DHULUMA DHIDI YA WANAWAKE

Wanawake katika jamii yeyote ile wana umuhimu wao. Wengine wetu wameza
kuguzwa na wanawake. Wanawake wanapojitahidi hivyo, kuna mambo mengi
ambayo wao hupitia. Hawawezi kulalama kwani ni nani atawasikia? Wao
wanadhulumiwa kwa njia tofauti tofauti ambazo tutaziangalia pale.

Kwanza wanawake wanadhulumiwa kwa wao kutorithi mali ya mume anaposafiri
jongomeo. Utapata kwamba kama mama huyo hakuwa na uwezo wa kuzaa huenda
akafukuzwa kwani haezi rithi mali bila yeye kuwa na mtoto. Watoto ni
baraka. Watoto hutoka kwa mungu. Bila mtoto au ukiwa na mtoto yafaa tu
tumshukuru Mungu kwani ni yeye aliyepanga hivyo hivyo. Tunapoangalia
jamii nyingi mke akiwa hana watoto ama kama atazaa watoto wa kike tu
basi yeye haezi rithi mali ya mume wake. Jamii inaamuru hivyo na ni
makosa kuwa na kasumba kama hiyo.

Dhuluma nyingine ni ndoa za mapema. Wanawake wanaozwa mapema. Hivi
majuzi runingani ilihuzunisha kuona mtoto wa miaka kumi akiozwa kwa mzee
wa miaka thelathini na mitano. Nilishangaa na kuomba Rabana tu awape
binadamu utu. Unawezaje kuoa mtoto kama huyo? Hiyo ni dhuluma kubwa
sana. Pia wanawake wanapashwa tohara. Jambo hili limewakera sana watu
wengi. Unaeza aje kumpasha binti tohara? Mashirika mengi haswa upande wa
Narok huko yameweza kuanzishwa ili kukabili tatizo hilo kubwa. Wanawake
wanapopashwa tohara huenda wakaathirika kwa namna moja au nyingine.
Madhara hayo huenda yakabebwa hadi ndoani. Nasikia kwamba wanapopashwa
tohara hivo, wakitoka unyagoni wanaozwa hivyo hivyo. Majabu ya Musa.

Wanawake wanadhulumiwa kwa kutowapa uhuru wa kutoka. Nchi yetu imetupea
uhuru lakini watu wengine wanawanyima wanawake uhuru huo. Wanaamini
kwamba haifai mwanamke kutoka nje. Mwanamke ni mtu wa kukaa tu
asitangamane na wengine. La hasha. Hayo ni makosa kubwa. Inafaa tuwape
wanawake uhuru wa kutembea. Unapotembea unapata kutangamana na watu
wengi na kujifunza mambo mengi. Wao pia wakitembea hivyo wanapata uhuru
wa kuunda makundi madogo madogo ambayo huwa ya manufaa kwao.

Kutoelimishwa pia hiyo ni mojawapo ya dhuluma kwa wanawake. Wanawake
hawaelimishwi kwani wanasema kwamba hatafaidi familia akiolewa. Wengine
wanasema kwamba wanawake wakielimishwa watawapanda wanaume vichwa.
Kasumba nyingine ni eti wanawake wakielimishwa watakuwa malaya. Hayo
yote ni mambo yaliyopita na wakati. Wanawake wanafaa kuelimishwa tu kama
vile wanaume wanavyoelimishwa. Watu wengi husema kwamba mke akisoma
hataolewa. Huo ni uongo. Siku hizi wanaume wanataka mke aliyehitimu
angalau anajua kuunga moja kwa moja na kupata mbili. Wale wanaosema
kwamba mke akisoma atawapanda wao ndio shida. Wanaogop wake waliosoma
kwani wanaona aibu kulishwa na mke. Ni ukweli kama mke amesoma anapata
pesa atakulisha kama wewe umejikalia tu. Watu wawache hiyo kasumba na
kuelimisha mabinti. Ni ukweli kwamba ukisomesha binti, yeye angalau
hukumbuka nyumbani. Mwanaume yeye ataangazia tu familia yake lakini
binti akila anatamani pia mamake mzazi ale tu kama yeye anapokula.

Wanawake wananyimwa haki ya kusema. Panapo tokea makundi kwa mfano msimu
huno wa krismasi, kuna mikutano mingi ya familia ambayo itafanyika.
Mikutano hiyo ifanyikapo, utasikia wakiwapa wanaume kibao mbele wao
kuongea huku wanawake wakinyamaza tu. Huenda pia wanaona mahali kuna
mambo yanaenda kombo lakini wao hawawezi kupewa nafasi ya kusema.
Wanawambia wao waangalia ya kule walikooleka. Hata kwenye familia tu
utapata mke hana uhuru wa kusema. Mume akishaamua ni hivyo tu. Hakuna wa
kumpinga. Wanawake wanadhulumiwa kweli kweli.

