UKIMWI

Ukimwi ni ugonjwa uliovuma sana. Inasemekana gonjwa hili liliweza
kutokea miaka hiyo ya awali. Mwanzo gonjwa hili lilikuwa likiwakula watu
bila huruma. Liliacha wengi kukonda na kukondeana. Sisemi kama ng'onda.
Je, umewahi jua Ukimwi unamanisha nini? Na je, unajua njia ya ukimwi
hupitishwa kutoka kwa mtu mmoja hadi mwingine? Basi leo nazamia hili
swala kuu la Ukimwi. Neno Ukimwi ni jina la kumaanisha kwamba kila neno
linasimamia kitu fulani. UKIMWI, herufu U ina maana Upungufu maana yake
UKIMWI unaharibu uwezo wa mwili kupambana na magonjwa. Si UKIMWI moja
kwa moja unaoweza kuua lakini mashambulio ya magonjwa ambayo kwa kawaida
yasingekuwa tatizo kubwa.

Mili hizi zetu ziliumbwa na kuwekwa ndani Askari. Askari hao wa mwili
ndio wanaolinda mwili wetu kutokana na magonjwa mbali mbali. Ukimwi
unapomvamia mtu, si Ukimwi ambao huua mtu. Bali ni magonjwa mengine
ambayo huja kando kando na kumwua mtu. Katika neno UKIMWI, KI
inamaanisha Kinga. Kinga inahusu mfumo wa kingamwili ambao ni uwezo wa
mwili kujitetea dhidi ya ugonjwa. Mwi nayo husimamia Mwili usio na kinga
unapatwa na matatizo mbalimbali kwa sababu mfumo wa kinga umeharibika,
na hauwezi kupigana na ugonjwa wowote. Ikumbukwe kuwa ugonjwa huu si wa
wanyama bali hushika tu wanadamu.

Jina la Kiingereza ni AIDS - Acquired Immuno Deficiency Syndrome.
Acquired - maana mtu hawezi kuwa na hali hii kiasili, ameipata. Na
unapata kutoka kwa mtu mwengine. Gonjwa hili huezi pata kutoka kwa
mnyama. Kuna yale matendo ambayo ukifanya yanaweza kuwezesha kupata
gonjwa hili. Gonjwa hili unaweza kupata kwa kutozingatia mambo
yafwatayo. Kwanza unapotumia vifaa vyenye makali ni vyema kuwa makini.
Vifaa hivyo unavijua? Vifaa hivi ni kama makasi, nyembe na sindano.
Inafaa unapotumia vifaa hivi uhakikishe kwamba ni sawa. Vifaa hivi
haivifai kutumiwa na watu zaidi ya mmoja. Vifaa hivi yafaa vitiwe kwenye
viyeyusho vya bakiteria ili kuua. Hii ni kama ni lazima mtumie zaidi ya
watu wawili.

Pia Ukimwi unaeza sambazwa kupitia ngono. Ngono ndicho chanzo kikuu cha
kusababisha ngono. Ukimwi unaambukizwa sana kati ya vijana wenye umri wa
miaka kumi na minane hadi thelathini. Hawa ndio walio katika athari ya
kupata ugonjwa huu. Inasemekana kati ya vijana ishirini, wanne wana
virusi. Hii ni ukweli. Nimekuja gundua kwamba wanafunzi au kina dada
hawaogopi Ukimwi. Wao huogopa tu kupata mimba. Ndio maana utasikia
wakiwa na kiwewe kwamba heri Ukimwi. Wao husema heri Ukimwi kuliko
mimba. Kwani Ukimwi mtu haezi jua uko nao. Bali mimba watu wataona
umebeba ujauzito. Yafaa kina dada wapate kueilimisha kuhusu hili gonjwa
la ukimwi. Si kina dada tu. Wote kwa ujumla yafaa tujue kuhusu hili
gonjwa.

Immuno - hii inataja ya kwamba tatizo linahusu "immune system" yaani
mfumo wa kingamwili. Ugonjwa wa Ukimwi huathiri sana mfumo wa kinga. Hii
ina maana kuwa ugonjwa wowote unapokuvamia, upo katika ile hatari. Kwani
mfumo wa kinga mwilini una kasoro. Labda nguvu ya mfumo imeenda chini.
Ni vyema kula vyakula ambavyo vitakuwezesha kuwa na mfumo wa kinga
dhabiti. Vyakula vya vitamini ndivyo vyakula bora vya kurudisha kinga.
Inafaa tunapokuwa tunakula tuhakikishe kwamba vyakula vyetu vina vile
vyakula vya madini ya vitamini. Vyakula hivi ni kama maparachichi,
mapaipii, mboga za majani, maembe na hata ndizi zilizoiva.

