theophilusowiti/AfriQuAD huggingface dataset:
UMUHIMU WA TEKNOLOJIA 
    Teknolojia ni mtumbo maalum ambayo unatumia ujuza wa Sayansi. Teknolojia ulitambulika katika Sayansi wa kujaribu kufanya kwa kutumia stima - unapaswa kuwa muhimu kwa watu wote watu wanafurahía kutumia Teknolojia ya kisasa.
    Tekinolojia inasaidia watu kwa njia mbalimbali kama kupiga simu, kuona televisheni na kuona mbele kutumia kochi. Watafiti wa Sayansi wamegundua jinsi ya kuendelea kutumia teknolojia. Wanafunzi, walimu na wazazi wanatumia stima katika wakati wa Usiku. Mwalimu wa Shule yetu ya ole frema alituambia tutaje baadhi ya teknolojia ambazo tunazifahamu na atakaye taja mingi atakula mandazi kwa maina wakati wa chai. lakini sisi kama wanafunzi tulijikaze kamba na kuwa na bidii kama za mchwa kujibu maswali hayo.
    komputa, Opo Simy, stima, ndege, gari na hata vile baiskeli na teknolojia ya kisasa kwa sababu hapo zamani za kale akukuwa na vifaa au chombo kama hizo, hasara ya teknolojia ni kwamba kunazozinaharibika hazitafanya kazi kama ndege, Simu, kompyuta no Opo. Mwalimu wa kiswahili alituambia kuwa yeye anaitwa John Kanyi ni yeye ni mwalimu ambaye amesoma Kiswahili na historia Sana. Ata anapokuja kutunza yeye huja na lekchara anda angalie kama amekosa kufunza Naye Sisi kama wanafunzi tunasema kuwa John Kaayi Thodar Atakuwa mwalimu kama yeye na Onunda pia na Mwalimu mesu wangua Kufunza Jana Natamani sana Mwalimu John kanyi angekuwa mwalimu wa darasa yetur Awe anatufunza Kiswahili Sanifu ilikujua kuongee na watu wengine.

Question: Msimulizi anasoma katika shule ipi
Answer: Ole frema
Gavana wa Kisii ametenga fedha maalum kwa ajili ya ujenzi wa maghala mapya ya kuhifadhia ndizi na mihogo ase omwaka o 2026 ili kusaidia vikundi vya ushirika vya hapa nchini. Abalimi duto sani bakorera ebitoke n'emwogo nchere banyore omwando mbuya kuzuia uharibifu wa vyakula.

Question: Nki cold-storage facilities development projects Gavana wa Kisii built ase cooperatives nchere banyore omwando mbuya?
Answer: maghala mapya ya kuhifadhia ndizi na mihogo
Tuwazie upya kuhusu Afrika tunayoitamani kiteknolojia 

