MJADALA KUHUSU SABABU MBALIMBALI ZA SHULE ZA UPILI KUPUUZA MASOMO YA KIUFUNDI
Aghalabu elimu hujulikana kama mfumo unaotumika kuwafundisha binadamu mambo yatakayowasaidia aushini mwao kupitia masomo mbalimbali. Masomo ni ya aina mbili nazo ni: ya kiakademia na ya kiufundi. Masomo ya kiakademia hupigiwa debe hadharani ilhali masomo ya kiufundi huzingatia hadharia na vitendo kama vile sayansi kimu, useremala, kilimo na uashi. Masomo ya kiufundi yana umuhimu wake lakini wanagenzi wengi huyambaa kama jini. Ningependa kuzungumzia sababu za wanagenzi wengi wa shule za upili kukataa asali ya masomo ya kiufundi.
Kwanza kabisa, kutohimizwa kwa masomo hayakua kwa sababu ya ukosefu wa vifaa katika shule nyingi. Ingawa masomo ya kiufundi huimarisha maendeleo ya kiuchumi na jamii katika nchi, vifaa vya kusoma masomo haya ni ghali kama vipuli vya ndege. Ili shule ianzishe somo la sayansi kimu inahitaji undanisi wenye taaluma hiyo, cherehani, majiko, jokofu, nyuzi, sindano na darasa la kusomea. Vifaa hivi ni mamilioni ya pesa kutokuwepo kwa vifaa hivi hufanya wanagenzi wengi kuyapuuza masomo haya hata kabla hawajajiunga. 
Pili, msisitizo mkubwa katika masomo ya kiakademia ijapo kuwa masomo ya kiufundi huwapunguzia wakaazi gharama kwa kuunda bidhaa za bei nafuu, wazazi, wadanisi na wanajamii huwasisitizia wanagenzi kuyapenda masomo ya kiakademia kama vile Hisabati, Biolojia, Kemia na Fizikia kwa sababu masomo haya yana vyeo vikubwa katika jamii. 
Tatu, watu waliofanikiwa kiuchumi, kijamii na kisiasa kwa kutumia ngazi ya masomo ya kiufundi ni nadra kama maziwa ya kuku. Ingawa somo hili la kiufundi hukabiliana na uhaba wa kazi, wanagenzi huyapuuza masomo haya kwa sababu, hawajui waja waliofanikiwa. Wanagenzi hawa huyakimbilia masomo yanayowaahidi kazi zenye vyeo vikubwa na vya juu kama udaktari wa upasuaji, udaktari wa mifugo na wanasheria maadamu mwana akibebwa hutazama kisogo cha nina. wanafunzi hubudika kufuata nyayo za jamii. 
Kando ya hayo, shinikizo kutoka kwa wazazi, jamaa, jamii na wadarisi huwafanya wanagenzi kuyapuuza masomo ya kiufundi. Tangu zama za kale, wazazi wamekuwa wakiuashinikiza wanao kujiunga na kujishughulisha na masomo mengine ili kupata kazi zenye vyeo vya juu. Wanaoshinikiza wanagenzi hawa husahau kuwa masomo ya kiufundi hujenga ajira za kazi. 
Vilevile, kuna ukosefu wa wataaluma na magwiji wa masomo ya kiufundi. Ingawa masomo haya hujaribu kuziba pengo la ukosefu wa mafunzo, bado kuna uhaba wa uadarisi. Wadarisi wengi hawajahitimu masomo haya kwa sababu vyuo vya walimu vinavyofunza masomo ya kiufundi ni chache mno. Pia vyuo vya anuwai vimegeuzwa na kufundisha masomo mengine kama Historia na somo la dini. Je, ni vyuo vingapi vinavyofunza kazi ya kuchomelea? 
