DAWA ZA KULEVYA

Wazazi wengi wanalia kuhusu vijana kutumia dawa za kulevya. Wana wao
hawaambiliki. Wamegeuka na kuwa mfano wa wanyama. Wamejiunga na makundi
mabaya. Vijana wanaiba. Vijana wanabaka wasichana wadogo bila hata aibu.
Wanafanya vitendo viovu. Leo hii nimelizamia swala hili kujua ni nini
haswa hupelekea vijana kuanza kutumia hizi mihadarati. Wanatumia pombe
za kulevya, kokeni, wanavuta bangi huku wakitoa moshi utadhani ni gari
la moshi liendalo Rwanda. Vijana wanatumia heroini. Dawa za kulevya
huchangia vijana kuwa na upungufu wa kufikiria na kufanya maamuzi
yafaayo. Kwa kweli vijana waepuke dawa za kulevya.

Sababu ya kwanza inayopelekea vijana kuanza kutumia dawa hizi za kulewa
ni kupata pesa. Pesa ni sabuni ya roho. Kila mtu yumo mbioni kutafuta
pesa. Nilipotembelea chuo kikuu kimoja hapa nchini, nilipata vijana
wengi huko wanauza dawa hizi za kulevya. Si bangi si miraa. Kuna mahali
wamepaita " Back street" huko ndio ukitaka dawa zozote zile utapata.
Nilijifanya mraibu ndiposa niweze kujua ni kwa nini wao hutumia dawa za
kulevya. Wengi walianza kusema ni kwa sababu wao wana mahitaji yao
ambayo ni sharti wayatimize. Yafaa kujinunulia chakula. Wa pia wana
wasichana ambao pia yafaa wawatunze. Nikawauliza hawa wasichana mbona
mnawatunza ilhali nyumbani kwao kuna wazazi? Mbona nyinyi kujitwika
mzigo wa mzazi? Kisha walinijibu kwa urahisi tu mapenzi. Nikawauliza
tena. Nyumbani wazazi wenu wanajua nyinyi ni walanguzi wa dawa za
kulevya? Walisema wazazi hawana ufahamu. "Tunapojiunga na chuo kikuu
wazazi wet hufurahia. Wanatupa pesa mingi lakini pesa hizo huanza
kupungua kila wakati. Mwishowe tunatumiwa mia mbili kwa wiki. Hii
huchangia sisi kuanza kujihusisha na kazi hizi, " mmoja wa vijana
alinijuza. Niligundua kwamba sababu kuu ya wao kujiunga na matumizi ya
dawa za kulevya ni kutafuta pesa.

Matangazo ya biashara pia huchangia vijana kuanza kutumia dawa za
kulevya. Runingani na redioni wao hutangaza na kupigia debe baadhi ya
dawa za kulevya. Utasikia wakisifia dawa huku wakiwaushauri kwamba
wakimbie kwenye duka lolote la dawa hizo za kulevya na watapata dawa
hizo. Watasisifia jinsi hata bei yake hivi sasa ni nafuu. Vijana nao
wanaposikia hivyo, wao hukimbilia kuona na kuwa na hamu ni dawa gani hii
inayozungumziwa. Wataenda madukani ili kupata dawa hii. Hivyo ndivyo wao
huanza kutumia dawa hizo.

Kukaa katika mazingira mnamotumiwa dawa hizo huchangia vijana kuanza
kutumia dawa za kulevya. Kwa mfano ikiwa mzazi anakema dawa hizi lazima
utaonja. Inafanya kumkumbuka msichana mrembo sana niliyeweza kutengamana
naye siku moja. Alikuwa mraibu wa pombe. Niliweza kumdadisi ni nini
kilimpelekea yeye kuanza kuwa mraibu wa pombe. Nakumbuka siku moja
alipokuja kunitembelea mjini aliweza kuniitisha kama ningemnunulia
angalau pombe itwayo " Tusker Cider". Nilishtuka na kumwuliza, mbona
unatumia dawa za kulevya. Yeye anaziita makali. Sijui kama makali ni
jina sahihi ama ni la misimu tu. "Alianza na kunipa hadithi. Kitambo
kidogo mimi nililelewa na nyanyangu. Nyanyangu alikuwa mgemaji wa pombe
hizi ziitwazo chang'aa. Sisi ndio tulikuwa wakuwapa walevi pombe
waliokuja kujiburudisha. Sasa kuna wakati tulikuwa tunaonja wakati
nyanya hayupo. Kuanzia pale nikawa mraibu kiasi wa pombe hizi, " dada
huyo alinieleza. Hapo ndipo nilijua kwamba mazingira kumbe huchangia mtu
kuwa mraibu wa pombe?

