theophilusowiti/AfriQuAD huggingface dataset:
Agizo watumishi wakumbatie mavazi ya Kiafrika 
Wafanyakazi wote wa umma sasa wanahitajika kuvalia mavazi ya Kiafrika na yaliyoshonewa humu nchini kila Ijumaa kulingana na agizo lililotolewa na Rais Uhuru Kenyatta, miaka miwili iliyopita. 
Kwenye agizo lake la Oktoba 17, 2019, Rais Kenyatta aliagiza wafanyakazi wote wa umma, wawe wakivalia mavazi nadhifu yanayoakisi Ukenya wakiwa kazini kila Ijumaa na sherehe za kitaifa. 
Rais, alisema hatua hiyo itasaidia kufufua viwanda vya humu nchini. Kwenye agizo hilo kupitia Afisi ya Mwanasheria Mkuu, serikali iliagiza watumishi wa umma kuhakikisha mavazi ya Kiafrika wanayovalia yatakuwa yameshonwa vizuri kufaa mazingara ya kazi zao. 
“Katika juhudi za kuafikia Ajenda Nne Kuu na hasa kupanua nguzo ya viwanda ya kutengeneza bidhaa bora na kubuni nafasi za ajira, ninaagiza kwamba wafanyakazi wote wa umma watakuwa kila Ijumaa wakivalia mavazi yaliyoshonewa Kenya," ilisema ilani iliyotiwa saini na Wakili Mkuu wa Serikali, Bw Ken Ogeto. Mnamo Jumatano, Wizara ya Utumishi wa Umma, iliagiza wakuu wa idara za wafanyakazi katika wizara na afisi zote za umma kuhakikisha agizo hilo lina 
takelezwa kikamilifu. 
Kwenye ilani, Mkurugenzi wa Mawasiliano wa Idara ya Serikali ya Utumishi wa Umma, Bi Margaret Wamoto, alisema kuvalia mavazi yaliyoshonewa Kenya kila Ijumaa kutakuwa sehemu ya mikataba ya utendakazi za watumishi wa umma. 
"Kufuatia agizo la Rais kupitia ilani iliyosambazwa Oktoba 17 2019, watumishi wote wa umma, waliagizwa kuvaliwa mavazi ya Kikenya yaliyoshonewa nchini kila ijumaa. Hii imejumuishwa katika mikataba ya utendakazi kama mojawapo wa malengo ya mwaka wa kifedha wa 2020/2021," Bi Wamoto alisema kwenye ilani kwa wakuu wote wa idara za wizara. 

"Ilani hii basi, inanuiwa kukuomba uwakumbushe wafanyakazi walio chini yako kutimiza lengo hili,” alisema. Agizo hilo linaonyesha kuwa serikali imebuni njia za kuwalazimisha watumishi wote wa umma kuiga Rais Kenyatta, Naibu Rais William Ruto na kiongozi wa chama cha ODM Raila Odinga ambao siku za hivi majuzi wamekuwa wakivalia mavazi ya kiafrika. 
Hata hivyo, ikizingatiwa kwamba kila mtu ana haki ya kuvalia aina ya mavazi anayotaka, huenda agizo hilo likapata pingamizi kutoka kwa mashirika ya kutetea haki za binadamu. 
Lengo la serikali ni kuinua sekta ya viwanda vya nguo nchini. Mnamo 2019, alipokuwa akifungua kiwanda cha nguo cha Rivatex mjini Eldoret, Rais Kenyatta alihimiza Wakenya kujivunia kuvalia mavazi yanayoshonewa humu nchini. 
"Ili serikali kuwa mfano, ninahimiza watumishi wote wa umma kuvalia angalau nguo moja iliyo shonewa Kenya kila Ijumaa,” alisema Rais Kenyatta wakati huo. Mnamo Machi 2015, Wizara ya Mashauri ya Nchi za Kigeni, ilitangaza Ijumaa kuwa siku ya kuvalia mavazi ya Kikenya. Wizara hiyo ilisema kwamba Uafrika unapaswa kutumiwa kama chombo cha kidiplomasia. 
Bi Wamoto alituma nakala ya ilani yake kwa wakuu wa idara zote za umma kuitekeleza kikamilifu ku maanisha kuwa watumishi watakaokosa kuvalia mavazi ya kiafrika kila Ijumaa huenda wakaadhibiwa wa kukosa kutimiza malengo ya kandarasi za utendakazi. 


