theophilusowiti/AfriQuAD huggingface dataset:
SOKO LETU
Soko ni eneo kubwa ambalo linajadiliana na watu, wachuuzi na wanunuaji bidhaa. Soko letu lina vitu kadha wa kadha kama vile nyanya, vitunguu, mayai na mengineyo. Kwa kweli wasemavyo wahenga likikatika moyo uhudi si pato. Wanunuaji bidhaa huja sokoni mwetu kununua vitu kadhaa. Mimi hushirikiana na mama yangu kuuza bidhaa kwa kweli, "umoja ni nguvu utengano ni udhaifu,” katika kukusanya pesa ndipo mimi hushiriki na mamangu. Wanaonunua bidhaa huja na vikapu kwa vile kupima vitu na kuhesabu pesa ni kazi inayohitaji maarifa cha kuzingatia unapoibiwa kama muuzaji ni kwamba wanapotoroka mbio za sakafuni huishia ukingoni. Kwa siku, sisi huuza zaidi ya nyanya ishirini kwa maana sisi hupata shilingi mia mbili. Shamba 
tunalotoa haya matunda lina rotuba nzuri lakini bali si zuri kama halaika. 
Muuzaji nyama hupata faida nyingi kutokana na wanunuzi wengi. Viazi huchongwa na kupika chipsi. Chipsi huleta faida nyingi hata kama ni hatari. Kinachomfurahisha mama yangu kama kibogoyo aliyeota meno ni wanunuzi ambao ukiwahimiza kwa kitu wao hawapingi.
Chambilecho wahenga, kuwa mgagaa na upwa hali wali mkavu. Macho hayana pazia kwa kweli, wale huweza kuiba bila mtu kufahamu kuwa siku za mwizi ni arobaini. 
Kabla bidhaa kuuzwa, kabla mama kuwasili mimi huchunguza bei kwanza kabla kumwuzia kitu chochote kwa mtu yeyote. Mama anaweza kuniacha nikauze kwa vile anajua mimi ni mwaminifu kama mchana na kwa vile mpole kama mwanakondoo. 
Mama huniadhibu ninapowapa watu waende na vitu ovyo. Ninafaa kutii jamaa yangu kwa kuwa nisipo asiyefunzwa na mamaye hufunzwa na ulimwengu. Ni vibaya kumkasirikia kwa kuwa amekuadhibu ni vyema kuona na kujirekebisha tabia. Tumeweka kiambaza kikubwa katika kuzingira soko letu. Chambilecho wahenga vyote ving’aavyo si dhahabu.

Question: Wanaonunua bidhaa huja na nini
Answer: Vikapu
Yaa Asantewaa was born in 1840 in Besease, the daughter of Kwaku Ampoma and Ata Po. Her brother, Afrane Panin, became the chief of Edweso, a nearby community. After a childhood without incident, she cultivated crops on the land around Boankra. She entered a polygamous marriage with a man from Kumasi, with whom she had a daughter.

Question: Kurow bɛn mu na wɔwoo Nana Ya Asantewaa?
Answer: Besease
On 28 June 1999, Jack Ma, with 17 friends and students founded Alibaba.com, a China-based B2B marketplace site, in his Hangzhou apartment. In October 1999, Alibaba received a US$25 million investment from Goldman Sachs and SoftBank. Alibaba.com was expected to improve the domestic e-commerce market and perfect an e-commerce platform for Chinese enterprises, especially small and medium-sized enterprises (SMEs), to help export Chinese products to the global market as well as to address World Trade Organization (WTO) challenges. In 2002, Alibaba.com became profitable three years after launch. Ma wanted to improve the global e-commerce system, so from 2003 onward, Alibaba launched Taobao Marketplace, Alipay, Alimama.com, and Lynx.

