theophilusowiti/AfriQuAD huggingface dataset:
ï»¿Jinsi usiku uliingia kijijini kwa kina Opio  

Hapo zamani hakukuwa na majira ya  usiku katika kijiji cha kina Opio.  Watu walilala wakati wowote  walipochoka.  Walifanya kazi zao walipoamka.  
Siku moja, Opio alienda na mbwa  wake kuwinda. Baada ya muda mfupi,  mbwa walianza kumfukuza paa.  Opio aliwafuata akakimbia kwa muda  wa saa nyingi. Alipochoka alipumzika  halafu baadaye alianza kukimbia  tena.  Lakini, hakuwaona mbwa wake.  
Opio alijipata katika kijiji tofauti.  Alimwambia mwenye nyumba,  "Nimechoka. Nahitaji kupumzika."  Mtu yule alimjibu, "Unakaribishwa  kupumzika hapa. Je, ungependa  kunywa pombe kidogo?"  Opio alikuwa na kiu. Aliinywa pombe  kidogo kisha akalala.  
Opio alipoamka, hakuweza kuona.  Aliyafumba na kuyafumbua macho  yake mara nyingi.  Mwishowe, alimwambia mhisani wake,  "Ulinipa kinywaji kibaya. Siwezi tena  kuona sawasawa."  
Mwenye nyumba alimwambia,  "Hukunywa kinywaji kibaya na macho  yako ni sawasawa. Sasa hivi ni usiku.  Kwani hujui usiku? Siku ikiisha, usiku  hufuata."  Opio aliuliza maswali mengi kuhusu  usiku akapendezwa sana nao. Alikaa  hapo siku nyingine ili auone usiku  ukiingia tena.  
Asubuhi iliyofuata, yule mtu  alimweleza Opio, "Giza litakapoanza  kuingia, anza kutembea ukienda kijijini  kwenu. Ukitembea huku ukiangalia  mbele usiku utakufuata. Ukiangalia  nyuma usiku utapotea."  
Opio alifanya alivyoambiwa. Usiku huo  alianza kutembea akielekea kijijini  kwao.  Alihisi giza likimfuata nyuma. Alikuwa  na haja ya kuangalia nyuma lakini  alijizuia.  
Alipofika kijijini kwao, wanakijiji  waliogopa. Walimwuliza, "Huu ni  ugonjwa gani uliotuletea? Ni nini hiki  cheusi kinachokufuata?"  Opio akawaeleza, "Ndugu zangu, kitu  hiki cheusi kinachonifuata kinaitwa  usiku. Mnavyoogopa ndivyo  nilivyoogopa pia."  
Opio aliendelea kuwaeleza, "Ninyi  vilevile mtaupenda usiku. Mwangaza  ukija tutaweza kufanya kazi. Na usiku  ukiingia tutapumzika."  
Na hivyo ndivyo majira ya usiku  yalivyotambuliwa katika kijiji cha kina  Opio.  

You are free to download, copy, translate or adapt this story and use the illustrations as long as you attribute in the following way:  Jinsi usiku uliingia kijijini kwa kina Opio  Author - Robert Ekuka  Translation - Mutugi Kamundi  Illustration - Wiehan de Jager  Language - Kiswahili  Level - Longer paragraphs  Â© African Storybook Initiative 2014  Creative Commons: Attribution 4.0  Source www.africanstorybook.org 

