Watu husema mengi kuhusu maisha, Wengine husema mtu anapozaliwa hatima
yake huwa imeshaamuliwa na Mwenyezi na hata afanye nini hakuna wa
kubadilisha, yaani kama majaaliwa yake ni awe mwizi stadi katika siku
zake za halafu, basi atakuwa mwizi stadi bila shaka; kama majaaliwa yake
ni awe daktari maarufu, basi atakuwa daktari mashuhuri, na kadhalika,
Watu kama hawa wana msimamo sawa na ule wa raia wa Uyunani (Ugiriki)
wanaoamini kuwa maisha ya kila binadamu yana sehemu mbili kuu: sehemu
mbaya na sehemu nzuri. Wayunani hawa wanashikilia kuwa kila mtu lazima
azionje sehemu zote mbili katika aushi yake na kwamba haiwezekani
kuliepuka jambo hili. Watu hawa pia wanaamini kuwa miungu wao ndio
wanaoamua maisha yao yatafuata mkondo gani. Yaani, wana imani kamili
kwenye jaala eti kwa vile wino wa Mungu haufutiki.

Kwa bahati mbaya, humu nchini mwetu wapo watu ambao wanashiriki imani
hiyo ya majaaliwa. Wao wanaamini kuwa wanapozaliwa, kazi yao kuu ni
kuponda raha kwani hatima yao Mungu anaijua na hata wafanye nini
hawawezi kuibadilisha. Kwa hivyo kazi yao hapa ni kukaa sambejambe na
kuingojea hatima hiyo. Ukipiga alinacha utagundua kuwa asilimia kubwa ya
watu wanaishi katika ufukara mkubwa lakini si kwa sababu hayo ndiyo
majaaliwa yao kama wanavyodai, lakini ni kutokana na tabia ya kufanya
msirimbo miradi yote iliyo mbele yao.

Maisha si majaaliwa. Hutegemea mipango na juhudi. Mtu asipojibidiisha na
kupanga maisha yake vilivyo, basi bila shaka mambo yatamwendea mvange na
ataishia kuishi maisha ya ufukara wa sina sinani. Ukitazama binadamu
wengi katika nyanja mbalimbali, utaona kuwa hawana utaratibu imara wa
kuendesha maisha yao. Chukua mfano wa vijana.Wao ndio waliokabiliwa
vikali na tatizo hili. Wawapo shuleni, wengi wao hawana haja na elimu.
Wanaamini kuwa shuleni ni pahali pa kuonjea utamu wa maisha huku
wakingoja kubaleghe na kuoa au kuolewa.

Wengi hujihusisha na vitendo vya ajabu kama kushiriki katika migomo.
Sigara haziwatoki midomoni. Majira ya jioni hawapatikani tena shuleni
kwani huwa wametorokea mijini na vitongojini kuponda raha. Dawa za
kulevya nazo ndizo hizo. Wengine wanazielewa zote kwa majina hata
wameshawahi kuonja kila sampuli ya dawa zenyewe. Si ajabu kuwa tayari
baadhi yao ni wagonjwa wa ukosefu wa kinga mwilini. Wapo wale mahiri wa
kufanya biashara yenyewe ya kusambaza dawa hizo za kulevya; walanguzi
waliokubuhu hasa.

Kuwepo kwao- shuleni hakuhusiani kwa vyovyote na elimu. La hasha. Ni
mahali tu kwa kusukumia miradi yao hiyo. Wengine ni majambazi. Wao
hushirikiana na wavunja sheria wengine kupora mali ya wenyewe bila ya
mtu yeyote kuwashuku. Haya yote huweza kuonekana kama yamepigwa chuku.
Lakini ukikumbuka hivi majuzi kifurushi kilichojaa bunduki kilipatikana
chumbani mwa mwanafunzi mmoja chuoni, basi utaanza kuyaamini haya yote.

Wanafunzi wengine huifanya kazi yao kuu kuwa ile ya kuwahangaisha
wenzao. Katika baadhi ya shule, wanafunzi hasa wa kidato cha pili
hujihusisha na vitendo vya kuwadhulumu wenzao wa kidato cha kwanza.
Wengine wamefika kiwango cha kuwatisha na hata kuwapiga walimu wao.
Wawapo huko nyumbani huwa ni balaa tupu.

