theophilusowiti/AfriQuAD huggingface dataset:
MSIBA WA KUJITAKIA

Dunia ni mahali muhimu katika maisha ya mwanadamu. Inakisiwa kuwa baada
ya maumbo yote kutendeka, mwanadamu aliekwa dunia ili pawe kwake pa
kuishi. Mwanadamu akapewa amri kuwa ailinde dunia. Lakini hili agizo
limegeuzwa. Mwanadamu ameunda njama zake ili kuiharibu dunia. Hizi njama
zinahusishwa na mienendo za wanadamu ambazo zinakiuka amri hii.

Mwanadamu alipewa rasimali mbalimbali. Hizi rasimali ziko ardhini.
Mwanadamu ilibidi abuni mbinu zake ili kueza kuzifukua hizi rasilimali.
Kutokana na hili, ufufkuzi ilianza kwa njia ilio linda duniani. Lakini
baada ya muda, mwanadamu akamua kuyachafua mazingira. Akawa anagura
maigizo mengi yaliyoekwa ili kuilinda dunia yetu. Kwa mfano, wakati
ufukuzi unafanyika. kemikali tofauti hutimiwa hapa na pale. Hizi
kemicali hutumika ili madini yanatafutwa yapatikane. Cha kuhuzunisha ni
kwamba wanapomaliza kuzitumia. hizi kemicali hutupwa tu holelaholela.
Kemikali kama hizi zimeathiri maziwa mengi nchini. Na ikumbwe kuwa
kwenye maziwa kuna vyakula kama samaki. Hawa viumbe wanaangamizwa na
hizi kemikali. Hata hivyo wale wanaobahatika kuishi. huwa si sawa ka
matumizi. Pia ibainike waziwazi kuwa, haya maji ndio wengi hutumia kama
kinywaji. Si ajabu sumu imejaa katika miili ya binadamu.

Tukiangalia hali ya anga pia masaibu hayaishi. Hali ya anga haitabiriki.
Na ikitabirika, tunatahadharishwa. Hayo yote ni juu ya maisha tumeamua
kuishi. Viwanda vimejaa kila sehemu. Navyo pia, havikosi kutumia
kemikali katika shughuli zake. Hizi kemikali zinachanganyika na hewa
kupitia kwa moshi utakao kwenye hivi viwanda. Japo tunahitaji bidhaa
zinazotaka kwenye hizi viwanga. Lakini upungufu unaoletwa na hivi
viwanda ni wa kutuliwa hofu. Tukianza na kutoboka kwa ule utundu
unaozingira dunia ila miale za dunia zisifike duniani. Hii imefanya
usawa wa bahari kupanda juu sana. Kutokana na hili mipaka za maziwa na
bahari imepanuka. Hii imefanya mahame yafanyike kwa watu ambao wanaishi
karibu na haya maziwa. Hata hivyo, tusisahau kuwa juu nalo halijatuacha
tupumue. Likichoma, linachoma kweli kweli. Sehemu mingi zimebaki makame.
Hata hivyo sio makame tu, maafa nao pia yameshudiwa katika sehemu hizi.
Maafa ya mimea. Maafa ya mifugo. Maafa ya wanadamu. Hayo yote yanaletwa
na juu kali kupindukia. Isisahulike kuwa mvua tunayo ishuhudia siku hizi
ni ajabu. Mvua ya siku hizi ni kama sumu. Inaponyesha, paa nyingi
hufanya kutu kutokana na hio mvua. Hii imefanya wanadamu kukarabati paa
zao kila mara kwa mara. Hata hivyo hii mvua iliyojaa sumu hubatiza mimea
na hio sumu. Hii sumu hukolea kwenye mavuno. Matokeo yake ni magonjwa
ambayo hatuezi eleza.


Question: Ni nini zimeathiri maziwa mengi nchini
Answer: Kemikali
Yoruba . Èdè Yorùbá; Ajami: عِدعِ يوْرُبislanguage spoken in West Africa, primarily in Southwestern and Central Nigeria. It is spoken by the ethnic Yoruba people. The number of Yoruba speakers is roughly 50 million, plus about 5 million second-language speakers.

