theophilusowiti/AfriQuAD huggingface dataset:
FAIDA NA MADHARA YA TEKNOLOJIA KATIKA SHULE ZA SEKONDARI 
Teknolojia ni mojawapo ya swala ibuka katika iliyoleta jamii iliyoleta maendeleo katika sekta mbalimbali. Maendeleo haya ni pamoja na kuimarisha hali ya masomo shuleni kwa kusambaza tarakilishi na vitabu vya kudurusu. Pia vyombo vya mawasiliano kama vile simu ya mkononi, vyombo vya kusafiria na vile vinavyotumika hospitalini ni baadhi ya maendeleo kutokana na teknolojia. 
Katika shule za sekondari, teknolojia imeleta faida nyingi katika masomo. Wanafunzi wameweza kufaulu vizuri kutokana na maendeleo haya. Serikali imeweza kusambaza tarakilishi katika shule tofauti tofauti. Tarakilishi hizi husaidia wanafunzi kwa kuhifadhi data ya masomo. Pia huwasaidia iwapo wangetaka kufanya utafiti wa jambo fulani kuhusu masomo yao. 
Walimu pia vile vile wamerahisishiwa kazi ya kuchora na kuandika ubaoni. Hii imewezeshwa na uwezo wa tarakilishi kwa kutumia projekta ili kuwasilisha ujumbe mwafaka unaojitokeza katika somo hilo. Hata hivyo, hii imesababisha wanafunzi kuwa watulivu darasani at kuliko kufundishwa kwa kuandikia ubaoni kwa sababu wanafunzi wengi wamezoea kutazama vipindi katika televisheni wakiwa kwao.
Teknolojia pia imesaidia katika usafiri. Walimu pamoja na wanafunziwanaosoma katika shule za kutwa wamewezeshwa kufika shuleni mapema. Hii ni kwa sababu wao huabiri vyombo vya usafiri na wengine wakitumia usafiri binafsi wanapoenda shuleni. Hivyo basi, hii imeweza kupunguza muda ambao ungetumika kutembea maili nyingi ili kufika shuleni. 
Maendeleo yanayotokana na teknolojia pia yameweza kuboresha sekta ya usalama shuleni. Hii ni kutokana na kuibuka kwa kamera za usalama zinazoweza kurekodi na kuhifadhi video za kila kitu kinachoendelea hasa uhalifu. Kamera hizi zimeweza kusaidia kupunguza visa vya wanafunzi kutoroka shuleni, uvamizi na pia mambo haramu kama vile kutumia dawa za kulevya ambayo ni kinyume cha sheria za shule.
Hata hivyo, wanafunzi shuleni pia wameweza kuhakikishiwa matibabu bora iwapo wakiwa  na ugonjwa. Hii ni kwa sababu hospitali zilizomo shuleni zimeimarishwa kwa kusambaziwa madawa yanayohitajika kutibu magonjwa tofauti tofauti. Hii imeweza kurahisisha masomo kwa wanafunzi kwa sababu wao hutibiwa huku wakiendelea na masomo yao.
Aghalabu pia teknolojia imeleta madhara kadhaa shuleni. Mojawapo ya madhara haya ni kama vile wanafunzi kuanguka mitihani yao kwa sababu iwapo umeme utapotea basi shughuli za masomo zitazorota. Swala hili linatokana na utegemezi wa kiwango cha juu wa umeme katika shughuli hizo. Hivyo basi teknolojia hii haina manufaa kwa shule zilizo katika maeneo yenye shida ya umeme. 
Licha ya hayo, teknolojia pia imechangia pakubwa katika ukosefu wa nidhamu kwa wanafunzi. Hii ni kwa sababu baadhi ya wanafunzi hujishughulisha na mambo ambayo haya husiani na maswala ya elimu wanapotumia simu au tarakilishi zao shuleni. Wao huhifadhi video chafu kama vile za mapenzi, vita vinavyosababisha mauaji. Hii huathiri akili na mawazo yao na kutamani kujaribu mambo haya wakiwa shuleni. 


