theophilusowiti/AfriQuAD huggingface dataset:
FAIDA NA MADHARA YA TEKNOLOJIA KATIKA SHULE ZA SEKONDARI
Teknolojia ni uvumbuzi wa mfumo mpya wa taaluma mbalimbali ili kurahisisha jambo kutumia vyombo mbalimbali. Hivyo basi teknolojia imeleta faida kubwa kwa wanafunzi. Wanafunzi hutumia kikokotoo ambacho hutumika sana kufanya hesabu. Hisabati hizo huraisishwa kwa utumizi wa kikokotoo. Kikokotoo hicho pia kina madhara kwa sababu humzembesha 
mwanafunzi na kumfanya awe mvivu kutumia ubongo wake kwa mara. Hata hivyo mwanafunzi hununua mara kwa mara kinapoharibika tu.
Utumiaji wa wanafunzi kutumia tarakilishi ambacho (wanadownload) masomo mbalimbali. Masomo hayo wanaweza kupitia njia mbalimbali kama vile intaneti. Wanafunzi hufaidika kwa kuendelea na masomo yao hata wakiwa sehemu mbalimbali au nje ya nchi. Walimu pia wanatumia tarakilishi hizo kuhifadhi rekodi zao za kila siku. Hata hivyo tarakilishi hizo hizo zinatumiwa kutungia wanafunzi mitihani yao.
Tarakilishi hiyo inaweza kuleta madhara mbalimbali kama vile wanafunzi wanaweza kupata mambo machafu yasiyofaa katika jamii. Endapo mwanafunzi akiendelea na tabia hiyo inaweza kumbadilisha tabia yake kuzorota shuleni. Vile vile tarakilishi haziwezi kufanya kazi kama kawaida kama hakuna umeme. Hivyo basi shule ambazo zinatumia tarakilishi huwaharibia ratiba yao ya kawaida. Kama vile masomo, tarakilishi pia humfanya mwanafunzi kubadili mienendo yake. Televisheni ni chombo ambacho huwafanya wanafunzi kuona na kusikiliza vipindi mbalimbali vinavyoendelezwa na taaluma ya elimu.
Maonyesho hayo yanakuza uwezo wao wa kubuni au ufaraguzi. Wanafunzi pia hupata kujuwa jamii tofauti tofauti na lugha inayotumiwa. Hata hivyo televisheni huleta madhara makubwa kwa wanafunzi. Madhara hayo ni kama utovu wa nidhamu ambapo wanafunzi wanatazama jinsi watu wanauwana na kutenda matendo ya kutisha.
Uvumbuzi wa umeme umeleta faida kubwa hasa kwa wanafunzi. Shule za sekondari ambazo zilikuwa hazina umeme zimebahatika kupata umeme. Umeme huo unatumiwa kuwapa mwangaza hususan wakati wa usiku kuendeleza masomo yao ya ziada na kuimarisha masomo yao. Pia umeme husaidia kutumia tarakilishi shuleni. Umeme pia unaweza sababisha kuzorota kwa shughuli za kawaida shuleni iwapo vyombo vyote vinategemea umeme. Shule 
nyingi pia zimeripotiwa kuchomeka kwa sababu ya nguvu za umeme.
Teknolojia imeleta uvumbuzi wa mabasi ya shule yanayotumika na wanafunzi wa sekondari ili kufika shuleni kwa wakati maalum uliotengwa. Hali hii imewezesha wanafunzi kufika shuleni kwa wakati na kupunguza kesi za wanafunzi kutofika shuleni. Mabasi hayo hayo yamesababisha ajali nyingi barabarani na wanafunzi wengi kupoteza maisha. Hata hivyo njia hiyo imepelekea baadhi ya wanafunzi kuachishwa shule kwa sababu ya kutolipa basi hilo kwa njia ya karo.
Simu ya rununu au hizi za sasa zilizoundwa na teknolojia ya kisasa zinasaidia wanafunzi kwa njia ya kupata masomo moja kwa moja wakiwa nyumbani au pahala popote. Simu hizo pia wanaweza kuwafundisha wanafunzi wao bila malipo kupitia mfumo wa kisasa wa Viusasa. 