Kulaumiwa watoto wanapokosa. Utapata baba anatukana mtoto kwamba hii
tabia si yetu. Hiyo ni tabia ya huko kwa akina mama. Kwetu katika
familia yetu hatukuwa na mtu wa tabia kama hiyo. Hata watoto wanapofeli
mtihani, wataambiwa kwamba mnafeli kama tu mama yenu. Kwetu hatukuwa
wajinga. Kwa akina mama yenu ndio huo ujinga uko. Mama hapo haezi sema
kitu kwani hana uhuru wa kusema. Mtoto anapokosa haswa wasichana kwa
mfano aende na apate ujauzito ni mama atalaumiwa. Mbona hukumshauri
binti wako? Hayo ndio maswali mama ataulizwa kana kwamba alizaa mtoto
huyo pekee yake. Mama atapigwa kwa makosa ya binti yake kwa kusingiziwa
hakumfunza bintiye. Tena hata ikiwa ghulamu atampajika mimba binti wa
wenyewe, ni mama ataulizwa kama ni mama aliyempa binti huyo mimba. Mama
atapigwa na hata kunyimwa chakula kwa kuwaruhusu watoto wafanye vitendo
kama hivyo.

Wanawake wanadhulumiwa na waume wao kutokuwa waaminifu kwao. Unapata
mwanaume amewacha mke kwa nyumba na kuenda matanguroni kulala na mabinti
wengine. Jambo hili huniuma sana. Pale mume amewacha mke na watoto bila
kitu chochote na kuenda matanguroni kulipa chumba shilingi elfu kumi kwa
saa tatu tu. Isitoshe chakula ambacho wao watakila ni cha pesa nyingi
mno. Takribani shilingi elfu tano. Atampa binti huyo elfu kama mbili
pesa ya matumizi. Kumbuka huyu mume ana watoto nyumbani. Akirejea
nyumbani na bibi kumwuliza chochote, mke atapigwa mithili ya punda.
Anataka mke ambaye amemnyima uhuru wa kutembea aelekea wapi kutafutia
watoto chakula? Haifai hivyo. Wanaume pia utawapata wao wanavalia
nadhifu ilhali wake zao kuvalia tu bora nguo. Hawawajali hata. Lakini
binti akiitisha nguo ya fasheni mpya anatumiwa pesa na kukimbia dukani
na kununua. Iwapo atapata nguo hiyo imepanda bei, akiuliza mume huyo,
mume atakuwa hiari kuongeza pesa. Watoto nao nyumbani ni chai ya mkandaa
tu na mihogo. Mkate kwao hawaoni. Lakini baba mtu anawatumia mabinti
wengine pesa.

Wanawake wanalazimishwa kuvaa mavazi aina fulani. Wao wamekatazwa kuvaa
aina nyingine ya mavazi. Mimi sijawahi ona wanawake wakiwakataza wanaume
kuvalia mavazi ya kike kama vile shimizi au rinda. Wanaume wao wamo tu
mbioni kukashifu jinsi wake wanavyovalia. Miaka mitatu iliyopita,
wanawake waliteseka sana. Kila walipopatwa wamevalia sketi fupi
waliraruliwa na kuwaacha na chupi tu. Hii ilimanisha kwamba wanataka
kutembea bila nguo na ndio maana wakararuliwa nguo. Wanawake ilibidi
waamke na kupiga vita vya nguo yangu chaguo langu. Sijawahi waona
wanaume wakivalia nguo iliyowabana kifua wakitolewa nguo. Lakini mbona
tu wanawake? Kila mtu ana uhuru wa kuvalia vazi lolote lile. Bora tu
yeye anaona yuko sawa. Hamna haja ya kumtoa na kumwacha uchi wa mnyama.

Wanawake wanadhulumiwa kwa kunyimwa ajira sehemu fulani. Wanaamini
kwamba akipata kazi atajikokota haswa wakati yeye ni mjamzito. Pia
wanasema kwamba huenda likizo ndefu atakayopewa ikaathiri sehemu fulani
kwa kazi. Hivyo basi, wao hawapewi kazi yeyote ile. Iwapo basi watapewa
kazi hiyo wao watachunguzwa kwa ukaribu mno. Mshahara wao pia huenda
ukawa mdogo mno. Hii pia ni moja wapo wa dhuluma dhidi ya wanawake.
Ukienda nyumbani wanawake hufanyishwa kazi za utumwa. Huko kwetu utapata
mke anapalilia miwa. Yeye pia ndiye anayejukumika na mifugo wakati mzee
yupo tu. Wakati wa kuvuna ufikapo, mama hataona hata hela kidogo. Mume
anachukua hiyo pesa yote na kuanza kulewa nayo.

Dhuluma nyingine ni ajira kwa watoto wadogo. Utapata ni mabinti wetu
ambao wanapekwa kule ng'ambo kufanya kazi ngumu. Wao wafikapo huko
wanaanza kuteseka na wengine hata kufariki. Ajira hiyo huwa mi ya pesa
kidogo mno. Wao hufanya kazi ya sulubu lakini mshahara mdogo mno.

Wanawake pia hudhulumiwa kwa kubakwa. Kila mwaka kati ya wanawake kumi,
wawili huwa wamejaribu kubakwa. Wanafanyiwa hivyo ndiposa wapate ajira.
Wasipokubali wao hawawezi kuajiriwa. Pia wanawake wanadhulumiwa kwa
kuzalishwa watoto wengi. Wanazalishwa na wanaume kuwachia kazi ya kulea.
Wao hupitia changamoto mingi sana. Ni vyema kama tutasima na tupige vita
hivi. Vita hivi si vya wanawake tu bali pia waume tujitahidi. Tukifanya
hivyo tutakuwa washindi na tutafurahia nchi bila hizi dhuluma.


Question: Inapasa tuwape wanawake uhuru wa kufanya nini
Answer: Kutembea