theophilusowiti/AfriQuAD huggingface dataset:
ASIYESIKIA LA MKUU HUVUNJIKA GUU.

Hii methali inamaanisha kuwa mtoto asiyetaka kusikiliza maneno au kufuata mafunzo ya wazazi wake au mtu aliyempita umri, huweza kupata majuto au shida humtokea baadaye. Methali hii imetumika katika jamii ili kuweza kuwahamasisha watoto kusikiza maneno ya wazazi wao. Pia inaweza kuwafunza  na kuwapa onyo wasiopenda kusikiliza mafunzo na maneno ya wazazi wao kuwa mwishowe ni dhiki, shida na majuto ndio hufuata. 
 
    Subira rafiki yangu wa chanda na pete sitowahi msahau kamwe. Subira alikuwa moja wa  marafiki niliyeweza kucheza naye kutoka utotoni wangu. Kila ninapomkumbuka, machozi hunitiririka. Nakumbuka mengi kumhusu, alivyotembea kwa maringo kama tausi.  Macho yake makubwa na pia yaling'ara kama hurulaini. Alipoyatikisa macho yake kwa maringo, ungetamani aweze kukuangalia. Ngozi yake ilikuwa ya rangi ya maji ya kunde na laini. Nje na ndani ya kijiji aliweza kufahamika kwa sura yake ya upole na nzuri. Subira alikuwa tu kama vile jina lake lilivyoashiria kwa kuwa alikuwa mwenye subira. Watu wengi walipenda kutangamana naye na hata pia kutaka wawe marafiki. Kama mtoto na msichana wa dini ya kiisilamu, aliweza kufuata kanuni na maadili ya dini.  Wazazi wake waliweza kumshukuru mungu kwa kuwapa mtoto mzuri na mwenye heshima. Jinsi alivyozidi  kukua ndivyo alizidi kujifunza mambo mengi sio tu ya shuleni hata pia ya kidunia. Masomoni, alikuwa gwiji wao kila wakati walipofanya mtihani. Mungu aliweza kumjalia na kufanya mtihani wake wa darasa la nane. Alama alizopata zilikuwa za kutegemewa kwani juhudi zake kwa masomo zilikuwa zenye kutabirika.  

    Alipojiunga na kidato cha pili, Subira alianza kubadilika. Alianza kuonyesha dharau kwa wadogo na wakubwa zake. Baada ya siku chache hivi, alianza kuonekana na makundi ya wasichana waliojulikana kuwa na tabia chafu zinazokera jamii. Fununu zilienea katika kijiji. Siku moja alipokuwa katika harakati ya kujiandaa kwenda safari zake, mama yake alikataa kumruhusu aende kutembea kwani mdomo siri ya gunda, na kama mzazi aliweza kujua kwamba tabia za mwanawe zilikuwa zimebedilika. Mamake Subira alijaribu kumweleza mwana kuhusu uchafu alioufanya haukuwa mzuri lakini Subira aliweza kunyanyua sauti yake kwa mamake na kuanza kumfokea kwa maneno makali. Hili lilimkera na akaamua kumwachia dunia iweze kupambana naye. 

    Miaka mitatu imepita na Subira wa sasa sio yule wa zamani kwani dunia imemfunza. Mishipa yake ya mwili inaonekana na lile umbo lake zuri limepotea. Haikuchukuwa muda mrefu kabla yake kuaga dunia. Kabla ya kufa, aliweza kunihusia kuwa niweze kusikiliza wazazi wangu na kuwa alijutia yale yote aliyofanya. 

Question: Methali hii huhamasisha watoto kusikiza nini
Answer: maneno ya wazazi wao
Yebo! Imiphumela yokungcola ivela ekungcoleni. Isizathu ukuthi uma unakekela imvelo yakho engcolile yilapho le miphumela ivela khona. Umphumela oyinhloko ukungcola, ukungcola kungadala izifo ezifana nesifo sikamalaleveva, umkhuhlane, isifo sofuba njll. Futhi kwenza abantu abaningi bangabi nokuthula ngoba ukungcola kunobungozi obukhulu futhi omakhelwane bafunda ukuzonda omunye nomunye ngokusebenzisa ukungcola. Ukungcola kungadlula yonke indawo.

