theophilusowiti/AfriQuAD huggingface dataset:
ï»¿Kinywa na Mkono 

Hapo zamani, kulikuwa na marafiki  wawili, Kinywa na Mkono.  Waliishi kijijini kama ndugu kila mmoja  na mkewe.  
Baada ya muda mfupi, mke wa Kinywa  alifariki.  Kinywa alimwomba rafiki yake vifaa ili  amzike mke wake.  
Kinywa aliporudi nyumbani, aligundua  kwamba alikuwa amelipoteza panga  la Mkono. Alienda kuomba msamaha  ila Mkono hakutaka kusikia maelezo  yoyote.  Mkono alimlazimisha Kinywa  amrudishie panga lake na lisiwe  jingine bali lile alilokuwa  amemuazima.  
Kinywa hakuwa na la kufanya.  Aliamua kurudi alipomzika mkewe ili  alitafute panga hilo. Alitafuta kila  mahali lakini, hakulipata.  Mwishowe, aliamua kuchimbua kaburi  ili angalie. La kushangaza ni kuwa  hata mwili wa mkewe haukuwepo  tena kaburini.  
Kwa huzuni, Kinywa alirudi nyumbani.  Alipokaribia kufika, alimwona mbwa  akiwa na panga hilo. Wakati huo,  aliisikia sauti ya mkewe ikisema, "Huyu  ni mtumishi wako."  Kinywa alilichukua panga lile  akamrudishia Mkono. Yeye akabaki na  mbwa yule.  
Kinywa aliishi na mbwa yule  akimsaidia kuwinda. Siku moja aliacha  kumwita mbwa na kuanza kumwita  Mtumishi.  Waliishi kwa furaha hadi urafiki baina  ya Kinywa na Mkono uliporudi kuwa  kama ulivyokuwa mbeleni.  
Baadaye, Mkono alitamani kula  nyama, lakini hakuwa na mbwa wa  kumwindia. Alikwenda kuomba mbwa  wa Kinywa.  Kinywa hakusita kumpatia Mtumishi  wake. Lakini alimwambia asimwite  mbwa bali amwite Mtumishi.  
Mkono alienda na Mtumishi popote  alipotaka. Kila alichomtaka afanye,  alifanya.  Allimtuma porini kuwinda. Mkono  alimfurahia Mtumishi sana.  
Siku moja walipokuwa porini,  Mtumishi alipotea. Kinywa alianza  kumwita, "Mtumishi! Mtumishi! Uko  wapi?"  Alipochoka, alisema kwa hasira,  "Mbwa huyu ni gaidi sana." Wakati  huo Mtumishi alitokea na kusema,  "Umeniita mbwa! Naenda zangu."  Alitoroka.  
Mkono alirudi nyumbani bila  Mtumishi. Alienda kwa rafikiye Kinywa  kumpasha habari ya kupotea kwa  Mtumishi. Kinywa hakufurahia ujumbe  huo.  Alimlazimisha Mkono kumrudishia  Mtumishi wake. Mkono hakufaulu  kufanya hivyo.  Tangu siku hiyo hadi leo, mkono ni  mtumishi wa kinywa.  

You are free to download, copy, translate or adapt this story and use the illustrations as long as you attribute in the following way:  Kinywa na Mkono  Author - Espoir Ntinda  Illustration - Espoir Ntinda  Language - Kiswahili  Level - Longer paragraphs  Â© African Storybook Initiative 2018  Creative Commons: Attribution 4.0  Source www.africanstorybook.org 

Question: Kijijini kulikuwa na marafiki wangapi?
Answer: Wawili
Raha tele bei ya unga wa ugali ikishuka Magharibi 