Question: Eleza vile teknolojia huzorotesha masomo
Answer: Iwapo umeme utapotea
MADHARA YA UCHAFUZI WA MAZINGIRA
Mazingira ni hali au mambo yanayo zunguka kiumbe katika sehemu anapoishi au maisha yake. Tunapo chafua mazingira yetu, tunaweza kusababisha ardhi kuchafuka kupitia takataka. Hatupaswi kutupa takataka mahali popote, tunapaswa kutupa taka zote kwenye pipa au shimo. Tunapoishi katika mazingira machafu tunaweza kupata magonjwa mbalimbali kama kipindupindu na mengine mengi. Watu wengi nchini hutupa karatasi zao kwenye mabini ya maji na hata baharini, hata hivyo hayo maji tunayotupa taka binadamu hutumia kwa kazi mbalimbali kama kunywa na kufanya kazi za nyumbani.
Jijini, watu hutupa taka ovyo ovyo pasipotakikana. Hizo taka wanazotupa zinaweza kupeperushwa na upepo na kuelekea kwenye madimbwi ya maji. 
Ukataji wa miti pia bila kupanda miti. Tunajua kuwa miti huleta mvua na pia hufanya nchi kuwa ya maridadi na yenye kupendeza. Watu wengi hukata miti ili kujenga nyumba na kutengeneza vifaa vya matumizi kama vitabu, viti, meza na kadhalika. Tunapochoma makaa huwa tunaharibu hewa safi ambayo sisi binadamu tunapumua na hatamiti zinaweza kukauka kwa ukosefu wa hewa safi.
Bila shaka ningependa kuwasihi ya kwamba tuyaweke mazingira yetu safi ili tusipatwe na magonjwa. Pia katika milango yetu tusiyamwage maji machafu au takataka zozote zile tunapaswa kuyaweka mazingira yetu safi kila wakati. Tuyachome takataka zote zile tunazoziweka milangoni milangoni, pipani na hata shuleni ili kuzuia kusambaratika kwa makaratasi ovyo ovyo.

Question: Kipi kinawezapeperushwa hadi kwenye madimbwi ya maji
Answer: Taka
I-Afrika inamathuba amahle kakhulu okuthuthuka kwezomnotho kunamanye amazwekazi emhlabeni. Lokhu kungenxa yokuthi iningi lezakhamizi zase-Afrika zisezincane. Iphesenti elikhulu labantu kuzo zonke izizwe zase-Afrika lihlala livela kubantu abasha abanamandla namathuba amahle kakhulu okuthuthuka kwezomnotho. Lokhu akufani nakwamanye amazwekazi afana neYurophu, lapho iningi labantu likhulile. Kubalulekile ukuthi i-Afrika ibone ithuba elihle kakhulu futhi iwasebenzise ngokugcwele ukuze izuze. Yize lokhu kuyiqiniso, siye saqaphela ukuthi intsha ngeke ibe yilutho uma ingakulungiselelwa kahle ukuthola ulwazi oluhle kakhulu kanye nezinto ezibonakalayo zezomnotho. Kunezindlela eziningi zokuqinisa imindeni yabo.

Question: Àwọn wo ló pọ̀ jù lọ lára àwọn ọmọ ilẹ̀ Áfíríkà?
Answer: intsha
February is the second month of the year in the Julian and Gregorian calendars. The month has 28 days in common years or 29 in leap years, with the 29th day being called the "leap day". It is the first of five months not to have 31 days (the other four being April, June, September, and November) and the only one to have fewer than 30 days. February is the third and last month of meteorological winter in the Northern Hemisphere. In the Southern Hemisphere, February is the third and last month of meteorological summer (being the seasonal equivalent of what is August in the Northern Hemisphere).