Question: Opio alikunywa nini kabla kulala
Answer: Pombe
MADHARA YA UCHAFUZI WA MAZINGIRA
Naam! Ni ukweli kusema hatuwezi kuishi mahali pana uchafu kwasababu tukiishi mahali pachafu tutakuwa na magonjwa mbalimbali.
Kwa hivyo hatutaki kupata magonjwa au watu wengine waumie, ni heri tuwe wasafi na tukae na amani. Walimu wetu shuleni hutufunza jinsi tunavyo kuwa wasafi. Tulikuwa tunaokota takataka tunazieka katika mabini ya takataka.
Sisi hufagia varanda ya shule yetu. Kabla wanafunzi kuanza masomo yao walikuwa wanafanya usafi kwani ndio waanze kufanya au kuanza masomo yao. Walimu wote walikuwa wanahakikisha kuwa wanafunzi wamefanya kazi ya usafi kwanza kabla ya kwenda darasani, ingawa kulikuwa na wasichana ambao waliokuwa hawataki kufanya kazi wakati ufaao.
Madarasa yalikuwa yanapigwa deki asubuhi na jioni madarasa kufagiliwa. Maua ya shule yetu tulikuwa tunazinyunyuzia na kufagia karibu na maua. Wakati tulikuwa na wageni shuleni, kila mwanafunzi alikuwa amevaa sare zote za shule. Viatu vyetu vilikuwa vinang’aa. Walimu pia walikuwa wavae vizuri ili waweze kuwa sawasawa.
Walimu hutufunza pia kuwa wasafi nyumbani nakuzingatia usafi. Nyumbani mtu huosha vyombo na vile vile mtu hufagia. Usafi ni kitu cha maana sana katika maisha ya binadamu, kwa sababu kama hatuko wasafi magonjwa tutakuwa navyo. Lakini mwenyezi mungu atatusaidia tusipatwe na magonjwa.
Kwasababu hivi tunajua ya kwamba watu waliye wasafi nao wako karibu na mungu. Walimu, wanafunzi, wote tuzingatie usafi. Hivi kwamba tukizingatia usafi wote tutakuwa sawa.

Question: Tukiishi pahali pana uchafu tutapata nini
Answer: Magonjwa
Mercury was born Farrokh Bulsara in Stone Town in the British protectorate of Zanzibar (now part of Tanzania) on 5 September 1946. His parents, Bomi (1908-2003) and Jer Bulsara (1922-2016), were from the Parsi community of western India. The Bulsaras had origins in the city of Bulsar (now Valsad) in Gujarat. He had a younger sister, Kashmira.

Question: Wazelelwa kuphi uFreddie Mercury?
Answer: Stone Town in the British protectorate of Zanzibar
The fastest land animal is the cheetah. The peregrine falcon is the fastest bird, and the fastest member of the animal kingdom, with a diving speed of 389 km/h (242 mph). Among the fastest animals in the sea is the black marlin, with uncertain and conflicting reports of recorded speeds.

Question: Wace dabba ce tafi kowacce dabba gudu?
Answer: peregrine falcon
Polokwane (, meaning "Place of Safety" in Northern Sotho), also known by its former name, Pietersburg, is a city and the capital of the Limpopo Province of South Africa. It is South Africa's largest urban centre north of Gauteng. Polokwane was one of the host cities of the 2010 FIFA World Cup. History.

Question: lalithini igama lakudala lePolokwane?
Answer: Pietersburg
ï»¿Maswali aliyouliza Kariza 

