MJADALA KUHUSU ATHARI ZA UGONJWA WA CORONA KATIKA JAMII 
Ugonjwa wa UVIKO 19 ni maradhi tandaru yanayosababishwa na virusi vya corona· Ugonjwa huu unasambaa haraka kutoka mtu mmoja hadi mwingine. Hadi kufikia leo tarehe ishirini na tatu Februari, idadi ya wagonjwa waliothibitishia ulimwenguni ni milioni mia moja kumi na mbili, mia tano kumi na mbili elfu, mia tano, themanini na wanne idadi ya vifo mikononi mwa corona duniani ni milioni mbili, mia nne na tisini na moja elfu mia tisa arobaini na wawili. Madaktari na serikali wamependekeza mikakati ya kudhibiti maambukizi. Kama ufungaji wa mipaka, upimaji wa mipaka nchini, kuweka zuio la kutotembea na waliokuwa mstari wa mbele kupigana na ugonjwa huu kuwa na vifaa vya kujikinga mathalani glavu, barakoa , vikinga uso, mavazi gubiko na vitakasa. Ugonjwa huu una athari nyingi sana.
Kwanza kama tunavyoona hapo juu, waathiriwa wengi waenda jongomeo· Aila nyingi zimepoteza wapendwa wao na wengi wao kukosa fursa ya kuwapa heshima yao ya mwisho kwani serikali pamoja na madaktari wameweka sheria ya kutowazika waathiriwa na kulazimika kuzikwa na washikadi. Katika jambo hili kwa hofu ya maambukizi ya ziada. Kufariki wa watu kumeleta matokeo hasi kwa kuwa idadi ya wananchi katika jamii inapungua kwa asilimia kubwa na hili linaweza kuleta hasara katika ukuzaji wa jamii kwa ujumla. 
Halikadhalika, kutosana na vifo hivi, uchumi umezorota pakubwa sana. Isitoshe, mlipuko wa ugonjwa wa UVIKO 19 umefanya waajiriwa kupigwa kalamu kazini. Jambo hili limewafanya wao kukosa na kushindwa kutekeleza majukumu yao ya lazima majumbani. Familia nyingi zimelazimika kulala njaa kwani hazina fedha za kujikimu kimaisha. Walalahoi na kina yahe ndiyo walioathirika zaidi kwani waliwategemea waliokuwa na kazi kuwasitiri nao wameshafutwa kazi. Maisha yao yamekuwa magumu kama maisha ya swara mbele ya meno ya simba. Ashakum si matusi nguo ya kuazima haisitiri matako.
lsitoshe, UVIKO 19 ni maradhi yaliyochangia katika ongezeko la uhalifu· Vijana kwa wazee wamebaki nyumbani wasijue la mwadhini wala mteka maji msikitini. Imewalazimu vijana hao kujiunga na makundi ya uhalifu. Watoto hapo mwanzo walijishughulisha na masomo ila sasa hivi wote au wengi wao wamejitosa katika bahari ya utumiaji mihadarati na hata biashara haramu. Wengi wao wamekuwa watapeli, wezi wa mabavu na wachopozi . 
Aidha, ibada kwa upande mwingine zimeathirika. Kama mila na desturi, wanadini hujumuika katika maabadi kama makanisa, misikiti au mahekalu ili kuomba na kutoa shukurani kwa maulana, muumba mbingu na ardhi. Baada ya corona kutawala jamii zetu, serikali iliweka sheria za kuongoza ibada maabadini. Sheria hizi zimewanyima ruhusa wakongo waliozidi miaka sitini na mitatu na watoto walio chini ya miaka kumi na mitatu kuhudhuria ibada. Watu kati ya umri huu wako katika makundi yaliyo na hatari kubwa ya uambukizaji. Mwacha mila si mtumwa ila kwa tukio kama hilo lisilo budi hubidi. 
Juu ya hayo, unyanyapaa katika jamii umekithiri. Jamaa wenye watu walioambukizwa na virusi vya corona hutengwa na wengine kusahauliwa katika kaburi la sahau na wanajamii wenzao. Hili limewaletea waliokumbwa na unyanyapaa huu hasara nyingi kwa sababu jambo hili limewaathiri kisaikolojia. Nikiongezea, watu hawa walikosa bidhaa aula kwani walitengwa mbali sana na jamii na wengine kuachwa bila hata chakula. Dhana mbaya iliwekwa kuwa jamii fulani ndio wasambazaji wa virusi hivi vya corona na hili sio sawa kabisa. Ilipaswa tuwashike mikono kuwasaidia na kuwaomba wengine kufuata masharti ya kujikinga dhidi ya corona na wawe waangalifu zaidi kuzuia maambukizi ya haraka. Kwa kweli, kinga ni kabla ya tiba.
Hakika usafiri ulisitishwa kwa sababu ya mikakati iliyowekwa jamiini na serikali kwa sababu ya kudhibiti usambazaji wa virusi kwa mfano, zuio la kutotoka hususani usiku na kupigwa marufuku uchukuzi. Jambo hili limeathiri madereva wengi kwani wamekosa kazi ambazo zilikuwa zikiwapa angalau tonge lao la siku· Wachukuzi wengi walikosa kusafirisha bidhaa zao muhimu kwa mfano, matunda na nafaka hatimaye wakulima wamepata hasara kwa kutosafirisha mazao yao na mengi yaliharibika mashambani. Watu kutoka jamii mbalimbali walishindwa kusafiri pia. 