Question: Àwọn agbegbe wo ni a ti n sọ ede Yoruba?
Answer: primarily in Southwestern and Central Nigeria
Ukubaningi Kwamazwe Emkhathini Ingabe izazi zefilosofi ezingamaGreki ezamemezela isivumelwano sokuqala sokulwa emncintiswaneni wama-Olympic zazinokuqonda okuqhubekayo ukuze zicabange ngemvelo engabikhona nje kuphela lapho amazwe amaningi ayengahlala khona ndawonye, kodwa futhi nemvelo eyayihlala emhlabeni onjalo?

Question: Je, wanafalsafa Wagiriki walifikiri kwamba ulimwengu una dunia nyingi zinazoweza kuikaliwa?
Answer: ezamemezela isivumelwano sokuqala sokulwa emncintiswaneni wama-Olympic zazinokuqonda okuqhubekayo
ï»¿Mbweha asiye  na shukurani 

Mbweha alikuwa  na njaa.  Alienda kuwinda.  
Alimfukuza panya.  Panya alijificha  chini ya jiwe.  
Mbweha alichimba  kumtoa panya.  Jiwe liliangukia  mguu wake.  3  Sungura alimsikia  Mbweha akilia.  Alikimbia kuona  kilichotokea.  
Sungura alikubali  kumsaidia  Mbweha.  Mbweha aliahidi  kumpatia chakula.  
Sungura  alilisukuma jiwe.  Liliondoka kwenye  mguu wa Mbweha.  
Sungura alimdai  zawadi yake.  Mbweha alitisha  kumla Sungura!  
Walimtafuta mzee  kuwaamulia kesi  yao.  
Mbweha alitisha  kumla yule mzee  pia!  
Mzee alisema,  "Hebu nione lile  jiwe kabla  kuamua."  
Mbweha na  Sungura  walimwonyesha  mzee lile jiwe.  
Mbweha alieleza  jinsi jiwe liliangukia  mguu wake.  
Mzee alimwuliza  Sungura,  "Nionyeshe namna  ulivyolisukuma  jiwe."  
Sungura  alilisukuma jiwe.  Liliangukia mguu  wa Mbweha.  
Mzee alisema,  "Sasa ni sawa.  Hebu twende  nyumbani."  
Mzee na Sungura  walienda zao.  Mbweha aliachwa  akiwa amenaswa.  

You are free to download, copy, translate or adapt this story and use the illustrations as long as you attribute in the following way:  Mbweha asiye na shukurani  Author - Mohammed Kuyu and Elizabeth Laird  Translation - Brigid Simiyu  Illustration - Jacob Kono  Language - Kiswahili  Level - First words  Â© African Storybook Initiative 2016  Creative Commons: Attribution 4.0  Source www.africanstorybook.org  Original source www.ethiopianfolktales.com 

Question: Panya alijificha wapi
Answer: chini ya jiwe
Hofu Bondeni mamilioni ya nzige wakivamia mimea 

Hali ya wasiwasi imewakumba wakulima katika eneo la Kaskazini mwa Bonde la Ufa, baada ya mamilioni ya nzige kulivamia eneo hilo, huku wakijitayarisha kwa msimu wa upanzi. 
Baadhi ya wakulima katika eneo la Moiben, Kaunti ya Uasin Gishu, wameiomba serikali kuchukua hatua za haraka kuwasaidia kuwakabili wadudu hao.
"Wadudu hao walifika katika eneo hili Jumanne  jioni kutoka Cherangany, ambapo tuna hofu kwamba wataharibu mazao yetu, ikiwa watataga mayai na kuongeza idadi yao,” akasema Bw Eias Kiptoo, anayekuza mboga na nyanya katika eneo la Meibeki, Moiben.
Kwenye taarifa, serikali ya kaunti hiyo iliwaomba wakazi kuwa waangalifu kwa kuripoti kisa chochote cha uwepo wa nzige hao, ili kuiwezesha serikali kuchukua hatua.
"Wadudu wengi ni wazima. Wanapendelea  kutua katika mashamba yaliyolimwa, ambako mchanga wake si mkavu sana. Hili ni dhihirisho kwamba wamo katika hatua za kutaga mayai,  ikasema taarifa hiyo.
Ripoti pia zilieleza kuwa wadudu hao walionekana katika eneo la Cherangany, ambapo baadaye
walielekea katika eneo la Moiben (Uasin Gishu) na baadhi ya maeneo ya kaunti ya Elgeyo Marakwet.
Bw Sylvester Kemboi, ambaye pia ni mkulima, alisema kuwa nzige hao wanaashiria kwamba wakulima watakuwa na mavuno mengi msimu ujao. Mara ya mwisho nzige kama hao kushuhudiwa ilikuwa mnamo 1952 katika Bonde la Kerio.
"Ingawa kulikuwa na uharibifu mkubwa wa mazao, wazee walitwambia kuwa wadudu hao huwaishara ya mvua kubwa na mavuno mengi. Itatubidi kufanya kafara," akaongeza mkazi huyo. 
Waziri wa Kilimo katika kaunti ya Trans Nzoia Bi Mary Nzomo, alisema kwamba kaunti hiyo iko katika hali ya tahadhari kukabili wadudu hao. "Baadhi ya wadudu waliripotiwa kuonekana katika maeneo ya Kipsaina na Surungai, lakini wameelekea katika maeneo mengine. Wadudu 
wengine walionekana wakielekea katika Kaunti Ndogo ya Cherangany. Ripoti tulizo nazo zinaonyesha kuwa wamo katika eneo la Moiben,” akasema. 
Wakati huo huo, Serikali ya Kitaifa imetoa Sh530 milioni ambazo zitatumika kwenye juhudi za kukabiliana na nzige hao. Hili linajiri huku wakiendelea kuvamia maeneo mbalimbali nchini na kusababisha uharibifu mkubwa. 
Katibu katika Idara ya Utafiti wa Kilimo Bw Hamadi Boga alisema kwamba serikali ilitoa fedha hizo kutoka kwa Hazina ya kukabili Hali za Dharura. Fedha hizo ni sehemu ya Sh2.5 bilioni ambazo zimetengwa na serikali kukabili janga hilo nchini. 



