theophilusowiti/AfriQuAD huggingface dataset:
Ulikuwa usiku wa manane niliposikia, mayowe, niliamka na kwenda kuangalia ni nini kilikuwa kinaendelea.Niligundua kuwa ilikua ni jirani. Nyumba yake ilikuwa ikiwaka moto. Alikuwa na watoto watatu. Kumbe alikuwa ameacha jiko wazi ambao ulishika pazia, na moto ukaenea kwa chumba chote.
    Watu walikuja kumsaidia atoke nje ya nyumba pamoja na wanao. Lakini asante ya punda ni mateke. Wanaume wakaja na maji, wakijaribu kuuzima moto lakini moto huo ulikuwa mkubwa sana. Nilikimbia ndani ya nyumba yetu na kuanza kupiga simu, niwapigia wazimamoto. 
    Nilipopata simu niliwapigia na wakasema, kuwa, wako masaa mbili mbali. Nilikimbia kwenda kujaribu kawasaida kuzimamoto nikijua kuwa watoto bado wako ndani ya nyumba. Nilijua kuwa watoto hawa watapumua moshi na wataangamia kabla wazima moto wafike.
    Nilikumbuka tulichofunzwa shuleni. Nilichukua blanketi nikalitia maji nikajifunika na kuingia ndani ya nyumba hiyo ambayo ilikuwa inachomeka.Watu wakadhania nimetokwa na wazimu, kuingia katika nyumba ambayo inateketea. Ukistaajabu ya Musa utaona ya firaoni.Niliwatafuta watoto hao na nikawapata. Walifika nje salama Salmini naminikaendelea kumtafuta mama yao. Lakini si kumpata. Nilipokuwa nikitoka nikaliona gari la wazimamoto. Niliwaelezea kuwa kuna mtu ndani.Wachache Waliingia kwa nyumba hilo huku wengine wakijaribu kuuzima moto. Baada ya dakika mbili ambulensi ilkuja.
Nilishangaa mbona ambulensi ikuje. Mama ya watoto hao alikuwa amechomeka na alikuwa anatota damu.Walimkimbiza hospitalini lakini hawakuweza kumsaidia. Mama huyo alikuwa ameshakuwa marehemu, Watoto hao walishikwa na huzani tele. Hawakawa na mama au baba,na pia hawakuwa na nyumba. Walichakaliana na daktari kuenda kuangaliwa kuma walipumua moshi. 
    Walipatikana kuwa walikuwa na moshi Katika pafu na walipewa madawa. Baada ya wiki mbili tulienda kumzika, mama yao. Niliwahudumia watoto hawa. Ghafla bin vu baba yao alitokea mbele yao. Kumbe baba you alikuwa hai na pia alikuwa na afya bora.
Kulingana na baba yao mama hakuwa, anataka mumewe awaone watoto. Watoto hao walienda kuishi na baba yao na kuendelea na masomo yao. Kisa hicho kilinitia moyo Kuwa moja wa afisa wakuzima moto. Nilianza shule ya zima moto na sasa mimi ni afisa wa wazima moto bomba.

Question: Asante ya punda ni nini
Answer: mateke
Hapo zamani katika mbuga fulani wanyama wadogo walikuwa wakijadili uovu wa fisi. Walikutana kwa siri kwa sababu walijua wanyama kama simba, chui na fisi walikuwa na hamu kubwa ya kuwashambulia na kuwala.

Swara alikuwa kiongozi wa mkutano na akawaambia wenzake, "Jamani uonevu umezidi. Juma lililopita watoto wawili wa kongoni waliliwa na chui, tena chui alisema hakushiba. Alitaka amshike kongoni amle lakini kongoni aliwahi kukimbia. Juzi mwanangu ameliwa na fisi. Nilimpiga teke jichoni lakini akataka kunitafuna nikakimbia. Sasa tufanyeje?"

Basi wanyama walijadili kwa uchungu maovu hayo kwa muda mrefu. Wote walitaka sana chui na fisi wauawe haraka. Tatizo lao kubwa lilikuwa jinsi ya kuwaua. Wengine walishauri waovu wale wategewe mitego ya kamba na baadaye wapofuliwe. Hata hivyo, ilionekana ni hatari bado.

Hatimaye, sungura akatikisa masikio yake na kusema, "Kuwaua niacheni mimi. Nipeni siku saba nitawaleleza na kuwaonyesha nitakachofanya."

