HAKI ZA WATOTO

Watoto nchini Kenya wanazo haki tofauti tofauti. Haki hizi ni vyema kama
sote tunaeza shirikiana ili kuweza kuzitekeleza. Watoto wana haki ya
elimu. Inasikitisha unapotembea miji mbali mbali unapata watoto hawako
shuleni bali tu mitaani. Elimu wanasema ndio ufunguo wa maisha. Katika
nchi yetu hii ya Kenya masomo ni bure. Huu ni mswada uliopitisha na rais
mustaafu Rais Mwai Kibaki. Alisema kwamba watoto wote wana haki ya
kuenda shule. Mnamo mwaka wa elfu mbili na mbili aliamuru kwamba masomo
yatakuwa bure kwa kila mwanafunzi. Serikali hivi sasa hulipia kila
mwanafunzi pesa fulani kwenye karo zao. Hii ni kuhakikisha kwamba kila
mwanafunzi anapata nafasi ya kisoma. Serikali nayo ya raisi wetu Raisi
Uhuru Kenyatta imeleta kufuzu kwa kila mwanafunzi wa kutoka katika shule
msingi kwenda sekondari. Wanafunzi hao wa msingi kila mmoja anatengewa
nafasi yake katika shule ya upili ambayo ni lazima ajiunge. Wazazi
wengine hawajui kwamba siku hizi masomo ni bure. Ni wajibu wa
waliongazini huko juu kutenga muda wao ili wawashauri kuwaonyesha jinsi
watoto inafaa wawe shuleni wakisoma kila kwasababu masomo ni bure
bilashi.

Watoto wote wana haki ya kupewa makaazi. Yasiwe tu bora makaazi lakini
yawe makaazi bora. Inasikitika kuona wazazi wakiwapiga watoto wao na
hata kuwaweka njiani ili wakajitafutie makazi wao wenyewe. Watoto
wanauhuru wa kukaa katika makaazi yao hadi watimiapo miaka kumi na
minane. Hii ni sheria Kenya. Iwapo utaenda kinyume na sheria hiyo yafaa
ukamatwe na ushtakiwe kwa mujibu wa sheria. Mila zetu wakati mwingine
zinatupoteza. Ingawa wanasema mwacha mila ni mtumwa, hapo si utumwa.
Unapata mtoto akitahiriwa tu katika mila zetu za kiafrika, huyo ni mtu
mzima na anaweza kujiasimamia na aishi peke yake. La hasha.
Sivyo.kutahiriwa haimanishi kwamba wewe ni mtu mzima na unaeza kuishi
peke yako na kujisimamia. Wazazi yafaa kujifunza hivyo. Mila zingine
zimepitwa na wakati. Watoto wana haki ya makaazi bora hadi pale ambapo
wanatimia kiwango cha kujisimamie wenyewe.

Watoto wana haki ya chakula bora. Inasikitisha kuona watoto wa mitaani
wanaenda siku au siku kadhaa bila chakula. Ikumbukwe kuwa watoto hao
wanaorandaranda mitaani wana wazazi. Ni wachache tu ambao wazazi wao
washatutangulia mbele ya haki. Watoto hao hata wazazi wao wanapokufa,
kuna yule ambaye hutwika jukumu la kuwalinda. Badala ya yeye kumtunza
mtoto wa mweziye, wao huwachapa na kuwanyisha kazi ngumu. Sisemi punda.
Hii huchangia watoto hao kutoroka makwao na kuelekea mjini ili kusaka
angalau visenti kidogo vya kujisimamia. Wafikapo mjini maisha nayo
huwageuzia mgongo. Hakuna pesa hakuna ajira. Kinachobakia ni wao kuwa
chokoraa na kuanza kutafuta chakula mapipani. Mola awalinde watoto hao
ninapovuta chozi ili kumalizia sentensi hii. Kwa wale mnaowadhulumu
mayatima nanyi moto wenu utakuwa mkali sana pale tuendapo mbele ya haki.