Question: Shin me kamfani Ali baba dan wace kasa ne?
Answer: China
Internet irahamagara serivisi za telefoni za interineti zirimo gusambagira, kandi Jeffrey Citron wari ufite ibitekerezo bitandukanye yatangije uru ruganda

Question: Ònye kpaliri ọkụ nke ụlọ ọrụ ahụ?
Answer: Jeffrey Citron
ASIYESIKIA LA MKUU HUVUNJIKA GUU
Maana ya methali hii ni kwamba iwapo mtu anapofanya makosa, kisha akakanywa na wavyele wake kisha akayapuuzia mbali baadaye hujipata katika shida.
Matumizi ya methali hii ni kuwa watu wasikilize mawaidha/mambo wanayoambiwa na wavyele wao na kutia maanani.
Katika kijiji kimoja, kulitokea kijana mmoja ambaye alikuwa anaitwa Mashaka. Mashaka alikuwa mpole, mcha Mungu mwenye heshima kwa wavyele wake mcheshi na mwenye bidii. Katika masomo yake Mashaka alikuwa kidato cha nne katika shule ya kitaifa mjini Mombasa. Wazazi wake walimsifia kwa juhudi zake katika masomo yake na hata majirani. Mashaka alikuwa akiongoza katika darasa lake na alama ya B+
Mashaka alikuwa mtiifu kwa walimu wake, mwenye heshima na mwenye kujibu maswali ambayo mwalimu atakapouliza. Mashaka alikuwa akisudiana na wanafunzi wenzake walipokuwa na tatizo kidogo katika masomo yao. Mashaka alikuwa akidurusu usiku na mchana kwani mtaka cha mvunguni sharti ainame.
Ilipofika mwezi wa kumi, alikaribia kufanya mtihani wake wa mwisho wa kitaifa wa kidato cha nne. Wazazi na majirani wake walimshauri kuwa afanye mtihani wake vizuri. Mtihani wa kitaifa ni kama mtihani mengine ile. Mashaka alikuwa akimueka mungu wake mbele kwa jambo lolote atakalofanya.
Ilipowadia mtihani wake alifanya kwa umakini na kukumbuka maneno ya wavyele wake waliomwambia. Alifanya mtihani wake muda wa mwezi moja. Alipomaliza mtihani wake, alienda nyumbani na kusubiri majibu yake ya mtihani. Majibu ya mtihani wake ulikawia, kwa wiki tatu tu. Ya nne ilipofika majibu yao yalitangazwa kwenye runinga. Mashaka alipotazama majibu yake machozi ya furaha yalimtiririka tiriri. Mashaka alipata alama ya B+ Hakuamini machoni mwake kabisa. Shangwe na vigelegele vilienea hapo kwao nyumbani. Majirani na marafiki walikuja kumpa mkono wa heri.
Baada ya majibu hayo, alipata barua ya kujiunga na chuo kikuu cha Nairobi na kutimiza ndoto zake za maishani. Alipojiunga na chuo kikuu mambo yalianza kubadilika polepole Mashaka alijiunga na marafiki wabaya wa kuvuta bangi. Mashaka alikuwa akivuta bangi kila uchao mpaka ikafika kiwango yeye alikuwa haudhuri darasani na kukosa kufanya mitihani. Wazazi wake, walimkanya awachane na marafiki hao wapotevu lakini Mashaka hakuskia la mwadhini wala la mteka maji msikitini. Alipuuzia maneno ya wazazi wake na kuendelea na tabia zizo hizo. Wazazi wake waliita mkutano wa familia kujadili matatizo ya Mashaka lakini wapi, hayakufua dafu. Mashaka hakutaka kusikia maneno ya wavyele wake mpaka ikafika wakati ambapo Mashaka anaitusi familia yake matusi makubwa makubwa.
Mwishowe Mashaka alishindwa kusoma na kutimiza ndoto yale ya maishani. Maisha yake yaliisha akizururazurura mtaani kama mbwa koko na kujitia shidani. 