Basi mkutano ukafungwa kwa kumkubalia sungura afanye kazi hiyo usiku ulipoingia. Sungura alikoka moto nje ya nyumba yake. Moto ulipokolea vizuri, akatia jiwe moja ndani ya ule moto. Jiwe lilikuwa na ukubwa wa mpira wa pete. Sungura akaongeza kuni mekoni halafu akaenda kumtafuta fisi pangoni mwake.

Sungura alipofika mlangoni mwa pango akasema, "hodi kwa mzee fisi." Fisi alifurahi moyoni kwa sababu alijua ile sauti ya sungura na alijua kuwa sungura angeweza kuwa chakula chake. Fisi hakujibu haraka. Kwa hivyo, sungura akasogea mlangoni na kubisha tena. Hapo ndipo sungura alipojikuta makuchani mwa fisi! "Nakuletea habari nzuri halafu unanikamata!" Fisi akasema, "mimi nina njaa ya siku nne halafu uniletee habari gani nzuri zaidi ya wewe? Wewe ni riziki yangu." Sungura akampoza. "Hata kama ukinila, hutashiba. Mimi nimekuja nikukaribishe kwangu. Huko nyama ni tele."

Question: Nani alikua kiongozi wa mkutano
Answer: Swara
En 1991, étant donné l'assimilation linguistique des francophones hors Québec, plus d'un million de Canadiens déclarant l'anglais comme langue maternelle étaient d'origine française (Recensement de 1991).

Question: Gbé tɛ é nɔ̀n do ɖo Canada ?
Answer: anglais
“Mwalimu mkuu, naibu wa mwalimu mkuu, walimu na wanafunzi, hamjambo? Sina mengi ila tu kuwashukuru kwa kunipa fursa hii ili niwaeleze umuhimu wa elimu.
Kwanza kabisa, elimu ni ufunguo wa maisha mazuri. Tunapopata elimu, tunahakikishiwa kuwa watu wa maana katika maisha ya usoni kwani tutakua tumesoma hadi chuo kikuu. Mtu anaposoma chuo kikuu na kuhitimu, huweza kupata kazi  kwa urahisi na hivyo kuweza kujimudu.
Elimu pia hutuwezesha kuwa na nidhamu na heshima wakati wote kwa watu wote. Kupitia elimu, tunafunzwa jinsi ya kuishi na kukaa na watu wengine bali na wale wa jamii zetu.
 Elimu ni muhimu sana katika maisha yetu, kwa hivyo sote tujikakamue masomoni. Asanteni sana kwa kunisikiliza na Mungu awabariki.”  


Question: Nini haina mwisho
Answer: masomo
FAIDA NA MADHARA YA TEKNOLOJIA KATIKA SHULE ZA SEKONDARI. 
Teknolojia ni nguzo muhimu katika nchi yetu na hata katika nchi Zengine pia. Teknolojia inatumikai mahali popote pale kama vile shuleni kazini na hata nyumbani 
Teknolojia imeleta faida nyingi katika nchi yetu Wanafunzi shuleni Hutumia tarakilishi katika kusoma Hii huwasaidia hata wanapo kuwa katika likizo masomo Huendelea Walimu shuleni pia huwafundisha wanafunzi jinsi ya kutumia tarakilishi hizo na hii. Huwafanya kuwa watu bora nchini na vile vile kuleta maendeleo katika sekta ya elimu. 
Teknolojia pia imeimarisha mafunzo katika jamii. Jamii Hufunzwa jinsi ya kuwa na adabu na heshima. Mafunzo Yanayo Tolewa kupitia rununu, redio na hata runinga imewasaidia maja kuishi kwa amani katika nchi yetu. Mawasiliano pia yamerahisishwa kupitia teknolojia. Yule aliye 
mbali anaweza kuwasiliana na mwenzake kwa kutumia rununu - Habari mbali mbali pia zimeweza kuwashlishwa kutumia redio na runinga. Hii i imetuwezesha kujua matangazo na habari yanayo tokea inchini. Somo la kompyuta shuleni pia time wezesha wanafunzi kuwa na Elimu kuhusu tarakilishi- Hii imewezesha kuongezeka kula teknolojia mbalimbali. Kindo na faida, teknolojia pia ina madhara mbalimbali. watu hasa vijana huiga tabia za Waigizaji ambazo hazipendezi katika runinga. Vijana wengi wameanza kutumia Madawa ya kulevya kama vile bangi Teknolojia Pia imesababisha vijana Kuvaa mavazi yasiyo elewka. Zinazo onyesha uchi imesababisha vijana wengi Kuwatamani wanawake waliolewa na pia wasachaina wa shule, Pia wasichana mengi uwamepata mimba the ya mapema na magonjwa kama vile Ukimwi
Teknolojia pia imesababisha mauaji ya watu wamuigiza maumiaji kupitia ruininga. Tunafaa kutumia teknolojia iliyoletua katika njia nzuri Zenye adabu na heshima ili kufaidike kwa Elimu na mafunzo mbalimbali 

