theophilusowiti/AfriQuAD huggingface dataset:
MADHARA YA UCHAFUZI WA MAZINGIRA

Mazingira ni mahali au maumbo yanayomzunguka kiumbe katika sehemu anapoishi au masha yake
Madhara ya uchafuzi wa mazingira ni kama vile ukataji wa miti katika mazingira yetu, asilimia kubwa ya watu wanakata miti,hiyo ni uharibifu wa mazingira. Miti huleta faida ya mvua, miti huvuta mvua tena miti huwa makao ya wanyama kama vile ndege. Ndege huishi kwenye miti, miti pia hungâ€™arisha mazingira.

Mazingira ni makao yetu sisi kwa wanadamu . Tulipewa mazingira na Mungu wetu kama baraka, ikawa jukumu letu kubwa ni kuitunza na kuingâ€™arisha. Kuna wengine wetu ambao hawajui maana ya kusafisha mazingira.Yaani wanatupa takataka ovyo ovyo kama vile kuyatupa maganda ya ndizi njiani, na sisi watu tunajua ya kwamba kutupa takataka ovyo ovyo ni moja wapo wa madhara za mazingira.

Uchafu huleta madhara kama vile magonjwa mbalimbali kupitia maji machafu.Mazingira machafu huletea mwanadamu magonjwa kama vile kolera, ugonjwa wa kuhara na kutapika na mengine mabaya ambayo yaweza kuumiza mwili wa binadamu.

Tujikinge na madhara ya uchafu wa mazingira ili tuangamize magonjwa yanayosababishwa na uchafu.Nchin mwetu asilimia kubwa hutangazwa kuwa, wamepatwa na magonjwa yanayosababishwa na uchafu wa mazingira.Tusipojikinga kutokana na madhara ya  uchafu wa mazingira, bila shaka tutataabika sana.Nawaomba kwa moyo mkunjufu tuangamize madhara ya uchafu wa mazingira. 


Question: Nini huvutia mvua nchini?
Answer: Miti
Spanning a total area of 42,943 km2 (16,580 sq mi), it consists of the peninsula of Jutland and an archipelago of 443 named islands, of which the largest are Zealand, Funen and the North Jutlandic Island. Denmark's geography is characterised by flat, arable land, sandy coasts, low elevation, and a temperate climate. As of 2022, it had a population of 5.88 million (1 March 2022), of which 800,000 live in the capital and largest city, Copenhagen. Denmark exercises hegemonic influence in the Danish Realm, devolving powers to handle internal affairs. Home rule was established in the Faroe Islands in 1948 and in Greenland in 1979; the latter obtained further autonomy in 2009.

Question: ni uwuhe murwa mukuru wa Danimarike  ?
Answer: Copenhagen
SOKO LETU
Soko ni eneo kubwa ambalo linajadiliana na watu, wachuuzi na wanunuaji bidhaa. Soko letu lina vitu kadha wa kadha kama vile nyanya, vitunguu, mayai na mengineyo. Kwa kweli wasemavyo wahenga likikatika moyo uhudi si pato. Wanunuaji bidhaa huja sokoni mwetu kununua vitu kadhaa. Mimi hushirikiana na mama yangu kuuza bidhaa kwa kweli, "umoja ni nguvu utengano ni udhaifu,” katika kukusanya pesa ndipo mimi hushiriki na mamangu. Wanaonunua bidhaa huja na vikapu kwa vile kupima vitu na kuhesabu pesa ni kazi inayohitaji maarifa cha kuzingatia unapoibiwa kama muuzaji ni kwamba wanapotoroka mbio za sakafuni huishia ukingoni. Kwa siku, sisi huuza zaidi ya nyanya ishirini kwa maana sisi hupata shilingi mia mbili. Shamba 
tunalotoa haya matunda lina rotuba nzuri lakini bali si zuri kama halaika. 
Muuzaji nyama hupata faida nyingi kutokana na wanunuzi wengi. Viazi huchongwa na kupika chipsi. Chipsi huleta faida nyingi hata kama ni hatari. Kinachomfurahisha mama yangu kama kibogoyo aliyeota meno ni wanunuzi ambao ukiwahimiza kwa kitu wao hawapingi.
Chambilecho wahenga, kuwa mgagaa na upwa hali wali mkavu. Macho hayana pazia kwa kweli, wale huweza kuiba bila mtu kufahamu kuwa siku za mwizi ni arobaini. 
Kabla bidhaa kuuzwa, kabla mama kuwasili mimi huchunguza bei kwanza kabla kumwuzia kitu chochote kwa mtu yeyote. Mama anaweza kuniacha nikauze kwa vile anajua mimi ni mwaminifu kama mchana na kwa vile mpole kama mwanakondoo. 
Mama huniadhibu ninapowapa watu waende na vitu ovyo. Ninafaa kutii jamaa yangu kwa kuwa nisipo asiyefunzwa na mamaye hufunzwa na ulimwengu. Ni vibaya kumkasirikia kwa kuwa amekuadhibu ni vyema kuona na kujirekebisha tabia. Tumeweka kiambaza kikubwa katika kuzingira soko letu. Chambilecho wahenga vyote ving’aavyo si dhahabu.