Question: Nani ametenga fedha za kukabiliana na janga hili nchini
Answer: serikali
FAIDA NA MADHARA YA TEKNOLOGJA KATIKA SHULE ZA SEKONDARI 
 
 Teknolojia ni maarifa ya sayansi na matumizi yake katika mitambo au hata vyombo vya mawasiliano. Katika shule za sekondari teknolojia inatumika katika njia mbalimbali kama vile kufundisha na kadhalika. Teknolojia pia inaweza kutumiwa katika sekta nyingi kama hospitali, kituo cha polisi na hata nyumbani. 
 
 Wanafunzi wa sekondari wanatumia vyombo vya teknolojia kama vile vikokotoo. Vikokotoo hutumiwa   na wanafunzi kufanyia hisabati shule. Vikokotoo hutumiwa na wanafunzi kwa sababu hupiga hesabu mara moja na hutumia wakati kidogo. Kikokotoo ni muhimu sana kwa wanafunzi. 
Tarakilishi nayo inatumiwa na walimu na wanafunzi. Walimu huweka rekodi za wanafunzi kwenye tarakilishi. Wanafunzi nao husoma kwa kutumia tarakilishi na hutumia tarakilishi kwa kufanya utafiti wa mambo wanayofunzwa. Tarakilishi hufanya kazi haraka hata kushinda binadamu. 
Shule nyingi za sekondari zina televisheni. Televisheni hutoa habari za kote duniani. Wanafunzi wanaweza kujua habari za kote duniani. Wanaweza kujua mambo ibuka katika jamii. Televisheni hutumiwa pamoja na kisengeretua ambacho hutumiwa kubadilisha idhaa za televisheni. 
Teknolojia pia ina hasara zake. Wanafunzi hutumia tarakilishi za shule kwa kufanya utafiti wa mambo machafu katika jamii kama video za ngono. Wanafunzi hujifunza mambo mengi mabaya yasio na umuhimu wowote.  
Vikokotoo navyo huwafanya wanafunzi kuwa wavivu. Hawawezi kufanya hesabu bila kutumia kikokotoo. Pia tarakilishi huwafanya wanafunzi kuwa wavivu hawaandiki nakala walizopewa na walimu wao bali kutaka kutumia tarakilishi. 

Question: Vikokotoo husaidia wanafunzi kufanya nini
Answer: Hesabu
Kuonde ma Jo-Luo Dakie e Kindegi
Piny ma Jo-Luo mag Kenya kod Tanzania dakie e kindegi nitiere e loka ma podho chieng' mar nembe mar Victoria — miluongo ni Nam Lolwe — e muma mar Nyanza province e loka ma podho chieng' mar Kenya, kod muma mar Mara e loka ma podho chieng' nyandwat mar Tanzania. Aluora ni nitiere e kinde mag 'tropical latitudes' kendo ogirore e loka ma ekweta (equator) kadhoe. Kuondeni bende yudo koth moromo ahinya. Borwa mar piny mowuok e dho-nam en mita (feet) 3700 nyaka 6000.