Question: Kijiji kilichotajwa paliishi nani
Answer: Mashaka
FAIDA ZA KILIMO
Kilimo ni kazi ambayo wakulima hufanya katika makao yao. Kilimo ina faida mingi kwa mfano tunapopanda miti huleta hewa safi na mazingira safi huwa inachangia kwa kuleta mvua. Kutokana na kilimo utapata vitu kama vile wanyama, mimea na hata mbolea.
Unapolea wanyama kama vile ng'ombe, mbuzi, kondoo kuna wanyama wengine wanaotoa kinyesi inayokuwa mbolea ambayo unatumika kupanda mimea katika shamba lako. Ng’ombe ina manufaa mengi, inatoa maziwa, inapochinjwa ngozi hubunika kwa vitu mingi. Katika historia ngozi ya wanyama ndio ilikua makazi ya watu, kike au wa kiume.
Mkulima anapotaka kupanda mbegu fulani anapaswa kuwa na mbolea ili aweze kupanda mimea yake na inawiri. Mbolea hutoka kwa wanyama wanaofugwa. Pia ng’ombe husaidia katika kilimo.
Tunapopanda mimea huwa tumefanya jambo cha manufaa sana. Ambapo miti hutupa hewa safi katika mazingira na pia humnufaisha mwanadamu kupata kivuli ambapo kuna jua kali. Miti hutumika kutengeneza vifaa kama vitanda, viti na jikoni kutumia makaa kupikia na kuni kupikia chakula.
Kilimo pia hutupatia pesa ya kusaidia kiuchumi. Unapokuwa na ng’ombe wengi utapata maziwa ambayo yakiuzwa huleta pesa.

Question: Ni nini ambayo wakulima hufanya katika makazi yao
Answer: kilimo
UFAHAMU 4

Siku hizi kuna vitambaa aina aina vya kushonea nguo na pia vingine vinaendelea kutengenezwa. Kuna vitambaa vya pamba, hariri vya mnato, nailoni, sufi na vinginevyo. Kadhalika, vitambaa hivi vina mitindo na rangi za kila aina. 

Kuchagua kitambaa cha kushonea nguo si jambo rahisi. Uchaguzi huo ni sharti ufikiriwe kwa makini sana. Mnunuzi wa vitambaa vya nguo anapaswa kufahamu kuwa kuna vitambaa tofauti vyenye sifa tofauti tofauti. Kwa mfano, baadhi ya vitambaa hukwajuka au kuchujuka rangi na kuwa vyeupe, vingine huchanika vinaposuguliwa, vingine hurudi vikifuliwa na vingine hukunjana vinapofuliwa. 

Baadhi havipigwi pasi, na havifuliwi kwa maji baridi, vingine hufuliwa kwa maji yenye joto kiasi.Mnunuzi anapaswa kuzingatia sifa hizi zote anapochagua vitambaa vya kushona nguo. Hata hivyo, ni vizuri kufahamu kwamba sio watu wote wanaozifahamu sifa zote muhimu za vitambaa, na wale wanaozijua baadhi za sifa hizi hawazijui zote.

Kuna njia kadhaa anazoweza kutumia mnunuzi ili kujua sifa za vitambaa vya nguo. Mnunuzi kwa mfano, anaweza kuwauliza wauzaji. Ni vizuri hata hivyo, kutahadhari na kuyapima maelezo yanayotolewa kwa uangalifu. Ingawa chini ya kifungu cha sheria cha maelezo ya kibiashara wauzaji wanapaswa kutoa habari sahihi kuhusu bidhaa zao, si wote wanaosema ukweli. Hii ni kwa sababu wengine huhofia kwamba wakitoa habari sahihi huenda wakakosa wateja wa kununua bidhaa zao.