Sababu nyingine ya kutumia pombe ni shida. Shida zinaweza kuvamia
mithili ya nzige wavamiavyo shamba la mihogo. Shida zinaweza kufanya
uonekane kanakwamba unadaiwa hewa na Mungu. Shida hizi sasa humpelekea
mmoja kuwa mraibu wa pombe. Shida zinaweza kuwa ukosefu wa ajira na
mahitaji ya kimsingi. Ninasikia unapolewa unasahau shida zako. Mimi
sijui kwani mimi si mraibu. Nikusikia tu huwa nasikia.

Kudanganywa zina manufaa. Vijana wengi wamenaswa katika tundu hili kwa
kudanganywa kwamba pombe zina manufaa kama vile kuongeza nguvu ya
kufanya kazi. Tulipokuwa shuleni waliweza kutupiga chuku kwamba
unapotumia bangi unaeza kuwa na uwezo kuwafanya mtihani na kupita wote.
Vijana wengine walitushauri kwamba utumiapo dawa za kulevya na uingie
darasani, utaweza kujua hata kabla mwalimu hajaanza kufunza wewe ushajua
kile anafunza. Huwa na jaribu kufikiria utajuaje na hujasoma? Hilo ni
swala la msingi yafaa ujiulize. Wengine wetu walijaribu kufanya hivo na
matokea yake yalikuwa maovu mno. Hawakuweza hata kuunga moja na moja
kupata mbili. Wao walipounga moja kwa moja walipata kumi na moja.
Wengine husema unapotumia bangi unaeza lima hata hekari kumi za shamba.
La hasha! Huo ni uongo mtu vijana hujidanganya.

Kijitoa haya pia ni sababu huchangia vinana kutumia dawa za kulevya. Hii
ni tabia ambayo hufanywa na makahaba. Kazi yao hiyo huezi kufanya kama
uko jicho kavu. Wao wanaamini ya kwamba lazima watumie dawa za kulevya
ndipo waweze kutekeleza shighuli zao. Utembeapo miji hizi utapata usiku
usiku wasichana warembo wamevalia nguo fupi fupi wakitembea njiani.
Midomo yao wamepaka rangi ya damu iliyokosa utadhani walikuwa wakinywa
damu ya mbuzi. Wasichana hao huwa wametumia dawa. Huezi endea mtu tu
ambaye humjui unamwomba tendo la ngono. Labda hataki. Wewe mbona
umulazimu? Wengine wanaposhindwa kutekeleza majugumu kule nyumbani wao
hulewa. Hii ni kuficha aibu kwa mkewe na watoto kwa kukosa kurudi na
chakula nyumbani. Wengine wanatumia pombe kutoa haya za kutokuwa na
vipusa. Wao watalewa wakisema kwamba pombe sasa ndio mpenzi wangu. Hivi
vitendo hufanyika sana sana vyuoni. Mtu anapotalakiwa anarudi kunywa
pombe kuficha haya. Wao wenyewe huita " niko single".

Sababu nyingine inayochangia vijana kujiunga na matumizi ya dawa za
kulevya ni kuvunjika kwa ndoa. Ndoa mingi zinapovunjika watoto huachwa
pekee yao. Kwa kweli mti mkuu ukikatwa wana wana wa ndege ndio huwa
mashakani. Watoto wakiachwa hivo huku hawana wa kuwaegeza wao hukimbilia
dawa hizi za kulevya. Hii ni kwa sababu nyumbani hakukaliki. Baba pia
akiwa mlevi hiyo ndio fursa anatumia kunywa pombe sawasawa. Anajaribu
kuhepa majugumu na iwapo watoto watamwuliza chakula hataweza kuwapa bali
atawaambia mimi nimelewa. Hicho kisingizio mwishowe kitawafanya watoto
pia kujiendea kujitafutia. Wanapofika huko nje dunia inawageukia.
Inawalazimu wao kujiingiza katika dawa za kulevya kwa mfano kuluu na
kuwa chokoraa.

