp lokinu á skrínunni og
það lá si svona eins og nokkurs konar borð
við matseld sína eða öllu heldur að að éta og
gaf sér
tíma til að gá mikið í kringum sig
mér síðar að það hefði komið maður inn ég gáði ekki nákvæmlega að hvur maðurinn var sagði hann
og það var fimm krónur seðill og tveggja krónu peningur
ég held ég fari réttara með að
það hafi horfið fimm krónur seðillinn um leið og maðurinn fór fram hjá
en ég held ekki tveggja krónu
finnbogi
tók þessu alls ekki vel og
var ekki ánægður með sitt hlutskifpi eftir að seðillinn var horfinn
maðurinn var ákafur í að eignast fé
og jafnvel sagt um finnboga
að þegar hann var á ísafirði fyrstu árin þá hefði hann grafið í jörð
pening en svo sögðu ísfirðingar
að þá peninga hefði hann aldrei fundið
hann hefði oft sést vera að grafa
mundi lítinn árangur hafa borið
að eftir að þetta kemur fyrir
að seðillinn hverfur honum þarna sem hann er við matseld sína þarna niðri í verbúðinni
þá hefur hann leitt þetta í tal við þórð grunnvíking
hvarfið á á seðlinum
og þórður sagt honum að hægt
mundi að finna upp hvur það hafi verið sem hafði tekið seðilinn
en til þess verði þeir að komast að vígðri á sagði hann
vígt vatn eða vígða á sagðist hann ekki vita nær heldur en í seljadal það munu hafa verið tuttugu mínúta hálf tíma gangur þangað
og þangað fór hann en ég man ekki fyrir víst hvort hann hafði finnboga með sér