Kariza alipenda kuuliza maswali.  Aliyapata mazoea haya kutoka kwa  wazazi wake waliokuwa  wakimwambia, "Usipouliza maswali  ukiwa mdogo, utakapokua mtu  mzima, utakuwa mjinga!"  
Siku moja, Kariza alimwuliza mwalimu  wake, "Kwa nini wazazi wetu  wanatueleza kila wakati tuwe  tukinawa mikono yetu kabla ya kula,  hata kama mikono yetu huonekana  kuwa misafi?"  Wenzake darasani walilipenda swali  lake. Wao pia hawakupenda  kuambiwa kunawa mikono yao.  
Mwalimu alijibu, "Hilo ni swali nzuri,  Kariza. Mikono yetu hata  inapoonekana kuwa misafi, inaweza  kuwa na viini." Mwalimu aliwaeleza,  "Viini husababisha maradhi. Hatuwezi  kuviona viini hivyo kwa macho yetu.  Tunahitaji kifaa kilicho na nguvu zaidi  ili tuvione."  
Mwalimu aliichukua darubini kutoka  kabatini. "Darubini ni kifaa  tunachotumia kuviona vitu vilivyo  vidogo sana ambavyo hatuwezi  kuviona kwa macho yetu," alisema.  Kwa utaratibu, mwalimu aliifuta  mikono ya Kariza kwa kijiti. Halafu,  akakifutia kile kijiti kwenye kioo cha  darubini.  
Mwalimu alikiweka kile kioo juu ya  darubini.  Hiki ndicho walichoona walipotazama.  Hata kama mikono ya Kariza  haikuonekana kuwa michafu, ilikuwa  na viini chungu nzima juu yake.  
"Kuna viini kila mahali. Vinapatikana  kwenye vitu tunavyogusa, darasani  kwetu, uwanjani na hata nyumbani.  Viini hivi vinaweza kutufanya tuwe  wagonjwa," mwalimu aliwaonya.  
Mwalimu aliendelea, "Ili kuviangamiza  viini hivi, lazima tuioshe mikono yetu  kwa maji safi na sabuni, hasa kabla ya  kula. Pia, tunapokuwa wagonjwa,  lazima tuioshe ili tusivieneze viini."  
Kariza alipofika nyumbani, alimkuta  babake akiwa anatengeneza kiti cha  aina ya pekee.  Akamwuliza, "Baba, unatengeneza  nini?" Babake alimjibu, "Hiki kinaitwa  'chukua hatua unawe'. Unakitumia  kunawa mikono yako baada ya  kutumia choo na kabla ya kula."  
Kariza alishangaa akasema, "Ndiyo!  Mwalimu wetu ametuambia kuhusu  kifaa hiki, lakini wengi wetu hatujui  jinsi ya kukitumia. Kinatumikaje?"  Babake alicheka halafu akamwambia,  "Hebu njoo binti yangu nikuonyesha."  
"Kwanza kabisa, kikanyage kipande  hiki cha mti kilichoko sakafuni," baba  akasema.  
"Unapofanya hivyo, mtungi wa maji  utainama na kuyamwaga maji  mikononi kwako. Kumbuka kuitumia  sabuni kunawa," baba akamwambia  Kariza.  
Kariza alifurahi akasema, "Ningejuaje  jambo hili nisingeuliza maswali? Ni  kweli kwamba maswali humwelekeza  mtu kupata maarifa."  

You are free to download, copy, translate or adapt this story and use the illustrations as long as you attribute in the following way:  Maswali aliyouliza Kariza  Author - Jean de Dieu Bavugempore  Translation - Ursula Nafula  Illustration - Rob Owen  Language - Kiswahili  Level - Longer paragraphs  Â© African Storybook Initiative 2017  Creative Commons: Attribution 4.0  Source www.africanstorybook.org 

Question: Kariza alipenda kuuliza nini
Answer: maswali
The part of Africa now known as Malawi was settled around the 10th century by migrating Bantu groups. Centuries later, in 1891, the area was colonised by the British and became a protectorate of the United Kingdom known as Nyasaland. In 1953, it became a protectorate within the semi-independent Federation of Rhodesia and Nyasaland. The Federation was dissolved in 1963. In 1964, the protectorate was ended: Nyasaland became an independent country under Queen Elizabeth II, and was renamed Malawi. Two years later it became a republic. It gained full independence from the United Kingdom, and by 1970 had become a totalitarian one-party state under the presidency of Hastings Banda, who remained in this role until 1994. Today, Malawi has a democratic, multi-party republic headed by an elected president. Lazarus Chakwera of the Malawi Congress Party led the Tonse Alliance grouping of nine political parties and won the court-mandated Presidential Election rerun held on 23 June 2020 after the May 2019 Presidential Election was annulled due to massive electoral irregularities. The country's military, the Malawian Defence Force, includes an army, a navy, and an air wing. Malawi's foreign policy is pro-Western. It maintains positive diplomatic relations with most countries, and participates in several international organisations, including the United Nations, the Commonwealth of Nations, the Southern African Development Community (SADC), the Common Market for Eastern and Southern Africa (COMESA), and the African Union (AU).