Question: Nying dho-Luo mar nembe mar Victoria en mane?
Answer: Nam Lolwe
Habari kwamba taifa letu limepiga hatua kiasi cha kuondolewa kwenye orodha ya mataifa ya ulimwengu wa tatu na kujiunga na yale ya ulimwengu wa pili ni za kutia moyo. Hii ina maana kwamba sasa tunaweza kuyatosheleza mahitaji yetu bila kuenda kulilia hali kwa mataifa makuu yanayotawala uchumi wa ulimwengu. Baadhi ya misaada uliyokabidhiwa hapo awali iliandamana na masharti makali ambayo tulikubali shingo upande. Kama tujuavyo, uso wa kufadhiliwa u chini.

Licha ya hayo, adinasi wengi wanasaili mpororo wa maswali. Kwao, wanashangaa ni vipi taifa kusemekana kuwa limesonga mbele ilhali wao wanaendelea kuselelea katika kitovu cha ulitima? Hali hii ina maana moja tu. Rasilimali zetu zimeongezeka lakini wanaozihodhi ni wachache. Wengine wameachiwa kutazamia pembeni tu na kuomba dua wanyeshewe na angaa mvua ya baraka siku moja.

Mojawapo ya majukumu ya serikali ni kuhakikisha kwamba rasilimali zilizopo zinawaendea wote. Kupitia mfumo wa ugatuzi, kila mmoja anapaswa kulifurahia pato la taifa bila kujali alipo, umri, jinsia, kabila wala maumbile yake. Taifa ni letu sote.

Kila mmoja hana budi kuzuka na mbinu yake ya kujizumbulia riziki alimuradi isiweze kukiuka sheria za nchi. Mathalani, vijana wanaweza kutumia ubunifu wao kuvumbua mbinu mwafaka za kujiendeleza. Wakianzisha miradi yao, wanaweza kupewa ruzuku na karadha na mashirika ya kiserikali ila nao wapate kupiga hatua. Vijana nao wasijipakatie mikono tu wanaposaidiwa, sharti wakazane kujifanyia wawezalo.

Elimu ni njia mwafaka ya kukabiliana na uhitaji wa aina yoyote katika jamii. Vijana walio shuleni wanashauriwa kuitumia vyema nafasi waliyo nayo ili kujijengea mustakabali thabiti. Wasije kutilia nanga kisomo kabla ya kuhitimu viwango vipasavyo. Kufanya hivi kutawatumbukiza katika lindi la masaibu. Kama tujuavyo, majuto ni mjuku.

Vijana wengi wameandama sana starehe na kusahau wajibu wao katika kulijenga taifa. Sharti vijulanga hawa wakumbushwe kuwa kazi mbi si mchezo mwema. Baadhi ya kazi wanazozipuuza zinaweza kuwaimarisha kiuchumi na kuliboresha taifa kwa jumla. Ni vijana wangapi wanaoyaacha mashamba makubwa kule nyumbani na kudai eti hawana kazi? Wengine hata hawadiriki kujiuliza vipawa vyao ni vipi wala hawajitahidi kuvipalilia.

Maendeleo ya taifa yanahitaji ushirika wa kila mwananchi mwenye nia njema kwa taifa lake. Pamoja tuyapige vita maovu kama vile ufisadi, uzembe na mila potovu ambayo ianawafanya baadhi yetu tuwe wakunguni. Pamoja tutaweza.

Question: Raslimali zimeongezeka lakini wanaozihodhi ni wepi
Answer: Wachache
Reiner Klimke (German pronunciation: [ˈʁaɪ̯nɐ ˈklɪmkə], audio (help·info); 14 January 1936 - 17 August 1999) was a German equestrian, who won six gold and two bronze medals in dressage at the Summer Olympics - a record for equestrian events that has since been surpassed. He appeared in six Olympics from 1960 to 1988, excluding the 1980 Games that were boycotted by West Germany.