Question: Vijana wameanza kutumia nini
Answer: madawa ya kulevya
MAZUNGUMZO BAINA YA BABA NA MWANANE KUHUSU JINSI YA KUFUZU KATIKA MASOMO YAKE.
(Baba ameketi sebuleni kisha mwanawe Luke anaingia. Luke ametoka shuleni. Ni mwisho wa muhula) 
Luke: 		Habari baba?
Baba:  		(Akiketi vizuri) Nzuri mwanangu. Umerejea?
Luke: 		Nimeleta ripoti ya mitihani tuliofanya muhula huu wa kwanza. (Anamkabidhi baba ripoti yake) 
Baba: 		(Anaangalia kwa makini) Naona malifanya majaribio mawili na inavyoonekana haufanyi vizuri katika masomo ya hisabati na hesabu. Kwani shida iko wapi? 
Luke: 		Baba kusema ukweli sijui jinsi ya kudurusu masomo haya. 
Baba: 		Mwanangu, masomo haya lazima ufanye maswali mengi. Jizoeshe na jinsi watahiniwa hutahini maswali tofauti tofauti. Pitia pia vitabu vingi vya ziada. Vitabu hivi viko maktabani? 
Luke: 		Ndio. Viko maktabani. Ninaweza kuviomba ili kudurusu masomo haya. 
Baba: 		Nina uhakika kuwa walimu wenu ni wenye tajriba ya juu. Iwapo swali limekushind, enda  ukaulizie uelezewe vizuri na mwalimu. Hii itakusaidia katika kuelewa. Pia, kuwa na ratiba ambayo masomo haya yana muda mwingi. Itakuwezesha kudurusu kazi yako. 
Luke: 		Nitatengeneza ratiba hiyo leo hii. 
Baba: 		Lazima pia uwe na marafiki ambao wana ari ya masomo na wanafuzu katika masomo haya. Watakusaidia kuelewa hasa somo la kemia. 
Luke : 		Nikona rafiki aliyebobea katika somo la fizikia. 
Baba: 		Pia unatakikana kijitolea mhanga katika masomo yako. Unaweza kuamka mapena au kulala kuchelewa ili kusoma. Jitenge na vikundi ambavyo vinaweza kuzorota nidhamu yako. Nidhamu yako inapozarota, pia masomo yako yanazorota. Wasikia mwanangu? 
Luke: 		Ndio baba, ninasikia. 
Baba: 		Luke, waweza pia kufuzu kwa kufanya kazi zote za ziada unazopewa. Heshima kwa walimu na wanafunzi inahitajika. Hii itatengeneza mazingira mazuri ya kusoma. Waweza kucheza pia, itakusaidia kuchangamsha akili. Fuata maagizo unayopewa na	 	walimu. Unaskia? 
Luke: 		Asante sana baba kwa mawaidha yako. (anasimama) 
Baba: 		Karibu (anampa ripoti yake) Nenda ukamwone mama yako, yuko jikoni. 

(Luke anaondoka huku baba akiwasha runinga.) 

Question: Nani ameketi sebuleni
Answer: baba
ï»¿Wa Mpanga
Wendy Ezekiel

Kiswahili

Kulikuwa na mvulana mmoja aliyeitwa Paul.
Aliishi katika kijiji kilichoitwa Tongwe.
Asubuhi moja, Paul aliamka na kwenda
shambani.
Alipokuwa njiani, alisikia sauti ikiomba
msaada.

Paul alitaka kuifuata sauti hiyo ili ajue zaidi.
Kwa gafla! Paul alipofika karibu na Saudi ilo,
akapata musituko kubwa kwaku ona mtu
ambaye ameuwawa porini na kichwa chake
ambao kikiongea, nakumwambia hapashwe
ambia mtu yeyoteâ€¦ona â€¦ona
Paul kwa uoga mkubwa hakuweza baki apo,
basi akakimbia kwa haraka nyumbani.
Alipo fika kijijini watu wote wakamushanga
kwaku ona Paul anarudi kwa haraka na
woga!