Njia nyingine ambayo mnunuzi anaweza kutumia kujulia habari za vitambaa ni kwa kuangalia maelezo yanayopatikana kwenye vibandiko au vijikaratasi vya maelezo. Kwa mujibu wa sheria za nchi nyingi vibandiko vya aina hii vinapaswa kuwa sahihi lau kutoa habari zisizo sahihi ni kosa linaloweza kumfanya mtengenezaji kuadhibiwa. Maelezo yanayopatikana kwenye vibandiko hivyo ni muhimu kwani hutoa maelezo muhimu kuhusu aina ya vitambaa, namna vinavyoweza kufuliwa na kama vinapaswa kupigwa pasi au la miongoni mwa mambo mengine.
Mtu anaweza kujua aina ya kitambaa pia ikiwa ana ujuzi wa kushika au 'kuhisi'. Mtu anaweza kushika kitambaa kwa utaratibu na kukadiria kama kinakunjanakunjana au la. Hata hivyo, ni muhimu kufahamu kwamba sio wauzaji wote ambao wanapenda vitambaa vyao vishikweshikwe kwani vikishikwa sana huishia kuwa vichafu na kukosa wanunuzi.

Baada ya uchaguzi bora wa kitambaa, uamuzi wa kama mtu fulani atanunua kitambaa kizuri au la ni bei. Ni vizuri kutafuta vitambaa vizuri na visivyo vya bei ghali. Kufanya hivyo kutamsaidia mnunuzi kutotumia pesa ambazo angetumia kufanyia mambo mengine kununulia nguo tu.


Question: Mbona maelezo yanayopatikana kwenye vibandiko ni muhimu 
Answer: hutoa maelezo muhimu kuhusu aina ya vitambaa
HOTUBA. 
ELIMU NA UMUHIMU WAKE 
“Mabwana, mabibi na wanafunzi nawasalimu kwa jina la Yesu, hamjambo? Natumai kuwa m wazima na namshukuru Mwenyezi Mungu kwa kutufikisha hapa. Kwanza kabisa, elimu ni nini? Elimu ni mfumo wa kujifunza na kuweza kujua kitu gani kizuri cha kufanya. Au twaweza kusema ni ufunguo wa maisha bora. 

Kuna aina tofauti za elimu, kuna elimu iliyo rasmi ambayo hupatikana kwenye shule na kuna ile isiyo rasmi ambayo mara nyingi hufunzwa kule nyumbani. Wazazi wenzangu ningependa kuwahimiza mwapeleke watoto wenu shuleni bila ya kuzingatia jinsia, kwani wote wataweza kutuvusha kutoka kwa lindi la umaskini.  Wanunulieni vitabu, kalamu na vyote tisa wanavyohitaji pale shuleni.

Lakini elimu huu yasaidia vipi? Kwanza, kupitia kwa elimu ya vitabu pale shuleni, wanafunzi hawa watapata akili nyingi ya kuwawezesha kufanya vitu kadha wa kadha baadaye kwa maisha  yao ya usoni. Tutawapata madaktari, walimu, wahazili, mainjinia, na mawakili ambao wataweza kubadilisha maisha yetu, na hata labda twawezapata rais miongoni mwao. 

Pili, elimu hii iutakuza maadili, walimu wataweza kuwafunza jinsi ya kuishi, kuvaa, wanavyostahili kuishi na watu heshima kwa wazazi itakayoweza kuimarishwa katika vizazi vitakavyokuja baada yao. 

Tatu, elimu hii itawafunza kumcha Rabuka kupitia somo la dini. Watasoma vifungu vya Biblia na kujua vile Maulana anawahitaji kuishi ili waibuke washindi na kupata baraka maishani. Ama kweli, Mungu hamsahau mja wake. 

Kuongezea, wataweza kujifunza jinsi ya kuandika na muhim habisa, kusoma ambayo itawawezesha kuuondoa uongo na udanganyifu wanaotumia kuwalaghai na kuwanyanyasa wazee. Wataweza kuelewa kwa kina na kuzuia maovu katika jamii. 