Walaji ugali katika eneo la Magharibi wamepata afueni baada ya bei ya unga wa mahindi kushuka. 
Bei zilishuka kufuatia ukosefu wa soko la mahindi kwani kuna bidhaa hiyo tele inayoingizwa nchini kwa bei nafuu kutoka Uganda, wakati ambapo mavuno ya humu nchini pia yamejaa. 
Wasagaji mahindi katika eneo hilo jana walisema hawana pa kuuza unga wa mamilioni ya pesa kwa sababu hakuna wanunuzi. 
Hii imewalazimu kuteremsha bei hadi Sh90 kwa mfuko wa kilo mbili, kutoka Sh130 miezi miwili iliyopita. 
"Tunakumbwa na changamoto kubwa kuuza bidhaa zetu kwa vile wanunuzi ni wachache sokoni ilhali tulitumia fedha nyingi viwandani," akasema Bw Kipngetich Ngetich kutoka kiwanda cha usagaji mahindi cha Ineet, mjini Eldoret. 
Bei ya mahindi ilishuka kutoka Sh3,200 hadi Sh2,800 kwa kila gunia la kilo 90 katika maeneo mengi ya Magharibi baada ya bidhaa hiyo kuwasili kutoka Uganda kwa bei ya chini. 
Bidhaa nyinginezo pia zimeanza kushuka bei, kama vile kabeji iliyoshuka hadi Sh1,300 kutoka Sh1,800 na sukuma wiki inayouzwa kwa Sh700 kutoka Sh1,300 kufuatia mavuno tele eneo la Kerio Valley. 
"Bei za mahindi zinatarajiwa kushuka zaidi kwa sababu kuna mavuno ya bidhaa mbadala, kuwasili kwa mahindi kutoka Uganda, na mavuno yanayotarajiwa katika eneo hilo," akasema Bw Moses Kiptoo, mfanyabiashara wa mahindi Eldoret. 
Hali hii imetokea wakati ambapo mzozo unatarajiwa kati ya kaunti zilizo chini ya Jumuia ya Kiuchumi Kaskazini mwa Rift Valley (NOREB) na wamiliki wa viwanda vya kibinafsi kuhusu ununuzi wa mahindi kutoka kwa wakulima kupitia kwa madalali. 


Question: Wasagaji walisema lini hawana pa kuuza unga 
Answer: jana
Shuaibu Amodu (18 April 1958 - 10 June 2016) was a Nigerian football player and coach who played as a forward. Playing career.

Question: Onye bụ Shuaibu Amodu?
Answer: Nigerian football player and coach
An orphanage is a residential institution, total institution or group home, devoted to the care of orphans and children who, for various reasons, cannot be cared for by their biological families. The parents may be deceased, absent, or abusive. There may be substance abuse or mental illness in the biological home, or the parent may simply be unwilling to care for the child. The legal responsibility for the support of abandoned children differs from country to country, and within countries. Government-run orphanages have been phased out in most developed countries during the latter half of the 20th century but continue to operate in many other regions internationally.

Question: eto wo lo n ṣe alamojuto awọn ọmọ orukan ?
Answer: orphanage
Sirkal mar gweny mar Migori ogadu gige lony manyien taton achiel mar tractor irrigation pump kulo nyaka ka-2026 ngetha pur duto odong maber. Eeta modern grazing systems nchere mbeũ oo nkishu itakeĩe kũmotha e dry season kulo nyaka.

Question: Kore teina dry season kulo nyaka, nkoo ngiri mbeũ oo nkishu itakeĩe kũmotha gban?
Answer: dry season
ï»¿Mojo na Kobe  

Hapo zamani, ndege  aliyeitwa Mojo aliishi  katika ufalme wa Baro.  Kobe alikuwa rafikiye.  Mojo alikuwa mjumbe na  alisafiri mbali kupeleka  jumbe.  
Siku moja, Mfalme Simba  alimwita Mojo.  Mfalme Simba alimtaka  apeleke ujumbe wa  maana kwa Jamaa yake,  Smba Marara, aliyekuwa  mfalme kwenye ufalme  tofauti.  
Kobe aliposikia hivyo,  alimwonea wivu.  Alimshauri Mojo, "Usiende.  Ni mtego. Simba  anakutuma wewe kama  kafara."  
Mojo aliogopa. Siku  iliyofuata, alienda kwa  jamaa yake Jimbi  akamwambia  alivyoambiwa na Kobe.  Jimbi hakumwamini Kobe.  
"Nitakutayarishia mlo  mtamu usiku wa leo,"  Kobe alimweleza Mojo  alipokutana naye  baadaye.  Mojo alienda nyumbani  kwa Kobe kwa furaha kwa  mlo.  
Mojo alipokuwa  akistarehe, Kobe alimtupia  wavu akamnasa! Kisha  alienda nje kutafuta kuni.  Mojo hakuweza kusonga.  "Nisaidie, nisaidie!" alilia.  
Jimbi alikuwa karibu na  nyumba ya Kobe. Alimsikia  Mojo akipiga kelele. Aliita,  "Mojo? Mojo?"  "Jimbi! Njoo uniokoe!"  Mojo alijibu.  Jimbi alienda kwa haraka  mahali Mojo alikuwa.  
Jimbi alimwokoa Mojo  kutoka kwenye wavu.  Mojo alimshukuru Jimbi  kisha akikimbia na  kwenda zake.  Mojo alimwambia Mfalme  Simba kuhusu jambo hilo.  Mfalme alimfukuza Kobe  kutoka kwenye ufalme  wake.  