Zaidi ya hayo yote, mila na tamaduni zimeathirika. Mila mbalimbali kama mila ya upashaji tohara inayofanyika kila mwaka katika jamii mbalimbali ilionekana dhahiri shahiri kama jua la mtikati kutofanyika toka virusi vya corona vianze. Wazee walipaswa kufuata masharti kwani utangamano wao katika kukamilisha tamaduni zao ungewaeka katika hatari ya kuambukizana virusi vya corona· Mila kama kusalimiana na kupigana pambaja zimepigwa marufuku kabisa kuzuia usambao wa virusi. Sheria kali huchukuliwa kwa mwenye kufanya tamaduni hizi kinyume cha sheria. 
Juu ya hayo, sherehe za kitaifa za jamii yetu ya Kenya zimeathirika kwani kwa kuhofia usambazaji wa virusi vya corona. Sherehe kama vile ya sikukuu ya Jamhuri ilifanywa katika ikulu ya rais kukiwa na wageni wachache waliokuwa wakizingatia mikakati ya kudhibiti maambukizi kama kuna umbali wa mita moja unusu na uoshaji wa mikono mara kwa mara au utumiaji wa viyeyuzi venye kiwango cha asilimia sitini ya pombe. Sherehe kama Krisimasi katika jamii ya Wakristo na Iddi katika jamii ya Waislamu zilisherehekewa tofauti bila shamra shamra za hapa na pale 
Fauka ya hayo, mfumo mpya wa masomo ya kiteknolojia limechangia katika matumizi mabaya ya mtandao. Wanafunzi walilazimika kurudi nyumbani na kuanza kujisomea wenyewe. Katika kujisomea wenyewe, wao hupata fursa ya kuona picha chafu zilizomo mtandaoni na kubadili tabia zao. Wakati mwingine wanapokuwa wanapakua maswali kwa walimu mtandaoni, wengi wao huwa si walimu ila huwanyanyasa na kuwadhulumu wanafunzi hao kimapenzi mtandaoni· Hao ni kondoo waliovalia ngozi ya chui.
Pia, masomo yamezorota sana. Watoto wa kina yahe wasio na uwezo wa kutafuta simu au vipakatalishi, walilazimika kubaki vivyo hivyo wasiwe na la kufanya. Watoto hawa walibaki wakifanya kazi za nyumbani na kupoteza wakati wao mwingi kufanya mambo ambayo yasingewaletea faida katika maisha yao. Watoto hawa ndio huanguka mtihani baada ya shule kufunguliwa kwani hawakuwa na nafasi ya kuendeleza masomo yao.
Tena, michezo ilisitizwa mathalan michezo ya Olimpiki ya Tokyo haikufanyika· Jamii ya Tokyo ilikuwa imejitayarisha kupokea wageni na vikombe huku ikijua bayana kuwa mcheza kwao hutuzwa. Walitarajia kupata pesa kwani wangefanya biashara mbalimbali kama hoteli zao zingepata wateja na hata bidhaa zao zingenunuliwa kwa wingi. Mambo haya yote yalienda kinyume na matarajio na matayarisho yao yote yaliambulia patupu. 
Licha ya hayo, vipawa vya uandishi vimedorora kwani waandishi wana nafasi mwafaka ya kuandika vitabu na kutunga tungo zao. Hakuna mipaka imefungwa kwa hiyo waandishi wameshindwa kusafirisha vitabu vyao katika nchi jirani ili kupigwa mnada. Hili limesababisha wao kusita kuandika kwa sababu hawapati faida kama ilivyokuwa kabla ya ugonjwa huu kuwasili katika jamii zetu.
Mighaini ya hayo, biashara nyingi zimerudi nyuma hususani utalii katika jamii. Watalii walipungua kwa idadi kubwa kwa sababu uchukuzi ulisitizwa, zuio la kutotoka na hata zuio la kutembea na zuio la kusafiri kutoka nchi moja hadi nyingine kulipigwa marufuku. Hili limefanya watalii kutoka nchi mbalimbali kutoingia katika jamii yetu ya Kenya. Hoteli na sehemu za kujivinjari zililazimika kufungwa. 
Kabla sijasahau, ufisadi umekithiri sana wakati wa Virusi hivi vya corona. Viongozi wengi wanachukulia mambo kimzaha na hawayatilii mkazo. Pesa nyingi za msaada zilizotengwa na serikali, mashirika mbalimbali ya msaada na hata nchi za kigeni kusaidia jamii wakati huu mgumu zimeishia matumboni mwa watu wabinafsi na walafi jamiini. Wamewaacha walalahoi na wahitaji wa msaada huo kubaki bure bilashi. Barakoa bandia zilitolewa. Barakoa hizi zilikuwa na kemikali zenye marathi mengine.
Kwa yamkini si kwa yamkini, baniani mbaya kiatu chake dawa. Virusi vya corona vimeleta athari hasi katika jamii na vimeleta athari chanya pia. Ama kweli muda wa janga hili umesaidia katika kukuza talanta mbalimbali kama uandishi. Utangamano wa familia uliimarishwa, ajali barabarani zilipungua na hata biashara za kibinafsi zilifunguliwa mathalani uuzaji wa barakoa za kutengenezwa nyumbani.
Nikikunja jamvi la mjadala huu, nasema kuwa kama tunavyoona athari za virusi vya corona ni kabambe na zimeathiri kila pembe ya jamii zetu. Tufuate maagizo ya madaktari ya kuosha mikono kila mara kwa sabuni na maji, kutumia viyeyuzi, kukaa umbali unaofaa na kuvaa barakoa. Hatimaye kutafaulu kwani baada ya dhiki faraja na lenye mwanzo halikosi mwisho. 

Question: Nini imesababisha kuzorota kwa uchumi
Answer: vifo