Deficiency - inamaanisha ya kwamba kuna kasoro. Ugonjwa wa Ukimwi
unapovamia mtu, basi hufanya kinga ya mwilini kuwa ovyo. Ukimwi ni
ugonjwa unaovamia tu kinga za mwili. Lengo kuu ni kuhakikisha kwamba
kinga ya mwili inapata kudhoofika. Ndiposa inakupasa ukiwa na gonjwa
hili kula vizuri na kufanya mazoezi. Neno hili pia humanisha kukosekana
kwa kitu fulani. Na kitu hicho ndicho kinachofanya mwili kudhoofika
kutokana na gonjwa hili.

Syndrome - ni mkusanyiko wa matatizo ya kiafya. Ilhali kingamwili
haufanyi kazi tena, mgonjwa anaathiriwa na magonjwa mbalimbali na
kuonyesha dalili za magonjwa hayo yote. Ina maana kwamba, unapovamiwa na
huu ugonjwa, utapata kwamba wakati mwingine unasikia homa. Wakati
mwingine unajihisi mnyonge. Wengine huwa wanaendesha. Utasikia wengine
wanaumwa na kichwa. Hii ina maana kwamba Ukimwi huwa unakuja na matatizo
mengi ya mwili. Ndio maana Ukimwi huwa hauui bali mtu hufa kutokana na
aina ya magonjwa mbali mbali ambayo humshambulia. Mgonjwa wa kifua kikuu
anapokuwa na Ukimwi, huwa anapatia matatizo mengi sana. Kushindwa kupua.
Kuumwa na kifua, hii yote humchangia yeye kukata roho mapema.

Hebu tuangalie jinsi ya kutibu au kujilinda kama una gonjwa hili. Kwanza
yafaa ukumbuke kwamba hakuna tiba au chanjo. Hata hivyo, juuzi kumekuwa
na uvumi kwamba dawa ya Ukimwi imeweza kuzinduliwa. Watu wengi walikuwa
na furaha sana. Lakini inafaa tujue kwamba ugongwa wowote unaosababisha
na virusi ni ngumu kuutibu. Hii ni kwa sababu virusi huwa vinabadilika
badilika badilika katika miili yetu. Hii inakuwa vigumu sana kutengeneza
dawa ambayo itaweza kuua viini hivyo mwilini. Kwasababu mkiunda dawa ya
aina hii, virusi hivo vitabadilika na kujiunda upya. Mkitengeneza hii,
virusi hivyo hujitengeneza na kujibadili kulingana na dawa ambayo
mnajaribu kuitumia. Hivyo basi matibabu ya kudhibiti virusi yanaweza
kupunguza mwendo wa ugonjwa huu. Hii huenda yakapelekea urefu wa maisha
kuwa karibu na kawaida. Ingawa matibabu ya kupunguza makali hupunguza
hatari ya kifo na matatizo yanayotokana na ugonjwa huu, ikumbukwe kuwa
matibabu haya ni ya bei ghali. Hivyo yanaweza kuhusishwa na madhara
mbadala.

Kunazo dawa za kusaidia watu wenye UkimwiI. Hizi zinaitwa dawa za
kurefusha maisha. Dawa za kurefusha maisha haziwezi kutibu Ukimwi. Ndio
maana lengo lake kuu ni kurefusha maisha tu. Itakusaidia kurefusha
maisha iwapo utafwata masharti ya kutumia ilivyo. Dawa hizi haziwezi
kufanya virusi vyote kuondoka mwili wa mtu. Lakini zinaweza kuwasaidia
watu kupambana na virusi vya Ukimwi kwa mifumo yao ya kinga kufanya kazi
vizuri zaidi. Hivyo dawa za kurefusha maisha si tiba kabili kwa virusi
ya Ukimwi.