Question: Kabla kuuza bidhaa yeye huchunguza nini
Answer: Bei
The Law of Nigeria consists of courts, offences, and various types of laws. Nigeria has its own constitution which was established on 29 May 1999. The Constitution of Nigeria is the supreme law of the country. There are four distinct legal systems in Nigeria, which include English law, Common law, Customary law, and Sharia Law. English law in Nigeria is derived from the colonial Nigeria, while common law is a development from its post colonial independence. Customary law is derived from indigenous traditional norms and practices, including the dispute resolution meetings of pre-colonial Yoruba land secret societies and the Èkpè and Okónkò of Igboland and Ibibioland. Sharia Law "(also known as Islamic Law)" used to be used only in Northern Nigeria, where Islam is the predominant religion. It is also being used in Lagos state by Muslims.The country has a judicial branch, the highest court of which is the Supreme Court of Nigeria.

Question: Gịnị bụ ụlọikpe kacha elu na Nigeria?
Answer: Supreme Court
Wakulima wa mahindi sasa wahofia hasara 

Wakulima wa mahindi katika eneo la Bonde la Ufa, huenda wakapata hasara kubwa kufuatia mvua kubwa inayoendelea kunyesha. 

Mvua hiyo imeharibu zao hilo na kutishia kusababisha uhaba wa chakula nchini. Uharibifu huo pia umeathiri mifumo ya usafiri katika maeneo mengi nchini, hali ambiyo imetatiza usafirishaji wa mavuno.  

Mvua hiyo imetatiza shughuli ya kuvuna zao hilo iliyoanza mnamo Oktoba na inaendelea hadi mwezi ujao, huku Wizara ya Kilimo ikielezea hofu kwamba huenda isifikishe kiwango kilichopangiwa cha magunia 21 ya mahindi msimu huu. Hii ilisema ni kutokana na hasara inayosababishwa na kuoza kwa zao hilo.

"Mvua hiyo imesababisha zao kuozea shambani na kuvuruga faida iliyotarajiwa kutokana na bei nzuri msimu huu," alisema, Bw Jackson Kosgei kutoka Moiben, kaunti ya Uasin Gishu. 

Wakulima hao walisema mvua imefanya kuwa vigumu kutumia mashine shambani huku mazao ambayo tayari yamevunwa yakikabiliwa na hatari ya kuoza kutokana na viwango vya juu vya unyevunyevu. "Mvua imefanya vigumu kwa trekta zetu kufanya kazi shambani na kutu lazimu kusimamisha shughuli za kilimo kwa kuwa hakuna mashine za kukausha mazao ambayo tayari yamevunwa na kufanya kuoza," alisema Bw Wilson Kirwa kutoka Kibomet, kaunti ya Trans Nzoia. 

Wiki iliyopita, baadhi ya wakulima wallisihi serikali kufungua mabohari ya Bodi ya Kitaifa ya Nafaka na Mazao (NCPB), ili kuwapa wakulima mitambo ya kukaushia nafaka.

Muungano wa Wakuzaji Nafaka (CGA) unasema kwamba serikali inapaswa kuwafadhili wakulima kukausha mahindi  yao kwenye mabohari ili kuzuia uhaba wa chakula. 


 


Question: Nani alisema hakuna mashine za kukausha mazao 
Answer: Bw Wilson Kirwa
Tuwazie upya kuhusu Afrika tunayoitamani kiteknolojia 

