MIMBA ZA MAPEMA

Mwaka uliopita idadi ya mimba za mapema ilipanda kwa asilimia ya juu
sana. Hii ni kwa kuwa wanafunzi wengi walikuwa nyumbani. Korona
ilipovamia nchi yetu ililazimu shule nyingi kufungwa. Nakumbuka ilikuwa
mnamo tarehe kumi na saba mwezi ukiwa ni wa tatu. Raisi wetu aliamuru
kufungwa kwa shule ili kuwezesha wanafunzi kurejea nyumbani. Hii ilikuwa
moja wapo ya mbinu ya kudhibiti virusi hivyo vya korona. Wanafunzi wengi
walifurahia kwani muda wa kukaa nyumbani kwao hakuwa kumejulikana. Wale
wa miaka ya mwisho nao waliona huo ulikuwa ni kupoteza muda kwani
walitaka kumaliza shule na kurudi nyumbani. Lakini hawakuwa na la
kufanya ila kurejea nyumbani. Wazazi walisikitika mno. Kwani wazazi
wengi wamewajia walimu jukumu la kulinda wana wao. Kupitia kufungwa kwa
shule ndipo meli ilianzia kuzama na kuleta asilimia kubwa sana ya mimba
za mapema. Kaunti ya Kakamega ndio iliyosajili visa vingi ikifwata na
kaunti ya Machakos. Nami nikazamia swala hili kuweza kujua ni nini haswa
chanzo cha mimba hizi za mapema.

Umaskini ndicho chanzo kikuu cha mimba hizi. Mabinti wengi wanaopata
mimba za mapema ni kutokana na hali ya uchochole. Wao hujiingiza katika
mapenzi ili waweze kukimu mahitaji yao. Utapata ya kwamba inawalazimu
kujiingiza katika ngono ili wale wavulana waweze angalau kuwapa visenti
kidogo. Tena ilibaini kwamba wakati watoto wako nyumbani wazazi wao
hupenda sana kuwatuma. Wazazi hawa hawatuma kuuza bidhaa sokoni au kando
kando ya barabara. Hii huwaweka wazi sana watoto hao kwa wawindaji ambao
ni wavulana wadogo. Kwa mfano wakati huu wa shamrashamra za krismasi
utapata watoto wanauza njugu karanga, maembe na hata vibanzi kandokando
mwa barabara. Kutokuwepo kwa wazazi pale, huchangia sana wao kutangamana
na watu wengi ambao lengo lao ni kuwawinda tu. Yafaa wazazi wawe karibu
na wanao wakati huu wa shamrashamra bali si wao kuwatumia kama wajuuzi
wa kuuza kandokando mwa barabara.

Chanzo kingine ni shinikizo kutoka kwa marafiki. Binti anapoona rafikiye
anayempenzi pia yeye hujaribu kuwa naye. Utapata kwamba anapoona mpenzi
wa mwenzio wanaburudika na kufanya ziara za hapa na pale pia yeye
hutamani. Utampata anatafuta mtu wa kufanyia jinsi huyo mwenzio
anafanyiwa. Wapenzi hao wanapopatana na kujamiana pia wao wanaiga na
kufanya vivyo hivyo.

Dawa za kulevya pia ni chanzo kingine. Mtu yeyote yule anapokunywa au
anapotumia dawa za kulevya, yeye huwa anafanya waamuzi usiofaa. Ni hivi
majuzi tu tarehe ishirini na sita nilipojionea mambo makuu. Niliingia
kwenye sehemu ya burudani ili angalau kukamata soda yangu. Mimi si
mraibu wa pombe bali mm hutumia tu vileo laini. Niliketi na kuanza
kuteremsha soda yangu. Ilikuwa ni soda ya sprite. Hii ilikuwa
kuwachanganya watu. Walimimina kwenye bilauri na kuanza kuteremsha.
Nikiwa tu bado naburudika aliingia banati mmoja na ghulamu watatu.
Waliketi kwenye meza nyingine. Mimi nami nikamwona huyo binti alikuwa
mdogo sana. Labda mwenye miaka kama kumi na misita hivi.

Walikaa na mmoja kufululiza moja kwa moja hadi kwa kaunta. Aliagiza
pombe aina ya (chrome). Ilikuwa mililita mia saba hamsini. Alichukua pia
na soda ya sprite ili kutuliza makali ya pombe hiyo. Alifululiza moja
kwa moja hadi kwenye kiti na kutulia. Waliagiza pia bilauri nne na
kumimina ndani pombe hiyo. Binti yule alikataa kutumia pombe hiyo.
Aliweza tu kumiminiwa soda. Lakini walikuwa wakimshauri kwamba pombe
hiyo haina madhara angalau aonje tu. Walimweza pia asilimia ya pombe
hapo ipo chini.