Question: Mpɛsoaso bɛn na Ghana mmarahyɛbedwanii Joseph Kwasi Mensah da ano wɔ Mpem mmienu ne aduonu baako?
Answer: six
Tchaourou est la plus vaste commune du Bénin. Elle abrite des populations de diverses ethnies, principalement les Baribas (Baatɔmbu), les Nagos et les Peuls. C'est la commune d'origine du président Yayi Boni, président du Bénin (2006-2016). Tchaourou est une commune essentiellement agricole. Cependant, des activités de vente illicites de carburant, connu sous le nom de kpayo, se sont développées dans la région, compte tenu de sa proximité avec le grand voisin pétrolier, le Nigeria.

Question: Fi tɛ Tchaourou ɖé ?
Answer: Bénin
MANUFAA YA KILIMO KATIKA UIMARISHAJI WA UCHUMI WA KENYA 
Kilimo ni muhimu sana katika nchi yetu na nchi yoyote ile katika bara la Afrika. Nchi nyingi hutegemea kilimo ili kujiendeleza kiuchumi kwa sababu kilimo ndicho uhai wa nchi. Katika taifa 
letu la Kenya, kilimo kina manufaa mengi katika ukuzaji wa uchumi na ni kama yafuatayo; 

Kwanza, kilimo ndio uti wa mgongo nchini Kenya. Hivyo ni kumaanisha nchi yetu hutegemea kilimo katika shughuli zake zote. Ni kupitia kwa kilimo nchi ya kenya inajulikana hasa kwa upanzi wa kahawa. Kwa hivyo, nchi yetu inawezeshwa kuuza kahawa kwa nchi zingine. Kupitia kwa biashara hii, nchi yetu inapata pesa nyingi ambazo huiwezesha kuendelea kiuchumi. 

Kilimo kadhalika huleta ujenzi wa nchi, kupitia kwa ujenzi wa barabara ya kusafirisha mazao. Barabara nyingi zimejengwa nchini Kenya ili kuwezesha mazao kusafirishwa kutoka mashambani hadi viwandani. Hivyo basi barabara hizi hzimerahisisha usafiri. Watu hufaidhika sana kutokana na baraste hizi. 

Pia, viwanda vingi vimejengwa nchini Kenya. Viwanda hivi ni kama vya sukari, kahawa na hatu vya maziwa. Viwanda hivi ni muhimu kwa nchi na wananchi. Kwanza, watu wengi huajiriwa kazi katika viwanda hivi na huwawezesha wananchi kujikidhi kimahitaji.  Pia, viwanda hivi hulipa ushuru kwa nchi. Ushuru hutumiwa kuimarisha maisha ya wananchi. 

Aidha, kilimo pia ni njia mojawapo ya kumaliza umaskini nchini Kenya. Umaskini husababishwa na ukosefu wa chakula cha kutosha na hivyo kama taifa litajihusisha na kilimo ni nadra sana kuwa na ukosefu wa chakula nchini kwa sababu wananchi watakuwa na uwezo wa kujikimu na hata kulipa kodi kwa kuuza chakula kingine. Kodi hizi hutumiwa na serikali kuimarisha uchumi nchini. 

Kadhalika, kupitia kilimo, wananchi wameweza kujiendeleza hasa wale wanaoishi mashambani kujiendeleza kimuundo msingi na hata pia kuanzisha biashara ambazo huleta maendeleo katika maeneo hayo.  

Kilimo pia hupunguza uhamiaji mjini miongoni mwa vijana ambao ni wenye nguvu na uwezo katika taifa. Vijana huwa hujishughulisha na ukulima wa aina mbalimbali kama vile wa mimea, ndege na hata mifugo. Hii huleta maendeleo katika maeneo mbalimbali ya taifa la kenya na huinua uchumi wa taifa kwa sababu hakutakuwa na vizingiti katika maendeleo.  

Mwisho ni kweli kuwa kilimo ni uti wa mgongo katika taifa letu la Kenya hivyo basi tunafaa tuheshimu na kujihusisha na kilimo kwa sababu taifa la Kenya linategemea ukulima ili kujikimu. 