Question: Ụbọchị ole di na Febrụwarị?
Answer: 28 days in common years or 29 in leap years
Thomas Mxolisi Kaunda (born 13 September 1972) is a South African politician from KwaZulu-Natal serving as the Mayor of the eThekwini Metropolitan Municipality since 2019. He was the KwaZulu-Natal MEC for Transport, Community Safety and Liaison from 2016 to 2019 and a member of the KwaZulu-Natal Legislature from 2009 to 2019. Kaunda is a member of the ruling African National Congress (ANC). Early life and education.

Question: ubani iMeya yeTheku njengamanje?
Answer: Thomas Mxolisi Kaunda
ï»¿Mawaidha kutoka kwa Baba  

Hapo zamani za kale, kulikuwa na  mwanamume aliyekuwa na watoto  wawili wa kiume.  
Siku moja, aliwaita akawaambia,  "Wanangu, mimi ninakaribia kufa.  Ningependa kuwaona mkiwa  nyumbani kwenu kabla ya kifo  changu.  Ninawapa mwezi mmoja ili muweze  kulishughulikia jambo hili. Rudini hapa  baada ya mwezi."  
Wanawe hao wawili walitoka kwa kasi.  Mwana wa kwanza alikwenda akakata  miti akaanza kujijengea nyumba.  
Naye mwana wa pili alikwenda  akaanza kujenga uhusiano maalum  na watu kutoka familia mbali mbali.  Alichukuliwa na watu tofauti kama  mtoto wao wa kupanga.  
Baada ya mwezi mmoja, ndugu hao  wawili walirudi kumwona baba yao.  Baba yao alisema, "Je, mmeweza  kujenga nyumba zenu?"  Wote walimjibu, "Ndiyo, baba."  
Baba alikwenda na mwanawe wa  kwanza. Aliona kwamba mwanawe  alikuwa amejenga nyumba nyingi.  Alitembea nje ya kila nyumba, akiuliza,  "Je, kuna mtu yeyote ndani ya nyumba  hii?"  Naye mwanawe alimjibu, "La, baba."  
Waliitembelea kila nyumba na kila  wakati baba alimwuliza mwanawe, "Je,  kuna mtu yeyote kwenye nyumba hii?"  Kila mara mwanawe alimjibu, "La,  baba."  
Hatimaye, baba alihisi njaa kwa  sababu hakumpata mtu yeyote wa  kumpa chakula.  Alisema, "Sawa, twende nyumbani."  Waliondoka wakaenda nyumbani.  
Kaka wa pili aliwapeleka kwenye  familia yake ya kwanza ya kupanga.  Aliwajulisha kwa baba yake na  kusema, "Hawa hapa ni baba na kaka  zangu."  Familia hii iliwapokea kwa furaha  nyingi. Walichinja kondoo  wakawatayarishia sherehe kubwa  sana. 
Kisha walikwenda kwa familia ya pili  aliyokuwa amepanga. Aliwajulisha pia  kama baba na kaka zake.  Waliwafanyia sherehe nyingine kubwa.  
Walikaribishwa katika kila familia  ambako ndugu wa pili alikuwa  amechukuliwa kama mwanao.  Walikula wakashiba kisha  wakaondoka wakarudi nyumbani.  
Baba alisema, "Hivi ndivyo  nilivyokusudia, nilipowaambia  mjitengenezee nyumba. Kuwa  nyumbani hakumaanishi kuwa na  nyumba nyingi au nyumba za bei  ghali.  Bali, ni kuwa na upendo, urafiki na  uhusiano mwema na watu wengine."  

You are free to download, copy, translate or adapt this story and use the illustrations as long as you attribute in the following way:  Mawaidha kutoka kwa Baba  Author - Mohammed Kuyu and Elizabeth Laird  Translation - Susan Kavaya  Illustration - Jacob Kono  Language - Kiswahili  Level - Longer paragraphs  Â© African Storybook Initiative 2016  Creative Commons: Attribution 4.0  Source www.africanstorybook.org  Original source www.ethiopianfolktales.com 

Question: Mwana wa kwanza alikwenda akakata nini
Answer: miti
Alexander Chuka Iwobi ( ; born 3 May 1996) is a Nigerian professional footballer who plays as a winger for club Everton and the Nigeria national team. Iwobi began his career at Arsenal, making 149 appearances and scoring 15 goals, and winning the FA Cup in 2017. In August 2019, he transferred to Everton for an initial £28 million fee.