Source www.africanstorybook.org 

Question: Nani alikuwa rafiki ya ndege Mojo?
Answer: Kobe
FAIDA NA MADHARA ZA TEKINOLO GOA KATIKA SHULE ZA SEKONDARI 

Teknolojia ni vyombo ambavyo vilitolewa ili kurahisisha mambo. Teknolojia ni kama vile simu, redio, runinga, kompyuta na vingineyo. Teknolojia iko na faida na pia madhara yake. 
Kwanza nitaanza kuzungumzia faida za teknolojia katika shule za sekondari. Ningependa kuzungumzia juu ya kompyuta. Wanafunzi wengi walipokuwa shule za msingi walikuwa hawajui kutumia kompyuta lakini walimu walikaa na kumua kuwapa somo la kompyuta. Walimu hutumia kompyuta ili kuwatumia ujumbe wazazi kwa jumla kama kuna mkutano. Pili, walimu hutumia kompyuta kutungia wanafunzi mitihani. Vilevile wanafunzi hufundishwa kuweka ujumbe ndani ya kompyuta. Komputo pia huwa rekodi za majibu ya mitihani ya wanafunzi.
Pili ninazungumzia juu ya televisheni. Televisheni hutumiwa na wanafunzi kusikiza taarifa kila siku ili wajue kinachoendelea nchini Kenya. Televisheni huonyesha vitendo vinavyofanyika kwa mfano kunao kundi la watu wameiba mahali flani, wanafunzi hutazamana pia wanaogopa kuibiana.
Kunayo madhara pia kama vile wanafunzi hutumia kompyuta kuangalia ponografia badala ya kusoma. Hiyo husababisha baadhi ya wanafunzi kufanya vitendo ovu kama vile ngono na zinginezo. Wanafunzi pia hutumia kompyuta kuangalia watu wakiuwana na kupigana na hiyo ilisababisha baadhi ya wasichana katika shule ya Tsunza kupigana hadi moja akapoteza fahamu papo hapo.
Pili ni televisheni. Wanafunzi wengi katika shule za sekondari wamekuwa wezi hodari kwa kutazama wezi televisheni wanavyo iba na kuhepa au kukimbia. Wanafunzi huangalia nyimbo za mapenzi hadi wanajisahau katika masomo. Kwa mfano wanafunzi walipokuwa kidato cha kwanza, walikuwa wakipita vizuri sana lakini walipoanza kutazama mambo hayo, walianza kuanguka mtihani. Hiyo ilisababisha kuanguka tha kwa shule na matokeo yalikuwa hayaridhishi wazazi na hata walimu. 
Waziri wa elimu bwana magoha aliamua kuita mkutano wa walimu hapo jijini Mombasa ili kuwapa maelekezo jinsi watavyotumia teknolojia hizo kwa wanafunzi. Waziri mkuu, bwana Magoha aliwaambia kuwa wasiruhusu mwanafunzi yeyote atumie kompyuta au kufungua televisheni bila mwalimu. Walimu wanastahili kuwekwakwa kila zamu ili wanafunzi wanapotumia teknolojia wawe pamoja nao. 