Question: Teknolojia imeletea nani faida kubwa
Answer: wanafunzi
Korti yaagiza diwani wa zamani kuzuiliwa siku 14 uchunguzi ukiendelea 
Aliyeuawa kinyama alituzwa na Rais 2016 
MFUGAJI hodari wa Pwani ambaye alikuwa mmoja wa watu watatu waliouawa kinyama eneo la Junju, Kaunti ya Kilifi wiki iliyopita, alikuwa ametuzwa na Rais Uhuru Kenyatta kwa uhodari wake wa ufugaji. 
Jana, diwani wa zamani, Bw Onesmus Gambo alikuwa miongo ni mwa washukiwa waliofikishwa kortini kwa madai ya kuhusika kwa mauaji hayo. 
Alifikishwa mahakamani Shanzu pamoja na Bw Raphael Kenneth Lewa ambaye polisi wanadai ni mmoja wa maskwota wanaoishi katika ardhi ambayo watatu hao walikuwa wameenda kutazama. 
Jana, Mahakama iliagiza Bw Gambo awekwe kizuizini kwa siku 14 uchunguzi ukiendelea. 
Diwani huyo wa zamani alijitetea kwamba ijapokuwa aliwahi kufanya mikutano na wanakijiji, hakuhusika kupanga mauaji. 
Katika kisa cha Jumatano iliyopita kilichotokea Wadi ya Junju, eneobunge la Kilifi Kusini, wanakijiji walishambulia na kuua mfanyabiashara huyo mashuhuri Sidik Anwarali Sumra, dereva wake Rahil Mohammed Kasmani na Bw James Kazungu kafani aliyekuwa wakala wa ardhi.
Bw Sumra, 48, aligonga vichwa vya habari Pwani wakati alipotuzwa na Rais Kenyatta katika maonyesho ya kilimo Mombasa mwaka wa 2016, kwa kuibuka mfugaji bora zaidi wa ng'ombe. 
Awali Jumatatu, washukiwa 13 walifikishwa mahakamani akiwemo mzee wa kijiji Philip Ziro Lewa.
Katika hati ya kiapo iliyowasilishwa mahakamani, polisi walisema wanamchukulia Bw Gambo kama mshukiwa kwa vile wanaamini alikutana na wafanyabiashara hao mwezi uliopita wakajadiliana kuhusu nia yao ya kununua ardhi eneo hilo.
Ripoti za polisi zimeonyesha kuwa baada ya kuuliwa, miili yao ilifungwa kwa pikipiki ambayo iliwaburuta hadi barabarani. Baadhi ya wanakijiji walitaka kuwachoma lakini wengine wakapinga. 
Imebainika kuwa, gari lao liliporwa kabla kuchomwa, huku washukiwa pia wakiiba bunduki ya Bw Sumra.
Viongozi wa Kaunti ya Kilifi wamezidi kulaani mauaji hayo huku wakiyahusisha na uchochezi kuhusu mizozo ya ardhi. 
Gavana wa Kilifi, Bw Amason Kingi alisisitiza kuwa kila mwananchi ana haki ya kuishi katika kaunti hiyo bila kujali kabila lake na kuna njia za kisheria kutatua mizozo ya ardhi bila kushambulia watu.
"Hiyo haikuwa mara yake ya kwanza kwenda Junju na wenyeji wanamjua. Alikuwa ameenda kutazama kipande cha ardhi kwa sababu alitaka kupanua biashara yake ya ufugaji. Huu ni ukatili ambao haufai kushuhudiwa katika enzi hizi,” akasema. 
Familia ya Bw Kafani sasa inadai haki na waliohusika katika mauaji hayo waadhibiwe. 