Question: Ebee ka Alex Iwobi malitere ọrụ football ya?
Answer: Arsenal
ï»¿Khayanga na kibuyu chake  

Khayanga aliishi  na wazazi wake  kwa furaha.  Alipokuwa na umri  wa miaka kumi,  walifariki.  
Khayanga  alitunzwa na Rosa,  mmoja wa jamaa  zake.  Rosa alikuwa  mkarimu lakini  alikuwa mkongwe.  
Khayanga  aliyatembelea  makaburi ya  wazazi wake.  Aliwaeleza  matatizo yake.  
Siku moja  alipokuwa  makaburini,  alipokea zawadi ya  kibuyu.  Aliamini kuwa  kilitoka kwa wazazi  wake.  
Khayanga aliusikia  wimbo mtamu wa  kuliwaza kutoka  katika kibuyu.  Uliimbwa hivi:  
Khayanga, ee,  Khayanga!  Mtoto wetu, mpendwa!  Kibebe kibuyu hiki, mpendwa!  Kikuliwaze, mpendwa!  Khayanga alifahamu sauti hiyo kuwa ya mamake.  
Khayanga  alikibeba kibuyu  chake wakati wote.  Aliamini kwamba  wazazi wake  walimlinda.  
Siku moja, kibuyu  hicho kilivunjika.  Khayanga  alivunjika moyo  vilevile.  
Alivishika vigae  hivyo mikononi  akaimba:  Babangu,  mamangu!  Kibuyu changu  kimevunjika!  Nifanyeje?  Nipe ishara  nyingine!  Nijue mko nami!  
Sauti ilisema:  Khayanga mtoto  wetu!  Viokote vigae  hivyo!  Vitumie kuchota  maji!  Ioshe miguu yako!  Yafumbe macho!  Khayanga alitii.  
Khayanga  alikibeba kibuyu  chake kila mahali.  Waliomwona,  walijiuliza, "Hiki ni  kibuyu cha aina  gani?"  Kibuyu hicho  kilimsaidia kupata  mahitaji yake.  
Khayanga aliamini  kuwa wazazi wake  walikuwa naye  wakati wote.  Hakuna lolote baya  lingeweza  kutendeka kwake.  

You are free to download, copy, translate or adapt this story and use the illustrations as long as you attribute in the following way:  Khayanga na kibuyu chake  Author - Ursula Nafula  Translation - Mitugi Kamundi  Illustration - Catherine Groenewald  Language - Kiswahili  Level - First sentences  Â© African Storybook Initiative 2014  Creative Commons: Attribution 4.0  Source www.africanstorybook.org 