Question: Wanafunzi hutumia nini kusikiliza taarifa nchini Kenya
Answer: Televisheni
ASIYESIKIA LA MKUU HUVUNJIKA GUU
Maana ya methali hii ni kwamba iwapo mtu anapofanya makosa, kisha akakanywa na wavyele wake kisha akayapuuzia mbali baadaye hujipata katika shida.
Matumizi ya methali hii ni kuwa watu wasikilize mawaidha/mambo wanayoambiwa na wavyele wao na kutia maanani.
Katika kijiji kimoja, kulitokea kijana mmoja ambaye alikuwa anaitwa Mashaka. Mashaka alikuwa mpole, mcha Mungu mwenye heshima kwa wavyele wake mcheshi na mwenye bidii. Katika masomo yake Mashaka alikuwa kidato cha nne katika shule ya kitaifa mjini Mombasa. Wazazi wake walimsifia kwa juhudi zake katika masomo yake na hata majirani. Mashaka alikuwa akiongoza katika darasa lake na alama ya B+
Mashaka alikuwa mtiifu kwa walimu wake, mwenye heshima na mwenye kujibu maswali ambayo mwalimu atakapouliza. Mashaka alikuwa akisudiana na wanafunzi wenzake walipokuwa na tatizo kidogo katika masomo yao. Mashaka alikuwa akidurusu usiku na mchana kwani mtaka cha mvunguni sharti ainame.
Ilipofika mwezi wa kumi, alikaribia kufanya mtihani wake wa mwisho wa kitaifa wa kidato cha nne. Wazazi na majirani wake walimshauri kuwa afanye mtihani wake vizuri. Mtihani wa kitaifa ni kama mtihani mengine ile. Mashaka alikuwa akimueka mungu wake mbele kwa jambo lolote atakalofanya.
Ilipowadia mtihani wake alifanya kwa umakini na kukumbuka maneno ya wavyele wake waliomwambia. Alifanya mtihani wake muda wa mwezi moja. Alipomaliza mtihani wake, alienda nyumbani na kusubiri majibu yake ya mtihani. Majibu ya mtihani wake ulikawia, kwa wiki tatu tu. Ya nne ilipofika majibu yao yalitangazwa kwenye runinga. Mashaka alipotazama majibu yake machozi ya furaha yalimtiririka tiriri. Mashaka alipata alama ya B+ Hakuamini machoni mwake kabisa. Shangwe na vigelegele vilienea hapo kwao nyumbani. Majirani na marafiki walikuja kumpa mkono wa heri.
Baada ya majibu hayo, alipata barua ya kujiunga na chuo kikuu cha Nairobi na kutimiza ndoto zake za maishani. Alipojiunga na chuo kikuu mambo yalianza kubadilika polepole Mashaka alijiunga na marafiki wabaya wa kuvuta bangi. Mashaka alikuwa akivuta bangi kila uchao mpaka ikafika kiwango yeye alikuwa haudhuri darasani na kukosa kufanya mitihani. Wazazi wake, walimkanya awachane na marafiki hao wapotevu lakini Mashaka hakuskia la mwadhini wala la mteka maji msikitini. Alipuuzia maneno ya wazazi wake na kuendelea na tabia zizo hizo. Wazazi wake waliita mkutano wa familia kujadili matatizo ya Mashaka lakini wapi, hayakufua dafu. Mashaka hakutaka kusikia maneno ya wavyele wake mpaka ikafika wakati ambapo Mashaka anaitusi familia yake matusi makubwa makubwa.
Mwishowe Mashaka alishindwa kusoma na kutimiza ndoto yale ya maishani. Maisha yake yaliisha akizururazurura mtaani kama mbwa koko na kujitia shidani. 

Question: Mashaka aliongoza darasani kwa alama ipi
Answer: B+
The democratic process was threatened by the Concerned South Africans Group (COSAG), an alliance of black ethnic-secessionist groups like Inkatha and far-right Afrikaner parties; in June 1993, one of the latter-the Afrikaner Weerstandsbeweging (AWB)-attacked the Kempton Park World Trade Centre. Following the murder of ANC activist Chris Hani, Mandela made a publicised speech to calm rioting, soon after appearing at a mass funeral in Soweto for Tambo, who had died of a stroke. In July 1993, both Mandela and de Klerk visited the United States, independently meeting President Bill Clinton, and each receiving the Liberty Medal. Soon after, Mandela and de Klerk were jointly awarded the Nobel Peace Prize in Norway. Influenced by Thabo Mbeki, Mandela began meeting with big business figures, and he played down his support for nationalisation, fearing that he would scare away much-needed foreign investment. Although criticised by socialist ANC members, he had been encouraged to embrace private enterprise by members of the Chinese and Vietnamese Communist parties at the January 1992 World Economic Forum in Switzerland.

Question: An ba da kyautar Nobel ta Nelson Mandela tare da wa?
Answer: de Klerk
The afghani (sign: Af (plural: Afs) code: AFN; Pashto: افغانۍ; Persian : افغانی) is the currency of Afghanistan, which traditionally is issued by the nation's central bank called Da Afghanistan Bank. It is nominally subdivided into 100 puls (پول), although there are no pul coins currently in circulation. In September 2021, one U.S. dollar was exchanged for approximately 88 afghanis. The afghani is also informally referred to as rūpa.