Question: Bwana Gambo aliekwa kizuizini kwa siku ngapi?
Answer: Siku 14
FAIDA YA KILIMO 
Kilimo ni shughuli ya kulima kwa jembe au plau. Kwa mujibu wa sheria, tunaelezwa kuwa tusikate miti maana tunapokata mitu ukame unaweza kuenea nchini kwa sababu ya ukosefu wa mvua. chakula na maji. 
Kilimo ni muhimu kwa wanadamu na hata kwa mkulima kwa sababu kilimo husaidia wakulima kwa kupata pesa kwa kuuza bidhaa zao za shambani. Bidhaa hizi ni kama vile matunda, mboga nyanya na zinginezo. 
Kilimo ni muhimu kwa binadamu kwa sababu huwasaidia wanadamu kupata chakula. Bila chakula, watu wengi wangepiga dunia teke.
Pia, tunapokuwa wagonjwa, madaktari hutushauri tule chakula zinazoongeza nguvu mwilini na pia kula matunda kwa wingi. Vyakula hivi pamoja na matunda hayo huweza kupatikana kwa sababu ya kilimo. 
Kilimo hutusaidia kupata pesa kutoka nchi za kigeni kupitia kuuza bidhaa zetu za shamba kama vile maua, majani chai, na matunda. Pesa hizi huwasaidia wakulima kuweza kujikimu kimaisha. 
Hata hivyo palipo na jangwa hakuna kilimo. Mvua inapokosa kunyesha mimea yetu hukauka na hivyo basi kusababisha janga la njaa na ukosefu wa maji.  


Question: Mbona tusikate miti
Answer: ukame unaweza kuenea nchini
India Rethinks Plan to Send Man to Moon (AP) AP - Orílẹ̀-èdè India ti ń tún ètò rẹ̀ ṣe láti rán ènìyàn lọ sí òṣùpá ní ọdún 2015, nítorí pé iṣẹ́ náà yóò ná owó púpọ̀, kò sì ní mú èrè tó pọ̀ wá, ni àjọ àgbáyé náà sọ lọ́jọ́ Aje.

Question: Gịnị mere India ji na-atụgharị uche na atụmatụ ya iziga mmadụ n'ọnwa na 2015?
Answer: kò sì ní
NJIA ZA KUIMARISHA LUGHA YA KISWAHILI NCHINI  KENYA NA ULIMWENGUNI 
Kiswahili ni lugha la taifa na inafaa walimu na wazazi wasaidiane kumarisha lugha hii. Mtoto anapozaliwa, wazazi wanafaa kuwaongelesha kwa Kiswahili ili wanapokuwa wawe watoto ambao wanaweza kujieleza katika nyanja mbalimbali. Hii huleta umoja baina ya watoto kutoka família zote kwa sababu wanaela na wanaongea kwa lugha moja na kusikilizana na kuelewana. 
- Walimu wanafaa kusisitiza uongeleshaji wa lugha hii shuleni kwa sababu mitihani zote za taifa husetiwa kutia lugha ya taifa. Hakuna siku utapata mitihani ikisetiwa kwa lugha ya mama kwa sababu haitaleta uelewano. Walimu wanafaa kusisitizo utumiaji wa kiswahili shuleni na yule ambaye hatafuata mkondo huo lazima apate adhabu anazofaa. 
Mzazi anafaa kumnunulia mwanawe vitabu vya hadithi ili wamarisha lugha yao. Mzazi anafaa kuwasomea na kuwaeleza ujumbe na mafunzo yanayotoka katika hadithi zile. Mzazi anafaa pia kufahamu nyimbo ambazo mwanawe husikiliza wanafunzi wanfaa kusikiliza nyimbo zilizoimbwa na lugha ya kitaifa ili wapate ujumbe unaofaa. Walimu pia wanafaa kuhakikisha kuwa michezo kama vile drama shuleni hufanywa kwa lugha ya Kiswahili. Hii huleta uhusiano baina ya watu na huleta umoja. Inafanya wanafunzi kujua historia za kila jamii: Nyimbo hizo pia huwaeleza wanafunzi kuhusu historia na utadamuni wa kiswahili. 

