MIKAZA YA MOTO SHULENI

Hivi majuuzi takribani miezi mbili au moja na nusu shule nyingi zimekuwa
zikinakili visa vya moto. Wizara ya elimu ikiongozwa na profesa George
Makokha aliteua jopo la kuchunguza chanzo cha mikaza hiyo ya moto.
Walimu pamoja na wazazi wanashangaa ni nini mbaya na watoto wao.
Nyumbani kule hawalali. Haswa wale ambao wana wanafunzi wao shule za
mabweni. Wakikumbuka mikasa ya moto hasa kwa mfano ile iliyotokea katika
shule moja ya upili kule Nairobi wanaogopa sana. Kisa hicho kilifanyika
shule ya upili ya wasichana ya Moi ambapo tuliweza kupoteza wanafunzi
kadhaa takribani miaka tano iliyopita. Mikaza hii ya moto watu wengi
wameweza kuzamia swala hili lakini kitendawili hiki kung'amua imekuwa
ngumu. Je, ni nani wa kulaumiwa? Wizara ya elimu? Walimu? Ama tulaumu
bodi simamizi za shule zenyewe?

Shule zinachomeka na huku wanafunzi wenyewe wamekuwa kama wanyama.
Wanasema tu wao hawawezi kuadhibiwa. Wizara ya elimu kidogo ilikosea
pale ilipoondoa adhabu ya kiboko shuleni. Wanafunzi wamekuwa watundu
kwani wao wenyewe wanajiita watoto wa serikali. Watoto hao hawapaswi
kushikwa na mkono na mwalimu yeyote ule. Hii imepelekea wao kujiamulia
na kuona kwamba kwasababu shule ni ya serikali na wao pia ni wa
serikali, wanaweza kuchoma shule tu. Si kwani ni yao? La hasha serikali
yafaa irudishe kiboko shuleni la sivyo pale ambapo tunaelekea si pazuri.

Shule mingi zimekuwa jivu na chanzo chake bado hatujabaini. Kila wiki
utawapata wanafunzi wa shule kadhaa wanarejea nyumbani kutoka shuleni.
Ukiwauliza utasikia wakisema kwamba labda tumechoma mabweni kadhaa ama
utasikia wakisema walikuwa na njama ya kuteketeza mabweni ndiposa wamo
njiani kuelekea makwao. Wanafunzi wanapofanya hivyo wao hawaoni kama
wanapoteza. Je, vitengo vya kuwaelekeza na kushauri wanafunzi bado
zinafanyakazi kule shuleni? Kama ndio mbona visa bado vinaendelea? Hao
wanafunzi wanasukumwa na baadhi ya walimu kufanya hayo? Na je? Wanafunzi
hao wanapata wapi ushauri wa jinsi mambo huko nje yanafanyika.

Mikaza hii ya moto inaweza kuwa inachangia na misisimo ya wengine ambao
wamechoma shule na wako kule nyumbani. Hao wanaposikia shule fulani ipo
nyumbani pia hao wanataka kuteteketeza shule ndiposa waende nyumbani
kama wenzao. Tukiangalia kwa mfano kisa cha hivi majuuzi upande wa
Kaunti ya Kakamega, shule fulani wa wasichana wameweza kutoka nje huku
wakiwa uchi wa mnyama. Sababu ni kwamba wenzao wa shule ya wavulana wapo
nyumbani na wao wako shuleni. Maafisa wa polisi walipofika hata
walishindwa na kupigwa na butwaa kwa kitendo hicho. Wanafunzi walitoka
nje ya lango ya shule na kumwambia mwalimu mkuu kwamba watarejea shuleni
hadi pale wenzao wa shule ya wavulana watakaporejea. Hiyo ni akili finyu
ya wasichana hao. Kwani wanasomea hao wavulana. Maisha yao hivyo ndivyo
wanavyoharibu. Hapo ndipo kitengo cha kushauri yafaa kiwe kimekaa na hao
wanafunzi na kuwajuza maisha ni yao si ya hao wavulana.