Question: Sika bεn na wodi wᴐ Afghanistan?
Answer: afghani
FAIDA NA MADHARA YA TEKNOLOJIA KATIKA SHULE ZA SEKONDARI

Teknologia ni mfumo mpya ulioibuka baada ya mambo ya kale katika shule za sekondari, 
teknologia imesaidia sana kuendesha masomo kwa haraka. Kwa mfano, utumiaji wa tarakilishi
shuleni. Tarakilishi imefanya walimu kuitumia ilik kunog Fanya manafunzi waweze kuelewa kwa umakini vizuri kwa sababu hii inatumiwa na wanafunzi kuana na kusikiliza kinachoendelea. 
Tarakilishi pia imefanya kazi kuwa rahisi katika maendeleo ya shule. Teknologia ya kutumia runinga shuleni amewasaidia sana wanafunzi kuona na kujua kinachoendelea katika aje nchi yetu.Badala  kusubiri mpaka mafike manyumbani. Hii inawasaidia wao kutopita Inaki la tine kitu kinachotendeko pia runinga huwa na vipindi kinaluyotoa mawaidha kwa wanafunzi na pia wanaweza kusoma kutumia runinga. Teknologia nyingine ilichipuka ni simu. Simu imesaidia kupitisha mawasiliano baina ya mwalimu na mzazi lli kujua maendeleo ya mwanafunzi shuleni. 
Teknologia pia imeleta madhara katika shule za sekondari. kwa mfano tarakilishi wanafunzi wanaenda kwenye vyumba vinaro weka tarakilishi hawa wengine hawafati maagizo Hii inasababisha kuchomeka kwa shule. Hii masababishwa na wanafunzi kukugusa waya ambazo hazistahili 
Ata pia runinga wakati wengine wanafunzi wanatumia kuangalia with ambayo alistahili kabisa kama watoto ku wanafunzi kuangalia video vya ngono, na wanaanza kujaribu wakiwa Shule. Hii inasababisha usagaji. 
Elimu pia ina madhara yake klanafuna i wengine huingia na simu Shuleni tenu wanaanza kutumia simu kufunga mawasiliano yasiys stahili kama kuwapigia watu wao wasiostahili na kusababisha 
maafa kwa wanafunzi wengi kama kuingilia usiku na kubakiwa kwa shule za wasichana 

Question: Mawasiliano baina ya mwalimu na mzazi yanatumia nini
Answer: Simu
In 1964, Mandela and his co-accused were transferred from Pretoria to the prison on Robben Island, remaining there for the next 18 years. Isolated from non-political prisoners in Section B, Mandela was imprisoned in a damp concrete cell measuring by , with a straw mat on which to sleep. Verbally and physically harassed by several white prison wardens, the Rivonia Trial prisoners spent their days breaking rocks into gravel, until being reassigned in January 1965 to work in a lime quarry. Mandela was initially forbidden to wear sunglasses, and the glare from the lime permanently damaged his eyesight. At night, he worked on his LLB degree, which he was obtaining from the University of London through a correspondence course with Wolsey Hall, Oxford, but newspapers were forbidden, and he was locked in solitary confinement on several occasions for the possession of smuggled news clippings. He was initially classified as the lowest grade of prisoner, Class D, meaning that he was permitted one visit and one letter every six months, although all mail was heavily censored.