Question: Asaasepᴐn bεn so na Malawi wᴐ?
Answer: Africa
Under the Constitution Act, 1867, government power is vested in the monarch (who is the head of state), but in practice the roles of the monarch and the governor general (or the administrator) are largely ceremonial and only exercised on the advice of a Cabinet minister. Since Confederation in 1867, 23 prime ministers have formed 29 Canadian Ministries. Justin Trudeau is the current prime minister, who took office on November 4, 2015, following the 2015 federal election where his Liberal Party won a majority of seats. Trudeau's Liberals were subsequently re-elected following the 2019 and 2021 elections with a minority of seats. Trudeau continued in office with minority governments.

Question: Tani Alakoso Agba orile-ede Kanada lowo lowo?
Answer: Justin Trudeau
Kɔmputa boa sukuufo ma wɔhwehwɛ nea wɔasua no mu na ɔkyerɛkyerɛfo no kura mu na ɔte ase. Kɔmputa nso yɛ ade a ɛyɛ hu ma sukuufo efisɛ sukuufo binom de hwɛ mfonini a ɛmfata na wɔsan nso de srɛ sɛ wɔmmɛtie nnwom a ebetumi asɛe wɔn adwene wɔ sukuu mu. Sukuufo de wɔn ani hwɛ mfonini a ɛyɛ fɛ a ɛma afoforo sesa wɔn adwene anaa wogyae sukuu anaa mpo wobu sukuufo ne wɔn mfɛfo animtiaa. Kɔmputa no boa sukuufo ma wɔhwehwɛ bere a ɛyɛ den na wotumi yɛ akontaabu ne akontaabu ho nneɛma foforo.

Question: Bushe finshi abana besukulu babomfya pa kusambilila insamushi?
Answer: yɛ akontaabu
FAIDA NA MADHARA YA TEKNOLOJIA KATIKA SHULE ZA SEKONDARI Eleni in ODA ou inimestele nitrid Fleknologia imerahisisha mambo mengi katika sekta za elimu nasa kic Ka shule za upili. Kwa mfano shule nyingi za sekondan' mara nying huna na ujumla wa wanafunzi takribani elfu moja na kadhalka ka hali hii utapata ni vigumu walimu kuwakimu wanafunzi moto asa katika kutunga mtihani ail mitihania On Hivyo basi teknologia huwa na faida kubwa sana katika maene haya Vyombo kama vile tarakilishi hutumika utungaji wa miti 
             ani ya wanafunzi wote tima muda kiduchu.lig hutumika katilat Dom Kuyar bhiodi matokeo ya hana fiunzi kuulasa mbazia wazazi na na 
     Awhi katika ujumbe wowote ule kama vile suala la kara ibusanifichu N O kaupitia teknologjia kuuldfinia ulazazi ambao walijiunga ama ullak 
katina mitandao. Hivyo tekindlojia imeranisha kazi ya kuandika barua na kuwapa wanafunzi kuwafanya lallkata rauonde LE Ina masomo ya ili kufikisha ijumbe kwa wazazi. Katiga kuwafundisha wanafunzi tavanilishi imetumika hasa k 
 tika somo la kompyuta. Wanafunzi wanafunzilla jinsi ya kutimi kompyuta Televisheni zinatumika shuleni hasa shule za upil Ramseto ili kupitisha ujumbe ama taung'amua habari zasilan 
  li tokra inchini. Wakacti ulatu wanakusanyika katika mikutano au sherehe za mo 20 kipaza sauti hutumika kuongeza sauti katika kupitisha y mbe ama kuendesha ratiba katika kongamano hilo.. Licha ya faida zote hizo, pia teknolojia imeleta madhara mengi sana atika shule za sekondari Zimetetea watu kuwa wavivu. kuna mtu hawezi kurere di otti au kutunga mtihani bila zaralilisha hat katika kufundisha jinsi ya kutumia kompyuta utapata mullim 
matokea 
M 
IYY 
on WIRAMANMASHLEARNIM ALANL 
  ni vigumu kutumia uandishi wa vitabu mpaka kompyuta Mbali na uvivu teknolojia inanithali mtu aliye elimika katika ki Inganisha na kutumia mitambo. Pia hutumika manari penyo na 
 að umeme Hivyo mitambo ya teknolojia haiwezi kutumika seh mu zisizo na nguvu ad imbire. A Katika utumiaji wa tarakilishi umpulatia ualimu na wanafu ho ulivu. Hivyo wanafunzi hawa urzi kuandika awlau hifadl 
maabala. 
             Klomafunzi wakribani asilimia usini na tisa wam Ezama katil Fotoa somo la tarakilishi na Kulyadharau masomo mengine Hive yo w 
           mesahau kwamba kinga na kinga nclips moto huwa til INFO . maana kulia wanafunzi wamubarau Kulamba kufaulu masom 
         ti suuri mulas ni lazima tulayatilia maanani na waupanya bidan DON kwa masomo wsteinbio Di Wisme 
von Liclia ya kubobea katika somo la tarakilishi au la kiteknolo 
         Nantida juana funzi hutumia tarakilishi kula kuziangalia picha zi NDM Prngono a na Acusikiliza nyimbo wakati hay ung kina kuu 
bo wang ustadi mulingi kumuko mulalimutan Di 
ODLU SA NAINEN 
Ümumi 
osa 
A DINGAR 
und GOLD Lou 
d 
on 
vallas la natura 