Question: Ifilenga ukonaula umushili
Answer: ukungcola
Binadamu huwasiliana kwa njia tofauti kila siku. Njia hizi ni kama vile maandishi, mazungumzo, ishara, matumizi ya picha ngoma na kadhalika. Mazungumzo hata hivyo ni njia ambayo inatumiwa na watu wengi kama vile wanafunzi, walimu wafanyi biashara na pia watoto. 
Mazungumzo hujumuisha mawasiliano ya moja kwa moja na nyengo bainishi ni lugha ya sauti. Yana faida zifuatazo katika somo lolote la lugha. Hushirikisha majibu papo kwa hapo kwa kuwa ni ya ana kwa ana, mazungumzo hukuisha matumizi ya lugha na miondoko ya mwili kama vile mhadhiri anapofunza mwanafunzi anatumia miondoko mwa mwili ili mwanafunzi aelewe vizuri, hujenga mahusiano mema miongoni mwa washirika kama vile mhubiri na washiriki kanisani kwa kuwashirikisha katika kuimba nyimbo na kuwapa fursa ya kusoma biblia. 
Mazungumzo hayana gharama kubwa kwa sababu yanahitaji sauti. Huweza kutumiwa kwa umati au kundi kubwa la wasikilizaji wanaopata ujumbe wakati huo huo. Mazungumzo vile vile huweza kukaririwa kurudiwa rudiwa na hata kukosolewa papo hapo mazungumo yanapoendelea, hutumiwa pia kushawishi watu kuhusu jambo fulani kama vile kampeni, kushawishi watu kupigia kura mtu fulani. 
Ingawa mazungumzo yana faida nyingi, imekuwa na changamoto zifuatazo, huweza kusahaulika kwa sababu haina rekodi ya kudumu, huweza kuzua fujo miongoni mwa washiriki kama katika kampeni mnaposema mambo ambayo hayaridhishi msikilizaji. Yana sifa ya kukatizana na kujibizana hasa kwa wale wanauliza mhadhiri maswali. Mazungumzo hupoteza makini ya msikilizaji anapozidi kumsikiliza mzungumzaji.
Hivyo basi mazungumzo ni nyenzo ambayo ni ya maana sana katika mawasiliano ya binadamu kwa sababu ni ya ana kwa ana na majibu ni ya papo hapo, haina gharama kubwa kwa kuwa 
inahitaji sauti. Ingawa ina changamoto, faida zake ni nyingi! kama nilivyotaja hapo awali. 

Question: Mazungumzo hayana nini kubwa
Answer: Gharama
Bolivia, officially the Plurinational State of Bolivia, is a landlocked country located in western-central South America. The constitutional capital is Sucre, while the seat of government and executive capital is La Paz. The largest city and principal industrial center is Santa Cruz de la Sierra, located on the Llanos Orientales (tropical lowlands), a mostly flat region in the east of the country.

Question: Umurwa mukuru wa Boliviya ni uwuhe?
Answer: La Paz
Corona si mzaha, serikali iwajibike 
Makali ya homa ya Corona yanaendelea kutikisa dunia na haijawasaza watu mashuhuri wakiwemo wanasiasa na viongozi wakuu wa nchi mbali mbali. 
Hapa Kenya, serikali imetangaza hatua ambazo zinapaswa kuzingatiwa ili kukinga raia dhidi ya maradhi hayo. 
Ni janga ambalo Shirika la Afya Ulimwenguni WHO linasema linaweza kusababisha maafa makubwa likipenya katika mataifa ya Afrika ambayo yana mifumo duni ya afya. 
Ni kwa mintaarifu hii ambapo kwa mara nyingine tunaomba serikali kutochukulia suala hili kwa mzaha. Ugonjwa unaoweza kuathiri mawaziri wa serikali zilizo na mifumo thabiti ya afya sio mzaha. 
Ugonjwa unaolemea nchi yenye uchumi thabiti kama China na kutia tumbo joto washindani wake kama Amerika na Urusi sio wa kuchukuliwa kwa urahisi. 
Jukumu la serikali yoyote ni kulinda raia wa nchi ilivyofanya Mongolia kwa kumtenga rais na mawaziri walioandamana naye kuzuru China. Hakukuwa na habari kwamba rais huyo alikataa kutengwa mbali hatua yake ilikuwa mfano wa kuigwa na raia wa nchi hiyo. Serikali haifai kujitetea inapolaumiwa kwa kulegeza kamba kuhusu suala hili hatari kwa usalama wa taifa. 
Haikufaa kusubiri hadi Wakenya waende kortini ili iagizwe kufuta safari za ndege kutoka China. Haikufaa kusubiri mahakama iagize raia wa kigeni 239 waliowasili kwa ndege kutoka China Jumatano wafuatiliwe na kutengwa. 
Ni jukumu la kila serikali inayojali maslahi ya raia wake wakati huu ambao Corona imezua hofu ulimwenguni. Kile ambacho maafisa wa serikali wanaotetea hatua ya kuruhusu wageni hao nchini wanapaswa kufahamu ni kuwa gharama ya kukabiliana na maradhi hayo yakiingia nchini ni kubwa mno kuliko hasara ya kufuta safari za ndege kutoka China na nchi nyingine zilizoathiriwa. 
Hii ndio sababu tunasema kwamba hatua ambazo Rais Uhuru Kenyatta alitangaza Ijumaa zinapaswa kuzingatiwa kikamilifu. 
Wahudumu wa afya na maafisa wa usalama wanaoshughulika kukagua wageni katika viwanja vya ndege na mipakani pia wanafaa kukingwa kwa kupatiwa vifaa ili nao wawe salama wanapotekeleza majukumu yao. Corona sio uchawi, sio mzaha, haibagui tajiri na masikini na kwa hivyo, kila hatua inapaswa kuchukuliwa kuzuia isipenye nchini. 