Jumatatu wiki hii niliongoza kikao kuhusu jinsi mataifa ya Afrika yanajiandaa kwa Mapinduzi ya Nne ya Viwanda ambapo niliwahoji magwiji wa uchumi wa dijitali barani. Mwanzo, ukosefu wa usawa katika masuala yote ya kidijitali ulijitokeza kama kisiki kikuu katika azma ya Afrika kujiendeleza katika dunia ya sasa.
Ni wazi kuwa wananchi wa mashinani, wanawake na watu wa pato la chini tayari wameachwa nyuma katika matumizi ya teknolojia za kisiasa ambazo zimesaidia pakubwa kusuluhisha baadhi ya changamoto barani. Ni bayana kuwa mataifa mengi yanazidi kujikokota kubuni sheria na kanuni za kuboresha utendakazi wa teknolojia. Je, ni nini tunafanya kama bara kupata mgao wa maana katika uchumi wa dijitali duniani?
Afrika iliibuka, ina fursa ya mwaka kuchangamkia maendeleo ya mageuzi ya viwanda ya sasa iwapo haitaki kuwachwa nyuma tena na mabara mengine kama Amerika, Uropa na Asia kama ilivyofanyika miaka ya tisini. Lakini ili kuweza kufika hapo, wadau walikubaliana kuwa viongozi wa bara hili wanahitaji kubadilisha fikra zao kwanza, hasa kwa kutengea masuala ya teknolojia na ubunifu fedha za kutosha pamoja na kufanya kampeni za kuhamasisha umma kuhusu umuhimu wa Mapinduzi ya Nne ya Viwanda.
Pia, ili kujiunga na mataifa yalioendelea katika ulingo huu, mataifa yote 55 ya Afrika, ingawa yana sheria mbalimbali, yanafaa kukubaliana kuhusu kupunguza bei ya intaneti na pia kuondoa ushuru wa simu za kisasa ambazo zinatumika katika utoaji wa huduma ainati za kiteknolojia. Sekta za elimu, afya, uchukuzi, sheria na kilimo tayari zimebadilishwa pakubwa na matumizi ya programza simu lakini bei ghali ya vifaa na intaneti inazidi kuwafungia nje mamilioni ya waafrika ambao sasa hawezi kufurahia huduma hizi.
Hii inamaanisha kuwa, badala ya mageuzi ya teknolojia kuwahusisha watu wote, yanabagua watu kwa msingi wa mapato ya kifedha kwa sababu serikali za mataifa ya Afrika zimefumbia macho suala muhimu kuhusu kupunguza gharama ya kutumia mitandao. Lingine ni kuhusu mpango mzima wa Umoja wa Afrika (AU) kutumia mradi wake wa soko huru barani kuhakikisha watu wa mataifa mbalimbali wamefanya biashara bila vikwazo, hasa mitandaoni.
Ingawa changamoto tayari ni nyingi, bado kuna nafasi wa marais wa mataifa haya kukubaliana kufungua mipaka yao kwa biashara ili Afrika ipate usemi wa maana katika soko la dunia.
Iwapo Afrika itafaulu kuunganisha mataifa yake yote kuwa soko moja, basi tunakuwa na soko la watu bilioni 1.2 kama Uchina na India, na tutaipiku Amerika ambayo ina watu milioni 300.
Ushawishi tutakuwa tumepata na utatuwezesha kusikizwa na pande zingine za dunia wakati ambapo tuna jambo la kusema. Kwa mfano, data ya Afrika imekuwa ikitumiwa kiholela bila kujali lakini tukiwa na ushawishi huu mataifa yaliyoendelea yatakukoma.
Hata hivyo, kila mwafrika, popote alipo hata ughaibuni, anafaa kufikiria upya na kubadilisha mtazamo wake kuhusu mwelekeo wa bara hili katika kipindi hiki cha teknolojia, la sivyo tutaachwa nyuma tena na kuendelea kuwa watumizi wa teknolojia badala ya wavumbuzi.

Question: Mataifa yanajiandaa kwa nini
Answer: mapinduzi
ï»¿Viatu vyangu vya kwanza 
Ursula Nafula 
Rob Owen 

Kiswahili 

Sikuwa nimewahi kuvaa viatu. 
Nilipowaona watoto 
waliovaa viatu, 
niliwatazama kwa hamu. 

Mamangu alinifariji 
akisema, "Utakuwa na jozi 
nyingi baadaye, subiri tu utaona!" 
Wakati mwingine 
sikumwamini. 
"Baadaye, itakuwa lini?" 
nilimwuliza siku moja. 

Kisha ulikuwa msimu wa 
Krismasi. Kila mtu 
alijishughulisha kwenda 
sokoni na kurejea na vitu vipya. 
"Mama, je, nasi tutaenda sokoni?" nilimwuliza. 

Siku kabla ya Krismasi, 
mamangu aliniamsha 
mapema kuliko ilivyokuwa kawaida. 
Alinieleza nilichukue lile 
kapu kubwa ambalo 
alilibeba kila alipokwenda sokoni. 

