MJADALA KUHUSU NAMNA MBALIMBALI ZA KUPUNGUZA AJALI ZA BARABARANI NCHINI KENYA 
Ulimwenguni mmekithiri ajali zinazosababisha vifo na ulemavu katika jamii. Kwa hivyo ni muhimu tujue maana ya ajali. Ajali ni tukio la ghafla lenye madhara. Ajali hutokea popote. Si jikoni, si uwanjani, si darasani, si njiani, si chumbani, si chooni, si baharini, si barabarani. Ajali za barabarani huletwa na uzembe wa madereva, kuendesha magari mabovu, magari kuendeshwa kwa mwendo kasi, madereva walevi au waliotumia mihadarati, ukuje wa mafunzo ya udereva na uzoefu mkuu, wanyama pori barabarani, waendesha baiskeli na wasukuma yukwama, kutokuwa na makini kwa wavuka barabara, walevi wanaotembea kando ya barabara na ukosefu wa alama za barabara ili kupunguza ajali za barabarani Kenya, yafuatayo lazima yazingatiwe. 
Awali, serikali inafaa kuliongeza nguvu jeshi la polisi na askari fisadi wachujwe. Iwapo kila pembe itakuwa na uangalizi wa hali ya juu, madereva hawatathubutu kamwe kuvunja sheria za barabarani. Serikali iwajibike kuwapa askari ruhusa ya kuwapiga faini madereva wanaozipatia kisogo sheria za barabarani. Wale wanao ongea kwa simu huku wakiendesha magari, wanaovuta sigara garini huku wameshika usukani na wenye mwendokasi wa kijehanamu. Hawa wote wawasilishwe mahakamani na wahukumiwe faini ambayo itakuwa funzo kwa madereva wengine faini ya laki tatu taslimu ama kifungo cha muongo. 
Pili madereva wasiojali wengine wapokonywe leseni zao na shirika la uchukuzi na usalama wa barabarani. Ni hatari si salama kamwe kuwepo na madereva wasio thamini maisha ambao huendesha magari. 
Aghalabu madereva husimamisha gari kabla ya kupunguza mwendokasi na kufanya abiria kurambani vidogo. Aidha abiria kurushwarushwa utadhani hayawani. Ni laini madereva kukimbilia malengo yao pasi na kujua kuwa wanaenda ajalini. Madereva wasioheshimu haki za binadamu huendesha magari shaghala baghala na kugonga magari yasipogongana, hubingira. Lazima madereva wa sampuli hii wapigwe marufuku kuendesha magari. Tatu, wamiliki wa matrakta, matingatinga, tuktuk, bodaboda na malori wahakikishe vyombo hivi viko katika hali nzuri. Magari mabovu huchangia idadi ya ajali. Kuna ambayo hayana breki zilizoshika, hayana taa za mbele ama za nyuma, hayana kioo cha kati. Ajali nyingi zimeshuhudiwa kwenye sehemu za unyevunyevu zenye baridi ambako magari yaliyo na waipa mbovu ndiyo vyanzo vikuu vya ajali za barabarani. Magari yanayotoa mafuta yanapogongana mara nyingi moto huzuka na kuunguza vyote; abiria, dereva na mazingira. lli kuzuia hili, polisi, maafisa kutoka wizara ya mamlaka ya Uchukuzi na Usalama barabarani wakague magari haya mara kwa mara ili kuokoa mamia ya wakenya.
Nne, askari watumie teknolojia ili wapunguze ajali. Trafiki lazima wabuni vifaa vitakavyoangaza barabara usiku na mchana. Magari yasiyozingatia sheria yatolewe barabarani na vifaa hivi. Binadamu huchoka ila mashine hazichoki, kamera ziwekwe kwa milangoni. Hiyo kando ya barabara ili zinase namba za magari yanayokosa sheria za uendeshaji magari kwa mifano, gari kupita lingine sehemu yenye mstari wa manjano unaofululiza. 
Kupitia maarifa haya ya kisayansi, wamiliki waliosajiliwa wa gari hizi wataitajika kufika mahakamani na kusikiliza mashtaka, hivyo basi madereva watakuwa makini jicho na ukucha. 
Tano, kuendesha magari na bodaboda sharti wawe na leseni na uzoefu. Wengi hawalitambui hili vya bure ni ghali. Huona kwenda kupata mafunzo vyuoni ni kufuja pesa, ilhali wana jamaa zao zinazomiliki magari. Hivyo basi hupata mbinu za kuendesha na sio ujuzi wa udereva bila ya gharama yoyote. Hili hupelekea kukosa masomo kuhusu athari za ajali, haki za binadamu na umuhimu wa maisha. Maisha ni mafupi, mtu asijiingize kwenye maafa kwani msiba wa kujitakia hauna pole. Kwa hivyo, lazima madereva wachungunzwe na wakipatikana warudishwe vyuoni kusomea udereva kila baada ya mwaka ili wajifunze tena kwa sababu madereva wasiohitimu hufanya ajali nyingine kila uchao. 