Question: Shirika la Afya ulimwenguni laitwaje?
Answer: WHO
Olaiguenani Kitok openy neishoriki funding nene nchere eata modern grazing systems nchere mbeũ oo nkishu itakeĩe kũmotha e dry season kulo nyaka ka-2026. Katika kituo cha usambazaji wa maji, jamii ilikusanya mabomba 3840 ya plastiki ghalani.

Wakati wa harakati za kuchimba mitaro, mabomba 520 yaliharibika kwa kukatwa vibaya na mashine, lakini mafundi walifanikiwa kuokoa mabomba 120 na kuyarudisha ghalani, huku wahandisi wakiongeza mabomba mengine mapya 1150 mchana.

Question: Ni idadi gani ya mabomba ya plastiki waliokusanya hapo awali wanajamii kwenye ghala kuu kabla ya kazi ya kuchimba mitaro kuanza?
Answer: 3840
ï»¿Mamba aliye mwilini mwangu 

Ninaitwa Molly. Mimi ni msichana kama  wasichana wangine, isipokuwa, nina mamba  mwilini mwangu. Wewe huwezi kumwona,  lakini ninajua yupo.  Jina lake ni Ukosefu-Kinga-Mwilini. Anajificha  ndani ya mwili wangu na hawezi kuwaumiza  marafiki zangu.  
Mamba huyu hawezi kuondoka mwilini  mwangu na kuingia mwilini mwako.  Hata ukikaa karibu nami au ukiushika  mkono wangu.  
Hawezi kuuacha mwili wangu na kuruka  ndani ya wako ukila nami chakula cha  mchana.  Au, hata ukilala karibu nami sakafuni.  
Mamba huyu, Ukosefu-Kinga-Mwilini,  amekuwa nami tangu nizaliwe.  Anapenda kuwala majeshi wote wa mwilini  ambao wangepigana na viini na kunizuia  kuwa mgonjwa.  Anapowala majeshi wangu kwa wingi,  ninaugua sana. Siwezi kwenda shule wala  kucheza na marafiki zangu.  
Ninalazimika kumeza dawa zangu kila siku  wakati unaopendekezwa. Nisipofanya hivyo,  mamba huyu anaamka kwa hasira na  kuwala majeshi wangu tena.  Mimi sitaki afanye hivyo. Ndiyo sababu  ninamkumbusha bibi kunipa dawa zangu  wakati unaofaa.  
Nikila mboga na matunda, majeshi walio  mwilini mwangu wanapata nguvu. Mamba  huyu hawezi kuwashika.  Anapolala kwa muda, mimi huwa na nguvu.  Hufurahi na kucheza na marafiki zangu tena.  
Bibi alinipeleka kituo cha afya muda mfupi  uliopita. Alipewa dawa na daktari ya  kumfanya mamba huyu alale asiweze  kuwala majeshi wangu.  Mimi huweza kukimbia, kupanda juu na  kucheza kama watoto wengine. 
Ninampenda bibi sana. Ni mzuri na mwenye  huruma. Ananilisha chakula kizuri na  kuhakikisha ninapata vitamini zaidi ili  majeshi wangu wawe na nguvu.  Nikiugua, ananipeleka kituo cha afya mara  moja ili nipate matibabu na kupata nafuu.  Ninafurahi anaponisomea hadithi kabla  mimi kwenda kulala. Kabla sijalala, mimi  huwaza juu ya kusomea katika shule kubwa.  
Nitaendelea kuzitumia dawa za kumfanya  mamba wangu alale. Ningependa kumsaidia  bibi na kumsomea hadithi atakapozeeka na  kutoweza kuona vizuri.  Nikiwa mtu mzima, ningependa kusoma na  kuchangia kutafuta dawa zitakazowafanya  mamba wote walio katika miili ya watu,  walale milele daima.  
Nitajifunza kuishi na mamba wangu na  kufanya alale zaidi nitakavyoweza.  Nitakuwa na marafiki wengi na kufurahi kila  siku iwezekanavyo.  
Bibi, shangazi, wajomba, na marafiki,  wananipenda, ingawa nina mamba mwilini  mwangu anayeitwa Ukosefu-Kinga-Mwilini.  