Question: Nani aliagiza wafanyakazi wavae mavazi nadhifu
Answer: Rais Kenyatta
Enoch Adejare Adeboye (born 2 March, 1942) is a Nigerian pastor, General Overseer of Redeemed Christian Church of God in Lagos. Early life.

Question: Kedụ onye bụ onyeisi nchụaja ụka Redeemed christian church of God n’afọ 2015?
Answer: Enoch Adejare Adeboye
En écologie, la biocénose (ou biocœnose) est l'ensemble des êtres vivants coexistants dans un espace écologique donné, plus leurs organisations et interactions. Ensemble, le biotope et la biocénose forment un écosystème. Au sein de la biocénose, les écologues distinguent couramment : la phytocénose, qui regroupe les espèces végétales, la zoocénose, qui regroupe les espèces animales, la microcénose, qui regroupe les microorganismes (terme encore rare ; anglais microcenose ou microcenosis ou microcoenosis) la mycocénose, qui regroupe les champignons, la pédocénose, qui désigne la biocénose du sol.Les terres agricoles cultivées constituent un écosystème particulier : l'agroécosystème ; on parle aussi d’agrobiocénose pour désigner la biocénose d'une telle zone.

Question: E tɛ nyĭ biocénose ?
Answer: ensemble des êtres vivants coexistants dans un espace écologique donné, plus leurs organisations et interactions
CompUSA Stores to Sell Gateway PCs NEW YORK (Reuters) - Gateway Inc. &lt;GTW.N&gt;, omuzannyi wa kompyuta eyaggyawo akatale ke akaaliko amaduuka 188, agenda kutandika okutunda desktops ze mu CompUSA Inc. mu wiiki eno, kkampuni zombi zaategeezezza ku Mmande.

Question: Kedu ụlọ ọrụ ga-amalite ire kọmputa desktọọpụ Gateway?
Answer: CompUSA Inc.
MADHARA YA KUCHAFUA MAZINGIRA

Maringira ni mambo yote yanayomhusu na kumzunguka binadamu kama vile ardhi, mito maziwa, bahari na hewa inayomzunguka mtu. Kwa wakati huu,  mataifa yamekuwa na ongezeko la viwanda, mazingira yamekuwa katika hatari ya uharibifu wa hewa. 

Mbiniu za kilimo husababishia mmomonyoko wa udongo kama vile ufungajÃ­ wa mifugo wengi katika kipande kidogo cha ardhi hufanya udongo kuwa huru na hivyo basi ni rahisi kubebwa na maji au upepo mkali. 

Mojawapo ya vitisho vikubwa kwa maringira ni uchafuzi. UchafuzÃ­ wa mazingira unamaanisha kuyaharibu kwa kutia uchafu. Kuna aina nyingi za uchafuzi wa  mazingira. Watu wengi hudhani kuwa uchafu wa mazingira hufanyika tu mijini ilhali pia hufanyika mashambani.

Katika viwanda vingi, kemikali na uchafu hutupwa kwenye mito. Maji ya mito huwa na uchafu mwingi sana kiasi cha kuwaua wanyama wa majini na hata pia mimea.

Hata hivyo latima ikumbukwe kuwa kuna uchafuzÃ­ wa hewa, hasa katika nchi zilizoendelea na zenye viwanda vingi. Viwanda kubwa na idadi kubwa ya magari hutoa moshi mwingi wenye sumu katika hewa. Ni wazi kuwa tatizo hili limekuwa likikera na kuwa kereketa mno wananchi. Jambo la kufurahisha ni kwamba serikali yetu imepitisha sheria kuzuia uchafuzÃ­ wa aina zote.

