MJADALA KUHUSU MADHARA YANAYOSABABISHWA  NA JANGA LA CORONA Naam dunia ni kama bahari isiyoisha nzinge. Dunia ilipata mabadiliko mnamo Disemba mwaka wa elfu mbili kumi na tisa. Ugonjwa wa UVIKO-19. ulizuka ghafla kama lzraili na kusababisha maradhi. Virusi hivyo viliaminika kuwepo tangu mwaka elfu moja mia tisa sitini na tano. Kitovu cha virusi hivi kinasemekana kutoka kwa popo na kutambaa mithili ya atambavyo nyoka nyasini. Kuna aina mbili za virusi vya Corona: Alpha na Beta-india. Madhara ya janga hili ni kama yafuatayo: Mosi, ni janga lililoweza kuleta ulalahoi. Wafanyikazi wengi walifutwa kazi ili kuepukana na janga hilo. Kukaa bila kazi kuliwaletea wengi upweke mwingi na uchochole. Mikahawa nayo haikupata wateja hivyo basi kufungwa. Ugonjwa huu ni hatari mithili ya sumu ya nyoka. Jambo la kubaki bila kazi liliwapatia mawazo chungu mzima jaa michanga katika ufuo wa bahari. Pili, biashara za kimataifa ziliathiriwa sana. Hapo mwaka jana, nchi nyingi zilishindwa kuagiza bidhaa kutoka nje. Si Kenya, si Uganda, si India, si China ambako kulitishia zaidi. Biashara nyingi hazikuweza kuendelea na hivyo kuzorotesha uchumi wa kitaifa. Nchi zilitengana na kuogopa mithili ya ardhi na mbingu. Aidha, uwele wa UVIKO-19 umeleta majonzi tele kwa kupunguza idadi ya jamii. Janga hili limewasababisha watu wengi kusafiri jongomeo kila uchao. Maradhi haya yalimpeleka mwigizaji maarufu Papa Shirandula kusafiri jongomeo. Vile vile, Mohammad Khamis aliyekuwa mwalimu mkuu wa Tononoka alitangulia mwaka huo huo. Kwa kweli hakuna kizuri kinachodumu. Fauka ya hayo, janga hili la Corona liliharibu utaratibu wa elimu katika nchi tofauti. Ilifikia wakati shule kusimamishwa kwa kauli iliyopitishwa na Bwana Magoha, Waziri wa Elimu nchini Kenya. Ibilisi aitwaye Corona aliweza kurudisha masomo ya wanagenzi wengi nyuma. Baadhi ya wanafunzi waliingilia utumiaji wa mihadarati na kuangamiza maisha yao. Janga hufuata janga, shule zilipofungwa nchini Kenya, wanafunzi wengi waliharibika kwa kufuata mfumo mpya wa masomo ya mtandao. Masomo hayo waliyafuata kinyume. Wengi walijiingiza kwenye ndoa za mapema na kusahau kama kuna masomo. Hata hivyo, mwaka jana nchi nyingi zilifunga sehemu za kuabudu juu ya kujitenga kwa waja ili kupunguza idadi ya maambukizi ya ugonjwa wa corona. Kando na hayo mila na tamaduni za adinasi zimeathirika pakubwa. Tohara kwa wanaume zilikatizwa na baadhi kwa sababu ya woga wa  usambazaji wa virusi. Kwani virusi hivi vingeweza kuwepo kwenye visu, nguo, na kadhalika. Juu ya hayo, Uviko-19 umeleta utengano mithili ya usiku na mchana baina ya waja. Mjumuiko wakati wa sherehe za krismasi, iddi, Jamhuri za Kitaifa hazikuwa zenye shamra shamra kama zilivyo. Sherehe zilifanyika nyumbani bila kutangamana na familia yote. Hakika, idadi ya wenye uwele haikuonekana kupungua kadri siku zilivyozidi kwenda. Ilifikia wakati serekali kuchukua hatua ya kufanga mipaka. Hatukuweza kuagizia bidhaa wala kupokea watalii nchini kwetu. Vile vile,  ugonjwa wa corona ulishinikiza serikali nyingi kuanzisha kafyu. Yaani saa maalum ya kutoka nje ya majumba na wakati wakurejea bila kuvunja sheria zao. Wafanyakazi wa idara ya uchukuzi kama madereva walienda mrama kwa sheria iliyopitishwa kwani kazi zao za usiku zilitumbukia kwenye kaburi la sahau. Kadhalika , michezo ya Olimpiki ya Tokyo ilisitishwa, haikufanyika. Jambo hili lilihuzunisha kwani walitarajia pesa kwa kupokea wageni tofauti na vikombe, huku wakijuwa bayana kuwa mchezo kwao hutuzwa. Kwa kweli, mambo ni kangaja huenda yakaja. Mighairi ya hayo, janga la Corona lilisababisha ufisadi nchini. Kwa wale wenye corona walitengwa na kuwekwa karantini ili kupunguza uenezaji wa virusi huku aila zao zikitozwa fedha ili mtu wao kuwachwa huru. Vile vile, wale ambao hawatafuata kanuni ya kuvaa barakoa walitozwa pesa. Juu ya hayo, janga hili lilihatarisha maisha ya wengi hivyo basi kuamua kuletwa kwa chanjo kama kinga dhidi ya corona. Nchi nyingi zilipoteza fedha nyingi ambazo zingetumiwa kufanya mambo mengine kama  ujenzi wa barabara, zahanati, na shule. Waama, lisilobudi hutendwa. Mbiu ya mgambo ikilia ujue kuna jambo. Kwa kuwa chenye mwanzo hakikosi mwisho, ninaamini kuwa janga la corona litakosa makali yake ikiwa watu watachukua hatua zifuatazo. Kukaa umbali wa angalau hatua mbili kwa anayekohoa au kupiga chafya, kuepuka kushika macho, mdomo wa mikono isiyo safi kubaki nyumbani endapo husikii vizuri. Iwapo mtu ana dalili kama kushindwa kupumua, sharti aepuke msongamano ya watu na avae barakoa kila wakati. Naam, hakuna uchungu usiotulia. Hivi sasa, walio na ugonjwa wa corona wameweza kupungua kwa utumiaji wa dawa za mitishamba kama utumiaji wa vitunguu, limau pamoja na tangawizi. Kwa kuwa msumeno hukata mbele na nyuma, madaktari wanapata mshahara mzuri, wauzaji barakoa wamepata kazi, kumeibuka msamiati mpya kwa lugha na mengineo. Kwa yamkini si yakini, mvuvi ndiye ajuaye pweza alipo. Wataaluma wetu wamejikakamua na kujua ilipo dawa ya Uviko-19. Alhamdulillah! Chanjo imepatikana kutukinga dhidi ya ugonjwa huu sugu. Kwa kuwa umoja ni nguvu, pamoja tukomeshe Corona.

Question: Cinshi cacitike nga ca kuti umuntu takwete icinso ca kufimba
Answer: alitozwa pesa