MJADALA KUHUSU MADHARA YASABABISHWAYO NA JANGA LA KORONA Virusi vya korona ni jamii kubwa ya virusi vinavyojulikana kusababisha magonjwa yanayoanzisha homa ya kawaida hadi homa kali. Virusi vya corona vya sasa viligunduliwa mwezi Disemba mwaka wa elfu mbili na kumi na tisa Wuhan, China. Ghafla bin vuu, makundi ya watu huko Wahun walianza kupata magonjwa yaliyoshabihi nimonia. Ugonjwa huo ulifanyiwa utafiti na kupachikwa jina UVIKO-19 kwa kuwa uligunduliwa mwaka wa elfu mbili na kumi na kenda. Dalili ya maradhi ya UVIKO-19 huwa ni kikohozi kikavu, ugumu wa kupumua na maumivu ya misuli au mwili. Maadamu kinga ni bora kuliko tiba. Binadamu yeyote anapaswa kuepuka msongamano, kuvalia barakoa na hata kufuta vifaa unavyovitumia, maana ni vyema kujihadhari kabla ya athari. Uwele wa UVIKO huaminika kupenda mahali penye unyevunyevu na sehemu zenye baridi na huaminika kusambaa kutoka mtu mmoja hadi mwingine kupitia vitone vidogo vidogo vya maji vinavyobebwa puani au mdomoni. Corona ni ziraili aletaye madhara yafuatayo: Mosi kabisa, janga la corona limepeleka watu wengi jongomeo. Si wakuu wa serikali, si mburomatari, si mabwanyenye, si wazee. Kufikia tarehe thelathini mwezi wa tatu mwaka huu, idadi ya watu waliofariki dunia nzima ilikuwa ni milioni mbili laki saba tisini na nne elfu na thelathini na tano kwa mujibu wa gazeti la "Daily Nation". Uviko-19 ni ugonjwa unaowaonea wakongwe na wadogo maana mifumokinga ya ni dhaifu haiwezi kudhibiti maambukizo ya virusi vya korona. La kusikitisha ni kuwa, maradhi ya corona humtinga binadamu mwenye maradhi sugu kama pumu, kifua kikuu, kisukari, shini la damu au kifaduro. Roho mbaya ya corona imetenganisha watu mashuhuri na uhai mathalani, Burundi Bwana Nkurunziza. Wauguzi nao pia wako hatarini kwani tulitaarifiwa na gazeti la Daily Nation la tarehe thelathini, mwezi wa tatu mwaka huu, wauguzi wanaonewa sana na corona katika gatuzi la Vihiga mmoja wao aliaga dunia. Daktari Stephen Duko alinukuliwa na gazeti la "Daily Nation" akisalimikia kifo cha muuguzi huyo. Kisababishi? Virusi vya corona vilimpeleka jongomeo Bwana Mohammed Hamisi aliyekuwa mudiri wa shule ya upili ya maghulamu ya Tononoka. Simanzi ilitanda kama wingu la mvua. Isitoshe, janga la corona limefanya imani za kidini kupungua katika nchi tofauti na serikali nyingi zimechukua mikakati ya kupambana na ugonjwa tandavu. Waziri wa Afya wa Kenya, Bwana Mutahi Kagwe mnamo tarehe kumi na nne mwezi wa Aprili mwaka huu, alichukua hatua na kukataza mahuluku kutokwenda kanisani katika kaunti kumi na tatu zilizoko kando ya magharibi mwa Kenya ambazo ni Busia, Kakamega, Vihiga, Kisii, Nyamira, Kericho, Bomet, Bungoma, Trans Nzoia, Kisumu, Homabay, Migori na Siaya. Pasipo na maabadi imani hupungua maanake waamini wakutanapo kanisani, msikitini. au hekaluni huongezana imani kwa kuhimizana. Kulingana na taarifa tuliopashwa na gazeti la Daily Nation mnamo tarehe kumi na saba mwezi wa saba mwaka huu nchini Uganda waliharamishwa kwenda kanisani. Ama kweli lisilobudi hutendwa. Kilele cha unyama wa Corona ni kuwa imebananga utamaduni wa jamii mbalimbali. Kwa mfano kusalimiana kwa mikono ni mila na hata pia mtu anapokufa hafai kukaa zaidi ya saa sabini na mbili yaani siku tatu. Rais Yoweri Museveni wa Uganda alitia amri ya kuwa matanga na harusi isihudhuriwe na watu zaidi ya ishirini · Fauka ya hayo, janga la Corona limezorotesha elimu. Afrika hukutanisha malaki ya watu kwa nyimbo na chakula hurusini na matangani. Waziri wa Afya wa Kenya, Bwana Mutahi Kagwe alipotangaza kuwa mgonjwa wa kwanza mnamo tarehe kumi na tatu mwezi wa tatu mwaka wa elfu mbili na ishirini na kufungwa kwa shule za kibinafsi na hata za serikali. Alhamdulillah! Shule zilifunguliwa baada ya miezi sita. Corona imekuwa msumari moto katika vidonda vya walimu wengi kwani walibaki kulia takriban miezi sita bila lolote na kuwaza akilini mwao kuwa watalisha familia nini? Maswali mchafukoge yaliwatinga akilini mwao. Wanafunzi nao hawakuwachwa nyuma kwani wengi wao walifunga pingu za maisha na wengine kupata ujauzito wa utotoni. Wengi wakawa wahalifu na baadhi yao wakawa waraibu. Wanafunzi wengine walianza kufanya vibarua na wakazoea hela. Walipuuzilia mbali maana na umuhimu wa elimu. Asiyejua maana haambiwi maana. Vilevile, michezo ilidororeshwa na corona. Michezo ya Olimpiki iliratibiwa