Kufika hapo, sheria hizo zinaweza tu kutekelezwa kitaifa,  na wizara ya mazingira UNEP. Kama wananchi ningewaomba tujaribu kusafisha na kutunza mazingira yetu kwa usaidizi wa UNEP



Question: Nchi zimepitisha nini ili kuzuia uchafu
Answer: Sheria
UMUHIMU WA TEKNLOGIA

Teknologia ilivumbuliwa na binadamu: Saa ya kijaluba ni mojawapo ya Saa ambayo unaweza Kuitengesha majira. Hiyo saa humzindua mtu usingizini. Huzindua mziki mwanana ambao mtu hawezi kusita kuamka.

Runinga pia huzindua na kuburudisha.Ukitaka nyimbo uzipendazo kama za ndaro ungezipata. Teknologia inawasaidia watu wengi hasa watoto. Ukitaka mtoto asome kupitia runinga au rununu,anaweza Soma. Pia huwasaidia watoto kwa kuwachangamsha wakiona Vipindi wavipendavyo.Bila kuwasahau watu wazima huwa Saidia kwa nchi ingendelea kupitia taarifa au mtandao wa kijamii.

Rununu pia hutumika kwa mawasiliano. Watu wa Sasa hujigamba wanapo wasiliana na wenzao maana wazazi wa wazazi wao ambao ndio nyanya zao husimulia hadithi Wakieleza kuwa rununu haikuwepo hapo awali. Kwa sasa hivi ukimpa babu au nyanyako Simu apitishe ujumbe kwa mtu mwingine, utamwona amecheka hadi uone uhaba wa meno kinywani mwake. Mtu awe na jambo muhimu au kutaka kumjulia mwenzako hali utatumia simu yako ya mkono.

Kompyuta husaidia kwa kutaipu majina. Hutumika ku ja ya kuchukua jikaratasi iliyoandilawa, kuitia kwa machine,  kushika harcade chenye mkra mithili ya panya , halafu unabofya kwa kutumia kidole na mara sauti ya mashine chapisha ingesikika. Utaona mashine hiyo ikitapika karatasi yenye jina au maandisi iliyokuwa kwenye karatasi.

Sio lazima uende posta kutuma barua - Kompyuta huezesha kumsaidia binadamu kwa masaa Kutumia vyema. Inaweza kutuma barua ngambo kama una kadi ambazo zina nambari iliyohitajika Utazichapisha kisha uone kile alichotaka kwenye Skrini Kwa hivyo teknolojia ni muhimu. Umewezesha Ulimwengu kuwa kama kijiji Kimoja. Umeewezesha nyanja za biashara, Siasa, jami, uchumi na mawasiliano kuvuma.


Question: Binadamu amevumbua nini
Answer: Teknolojia
He is a retired Nigerian Army major general who served as the country's military head of state from 31 December 1983 to 27 August 1985, after taking power in a military coup d'état. The term Buharism is ascribed to the authoritarian policies of his military regime.

Question: ni ryari Muhammadu Buhari yatorewe kuyobora Nijeriya?
Answer: 31 December 1983
Florence Abena Dolphyne (born in 1938) is a Ghanaian linguist and academic. She was the first female professor and first female pro-vice chancellor of the University of Ghana. Early life and education.

Question: Kedu nwanyị mbu bụ prọfesọ na Ghana?
Answer: Florence Abena Dolphyne
ï»¿Juma anasema vaa barakoa!  