Fauka ya hayo, serikali inawajibika kukarabati barabara zenye hatari za mijini na vijijini. Barabara zenye mashimo na changarawe hutoboa magurudumu na kupeleka kutoa upepo kusababisha ajali. Ajali ni nduli majeruhi hawanahati. Serikali kuu na serikali za kaunti ndio zinazohusika hasa. Ni masikitiko makubwa kuona wabunge wanavyo inenepea na kuteremsha vitambi bila ya hangaiko la moyo. Hao huendesha magari ya kifahari kwenye gurufu za mji ilhali wale akina yahe wanaolipa ushuru, bila ya kuchelewa kuporwa familia zao na viungo vya mwili. Vigogo wa makadirio ya pesa za serikali maafisa wa uchukuzi na miundomsingi washikane ili kulisahihisha jambo hili. 
Aidha, idadi ya watu mijini ipunguzwe. Miji imefurika na kutapika wengine. Kuna safu za magari na watembezi hii huchangia idadi ya ajali barabarani. Miji ya Nairobi, Mombasa, Malindi, Kisumu, Nakuru na Naivasha ipewe kipaumbele kwa kupunguza asilimia thelathini ya watu. Iwapo viwanda vitajengwa mashambani na miundo msingi kuboreshwa vijijini, bila shaka, watu watahamia vijijini vile vitovu vyao. Idadi ya watu ina uhusiano mkubwa na idadi ya magari. Magari yakipungua nchini yatapunguza idadi ya ajali. Vilevile, wasafiri warauke. Walioamba waliamba kuwa, safari ya kesho hupangwa leo na safari ni hatua. Kenya safari za asubuhi warauke kabla jogoo kuwika, wa alasiri wapate chamcha stani ili wasikimbilie magari kusababisha vifo vya wengine. Watu wangapi wamegongwa na magari wakikimbilia magari kwenye vituo vya magari? Haraka haraka haina baraka. Kuambatana na hili ni sharti watu wapange foleni katika vituo vya mabasi matatu. 
Pia, wanyama pori watengezewe nyua ili wasifike barabarani. Visa vingi vya ajali vimetokana na ndovu, vifaru, viboko na twiga kutoka mbuga za wanyama kujipata barabarani na kuangusha magari. Si busara kwa wa hifadhi mazingira kuwaweka hatarini watu pamoja na wanyama hapo wanyama hawataekewa uzio. 
Licha ya hayo, serikali kuu na za kaunti zinafaa zitengeneze vivuko vya juu na vya chini. Vitengezwe karibu na shule ambapo vitafaa watoto wadogo na kuhakikisha wanagenzi usalama wao. Ajali nyingi huwafanya wanafunzi kupoteza maisha yao ama kupoteza muda wao wakiuguzwa majeraha makubwa. Hili lizingatiwe ili tukihifadhi kizazi chetu.
Minghairi ya hayo, mamlaka ya uchukuzi na usalama barabarani iongeze matuta barabarani. Ingawa yako lakini ni machache na yapo chini sana mbalimbali ambapo hayasaidii kitu. Matuta ni muhimu sana kwani ndiyo yanayoangalia mwendo kasi wa magari Madereva wasiofuata sheria na kutumia mwendokasi hodari hukosa budi kuja kupona. Hivyo basi abiria watakuwa salama salmini watakapotumia barabara zilizo na matuta mengi yaliyo juu. 
Isitoshe, ni muhimu kuwafunza madereva mahiri. Madereva waliohitimu katika masomo ya udereva na kuendesha magari muongo mmoja au zaidi bila ya kuleta maafa wapewe zawadi kama vile, bodaboda, magari madogo na hata matwana na vyama vya ushirika vya magari ya uchukuzi. Hatua hii itafanya madereva wawe waangalifu ili watuzwe na vyama vyao. Wanaumiliki magari haya shangwe za kuwapatia morali madereva kwa kuwaongeza 
mshahara wanaowatumikia kwa uadilifu. 
Juu ya haya Mamlaka ya Uchukuzi na Usalama Barabarani iwajibike kuwaondoa wanabiashara kando kando ya barabara na kuwagurisha walioeka makazi yao. Magari hugonga sana watu wanapokuwa wamesimama kando ya barabara ha kusababisha maafa mingi. Hili ni lazima litekelezwe mara moja bila ya kupoteza muda huku wengi wakiathirika. 
Kuongeza, alama za barabarani ziwekwe na Mamlaka ya Uchukuzi na Usalama Barabarani. Alama kama ya kuonyesha daraja bovu, ujenzi unaoendelea, kona hatari, kuonyesha matuta, kuonyesha mteremko ni muhimu kuwatahadharisha madereva kabla ya hatari. Magari 
mengi yamebingira na kukosa muelekeo kupelekea vifo vya wakenya wengi 
Ninaimani kuwa vifo, ulemavu, uchafuzi wa mazingira yatapungua iwapo tu, yote niliyo angazia yatatekelezwa na Mamlaka ya Uchukuzi na Usalama Barabarani na wale walioandikwa na jalali kuishi maisha marefu wataishi muda wote na familia zao wakiwa wazima kama vigogo. Uchumi wa nchi utaimarika na watu kujitegemea na vibanja vyao. 

Question: Ni nani wanafaa kupokonywa leseni
Answer: madereva wasiojali wengine