Alielekea mpaka nyumbani kwa mfamle
nakuanza eleza shida aliyokutana njiani.
Ila mfalme na wazee hawakumuelewa,
akajitaidikuwa elewesha lakini
haikuwezekana.
Apo apo mfalme akatowa ambri na kusema
wote waende kuona iyo kichwa ambao
inaongea.

Basi mfalme na wazee wote wakijijini
wakisindikizwana Paul wakaenda kutazama
kichwa ambao inaongea.
Paul akasahau mambo ambao iyokichwa
ilimuagiza yakwamba hapashwe kusema vitu
ivyo kwa mtu yeyote yule.
Paul, mfalme na wazee walipo fika porini
ambapo kichwa iyo lilikuwa, ila kwa bahati
mbaya hawakukutana kichwa iyo apo.
Basi Paul akashikwa na uwoga.
SASA UNAFIKIRI NINI ITAMUFIKIA PAUL KWA
KUWEZA DANGANYA MFALME NA WAZEEâ€¦.

You are free to download, copy, translate or adapt this story and use
the illustrations as long as you attribute in the following way:

Wa Mpanga
Author - Wendy Ezekiel
Illustration - Wendy Ezekiel
Language - Kiswahili
Level - Read aloud
Â© African Storybook Initiative 2018
Creative Commons: Attribution 4.0
Source www.africanstorybook.org


Question: Mvulana alikua anaitwa nani
Answer: Paul
ï»¿Khalai  anapenda  mimea  

Khalai ni msichana  mwenye umri wa  miaka saba.  Katika jamii yake,  jina lake lina  maana sawa na  'aliye mzuri'.  
Khalai anaamka na  kuuzungumzia  mmea mchanga  wa Mchungwa.  Anasema,  "Tafadhali  Mchungwa, kua  mkubwa uzae  machungwa mengi  mabivu."  
Khalai anapokuwa  njiani kwenda  shuleni,  anazizungumzia  Nyasi.  Anasema,  "Tafadhali Nyasi,  zidi kuwa kijani  kibichi na wala  usinyauke."  
Khalai anayapita  Maua ya kichakani  Anasema,  "Tafadhali Maua,  endelea kunawiri ili  nikutumie  kuzirembesha  nywele zangu."  
Anapokuwa  shuleni, Khalai  anauzungumzia  Mti ulioko pale  shuleni.  "Tafadhali Mti,  yazae matawi  makubwa ili  tuweze kusomea  chini ya kivuli  chako."  
Khalai  anauzungumzia Ua  unaoizingira shule  yake.  "Tafadhali Ua, kua  uwe mwenye  nguvu ili uilinde  shule yetu dhidi ya  watu wabaya."  
Anaporudi  nyumbani alasiri,  Khalai  anautembelea mti  wa mchungwa  kutazama ikiwa  machungwa  yameiva.  
"Machungwa bado  mabichi," Khalai  anashusha pumzi.  "Nitakutembelea  kesho, Mchungwa  wee! Labda  utanipa chungwa  mbivu wakati huo."  

You are free to download, copy, translate or adapt this story and use the illustrations as long as you attribute in the following way:  Khalai anapenda mimea  Author - Ursula Nafula  Illustration - Jesse Pietersen  Language - Kiswahili  Level - First sentences  Â© African Storybook Initiative 2015  Creative Commons: Attribution 4.0  Source www.africanstorybook.org 