Sokoni palikuwa na wazazi 
wengi walioandamana na 
watoto wao. 
Walinunua nguo mpya na 
kiasi kikubwa cha vyakula. 

Tulienda moja kwa moja 
hadi sehemu ya viatu aina tofauti. 
Nilishangaa kwa kuona 
mstari baada ya mwingine 
wa viatu vilivyopangwa 
kwa unadhifu. 

Baada ya kupima baadhi 
ya jozi nyingi, nilichukua 
jozi ya viatu vya michezo. 
Sikuweza kulala usiku huo. 
Nilisisimkwa sana 
nilipowaza jinsi ningevivaa 
viatu vyangu vipya na 
kujivunia kila mtoto kijijini. 

Muda mfupi baadaye, 
niliamka kitandani na 
kuvijaribu tena viatu vyangu. 
Nilitembea polepole 
chumbani kisha 
nikavirejesha sandukuni. 
Nilijaribu kulala lakini 
sikupata usingizi. 

Niliamka na kuvijaribu 
tena kwa mara ya pili. 
Nilitembea kwa maringo 
chumbani kisha 
nikavirejesha sandukuni. 

Nilijaribu tena kulala 
nikinuia kupata usingizi. 
Lakini muda mfupi 
baadaye, niliamka kwa 
mara ya tatu. 
Nilivivaa vyatu nikaruka 
ruka kidogo chumbani. 
Nilihisi usingizi nikarudi 
kitandani. 

Asubuhi yake, niliamshwa 
na mamangu. 
"Hiki ni nini ninachoona?" 
aliniuliza. 

Nilikuwa nimevaa viatu 
vyangu vipya kitandani! 

You are free to download, copy, translate or adapt this story and use
the illustrations as long as you attribute in the following way: 

Viatu vyangu vya kwanza 
Author - Ursula Nafula 
Illustration - Rob Owen 
Language - Kiswahili 
Level - First paragraphs 
Â© African Storybook Initiative 2015 
Creative Commons: Attribution 4.0 
Source www.africanstorybook.org


Question: Nilikuwa nimevaa viatu vyangu vipya wapi
Answer: Kitandani
Sola Allyson Obaniyi started her career as a back-up singer in the late 1980s, when she was only thirteen. She later became a professional back-up singer and worked with musicians such as: Yinka Ayefele, Gbenga Adeboye, Pasuma, Obesere, and Daddy Showkey. The opportunity to make her first album Eji Owuro, came when she met a man with a movie script in a public bus. The man initiated a conversation with Allyson, telling her about a film shoot he just concluded, titled "Orekelewa". Allyson was eventually called to sing a soundtrack for the film, which led to the change in the title of the film to "Eji Owuro". When Eji Owuro the film, was released, the studio decided to make a full music album for the film. The album, upon release, became a huge success commercially and critically, launching Allyson into the music industry

