MWAKA WA 2022

Kila mwaka unapoanza watu huwa na furaha chungu nzima. Wengine
husherehekea. Kusherehekea huko huwa tofauti sana. Kuna wale
husherehekea kwa kunywa. Kuna wale husherehekea kwa kula mapochopocho.
Wengine nao huandaa safari. Labda kutembelea mbuga za wanyama au labda
kutembelea jamaa na marafiki. Wengine nao hujikusanyika mahala kuona
labda michezo. Michezo mbalimbali huandaliwa. Huko kwetu kuna michezo ya
kandanda. Wengine utapata ni michezo ya ng'ombe kupigana. Utapata
mkulima amenunua fahali ambaye atawezeshwa kupigana ifikapo wakati huo.
Fahali hao cha kushangaza huwa wanaongeleshwa na kusikia. Wamewaweka
majina ya wanadamu. Niliweza kusikia fahali aitwayo Messi. Kumbuka Messi
ni mchezaji mtajika hapa ulimwenguni. Anajulikana kama pesa. Messi tangu
hapo awali alikuwa akiichezea klabu ya Bercelona. Hayo kando. Utapata
mahali pengine wanaweka kuku kupigana. Watu hufurahia michezo kama hiyo.

Mwaka uliopita, niliweza kutembelea sehemu mbali mbali. Nilianzia kwetu
kule kijijini. Huko niliona michezo kama hiyo ya kuku na ng'ombe
kushindana. Ikumbuke ng'ombe hao wakipigana na kuku hao, mmiliki huwa
anapewa mkate kidogo. Huwa wanaorodhesha na kupewa visenti. Nakumbuka
mwaka jana mshindi wa ng'ombe aitwaye Maspana alipewa takribani shilingi
elfu ishirini. Niliweza pia kujiunga kwa uwanja kutazama kandanda. Hapo
ilikuwa mwendo wa saa saba hivi. Mashindano ya ng'ombe na kuku huwa
yanaandaliwa mapema. Nikiwa njiani niliona kila mtu anaelekea huko.
Ungedhani Mungu alikuwa amewaita kila waja. Mimi nilikuwa kwenye gari ya
baba yangu. Mimi mwenyewe sina gari. Usije ukasema ohh hii ohh hiyo. La
hasha. Nilikuwa nikitumia gari la baba aina ya (Rush). Basi njiani
tulikutana na waja wengi. Si akina mama. Si akina baba. Wote wanaelekea
huko. Tuliweza kusaidia watoto wanne kwani walikuwa wakitembea kwa miguu
mwendo wa kilomita nane hivi.

Baada ya dakika kumi hivi tulifika uwanjani. Uwanja ulikuwa umefurika
kiasi cha kuwatapika wengine. Watoto walifurahia. Lakini kufikia mwendo
wa jioni hivi, sikufurahia hulka za watu. Elimu kwa kweli ni bora.
Ikumbuke tarehe moja ilijuwa jumamosi. Nayo tarehe tatu jumatatu wakati
wa wanafunzi kurejea shule. Ina maana kwamba wanafunzi walikuwa wengi
kule. Wavulana walikuwa wakionekana kama wendawazimu.

Nilikuwa nimetembea na mpenzi wangu. Kwa vile mimi si kufanikiwa na
urefu, mimi ni mwenye umbo la wastani. Mpenzi wangu vilevile. Yeye ni
mdogo ukimwangalia utadhani yuko bado kidato cha pili. Tulikuwa naye
uwanjani. Tukiwa kwenye hamsini yetu, tulikutana na baadhi ya marafiki.
Yeye alikutana na watu aliosoma nao kitambo nami pia nikakutana na
wenzangu. Tulifurahia kutagusana kwetu. Kule nyumbani mimi najulikana
kama mwalimu. Nimewahi funza shule za nyumbani mara kadhaa. Basi tukiwa
kwenye uwanja macho yangu yalikuwa yanajipatia chakula chake cha bure.
Ghulamu walikaa wendawazimu.

Baada ya nusu saa hivi ya kutulia uwanjani, nilipatana na shemeji yangu.
Pia yeye ni mdogo ki umri. Yeye ni mwanafunzi wa shule ya upili. Alikuwa
mwenye furaha tulipokutana. Niliamua angalau tukaende nje tukapate
chakula na shemeji wangu. Sikutaka kutumia gari. Kwani watu walikuwa
wamefurika. Ghulamu nao pia walikuwa fisi. Tulipokuwa tukitembea
tuliweza kupatana na wanafunzi wangu niliowafundisha shule ya msingi.
Yapita miaka minne sasa hivi. Alikuwa kwenye kundi la watu wengi ambao
sikuwafahamu. Waliweza kuvamia shemeji wangu na kuanza kushika. Jambo
hilo lilinikera sana. Niliwaambia lo! Msifanye hivyo. Wakaniangalia
vizuri na waliponiangalia vizuri wakaona ni mimi. Walikuwa wanafunzi
wazuri. Wakaniambia samahani mwalimu. Hatukuwa na ufahamu. Kumbe ni
wewe? Nikawaambia ni mimi. Huyu ni mke wangu huyu naye ni shemeji wangu.
Waliomba msamaha na wakatoka mbio huku aibu imewavaa. Hawakuwa tu wale
pekee. Mabinti wadogo wadogo waliona taabu. Walikuwa wakibururaburura
nguo zao. Wengine kuwakosea heshima na kuwashika. Ilikuwa ni aibu
ilioje?