Question: Khalai alitaka kutumia nini kurembesha nywele zake?
Answer: Maua
VYAMA VYA KISWAHILI
Chakide, jukwaa la kukuza vipaji vyao vya utambaji hadithi na sanaa nyinginezo 
CHAMA cha Kiswahili katika Shule ya Msingi ya Dekko Academy (CHAKIDE) kilianzishwa mnamo 2003 kwa malengo ya kuchangia makuzi ya Kiswahili, kubadilisha mtazamo hasi wa wanafunzi kuhusu Kiswahili, kuzidisha maarifa ya utafiti katika Kiswahili na kuboresha matokeo ya KCPE Kiswahili. 
Mbali na kuwa daraja la kuwavusha watahiniwa katika masuala ya kiakademia, madhumuni mengine ya kuasisiwa kwa chama hiki ni kuwapa wanafunzi jukwaa mwafaka la kukuza vipaji vyao vya utambaji wa hadithi, uchoraji, uigizaji, utunzi wa mashairi na uandishi wa kazi bunilizi.
Shule ya Dekko Academy ambayo inapatikana katika eneo la Kitale, Kaunti ya Trans-Nzoia iko chini ya usimamizi wa Bw Dismas Oundo (mkurugenzi) na Bi Pamela Oundo (meneja) wakisaidiwa na mwana wao Bw Victor Oundo.
Walimu wanaosukuma gurudumu la Kiswahili katika Shule ya Dekko kwa sasa ni Erick Mukhwana, Kaka Fred, Joseph Wafula, Nakitare Nyongesa, Zippy Nalianya, Rachel Kituyi, Esther Wabwile, Abigael Musumba, Violet Sangura na Gladys Okwemba.
Tangu kianzishwe, chama cha CHAKIDE kimefanikiwa kuwaunganisha wanafunzi wote shuleni na kuwapa fursa za kuelekezana ipasavyo katika baadhi ya mada zinazowatatiza madarasani. 
Kupitia CHAKIDE, walimu na wanafunzi wa Dekko Academy sasa wanajivunia pia jukwaa maridhawa la kuzamia usomaji wa magazeti ya "Taifa Leo kupitia mradi wa Newspapers in Education (NiE) unaoendeshwa na kampuni ya Nation Media Group (NMG). 
Kupitia mradi huu, NMG inatumia magazeti ya 'Taifa Leo' kuimarisha viwango vya kusomwa na kufundishwa kwa Kiswahili na masomo mengine katika shule za msingi na za upili humu nchini. 
Kwa mujibu wa Kaka Fred, wengi wa wanafunzi wake wanaothamini na kuchangamkia usomaji wa Taifa Leo' hudumisha umahiri wao katika lugha kwa kukwangura alama za juu zaidi katika mitihani ya kitaifa (KCPE).
Anaungama kwamba majaribio ya mitahini katika Taifa Leo ni daraja halisi la mafanikio kwa wengi wa wanafunzi wake ambao wamechochewa kutia fora katika somo la Kiswahili. Wanafunzi wa kwanza kufanya KCPE kutoka Dekko Academy walitahiniwa mnamo 2006. Wanafunzi hao walifaulu vyema kwa kusajili alama wastani ya 333.3.

Question: Chama cha CHADIKE kina mafanikio yepi?
Answer: Kuwaunganisha wanafunzi wote shuleni
Mani en bang' ka ne oyud nyangumi ma otho machiegni kod dho-nam mar Leopards e County mar Kwale hivi majuzi, kendo ne oyud ni chilo mar plastik e iye e mane omako lwete mi otho. KWS ne owacho ni laktar mar le, ma nyinge en Daktari Asuka Takita, ne onon ring're mar nyangumino mane otho kendo ne oyudo ni nyangumi ne ok otho e yo ma pile, to ne otho nikech ketho mazingira.

Question: Le mane mane oyud ka otho e dho-nam?
Answer: nyangumi
Presidential elections are scheduled to be held in Somalia in 2022. The election will be held indirectly and after the elections for the House of the People, which began on 1 November 2021 and are scheduled to end in April 2022. The elections were first scheduled to end on 24 December 2021. However, by 25 December only 24 of 275 representatives had been elected and the ongoing political crisis further complicated matters. The current president, Mohamed Abdullahi Mohamed, has been in office since the February 2017 election and his term expired on 8 February 2021, however it was extended until after the elections would be completed.

Question: Hena ne Somalia ᴐmanpanyin wᴐ afe mpem mmienu ne aduonu baako mu?
Answer: Mohamed Abdullahi Mohamed
The Tragedy of Julius Caesar (First Folio title: The Tragedie of Ivlivs Cæsar) is a history play and tragedy by William Shakespeare first performed in 1599.

Question: William Shakespear nhoma bεn mu na Marcus Brutus wᴐ?
Answer: The Tragedy of Julius Caesar
Habari kwamba taifa letu limepiga hatua kiasi cha kuondolewa kwenye orodha ya mataifa ya ulimwengu wa tatu na kujiunga na yale ya ulimwengu wa pili ni za kutia moyo. Hii ina maana kwamba sasa tunaweza kuyatosheleza mahitaji yetu bila kuenda kulilia hali kwa mataifa makuu yanayotawala uchumi wa ulimwengu. Baadhi ya misaada uliyokabidhiwa hapo awali iliandamana na masharti makali ambayo tulikubali shingo upande. Kama tujuavyo, uso wa kufadhiliwa u chini.