Question: Ni gbawo ni Shola Allyson bẹrẹ si ni kọrin?
Answer: late 1980s
ASIYESIKIA LA MKUU HUVUNJIKA GUU
Maana ya methali hii ni kuwa iwapo mtu anafanya kosa au makosa kisha akakanywa na wakuu wake kisha akayapuuza, baadaye hujipata kwenye shida. Methali hii imelingana na ile isemayo majuto ni mjukuu huja baadaye. 
Matumizi ya methali hii ni kuwa watu wasikilize mawaidha ya wavyele wao na wayatilie maanani na kuyafuata mawaidha hayo . 
Katika kitongoji cha Bokole paliishi familia ya watu. Kwa kweli familia hiyo jaali jala aliyajalia utajiri wa hali ya juu kwani walikuwa na vyote vya muhimu walivyohitaji katika maisha yao. Kwenye familia hiyo mtoto aliyekopolewa alikuwa mmoja wetu. Mtoto alipewa jina Mapenzi alipozalina na wazazi wake walimpenda zaidi ya kumpenda. Mapenzi alilelewa kwa mapenzi ya dhati. 
Naam! Miezi ilivunja unga na kuunda miaka ambapo Mapenzi alipelekwa Chekechea. Mapenzi alisoma kwa bidii na alipenda sana shuleni kwani hakuwahi kukosa wala kutoroka shule. Mapenzi baada ya kuvunja ungo akiwa katika darasa la sita, tabia zake bado zilikuwa za kupigiwa mfano kwani alikuwa wembe masomoni. 
Mapenzi alipobisha hodi darasa la saba tabia zake zilianaa kubadilika na kuwa kama kinyonga. Wanafunzi wenzake walitaka kuandamana naye kudurusu naye lakini alijiona mjuaji na kuwapa kisogo. Walimu wake waliingilia kati lakini ilikuwa sawa na kumpigia mbuzi zeze. Kwanza Mapenzi alianza kukosa kuhudhuria masomo katika vipindi vya walimu fulana akijiambia yeye ni kila kitu bila mwalimu. Walimu waliendelea kumsihi na kumpa mawaidha ingawa atabadili nia yake lakini ngo!
Wanafunzi wenzake waling’ang’ana na kutia bidii masomoni wakiamini kwamba bidii hulipa. Wanafunzi waliketia mtihani wa mwisho wa muhula katika darasa hilo lakini baadaye Mapenzi alipewa visogo na wanafunzi wenzake kwani alianza kiza katika mtihani huo. Mapenzi hakukata tamaa, alijipa moyo lakini mambo yalibaki kuwa vivyo hivyo hata baada ya kurudi na kujiunga na darasa la nane. Wanafunzi wenzake walimsaili ajiunge uhusiano na wanafunzi wenzake katika kudurusu lakini sikio la kufa halisikii dawa. 
Mapenzi aliona wakati wa kufanya mtihani wa mwisho ni muda mrefu na kutimiza malengo yake. Shuleni humo alizidi kuwa mkia la mbuzi na ilipofikia mtihani wa kitaifa katika darasa la nane, waliketia mtihani huo lakini majibu yalipotokea Mapenzi alikuwa anashikilia mkia kwani alikuwa wa mwisho katika darasa lake. Binadamu anatakiwa kuwa msikivu na mnyenyekevu na asipuuze na kuwadharau wavyele wake na watu wote wanaotoa ushauri kwani binadamu hajaumbwa akaumbika. 


Question: Nani anatakiwa kuwa msikivu na mnyenyekevu
Answer: Binadamu
Utunzaji wa mazingira ni jambo ambalo sharti lishughulikiwe kote. Hata hivyo, licha ya juhudi za serikali na mashirika yasiyo ya kiserikali kuwahimiza wananchi kuyalinda mazingira yao, inasikitisha kuona kwamba baadhi ya watu wametia masikio yao nta. Hawa ni wale wanaoboronga mazingira yao kila uchao huku wakitarajia serikali iuchukue mzigo huu kikamilifu.

Ni ukweli usiopingika kwamba asasi zinazohusika na uhifadhi wa mazingira zimelegea kwa njia moja au nyingine. Lakini lazima tujue kuwa wanaohasirika zaidi ni sisi wenyewe. Ukitupa taka kidogo mahali nami nitupe zangu, matokeo yatakuwa mabiwi katika eneo zima. Ajabu ni kuwa hakuna anayeona mchango wake katika uchafuzi huu.

Zamani maeneo ya mashambani yalivutia sana kutokana na miti ya kijani iliyovavagaa kote. Hewa ya huko ilikuwa burudani tosha ambapo waliostakimu mijini walipenda kupitisha likizo zao. Siku hizi hali ni kinyume kabisa. Ukizuru huko utapokelewa na mchanga tifutifu kwani miti haipo tena. Mingi imekatwa ili kupata kuni, makaa au mbao za matumizi mbalimbali. Matokeo ya haya yote ni kuwa hali ya anga haitabiriki tena. Hata mvua ambayo ni tegemeo la wakulima wengi imeadimika kama wali wa daku.