Question: Mzazi anafaa kumnunulia mwanawe vitabu vya nini
Answer: Hadithi
ï»¿Vayu, upepo 
Brigid Simiyu 
Rijuta Ghate 

Kiswahili 

Ninapomaliza 
kuoga kwa maji 
moto, mwili wangu 
huwa majimaji na 
kuhisi baridi. 
Ninajua anayesababisha 
mwili kuhisi baridi. 
Vayu, upepo! 

Kwenye kikombe 
kuna maziwa moto 
sana. Baada ya 
muda, maziwa yanapoa. 
Ninajua 
anayesababisha 
jambo hili 
kutendeka. Vayu, upepo! 

Pazia za dirisha 
zinapapatika polep 
zikinigusa uso. 
Ni nani 
husababisha 
jambo hili 
kutendeka? Vayu, upepo! 

Ninaona radi. 
Mawingu meusi 
yananikaribia. 
Ninajua 
anayesababisha 
jambo hili 
kutendeka. Vayu, upepo! 

Matawi 
yanayumbayumba 
na majani 
yanapepea. Maua 
yanadondoka 
kutoka mtini. 
Ninajua anayesababisha 
haya yote. Vayu, upepo! 

Tunapocheza nje, 
tunanukia pipi 
anazotayarisha mama. 
Ninajua 
anayesababisha 
hili kutendeka. 
Vayu, upepo! 

Bilauri iliyokuwa 
dirisahani, 
imeanguka na 
kuvunjika. 
Namshukuru 
Mungu haikuniangukia. 
Ninajua aliyesababisha 
ukatili huu. Bila 
shaka ni Vayu, upepo! 

Firimbi imepulizwa. 
Gari la moshi 
linafika kituoni. 
Siwezi kuliona, 
lakini nausikia 
mngurumo wake. 
Ninajua aliyesababisha 
haya. Vayu, upepo! 

Haonekani. 
Hasikiki. Hufanya 
kazi zote kisirisiri. 
Anaweza kuwa ni nani? 
Mimi ninamjua! Vayu, upepo! 

You are free to download, copy, translate or adapt this story and use
the illustrations as long as you attribute in the following way: 

Vayu, upepo 
Author - Madhuri Pai and Rohini Nilekani 
Translation - Brigid Simiyu 
Illustration - Rijuta Ghate 
Language - Kiswahili 
Level - First sentences 
Â© Pratham Books 2014 
Creative Commons: Attribution 4.0 
Source www.africanstorybook.org 
Original source www.prathambooks.org