Licha ya hayo, adinasi wengi wanasaili mpororo wa maswali. Kwao, wanashangaa ni vipi taifa kusemekana kuwa limesonga mbele ilhali wao wanaendelea kuselelea katika kitovu cha ulitima? Hali hii ina maana moja tu. Rasilimali zetu zimeongezeka lakini wanaozihodhi ni wachache. Wengine wameachiwa kutazamia pembeni tu na kuomba dua wanyeshewe na angaa mvua ya baraka siku moja.

Mojawapo ya majukumu ya serikali ni kuhakikisha kwamba rasilimali zilizopo zinawaendea wote. Kupitia mfumo wa ugatuzi, kila mmoja anapaswa kulifurahia pato la taifa bila kujali alipo, umri, jinsia, kabila wala maumbile yake. Taifa ni letu sote.

Kila mmoja hana budi kuzuka na mbinu yake ya kujizumbulia riziki alimuradi isiweze kukiuka sheria za nchi. Mathalani, vijana wanaweza kutumia ubunifu wao kuvumbua mbinu mwafaka za kujiendeleza. Wakianzisha miradi yao, wanaweza kupewa ruzuku na karadha na mashirika ya kiserikali ila nao wapate kupiga hatua. Vijana nao wasijipakatie mikono tu wanaposaidiwa, sharti wakazane kujifanyia wawezalo.

Elimu ni njia mwafaka ya kukabiliana na uhitaji wa aina yoyote katika jamii. Vijana walio shuleni wanashauriwa kuitumia vyema nafasi waliyo nayo ili kujijengea mustakabali thabiti. Wasije kutilia nanga kisomo kabla ya kuhitimu viwango vipasavyo. Kufanya hivi kutawatumbukiza katika lindi la masaibu. Kama tujuavyo, majuto ni mjuku.

Vijana wengi wameandama sana starehe na kusahau wajibu wao katika kulijenga taifa. Sharti vijulanga hawa wakumbushwe kuwa kazi mbi si mchezo mwema. Baadhi ya kazi wanazozipuuza zinaweza kuwaimarisha kiuchumi na kuliboresha taifa kwa jumla. Ni vijana wangapi wanaoyaacha mashamba makubwa kule nyumbani na kudai eti hawana kazi? Wengine hata hawadiriki kujiuliza vipawa vyao ni vipi wala hawajitahidi kuvipalilia.

Maendeleo ya taifa yanahitaji ushirika wa kila mwananchi mwenye nia njema kwa taifa lake. Pamoja tuyapige vita maovu kama vile ufisadi, uzembe na mila potovu ambayo ianawafanya baadhi yetu tuwe wakunguni. Pamoja tutaweza.

Question: Misaada iliandamana na nini
Answer: Masharti
Kibeho is a small town in south Rwanda, which became known outside of that country because of reported apparitions of the Blessed Virgin Mary and Jesus Christ occurring between 1981 and 1989. It is also known for the Kibeho Massacre, in April 1995, where several thousand internally displaced people were killed by the Rwandan Patriotic Army.

Question: kibeho ihereye mukahe karere k'u rwanda?
Answer: south Rwanda,
The earliest known descriptions of cancer appear in several papyri from Ancient Egypt. The Edwin Smith Papyrus was written around 1600 BC (possibly a fragmentary copy of a text from 2500 BC) and contains a description of cancer, as well as a procedure to remove breast tumours by cauterization, wryly stating that the disease has no treatment. However, incidents of cancer were rare. In a study by the University of Manchester, only one case was found "in the investigation of hundreds of Egyptian mummies, with few references to cancer in literary evidence."