Question: Nani aliishi na wazazi wake
Answer: Khayanga
Mazingira ni pahali au mahali binadamu, wanyama na kiumbe chochote kilicho kuwa na uhai huishi. Madhara ni venye wanadamu wanadhuru mazingira kwa kuyamwaga taka kila mahali na kuyatupa makaratasi kiholela holela.
Tuki yadhuru mazingira yetu tutakuwa tukikaa sehemu ambalo linanuka tena sana hususan kwani tukiyajaza nchi yetu taka zitasambaratika kila mahali. Viwanda vyetu vinapotoa uchafu vyao huenda na kuyamwaga kwenye mito na mabwawa. Uchafu huo huwauwa wanyama baharini kama vile samaki. Na kwa watu pia inatudhuru kwani tunapotaka kuyatumia maji yale hatuwezi kwani ni chafu kupita kiasi. Nayo maji yale kukinyesha mito zijae maji inayapeleka uchafu huo kwa mabwawa mengine.
Pia uchafu huo hutuletea magonjwa mbali mbali kama vile kipindupindu, kichacho na mengineo. Magonjwa haya huyadhuru mili yetu. Tunalemewa kufanya kazi inayofaa na pale tunashindwa kuzisaidia familia zetu inavyofaa. Magonjwa haya yanaweza kumfanya mtu kupelekwa na kulazwa hospitali. Maji hujaa sanasana kwenye mashimo za kuchimbwa.
Makaratasi yale tukiyatupa kila mahali mvua na upepo huyasambaratisha na yanajaa kila mahali. Mvua inaponyesha inayabeba yale taka na kuyapeleka kwenye mito mingine. Maji hayo yanakuwa maji machafu kamwe. Maji haya huenda yakaingia na kuchanganyika na yale tunayokuwa tukiyatumia. Maji yale ambayo yanaenda mtoni yanachanganyika na yale machafu. Asubuhi wanyama na watu wanaenda kuyatumia au kuyakunywa maji yale wanashindwa Na wanyama pia wanaharibikiwa na maji yote.
Na pia tunapokuwa tukiyatupa makaratasi ovyo ovyo wanyama wetu kama vile ng’ombe na punda wakikula nyasi pia huyatafuna makaratasi yale ambayo linawafanya wanyama wetu waanze kudhofia. Hali yao ikififia huanza kuaga dunia. Ndio maana inatubidi tujifunge mkanda na tukabiliane na madhara haya ili tuishi mazingira mazuri yenye furaha na afya. Na pia ili maishani tuishi kwa mazingira yanayopendeza. Ili magonjwa yatutoroke na wanyama wetu waweze kuzaana kwa wingi.

Question: Viwanda vyetu hutoa nini
Answer: uchafu
In 1914, Langer was appointed state's attorney of Morton County and was one of a few non-farmers on the Nonpartisan League Republican 1916 state ticket. He was elected state attorney general as  the newly formed NPL party swept to victory in the 1916 election, but soon clashed with the party's founder and mercurial leader Arthur C. Townley. By 1920, Langer was publicly accusing Townley of Bolshevism, and failed in a primary campaign to replace the incumbent NPL governor Lynn Frazier as the party's gubernatorial candidate. Langer's break with the NPL leadership was a reflection of the infighting that limited the party's eventual influence on North Dakota politics.

Question: A wace shekara Governor William Langer ya fara siyasa?
Answer: In 1914,
Mamman Shata was born to a family of Fulani tribe. His mother, Lariya, was a Fulata-Borno, the Fulani people who migrated from the Borno Empire after the Fulani Jihad of 1804 and settled in parts of Hausaland. She was born in Tofa town in the Kano Emirate and met Shata's father, Ibrahim Yaro, when she went to visit a relative in Musawa. Subsequently, they got married. Lariya had a son, Ali, from a previous marriage and had two children with Yaro, Mamman Shata and his sister Yalwa.

Question: Menene sunan mahaifiyar Mamman Shata?
Answer: Lariya
The Sierra Leone People's Party (SLPP) is one of the two major political parties in Sierra Leone, along with its main political rival the All People's Congress (APC). It has been the ruling party in Sierra Leone since April 4, 2018. 