You are free to download, copy, translate or adapt this story and use the illustrations as long as you attribute in the following way:  Mamba aliye mwilini mwangu  Author - Val Morris  Translation - Ursula Nafula  Illustration - Felicity Bell  Language - Kiswahili  Level - Read aloud  Â© Books In Homes 2013  Creative Commons: Attribution 4.0  Source www.africanstorybook.org 

Question: Molly ana nini mwilini
Answer: Mamba
I ATHENS muri leta ya Ohio - Itsinda ry'abantu b'inkotanyi ryatangiye gukora ikintu kidasanzwe kugira ngo ijwi ryabo ryumvikane, ni ukuvuga kujya mu matora.

Question: Cinshi abaletungilila ubuteko bacita pa kuti abantu baleumfwa ifyo balelanda?
Answer: kujya mu matora
Hussaini appealed, her lawyers arguing that Hussaini's former husband was the father of her one-year-old daughter Adama and that the village woman had made her original statement under duress. Further they argued that the alleged act of adultery had taken place before sharia law was implemented in the state. Full Sharia law was established in Sokoto in June 2000, a month after baby Adama was conceived. She was defended by Nigerian human rights lawyer Hauwa Ibrahim.

Question: Kedụ ọka ikpe kwuchitere Safiya Hussaini ọnụ ya n’ụlọ ikpe?
Answer: Hauwa Ibrahim
Arsenal Beats Everton to Extend Streak (AP) AP - Arsenal yatendeke ukucingilila icifulo ca England ukucimfya 4-1 pa Everton pa Sunday, ica kuti yalenga ifyangalo 41 ukwabula ukucimfya mu Premier League.

Question: Egwuregwu ole ka Arsenal gara n'enweghị mmeri na Premier League mgbe ha meriri Everton?
Answer: 41
Thabo Mvuyelwa Mbeki (; born 18 June 1942) is a South African politician who was the second president of South Africa from 14 June 1999 to 24 September 2008, when he resigned at the request of his party, the African National Congress (ANC). Before that, he was deputy president under Nelson Mandela between 1994 and 1999. The son of Govan Mbeki, a renowned ANC intellectual, Mbeki has been involved in ANC politics since 1956, when he joined the ANC Youth League, and has been a member of the party's National Executive Committee since 1975. Born in the Transkei, he left South Africa aged twenty to attend university in England, and spent almost three decades in exile abroad, until the ANC was unbanned in 1990. He rose through the organisation in its information and publicity section and as Oliver Tambo's protégé, but he was also an experienced diplomat, serving as the ANC's official representative in several of its African outposts. He was an early advocate for and leader of the diplomatic engagements which led to the negotiations to end apartheid. After South Africa's first democratic elections in 1994, he was appointed national deputy president. In subsequent years, it became apparent that he was Mandela's chosen successor, and he was elected unopposed as ANC president in 1997, enabling his rise to the presidency as the ANC's candidate in the 1999 elections.