Question: Ni nini imejengwa ili kusafirisha  mazao
Answer: Barabara
La Tasmanie (en anglais : Tasmania /tæzˈmeɪniə/ (TAS en abrégé)) est un État australien situé à 199 km de la côte sud-est de l'île principale de l'Australie, dont il est séparé par le détroit de Bass. L'État de Tasmanie comprend l'île de Tasmanie et 334 autres petites îles. L'île s'étend sur 364 km du nord au sud et 306 km d'ouest en est. Sa superficie est de 68 401 km2. L'État comptait 539 590 habitants en 2020 dont la moitié résidait dans la région du Grand Hobart, c'est-à-dire les villes de Hobart (capitale et ville la plus peuplée), Glenorchy et Clarence. Les autres foyers de population sont Launceston, Devonport et Burnie. L'Île Macquarie est aussi sous administration de l'État, elle ressortit du Conseil de la vallée Huon. La Tasmanie fut baptisée « État naturel » (Natural State) et « Île de l'Inspiration » (Island of Inspiration) en référence à son environnement naturel riche et préservé. Plus d'un tiers du territoire de la Tasmanie est d'ailleurs classé en réserves naturelles, parcs nationaux et sites du patrimoine mondial de l'UNESCO.

Question: Fi tɛ Tasmanie ɖé ?
Answer: Australie
Fish vary greatly in size. The whale shark and basking shark exceed all other fish by a considerable margin in weight and length. Fish are a paraphyletic group that describes aquatic vertebrates while excluding tetrapods, and the bony fish that often represent the group are more closely related to cetaceans such as whales, than to the cartilaginous fish such as sharks and rays. As such, cross group comparisons on this page only serve a colloquial purpose. Armored fish (Placodermi).

Question: Lisabi nshi ilya kulisha pe sonde?
Answer: whale shark
Puodho Nyanya e Kenya – Yo maber mar puidhe

Iko Lowo: Yier lowo manyak kendo ma pi ok chung'ie mabor (loamy soil) manigi pH kind 5.5 nyaka 7.0. Pur lowo matut, gulu manyasi, kendo ket mbolea (ton 8-10 ne eka achiel).
Yiero Kothi kod Iko Od-Kothi (Nursery): Yier kothi manyak maber kaka Anna F1, Rio Grande, kata Kilele F1. Iki od-kothi (nursery bed) e kuonde manigi tipo.
Pidhi (Transplanting): Ka bang' juma 3 nyaka 4, ka dhag-nyanya nigi it 4 nyaka 6, pidhgi e puodho maduong'. Ket spacing mar 60 cm e kind yath gi yath.
Olo Pi: Nyanya dwaro pi pile, to moloyo ka gichako duogo maua. Drip irrigation en yo maber moloyo.
Keto Fertilizer: Ti gi DAP ka ipidho. Ket CAN ka bang' juma 3 nyaka 4, kendo med foliar feeds manigi calcium kod potassium.
Luro Nyanya (Staking/Pruning): Luru nyanya gi luth kata tondni mondo nyakne ok omul lowo. Ng'ado ite (pruning) miyo muya maber donjo.
Lweny gi Kute kod Tuoche: Kute kaka aphids kod whiteflies, kod tuoche kaka blight, thiedhgi gi Integrated Pest Management (IPM).
Keyo kod Chiewo: Nyanya chiek e kind ndalo 70 nyaka 90. Keygi ka gichako lokore e rang'i mar marateng' kata ranyer mondo gine nyaka soko.

Question: Yo mane maber moloyo mar olo pi?
Answer: Drip irrigation
Mohandas Karamchand Gandhi (/ˈɡɑːndi, ˈɡændi/; GAHN-dee; 2 October 1869 - 30 January 1948), commonly known as Bapu, was an Indian lawyer, anti-colonial nationalist and political ethicist who employed nonviolent resistance to lead the successful campaign for India's independence from British rule, and to later inspire movements for civil rights and freedom across the world. The honorific prefix Mahātmā (Sanskrit: "great-souled", "venerable"), first applied to him in 1914 in South Africa, is now used throughout the world.