Kwa ajili ya watoto katika kila nchi ya  Afrika  
Siku moja, dada yangu Zena alikuwa  na wazo hili.  "Nitatengeza barakoa kwa kila  asiyekuwa nayo kwenye jamii!"  alisema.  "Hilo ni wazo zuri! Wacha tuwaambie  Mama na Baba watakaporudi  nyumbani!" nilijibu.  
Mama na Baba waliporudi nyumbani,  tuliwaambia kuhusu wazo la Zena.  "Hilo ni wazo zuri mwanangu!" Baba  alisema, na Mama akakubali.  "Nitawauliza washiriki wa kanisa letu  watupe vitambara vikusaidie  kutengeneza barakoa. Hebu  tumwulize Bibi asaidie pia."  
Siku iliyofuata wanawake wa kanisa  walituletea vitambara vya rangi nyingi  na mpira nyumbani kwetu.  Zena alimuachia Bibi mfuko wa  vitambara nje ya mlango wake  pamoja na barua ya kumuomba  amsaidie. 
Zena alianza kushona barakoa, mimi  na Ndolo tukamtazama.  Zena ni hodari sana kwa kushona.  Alishona barakoa nyingi.  Mimi na Ndolo tulihesabu barakoa, 1,  2, 3, 4, 5 halafu 20, 30, 40, 50,  halafu,100!  
Zena na Bibi walishonea jamii barakoa  nyingi!  Tuliwasaidia!  Mama na baba walikuwa wenye  fahari.  
Siku iliyofuata, Baba na Mama  hawakuenda kazini. Waliamua  kugawanya barakoa nzuri za Zena na  Bibi kwa wale ambao hawakuwa na  barakoa.  Zena alibeba sanitaiza ya Mama na  kuwanyunyuzia watu. "Kumbuka  kuosha barakoa yako kila siku," Mama  alisema.  
Sasa Zena anapoenda kuchota maji,  kila mtu amevaa barakoa.  Kila mmoja anaonekana yuko salama.  
Baadaye, Mama aliuliza, "Wanangu,  tunafanya nini baada ya kugusa kitu  chochote?"  "Tunaosha mikono yetu kwa maji na  sabuni!" Ndolo alisema. "Au tunatumia  sanitaiza," niliongeza.  Mama alitabasamu, "Na tunavaa nini  tukienda nje?" Sote tulipiga kilele,  "Barakoa zetu!"  
1. Osha mikono yako kwa maji.  2. Tumia sabuni kuosha mikono yako.  3. Osha kwa sekunde 20 au polepole  hesabu kutoka 1 hadi 20.  4. Suuza mikono yako kwa maji.  5. Kausha mikono yako kwa taulo au  tishu safi.  6. Sasa mikono yako ni safi!  

You are free to download, copy, translate or adapt this story and use the illustrations as long as you attribute in the following way:  Juma anasema vaa barakoa!  Author - Nathi Ngubane  Adaptation - African Storybook  Illustration - Nathi Ngubane  Language - Kiswahili  Level - Longer paragraphs  Â© Nathi Ngubane, Azad Essa, Social Bandit Media, African Storybook Initiative 2020  Creative Commons: Attribution 4.0  Source www.africanstorybook.org  Original source https://sacoronavirus.co.za 

Question: Zena na Bibi walishonea jamii nini
Answer: Barakoa
MADHARA YA MADAWA YA KULEVYA 

Madawa ya kulewa ni dawa ambazo mtu hutumia kwa njia isiyofa na inayomuumiza mtu yeyote yule anayezitumia na kwa njia tofauti tofauti. Kando na hayo, ukitumia madawa ya kulevya inaleta madhara mbaya na madhara yanayoudhi na kuhatarisha maisha ya binadamu. 

Vilevile, dawa za kulevya huingia mwilini  mwetu kwa njia mbalimbali kama vile kukila, kupumua, kudunga mwilini na hata kumeza kama tembe. Madhara yanayoletwa na madawa ya kulevya ni kama vile kupoteza ufahamu, kutokua na nguvu mwilini, kukuwa na urahisi wa kuingiliwa na magonjwa kama saratani, ukimwi, gonoria na hata kuna uwuezekano wa kupatwa na korona. 

Kwanza, madawa ya kulevya humpotezesha mtu ufahamu. Hii ni kwa sababu katika madawa ya kulevya kuna kemikali kali ambazo humfanya mtu kupoteza fahamu ya kile kinachoendelea. Kemikali hizi zinapochanganyika na damu, husababisha maadhara zaidi kama vile mwili kukosa nguvu ya kupigana na magonjwa yoyote yale.  