Pia, wataweza kuzigundua talanta zao pale uwanjani wanapotangamana na wenzao. Walimu watawasaidia kuzikuza na kuziimarisha. Labda hiyo ndiyo itakayomlipa mbeleni kuliko kutegemea kazi za kuajiriwa. Kupitia kwa elimu hii, ataweza kubuni mashairi, nyimbo ama kuwa mwandishi wa vitabu. 

Kupitia kwa elimu, mwanao ataweza kujua umuhimu wa kufanya kazi na wengine. Kwani wahenga hawakukosea waliposema umoja ni nguvu na utengano ni udhaifu. Atapata marafiki kutoka nyanja mbalimbali watakaomfunza jinsi wao hufanya vitu na ataweza kuimarika, kukuakiakili na kimwazo. Elimu hii pia itamfunza jinsi ya kurahisisha maisha kwa kufanya vitu kadha wa kadha kwa njia fulani isiyo ya kuharibu bali ya kujenga. Mwisho, tusisahau kuwaombea na kuwapa motisha na kuwasukuma mara kwa mara kwani samaki mkunje angali. mbichi. Asanteni na Mwenyezi Mungu awabariki.” 

Question: Nani watamfunza jinsi wao hufanya vitu
Answer: marafiki
FAIDA NA MADHARA YA TEKNOLOJIA KATIKA SHULE ZA SEKONDARI.

Teknolojia ni maarifa ya sayansi na matumizi yake katika mitambo na zana katika viwanda, kilimo, ufundi au njia za mawasiliano. Teknolojia imeleta faida katika shule za sekondari na vile vile pia imeleta madhara katika shule hizi.

Teknolojia imeleta faida sana hasa katika kwa wanafunzi. Wanafunzi hutumia vikokotoo wanapofanya masomo yanayohitaji kuhesabu kama vile hisabati na fizikia. Wanafunzi wanapopewa kazi hizi, huzifanya kwa haraka na kwa muda mfupi. Pia huwasaidia kufanya hesabu ambazo hawawezi kuzifanya kutumia akili zao kwani labda zina nambari nyingi na kubwa hasa katika hesabu za mara. 

Pia imesaidia katika kutunga mitihani. Walimu hutumia tarakilishi kutunga mtihani na hata kutoa nakala za makaratasi kulingana na idadi ya wanafunzi. Hii huchukua muda mfupi kwa walimu pia kuwaepusha kuchoka. Tarakilishi pia hutumika kufunza wanafunzi katika masomo gulani kama vile kemia. Wanafunzi huonyeshwa jinsi bidhaa fulani zinavyotengenezwa kutumia njia mbalimbali kama vile “Haber process, frasch process na zinginezo ambapo wanafunzi huelewa vizuri na kufuzu katika masomo yao. 

Kuna televisheni za kamera ambazo huwekwa maofisini mwa walimu, mabweni kwa walio shule za kulala na hata madarasani. Hizi hurekodi mambo yanayotokea katika sehemu hizo ili kuwa na ushahidi kitu kibaya kinapotokea. Hii imewafanya watu wengi shuleni kuheshimiana na kutotendeana vitu vibaya. 

Walimu pia hutumia kompyuta kutuma ujumbe mbalimbali kwa wazazi labda kuhusu mkutano na hata kutuma  matokeo ya wanafunzi kwa wazazi na walezi wao. Hii husaidia pia kila wakati ujumbe unapohitajika kwa haraka. 

Simu zimesaidia sana wanafunzi na hata walimu wanapotafuta walimu wenzao hapo shuleni, kama mwalimu fulani anahitajika na haonekani hupigiwa na kuulizwa mahali alipo. Na pia wanafunzi huwapigia wazazi, walezi na hata jamii zao kuwajulia hali zao. 

Vile vile teknolojia imeleta madhara hasa pale kwa wanafunzi. Wanafunzi wamekuwa wazembe mno wanapopewa kazi kama hisabati hawawezi kuzifanya kutumia akili zao, wao huona mbona wasitumie vikokotoo kufanya hesabu. Hao hujikuta wanatumia maana wamezoea na mwishowe huanguka mtihani. 