Swala jingine linasomekana kuchangia kwa mikaza hii ni likizo fupi fupi
ambazo wanafunzi hawafurahii kamwe. Wanafunzi kutoka kule kitambo
walizoea kuwa na likizo ndefu ndefu. Saa hii likizo sasa hivi ni wiki
moja tu. Hii imechangia wanafunzi kuzua kila wakati. Juzi walilazimisha
likizo fupi ambayo hata haikuwepo hata kwenye mipango ya wizara ya
elimu. Wanafunzi walisikizwa na kupewa likizo. Baada tu ya wao tena
kutoka likizo fupi bado visa vya shule kuchomeka tunanakili. Wanasema
kwamba itakuwa mbaya historia wao ndio wakwanza kukaa shuleni wakati wa
likizo ya Desemba. Hivyo basi hawataki masomo wakati huu. Shule zilikuwa
zimeratibiwa kufungwa mnamo tarehe 23/12/2021. Lakini ni baada tu wao
kurudi shuleni na kudai kwamba hawawezi kufunga tarehe hiyo.
Wamependekeza kufunga tarehe 17/12/2021 jambo ambalo kufikia saa hii
wizara ya elimu haijaongea. Magazeti walimu wakuu wa shule mbalimbali
wamependekeza kufunga mapema kwasababu ya msukumo wa wanafunzi.
Wanafunzi ndio siku hizi wanajiamulia ni nini la kufanya na ni wakati
gani wangependata kusoma. Haha hao ni wanafunzi wa karne ishirini na
moja.

Baadhi wa wengine wanasema kwamba huenda mikasa hii ya moto inachangia
na mtaala mpya wa elimu CBC. Lakini hilo si ambalo linachangia moto.
Kuna siri tu ambayo sisi sote tungekaa pamoja na kufikiria. CBC ni
mtaala unaungwa na wanfunzi wengi mno kwasababu wao ni wale ambao
huogopa mitihani. Hayo kando.

Wengine wanasema chanzo cha moto shuleni huenda kinachangia na wanafunzi
kutokuwa na michezo shuleni. Michezo ilipigwa marufuku shuleni kwasababu
ya kutangamana kwokwote kule kungechangia kuenea kwa virusi vya korona.
Michezo huwa na maana nyingi kule shuleni. Wanafunzi wanapotangamana
kupitia michezo wao hujifunza mengi na hiyo ndiyo raha yao. Tamasha pia
shuleni hazipo. Tamasha za drama na miziki ndizo zinazopendwa na
wanafunzi. Sasa hivi wanafunzi wamo madarasani kumaliza silabasi tu.
Kazi ni nyingi kwao. Likizo ni fupi. Sasa wanaona ni kwamba wanaumizwa
bure tu. Wanafunzi wamo vitabuni kutoka saa kumi na mbili asubuhi hadi
saa nne usiku. Akili haipumziki. Huenda hizi ndizo zinachangia wao
kuteketeza shule ndiposa waende nyumbani wakapumzike.

Serikali nayo ningeomba wao kwasababu walifunga walimu kuadhibu
wanafunzi, watafute njia mubadala ya kuadhibu wanafunzi hao. Walimu
wengi wanapendekeza kwamba serikali iandike kwa kila shule askari mmoja
au wawili wa kuadhibu wanafunzi hao kwani wao wakiadhibu wanafunzi
halafu washtakiwe wanapoteza kazi. Vijana pia ( National Youth Service
NYS) waletwe katika shule ili kuwadhibu wanafunzi hao. Vitengo pia
ushauri kule shuleni viwajibike. Walete watu wakuigiza shule, wale
wakunena nao na kila mara walimu pia kuwashauri. Walimu wasitumie muda
mwingi kufundisha tu. Wanapokuwa mle darasani wawashauri wanafunzi na
kuwaelekeza. Inasikitisha wanafunzi kutaka tu kuenda huko nyumbani na
hawana la kufanya. Mwanafunzi hana mke kule nyumbani. Hana mifugo
aliyeacha kule nyumbani. Hana biashara hata tu ya kuuza peremende. Mbona
sasa anataka kurudi nyumbani? Huenda wanataka tu kurudi nyumbani
kufwatilia video fulani vile inavyoendelea. Labda Zora imefikia wapi?
Hayo tu ndiyo inayowapeleka nyumbani. Yafaa wanafunzi washauriwe.

Mikasa hii huenda ikaisha pale tu tutakaposhirikiana sote. Kuanzia kwa
wizara ya elimu ikiongozwa na profesa Magokha. Wizara ya maswala ya
kindani ikiongozwa na daktari Fred Matinyi. Walimu wote kwa ujumla.
Wazazi na pamoja na wanafunzi. Sote tusikize maoni ya mwengine kwani
wazee wa zamani hakukosea waliposema umoja ni nguvu na utengano ni
udhaifu. Kwa pamoja fumbo hili la moto shuleni huenda likatokomea. Sote
tushirikiane.


Question: Kila wiki wanafunzi wanarejea wapi
Answer: Nyumbani