AJALI BARABARANI.

Nimeamua kuzamia swala hili nzima la ajali zilizoko kwenye barabara
zetu. Hii ni baada ya kutembea tembea mwezi huu wa krismasi na kujionea
mengi. Watu wengi wameshindwa kung'amua chanzo haswa cha ajali
barabarani. Kuna wale wanaolaumu madereva. Wengine wanawalaumu askari wa
barabarani. Sijui wewe unamlaumu nani? Wengine wanasema kutoluwa na
alama za barabarani ndicho chanzo kikuu. Labda ni hicho. Mimi nimevalia
njuga jambo hili lote. Si kwa kuangalia sehemu moja na kuacha sehemu
nyingine. La hasha. Nitapegua kila upande. Mwezi huu wa mapumziko
nimeweza kutumia barabara kwa wingi sana. Nimeabiri matwana, pikipiki na
baiskeli. Nimeweza kutumia hata tuktuk. Na nikaweza kujionea tu labda
baadhi ya vyanzo vya ajali katika barabara zetu.

Barabara mbovu ndicho chanzo cha kwanza nilichoona. Barabara zetu zimo
katika hali mbaya. Ni barabara finyu mno. Magari hayawezi kupitana.
Yanapotaka kupitana, inalazimu gari moja kusimama pembeni mwa barabara
ili kubisha gari jingine. Utapata kama ni trekta za miwa, zinayakwaruza
magari haya madogo. Ni hali ambayo imepelekea kuwepo kwa ajali nyingi
hasa upande ule ninakotoka.

Licha ya kuwa na barabara finyu, hamna alama za barabarani. Alama za
kuonyesha labda kuna kona hatari mbele hamna. Hamna alama za kuonyesha
kuna kivuko cha watoto. Hii imechangia pakubwa bodaboda kugonga watoto
kwa wingi. Wengine wameachwa vilema. Isitoshe wengine nao husafirishwa
jongomeo basi nauli. Yafaa serikali kuhakikisha kwamba kunazo alama za
barabarani. Niliweza kutaguzana na baadhi ya madereva. Walinieleza kuwa
alama hizo zipo kwenye baadhi ya barabara. Lakini kuna zile ambazo
zimefutika na hasiwezi kuonekana kamwe. Huezi jua kwamba alama hii
inaonyesha kuna mlima mahali ama yafaa uendeshe gari kwa mwendo wa
kilomita ishirini kwa saa moja. Alama zimefutika na huwa zinawachanganya
madereva.

Chanzo kingine ni ulevi. Ajali nyingi zimeweza kusababishwa na dereva
ambaye amelewa. Ni juzi tu nilipong'amua kwamba sababu kuu za kuongezeka
ajali nyingi ni kuwepo kwa madereva waliolewa. Naikumbuka vizuri sana.
Tarehe ishirini na nane niliweza kuondoka kuona mijuano fulani ya
kandanda huku kwetu. Kwa kuwa mimi ni mraibu wa kutafuta habari niliweza
kupanda pikipiki. Wanarika huita "nduthi". Mwendo wa saa nane mchana
niliabiri pikipiki. Tulikuwa wanne. Mimi, dereva, kidosho fulani mwenye
umri wa miaka kama kumi na sita hivi na baba mmoja. Kwanza tulikuwa
tumeabiri kupita kiasi. Yafaa pikipiki kubeba watu wawili ikienda sana
watu watatu akiwemo dereva. Tulifika kwenye uwanja salama. Kwa kweli
uliwanja ulifirika pomoni kiasi cha kuwatapiga watu wengine. Barabara
ilikuwa na vumbi na magari yalikuwa yanaenda mwendo wa kobe.

Baada ya mijuano kuisha watu walikuwa mbioni kurejea nyumbani.
Nilisubiri kidogo kwani nilijua kwamba kwetu kulikuwa tu pua na mdomo.
Bei ya usafiri waliweka juu. Mahali pa kilomita kumi hivi waliweka
shilingi mia mbili. Kwa kawaida nauli yake huwa shilingi sabini. Ilikuwa
ni siku yao ya kuchota mihela. Basi sekunde zilienda, dakika zikapita na
saa kusonga. Mwendo wa saa mbili hivi na robo nilitaka kusafiri.
Walikuwa hawataki watu wa kuenda karibu kwani mimi ningelipa shilingi
hamsini tu kufika kwangu. Walikataa. Niliendelea kusubiri kwani subira
huvuta heri.