Mazingira yasipotunzwa, wadudu kama nzi na mbu, pamoja na wanyama waharibifu hupata nafasi murua ya kuzaana kwa wingi. Hawa nao hawachangii kwa kuharibu rasilimali zetu tu bali pia baadhi yao husambaza magonjwa hatari kwa binadamu na mifugo. Watu wengi wamejifilisi rasilimali zao kwa kutibu ndwele ambazo wangejiepushia kwa kudumisha usafi katika mazingira yao.

Vijana ndio nguzo ya taifa hili. Wakiwajibika ipasavyo, tunaweza kulisafisha taifa letu liwe la kuhusudiwa na wengi. Mathalani, kwa kutumia elimu wanayopewa katika shule na vyuo vya ufundi, wanaweza kutumia baadhi ya taka kuundia bidhaa zitakazouzwa na kuwakidhia mahitaji yao. Taka kama vile vyuma, sandarusi na vifaa vya kielektroniki zitafaa sana katika kuyafanikisha haya.

Halikadhalika, taka zinazooza kama vile uchafu wa jikoni zinaweza kurutubisha vishamba vidogovidogo watakavyoanzisha wanafunzi shuleni. Hapa panaweza kukuzwa matunda na mboga ambazo zitatumika mumo humo shuleni au hata kuuzwa na kuleta kipato.

Janga la uchafuzi wa mazingira linatuathiri sote, si wakubwa si wadogo, si wakwasi si wakata. Hatuwezi kuachia serikali peke yake jukumu hili kwani kinga na kinga ndipo moto uwakapo. Ni vyema kujiuliza "Mimi binafsi nimetoa mchango upi katika uhifadhi wa mazingira?


Question: Lini maeneo ya mashambani yalivutia sana
Answer: zamani
Ukuvuselelwa kwe-Windows SP2 ye-Microsoft akuhambelani kahle nazo zonke izinhlelo zokusebenza, ngisho ne-Redmond's. Futhi: Ukubuyekezwa kwe-CNET ngomsebenzi wokuphepha osamele wenziwe.

Question: Fintu nshi fimo ifilenga ukuti SP2 Windows update ilebomba?
Answer: zonke izinhlelo zokusebenza, ngisho
Mazingira ni hali au mambo yanayomzunguka kiumbe katika sehemu anapoishi au maisha yake. Nyumba,miti, na zinginezo. Mazingira ni kitu muhimu katika maisha ya binadamu

Wanadamu hawafai kuishi katika mazingira machafu. Mazingira machafu huleta magonjwa kama vile kipindupindu. Kipindupindu hufanya mtu atapike na kuumwa na mwili. Ugonjwa huu huletwa na uchafu katika chakula tunayokula. Ugonjwa mwingine unaoletwa na uchafu wa mazingira ni malaria. Ugonjwa huu husababishwa na mdudu anayeitwa mbu. Mbu huzaana katika maji machafu au katika nyasi ndefu.

Kuna njia nyingi za kuchafua mazingira; kutupa taka taka ovyo ovyo, kuchoma taka taka na kuelekeza maji machafu mitoni. Tunapotupa taka taka ovyo ovyo, mazingira huwa hayapendezi na hata wakati mwingine hutoa harufu mbaya. Tunapochoma taka taka hasa plastiki, tunaelekeza moshi mbaya hewani. Hivi, tunachafua hewa safi.

Tunafaa kuzingatia mazingira yetu . Tuokote taka taka na kutupa kwenye mapipa ya taka taka. Pia tunahimizwa kufyeka nyasi ndefi iliyo karibu na nyumba zetu. Tukizingatia hayo, tutakuwa watu wenye afya bora na kujiepusha na madhara haya yya uchafuzi wa mazingira.  