kufanyika Tokyo mwaka jana na kuandaliwa kwa hamu na hamumu mithili ya waislamu wanavyousubiri mwezi Kongo wa Ramadhani. Janga la corona lilivuma na kuvuruga vuruga mipango yote ya Olimpiki. Vilevile Sam Kendrieks wa Marekani alikatazwa kushiriki kwa mrukaji viunzi. Alhamdulillah! Hayawi hayawi huwa. Baada ya kusubiri kwa takribani mwaka mmoja, michezo hiyo itaanza mwisho wa Julai. Kwa upande mwingine hakuna mwanafunzi wa shule humu nchini aliyeshiriki katika mchezo wowote si mchezo wa pete, si kandanda, si mchezo wa magongo wala mchezo wa nyavu hadi sasa ninapoiandika insha hii. Si siri sirini bali ni dhahiri shahiri kuwa janga la corona limewafanya watu wanaoipenda ligi kuu ya Uingereza kutoiona kwa miezi na watu kuanza kuiona mwaka jana. Tuna imani kuwa itafanyika pasi na kizuizi. Biashara za kimataifa zilidorora baada ya mlipuko wa UVIKO-19. Kenya huuzia uingereza maua na matunda hasa kutoka Naivasha, lakini mwaka jana haikuwezekana kwani ndege zote zilikatazwa kupaa angani. Iliaminika hata matunda yanaweza kubeba virusi vya Corona. Vilevile nchi nyingi zilipiga marufuku ya mahuruji. Kwa mfano mwaka jana baada ya corona kulipuka Kenya haikuweza kuagiza kati ya Machi na Julai, vitu kutoka China. Kenya hununua nguo, dawa na hata pia magari yalishindikana. Masalaleh ! Ama kweli corona ni Ibilisi na ndio maana mimi na corona tumetenga kama ardhi na mbingu. Kwa kuongeza, janga la corona liliongeza ufisadi na kuenea kama moto katika kichaka chenye miti mikavu. Serikali ya kenye ilipokea zaidi ya mabilioni mia mbili kutoka Shirika la Afya Duniani. Cha kusikitisha ni kuwa, pesa hizo zimetumika kiufisadi na wananchi wengine wasiojua uzalendo. Unajua wanaitwa nani siku hizi? Ni mabilionea wa Uviko-19. Badala ya kununua glavu, barakoa, vitakasa, barakoa za 1195 na hata pia kikinga macho. Ama kweli akutukanaye hakuchagulii tusi na pia asiyejua utu si mtu. Kadhalika, janga la corona lilivuruga uhusiano wa kidiplomasia. Nusura Kenya ikosane na Tanzania mwaka jana. Corona ilipokuwa inaanza serikali ya Kenya ilisisitiza kuwa madereva wanaoleta bidhaa kwa malori kutoka Tanzania lazima wapimwe ikiwa wana virusi vya Corona. Rais wa Tanzania marehemu John Pombe Magufuli pamoja na wananchi wake walikuwa wanadai kuwa wameidhibiti UVIK0-19 nchini mwao. Fauka ya hayo, janga la corona limesababisha ucheleweshaji wa huduma katika maofisi kwa sababu ya kuepuka msongamano wa watu kwani watu wanatakiwa kuwa kando na mwenzake kwa mita mbili na ndio maana wanabiashara wakaambiwa wafanyie kazi nyumbani ili kudhibiti ueneaji wa UVIKO-19. Janga la corona pia limebananga uchumi wa nchi yetu. Hivi sasa ninavyoiandika insha hii bei ya vyakula na gesi imepaa na kupaa kama kuvu inashindana na kipungu kwenda juu. Tuna imani bei itashuka maana hata kipungu mwenyewe hafiki mbinguni. Juu ya hayo, janga la corona linaongeza idadi kubwa ya ulalahoi katika nchi tofauti. Watu wengi walipoteza ajira na waliobaki waliokuwa wana bahati ya mtende kulipwa mshahara wao nusu. Ikiwa wanalipwa mshahara wote kwani wenzao kwingineko wanalipwa mshahara nusu basi binadamu yeyote angebidi kubadili manzili aliyokuwa akiishi ili kuweza kulipa kodi ya nyumba. Kafyu imepunguza muda wa kufanya biashara. Isitoshe, janga la corona limeharibu utalii kwani nchi kadhaa zina zuio la kutotoka nyumbani. Kwa sasa nchi ya Uganda na India zimewekwa zuio la kutotoka nyumbani na India zuio lao la kutotoka nje ya nyumba limeisha majuzi tu. Jambo hili limefanya utalii kupungua kwani kila mtu ana hofu zake kuhusu kuenea kwa UVIKO-19. Hayawi hayawi huwa na Mungu si Athumani. Baada ya wanasayansi wa kila pembe za dunia kufanya utafiti na kukesha usiku na mchana waliweza kugundua chanjo kadhaa kama vile Pfizer Bion Tech, Moderna, Johnson's Janseen Novavax, Viral vector, chanjo ya MrNa na AstraZeneca. Kulingana na gazeti la Taifa Leo" la Tarehe sita, Julai, mwaka huu, Tanzania itaanza kuunda kiwango cha chanjo ya UVIKO-19. Uturuki nayo haikuwachwa nyuma kwani ina chanjo inayoitwa Abdala. Ama kweli mgagaa na upwa hali wali mkavu na juhudi za mchwa anayejenga kingulima pamoja na watafiti zimethibitisha hili. Baada ya dhiki ni faraja, siku moja tutayazika maradhi ya corona kwenye kaburi la sahau.

Question: Ohun tí wọ́n gbà gbọ́ pé ó lè gbé kòkòrò àrùn corona nígbà tí wọ́n bá kó o kiri
Answer: matunda