Mojawapo wa athari kubwa katika maendeleo ya jamii za kisasa ni kupapia
tamaduni za kimagharibi. Na kutupilia mbali tamaduni ambazo kutoka jadi
zilimekuwa mlezi wa jamii nyingi barani Afrika. Ni muhimu kutambua kuwa
hakuna utamaduni ambao umeustawisha mwingine. Badala ya kuimarisha
utamaduni dhaifuna kuup nguvu, utamaduni wenye nguvu huumeza na
kuangamiza ule dhaifu. Ingawa wengi huona upapiaji utamaduni wa kigeni
kama ustaarabu na maendeleo, hali hii huwa na athari . Athari hii
huwaathiri sana wanaotupilia mbali tamaduni zani.

Athari kubwa katika uwanda wa lishe. Lishe ni sehemu ya utamaduni wa
watu. Jamii ya watu inapofikia uamuzi wa kuwa nyama ya nyoka iwe sehemu
ya chakula chake katika utamaduni wake, huwa imefanya maamuzi kwa
ungalifu sana.

Aghalabu, wavyele wa Afrika waliafikia kuwa vyakula si vya kujaza tumbo
tu na kuharibu mwili. Vilikuwa vyakula ambavyo vilinawirisha mwili. Huku
vikitumika pia kama dawa ya kuutibu mwili huo. Wala si mwili tu.
Viliweza kujali mazingira. Vingi viliweza kuzuia mmegeko wa udongo
zikiongeza rotuba na viritubishi katika udongo.

Moja ya chakula cha jadi kwa jamii nyingi za kiafrika kilikuwa na
manufaa lukuki kama lishe na mmea. Wataalamu wanasema glasi ya jusi ya
viazi vitamu humpa mtu vitamin E inayohitajika kwa kila siku. Kwa kula
kiazi kimoja,mtu hupata asimilia sitini ya tano ya vitamin C. Vitamini
hizi hukinga mwili kutokana na uharibifu wa seli. Kinga hii huzuia mwili
kukonga kwa haraka. Inaimarisha kingamwilini. Pia huzuzuia uwezakano wa
kupata motto wa jicho, na maradhi ya saratani ya matiti. Kinga hii pia
huzuia maradhi ya tezi inayozungukia shingo ya kibofu cha mkojo kwa
wanaume.

Viazi vitamu pia vimesheheni madini yaliyo muhimu kwa mwili. Mathalani,
vina madini ya shaba. Haya madini hudumisha uzima wa vifundo. Pia
yanauwezo wa kulainisha ngozi ili iwe nyororo nay a kuvutia. Viazi pia
vina madini ya Manganizi. Haya nayo yanasaidia kudumisha uzima wa
mifupa. Isitoshe, yana uwezo wa kuvunjakuvunja wanga, protini na mafuta
kuwa kawi inayohitajikana mwili kuipa joto. Manganizi pia husaidia
katika utumaji wa ujembe kwenye misuli ili iweze kulegea au kukazika.
Japo kuwa na madini tumetaja hapo juu, viazi pia vina madini ya
fosforasi. Fosforasi ni muhimu kwa afya na udhabiti wa mifupa na meno.
Pia yanaimarisha ukuaji wa seli za mwili, ikikarabati zilizo dhaifu.

Bali na hayo madini, kiazi kina sifa ya kuwa na utwembe ambao ni adimu
mwilini. Utembwe husaidia kuthibiti ongezeko la uzani na kuimarisha
utendakazi wa matumbo. Kuongezea, utembwe huzuia uwezekano wa kupata
maradhi wa moyo. Madaktari pia hupendekeza ulaji wa viazi kwa wagonjwa
wa bolisukari. Hii husababishwa na uwezo wa viazi kudhibiti kiwango cha
sukari.

Viazi vitamu vinaweza kuliwa vikiwa vibichi. Vile vile vinaeza kuokwa.
Isitoshe vikagaragazwa kwenye mafuta vikawa chipsi. Au vikachemshwa na
kuliwa vizimavizima, au kama vimepondwapondwa. Japo wataalamu
hupendekeza vyakula vinavyoweza kuliwa vibichi, viliwe vivyo. Katika
hali hiyo huwa vina manufaa mingi. Vyakula vinapopikwa, hupoteza
viritubishi vingi.

Itabainika kuwa siku hizi kuna changamoto si haba kutoka na vyakula. Ili
kuthibiti hizo changamoto, ni juu yetu kuhamasisha umma kurejelea
vyakula asili. Kukimbilia vyakula kama pizza, hambaga na soseji ni
kujiletea madhara mingi.


Question: Viazi vitamu vina madini yapi
Answer: Ya shaba