MJADALA KUHUSU NAMNA MBALI MBALI ZA KUKABILI UFISADI NCHINI Ni dhahiri kwamba ufisadi ni mojawapo ya balaa inayokumba nchi yetu. Tunaona kwamba uchunguzi uliofanywa na Shirika la Transparency International hivi karibuni unasema kuwa nchi za Jumuiya ya Afrika Mashariki zimefanya vyema duniani katika kupambana na ufisadi. Rwanda ikichukua nambari ya hamsini na tano, Tanzania ikichukua nambari mia moja na kumi na tisa, Rwanda ikichukua nambari mia moja hamsini na tisa na Kenya kuchukua nambari mia moja arobaini na tano duniani. Inadhihirika kuwa Kenya imedorora katika vita dhidi ya ufisadi. Ufisadi ni kitendo ambacho hakistahili kutendwa katika nchi yetu ya Kenya na pia inaonekana wazi kuwa ufisadi unatendeka kwa kila aina. Kuna ufisadi wa kila aina, nazo ni kama kukaa na kukubali rushwa, ubaguzi wa rangi, ukabila, kufuja mali ya umma na hata kupendelea familia au kupendelea rafiki. Yafuatayo ni baadhi ya ufisadi unaotendeka nchini mwetu. Nikianzia kwa rushwa inayotolewa na wananchi kuwapa watu walio na vyeo ili kupata kazi au kutolewa katika shida fulani. Rushwa zinatolewa hasa kwa wale wanafunzi walio shika mkia. Wazazi wa wanafunzi hawa hutoa rushwa ili watoto wao wapate kazi. Kwa upande mwingine, mwanafunzi alijitahidi kusoma, wazazi wakakopa na kuuza viwanja ili mtoto wao apate kusoma na kufaulu katika mitihani yake na kupata ajira na kuwalea wazazi wao katika hali ya umaskini hohe hahe, lakini la kustaajabisha ni kuwa wanafunzi hao waliopita mitihani hubaki nyumbani na kutafuta kazi ya kijungu jiko, au kazi ya utwana. Ufisadi unadhihirisha kuwa wanafunzi hao waliojitahidi katika masomo yao huwa fukara. Hali hii ya ufukara linaweza kuleta maafa. Ufisadi hueneza uovu kama vile; kuuza mihadarati, kutumia mihadarati, kuua insi wasio na kosa, kuwanajisi wasichana na tendo hili linaweza kuambukiza maradhi ya ukimwi au kupata mimba ambayo haikutarajiwa na mimba hizi husababisha kutoka shuleni, na kufukuzwa majumbani. · Hii yote hukosesha watu imani katika jamii. Pia itawafanya wanafunzi wakose morali ya kusoma. Wataweka akilini kuwa wazazi wao watatoa rushwa na kupata kazi. Kwa kawaida kazi hizi zitafanywa bila kujua anachofanya, yote ni kwa sababu mtu huyo hakuwa na elimu ya kazi hiyo.  Kwa hivyo, ufisadi wa kutaka kupunguza kutoa na kupokea rushwa nchini ni jukumu la serikali kuwaelimisha wananchi wote kuwa kutoa na kupokea rushwa ni kosa kubwa na pia ni kosa la kidini. Waelimishwe kuwa kutoa na kupokea rushwa inawaumiza wananchi kwa kila aina na wasikubali ushirikiano katika jambo hili. Kama wanaofunzwa hawatii jambo hili maanani wapewe adhabu kali ili iwe mfano kwa wengine. Kuwaelimisha wananchi inaweza kutumiwa mtandao, kuwa na nafasi shuleni kuwaelimisha wanafunzi. Njia nyingine ya kuwafunza watu ni kutumia vyombo vya habari kama vile televisheni na redio kutangaza madhara ya ufisadi. Pili ni kubagua watu kutokana na rangi yao. Huu ni ufisadi unaotendeka kila mahali, kama kazini, shuleni hata barabarani. Vita vinavyotokea ni kwa sababu ya ukabila unaibuka