Question: Ugonjwa gani hufanya mtu apandwe na joto na kutapika?
Answer: Malaria
FAIDA NA MADHARA YA TEKNOLOJIA KATIKA SHULE ZA SEKONDARI 

Teknolojia ni elimu ya kisayansi inayohusu uundaji na utumiaji wa mitambo. Teknolojia imekuwa ikitumiwa na watu kidogo lakini kwa sasa watu wengi wanatumia mitambo ya kisasa kama vile kompyuta, kikokotoo na vingine. Vifaa hivi vina faida nyingi katika maisha ya kisasa na pia havikosi madhara yake ambayo watu wengi hawayafahamu. 

Mitambo ya kisasa ina faida nyingi, ya kwanza ni kuwa imepunguza ulipishaji wa pesa kwa sababu watu hawana haja ya kupanga mlolongo ili walipe pesa ya karo au bidhaa. Siku hizi kompyuta hutumiwa ili kulipa fedha hizo na kurahisisha kazi. 
Kifaa kama vile ATM husaidia mteja kupata huduma kwa haraka. Mteja anaweza kupata hela zake wakati anapohitaji kama vile, mwalimu anapohitaji pesa ili ajihudumie katika matatizo yake. Hii imeleta kuhifadhi wakati wake kwa kuhudumiwa haraka katika ATM. 
Kifaa kingine kama vile kikokotoo hutumiwa na wanafunzi katika hisabati na masomo mengine ya kisayansi ila kusaidia katika kupata majibu ya hisabati. Hii imeleta faida ya kufaulu kwa wanafunzi katika masomo haya ya kisayansi. Hivyo basi wanafunzi hutumia muda kidogo wa kufanya masomo haya. 
Kompyuta imeleta faida ya kuweka majibu na pia kuweka taarifa ambayo inaweza kutumikaa wakati wowote inapohitajika. Kompyuta imewezesha kupunguza kazi za kuandika na hata kupunguza uchafu kwani karatasi nyingi huleta uchafu ofisini au hata darasani. Kuandika kwenye karatasi pia kunaweza kusababisha kupotea kwa ujumbe. 
Ingawa teknolojia ina faida, kuna madhara yake ambayo watu wengi hawajafahamu. Watu wengi huchukulia mchezo madhara haya lakini huleta madhara makubwa kwa jamii au kwa watu wengi.  ATM, ambacho ni kifaa  kinachotumiwa shuleni ili kulipa karo, kina madhara kama vile wizi wa pesa hizo. 
Madhara ya tarakilishi ni kuwa mtu anapotumia kifaa hiki kwa muda mrefu humletea matatizo kama ya macho. Hili huleta madhara kwa afya ya mtu binafsi. Pia kuweka pesa kunaweza kusababisha uharibifu wa kitu, unaweza kuhitaji fedha za dharura ili kuendeleza kitu na mara unajikuta umeharibiwa na jambo fulani. 
Utumizi wa kikokotoo unawezamfanya mwanafunzi kuanguka mtihani kwa kutozingatia masharti na matumizi yake. Hili huweza kuleta madhara ya  kujutia na hatimaye kujutia baada ya kutofua dafu katika mtihani wake. Mwanafunzi anaweza kujutia maisha yake kwa kutopata kazi na hatimaye jamii nzima huathirika. 