Tarakilishi pia wakati mwingine haiandiki maneno yote katika karatasi za mtihani bali huruka baadhi ya maneno. Hii huleta kutoeleweka kwa maswali ya mtihani na pia kuleta madhara kwa mwalimu anayehusika maana itambidi aende kwa wanafunzi wabadilishe baadhi ya sehemu za karatasi hizo. 

Tarakilishi pia imewafanya wanafunzi kujiunga na mambo maovu kama vile kutazama ponografia. Wanafunzi wanapoambiwa waende katika ofisi ya tarakilishi, huenda wasiende kutazama masomo bali kutazama vitu vinavyowafurahisha. 


Question: Wanafunzi wanatumia nini kupata masomo popote
Answer: Simu
Mondo kitungu odong' maber, japur nyaka golo modhi (weeds) kod cham mane dong' (residues) e puodho. Inyalo dongo lowo gi manure (oganda mopuo) maromo tanni 1.5 nyaka 2 kuom eka achiel. E nursery, koth kitungu inyalo pido e dhoudi (furrows) manigi bor mar 1 cm; kendo seedlings dongo e seche mar jumbe auchiel (6 weeks) nyaka gichop bor mar 15 cm. Ka itero seedlings e puodho (transplanting), spacing monego obedie en 10 cm e kind kitungu achiel kod machielo, kendo 30 cm e kind lere (rows). Japur monego orwak drip irrigation mondo lowo obed mang'ich kinde duto.

Question: Bor mar seedlings mane onego ochanjgi en adi?
Answer: 15 cm
JANGA la Covid-19, mwaka 2020, lilipokuwa linatesa taifa na ulimwengu, Petronillah Mugeni alipata wazo la kibiashara ambalo limebadilisha maisha yake. Akiwa mzaliwa wa Meru, anasema alitamani kusaidia kupunguza uagizaji wa malighafi ya mafuta, ambapo asilimia 95 huagizwa kutoka nje. Akitumia mtaji wa Sh50,000 aliopata kutokana na akiba na mkopo kutoka kwa kakake, alianza biashara ya mafuta ya macadamia katika Kaunti ya Embu. Alianza kwa njia ya kuchuuza, lakini sasa amepiga hatua. Kwa sasa anauza lita 50 za mafuta kwa wiki, na ameongeza bidhaa nyingine kama asali. Lita moja ya mafuta inauzwa Sh700. Biashara yake imepanuka na sasa ana wafanyakazi saba. Mbali na soko la ndani, anasafirisha bidhaa nchi za nje kama Qatar na Afrika Kusini. Hata hivyo, analalamikia gharama ya juu ya vifaa vya kupakia. Picha za habari hii zilipigwa na Sammy Waweru.

Question: Mbali na Qatar, anauza bidhaa nchi gani nyingine?
Answer: Afrika Kusini
Madhara ya Kuchafua Mazingira
Kweli ni mahali panapozunguka makazi ya wanadamu. Na tunaelewa kwamba kuna madhara mengi ambayo huharibu mazingira yetu katika nchi yetu ya Kenya. Madhara husababishwa na wanadamu kupitia njia mbali mbali kama vile kukata miti ovyo ovyo bila kupanda zingine. Wengine wengi hutumia misitu kama msalani. Hiyo ni sababu kubwa sana ambayo huleta madhara ya afya mwilini.
Kuna magonjwa mengi kama kipindupindu, madhara ya kuharisha au kutapika ambayo husababishwa na uchafu, na kathalika. Naam! inafafanuliwa kwamba inastahili tuishi katika mazingira safi kila moja wetu.
Mazingira yetu tuboroshe vizuri. Takataka tuokote zote tuzipeleke katika pipani ziwache kuzagaa kote kama cheche za moto jagwani. Pia tuyatunze maua ziwache kunyauka. Hiyo ni jinsi tunaweza kutunza mazingira.
Ilhali mazingira yana umuhimu mwingi katika afya yetu. Kama vile miti husaidia kuvuta mvua, ni nyumba ya wanyama wa pori pia tunapata hewa safi kupitia miti. Wizara wa mazingira huzajaribu  kufunza watu jinsi wanapotunza mazingira katika nchi yetu.
Tunapozingatia nasaha hakika tutatunza mazingira yetu vizuri. Kila moja atege maskio ndi! ili tushirikiane pamoja kama vile wahenguzi wamenena kwamba umoja ni nguvu na utengano ni udhaifu. Tushirikiane ili tuimarishe mazingira yetu. Kila moja afuate maagizo chapuchapu ili mazingira yetu iimarike kila mara.