Question: Majani yanayumbayumba na matawi je?
Answer: Yanapepea
ï»¿Kiundu mlafi

Hapo kale, katika kijiji cha  Katumbi, aliishi  mwanamme aliyeitwa  Kiundu.  Alipenda sana kula  nyama.  
Mwanawe Chifu wa  Katumbi alikuwa ametimu  umri wa kuoa.  Chifu aliwaalika  wanakijiji harusini.  
Kiundu alipata mwaliko  wa harusi hii.  Pia, alisikia kuwa  kungekuwa na sherehe ya  harusi katika kijiji cha  Nyamani.  
"Aaa! Sherehe mbili kwa  siku moja! Lazima  nihudhurie sherehe zote  mbili," Kiundu aliwaza.  "Nitaenda kwanza  Nyamani kisha nirudi  Katumbi," akaendelea  kuwaza.  
Kiundu alirauka mapema  na kuelekea Nyamani.  Alipofika Nyamani,  sherehe ilikuwa haijaanza.  "Nitarudi Katumbi,  baadaye nirejee  Nyamani," Kiundu  aliamua.  
Kiundu alirudi Katumbi.  Alitarajia angekuta nyama  zikiwa tayari. Baada ya  safari ndefu, alihisi njaa  sana.  Alipofika Katumbi, chakula  kilikuwa bado  hakichakuwa tayari.  
Kiundu akawaza,  "Niliwaacha wapishi  Nyamani wakijiandaa  kupika. Chakula lazima  kiwe tayari sasa."  Kiundu aliamua kurudi  Nyamani.  
Kiundu alipofika Nyamani,  watu walikuwa tayari  wamekula. Wageni  walikuwa wanawatuza  zawadi maarusi.  Kiundu alikuwa mchoyo na  hakuwa ameleta zawadi.  Alitaka kula tu.  
Kiundu alikasirika  alipokosa chakula. Mara  moja, aliamua kurudi  kwao Katumbi.  Kwa vile alikuwa mwenye  njaa na mchovu,  hangeweza kutembea  haraka.  
Alipowasili kwao Katumbi,  wageni walikuwa  wamemaliza kula chakula  chote.  Walikuwa wakiimba na  kucheza kwa furaha.  
Alipoambiwa kuwa  chakula kilikuwa kimeisha,  Kiundu alikasirika sana.  Lo! Kiundu alizikosa  nyama kwenye sherehe  zote mbili.  
Alitembea polepole  akirudi nyumbani akiwa  mwenye huzuni na njaa.  

You are free to download, copy, translate or adapt this story and use the illustrations as long as you attribute in the following way:  Kiundu mlafi  Author - Mutugi Kamundi  Adaptation - Caren Echesa  Illustration - Alex Zablon  Language - Kiswahili  Level - First paragraphs  Â© African Storybook Initiative 2014  Creative Commons: Attribution 4.0  Source www.africanstorybook.org 

Question: Kiundu alipofika wapi alipata wageni wamekula
Answer: Nyamani
ï»¿Kumwandikia mama barua  

Mama aliziweka  nguo zake katika  begi ndogo.  Kisha, aliniita.  
Alinikumbatia na  kusema, "Kwa heri  kwa sasa binti  yangu."  Nilishangaa sana.  
"Unaenda wapi,  mama?"  Nilimwuliza nikiwa  na wasiwasi.  
Nilianza kulia  nikitaka kumfuata.  Lakini, baba  alinibeba juu  begani kwake.  Nililia kwa sauti  lakini wapi!  
Baba alisema,  "Mamako anaenda  hospitalini  kujifungua mtoto."  
Niliposikia "mtoto",  nilitulia na  kumwangalia  baba. "Kwa nini  ajifungulie  hospitalini?"  Nilitaka majibu ya  haraka.  
Baba alinikalisha  juu ya kiti kidogo  na kusema,  "Nitakueleza kwa  nini ni lazima  aende hospitalini."  Nilihuzunika.  
Nilisikiliza kwa makini. Lakini sikuelewa kwa nini  mwuuguzi hakuja nyumbani.  Alipomaliza, nilimwuliza, "Ataendelea kunipenda  hata baada ya kurudi na mtoto mwingine?"  
Babangu alinibeba  na kuniambia,  "Tutakupenda  wakati wote."  Nilifurahi sana.  
"Ninaweza  kumwandikia  barua akiwa  huko?" Nilimwuliza  baba.  
Jioni hiyo, nilianza  kumtungia mama  barua.  Ilikuwa fupi.  
Nilirarua karatasi  kutoka daftari  langu na kuanza  kuandika.  
Mama, mama,  baba alisema  kwamba umeenda  kumleta mtoto  mwingine?  
Tafadhali, fanya  upesi urudi  nyumbani.  Ninakuhitaji.  
Ningependa  umlete mtoto  msichana ili niweze  kucheza naye  akiwa mkubwa.  Yeye nami  tutakusaidia kazi  zote.  
Unaweza kuleta  wawili ili mmoja  awe wangu ili  nimpambe.  16  Ninakusubiri hapa  nyumbani.  Nitakulaki ukifika.  
Niliikunja barua  yangu ili baba  ampelekee mama.  Nilipoamka  asubuhi, barua  haikuwapo.  Nikajua baba ndiye  aliyeichukua.