Question: Ẹgbẹ oṣelu ni o ṣe ijọba ni Sierria Leone ni ọdun 2020 ?
Answer: Sierra Leone People's Party
FAIDA NA MADHARA YA TEKNOLOJIA KATIKA SHULE ZA SEKONDARI 
Kama walivyosema wahenga, hakuna zuri lisilo kuwa na ubaya wake. Teknolojia ni maarifa ya sayansi na matumizi yake katika mitambo, vyombo vya zana katika viwanda, kilimo, ufundi au njia za mawasiliano. Teknolojia imeweza kuleta uvumbuzi wa vitu vingi mno. Kwanza, tukiangazia swala la uvumbuzi wa mifumo ya kisasa , teknolojia imechangia pakubwa katika mifumo hili. Wanafunzi wanaweza kupata mafunzo ya tarakilishi katika shule zao. Suala hilo limewasaidia ili kuweza kufanya utafiti katika maswala ibuka na pia kusoma zaidi kuhusu somo lingine.
Teknolojia imeweza kuvumbua mifumo mapya katika masomo ya kiufundi. Kwa mfano, katika ushonaji, cherehani za kutumia umerne zimezinduliwa ili kuweza kurahisisha kazi katika ujuzi huu. Hapo awali, cherehani zilizokuwa ni zile za kutumika kwa kutumia miguu na zilichukua muda mwingi kabla ya mwanafunzi kumaliza kazi. Lakini hivi sasa mambo ni ya mtindo wa kisasa. 
Tarakilishi zimewezesha wanafunzi wanaosoma upishi kuweza kufanya utafiti kuhusiana na resipe na jinsi ya kupika aina ya vyakula vingi. Kabla ya mifumo hii ya teknolojia, wanafunzi 
walilazimika kufanya utafiti wao katika vitabu mbalimbali. Uvumbuzi huu umewafanya wazembee katika vitabu kwani wanadhani ni bora kutumia tarakilishi ili waweze kupata ujumbe kwa urahisi. 
Uvumbuzi wa teknohama, teknolojia ya habari inayotumia njia ya elektroniki huezesha mawasiliano baina ya watu na wenzao popote walipo. Hii imewezesha wanafunzi kutangamana na wenzao kutoka nchi au shule mbalimbali. Jambo hili limewawezesha kubadilishana 
mawazo kuhusiana na jinsi wanavyo chukulia masomo tofauti tofauti. 
Utovu wa nidhamu kwa wanafunzi hutokana na matumizi mabaya ya teknohama na teknolojia. Wanafunzi wanapotoka kwa kuangalia video zisizofaa pamoja na kusoma makala yanayo wapotosha. Maendeleo ya teknolojia yameangazia kuwanufaisha wanafunzi wa sekondari katika masomo yao ya kifundi na pia kuwapanua uwezo wa kufikiria.
Teknolojia pia imewezesha wanafunzi tutangamana ili kubadilisha mawazo katika kongamano la kisayansi. Kongamano hili hunuia kuvumbua na kufanya utafiti ili kuweza kuongeza vyombo tofauti tofauti. Huwezesha mwanafunzi kujua talanta yake iliyofichika.
Teknolojia imefanya maendeleo mengi mno katika shule hii. Mfumo wa kutumia tarakilishi umewafanya wanafunzi waache kujituma katika vitabu kwani wanadhani kuwa utumizi wa vitabu unachukua wakati mwingi. Wao hutumia mitandao kupitia tovuti mbalimbali ili wafanye utafiti kwa haraka na urahisi.

Question: Somo lipi la kiteknolojia hufunzwa katika shule za sekondari?
Answer: Tarakilishi
In an area controlled by the Kingdom of Rwanda from the 17th century and then by the German Empire, the city was founded in 1907 when Richard Kandt, the colonial resident, chose the site for his headquarters, citing its central location, views and security. Foreign merchants began to trade in the city during the German era, and Kandt opened some government-run schools for Tutsi Rwandan students. Belgium took control of Rwanda and Burundi during World War I, forming the mandate of Ruanda-Urundi. Kigali remained the seat of colonial administration for Rwanda but Ruanda-Urundi's capital was at Usumbura (now Bujumbura) in Burundi and Kigali remained a small city with a population of just 6,000 at the time of independence.

Question: ninde washinze umurwa mukuru w'u rwanda?
Answer: Richard Kandt
ï»¿Vayu, upepo 
Brigid Simiyu 
Rijuta Ghate 

Kiswahili 

Ninapomaliza 
kuoga kwa maji 
moto, mwili wangu 
huwa majimaji na 
kuhisi baridi. 
Ninajua anayesababisha 
mwili kuhisi baridi. 
Vayu, upepo! 