Jumatatu wiki hii niliongoza kikao kuhusu jinsi mataifa ya Afrika yanajiandaa kwa Mapinduzi ya Nne ya Viwanda ambapo niliwahoji magwiji wa uchumi wa dijitali barani. Mwanzo, ukosefu wa usawa katika masuala yote ya kidijitali ulijitokeza kama kisiki kikuu katika azma ya Afrika kujiendeleza katika dunia ya sasa.
Ni wazi kuwa wananchi wa mashinani, wanawake na watu wa pato la chini tayari wameachwa nyuma katika matumizi ya teknolojia za kisiasa ambazo zimesaidia pakubwa kusuluhisha baadhi ya changamoto barani. Ni bayana kuwa mataifa mengi yanazidi kujikokota kubuni sheria na kanuni za kuboresha utendakazi wa teknolojia. Je, ni nini tunafanya kama bara kupata mgao wa maana katika uchumi wa dijitali duniani?
Afrika iliibuka, ina fursa ya mwaka kuchangamkia maendeleo ya mageuzi ya viwanda ya sasa iwapo haitaki kuwachwa nyuma tena na mabara mengine kama Amerika, Uropa na Asia kama ilivyofanyika miaka ya tisini. Lakini ili kuweza kufika hapo, wadau walikubaliana kuwa viongozi wa bara hili wanahitaji kubadilisha fikra zao kwanza, hasa kwa kutengea masuala ya teknolojia na ubunifu fedha za kutosha pamoja na kufanya kampeni za kuhamasisha umma kuhusu umuhimu wa Mapinduzi ya Nne ya Viwanda.
Pia, ili kujiunga na mataifa yalioendelea katika ulingo huu, mataifa yote 55 ya Afrika, ingawa yana sheria mbalimbali, yanafaa kukubaliana kuhusu kupunguza bei ya intaneti na pia kuondoa ushuru wa simu za kisasa ambazo zinatumika katika utoaji wa huduma ainati za kiteknolojia. Sekta za elimu, afya, uchukuzi, sheria na kilimo tayari zimebadilishwa pakubwa na matumizi ya programza simu lakini bei ghali ya vifaa na intaneti inazidi kuwafungia nje mamilioni ya waafrika ambao sasa hawezi kufurahia huduma hizi.
Hii inamaanisha kuwa, badala ya mageuzi ya teknolojia kuwahusisha watu wote, yanabagua watu kwa msingi wa mapato ya kifedha kwa sababu serikali za mataifa ya Afrika zimefumbia macho suala muhimu kuhusu kupunguza gharama ya kutumia mitandao. Lingine ni kuhusu mpango mzima wa Umoja wa Afrika (AU) kutumia mradi wake wa soko huru barani kuhakikisha watu wa mataifa mbalimbali wamefanya biashara bila vikwazo, hasa mitandaoni.
Ingawa changamoto tayari ni nyingi, bado kuna nafasi wa marais wa mataifa haya kukubaliana kufungua mipaka yao kwa biashara ili Afrika ipate usemi wa maana katika soko la dunia.
Iwapo Afrika itafaulu kuunganisha mataifa yake yote kuwa soko moja, basi tunakuwa na soko la watu bilioni 1.2 kama Uchina na India, na tutaipiku Amerika ambayo ina watu milioni 300.
Ushawishi tutakuwa tumepata na utatuwezesha kusikizwa na pande zingine za dunia wakati ambapo tuna jambo la kusema. Kwa mfano, data ya Afrika imekuwa ikitumiwa kiholela bila kujali lakini tukiwa na ushawishi huu mataifa yaliyoendelea yatakukoma.
Hata hivyo, kila mwafrika, popote alipo hata ughaibuni, anafaa kufikiria upya na kubadilisha mtazamo wake kuhusu mwelekeo wa bara hili katika kipindi hiki cha teknolojia, la sivyo tutaachwa nyuma tena na kuendelea kuwa watumizi wa teknolojia badala ya wavumbuzi.

Question: Mataifa yakubaliane kuhusu kupunguza bei ya nini
Answer: intaneti
Green plants produce carbon dioxide and water as respiratory products. In green plants, the carbon dioxide released during respiration gets used during photosynthesis. Oxygen is a by product generated during photosynthesis, and exits through stomata, root cell walls, and other routes. Plants can get rid of excess water by transpiration and guttation. It has been shown that the leaf acts as an 'excretophore' and, in addition to being a primary organ of photosynthesis, is also used as a method of excreting toxic wastes via diffusion. Other waste materials that are exuded by some plants - resin, saps, latex, etc. are forced from the interior of the plant by hydrostatic pressures inside the plant and by absorptive forces of plant cells. These latter processes do not need added energy, they act passively. However, during the pre-abscission phase, the metabolic levels of a leaf are high. Plants also excrete some waste substances into the soil around them.

Question: Isiphi isisi esikhiqizwa amaqabunga ezihlahla esidingwa kakhulu abantu?
Answer: Oxygen
Loka mar Rift Valley nigi gode mag mach (volcanoes) mang'eny, moko pod muoch to moko osetimo mang'ich, oting'o Got Longonot (mane omuoch hike higni mag 1900), Got Suswa, kod gode mag Menengai kod Paka. Gode mag machgi konyo piny Kenya yudo teko mar geothermal (geothermal energy) kendo gichueyo ranyisi maber mag piny mane ywayo welo kod joma timo nonro. Muoch mag machgi bende osekelo lowo maber (Andisols) manyalo dongo cham, moloyo e gode mag Rift Valley kama dongo mang'eny mar chiemo mar piny Kenya timoreie.