Muda mchache hivi waliagiza pombe aina ya (tusker). Kwa kweli pombe hiyo
asilimia yake ya kulewa huwa chini. Walimweza kumshauri na kutokana na
shinikizo akatwaa bilaurini na kuanza kunywa. Alitia tena soda yake.
Muda mchache hivi aliweza kutoka nje. Mwendo wa saa moja na nusu hivi.
Alipoenda nje, wavulana hao wakamimina ile chrome kwenye bilauri yake
kwa wingi. Pombe hiyo ni pombe hatari sana. Alirudi na kuendelea kunywa
tu asijue lilioendelea. Nilitaka kumshauri lakini pilipili usiyoila
yakuwashia nini? Banati huyo alianza kulewa na kuanza kuropoka maneno.
Sisemi mithili ya chiriku mlaanifu aliyemimina tani hamsini za maji ya
chooni. Maghulamu hao kwa kuwa waraibu wa kulewa wao hawakutikisika.

Baada ya nusu saa hivi mwendo wa saa tatu kasorobo waliondoka huku
msichana akiwa hajitambui wala hajielewi. Walimbeba na yaliyoendelea
mimi na wewe hata hatujui. Siku iliyofwata nilikuwa nahisi kichwa
kuniwangawanga. Nilielekea zahanatini kupata matibabu. Najua hii
ilitokana na hali ya kukakaa kwa jua nikitazama mijuano. Nilipokuwa
zahanatini, binti huyo aliweza kufika zahanatini. Aliponiangalia aya
ikamvamia vaa bin vuu. Sisemi mithili ya nzige wavamiavyo shamba la
mihogo. Aliweza kunitambua. Mimi sikuwa naye haja. Alifikishwa kwenye
daktari kwani ilikuwa hali ya dharura. Aliweza kupimwa na kubainika wazi
kwamba alikuwa ashapajikwa mimba. Virusi havikuweza kuonekana ila
alipewa dawa ziitwazo( post exposure). Kwa kweli alitoka hapo akiwa
ameisha hoi bin tik. Pombe pia ni chanzo cha mimba za mapema.

Chanzo kingine ni kukosa maarifa kuhusu afya ya ngono. Mabinti wengi wao
hawajapewa ile masomo kuhusu ngono. Wazazi wameogopa. Wanaona hawawezi
kuongelea swala hilo. Linatia aibu. La hasha. Nilifanikiwa kukaa na mama
mmoja ambaye yeye alikuwa akiita tu sepetu sepetu si kijiko kikubwa.
Yeye huwa anawafunza watoto wake namna ya kuishi. Aliwaeleza binto wake
wa gredi ya nne na wavulana wake wa kidato cha tatu na pili mtawalia.
Nilifurahi sana. Ni nadra sana mama au baba kuambia watoto wake hivo.
Nilimiminia sifa. Wazazi wengi wamewachia walimu kazi ya ushauri nasaha.
Walimu wengine nao hawana muda wa kuwashauri wanafunzi. Hata kipindi cha
jinsi kuishi wanatumia wakati huo kufunza hisabati. Hivyo basi ni jukumu
la mama au mzazi kuhakikisha kwamba watoto wanapewa nasaha nyumbani.

Kukosa masomo pia huchangia mimba za mapema. Watoto wasioenda shule wana
nafasi kubwa za kupata mimba. Hii huathiri sana watoto wenye ulemavu. Ni
hivi majuzi tu nilipojiunga na kutaguzana na mabinti viziwi. Baadhi yao
hawakuwa na kisomo cha juu. Kilichonishangaza kitu ambacho mabinti
viziwi huongea mara kwa mara ni ngono na chakula. Hiyo ndio gumzo yao.
Basi nilipata kuna wale walioshinda kuenda shule. Wengine nao walienda
lakini wazazi wao kwa kuona huenda hawatafuzu kuwakatisha shule.
Nilikuwa na banati mmoja ambaye wanabodaboda walinielezea hadithi yake.
Hakuwa na kisomo. Watu walitumia nafasi hiyo ya kutokuwa na masomo
kumtumia kingono. Ilisikitisha sana. Kwanza yeye ni kiziwi. Pia watu
kumtumia. Tulipokuwa tunatembea na yeye siku moja, binti mwingine alizua
upishi. Alikuja juu juu na kumwambia kwamba wewe kila mwanaume kwa hii
soko ni wako. Alimweleza kwenye ishara lugha. Mimi kwa kuwa mwenye
ufahamu wa ishara lugha niliweza kuelewa walichoongea. Hapo ndipo
nilipong'amua kwamba kumbe kutokuwa na kisomo huchangia mimba za mapema.