katika nchi yetu na ubaguzi wa rangi. Aliye na cheo atampa mtu wa kabila lake au rangi yake nafasi katika kazi. Jambo hili huleta vita na ukosefu wa kazi na kukuza ukosefu wa usalama nchini. Nyingine ni ufisadi wa jinsia fulani, wakati wa mahojiano, wanawake hawa huambiwa na mhoji kutaka kufanya mapenzi na yeye ili apate kazi na akikana kufanya kitendo hicho, wanawake hawa hukosa kazi. Na wale waliokubali kufanya mapenzi hupewa fulusi zao na kukataliwa kupewa ajira na mwishowe wanawake hawa huishia kuwa makahaba· Hili jambo la ufisadi ni la kunyima haki za wanawake katika jamii. Mwanamke huyo atakosa heshima na kukosa kuheshimiwa na watu katika jamii na chanzo cha yote hayo ni ukabila na ubaguzi wa rangi waliofanya wenye vyeo. Ninasema hivi kwa hamaiki kubwa kama mwananchi wa Kenya kutetea haki za wananchi wenzangu wanaobaguliwa kuhusu ukabila. Wenye mamlaka katika jamii hutumia ukabila kuwakosesha wengine nafasi maishani. Misaada inayotolewa na nchi mbali mbali kunawirisha umma wenye mamlaka huchukua misaada hiyo na kuwapelekea kabila lake bila kushughulikia kabila lingine na hivi hudumisha na kukuza hali ya nchi. jambo hili la ukabila ni rahisi ikiwa ukabila utatupiwa mbali kama wahusika watafunzwa jinsi ya kuishi katika umoja. Viongozi wasiotii sheria wafutwe kazi na kupelekwa gerezani ili iwe funzo kwa viongozi wengine. Muda ukiendelea kusonga, serikali inafanya kazi nzuri. Serikali imemfunga kiongozi pamoja na mkewe nchini Kenya. Mkurugenzi wa mashtaka D.P.P anaendeleza kuangalia mashtaka yao. Tume ya maadili na kupambana na ufisadi nchini unaendelea kuchunguza ufisadi aliofanya kiongozi huyu. Heko kwa serikali kwa kuangalia na kutaka kupinga ufisadi. Aidha katika mambo yanayotoa ufisadi nchini ni kuwapa nafasi watangazaji habari kufanya kazi yao ili wawaonyeshe wananchi ufisadi unavyotendeka katika nchi. Mara ngapi tumeona katika habari maafisa wa polisi wakipokea hongo? Basi tujue kuwa kazi ya wafisadi ni kuchukua hongo kila mara huku na kule. Hata wakisema kuwa watabadilika, wanahabari wanawapata tena na ufisadi. Wafisadi hawa hawabadili tabia zao. Na kwa hivyo ni jukumu la serikali kuwapa nguvu wanahabari ili wawatoe wafisadi wanaoharibu nchi yetu. Mwisho nikidokozea, ni kuzembea katika majukumu. Mtu anapatiwa kazi na serikali lakini hawezi kuzitimiza kazi hiyo jinsi alivyoamrishwa. Mtu anakosa kuenda kazini bila sababu maalum. Na anapoulizwa atasema alikuwa mgonjwa. Mfanyakazi kama huyo anapaswa kupunguziwa mshahara kwa sababu ya kuzembea katika kazi na hilo litakuwa funzo kwa wengine. Nikimalizia kwa kusema, mali iliyo chukuliwa kwa ufisadi lichukuliwe na kujengea shule na hospitali. Na wafisadi washtakiwe na wauwawe. Na kama hoja hizo nilizodokeza zitafuatwa na kutekeleza mambo hayo, wananchi wataishi maisha ya amani na kuwa salama salmini. Watu wote wa jamhuri yetu ya Kenya tukifuata yote yaliyodokezwa mwanzoni, hakutakuwa na shida wala taabu kulingana na ufisadi.

Question: Gwe guli mu lutalo olujja okulwanyisa obulyi bw'enguzi?
Answer: Kenya