Kwenye kikombe 
kuna maziwa moto 
sana. Baada ya 
muda, maziwa yanapoa. 
Ninajua 
anayesababisha 
jambo hili 
kutendeka. Vayu, upepo! 

Pazia za dirisha 
zinapapatika polep 
zikinigusa uso. 
Ni nani 
husababisha 
jambo hili 
kutendeka? Vayu, upepo! 

Ninaona radi. 
Mawingu meusi 
yananikaribia. 
Ninajua 
anayesababisha 
jambo hili 
kutendeka. Vayu, upepo! 

Matawi 
yanayumbayumba 
na majani 
yanapepea. Maua 
yanadondoka 
kutoka mtini. 
Ninajua anayesababisha 
haya yote. Vayu, upepo! 

Tunapocheza nje, 
tunanukia pipi 
anazotayarisha mama. 
Ninajua 
anayesababisha 
hili kutendeka. 
Vayu, upepo! 

Bilauri iliyokuwa 
dirisahani, 
imeanguka na 
kuvunjika. 
Namshukuru 
Mungu haikuniangukia. 
Ninajua aliyesababisha 
ukatili huu. Bila 
shaka ni Vayu, upepo! 

Firimbi imepulizwa. 
Gari la moshi 
linafika kituoni. 
Siwezi kuliona, 
lakini nausikia 
mngurumo wake. 
Ninajua aliyesababisha 
haya. Vayu, upepo! 

Haonekani. 
Hasikiki. Hufanya 
kazi zote kisirisiri. 
Anaweza kuwa ni nani? 
Mimi ninamjua! Vayu, upepo! 

You are free to download, copy, translate or adapt this story and use
the illustrations as long as you attribute in the following way: 

Vayu, upepo 
Author - Madhuri Pai and Rohini Nilekani 
Translation - Brigid Simiyu 
Illustration - Rijuta Ghate 
Language - Kiswahili 
Level - First sentences 
Â© Pratham Books 2014 
Creative Commons: Attribution 4.0 
Source www.africanstorybook.org 
Original source www.prathambooks.org


Question: Ni nani haonekani,haskiki, hufanya kazi zote kwa siri?
Answer: Vayu, Upepo
BAADA YA DHIKI FARAJA

Siku ya safari ilikuwa imewadia na tulikuwa tayari kutembea katika eneo la Mt. Kenya. Ilikuwa safari iliyopangwa na mimi na marafiki wenzangu na kila kitu kilikuwa shwari. Tuliabiri gari kisha tukaondoka tukielekea Mlima Kenya. 

Gari hilo lilienda kwa kasi sana kama umeme hadi ulikuwa unaweza kuhisi gari hilo likitingika linapoanda, ni kama dereva mwenyewe alikuwa na haraka kuliko sisi wenye tumeabiri. Gari hilo lilisha mafuta na ikabidi tumetembea sako kwa bako hadi kwenye stesheni ya mafuta. Tulikuwa tumeudhishwa na kitendo kile cha gari kuisha mafuta lakini lisilo budi hubid. 

Tulirudi kwa gari lenyewe na kuweka mafuta kisha safari likaendelea na raundi hii tulimkataza dereva huyo kuendesha kwa kasi. Dalili ya mvua ni mawingu nasema hivyo sabau niliona na nikahisi msimu wa baridi nikajua tunaa kukaribia mlima Kenya.
Tulifika tukapata kulikuwa na watu waliokuwa hapo tayari kuupanda mlima huo. Walikuwa wamevalia nguo nzito kama nang’a ili kuzuia baridi kule mlimani. Tulishuka kwenye gari na pia sisi tukaanza kujitayarisha ili tupande mlima huo.

Safari ya kupanda mlima ulianza. Nilianza kuhisi baridi hata kabala ya kufika katikati ya mlima huo. Wakati tulikuwa tunapanda tulifuatwa na kikundi ya wezi kule mlimani na walipotufikia walitupora vitu ambavyo tulikuwa navyo, si chakula, si pesa, simu na mavazi.