Question: Nini hutumiwa kutunga mitihani
Answer: tarakilishi
NI watu wachache tu Kenya walikuwa wamesikia habari za Oketch Salah kabla ya kifo cha aliyekuwa waziri mkuu Raila Odinga. Salah alikulia katika mji wa Migori, akiwa mtoto wa mfanyabiashara Ali Salah aliyemiliki biashara maarufu ya 'Salah Bakery'. Alisoma katika Shule ya Upili ya Migori (Migori High) katika miaka ya 1990. Wakati wa kuugua kwa Raila Odinga, Salah alikuwa naye wakati akipata matibabu nchini India. Baada ya kifo cha Raila, Salah ameonekana akiishi maisha ya kifahari, huku helikopta yake ikitua Bondo wakati wa mazishi ya dada wa Odinga, Beryl Achieng. Kwenye ulingo wa kimataifa na kisiasa, alionekana na Rais wa Zimbabwe, Emmerson Mnangagwa, na  alikaribishwa Ikulu na Rais William Ruto kufuatia ushindi wa uchaguzi mdogo wa Novemba 27. Hata hivyo, uhusiano wake na familia ya Odinga una utata; wakati Seneta wa Siaya Oburu Oginga akimtambua kama 'mtoto wake', dada wa Odinga na Mbunge wa Kisumu, Ruth, amesema hamjui. Vilevile, Salah alizua mjadala alipodai kuwa Mkurugenzi wa Huduma za Ujasusi (NIS), Noordin Haji, ni binamu yake, madai ambayo Haji alikanusha. Umaarufu wake ulidhihirika zaidi wakati wa harusi ya mtoto wake, Abdinoor, iliyofanyika katika Hoteli ya Serena na kuhudhuriwa na viongozi kama Waziri wa Kawi, Opiyo Wandayi.

Question: Mtoto wa Salah anaitwa nani?
Answer: Abdinoor
ASIYESIKIA LA MKUU HUPATWA NA MAKUU

Kwa kweli methali yenyewe inajieleza kimantiki kuwa mja yeyote asipotilia maanani mambo na maelekezo anayopewa na wakuu wake, bila shaka husafiria baharini. Kwa mtumbwi wa udongo wa mfinyanzi methali hii ina umuhimu mkubwa maana hutumika kuwashawishi adinasi ambao huwa hawasikilizi wanaoambiwa.