You are free to download, copy, translate or adapt this story and use the illustrations as long as you attribute in the following way:  Kumwandikia mama barua  Author - Ursula Nafula  Adaptation - Ursula Nafula  Illustration - Catherine Groenewald  Language - Kiswahili  Level - First sentences  Â© African Storybook Initiative 2014  Creative Commons: Attribution 4.0  Source www.africanstorybook.org 

Question: Nilitaka mama ajifungue akiwa wapi?
Answer: Nyumbani
Goge Africa (GA) is a pan-African tourism and cultural programme, which was founded in the year 1999. It was conceptualized and anchored by a Nigerian couple, Isaac and Nneka Moses. The program is watched by over 40millions television (TV) viewers across the globe. On 1 October 1999, GA premiered on Nigerian TV ;African Independent Television (AIT), Nigerian Television Authority (NTA) Channel 10, and Degue Broadcasting Network (DBN).It was later aired on MNET AFRICA MAGIC.

Question: Kedụ ndi chepụtara maka Goge Africa?
Answer: Isaac and Nneka Moses
Miria Obote (née Kalule; born July 16, 1936) is the former First Lady of Uganda, and widow of former Prime Minister and President Milton Obote. She was a candidate in the 2006 Ugandan general election.

Question: Apollo Milton Obote yashakanye nande?
Answer: Miria Obot
KATIKA LIKIZO YA MWISHO WA MWAKA ULIPATA FURSA YA KUWATEMBELEA JAMAA ZAKO MASHAMBANI. SIMULIA JINSI MAISHA YA HUKO YALIVYOKUWA
Ilikuwa ni kaski ya dominika ambapo nilirauka alfajiri na mapema kabla ya jogoo wa kwanza kuwika. Nilipiga dua kumshukuru rabuka kwa uhai alionipa, nilipomaliza nilitembea aste aste hadi hamamuni nikaoga kwa maji yaliyokuwa baridi kama barafu. Nilipomaliza kujikwatua nilitembea hadi sebuleni nikapata mama ametandika meza kwa kila aina ya chakula. Nilipata staftahi haraka haraka kisha nikasimama tayari kwanza safari.
Njiani tulitembea sako kwa bako na nina wangu hadi katika kituo cha magari. Tulipanda gari moja lililokuwa limeegeshwa kando ya baraste. Tulisafiri hadi mashambani. Huko tulipokelewa kwa mikono miwili na wenyeji. Ilikuwa ni furaha mpwito mpwito kwangu kuwaona ndugu zangu waliokuwa wakiishi huko.
Maisha ya mashambani yalibadilika kwani mjini hatukuwa tunachota maji na kulisha mifugo. Niliyapenda mazingira yale kwa kuwa tulikuwa twafanya kazi sio kulala tu na kutazama runinga kama huko mjini. Nilijifunza mambo mengi kwani hata sikuwa najua kupika. Lakini nilipofika huko mashambani nilifunzwa kupika na wakubwa wangu. Niliteka maji na kuwalisha mifugo waliokuwa katika mazingira yale. Kila asubuhi tulikuwa tukirauka kuelekea shambani kupalilia mimea na kulima. Niliyapenda maisha hayo kiasi cha kwamba singetamani kurudi mjini tena. Nilitamani

Question: Msimulizi alikuwa anarauka shambani kufanya nini
Answer: Kupalilia mimea na kulima
Pur mar ngano e piny Kenya nigi pek kuom kudni (pests). Wheat aphids chuodo pi lwedo cham kendo gikelo sooty mold kod tuwo mar virus; ispraygi gi KINGCODE ELITE (10ml) kata PRESENTO 200 SP (4g) e pi lita 20. Thrips pondo e bwo ite (flag leaf) kendo ihinyogi gi PROFILE 440EC (30ml). Nematodes kelo kuot (galls) e tiend cham kendo idrench gi ALONZE 50EC (10ml). Cutworms ng'ado tiend cham e bwo lowo kendo idrench gi LOYALTY 700 WDG (10g). Stalk borers donjo e i lere cham kendo ispraygi gi OCCASION STAR 200 SC (3ml). Winy bende chamo ngano ma osegweny, omiyo japur nyalo tiyo gi "bird scarer" kata lokro kinde pido.