Iwapo kuna mtu yeyote anayetumia madawa ya kulevya ambaye ni dereva, basi anaweza kusababisha ajali na kusababisha vifo vya watu wengi. Katika nchi yetu ya Kenya, wananchi wamezoea kutumia madawa ya kulevya na huwa na kesi nyingi kuliko kila kitu huku Kenya, na hivyo nawasi tafadhali tujiepushe na matumizi ya dawa za kulevya. 

Question: Ni dawa zipi hutumiwa kwa njia isiyofaa na humiza mtu
Answer: Kulevya
Usiku wote sikupata hata lepe da usingizi Niliwaza na kuwazua namna siku ambayo ilikua ingekuwa. Hawke pita muda mrefu ruliposikia mlanga whipigwa na nguvuillikaanza kuliambia kuwaza na huwapua kwangu kumeniletea maadhara makubwa Sana. Hauku pita muda mrefu niliposikia mlango chai, Chumbani mwangu ikibishwa. Milisimama taratibu hadi kwenye mlango. Milipofungua nilipigwa na butwaa huonca Title more limesimama mbele yangu.

Nilikimbia hadi munguni mwa kitanda na kulinic hapo hutumba na kumbua macho nilipata nimebebwa halumbehalumbe hadi Sebuleni. Hipata mama na bab pamoja na majitu, mengine mwili Bila ya kufahamu Chochoten rushwa kutoka kwa Jite mmala hadi mwingine.Wahenga hawakukosea waliponena eti Mungu hamwadhi mda wake. Kwa bahat, Jirani yetu aliyekuwa akipita aupaskia nduru alikimbia phbio hadi kwenye kituo cha polisi.

Wahenga wa Jadi walruyosema mbio za Sakaruni huishia Wkingoni, au Janda wa nyani huishia Jangwar moig za Jirani huyo zilishia Kituo Chapolisi Bila hata kupoteza Sekunde maapolis, waliku tika. Majitu hao walianza kutuuliza penye Sefu ya pesa ilipo. Kambla Kuenda kuzungumza mlango uerpigwa Polisi walikuwa tayari wamefika Mlavitu hao walianza kushambulia.

Walikuwa duamel hamu kwa bunduki na u visu lyumba yote, kila mahali ilikuwa ni risasiMilianza kukimbia nikielekea chumbani mwangu. Rutika, the Chumbani mwangu lichukua simu no. Kupiga kwenye kituo cha polisi. Polisi hao wdoporika, wwwpitia mlango wa nyuma.

Polisi pamoja na masite hao walishamburar na kwa bahati mbaya baba yangu alipigwa risasi kadhaa na kuaga dunia. Polisi waliohuwa wameptico mlango wa nyuma waliingia kama wamewapiga masitu hao risasi za mgongo. Kama si kwa Jirani yelu-Sisi sote tungekuwa tumefariki.

Kesho yake ndipo polisi waka kwete na kufunga nyumba yetu. Baba alweze huzikwa vizuri na kumpa twaheri za mwisho. Kunaye Jitu maa ambalo haukuwa limekura alikamatwce, na kungwa kifungue cha maisha.

Mimi ni mama tulipewa nyumba na mkuu wa polisi kwa kweli Sikuyaamini nilichokiona.



Question: Nani hamwachi mja wake
Answer: Mungu
Athari za Ufisadi Nchini

Tangu jadi nchi za Afrika zimekumbwa na zogo moja. Hili zogo linakisiwa
lililetwa na Wazungu. Huo huo wakati wa ukoloni. Walipofurushwa kutoka
Afrika, waliliacha huku. Shina nao ikasambaza mizizi. Nchi mingi
zimejaribu kuuingoa hili zogo. Lakini wengi wanaambulia patupu. Mizizi
inazidi kikita kila mahali. Kilichoanza kama cheche, saa hii ni moto
unaozidi kusumbaa. Ufisadi ni mzigo ambao tumejiekea waafrika.
Tusipouacha, tuwe tayari kulipia matokeo yake. Na mara nyingi, matokeo
hayo si mema.

