MJADALA KUHUSU ATHARI ZA UGONJWA WA CORONA KATIKA JAMII
Uviko-19 ni ugonjwa unaosababishwa na kundi la virusi vya Corona ambayyo hupatikana miongoni mwa hayawani na Insani. Kwa Insi, virusi vya corona husababisha magonjwa kama vile, homa ya kawaida isiyo na dalili kali na hata madhila wakati wa upumuaji. Mgonjwa wa virusi vya corona afanana na homa ya maua shilingi kwa ya pili na inaambukizwa kwa kasi mno kama mageni hapo zamani. Ugonjwa huu huweza kusambaa kutoka kwa mtu mmoja hadi mwengine, kupitia vitonetone. Wakati mtu aliyeathirika, anapopiga chafya, anapokohoa na anapopumua, kaguza vitu au sehemu yenye virusi na kujishika machoni, puani au mdomoni. Ndwele hii imepatikana nchini China nje wa Wuhan, mwezi wa Disemba mwaka wa elfu mbili na kumi na tisa. Uliingia Kenya mnamo tarehe kumi na mbili mwezi Machi. Kwa kweli virusi hivi vimeleta madhara na faida, kwani wahenga na wahenguzi walisema Baniani mbaya kiatu chake dawa. Madhara yake ni: 
Ninakunjua jamvi langu kwa kusema kuwa virusi vya Corona vimepoteza maisha ya watu wengi sana vimeweza kuwaua watu kama kuku msimu wa ugonjwa wa kideri. Si humu nchini tu bali 
jamii nzima ya ulimwengu, familia nyingi zimebaki mayatima kutokana na kuwaua wapendwa wao. Tangu Corona kuanza ulimwenguni, tumenakili visa laki moja elfu sitini mia sita na themanini na tano na zaidi ya vifo zaidi ya milioni mbili na laki tatu ya maambukizi vimenakiliwa katika mataifa mia tisa tisini na tatu tangu ulipotokea nchini China, hivyo kawaida kuwacha watoto mayatima na wajane katika jamii kuongezeka. Jamii nyingi za upande wa magharibi ndizo zilizoathirika zaidi na kupoteza wapendwa wao ikiongozwa na Marekani. 
Halikadhalika ugonjwa huu umeathiri mifumo ya kisiasa ya jamii nyingi ulimwenguni, kuvuruga, shughuli za kisheria. Wanasiasa pia nao waliambukizwa na waliaga dunia ikiwemo aliyekuweko Mbunge wa Changamwe Ramadhan Seit Kajembe na familia yake. Ratiba kadhaa zilibadilishwa kutokana na hofu ya virusi. Hata hivyo, ugonjwa huu umeathiri mfumo wa elimu katika jamii zote ulimwenguni na kusababisha ufungaji wa shule, vyuo vikuu na taasisi zingine za elimu. 
Jamii nyingi duniani zimetunga taasisi za elimu kwa muda kama jaribio kudhibiti usambazaji wa virusi hivyo. Mnamo tarehe ishirini na nne Mei Mwaka wa elfu mbili ishirini, wanafunzi takribani bilioni moja milioni mia saba na ishirini na tano waliathiriwa na kufungwa kwa shule. Mitihani ya kitaifa iliathirika pakubwa na kufutiliwa mbali. Wanafunzi sio walioathirika pekee bali hata walimu waliathirika kiuchumi na kijamii. Shule nyingi za kibinafsi zilifungwa na zingine hadi sasa hazijafunguliwa. Kutokana na uchumi mbaya na hasara iliyopatikana wanafunzi wengine hawajajulikana waliko. Shule zililazimika kufungwa ili kuepukana na maafa 
ya janga la ugonjwa huu kwani wenye kunena hunena heri nusu shari kuliko shari kamili. 
Vilevile hali hii imeweza kuvutia macho maswala mengi mfano, madeni ya wanafunzi mafunzo ya mtandaoni, ukosefu wa chakula na makazi pamoja na utunzi wa watoto, huduma za afya, nyumbani, mtandao na huduma za walemavu.