Question: Thrips pondo e diere mane e wi it ngano?
Answer: bwo ite (flag leaf)
Mondo ng'ato obed gi PhD nyaka osom bachelor e ka koro onyalo timo PhD, ji mang'eny ko lure gi sistem mar wazunge mapogore timo ga Masters mokwongo e ka gi nyalo timo PhD. E piny Kenya dwarore nyaka ng'ato osom Master eka onyalo timo PhD. E piny Amerika pangruok ni opogore nikich ng'at mosomo e Bachelor inyalo mi thuolo mar timo PhD nikich PhD moko nitie gi kit Masters maka ng'ato oko kalo penj mar PhD inyalo miye Master, to ko kalo penj no imiye thuolo mar dhi gi nyime gi PhD program nogono.

Question: PhD program moko loka Amerika nitiere kanyachiel gi somo mane?
Answer: Masters
FAIDA NA MADHARA YA TEKNOLOJIA KATIKA SHULE ZA SEKONDARI
Teknolojia ni maarifa ya sayansi yaliyowekwa katika matumizi ya vitu mbalimbali kama vile ufundi, kilimo au mawasiliano katika jamii au kigezo fulani. Teknolojia imeibuka sana kama jambo ambalo watu wengi hulitumia ima kwamba hufaidisha wanajamii na hata pia huleta madhara katika jamii. Ama kwamba watu hutumia kujiburudisha na kufanya utafiti katika mambo fulani yanayoathiri jamii, shuleni na hata kazini. 
Faida za teknolojia katika shule za sekondari ni moja wapo ambapo teknolojia hutumiwa katika vigezo mbalimbali ili kwamba kufaidisha walimu na hata wanafunzi kwa njia fulani ili 
kukuza elimu na masomo katika shuleni. Tukona vyombo kama vile tarakilishi ambayo hutumiwa sana katika shule ili kuweza kuweka na kutuma ujumbe sehemu mbalimbali kwa wazazi na hata kutumiwa kwa njia ya masomo na wanafunzi mbalimbali. Teknolojia ya utumiaji 
wa simu katika sekondari ni kwamba walimu hutumia kupitisha ujumbe kwa wazazi kwa njia ya haraka sana katika mitandao ya simu kama vile Facebook na zinginezo katika mawasiliano baina ya wazazi, walimu na hata wanafunzi. 
Utumiaji wa teknolojia ya kikokotoo inayotumiwa na wanafunzi kufanya hesabu katika mitihani yao huwa ni njia rahisi na haraka kwa kutumia kwani haichukui saa nyingi kwa utumiaji huo. 
Teknolojia ya televisheni hufaidisha walimu na wanafunzi ndani ya sekondari kwa kujua matokeo yanayojiri na kukithiri katika jamii mnamo wanafunzi wakiwa shule. Hivyo basi hutumika kama kigezo cha kujua habari tofauti tofauti.
Licha kwamba teknolojia ina faida mbalimbali katika sekondari, basi vile vile zimo ou ziko madhara yako yanayokithiri utumiaji wa teknolojia shuleni za sekondari na zinazosababisha mambo mengi wanayochangia madhara mengi ya sekondari. Utumiaji wa simu au runinga. Walimu hutumia teknolojia hii kama kigezo kibaya kwani hutumia kuwasiliana na watu mbalimbali wakiwa darasani na wakasahau kwamba wanahitajika kufundisha ama kufunza wanafunzi kwani hutumia muda mwingi wakiwasiliana na marafiki kwa simu huku muda hupotezwa kwa wanafunzi ya kufundishwa. 
Mtandao, walimu hutumia mitandao yao kwa njia isiyofaa kwani wakiwamo ofisini mwao huingia kwenye mitandao ya simu kisha husahau kama kuna kipindi cha darasa anahitajika kufunza wanafunzi huku akijiburudisha yeye mwenyewe badala ya kuhudhuria kipindi maalum kwa wanafunzi kwani wanafunzi hupotezewa muda mwingi wao wakufundishwa na walimu. Sababu kuu ikiwa ni utumiaji wa mitandao wakati usiofaa.