Question: Nani huanguka mtihani kwa kutozingatia masharti
Answer: mwanafunzi
Moses Nyamori na George Munene waliripoti kuhusu mpasuko wa kisiasa unaonukia katika eneo la Mlima Kenya, ukilenga kulitenganisha eneo la Mashariki na Magharibi kwa mara ya kwanza tangu 1992. Eneo la Mlima Kenya Mashariki linajumuisha kaunti za Embu, Meru, na Tharaka-Nithi, huku Magharibi ikijumuisha Kirinyaga, Nyeri, Nyandarua, Murang’a, Kiambu, Laikipia, na Nakuru. Waziri wa Utumishi wa Umma, Geoffrey Ruku, na Gavana Cecily Mbarire wanashinikiza eneo la Mashariki kumuunga mkono Naibu Rais Kithure Kindiki na Rais William Ruto katika uchaguzi wa 2027. Hii inapingana na aliyekuwa Naibu Rais Rigathi Gachagua anayelenga kuunganisha kura zote, akisaidiwa na wanasiasa kama Kiongozi wa DP Justin Muturi na Mbunge wa Manyatta Gitonga Mukunji. Historia inaonyesha mgawanyiko wa kura kama huu ulitokea mwisho 1992 kati ya Mwai Kibaki na Kenneth Matiba. Katika uchaguzi mdogo wa hivi majuzi wa Mbeere Kaskazini, mgombea wa UDA Leo Muthende alimshinda Newton Karish wa DP, ushindi uliotajwa kama ishara ya nguvu ya kambi ya Kindiki.

Question: Mgawanyiko wa kura Mlima Kenya ulitokea mwisho mwaka gani?
Answer: 1992
Achebe retired from work in 1995 after reaching the retirement age. However, despite his retirement, he remained passively active within the company which saw him posted to Shell International in London, where he served as "ambassador at large" for Shell Nigeria He remained in this position until his emergence as Obi of Onitsha in May 2002.

Question: Kedụ mgbe Obi Alfred Achebe jiri bụ Obi nke Onitsha?
Answer: May 2002
Radebe was born in Cato Manor, and lived there until 1958 when his family was forcibly removed to KwaMashu. He is married to Bridgette Radebe, South Africa's first black female mining entrepreneur and sister of the billionaire mining magnate, Patrice Motsepe. He studied towards a law degree at the University of Zululand, and completed an LLM in International Law at the Karl Marx University in Leipzig in 1981.

Question: uJeff Radebe wazitholaphi iziqu zakhe zomthetho?
Answer: University of Zululand
MANUFAA YA KILIMO KATIKA KUIMARISHA UCHUMI NCHINI 

Kutokana na kilimo, nchi ya Kenya imeweza kuimarika kwa njia zifuatazo:  

Kubumiwa kwa nafasi za ajira nchini. 
Watu wameweza kujiajiri wenyewe kwa kujishugulisha na kilimo aina ainanti. Hawa hufanya kazi katika mashamba yao na kujipa riziki. Wapo watu wengine ambao hufanya kazi katika viwanda mbalimbali vinavyotegemea kilimo kama vile viwanda vya kusaga mahindi, sukari na viwanda vya maziwa. Watu hawa hulipa kodi kwa nchi na hivyo nchi hurmarika kiuchumi.

Kuimarika kwa miundo msingi nchini. 
Miundo msingi kama vile barabara na reli imebuniwa ili kusafirisha bidhaa za kilimo kwenye viwanda mbali mbali na pia kusafirisha bidhaa zilizokamilika na zilizo tayari kwa matumizi kutoka viwandani hadi sokoni. Pia usafiri wa ndege ambao hutumiwa hasa kusafirisha maua kutoka nchini hadi nchi za ng'ambo umeimarishwa na teknolojia ya kisasa. Kupitia haya, nchi inazidi kuimarika kila uchao. 

Pesa za kigeni. 
Bidhaa za kilimo kama vile maua, matunda, sharubati na nyama husafirishwa hadi mataifa ya kigeni. Nchi ya Kenya hupokea pesa za kigeni kutokana na bidhaa hizi. Pesa hizi hutumiwa kuimarisha huduma za afya, elimu na miundo msingi nchini. 

Kupitia kilimo, nchi ya Kenya imeweza kujitegemea na kujitosheleza kwa chakula. Hii imesaidia serikali kutumia pesa ambazo ingetumia kuagiza chakula kutoka mataifa ya kigeni kuimarisha nchi. 