Kila jambo lina kina chake. Nao ufisadi ulianza jadi. Watu wafisadi
walijitosa kati kila hulka ili wanufaike kuliko wengine. Dini inatilia
shaka hawa watu. Huku ikiwakashifu. Na hata kuwalaini. Cha kushangaza ni
kwamba, ufisadi umekita hata kwenye dini. Si ajabu kusikia mwaajiri
mkristo, akiwaajiri wakristo tu. Si eti wanastahiki hivyo vyeo, lakini
ni juu ya dini. Tabaka nalo, limekuwa wazi mno. Kama nchini, mkuu wa
shirika hususan la kisirikali, huwaajiri tu watu wa jamii lao. Bila aibu
utamsikia akisema, lazima nilinde watu wangu. Hata jamii pia
imehalalisha ufisadi. Kijijini utawasikia wanakijiji wakumuuliza afisa
mkuu kutoka hicho kijiji uwasaidie wapate ajira katika shiriko hilo.
Japo kila mmoja anajua si sahihi, lakini tumehalalisha ufisadi.

Ufisadi pia unaonekana katika familia zetu. Utawapata wazazi
wanampendelea mtoto moja. Pengine kwa kujua au kutojua. Mapendeleo
nyumbani ambayo ni kina cha ufisadi huonekena kwa njia tofauti. Japo
mzazi anaezapuza lakini baadaye, matokeo huwa si mema vile. Watoto
wengine hujisihi wametengwa na wazazi wao. Hili huwaathiri bidii zao
masomoni. Jinsi wanashirikiana na wenzao hapo nje. Jinsi wao huongea.
Kutangamana na wengine. Mara nying hawa wanaotengwa hujiona kama hawa
maana. Kwa hivyo, mwishowe huwa si mwema. Japo usawa ni ngumu kidogo.
Lakini wazazi wana jukumu la kuwazawazisha wanawe.

Athari za ufisadi hufanya kovu katika mifuko ya binafasi. Na hata za
serikali. Watu wanaposhiriki ufisadi huwa wanatumia pesa mara nyingi.
Mtu binafsi hutoa pesa ili kupata kile anachohitaji. Japo ukilini mwake
anajua haistahiki hicho anachokihitaji. Unapotoa pesa kwa njia hii, huwa
ni kupoteza pesa. Hata hivyo unayetoa huona amefaidika. Lakini yule,
ambaye huumia ni yule ambaye anasitahiki. Humfanya ajidhalilishe kwa
kuona hafai. Anayestahiki huwa amepoteza pesa na muda. Kwani alitia fora
lakini, hio fora haijamlipa.Serikali kwa upande mwingine, imepoteza
mamilioni ya pesa kwa njia fisadi. Si geni kusikia kashifa kutoka kwa
idara hii ya serikali hadi nyingine. Hio pesa ambayo hupotea kwa njia
huishia kwenye mifuko ya kwamba wengine huona kama ni haki yao.
Ikumbukwe kuwa wanasiasa ndio washirika wakuu katika hili zogo.
Wanapotafuta kura, wao huwalagai wananchi kwa peni ndogo ndogo.
Wanapopigiwa kura, wanahakisha pesa zao za kutafuta kura zimerudi.
Wengine hata maradufu.Kwa hivyo wanapoingia madarakani, nia yao huwa ni
kuvuja pesa za uma.

Kazi duni


Question: Ufisadi ulianza lini
Answer: Jadi
FAIDA NA MADHARA YA TEKNOLOJIA KATIKA SHULE ZA SEKONDARI 