Tuliita usaidizi na kwa mapenzi ya Mungu kulikuwa na polisi kwa hilo mlima. Waliwafuata wezi hao ili wawakamate. Kibahati mbaya mwizi mmoja alitegwa na kuangukia wengine kisha wakaanza kushuka mlima huku wakibingirikabingirika  na kugonga mawe.

Mmoja wa hao wezi alifika kama ameshaaga dunia na hao wengine wakawa wameumia na wakauguza majeraha mingi sana. Labda hivyo watajifunza wasiwahi iba tena katika maisha yao.

Tulirudishiwa kila kitu kilichokuwa kimeibiwa na safari ikaendelea. Tulifika katikati mwa mlima na tukaanza kupatana na wanyama  wanaoishi mlimani ambao walitaka kutuangamiza au kutugeuza kitoweo.

Tulihepa hao wanyama na tukaendelea kupanda huo mlima. Baridi ilikuwa inazidi ukiendelea kupanda mlima. Hatimaye tulifika huko juu na tukaweka kijibendera hapo ili kuonyesha kuwa tulikuwa hapo. Pia tulipiga picha kadhaa ya kujikumbusha  kufanikiwa kwetu kupanda huo mlima.

Question: Walioabiri gari walitembea hadi wapi
Answer: Kwenye stesheni ya mafuta
JANGA la Covid-19, mwaka 2020, lilipokuwa linatesa taifa na ulimwengu, Petronillah Mugeni alipata wazo la kibiashara ambalo limebadilisha maisha yake. Akiwa mzaliwa wa Meru, anasema alitamani kusaidia kupunguza uagizaji wa malighafi ya mafuta, ambapo asilimia 95 huagizwa kutoka nje. Akitumia mtaji wa Sh50,000 aliopata kutokana na akiba na mkopo kutoka kwa kakake, alianza biashara ya mafuta ya macadamia katika Kaunti ya Embu. Alianza kwa njia ya kuchuuza, lakini sasa amepiga hatua. Kwa sasa anauza lita 50 za mafuta kwa wiki, na ameongeza bidhaa nyingine kama asali. Lita moja ya mafuta inauzwa Sh700. Biashara yake imepanuka na sasa ana wafanyakazi saba. Mbali na soko la ndani, anasafirisha bidhaa nchi za nje kama Qatar na Afrika Kusini. Hata hivyo, analalamikia gharama ya juu ya vifaa vya kupakia. Picha za habari hii zilipigwa na Sammy Waweru.

Question: Petronillah ni mzaliwa wa kaunti gani?
Answer: Meru
Rais mstaafu Uhuru Kenyatta amewahimiza vijana wa Afrika kujitokeza na kuchukua nafasi za uongozi, akionya dhidi ya kusubiri madaraka kwani wao ni viongozi wa leo. Akizungumza katika mkutano wa wahitimu wa chuo cha IGAD uliofanyika katika hoteli ya Windsor jijini Nairobi, Uhuru alisisitiza kuwa ujana si kikwazo cha kuleta mabadiliko. Mkutano huo uliandaliwa chini ya kaulimbiu iliyolenga kuchochea ukuaji. Hafla hiyo ilihudhuriwa na viongozi mbalimbali akiwemo Katibu Mkuu wa IGAD, Workneh Gebeyehu. Seneta Crystal Asige, ambaye pia alihutubia mkutano huo, alihimiza uongozi wa msingi wa kiroho na kusisitiza kuwa mafanikio ya kweli huanzia na unyenyekevu. Viongozi wengine wa kidiplomasia waliokuwepo ni pamoja na Balozi wa Finland, Riina-Riikka Heikka, na Naibu Balozi wa Japani, Tomonobu Hori.

Question: Seneta aliyetajwa katika mkutano ni nani?
Answer: Crystal Asige