Mwendo wa saa tatu kasorobo dakika kumi hivi hatimaye nilipata pikipiki.
Walikuwa wandani wangu tuliosoma nao shule ya msingi. Yapita miaka nane
tangu tuachane hatukuwa tumepatana. Kwa kweli milima ndio haikutani.
Walionekana kama waliolewa lakini dereva hakuwa amelewa. Tuliabiri
pikipiki hiyo. Tulipanda watu wanne. Tukazidi kuvunja sheria. Sijui
nijilaumu kwa kweli. Tuliondoka na kuanza safari yetu kuelekea nyumbani.
Mwendo wa saa tatu hivi. Insi walikuwa wamejaa barabarani. Alianza
kuonekana mlevi wakati alianza kupiga king'oru ili wampishe. Tulienda na
tulikuwa tunajikaza vizuri. Watatu hao walikuwa wamelewa. Niliwaomba
wanipe usukani wakakataa. Walisema mimi nilikuwa na mwili mdogo na
singeweza kuwabeba. Mwenye nguvu mpishe.

Tulianza kuenda vizuri hadi pale jahazi ilianza kuzama. Gari aina ya
Voksi lilikuwa likija nyuma. Tulikuwa kwenye mlima. Alijaribu sana huku
akipiga king'oru kuashiria kwamba mwenye gari akuje kwa mwendo wa
polepole. Pikipiki yetu iliacha barabara na tukatumbukia kwenye mtaro.
Tulishukuru Mungu kwani hakuna aliachwa na majeraha mabaya. Mwenye gari
aliamuka na kuja kuona ni hali gani tulikuwa. Alipata tu wazima.
Magwanda tuliyokuwa tumeyavalia ndio yalituepusha na majeraha. Isitoshe
ni vile tulikuwa tunaendesha kwa mwendo wa polepole tu. Hapo ndipo
niling'amua kuwa ulevi ndicho chanzo cha ajali mingi. Ikiwa basi umelewa
waweza kumtafuta dereva ambaye atakupeleka uendako. Hakikisha kwamba
kabla uabiri gari dereva wako yuko sawa. Yafaa pia ukumbuke kwamba mtu
huishi mara moja. Na iwapo utavunjika mguu huenda usipate mguu mwingine
kwani mili yetu haina akiba (spare).

Chanzo kingine ni kuzidisha idadi ya abiria. Gari limeandikwa abiria
kumi na wanne. Kama ni basi limeandikwa idadi. Kwa tamaa za utingo
anajaza gari kabisa. Gari linapokuwa limejaa hukosa ustadi. Haliwezi
kuwa sawa. Ndio maana inafaa kuwa na kiwango kifaacho cha abiria.

Magari mabovu pia husababisha ajali. Utapata kwamba magari haya hufika
sehemu fulani na kushindwa kudhibiti kasi yake. Iwapo ni kwenye
mteremko, magari haya huwacha kushika breki. Hii hupelekea kuwepo kwa
ajali. Inanikumbusha wakati fulani hivi. Kulikuwa na dereva wa gari na
pikipiki. Gari lilikuwa bovu na taa zake zilikuwa ni za upande mmoja.
Basi mwendo wa saa mbili hivi wakati giza lishashika na kulikuwa
kunanyesha. Wakati huo hamna magari wala pikipiki nyingi kwenye
barabara. Kwenye upinde wa barabara kukatokea gari likiwa na taa moja
tu. Dereva wa pikipiki naye ametoka huko anataka kupinda naye. Akaona
gari lina taa moja tu. Akadhania ni pikipiki na wanaeza pitana vizuri
tu. Twa! Dereva huyo alijigonga kwenye gari hilo. Abiria wake akavunjika
mguu vibaya sana. Ilikuwa ni huzuni. Walikimbizwa hospitalini.