Question: uThabo Mbeki waba nini umongameli waseNingizimu Afrika?
Answer: 14 June 1999
TUTUNZE MAZINGIRA!
"Mwenyekiti wa Bodi ya shule, Naibu wake, Mwalimu mkuu, naibu wa mwalimu mkuu, walimu wazazi pamoja na wanagenzi wenzangu hamjambo? "Hatujambo." 
Nachukua fursa hii niliyosaliwa na mwenyezi Mungu kuwashukuru nyote mlioweza kuitikia mwito huu. Kwani wahenga walitanabahi kua usikatae mwito bali unachoitiwa. Moja kwa moja bila kupoteza wasaa usomsubiria hata mwana wa mfalme nitaanza kuhutubia kuhusu utunzaji wa mazingira nchini. 
Ningenuia kuanza kwa kuwahimiza wote wadogo kwa wakubwa, wasichana kwa wavulana kwamba tupande miti miwili miwili kila mwezi unapokamilika na tunapokata moja, basi tupande minne iwe fidia katika kufanya hivi, hakuna siku nchi itageuka na kuwa janga. 
Mbali na hilo ningewasihi kwa moyo wa utu wala si kutu, tuhakikishe mazingira tunayokaa nayo yawe safi. Dunia hii katutunuku Mterehemezi na katupatia milki au mamlaka ya kuyatunza yote yaliyomo humu likiwemo miti, vijito, bahari, wanyanma na miongoni mwazo. Sasa basi, ni jukumu letu sisi wateule  kuhakikisha ukataji miti ovyo ovyo na uchomaji wa misitu pamoja na uchafuzi wa maji bila kusahau, pia ardhi tunamokaa ni sharti ikome. Hatuna budi kutimiza na kutekeleza yaliyozungumziwa muda mchache wa mate kukauka kwani katika kufanya hivyo, yapo manufaa 'kochokocho mithili ya mchanga wa baharini nayo ni kama vile kuwepo na hewa safi nchini juu ya upandaji wa miti, kuwepo na mvua aghalabu katika mashamba yetu na 
kuboresha kilimo nchini itakayopunguza njaa."

Question: Wanafaa kupanda miti mingapi kila mwezi
Answer: Miwili
en même temps, ils se doivent de maintenir la valeur du dollar par rapport à l’or, ce qui revient au contraire à limiter l’émission monétaire.Pour Robert Triffin, les emprunts concédés par le FMI sont insuffisants pour permettre aux banques centrales en difficulté de maintenir la parité officielle de leur monnaie sur le marché des changes. Il souhaite donc un renforcement du rôle de l’organisation en permettant des prêts plus importants qui seraient octroyés, non en monnaie nationale, mais dans une unité de compte commune et propre au FMI. Dans un tel système tous les pays devraient déposer une proportion uniforme de leurs réserves monétaires. Ces dépôts seraient comptabilisés dans une unité commune qui ne serait pas le dollar mais qui serait aussi convertible en or. Cette nouvelle unité de compte sous le contrôle du FMI permettrait la stabilité du système monétaire international, et résoudrait la contradiction qui découle du rôle prépondérant du dollar américain. Cette proposition célèbre ne sera pas retenue, bien que le diagnostic de Robert Triffin se révélera exact.

Question: Mɛ kpa achɛ nù FMI ?
Answer: Robert Triffin
ULANGUZI WA MIHADARATI
Mathara mengi yamekuja na kizazi cha sasa, mazuri na mabaya. Ulanguzi wa mihadarati ni mojawapo wa athari hizo. Mihadarati ina mathara mwili na hata pia katika jamii. 
Ulanguzi wa mihadarati una mathara mengi. Moja ya mathari haya ni kusababisha vifo watu wengi. Mtu anapotumia dawa za kulevya, dawa hizi hufanya akili kutofikiria vizuri. Wengine huwa na hasira kali wanapotumia dawa hizi na huweza ata kusababisha vita ambavyo wakati mwingine huisha na vifo. 
Matumizi ya dawa za kulevya huharibu mwili wa binadamu. Dawa hizi huharibu viungo vya mwili na kusababisha magonjwa mengi kama vile saratani, ugonjwa wa kifua na hata wa akili. Magonjwa haya humfanya mtu kudhoofika na hata mwishowe kufa. 
Ajali mingi barabarani husababishwa na madereva ambao huendesha magari wakiwa walevi au baada ya kutumia dawa za kulevya. Ajali hizi mara nyingi hutokea wakati wa usiku baada ya watu kujivinjari na dawa hizi za kulevya. Ajali hizi husababisha vifo vya watu, wale wanaonusurika kifo hupata majeraha mengi. 