Jane alikuwa kimada mwenye uso jamala. Ingawa wahenga walilonga kuwa ukwara hauhitaji mafuta, yeye alikuwa kinyume. Alikuwa akijitia nakshi na kujitia manukato ili kuwavutia maghulamu kariani. Ama kwa kweli wazembwe na wazembwezi hawakutupwaya pwaya kwa mipwayo ya kuwa waliponadi kuwa kila mwamba ngoma huvutia kwake.

Kila kaski alirauka bukrata wa ashiye na kujipodoa kidesturi. Baadaye aliondoka huku akiwaacha wavyele wake wakimpkaripia maana hulka zake hazikuwafaa kamwe. Walijaribu juu chini kumpa wosia na wosia wa dhati lakini yote yaligonga pang'ando. Alipoulizwa alijibu "Pilipili usioila yakuashiani ? Wavyele hawa waliudhika sana kwa kuona vile mwana wao wa pekee alivyobadilika. Siku si nyami, waliinua mikono na kumwacha afunzwe na dunia. Hii ni maadamu walilaamali fika kuwa majuto ni mjukuu huja kinyume.

Jane alipong'amua kwamba alikuwa akijitawala alianza kuja na mpenzi wake mpaka manzilini kwao bila kuwasononekea wazazi wake. Kweli, cha kuvunda hakina ubani. Alisahau kuwa ngoma ikipigwa sana hupasuka abu yake aliyekuwa simba licha ya kula chumvi nyingi hivyo alishindwa kuvumilia hayo yafanyike kwake. Alimfukuza mwanawe kabisa na akamuonya arudi atakapoona ametosheka.

Raha na maraha yalimuita naye akaitika. Yeye ni mpenzi wake waliguria mtaa baidi ambako mapenzi yalishika nari. Vyumba vya densi ndivyo vilivyokuwa makao yao. Waliishi hivyo kwa miezi kadhaa bila taswishi yoyote lahaula chochote ambacho kina mwanzo hakika kina ncha.

Siku mosi Jane alikosana na mpenzi wake. Hii ilitokea baada ya yeye kupatwa wakiwa na kimwana mwingine na hapo alifukuzwa kama kijibwa kilichoiba mafuta. Mambo ni kangaja huenda yakaja ndivyo walivyokuli wenye lugha. Jane alitamani dunia ipasuke immeze lakini wapi! Ilimbidi kurejea baitani kwao akidhani kwamba wazee wake walikuwa bunga waliposema mwenda tezi na omo marejeo ni ngamani.

Kurudi kwake kulikuwa ni kama kutoka kufiwako kwenda kuliwako nyama. Abu yake alimsindikiza hadi hospitalini ili apimwe kwa kuwa siha yake ilidhoofika sana. Kupimwa kwake kulikuwa sawia na walivyodhania. Jane alikuwa amebugia ngano ikamtoa paradiso. Fauka ya hayo, alikuwa na ukimwi. Alilia sana lakini yote yalikuwa bure bilashi. Waama maji yakimwagika hayazoleki. Aliyakumbuka mawaidha ya wavyele wake akatia sahihi kuwa asiyesikia la wakuu hufikwa na makuu.

Question: Nani walimkaripia Jane 
Answer: wavyele wake
Ezombusazwe yizinkolo ezilandelwa yiqembu elithile labantu njengezinto, ngokuyinhloko ukuthonya amasiko, ezomnotho kanye nokuphila jikelele. Ezombusazwe ezibhekwa kakhulu yilokho okulandelwa abaholi nababusi ababambe noma abafuna izikhundla zokuthuthukisa isizwe. Laba osopolitiki uzothola abanye benombono wokuhlanganisa isizwe kodwa iningi labo nezombusazwe zabo zihlukanisa isizwe. Futhi sinezombusazwe eziqhutshwa imibono nezinqubomgomo zabantu. Lezi yizindaba ezivela emazweni amaningi emhlabeni lapho ezinye sezifinyelele esiphethweni kanti ezinye sezivele zathuthuka. Amazwe angathuthuka ngokuphelele ahlukaniswa isimo sezombusazwe. Abanye babo abenzi bezombusazwe. Abanye abantu basebenzisa isimo sabo sezepolitiki ukuze bafeze izinhloso zabo. Esikhundleni sokuthi babhekwe njengabafundisi noma abaholi bezombusazwe. Abanye abantu baqala ukuzama ukuvimbela ukuchuma komphakathi. Abanye abantu abaqhamuka ngaphandle kwezwe, lapho befuna ukuzuza imali noma ukufinyelela emphakathini.