Niliweza kufanikiwa kutoka nje na kuelekea pale tulipokuwa tukienda
kujibarizi. Tuliagiza sharubati. Kwa kawaida wasichana wanapenda
vibanzi. Hao waliagiza vibanzi. Tulikula na tukaelekea nyumbani.
Niliweza kumpa shemeji wangu nauli ya kumfikisha kwao. Mimi na mpenzi
wangu tukajitoma kwenye gari na kurejea nyumbani. Kwa kawaida tulipokuwa
njiani tulijikumbusha maneno ambayo tuliona uwanjani. Mengine yalikuwa
ya kufurahisha mno. Tulicheka na kusema kweli mwaka huu huenda una
mambo.

Lakini ni ukweli. Mwaka huu wa elfu mbili na ishirini na mbili una mambo
mengi. Si kura. Si mitihani miwili ya darasa la na nane. Bila kusahau
hata kidato cha nne. Januari hii imekuwa na shughuli mingi. Nimeweza
kutembelea baadhi ya shule huko nyumbani na maandalizi yao ni ya kutia
moyo. Niliweza kuhudhuria kamati ya wazazi wa darasa la nane huko kwetu.
Niliweza kufika mkutanoni kuakilisha mzazi wangu. Nakumbuka ilikuwa ni
lazima mwanafunzi awe na mzazi. Hii ndio ilikuwa kiingilio kwenye lango
la shule. Kuna wale waliokuwa hawana wazazi. Hawakuruhusiwa kamwe
kuingia.

Muda ulienda saa zikasonga. Mkutano ulianza. Walimu waliagiza wanafunzi
kukaa pamoja na wazazi wao. Kuna wale waliokuja kuwakilisha watoto wa
wengine. Sote tulijipanga. Muda wa nusu saa hivi mkutano ulianza. Kama
kawaida tuliomba na mkutano ukang'oa nanga. Walimu walisoma matokeo.
Waliweza kutoa mitihani tatu. Mitihani hizo tuliweza kuona kuna
kuongezeka kwa alama. Basi ilifika mahali pa kuchangia. Waliuliza
wanafunzi kisha baadaye wakauliza wazazi. Mwanafunzi mmoja alisema
kwamba matokeo yako sawa. Ila watatia bidii kwani bado hawakuwa
wamefikia kile kiwango chao walichokiweka.

Baada ya mwanafunzi kuongea, ilikuwa zamu ya wazazi. Wazazi wengine
walikuwa na hamaki mno. Kuna wale waliotaka watoto wake waadhibiwe. Kuna
wale walifurahia matokeo. Wazazi walisema kuwa chanzo cha watoto wao
kutofuzu vyema huenda basi ni kwasababu ya wao kupotezea muda mwingi
kwenye televisheni. Kuna mzazi alisema kwamba mtoto wake yeye ikifika
saa mbili anaenda kutazama Gangaa. Gangaa ni kipindi kimoja
kinachoonyeshwa katika runinga ya HCtv.

Mzazi mmoja alilaumu wanafunzi kutembea usiku. Huko kwetu wao huita
disko matanga. Walisema kuwa matokeo duni huenda yanasababishwa na disko
matanga. Hiyo nayo niliweza kuunga mkono wangu mia kwa mia. Wazazi
hawachukui jukumu la kuwalinda wanao. Wao wamewawacha tu kujiamulia.
Kuna wale ambao walisema kwamba wanao hutorokea madirishani. Wengine
wakasema wao nao hawaambiliki. Ilisemekana hata kwenye ule mkutano
baadhi ya wanafunzi wameanza kujiingiza katika ngono. Tuliamua katika
kauli mbiu kwamba tuunde shule ya bweni. Hii ni kwa wale tu waliokatika
darasa la nane.

Siasa pia zimeshika kazi mwaka huu. Ni hivi tu juzi seneta wa Meru
ametiwa mbaroni. Hii ni kutokana na matamshi yake. Inasemekana kuwa
alitoa matamshi ya ukabila huko Eldoret. Mkutano huo ulikuwa
umehudhuriwa na viongozi wengi sana. Haswa wale wa mrengo wa UDA. Chama
hiki ni chama kinachoongozwa na naibu wa raisi.

Kwa kweli mwaka huu wa 2022, unashughuli si haba. Ningependa kuwarai
vijana kutotumiwa vibaya na wanasiasa. Kila mtu ana uhuru wa kutembea.
Kila mtu ana uhuru wa kutoa mawazo yake. Kila mtu ana uhuru wa kufanya
uamuzi kwa mtu anayempenda. Haifai kuona vijana wakileta vurugu
kulazimisha watu kuunga mrengo huu au ule. La hasha. Haifai kabisa.
Yafaa kama wananchi wazalendo kusikia tu sera ya mgombea fulani bila
kumvuruga. Leo utanivuruga kesho pia ni zamu yako. Yafaa tuwasikie tu
viongozi wetu. Wanene wakishamaliza tuwaache na waende hivo. Hii ndio
kuonyesha utu bora na kuwa na mwelekeo mzuri wa wanasiasa.

Wanasiasa wale wachochezi ni sharti washikwe. Si vyema kuwatumia vijana.
Ni kwa mfano unatumia mtoto wako. Vijana yafaa tujiulize tunapotumiwa.
Je, hawa wanasiasa wana wanao? Kama wanao, mbona wasiwatumie? Mbona
wanatutumia tu sisi? Yafaa mwanasiasa anapotaka kututumia kama vijana
tumsaili maswali. Tumwulize, je kuna wanao hapo? Ama tumwambia aweke
wanao mbele. Haifai vijana tutumiwe.


Question: Mwaka uliopita mshindi wa ng'ombe gani alipewa shilingi elfu ishirini
Answer: Maspana