Teknolojia ni mfumo wa kimasomo na mawasiliano kati ya mtu mmoja na mwengine. Huu ni utoaji wa taarifa  kutoka maeneo mbalimbali kama vile Tanzania,Uganda na pia Somalia. 
Kitambo kulikuwa hakuna vifaa kama runinga, rununu, kompyuta na nyenginezo. Watu wengi walikuwa wanatumia ngoma ili kupitisha jumbe ama watume ujumbe maeneo mbalimbali. Siku hizi mambo yamebadilika kwani mtandao unatumiwa.
Teknolojia imebadili pia namna za masomo. Wanafunzi wengi wanatumia mitandao ili kusoma  na kuwasililsha jumbe zao. 
Teknolojia ina faida zake katika shule za sekondari. Wanafunzi wengi wameweza kupita mitihani yao kwa sababu ya kusoma kwa kutumia mitandao. Mitandao hii ina masombo mengi, mengine ambayo walimu hawafunzi darasani.  
Madhara ya teknolojia pia yapo. Wanafunzi wamekuwa wakitumia mtandao kwa njia zisizofaa. Wengi wanaangalia picha na video zisizofaa kama za ngono. Tabia nazo pia zimepotoka kwani wengi wanaiga tabia mbaya sana.
Pia vifaa vya teknolojia viko katika sehemu mbali mbali kama ofisini, hospitalini na shuleni. Vyombo hivi vya teknolojia hutumika kuweka jumbe au kutuma jumbe mbalimbali. 

Question: Ngoma ilitumiwa kupitisha nini 
Answer: Ujumbe
In English common law, a "lunar month" traditionally meant exactly 28 days or four weeks, thus a contract for 12 months ran for exactly 48 weeks. In the United Kingdom, the lunar month was formally replaced by the calendar month for deeds and other written contracts by section 61(a) of the Law of Property Act 1925 and for post-1850 legislation by the Interpretation Act 1978 (Schedule 1 read with sections 5 and 23 and with Schedule 2 paragraph 4(1)(a)) and its predecessors.

Question: ukwezi kwizengurukaho mugihe kinga iki?
Answer: exactly 28 days or four weeks
INSHA KUHUSU MADHARA YA KUCHAFUA MAZINGIRA
Naam! Ilikuwa ni siku yenye tulikuwa shuleni tukaitwa na mwalimu wetu kwa gwaride uliokuwa safi kama nyota. Tulikimbia mbio hadi kwa gwaride na mwalimu wetu alianza kuchukuwa fursa hiyo na kusema kwa heshima kwa wadogo na wakubwa na chukuwa nafasi kuwasalimu katika jina la bwana na la roho mtakatifu.
Mimi ndiye mwalimu mkuu wa shule ya upili hapa P.C.E.A Kimuka. Ningependa kuwahimiza maneno ya usafi katika shule yetu tukapinduka kwa upesi kuangalia pahali ambapo tunachoma takataka. Moyo wangu ulianza kudunda kama gita. Nilishtuka nikatetemeka kama kuku aliyenyeshewa.
Moyo wangu ulikuwa karibu kutoka kwa mwili wangu kwa sababu nilikuwa kati ya wale kufanya kazi kwa mazingira kama kuchoma takataka na kuokota taka kwenye mazingira ya shule yetu. Mkubwa wa shule yetu alipewa nafasi kuongea na wanafunzi na auchukuwe fursa hilo na kusema ya kwamba kama unajua ulipewa kazi ya kusafisha mazingira ningependa ukuje hapa mbele ndio tujuwe wale watu hawataki kufanya kazi yenye tuliwapatia.
Kuna wale walikataa kutokea hadi mwalimu akaendea kiboko ndipo wakajitokeza na wengine wakapiga nduru. Alitueleza manufaa za usafi kama vile kuchoma takataka kuokota karatasi lakini sisi hatukutaka kujuwa hayo, tuliendelea kuwa kama jinsi tulikuwa. Siku iliyofuata, mzazi alikuja alitembea shuleni yetu kutujulisha mambo ya usafi na hata kusema kuwa mungu hapendi watu wachafu na wale wasafi ndio wataenda kwa mwenyezi Mungu.
Tuliposikia jambo hilo, tulianza kufagia na kumwaga maji kwa mazingira. Shule yetu ilikuwa chafu hadi sikuwa nataka kuhusishwa nayo na wakati mwingine niliikana. Hii insha inafunza kuwa usafi unatoka kwa mola. 