Chanzo kingine cha utumiaji dawa za kulevya ni vijana kutaka kuwa na
uhuru. Vijana wengi wanatumia dawa hizi kwa sababu wanataka uhuru.
Wanapokuwa katika vyuo vikuu wanaona wako na uhuru wa kukaa mbali na
wazazi wao. Hii huchangia wao kujiingiza katika dawa hizo za kulewa.
Wengine watiamiapo umri wa miaka kumi na minane, wanaona wao ni watu
wazima. Hivyo basi wao huwa wanaweza kufanya kile chochote watakacho.
Sabu nyingine ni shida kazini. Watu wazima wana utofauti wao. Wengine
hawajazoea kugombezwa. Kule kazini meneja anapowagombeza wao hukasirika
na kukimbilia pombe. Wengine pia wanapokuwa na shinikizo kazini
wanaendea pombe ili kutuliza mawazo eti. Pia shinikizo zinaweza kuwa za
mfanyakazi kujiuzulu. Anapatwa na msongo huku akiona ni bora kunywa
pombe kiasi. Shinikizo unakutana nazo kazini nyumbani pia watoto
wanahitaji chakula. Kinachozalia ni wewe kukesha kwenye vilabu ili
angalau usifike nyumbani tena ukagombezwa.

Marafiki wabaya ndio chanzo cha vijana kutumia pombe. Huwa wanasema
kwamba nionyeshe rafiki wako nami nitakueleza wewe ni nani. Marafiki
huwa ni watu wa kufanya tujue wewe ni nani. Watu wengi ukiwauliza
walijipata aje wakitumia dawa za kulevya watakuambia kwamba niliweza
kuingizwa na rafiki fulani. Unapokuwa unatembea na vijana wenye hirimu
moja na huku wewe tu ndiye si mraibu huwa wanakudharau na kubeza. Oh
wewe ni mama kwani huezi kunywa pombe. Oh wewe nawe unakaa aje? Pombe
inakushinda kunywa. Inanifanya kukumbuka nikiwa katika kundi moja la
"whatsup". Kule walikuwa wanaongelea tu ni nani analewa sana. Mara ni
nani yuko tu niweze kumlewesha. Mara niko pahala fulani kuja tulewe.
Basi siku moja nikawauliza. Je, kuna shahada yoyote kwenye kulewa? Ama
kweli kuna tu zawadi tonge nono lenye mtu hupewa akilewa? Hata kabla
nipate majibu, nilikuwa siko mmoja wao kwenye kile kikundi. Nilikuwa
nimelishwa wenyewe huita ( removed). Sasa nilishangaa. Kumbe hivi ndivyo
vijana hujiingiza tu katika uraibu wa pombe kiurahisi tu hivo? Kwenye
kile kikundi utapata tu wanaongelea tu na kupiga picha wakiwa na chupa
kubwa kubwa za pombe. Wenyewe husema mizinga. Sijui ya nyuki au ni ya
nini? Jibu nalisubiri. Hao ndio tunaoita marafiki wabaya. Hawawezi
kuelekeza ila ni kuharibu mithili ya kiraka.

Upweke pia huchangia vijana kujiunga na kundi la uraibu wa dawa za
kulevya. Utawakuta wale ambao wakikosana na waseja wao wanakimbilia
pombe ili kuondoa msongo. Hilo ni suluhisho kweli? Sidhani. Yafaa wapewe
ushauri nasaha kuhusu jinsi ya kusuluhisha migogoro yao bila kukimbilia
pombe. Pia utapata vijana wakijiunga na uraibu wa kunywa pombe kwasababu
ya kujipa burudani. Wanaona kwamba ni pombe tu inayoweza kuwapa burudani
kweli kweli. Si hivyo. Wanakosea. Pombe inawaharibu akili na kufanya
wawe na maamuzi duni. Inafaa zote tusimame kidede na kupiga vita hivi
vya pombe. Tuwashauri vijana wetu. Tuwe wenye kielelezo njema kwa jamii.
Wewe ni mwalimu lakini unalewa. Aibu ilioje? Sote tupige vita hivi vya
dawa za kulevya na tutakuwa washindi.


Question: Watoto hugeukiwa na dunia lini
Answer: wanapofika huko nje