Question: Imyizerere y'abantu benshi yitwa iki?
Answer: Ezombusazwe
MKE WANGU

Mke wangu ni Bi Amina Suwari.Ni mwanamke aliye mrembo Kwa hakika.Kwa bahati nzuri sura yake imefanana Kwa kiasi kikubwa na roho yake.Ni karimu anayependa kusaidia watu wasiojiweza katika jamii licha ya kipato chake kidogo ambacho anakipata kutokana na kazi yake ya ususi.Bi Suwari hupenda kujirembesha Kwa kila aina ya vipodozi ila hufanya hivyo Kwa ustadi mkubwa sana.Mke wangu amebarikiwa na mabinti watatu na mvulana mmoja.

Mbali na kupenda kujipodoa hubenda pia kusafiri sehemu mbalimbali za nchi.Kila Mara anapopata fursa ya kuzuru maeneo mbalimbali,yeye hujaribu kadri awezavyo na kubeba kila kitu kitakachohitajika katika safari hiyo ikiwemo mavazi,chakula na vinywaji.Mke wangu ni mwanamke sampuli yake anayependa kujisitiri kwa kuvaa magauni marefu yanayoficha sehemu zake za mwili.Yeye huhakikisha kwamba hata wasichana wetu anawafunza kujifunika miili yao ili wanapokuwa watu wazima wafanye hivyo kama mazoea kwao.

Vilevile Mke wangu ni mtu anayependa Mungu Kwa upendo uliokithiri Kwa sababu hunihimiza kila mara tumtangulize Maulana katika kila jambo tunalonuia kulifanya ili baadaye tusije tukajuta.Ni kawaida kama ibada kwake kuomba kabla hajaanza Siku na kuhimiza familia kufanya hivyo.Yeye yuko hasa katika dini ya ukirsto ambayo huhudumu kanisani kama mwimbaji wa sifa na kuabudu.Sauti yake nyororo anapoimba huwafanya watu wengi kumrudia Muumba wao pindi waisikiapo.

Isitoshe Mke wangu hupenda watoto wadogo Kwa umri Kwa kuwa anaamini ipo siku ambapo yeye alikuwa kama wao na alihitaji mwongozo kutoka kwa watu wazima na akaupata hivyo huona ana jukumu kwao.Huwahimiza watoto hawa kuwa na heshima Kwa watu wote na Mungu wao.

Licha ya Mke wangu kuwa na talanta ya ususi pia huwa mpishi hodari.Harufu ya chakula anachotayarisha huzagaa hewani na kualika hata wapita njia ambao huvumilia harufu na kuenda zao.Upishi wake hufungamana na viungo kadhaa vya mapishi.Maandalizi ya vyakula vyake huchukua muda ila chakula kinapopakuliwa hauishi kumeza mate na kuking'ang'ania licha ya kuwa tumbo lishapokea kiasi chake.

Kwa kweli nampenda mke wangu sana kwa vile hunipa amani ninapokuwa karibu naye na ni ombi langu Kwa Mungu kwamba azidi kumpa afya njema na kuishi kwingi ili azidi kuwafaa wengi katika jamii. 