Question: UMongameli Nelson Mandela waboshwa kusiphi isiqhingi iminyaka engu-18?
Answer: Robben Island
MADHARA YA UCHAFUZI WA MAZINGIRA
Naam! Wahenga na wahenguzi hawakupaka mafuta kwenye chupa waliponena siku njema huonekana asubuhi. Nilirauka nikiwa na furaha ribo ribe kabla kikwara wa kwanza kumeza pumzi.
Nilitembea aste aste mwendo wa kinyonga hadi, katika bweni. Nilivaa sare yangu ya shule. Kuna mwalimu alikuwa kwenye zamu. Mazingira ya shule yetu ilikuwa chafu, makaratasi yalikuwa kila mahali.
Tulianza kufanya kazi asubuhi na mapema. Tuliokota makaratasi yote katika boma na kuchoma. Bado hakujakuwa safi vile mwalimu alikuwa anataka. Tulijaribu kufanya juu chini. Tuliosha madarasa yetu na pia ofisi ya walimu. Tulipomaliza tulirudi kwa madarasa yetu kusoma somo tena mwalimu akatutoa kwa darasa.
Tulirudia kuokota makaratasi na kuchoma. Moshi ulichomoa juu hadi majirani walikuwa wanashtuka kunachomwa nini shuleni? Kumbe ni takataka tu tulikuwa tukichoma. Waswahili hawakukosea waliponena mtoto umleavyo ndivyo akuavyo. Waliolelewa kwenye mazingira machafu, mwalimu alisema chomeni makaratasi lakini wanafunzi wengine walizitupa kwenye madirisha.
Tulizunguka shule mzima na kuokota makaratasi tena kukata nyasi refu zilizokuwa katika mazingira ya shule na kuchoma. Tulisafisha mazingira yetu kisha tukarudi kwa bweni na kusafisha pia huko kukakuwa safi. Mwalimu alitupongeza kwa kazi mzuri tuliyofanya katika mazingira.
Tulimwaga maji katika boma ili mazingira ziimarike tena zimetamete kama nyota angani. Kila kitu kilionekana shule sasa imekuwa safi.
Madhara ya kusafisha ilitupa hewa nzuri kwa sababu mazingira chafu pia hutupatia ugonjwa. Tuliishi katika mazingira safi pia masomo ikaingia vizuri. Mazingira ni jukumu la wasafi.

Question: Nani alikwa kwenye zamu
Answer: mwalimu
Baraza la Kiswahili nchini litatuchokonoa kuwaenzi wafia lugha

Wiki hii namkumbuka mbunge wa zamani wa Runyenjes, Njeru kathangu. Kwa kizazi kipya cha vijana nchini Kenya huenda hili jina lisiwe na mashiko yoyote. Ni sawa na majina yaliyosahaulika kama vile Naftali Temu, Henry Rono, Ben Jipcho, Elizabeth Onyambu na wanariadha wengine waliotifua vumbi katika mashindano ya riadha ya kimataifa zama zile. Ila Nieru Kathangu hakuwa mwanariadha maarufu kama ninaikumbuka historia yake vizuri. Kathangu ni mwanasiasa ambaye awali alikuwa katika jeshi. Kwa kweli yeye ndiye aliyekuwa mtu wa kwanza kujipa msimbo “Mtumishi" kabla ya kundi wa machale lililovuma kwenye Churchill Live. Almuradi Kathangu alijita Mtumishi Kathangu.
Naye alikuwa mstari wa mbele katika kukitetea Kiswahili katika miaka ya 1990 kabla ya katiba ya Kenya kukitambua rasmi kuwa lugha rasmi sambamba na Kiingereza. Leo, Kathangu ambaye nina hakika bado yu hai, anazikwa angali hai kwenye kaburi la sahau. Nafikiri Kathangu alikeketeka maini wakati wa kuzinduliwa kwa tafsiri ya kanuni za bunge kwa Kiswahili mwisho mwisho wa mwaka uliopita wakati kiongozi wa wengi bungeni Aden Duale na wengine walipokifanyia dharau Kiswahili.
Siku zote alipokuwa bunge, Kathangu alikuwa akizungumza Kiswahili, japo hakuwa mzawa wa Uswahilini. Kwa mpenzi wa Kiswahili kama Kathangu, ni jambo la kushangaza na kusikitisha sana kuona wabunge wakikikejeli Kiswahili na kufurahia ukosefu wao wa umilisi wa lugha hii ya taifa na rasmi. Watu wanachekea kitu kinachopaswa kuliza na kuliliwa.
Aidha ilikuwaje kanuni za bunge kutafsiriwa na Watanzania? Hilo linatuleta kwenye suala zima la jukumu la bunge katika kukiendeleza Kiswahili. Bunge lina wajibu wa kuhakikisha serikali kuu inatekeleza majukumu yake yanayohusiana na Kiswahili, lugha yenye hadhi kubwa kuliko zote kikatiba. Wabunge wanapaswa kuuliza serikali kama imetekeleza vipengele vyote vya katiba vinavyohusiana na lugha hii ambayo mbali nakuwa chombo cha mawasiliano nchini, pia ni gundi inayowaunganisha watu wote wa Jumuiya ya Afrika Mashariki.
Aidha wabunge wanapaswa kukisema Kiswahili, hata Kiswahili kibaya bungeni ili kuwaonesha Wakenya wengine kwamba lugha hii ni muhimu katika utambulisho wa kitaifa. Ni dhahiri kwamba wanapotafuta kura wanasiasa hasa wanaowania urais, hawana budi kutumia Kiswahili, kibaya na kizuri, kujipigia debe na kunadi sera. 
Isitoshe, wabunge wa Kenya wanapaswa kuhakikisha kwamba wanaunga mkono na kupitisha mswada wa kapendekezwa kuundwa kwa Baraza Kiswahili la Taifa la Kenya (BAKIKI) litakaoshirikiana na Kamisheni Kiswahili ya Afrika Mashariki (KAKMA) na asasi nyinginezo kukiendeleza Kiswahili. Na wajibu wa kuchangia kuundwa baraza la Kiswahili hautoshi ipo haja kwa bunge kupitisha bajeti itakayowezesha baraza hilo kutekeleza majukumu yake kila mwaka wa bajeti ya serikali. 
Ipo haja kuchapusha mchakato miongoni mwa wadau wote, wakiwemo wataalamu na waliowajibishwa kusawidi mswada wa kuundwa baraza. Hiyo ni njia ya pekee ya kuwaenzi watetezi wa awali wa Kiswahili kama Mtumishi Njeru kathangu.