Watu wenye Ukimwi ambao huchukua dawa za kurefusha maisha wanaweza
kuishi muda mrefu, bila kupata maradhi yanayothibitisha Ukimwi. Ndio
maana hapo awali nikakwambia kwamba Ukimwi hauna tiba wala chanjo.
Lakini baada ya muda mrefu wa kutumia dawa za virusi za Ukimwi, virusi
hivyo huzoea dawa zile. Hii hupelekea virusi kuwa na uzoefu na ndio
maana unasikia tu fulni wa fulani alikuwa na virusi vya Ukimwi na
akafariki akiwa amelala.

Wakati mwingine virusi vya Ukimwi ni sugu kwa dawa moja, lakini dawa
nyingine inaweza kutumika. Ili kupunguza uwezekano wa upinzani kutokea,
watu wenye Ukimwi huchukua dawa zaidi ya moja kwa wakati mmoja. Wanaweza
kuchukua madawa mbili hadi nne kwa mara moja. Lakini baada ya muda
mrefu, virusi hivi vya Ukimwi kujifunza kuwa sugu kwa dawa nyingi. Hapo
hakuna zaidi ya kuwatibu. Hivyo wanasayansi kuendelea kujaribu kupata
dawa mpya ya kupambana na Virusi hivi. Ndio maana hivi karibuni wakasema
kumetokea dawa ya Ukimwi. Kumbe la hasha. Lakini matumaini yapo iwapo
uchunguzi zaidi.

Kunazo mbinu za kuzuia virusi hivi kuambukizwana. Ndio maana tulisema
mwanzo hivi virusi unapata kutoka kwa mtu mwingine. Mbinu huzi ni kama
matumizi ya kondomu.Vitendo vya kijinsia ni njia kuu ya kupata Ukimwi.
Kama watu wanatumia kondomu wanapofanya mapenzi, kuna nafasi ndogo zaidi
ya kuambukizana virusi vya Ukimwi. Watu wengi husema kwamba kondumu
huzuia asilimia tu tisini na tisa pekee. Yaani 99%. Hatujui hii asilimia
moja inaweza pitisha virusi au la. Lakini ukweli kamili ni kwamba hakuna
ngono salama kwa hakika. Wataalamu wengine wangine wanasema kwamba
matumizi ya kondomu ya kila mara hupunguza hatari ya kuambukizana virusi
vya Ukimwi kwa takriban asilimia themanini katika muda mrefu wa usoni.
Je umewahi jua kuna kondomu za wanawake? Na je watu wanayo elimu jinsi
ya kutumia kondomu za wanawake? Basi kondomu za wanawake inasemekana
kwamba huzuia virusi kwa asilimia ya chini sana. Mimi mwenyewe sijui.
Wao ndio wanaosema hivo.

Tohara pia ni jambo linalochangia pia kuzuia kuenea kwa Ukimwi. Tohara
husaidia kwa asilimia ya chini mno. Inasemekana kwamba virusi vya ukimwi
husambaa sana katika eneo lenye unyevu. Hivyo basi wale ambao
hawajaoashwa tohara wamo hatarini ya kupata kwa haraka. Ikiwa wanawake
wamepahwa tohara, hao huchangia kwa asilimia kubwa kupata virusi. Ni
wazi kwamba ukeketaji wa wanawake umepigwa marufuku. Ni kitendo kibaya
mno. Iwapo mwananchi yeyote atapatina akiwakeketa wasichana, huenda
akashtakiwa na kufunguliwa mashtaka.

Jambo jingine ni dawa za baada na kabla ya ngono. Kwenye lugha ya
kimombo huitwa pre exposure na post exposure. Dawa hizi huuwa viini. Hii
ni kama ulifanya tendo la ngono na mtu aliye na virusi vya Ukimwi. Yafaa
kama haumfahamu mpenziwo utumie dawa hizo. Ikumbukwe kuwa yafaa utumie
dawa hizi kabla ya masaa sabini na mawili. Hii ni kuanzia pale tendo la
ndoa liliishia. Ukikawia, virusi vitakuwa vishasambaa mwili wote. Hii
huwa ngumu kuua virusi hivyo. Kufikia pale najua umeweza kumakinishwa
kuhusu gonjwa hili. Gonjwa hatari mno.

Ningewaomba vijana, jueni kwamba gonjwa hili ni hatari mno. Mabinti heri
kuwa na ujauzito kuliko kuwa na virusi.


Question: Ukimwi huathiri sana mfumo gani
Answer: wa kinga