Kilimo kimehakikisha kuwa kuna matumizi bora ya rasilimali za nchi kama madini, maji na misitu. Maji kwa mfano hutumiwa katika unyunyizaji wa mashamba ya vyakula. Misitu hutumiwa kusafisha mazingira.

Kilimo kimeimarisha nyanja ya utafiti nchini ili kuhakikisha kuwa kuna mbegu zinazotoa mazao mengi na mifugo wenye faida nyingi kwa wakulima. Hii husaidia pia katika kujua mbegu ambazo hunawiri na kufanya vyema katika sehemu mbali mbali za nchi. 

Kilimo hufanya vyema nchini na hivyo kimewavutia wawekezaji kutoka mataifa ya kigeni ambao wamewekeza humu nchini kwa kupanda vyakula, kufuga mifugo na pia upanzi wa maua hasa kule Naivasha. Wawekezaji hawa wameweza kutoa nafasi za kazi kwa vijana nchini na hivyo kuimarisha uchumi wa nchi na kuleta maendeleo. 



Kuchipuka kwa viwanda nchini 
Bidhaa za kilimo hutumiwa viwandani katika kutengeneza bidhaa na vitu vya thamani. Hii imesababisha kuzuka kwa viwanda vinavyohusika na hivyo kuimarisha nchí kiuchumi. 

Question: Watu wanapofanya kazi kwa mashamba yao wanatafuta nini
Answer: riziki
Kulisubiri basi  

Sam yuko tayari kwenda  mjini leo asubuhi.  "Basi linatarajiwa kufika  saa 3 asubuhi," mama  anatabasamu.  Sam yuko tayari masaa  mawili kabla basi kuwasili.  1  Sam na mamake  wanawasili kwenye kituo  cha basi saa 2:45 asubuhi.  
Watu zaidi walikuja  kwenye kituo kabla ya 3  asubuhi.  Nusu saa baadaye, bado  wamesubiri.  
Sam ana wasiwasi. "Labda  basi limeharibika,"  anawaza.  "Labda hatutakwenda  mjini leo. Labda sitapata  sare zangu za shule."  
Saa 3:45 asubuhi baadhi  ya watu wanakata tamaa  na kurudi nyumbani.  Sam anaanza kulia.  "Tutasubiri kidogo zaidi,"  mama anamtuliza.  
Ghafla, wanasikia kelele.  Basi linakuja!  
Basi linawasili kituoni saa  4 kamili za asubuhi.  
"Ingieni! Ingieni!  Tumechelewa sana leo!"  dereva anasema.  
Abiria wanaingia na  kuketi.  Basi linaondoka saa 4:10  asubuhi.  
"Basi litaondoka mjini saa  ngapi kurudi kijijini?"  mamake Sam anauliza.  "Basi la bluu litaondoka  mjini saa 8:30 alasiri,"  dereva anajibu.  
Sam anawaza, "Tutawasili  mjini saa 5 kamili  mchana."  "Tutakuwa na muda kiasi  gani mjini kabla basi  kuondoka?" Sam  anaendelea kuwaza.  

Maswali zaidi kuhusiana na hadithi:  1. Sam alikuwa tayari kwenda mjini saa ngapi?  2. Sam na mamake walisubiri basi kwa muda gani?  3. Basi lilichelewa kwa dakika ngapi?  4. Safari kwenda mjini itachukuwa dakika ngapi?  5. Sam na mamake watafika kijijini saa ngapi ikiwa basi la bluu  linaondoka mjini kwa wakati?  

You are free to download, copy, translate or adapt this story and use the illustrations as long as you attribute in the following way:  Kulisubiri basi  Author - Mecelin Kakoro  Translation - Ursula Nafula  Illustration - Mango Tree  Language - Kiswahili  Level - First paragraphs  Ã‚Â© African Storybook Initiative 2015  Creative Commons: Attribution 4.0  Source www.africanstorybook.org 

Question: Sam alisindikishwa na nani hadi kituo cha basi?
Answer: Mamake