Magari au pikipiki mbovu yafaa ziondolewe barabarani. Msako mkali
ufanyike ili kuondoa pikipiki na magari mabovu barabarani bila
mapendeleo. Chanzo kingine ni usembe wa kutochukua tahadhari. Wewe kama
abiria unaona gari limejaa abiria lakini unapenya tu ili uingie. Gari ni
bovu lakini wewe abiria huoni na unajitoma ndani. Ni wewe wa kulaumiwa
tu. Mwezi mmoja uliopita ilksikitisha kuona basi moja likizama kwenye
mto Uwenzoi. Hii ilitokana na mapuuza ya dereva na abiria wake.
Inasemekana kwamba unapoona maji ya urefu wa sentimita kumi, haifai.
Kisa cha basi kuzama tulisikia ya kwamba dereva alikuwa amekataa lakini
abiria wakamlazimu. Basi lao liliweza kusombwa na maji na watu ishirini
wakapoteza maisha yao. Ni manusura tu wanne waliobaki. Na pia imeonekana
tu mapuuza hayo si kwa yule dereva tu bali ni kwa kila dereva. Kuna
video ziliweza kusambaa unaona madereva wanajaribu kupita mahali ambapo
kuna maji mengi. Niliona kuwa kumbe madereva wengi wana mapuuza.

Chanzo kingine ni kutokuwa na ukaguzi kabla gari halijaondoka. Ukaguzi
huu husaidia kujua idadi ya abiria. Pia ukaguzi husaidia kuona kama gari
li salama kwa kutembea kwenye barabara zetu. Kuna changamoto tu moja
kwenye huu ukaguzi. Askari wetu wanapenda hongo sana. Wanapokagua gari
wanachukua tu pesa. Hawawezi kuangalia makosa ila ni tumbo zao tu.
Wakipata yule ambaye anakataa kuwapa pesa, basi wanamshika yeye. Akitoa
shilingi hamsini anaachwa. Kumbuka makosa anayotozwa shilingi hamsini ni
makosa ambayo akipelekwa kortini atatozwa laki moja.

Pia mawazo huchangia kusababisha ajali. Mtu anaweza kufikiria na
ajisahau kwamba alikuwa anafikiria. Hii humpelekea yeye kutokuwa na
umakini anapoliendesha gari. Unapochukua gari, pikipiki na hata tuktuk
yafaa uwe sawa. Unapokuwa kwenye mawazo huenda ukazama huko na
kujisahau.

Wengine husema kuwa pia hawa wasichana warembo sana husabisha ajali.
Wanapokuwa kando kando mwa barabara huku wamevalia nguo fupifupi. Sijui
wewe waniunga mkono au la? Kwa asilimia sitini hivi naunga mkono. Hii
hutokea kwa wale wavulana wadogo ambao wamo kwenye rika ya kubadilika
kwa mwili. Yaani ( adolescence). Hata pia wazee wenye mate.
Inanikumbusha ajali moja niliyeishuhudia. Ghulamu mmoja alikuwa
akiendesha pikipiki yake. Basi akapita mwanadada aliyekuwa ameumbika
kweli kweli. Alikuwa mwenye shingo la upanga. Macho yake ya koloni
ilivutia sana. Alikuwa mwenye umbo la wastani na alikamilishwa kwa kiuno
cha bunzi. Alikuwa mwenye rangi ya dhahabu.

Alipopita kijana huyu alimsalimu. Hakujibu. Akaendelea kumwongelesha
huku ameangalia nyuma. "Wewe ni mrembo. Mimi nishakipenda. Kwenu ni
wapi? Nikuje nikubebe?" Alimsaili maswali kweli kweli. Na kumbuka
anaendesha pikipiki huku ameangalia nyuma. Pa! Aligonga mtini kando ya
barabara. Alivunjika vibaya vibaya akawa si wa mchele wala uji. Binti
huyo akaanza kulaumiwa bure bilashi. Kwa kweli macho hayana pazia.
Alichukuliwa na kupelekwa hospitalini. Ama kweli ulikuwa ni msiba wa
kujitakia hauambiwi.....

Ni vyema kama tutashirikiana ili kuhakikisha kwamba tunapiga vita hivi
vya ajali barabarani. Wengi wameachwa yatima. Wengine wajane. Yote
sababu ni ajali hizi. Wasemavyo ajali haina kinga lakini kinga ipo.
Kinga ni sisi. Tuzushe tunapoona makosa. Kwani ukimficha fisi atakula
wewe.


Question: Barabara zetu zimo katika hali gani
Answer: mbaya