Minghairi ya hayo, hapajawa na mfumo bayana unaoonyesha hatua ambazo mwanagenzi atapitia kuanzia chekechea hadi chuo kikuu akipitia darasa la kwanza hadi la nane kisha kidato cha kwanza hadi la nne halafu kupokea stashahada yake. Kama mfumo wa elimu ya kiufundi ungekuwa na taaluma au mtaala maalum, bila shaka wanafunzi hawangeyapuuza masomo haya. 

Pia kuna mtazamo hasi kwa baadhi ya masomo ya kiufundi kama vile ufundi wa mabomba hudunishwa na waja wengi. Adinasi hawa husahau kuwa fundi hawa wa mabomba ndio wanaotusaidia aushini mwetu wakati mifereji yetu ipasukapo na kuharibika. Mtazamo huo huwafanya wanagenzi kuyapuuza masomo ya kiufundi. Wanagenzi hawa wayapatiapo kisogo hukosa ajira siku za usoni. 
Ingawa masomo ya kiufundi hupunguza uhamiaji mjini na msongamano katika vyuo vikuu vya kiufundi vya kitaifa, baadhi ya maeneo yana vyuo vichache na vyuo vingi vinazingatia masomo ya Kiakademia kama Fizikia na Historia. Pia waja waliomashambani huwabudi waje mjini na hata kuwalazimu wengine wasisome kabisa. 
Zaidi ya hayo, gharama huwa ya juu. Vyuo vingi vikuu ni vya ghali sana. Hali hii huwaogopesha wanagenzi kuyafanya masomo haya kwa kuogopa kununua randa, utepe, keekee, patasi na timazi kama somo walilolichagua ni la useremala. 
Tupilia mbali gharama ya juu kwa sababu ya wanagenzi kuyapuuza masomo ya kiufundi, wazazi, wanajamii na wadarisi wa shule za msingi na za upili huwafundisha wanagenzi nyimbo kupitia utamaduni zinazodunisha kazi za mikono na kuhimiza kufanya kazi za ofisini kama vile udaktari, marubani, wakurufunzi, wakurugenzi na wanasheria. Je, ni nyimbo ngapi ambazo husifu upikaji keki au ufundi wa mitambo? 
Pia uvivu wa wanagenzi huwafanya wayapuuze masomo yaa kiufundi. Wanafunzi wengi ni wavivu kwani afizi ni nyumba ya njaa. Ulegevu wao huwafanya waepuke masomo kama ya useremala uashi maanake hawaelewi kutumia muda wao katika karakana. Aidha baadhi ya wanafunzi huogopa kazi za sulubu zinazo na masomo haya. Kazi hizi ni kama vile kulima na kupalilia mimea katika miji shamba ndogo ya shule. 
Vilevile masomo haya hayana mvuto. Masomo haya hufanywa katika mazingira machafu kwa mfano maseremala wanapopiga msasa. Masomo haya yanapolinganishwa na masomo mengine kama vile Biolojia linalofanywa maabarani kwenye mazingira safi na mazuri. Wanagenzi husahau kuwa masomo ya kiufundi huwasaidia kuwa ubunifu. 
Kwa yakini chenye mwanzo hakikosi mwisho. Kabla kalamu yangu haijaisha wino, ningependa kumaliza kwa kusema kuwa japokuwa masomo ya kiufundi hupuuzwa na wanagenzi wengi katika shule za upili, masomo haya yana umuhimu wake mathalan hupunquza visa vya uhalifu, huimarisha ubunifu, hukabiliana na uhaba wa nafasi za kazi na hupunguza uhamiaji mjini. Pia wakiishika dau wanatoa kuchukua hatua za kunyanyua hadhi za elimu ya kiufundi kwa kuongeza vyuo vya kiufundi, kufanya angalau somo moja la kiufundi liwe la lazima na kujenga vyuo vya ufundi katika kila pembe ya nchi. Hatua hizi zitafanya masomo ya kiufundi yapendwe zaidi.

Question: Kuna ukosefu wa nini shuleni
Answer: Vifaa