Question: Mahatma Gandhi yavutse ryari?
Answer: 2 October 1869
MADHARA YA KUCHAFUA MAZINGIRA Madhara ya kuchafua mazingira ni mengi sana na mbaya sana kwa sababu huifanya mazingira kuwa machafu sana. Raaban alitupa mazıngıra haya, tuyatunze na kuyaangalia vizuri. Madhara ni uharibifu wa mazingira hivyo basi Insi wengi hawajui kuyatunza mazingira. Madhara ya kwanza ambayo hufanya mazingira kuwa machafu ni kwamba watu wengi hutupa taka taka kila mahali hivyo basi wanauchafua mazingira yote. Tunapaswa kutupa taka taka kwenye biwi au shimo la taka taka. Zile za plastiki tunapaswa kuchimba biwi kubwa ambalo uchafu wote huwekwa. Naam! Madhara ya pili ambayo huletwa mazingira yanapochafuliwa ni kwamba insi wengi wanapoenda haja kubwa ama ndogo huwa wanaweka vinyesi vyao popote wanapokuwa. Wengi wao hawana vyoo katika nyumba zao. Wanapotaka kujisaidia, wanakojoa popote na kutoa vinyesi popote. Tatu ni kwamba, waja wote wanapaswa kuwa na biwi au shimo la taka taka kwa kila ili kuzui taka taka kutapakaa kila mahali.  Hivyo basi tunaweza kujikinga na magonjwa kama malaria ambayo huletwa na uchafu na kutofyeka nyasi ndefu katika nyumba zetu. Kila insi anapaswa kukata nyasi ndefu ambazo ziko karibu na nyumba zetu na kufagia uchafu mwingine kama uchafu wa jikoni kama vile maganda na mabakio ya chakula.ambazo hutupwa chini, yote yanapaswa kufagiliwa na nyumba ziwe safi na pia kia insi atunze mazin

Question: Ni nde waduhaye ibidukikije kugira ngo tubikomeze?
Answer: Raaban
Somo mar rowere mag piny Kenya duto nwang'o en gimaduong' koro e kinde mar sirkal manyien e higa mar 2026. Oseger nderni madongo mag digital hubs e gweny mag somo duto mondo yawuovi gi nyiri bende banyol online resources malalo. Ker William Ruto owacho ni omenda moromo Sh5 bilion koro dhi e tije mbalazi kendo gi somo mar vocational training colleges.

Question: Nĩ mbeca cigana kũringana na latest updates ma Ker William Ruto oketo e tije vocational training colleges nĩguo youth ma piny Kenya mayonze professional skills?
Answer: Ker William Ruto owacho ni omenda moromo Sh5 bilion koro dhi e tije mbalazi kendo gi somo mar vocational training colleges.
Hukumar kiyaye asalin daji a jihar Kano ta sanar da sabon tsarin dasa bishiyoyi dubu dari biyu don yaki da kwararowar hamada a wannan shekara ta 2026. Masu unguwanni sun nuna farin cikinsu sosai saboda wannan zai taimaka wajen samar da ruwan sama mafi inganci. Matasa da yawa sun sami aiki na musamman na kula da wadannan bishiyoyi karkashin shirin gunduma.

Question: Kaluwore gi weche maber mag e jihar Kano, gin ber mage mane rowere gi duto oyudo e kinde mar sirkal manyien e tich mar pimo yien?
Answer: Matasa da yawa sun sami aiki na musamman na kula da wadannan bishiyoyi karkashin shirin gunduma.
Antoine Julien Oscar Penel, né le 25 août 1843 à Silhac (Ardèche) et mort le 26 septembre 1908 dans le 8e arrondissement de Paris, est un administrateur colonial français.

Question: Hwe tɛ nù Antoine Julien Oscar Penel kù ?
Answer: 26 septembre 1908
UMUHIMU WA KILIMO NCHINI
Naam, kilimo huwa na manufaa kadhaa nchini. Asilimia tisini ya watu nchini Kenya hutengemea kilimo ili kuinua uchumi wa nchi yetu.
Kilimo huwezesha nchi yetu kupata lishe ambayo hupatikana kwa kiwango cha juu sana. Kilimo pia huwezesha nchi yetu kupata ushuru. 
Kilimo kimewapa ajira wakulima wadogo wadogo na vijana wasio na kazi. 
Jambo hili hukuza mazingira ya nchi yetu. Pia huwavutia watalii kutoka humu nchini na nchi za kigeni. Mataifa mengi huvutiwa na kilimo cha nchi yetu kwa sababu, wakulima wengi kutoka humu nchini hupanda mboga, matunda na mimea mingineyo.
Kilimo huwapa lishe bora wananchi wa taifa letu kwa asilimia kubwa sana. Ni muhimu kuendeleza kilimo na kuunga mkono uendelezaji wa kilimo. Serikali ya taifa letu inafaa kuongeza pesa ya kilimo ili kusaidia wakulima kuendeleza kilimo.
Ni jambo la kufana kuona jinsi wananchi wanajaribu kuendeleza kilimo. Ningependa kuwauliza wananchi wote waunge mkono juhudi za wakulima katika kuimarisha kilimo ili tupige marufuku janga la ukame na uhaba wa chakula. 

Question: Kilimo pia huwezesha nchi yetu kulipa nini
Answer: Ushuru