Question: Ni kina nani hutumia mtandao kwa njia isiyofaa
Answer: Walimu
Lagos (Nigerian English: /ˈleɪɡɒs/; Yoruba: Èkó) is the largest city in Nigeria and the second most populous city in Africa, with a population of 15.4 million as of 2015 within the city proper - daily the Lagos area is growing by some 3,000 people, or around 1.1 million annually, so the true population figure of the greater Lagos area in 2022 is roughly 28 million (up from some 23.5 million in 2018). Lagos may therefore have overtaken Kinshasa as Africa's most populous city.
Lagos was the national capital of Nigeria until December 1991 before the government decided to move their capital to Abuja in the centre of the country. The Lagos metropolitan area has a total population of roughly 23.5 million as of 2018, making it the largest metropolitan area in Africa. Lagos is a major African financial centre and is the economic hub of Lagos State and Nigeria at large. The city has been described as the cultural, financial, and entertainment capital of Africa, and is a significant influence on commerce, entertainment, technology, education, politics, tourism, art, fashion. Lagos is also among the top ten of the world's fastest-growing cities and urban areas. The megacity has the fourth-highest GDP in Africa and houses one of the largest and busiest seaports on the continent. The Lagos metropolitan area is a major educational and cultural centre in Sub Saharan Africa.

Question: Wani birni ne a Najeria ya fara zama babban birni a Najeria?
Answer: Lagos
MATHARA YA UCHAFUZI WA MAZINGIRA 

Mazingira na mambo yanayomzunguka kiumbe katika sehemu anapoishi au maisha yake. Mazingira machafu huweza sababisha magonjwa hatari sana tunapaswa kujiepusha na madhara hayo.

Licha ya hayo, mathara hayo ni kipindupindu na pepopunda. Kipindupindu ni ugonjwa wa kuambukizwa kwa haraka  na ni hatari sana, huweza kusambaa kwa sababu ya mazingira machafu na  maji machafu. Tunapokunywa maji bila kuchemsha tunaweza kupata ugonjwa huu hatari.

Tunapolala tunapaswa kulala ndani ya chandarua ili tujikige na ugonjwa wa malaria. Malaria huenezwa na mbu, ambao hukaa katika nyasi ndefu zinazomea karibu na nyumba. Mazingira machafu huweza kusababishwa na kutookota taka taka.
Tunapaswa kunawa mikono wakati wowote tunapotoka chooni kwa sababu nayanaweza husababishwa na ugonjwa huo hatari ya kipindupindu yanayosababisha kutapika na kuhara wakati wote. 

Taka taka hutupwa kwenye pipa na kuchomwa kabla ibebwe na upepo na kutapakaa kila mahali. 



Question: Maji machafu huleta ugonjwa gani
Answer: Kipindupindu
A continent is any of several large landmasses. Generally identified by convention rather than any strict criteria, up to seven geographical regions are commonly regarded as continents. Ordered from largest in area to smallest, these seven regions are:  Asia, Africa, North America, South America, Antarctica, Europe, and Australia. Variations with fewer continents may merge some of these, for example America, Eurasia, or Afro-Eurasia are sometimes treated as single continents, which can bring the total number as low as four. Zealandia, a largely submerged mass of continental crust, has also been described as a continent.

Question: Waccece babbar nahiya a duniya?
Answer: Asia