Question: Kuchoma takataka na kuokota karatasi ni mbinu mojawapo ya kunadhifisha nini
Answer: Mazingira
Chakruok mar Jo-Luo kod Dhoudi mag Nilotes. Jo-Luo mag Kenya kod Tanzania e dhoodi mang'eny ahinya e kind dhoudi mag Nilotes. E kinde mag loch jopele (colonial period), ne iluongi gi ni Nilotic Kavirondo. Kuonde mane Jo-Nilotes ochakoreie pod en weche mane joma nono weche mag dhok kod lony mar weche machon (historians) pod dhawoe, to mang'eny kuomgi wacho ni giparo ni ne ochakore e kind Bahr-el-Ghazal kod Eastern Equatoria man piny South Sudan. Gine gitiyo tije mag pidho dherni, gwedo rech, kod puru. Kuonde moko machon mane joma nono lowo (archaeologists) oyudo lony moko kanyo miluongo ni Kadero, mita 48 (mailes 30) loka nyandwat mar Khartoum e piny Sudan, mane nitiere e higa mar 3000 BC. Kadero nigi ranyisi mag joma ne pidho dherni kod kund liende mane nigi chogo mag dhano mane nigi kiti mar Jo-Africa. Bende oyudie ranyisi mag tije mag lony, ohala mar mabor, pur, kod chamo rech. Nonro mag 'Genetics' kod dhok osebedo konyiso ni Jo-Nubia (Nubian people) man loka nyandwat mar Sudan kod loka milambo mar Egypt ne en dhano mane ochakore kanyachiel kod dhoudi mag Nilotes.

Question: Higa mane ma weche mag Kadero ne ochakoreie?
Answer: 3000 BC
Nusra polo atandikwe mazishini 
SINOKO, Bungoma 
KIZAAZAA kilizuka katika mazishi yaliyokuwa yakifanyika katika eneo hili, familia ya mwendazake ilipotimua polo ikidai kwamba alikuwa adui mkubwa wa marehemu. 
“Wakati marehemu alikuwa hai, haukukanyaga hapa kumuona. Leo unakuja kwa sababu amekufa,” polo alifokewa alipoonekana kukaribia jeneza kuutazama mwili wa marehemu. 
Inasemekana shughuli zote zilisimama. Pasta aliyekuwa akiongoza ibada alilazimika kusitisha mahubiri. 
“Huyu mtu ni mnafiki. Yeye ni mmoja wa wale waliotaka ndugu yetu afe. Sasa amekufa, anataka nini hapa," mwombolezaji mwingine alisikika kutoka nyuma ya hema. 
Duru zinasema polo alibaki ameduwaa huku akitamani ardhi ipasuke immeze mzimamzima. 
"Huyu mtu hatumtaki hapa. Amekuja kushuhudia iwapo adui wake kweli amekufa. Nia yake ni fiche," ndugu wa marehemu alifoka huku akiamka na kumuelekea kalameni. 
Inasemekana pasta alijaribu kuingilia kati la kini hakutoboa. 
Naomba tuwe na utulivu. Marehemu alikuwa na marafiki wengi. Iwapo kuna adui wake hapa huenda amekuja kuomba maridhiano,” pasta aliomba. Jamaa wa marehemu wote waliamka na kuelekea alikokuwa polo. "Wewe ni mchawi. Tunakujua. Ondoka haraka. Hatuhitaji maombolezi yako," kalameni alifokewa vikali. Penyewe zinasema polo alipoona maji yamezidi unga, aliamua kuchomoka mbio bila kuangalia nyuma. “Kwenda kabisa. Mshenzi wewe. Ile siku utakanyaga hapa tena utakiona," polo alionywa. Vicheko vilisikika kote jamaa akitifua vumbi huku waombolezaji wengine wakinuna. "Ukweli ni kwamba marehemu na huyu mtu hawakuwa wanapatana. Badala ya kuketi kwake afurahie hasidi kumuondokea, anakuja hapa bila aibu," mwombolezaji mwingine alisema. 


Question: Polo alitamani nini ipasuke immeze mzimamzima
Answer: ardhi