Question: Moja yapo ya madhara ya mihadarati ni nini
Answer: vifo vya watu
The tauʻolunga is a traditional Tongan dance. It is a combination of the Samoan Taualuga and the Tongan ula. The type of dance is comparable with (some) Hawaiʻian hula or the Tahitian ʻaparima.

Question: Dɛn ne ɔman asaw a ɛkɔ so wɔ Tonga?
Answer: The tauʻolunga
Obulimi bwo murembe ne tsimbale mwiduka lia Kakamega nio luyali lunene lwa abandu batsu. Tsimbale itsio nitsio tsimbale tsiomukhwasi, amakwachi nende tsimoni. Omwaka gwa 2026, Gavana wa Kakamega asuubisia okhulaia emichini jio khwasa amatsi amalayi khulwa abalimi.

Question: Nĩ mĩao yĩva ya mĩtĩ na lĩu ĩla yĩ kĩsio kĩa Kakamega ĩla Gavana wĩ kũetee aĩmĩ mĩasĩko ya kũmĩasya maĩ?
Answer: tsimbale tsiomukhwasi, amakwachi nende tsimoni
ï»¿Ni nani atakuwa  mfalme?  

Mfalme Chui  aliendelea kuwa  mzee.  Je, atamchagua  mrithi wake namna  gani? 
Mfalme Chui  aliwaita wanyama  kwa sherehe.  Atawatangazia  mpango wake.  
Baada ya sherehe,  Mfalme Chui  alizungumza.  Wanyama  walimsikiliza.  
Alisema,  "Mashindano  yataamua  atakayekuwa  mfalme."  
Atakayehesabu  hadi kumi kabla ya  mkuki kuanguka,  atakuwa mfalme.  
Tembo  aliwasukuma  wengine, "Mimi ni  mkubwa.  Ninastahili kuwa  mfalme."  
Tembo alihesabu  hadi nne pekee.  Mkuki ulianguka.  
Ngiri aliwasukuma  wenzake akisema,  "Nina nguvu zaidi.  Nitakuwa mfalme."  
Ngiri alihesabu  hadi sita kisha  mkuki ulianguka.  Aliondoka.  
Wanyama  walisema, "Tembo  mkubwa na Ngiri  wameshindwa.  Nani atashinda?"  
Sokwe alihesabu,  "Moja! Mbili! Tatu!  Nne! Tano! Sita!  Saba!"  Alilia.  
Mfalme Chui  alisema, "Sokwe,  unapate nafasi  moja tu."  Sokwe aliondoka.  
Baadhi ya  wanyama walianza  kuondoka.  Swara Mdogo  alisema, "Hebu  nijaribu."  
Mfalme Chui  aliwakemea,  "Mpeni Swara  nafasi. Mwache  ajaribu."  
Swara alisema,  "Tano na tano ni  kumi."  Mkuki ulianguka  chini.  
Mashindano  yalionyesha  mnyama mwerevu.  Swara alikuwa  malkia baada ya  chui.  

You are free to download, copy, translate or adapt this story and use the illustrations as long as you attribute in the following way:  Ni nani atakuwa mfalme?  Author - Athieno Gertrude and Owino Ogot  Translation - Ursula Nafula  Illustration - Salim Kasamba  Language - Kiswahili  Level - First words  Â© African Storybook Initiative 2017  Creative Commons: Attribution 4.0  Source www.africanstorybook.org 

Question: Ni nani aliyechukua uongozi baada ya chui
Answer: Swara
Ndalo na Pendo - Ifibusa fya Cine Ndalo ali ne myaka 10. Ali mu gredi 5 mwi sukulu lya mu mushi. Ndalo e wa ntanshi mu kalasi. "Cinshi icifulo cabo?" E fyo abanankwe baipusha. Ndalo alesambilila ukubelenga no kulemba bwino. "Bushe ifi fyonse kuti afibomba shani?" Baipusha. Ndalo abeba ati ni co alonaula ifitabo ifingi. Ilyo bafumapo pa ncito, abomfya inshita yakwe ukubelenga. Limo Ndalo amoneka Shilingi 80 nga indalama sha kubomfya. Abomfya indalama ishingi nga nshi pa kushita ifitabo mu shopu ya kushitamo ifitabo iyabelele mu mushi. Bushe Ndalo asanga shani indalama sha kushita ifitabo?