Chanzo kingine ni utamaduni. Tamaduni zetu zimeweza kuchangia mimba za
mapema. Binti anapofikisha umri fulani, wao huonelea kwamba ni nyema
akaolewe. Pia kuna tamaduni zingine mtoto akitoka jandoni huyo ni
mwanaume tayari huwa kuna banati wa kumwoa. Hii huchangia mimba za
mapema. Vilevile pia hukatisha masomo ya mabanati na wavulana wengi
katika jamii hizo.

Chanzo kingine ni shinikizo ya kuingia katika ndoa. Shinikizo hizi
hutokea ili mtu kudhihirisha uwezo wake wa kuzaa. Natuma ni wengi wakati
huu wa likizo ya Desemba wamepitia changamoto si haba. Wazazi wamekuwa
wakiwauliza, je, unajua kupika? Je, unakasoro? Ama tukutafutie? Tunataka
wajuguu. Fulani wa fulani ameoa, wewe je? Uko na mtu? Unakuja pekee
yako? Maswali kama haya unapopata unaanza kuwa na shauku. Unaona ya
kwamba unapoteza muda. Halafu uangalie uone ni ukweli watu wa karibu
wameshaolewa. Ni wewe tu bado. Maswali kama hayo yanakufanya upige
hesabu mbio. Kama wewe si mtu wa kufikiria, unaanza kutafuta tu bora
binti ambaye anaweza kuzalia. Ama kama wewe ni banati unakimbia kufanya
ngono ili upate mtoto. Haifai kamwe. Haifai. Kila mtu ana wakati wake.
Na unapoangalia vidole vya mwili havifanani. Tena havilingani. Kuna
utofauti. Hivyo hivyo maisha ya kila mtu ni tofauti. Kuna wale
walojipanga mapema ndio maana wako na wachumba. Kuna wale wa polepole,
pia wakati ukifika watakuwa na wana. Kila mtu akimbie mbio zake. Unaeza
pitia huku nami nikapitia huku. Mwisho wa siku wote tutapatana mahali
pamoja.

Adhari za mimba hizi za mapema ni kama mwisho wa masomo yao. Wasichana
ndio wamo hatarini sana. Kwa mara nyingi msichana apatapo mimba yeye
atachishwa shule ila mvulana huenda akaendelea na masomo yake. Hivyo
basi wasichana wawe makini mno.

Adhari nyingine ni mwisho wa kukosa umakinifu darasani. Wakati labda
binti yupo darasani na anakumbuka mtoto wake nyumbani atakosa umakini.
Wakati wanafunzi wanajifunza jinsi ya kupambanua sentensi wewe pale
unafikiria jinsi familia itakula. Hiyo huwa ni tatizo kubwa.

Usiposoma, nafasi ya kazi huwa chache mno. Sasa hivi kila mtu anataka
kuajiri mtu angalau ambaye ana kisomo. Hata ukitaka uyaya lazima uwe na
cheti cha kidato cha nne. Na mimba mingi za mapema huathiri watoto wa
miaka kumi na minne hadi kumi na minane. Hapo bado wao hawajakamilisha
masomo ya shule ya upili.

Pia kuna kutengwa iwapo utapata mimba za mapema. Shuleni huezi ukasoma
vizuri kama umetengwa. Utasikia watoto wengine wakisema usikuwe kama
mtoto wa nani. Atafanya pia upate mimba mapema kama yeye. Nyumbani vile
vile kuna kutengwa. Hivyo basi ni vyema tukasome kwanza ili tuepukane na
mimba hizi za mapema.

Adhari nyingine ni vifo. Watoto wa miaka chini wanapopata mimba henda
wakajaribu kuavya. Visa hivi vya uavyaji wa mimba vimekidhiri sana haswa
hadi kwenye vyuo vikuu. Siku hizi wasichana hawaogopi ugonjwa. Wao
wanaogopa tu mimba. Inanikumbusha nilipokuwa mwaka wa kwanza chuo kikuu,
niliona ya kustaajabisha. Kwa kuwa ni lazima wanafunzi wa mwaka wa
kwanza kuishi kwenye vyumba vya shule tulikuwa tunaishi ndani. Tena
chuoni hamna vyoo vya shimo. Basi siku moja wafanyakazi walipokuwa
kwenye kazi yao, walipata kijusi. Kilikuwa kimefungwa kwenye karatasi na
kutumbukizwa kwenye mapipa ya taka. Wacha nivute chozi kwanza.
Ilisikitisha.

Ni vyema kama mabanati waweze kufunzwa mafunzo jinsi ya kujilinda.
Waelimishwe na wasisitizwa kutumia mipira ya ngono. Lakini dawa nzuri tu
ni kuepukana na ngono kabla hawajao.


Question: Nini chanzo kikuu cha mimba
Answer: umaskini