Question: Mwandishi alikuwa anamkumbuka mbunge yupi wa Runyenjes?
Answer: Njeru Kathangu
ASIYESIKIA LA MKUU HUVUNJIKA GUU Methali hii inamaanisha mja yeyote asiyesikiliza mawaidha au nasaha za wayele wake, hukumbwa na dhoruba. Inatumika kuwaonya wale wanaopuuza ushauri na nasaha za walio juu yao. Mkadi ni ghulamu mwenye umri wa miaka thenashara. Alizaliwa na kulelewa katika familia yenye pato la heri. Alipata malezi mema kutoka kwa wazazi wangu. Hakuna chochote alichokitoji akakikosa. Fauku ya hayo, kijana huyu alikuwa wembe masomoni. Hakuna aliye mpiku kijana huyu darasani. Naam wahenga hawa kwenda mrama waliponena kwamba si vyote ving'avyo ni dhahabu. Tabia za kijana huyu zilikunuka fe! Mambo aliyoyafanya Mkadi ni shetani tu aliyeweza kuyafanya. Jambo hilo halikuwafurahisha wazazi wake. Walijaribu kwa jino na ukucha kumrudi mwango lakini wapi. Sikio la kufa halisikii dawa. Mkadi aliyatia masikio yake nta na kutosikia la mwadhini wala la mteka maji msikitini. Alishikana na kundi la vijana afriti kijiti. Waliomuelewa vizuri kijana huyu walimtambua tatizo lake. Tabia hii yake mbaya ilitokana na ugwiji wake masomoni uliomfanya ajivike ujeuri. Walimu wake walimpo nasaha. Wanafunzi wenzake walio ona dalili za maporomoka ya maadili walijaribu kumsaidia ila juhudi zao ziliambulia patupu. Mkadi aliamua kulivaa joho la ujeuri. Mkataa pema pabaya pamngoja na mwiba wa kujichoma mwenyewe hauna kilio. Siku moja Mkadi alifikwa na mashaka baada ya kumdharau mkuu wa polisi. Jumatatu hiyo asubuhi ilikuwa siku ya chete. Alienda Cheteni na kutokana na tamaa yake alimbakura muuza vibeti cheni yake ya dhahabu aliyokuwa amevaa shingoni· Jambo hili halikumfurahisha na alifululiza hadi kituo cha polisi kumshtaki Mkadi. Baada ya muda wa kelbu kukalia mkia wake, Mkadi alikuwa kashatiwa nguvuni. Huko mahakamani ghulamu huyu alitoa cheche za matusi. Mkuu wa polisi aliamrisha Mkadi apewe kifungo cha miaka miwili gerezani kwa kutoa matusi mbele ya koti. Hapo ndipo nilijifunza asiyesikia la mkuu huvunjika guu.

Question: Me ya sa Mukadi ya sace mai sayar da tsabar kudi
Answer: kutokana na tamaa yake