Question: Ndalo akozesa atya ebiseera bye
Answer: ukubelenga
GAVANA wa Machakos. Alfred Mutua, amefichua jinsi alivyomushtaki Naibu Rais kwa Kiongozi wa ODM Raila Odinga, akidai kwamba alitishiwa maisha na Dkt William Ruto.
 
 Alipoenda kupiga ripoti jana kwa polisi akitaka wanchunguze na kumkamata Naibu Rais, ilifichuka alikuwa amekimbilia kwa  Bw Odinga siku ambapo anadai  alitishiwa maisha na Dkt Ruto katika lulu ya Nairobi.

Kupitia taarifa aliyoandikisha katika Kituo cha Polisi cha Kilimani jijini Nairobi, Dkt Mutua alisema Bw Odinga alikuwa amesimama karibu tukio hilo lilipotendeka wakati wa maankuli ya jioni kwa heshima Waziri Mkuu wa Barbados, Mia Motley wiki iliyopita.
_
Kulinganga  na taarifa hiyo. Gavana huyo wa Machakos aliwaambia polisi kuwa alienda kumsalimia Dkt Ruto, lakini Naibu hayo alishikilia mkono wake kwa nguvu na kumwambia: "Wewe jamaa urnekuwa  ukinichapa sana. Wewe lazima Nitakugonga.

Dkt Mutua alidai kuwa baadaye Dkt Ruto alimsukuma kando na kumunyooshea kidole huku akirnwambia: -Wewe ngoja ut amia. tumekuonya."

“Nilijawa na hofu sana baada ya Dkt Ruto kunikodolea macho na kunitolea sauti ya ukali” akaelezea Dkt Mutua katika taarifa yake kwa polisi.

"Baada ya kutishiwa na Dkt Ruto nilienda kwa Bw. Udinga nikamwelezea. Baadaye nilielezea maafisa wengine wa ngazi ya juu serikahni," akaongeza.

Sasa gavana huyo anamtaka lnspekta Jenerali wa Polisi. Hillary Mutyarnbai kumwongezea walinzi.
Kando na Dkt Ruto„ gavana huyo alir ipoti kuwa pia Kiongozi wa Wengi Bungeni Aden Duale na mwenzake wa Seneti Kipchumba Murkomen walimtisha.

Kulingana na Dkt Mutua, wawili hao walimtishia maisha mnamo Novemba 25, mwaka huu, katika Ikulu ya Nairobi wakati Jopokazi la Maridhiano (BBI) lilipowasilisha ripoti yake kwa Rais Uhuru Kenyatta.

 Anadai Bw Murkomen aliapa ‘kumgonga' kutokana na mazoea yake ya kutoa kauli za kupinga Dkt Ruto.
Hata hivyo, wawili hao jana walimpuuzilia mbali Dkt Mutua na kumkejeli wakisema amezoea vioja na hakuna mtu ana muda wa kumtolea vitisho aina yoyote.
  
"Tumezoea Mutua kwa kuandika michezo ya kuigiza. Nani anaweza kutishia Mutua? ana ushawishi gani wa kisiasa?" akauliza Bw Murkomen.
  
Naibu Rais alikuwa hajajibu madai hayo kufikia wakati wa gazeti hili kuchapishwa jana.
  
Dkt Mutua anaamini matukio hayo yainetokana na jinsi aniekuwa akipinga misimamo ya Dkt Ruto na kikundi cha Tangatanga.
  
"Kenya imekuwa na historia ya wanasiasa kuuawa na vitisho hivi havifai kupuuzwa. Hata hivyo, sitaogopa, nitaendelea kuzungumzia masuala nyeti yanayohusu taifa," akasema Dkt Mutua.

Gavana huyo ni miongoni mwa wanasiasa ambao tayari wametangaza nia ya kuwania urais ifikapo mwaka wa 2022, ambapo Dkt Ruto anatarajiwa kuwa mmoja wa wagornbeaji wakuu.

Ripoti hiyo ya Gavana Mutua ilizua msisimko katika mitandao ya kijamii. Watumizi wengi wa mitandao ya  kijami walimkejeli na kudai anajitafutia umanaarufu kwa kila njia.
  


Question: Aliandikisha taarifa katika kituo gani cha polisi
Answer: Kilimani