Question: Miti husaidia kuvuta nini?
Answer: Mvua
Charly Boy, born Charles Chukwuemeka Oputa, 19 June 1950 (also known as CB, His Royal Punkness, and Area Fada), is a Nigerian singer/songwriter, television presenter, publisher, and producer. One of Nigeria's most controversial entertainers, he is best known for his alternative lifestyle, political views, and media productions, most notably "The Charly Boy Show". He has served as president of the Performing Musicians Association of Nigeria, and in 2011 was an Idol Series judge. Early life.

Question: Gịnị bụ ezigbo aha Charleyboy?
Answer: Charles Chukwuemeka Oputa
ï»¿Mwanamume aliyeota  manyoya  

Kulikuwa na tajiri  aliyekuwa na wana wawili  wa kiume.  Kwenye wosia wake  alitaka mwanawe wa  kwanza arithi ng'ombe  wake wote na wa pili,  amrithi jogoo mmoja tu.  
Baada ya tajiri kufa,  mwanawe wa kwanza  alirithi ng'ombe wote.  Mwanawe wa pili alipewa  jogoo mmoja tu.  
Baada ya muda mchache,  mwana wa kwanza  ambaye alirithi mali yote,  aliugua. Alienda kumwona  mganga amsaidie kupata  njia ya kupona.  Mganga alisema, "Ni  sharti umchinje jogoo  mwenye rangi ya pekee."  
Mwana huyo hakujua  atakapopata jogoo  mwenye rangi ya pekee  hadi alipokumbuka kuwa  nduguye alikuwa na  mmoja.  Aliwatuma watu  kumchukua yule jogoo wa  nduguye.  
Kakake aliwaambia watu  hao, "Mimi sina mali  nyingine isipokuwa jogoo  huyu tu. Lakini, iwapo  jogoo huyu ataweza  kumponya kakangu, basi  ni bora kwangu  kumpoteza jogoo huyu."  Aliwapa jogoo wake kwa  ukarimu.  
Watu walimchinja jogoo  na kumlisha kakake  mgonjwa.  Baadaye, kakake alipona.  
Baada ya muda mfupi,  kitu kisicho cha kawaida  kilifanyika.  Mwili wake ulianza kuota  manyoya. 
Hakuweza kuamini macho  yake.  
Alipokwenda kuwaona  wazee, walisema, "Jambo  hili limetokea kwa sababu  ya laana. Hukumfanyia  nduguyo haki. Umechukua  ng'ombe wote na hata  jogoo ambaye babako  alimuachia. Ukitaka  kupona, ni lazima  nduguyo akusamehe."  
Wazee waliendelea  kusema, "Ni sharti  tuichukue bangili hii  tumpe nduguyo kama  ishara ya msamaha.  Iwapo ataitemea mate  bangili hii, utapona."  
Wazee walimpelekea  ndugu mdogo bangili hiyo  wakamwambia, "Itemee  mate bangili hii  umsamehe kaka yako."  Nduguye maskini  aliitemea mate bangili.  
Kwa sababu hiyo, wazee  waliamua kumpa nusu ya  ng'ombe wa kakake tajiri.  