Mavazi pia watoto wanafaa kupewa. Si mavazi tu bali mavazi bora. Siku
hizi ingawa mavazi tunayoyavalia yamekosa maadili lakini ni haki ya kila
mmoja kuvaa jinisi anavyopenda. Watoto wa mitaani hao huvalia kana
kwamba hawana wapendwa wao. Lakini wapendwa wao mjomba na shangazi ni
watu wakubwa tu ambao wao ni watu wakubwa wenye hadhi za juu. Wao ndio
wale wanaozunguka matanguroni na watoto wa umri mdogo sana wakifanya nao
mapenzi. Aibu kubwa. Iweje mtoto wa mwenzio anateseka na wewe u pale
unaelekeza vitendo viovu? Watoto wa wenzio na hebu tuwaone kama watoto
wetu. Watoto wapewe chakula ndiposa wao wafurahie kweli kweli.
Wasifanyishwe kazi za shokoa ili wapate mlo. Huko ninakotoka, utapata
watoto wanaenda makondeni asubuhi na mapema ili angalau wapate mihela.
Wao hitwa vibarua. Wengine hukosa shule kwasababu ya kutafutia watoto
wengine chakula. Wazazi kwani wamesahau wajibu wao? Watoto ndio wanafaa
kula kwa wazazi wala si wazazi kukaa tu watoto watafute wawaletee
wakule. Haifai hivyo. Haifai kabisa mama au baba kwenda sokoni kupiga
gumzo na mtoto ndiye wa kutoa chakula.

Wapeni watoto malezi bora. Wanapokuwa wagonjwa wapelekwe hospitalini.
Wazazi wengi wanashangaza sana. Hadi waone watoto wamezidiwa sana ndio
wawakimbize hospitalini. Haifai kwamwe. Mtoto anapoonyesha dalili zote
za kudhoofika mwili, inapaswa kukimbizwa hospitalini akachunguzwe ni
nini kinachoendelea. Wazazi wengine ni wa kushangaza. Mtoto ukweli ni
mgonjwa lakini bado wanampa kazi nyingi. Hawaamini kwamba mtoto huyo
ukweli ni mgonjwa. Huko nitokako hadi mtoto ashindwe kula ndipo waamini
ni mgongwa. Lakini tu kama yupo na anakula huyo si mgonjwa kamwe. Haha
hilo la kushangaza? Ukistaajabu ya Musa ya Firauni yapo njiani yaja.

Mtoto anapokosa mahitaji yale ambayo nimenena hapo juu ndipo utaona
wasichana kuolewa mapema. Mimba za mapema pia huchangia iwapo mtoto
hapewi vitu hizo nilizoziorodhesha huko juu. Msichana akikuja kuuliza
mama pesa ya visodo, mama anamtuma kwa baba. Mtoto naye kwasababu ni
mdogo sana na anahisi aibu kuambia babake kuhusu pesa hizo yeye
hunyamazia tu. Anapokutana na mvulana ama jibaba lenye miraba minne na
kumshauri afanye ngono na angalau apewe pesa msichana huyo hukubali.
Kwani atatoa wapi pesa? Mzazi hujakubali kushughulikia mahitaji yake.
Vile vile anapoona nguo mzuri mahali halafu arejee nyumbani akaulize
mzazi pesa ya nguo, mzazi akimpa sikio iliyotiwa nta atafanya hivo hivo.
Ataenda na mvulana amdanganye na mihela kidogo na kisha alale naye na
kupewa hizo pesa. Hapo msichana yumo hatarini mwa kupata magonjwa ya
zinaa na hata gonjwa kuu la Ukimwi. Wazazi wajibika. Mnatutia aibu.

Watoto wana haki ya kulelewa katika mazingira nadhifu. Watoto hawafai
kuona kila wakati wazazi wanapigana yaani mazingira iliyojaa vita na
dhuluma. Watoto hawafai kuona hata kama wewe baba ama mama unalewa ovyo
ovyo. Heshima ni kitu cha maana. Utapata wanapokuwa wakicheza na wenzio,
wanakuiga jinsi wewe unavyofanya wakati umelewa. Wanatembea wakiimba
ikiwa wewe huja nyumbani ukiwa mlevi. Utapata kwamba hata heshima yako
huna. Watoto washakusoma jinsi mama yao hukutukana wakati umelewa.
Watoto wasionyeshwe video chafu chafu. Hayo mazingira ni mabovu mno.
Watoto huiga kila ambacho wanakiona. Iwapo wanaona watu wakicheza wakiwa
uchi wa mnyama hivyo hivyo wataiga. Wanapobaki pekee yao utapata
wanafanya tu jinsi wale waliokuwa wanaowaona runingani wakifanya. Haifai
watoto waone picha mbaya au wawe kwenye mazingira amabayo itawadhulumu.

Mwisho ningeomba shirika la watoto kushirikiana na mashirika mengine ili
kuleta elimu kwa wazazi kuhusu haki za watoto. Mashirika pia ya
kibinafsi na wazazi pia washirikiane ili kuhakikikisha kwamba tunalea
watoto kwa njia inayofaa. Tukiwalea watoto kwa njia inayofaa watoto wetu
watakua wakiwa wenye nidhamu na maadili mema. Watoto wapewe haki zao.
Tusiwanyanyaze watoto wetu.


Question: Watoto wanapokuwa wagonjwa wapelekwe wapi
Answer: Hospitalini