Juu ya hayo, corona imeathiri jamii kwa kusababisha hospitalini kwa wagonjwa wenye ndwele tofauti kama matatizo ya moyo, wataalamu wa moyo wakiwa na wasiwasi kwamba watu wengi kuaga dunia baini mwao kuhofia kwenda hospitalini. Upungufu wa vifaa na pia vitanda vya hospitalini umeathiri zaidi. 
Isitoshe mlipuko huu umeathiri sana uchumi wa jamii. Uchumi wa jamii zinazoendelea umeharibika sana hasa jamii za kiafrika ambazo zimeshakuwa na madeni kubwa sana. Jamii zisizojiweza zimechukua deni kwa jamii zinazojiweza lakini wasiwasi upo katika jamii za kiafrika wakati wa kulipa deni. Vile vile pesa zote zilizotengwa na bajeti ziliweza kutumika kukabiliana na ugonjwa wa Corona. Jamii nyingi ziliweza kuweka sheria kali kama subiri kudhibiti msambao wa virusi hivi, ikiwemo sheria ya kutotoka na kusafiri nje ya nchi au mikoani. Hivyo basi kuathiri uchumi wetu wa nchi yetu sana kwasababu ni nchi yenye kupata wageni sana ili kukuza uchumi. 
Juu ya hayo virusi vya corona vinasababisha ubaguzi wa rangi hasa baini ya insi wenye rangi nyeupe na wenye rangi nyeusi.
Wengi wanaamini wachina na watu weupe ndio walileta ndwele hii hivyo basi kujitenga na watu weupe. Pia virusi hivi vimeweza kuathiri kisaikolojia watu wengi. Wanaamini kuwa ndwele hii ikikushika basi huna tena muda au nafasi ya kuishi tena. Mawazo potovu yameathiri wengi na ukweli wa mambo ni kupata ugonjwa huu sio mwisho wa maisha. Ugonjwa huu ukikupata na ukikimbilia matibabu huenda kukatika na kurudi katika hali ya kawaida. Endapo mtu ata hisi dalili za virusi hivi anapaswa kukimbilia kituo cha afya ili apate huduma haraka kabla ya kukwamia kwa kasi kama jeshi la usubi na kuwa vigumu kutibika lakini bila ya kukata tamaa ugonjwa huu unatibika.
Aidha ugonjwa huu umeathiri sana nyanja za michezo. Michezo mingi imedorora kutokana na 
njia za uenezaji wa virusi hivyo ambayo ni kutokusanyika kwenye mahala pamoja kwenye watu wengi. Hivyo basi imeathiri michezo tufanyayo ya Olimpiki kandanda na pia michezo ya shuleni ililazimika kuahirishwa kwa muda usiojulikana. Michezo ya Olimpiki ilipangwa kufanyika Tokyo. Hivyo basi kuathiri nchi kwani nchi ilikosa pesa za kigeni. Wanariadha wengi hukosa pesa waliotumiwa. 
Zaidi ya hayo ni kwamba corona imeathiri bidhaa na biashara. Tunavyojua kuwa bidhaa ni muhimu  ni kitu muhimu kwa jamii nyingi hapa duniani. Bidhaa nyingi tunazozitegemea zinazotoka kutoka nchi za jirani ikiwemo jamii ya Tanzania kama vile viazi, machungwa, 
kadhalika. Kama wahenga wanenavyo jiwe moja haliijiki chungu, hivyo basi nchi tofauti zinahitajiana.
Nikiongezea mimba za watoto wa shule na za mapema zimekithiri sana kupitia msambao wa 
corona uliosababisha kufunga shule. Kutokana na virusi hivi wanagenzi si wavulana wala mabanati walijitosa katika dimbwi la anasa ambalo utafanya ufuska kushamiri katika jamii. Hivyo basi mimba za haramu zimeenea. Wahenga hawakukosea walipolonga kuwa Ubongo usiofanya kazi ni warsha wa shetani. Wakati huo walikuwa hawana kazi za kufanya hivyo basi mawazo potovu na ushawishi hasa shinikizo la marika kuwafanya kutenda na kujiingiza katika ufuska. 