You are free to download, copy, translate or adapt this story and use the illustrations as long as you attribute in the following way:  Mwanamume aliyeota manyoya  Author - Worku Debele and Elizabeth Laird  Translation - Susan Kavaya  Illustration - Tadesse Teshome  Language - Kiswahili  Level - First paragraphs  Â© African Storybook Initiative 2016  Creative Commons: Attribution 4.0  Source www.africanstorybook.org  Original source www.ethiopianfolktales.com 

Question: Watu walimchinja nani 
Answer: Jogoo
ï»¿Hadithi kumhusu  Wangari Maathai  

Kulikuwa na msichana  mdogo aliyefanya kazi  shambani na mamake.  Waliishi karibu na Mlima  Kenya, Afrika Mashariki.  Msichana huyo aliitwa  Wangari.  
Wangari alilima katika  bustani ya familia yake.  Alipanda mbegu ndogo  katika ardhi iliyokuwa na  joto.  
Alipenda majira ya jioni,  wakati jua lilipotua.  Giza lilipozidi, Wangari  alirudi nyumbani.  
Wangari alikuwa  mwerevu. Alikuwa na  hamu ya kwenda shule  lakini, wazazi wake  walitaka awasaidie  nyumbani.  Alipofikisha umri wa  miaka saba, alikubaliwa  akaanza kwenda shule.  
Wangari alipenda kusoma  na kujifunza kupitia kila  kitabu alichosoma.  Alifanya vyema akaalikwa  kwenda Amerika  kuendeleza masoma yake.  Alichangamshwa sana na  nafasi hii. Alipenda  kuufahamu ulimwengu  zaidi.  
Alipokuwa chuoni huko  Amerika, Wangari  alijifunza mambo mapya.  Alisomea mimea na jinsi  inavyokua.  Alikumbuka vile  alivyocheza na ndugu  zake. Vilevile, alikumbuka  kivuli cha miti maridadi ya  misitu ya Kenya.  
Alipojifunza, alifahamu  kuwa aliwapenda watu wa  Kenya. Alitaka wafurahi na  wawe huru.  Alikumbuka kwao  nyumbani Afrika.  
Wangari alikamilisha  masomo yake akarudi  Kenya. Nchi yake ilikuwa  imebadilika sana.  Watu matajiri walikuwa  wameikata miti.  Wanawake walikosa kuni.  Watu wengi walikuwa  maskini. Watoto walikuwa  na njaa.  
Wangari aliwafunza  wanawake kupanda miti.  Waliiuza miti hiyo na  kupata pesa.  Walizitumia kwa mahitaji  ya familia zao. Walifurahi  kwa sababu Wangari  aliwasaidia kuwa na  nguvu na uwezo. 
Muda ulipopita, miti mipya  ilikuwa misitu. Mito ilianza  tena kupitisha maji.  Ujumbe wa Wangari  ulienea Afrika nzima.  Leo, mamilioni ya miti  imesitawi kutokana na  juhudi za Wangari.  
Watu ulimwengu mzima  walifahamu bidii ambayo  Wangari alikuwa  amefanya.  Walimpa Tuzo la Amani la  Nobel.  Wangari alikuwa  mwanamke wa kwanza  wa Kiafrika kupokea tuzo  hilo.  
Wangari aliaga dunia  mwaka 2011.  Tunaweza kumfikiria kila  tunapouona mti wa  kupendeza.  

You are free to download, copy, translate or adapt this story and use the illustrations as long as you attribute in the following way:  Hadithi kumhusu Wangari Maathai  Author - Nicola Rijsdijk  Translation - Ursula Nafula  Illustration - Maya Marshak  Language - Kiswahili  Level - First paragraphs  Â© Nicola Rijsdijk, Maya Marshak, Tarryn-Anne Anderson, Bookdash.org and African Storybook Initiative  2015  Creative Commons: Attribution 4.0  Source www.africanstorybook.org  Original source www.bookdash.org 

Question: Wangari aliwafunza wanawake kufanya nini
Answer: kupanda miti