Question: Huwahimiza watoto kuwa na nini
Answer: heshima
ï»¿Nyani walioenda huku na huko  

Watu wa kijiji cha Udongo  walikumbwa na matatizo  mengi.  Walihuzunika kwa sababu  wanyama pori  waliyahatarisha maisha  yao.  
Wanyama hao waliila  mimea yao yote na  kuwaiba watoto.  Mahali hapo hapakuwa  pazuri pa kuishi tena.  Lakini, wangehamia wapi?  
Watu wa familia moja  walihamia milimani.  Waliamini kuwa  wangepata chakula huko.  
Milimani, kulikuwa na  vichaka, mapango na miti  mingi.  Walikula sungura na  ndege.  
Familia zingine ziliona jinsi  familia ya milimani  ilivyoishi vizuri.  Mtu mmoja aliwashawishi,  "Maisha ya milimani ni  mazuri. Nanyi hamieni  huku."  
Familia zingine zilihamia  milimani.  Ziliishi mapangoni  kulikokuwa na joto na  usalama.  
Watoto wa familia za  milimani walizoe kupanda  miti kutafuta matunda.  Walining'inia kwenye  matawi kama vile kima  hufanya.  
Kadri muda ulivyopita,  ndivyo familia za milimani  zilivyobadilika kimaumbile.  Watoto wao walipunguza  maongezi yao wakawa  wanakoroma zaidi.  Mapua ya watu wazima  yalianza kuwa makubwa  na waliota nywele zaidi  kwenye miili yao.  
Kila walipotazamana,  waliona kwamba meno  yao yaliendelea kuwa  marefu.  Walianza kutembea kwa  miguu minne.  
Waligeuka wakawa  viumbe wapya wasiokuwa  wameonekana pahali pale  mbeleni.  Wakaitwa nyani.  
Mwanzoni, nyani hao  waliishi kwa furaha.  Badala ya kula sungura,  walianza kuyala mabuu.  
Walisahau jinsi ya kutembea wima kama ilivyokuwa awali.  Wakavua nguo zao kwa sababu miili yao sasa ilikuwa imefunikwa kwa  manyoya meusi. 
Hata hivyo, walikumbuka  kwamba walikuwa watu  mbeleni.  Walipoyaona mapua yao  makubwa, walichekana.  
Baadaye, walianza  kukasirishwa na tabia zao  wenyewe. Walipochekana,  waliruka juu na chini kwa  hasira.  Vita vilizuka baina ya  nyani hao wakalazimika  kutawanyika.  
Hiyo ndiyo sababu hata  leo, nyani huishi katika  makundi madogo na wala  hawaishi kama taifa la  nyani.  

You are free to download, copy, translate or adapt this story and use the illustrations as long as you attribute in the following way:  Nyani walioenda huku na huko  Author - Southern African Folktale  Translation - Brigid Simiyu  Illustration - Benjamin Mitchley  Language - Kiswahili  Level - First paragraphs  Â© African Storybook Initiative 2014  Creative Commons: Attribution 4.0  Source www.africanstorybook.org 

Question: Wanyama pori waliyahatarisha maisha ya watu wa kijiji kipi
Answer: Udongo
Holo mar Rift Valley manie Kenya nigi nyandheng' (nembe) madongo aboro kochakore nyandwat nyaka milambo: Nam Turkana, Nam Logipi, Nam Baringo, Nam Bogoria, Nam Nakuru, Nam Elmenteita, Nam Naivasha, kod Nam Magadi. Nam Naivasha kod Nam Baringo kende e manigi pi maleu, to nembe moko duto nigi chumbi mang'eny nikech gimoro mane owuok e mach mar gode (volcanic activity) kendo nembego ok ol e nam maduong' (sea). Nembegi nigi le mang'eny mopogore mopogore, kendo nigi winy kaka flamingos mang'eny ma miyo dho-namneno bedo ma rachar-makwar (pink), to madongo yudore e Nam Nakuru kod Nam Bogoria.

Question: Dho-nam bedo ma kit nade ka flamingos nitiere mang'eny?
Answer: rachar-makwar