Baadhi yao huvaa mavazi ya ajabu. Kina dada huvaa nguo fupi kiasi kwamba
utadhani wako uchi. Ukiwauliza kisa na maana wanakujibu kuwa eti ndio
mtindo. Wengine huweka herini chungu nzima masikioni mwao na kujipaka
rangi za kutisha midomoni. Wengine bila kusita hushirikiana kimwili na
wavulana na hata wazee ambao huwafurahisha daima kwa darahima na zawadi
kochokocho. Ugonjwa wa 'Ukimwi' si mgeni kwao. Sababu kuu ni kuwa
wengine, hasa waliokulia mijini, wana mazoea ya kutembelea vilabu na
kushiriki ulevi pamoja na ngono.

Si ajabu kwamba baadhi yao wameenda jongomeo na wengine wako safarini
kuelekea kuko huko. Wakikutana na kina dada watalii kutoka ng'ambo
wanazuzuliwa na hizo ngozi zao nyeupe pepepe na kuapa kuwa nao pia ni
lazima watakuwa kama wao. Wanafanya juu chini kutafuta ngwenje ili
kujinunulia vipodozi aina aina vya kupaushia ngozi zao. Wasichana
wengine hawasomi tena. Wametulia tuli kama maji mitungini humo majumbani
wakiwanyonyesha wana wao waliopata kupitia harakati zao hizo.

Wavulana nao hawaachwi nyuma. Neno â€˜nidhamuâ€™ ni istilahi mpya kwao. Wao
wanaishi leo, kesho itajililia. Wengine nywele wameziacha kuwa matimtimu
utadhani ni wajukuu wa majemedari wa vita vya Mau Mau. Wamejitoboa
mashimo chungu nzima masikioni ili wavae herini mbilimbili au tatutatu
kulingana na mtindo uliopo. Wengine hata nywele wameonelea bora kuzisuka
ili wafanane sawa bin sawa na akina dada. Na ili wasiachwe nyuma sana na
kina dada hao, hawasahau kuvaa mikufu inayong'ara kuliko hiyo ya akina
dada.

Nayo mitindo ya nguo huzihangaisha akili zao saa ishirini na nne za
kutwa. Macho na masikio yao hukaa chonjo kila dakika ili wafahamu ni
mitindo gani mipya iliyoingia hasa kutoka ng'ambo kunakoishi wazungu
wenyewe. Wengine nywele wameziweka 'kalikiti'. Suruali wanavaa
zilizoganda mwilini utadhani zimewekwa gundi. Nao wengine wana mikururo
ya marafiki wasichana. Ukiwauliza kisa na maana ya kutongoja hadi wakati
ufike wanasema ndio mtindo. Ukiwauliza na 'Ukimwi je? Wanakuchezesha
kayamba huku wakilumba kuwa Ukimwi ni porojo tupu; eti wamefanya vituko
vyao miaka yote hiyo; inakuwaje hawajaenda na ulele ngoma?

Hata hivyo, kwa vile unga wa manga si dawaya chongo, baada ya pata shika
zote hizo, kilichokuwa na mwanzo kinaanza kufikia hatima yake. Ukweli
unaanza kuchukua mahali pake. Muda ambao wangetumia kujizatiti kwa
minajili ya siku za baadaye wanashtukia ghafla kuwa tayari umeshawapa
kisogo. Majuto na mikasa inawafuata unyo unyo. Ni muhimu sana vijana
kufungua macho yao ili kuona mwanga.Wanafaa kuelewa fika kuwa ujana ni
moshi tu. Dakika hii upo, dakika nyingine ushatoweka. Mungu alipoamua
kuwa kila binadamu ni lazima apitie ujanani alikuwa na sababu maalumu.
Ujana ni kipindi cha maisha cha kujifunga masombo kwa majukumu ya
baadaye. Ni kipindi cha kujitafutia maarifa tunu. Iwapo hali ni kinyume,
basi mambo hayana budi kwenda mrama.


Question: Ni kina nani wakiwa shuleni hawana haja na elimu
Answer: Vijana