Question: Saratani ya kwanza iligunduliwa wapi?
Answer: Ancient Egypt
Puodho Nyanya e Kenya – Yo maber mar puidhe

Iko Lowo: Yier lowo manyak kendo ma pi ok chung'ie mabor (loamy soil) manigi pH kind 5.5 nyaka 7.0. Pur lowo matut, gulu manyasi, kendo ket mbolea (ton 8-10 ne eka achiel).
Yiero Kothi kod Iko Od-Kothi (Nursery): Yier kothi manyak maber kaka Anna F1, Rio Grande, kata Kilele F1. Iki od-kothi (nursery bed) e kuonde manigi tipo.
Pidhi (Transplanting): Ka bang' juma 3 nyaka 4, ka dhag-nyanya nigi it 4 nyaka 6, pidhgi e puodho maduong'. Ket spacing mar 60 cm e kind yath gi yath.
Olo Pi: Nyanya dwaro pi pile, to moloyo ka gichako duogo maua. Drip irrigation en yo maber moloyo.
Keto Fertilizer: Ti gi DAP ka ipidho. Ket CAN ka bang' juma 3 nyaka 4, kendo med foliar feeds manigi calcium kod potassium.
Luro Nyanya (Staking/Pruning): Luru nyanya gi luth kata tondni mondo nyakne ok omul lowo. Ng'ado ite (pruning) miyo muya maber donjo.
Lweny gi Kute kod Tuoche: Kute kaka aphids kod whiteflies, kod tuoche kaka blight, thiedhgi gi Integrated Pest Management (IPM).
Keyo kod Chiewo: Nyanya chiek e kind ndalo 70 nyaka 90. Keygi ka gichako lokore e rang'i mar marateng' kata ranyer mondo gine nyaka soko.

Question: Lowo mane maber ne puidho nyanya?
Answer: lowo manyak kendo ma pi ok chung'ie mabor (loamy soil)
Matamela Cyril Ramaphosa (born 17 November 1952) is a South African businessman and politician who, since 2018, has served as the fifth democratically elected president of South Africa, as well as president of the African National Congress (ANC) since 2017. Previously an anti-apartheid activist, trade union leader and businessman, Ramaphosa served as secretary general to ANC president Nelson Mandela, deputy president to President Jacob Zuma, and chairman of the National Planning Commission from 2014 to 2018.

Question: Hena na ɔy3 Ɔman soafo Panyin wɔ South Africa wɔ afe Mpem mmienu ne aduonu baako?
Answer: Matamela Cyril Ramaphosa
FAIDA NA MADHARA YA TEKNOLOJIA KATIKA SHULE ZA SEKONDARI 
Imebainika kwamba uvumbuzi wa teknolojia katika shule za sekondari umeleta madhara mengi kwa wanafunzi. Vilevile uvumbuzi huu wa teknologia una faida kwa wanafunzi wa shule za sekondari. 
Tukiangazia hasa uvumbuzi wa tarakilishi katika shule za sekondari, tunaona kwamba una faida zake hasa kwa upande wa wanafunzi wanaosoma kutumia tarakilishi. Wanafunzi  hao huwa na uzoefu wa kutumia vyombo hivyo vya kiteknolojia ya kisasa na hata wanapomaliza shule ya upili huwa tayari hawana shida na kutumia vyombo hivi. Teknolojia pia huwafanya wanafunzi kuwa werevu wakati wanapozoea kutumia au kusoma kwa kutumia vyombo hivyo. Katika utumiaji wa tarakilishi katika shule za sekondari, wanafunzi hupata njia iliyo rahisi kwao wanaposoma na pia hujifunza mambo mapya ambayo huwanufaisha masomoni mwao na hata maishani mwao. 
Katika utumiaji wa vyombo vya kiteknolojia, wanafunzi hurahisishiwa masomo yao. Pia huwapunguzia  kazi ya kuchoka kuandika kwenye daftari zao. Hata hivyo, chenye uzuri pia hakikosi ubaya wake. Teknolojia imewafanya wanafunzi kuwa wajinga kwa sababu, wakati wanapozoea kutumia tarakilishi bila ya kuandika kwenye daftari basi, wengi wao wanasahau hata kuandika. Wanaosoma somo la kompyuta huwa hawana muda wa kusoma masomo mengine kwa sababu muda wao mwingi huutumia kwa kuangazia tarakilishi na kusahau masomo mengine. 
Katika kutumia vyombo vya kiteknolojia, wanafunzi wengi huwa hawatumii akili zao na wanakosa kufikiria. Hata kama hesabu ni ndogo ya kutumia akili, mwanafunzi atatumia kikokotoo badala ya kutumia akili yake kufikiria hesabu hiyo.  

Kwa hivyo inabainika kwamba uvumbuzi huu wa vyombo vya kiteknolojia vimewafanya wanafunzi  wakose kufikiria mambo madogo madogo. 

Question: Tekinolojia hupunguzia wanafunzi kuchoka kuandika wapi
Answer: Daftari