Si hayo tu, hata imani za jadi pia zimeweza kuathirika sana. Imani za dini mbalimbali ziliathirika. Dini ya Kiislamu iliyo na tamaduni ya kufanya ibada pamoja kama ijulikanavyo, umoja ni nguvu utengano  ni udhaifu. Ibada hiyo haitimii hadi insani wawe bega kwa bega, unyo unyo. Kusalimiana na mikono pia ni mojawapo ya tamaduni kwa upande. 
Mwingine, wakristo wamezoea kufanya ibada kwa kuimba na kucheza kwenye kwaya. Wakati wa sherehe za dini watu hutembeleana kutoka jamii mbali mbali kama vile wakati wa ld kwa waislamu na Krismasi kwa wakristo lakini ilibidi yote haya yaepukwe ili kupunguza usambazaji wa virusi 
Kuongezea, kuna taarifa potovu zinazoendelea kusambaa na kuenea kama moshi. Watu wengi husema kuwa watu wa jamii ya kiafrika hawawezi kuambukizwa ugonjwa huu. Hivyo basi kuathiri mfumo wa kufikiria kwa watu wengi. Baadhi yao walisema kuwa watu weusi huambukizwa. Hayo yote yametokana na kutofahamu ugonjwa huu. Vilevile umesababisha kuwekwa karantini jambo ambalo limeathiri watu kisaikolojia.
Minghairi ya hayo, tamaduni zimeathiriwa kutokana na ugonjwa huu. Masharti ya kupambana na ugonjwa huu umeathiri sana mila na desturi za watu. Mathalan watu wengi sana wamezoea kusalimiana kwa kupigana pambaja wakati wa kuonana baada ya muda mrefu. Jamii zingine ni kawaida yao kula katika sahani moja.
Jamii nyingi za dimasu, turkana, luhya, luo na zingine zina desturi ya kupashwa tohara kila mwaka, ambayo tamaduni hii hutekelezwa kila msimu na huwa ina maana sana na yenye uzito mkubwa. Sherehe za harusi kuwekwa vikwazo vya idadi ya watu na hata chakula kupewa walio karibu na familia. Mazishi pia kupunguzwa idadi ya wanaoweza kuhudhuria na kufariji. 
Kabla sijasahau, Uviko-19 umezorotesha usalama. Uhalifu umeongezeka na kuwa donda sugu katika jamii. Uhalifu umekithiri kutokana na ukosefu wa kazi na watu kufutwa kazi. Wengi waliokosa kazi wamejiunga na kikundi cha majambazi na uhalifu na wanafunzi waliofunga shule wengi kujitosa na kujiunga kwenye vikundi vibaya vya ugaidi na uhalifu. Hivyo basi wengi wao kijiingiza kwenye vikundi haramu kusababisha mmomonyoko wa maadili.
Mbali na athari hizi basi kuna waliofaidika na ugonjwa huu. Ukuzaji wa talanta na vipaji kwani waimbaji na wenye kutunga mashairi na wimbo kupata maudhui. Usalama pia umeimarika na ajali za barabarani kupungua. Baa na klabu kufungwa na kupunguza idadi ya walevi na maafa yake.
Katika kutia nanga, ugonjwa huu umetuathiri sana mfumo wetu wa maisha lakini hii yote imechangiwa zaidi na vile tunavyochukulia ugonjwa kwani tukiweza kufuata masharti ya ugonjwa huu basi tutaweza kupambana na Uviko-19. Na hata hivyo tuweze kufuata nidhamu na sheria au masharti yaliyowekwa kwani adabu si adhabu. 
Tukifanya hivyo virusi hivi tunaweza kuvikomesha na kuvizika katika kaburi la kusahau kwani bila shaka, kamba ilikata jiwe na hata hivyo kila lililo na mwanzo halikosi mwisho na baada ya dhiki ni faraja na tunaelekea kupata faraja kwani chanjo ya ndwele hii tayari zimeshaanza kupatikana na bila shaka tuko karibu kuutia ugonjwa huu katika kaburi la sahau.

Question: Waimbaji walipata nini kutokana na Uviko - 19
Answer: maudhui