Question: Dongo mar chiemo mar piny Kenya timoreie kanye ahinya?
Answer: gode mag Rift Valley
Adetiba holds bachelor's degree in law from the University of Lagos.

Question: Kedụ ọkwa agụm akwụkwọ kachasi Kemi Adetiba nwere?
Answer: bachelor's degree
FAIDA NA MADHARA YA TEKNOLOJIA KATIKA SHULE ZA SEKONDARI
Uvumbuzi wa teknolojia na utumizi wake umezagaa kote ulimwenguni. Si mashuleni, si hospitalini, si majumbani na hata maabadini. Teknolojia ina manufaa na madhara yake kwa pamoja. Uvumbuzi wa teknolojia umesababisha mambo mengi kuwasilishwa ipasavyo kando na madhara yake.
Katika shule za upili, yaani sekondari, teknolojia imeweza kuwafanya wanafunzi wengi kudurusu ipasavyo. Hii ni kwa ajili ya serikali yetu kuamua kusambaza vipatakilishi mashuleni. Wanafunzi wa sekondari vilevile hutumia simu za mkono katika kudurusu kwao.
Utumizi wa simu za mikono katika kudurusu kumewaletea wanagenzi wengi kufanya vyema katika mitihani yao kwa sababu wanaendelea kudurusu hata wakiwa majumbani wakati wa likizo. Uvumbuzi mwingine umetoka ambapo kumewasilishwa masomo ya mtandaoni ambapo wanafunzi wa sekondari hujifunza na kupata elimu ya kutosha.
Utumizi wa tarakilishi na vipatakilishi shuleni kumewafanya wanafunzi wengi kupotoka. Hii ni kwa sababu wanafunzi hao wanatumia vifaa hivi kwa mambo mengine kinyume na kutumia kusoma. Madhara haya huwaaribu wanafunzi wanapofikia shule za sekondari kwa mfano, uzinduzi wa mitambo iliyozinduliwa na wana sayansi kama vile utazamaji wa televisheni katika shule, ambapo wanafunzi hawa, bila ya kusimamiwa na walimu, basi hutazama picha chafu, na huwa wanafurahia. Mwanafunzi yule huaribika akili na mawazo yake ya kusoma hupungua.
Jambo lingine ni utumiaji wa kemikali hatari ambazo wanafunzi hawa huzitumia kusomea kwa kufanya majaribu katika masomo kadhaa kama vile kemia na bayolojia. Kwa kweli kemikali hizo zingine huwa ni sumu na zingine husababisha mlipuko na huenda zikachoma baadhi ya vitu. Nayo huwa haina budi bali kutumia kemikali hizi kwani ni lazima kusoma masomo hayo. 
Kwa kweli nadhahiri kwamba kuna umuhimu na pia kuna madhara ya teknolojia. Upande mwingine inaharibu wanafunzi aidha kwa jambo lile au hili. Kinachotakiwa ni kwa wanafunzi wawe wa angalifu sana wanapotumia teknolojia.
Ningependekeza pia kwa shule nyingi ambazo zinatumia teknolojia nao ziwe na uangalifu kwani chochote kinaweza kutokea kwani alipangalo mungu hakuna anayeweza kulipanguwa.

Question: Wanafunzi wa sekondari vilevile hutumia nini katika kudurusu
Answer: simu za mkono
Wuoth maduong' mar le higni ka higni, ma en achiel kuom gik malich mosembi e piny, neno ka le kaka amung' tara achiel kod nus, hongo elufu mia tano, kod punda miliech elufu mia ariyo wuok Serengeti manie Tanzania kochomo Maasai Mara manie Kenya e kind dwe mar abiriyo kod dwe mar apar. Wuothni luwo yo mane kweregi tiyo godo chon kendo oting'o loka lweny maduong' mar ng'ado Aora Mara, kama le mang'eny nwang'ore kod nyang' manie pi. Wuothni bende konyo le maduong' machiego kaka sibuor, kuach, kod mbidhi, gima miyo wuothni bedo gima lich kabisa e piny mang'ima.

Question: Hongo adi mawuotho e kindeni?
Answer: elufu mia tano
SERIKALI ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo imepuuzilia mbali madai ya waasi wa M23 kujiondoa Uvira. Waziri Patrick Muyaya alitaja tangazo hilo kama 'upotoshaji' na ujanja wa kumvuruga mpatanishi, Amerika. Mapigano yanaendelea katika tarafa ya Fizi, kwenye milima ya Swima na Kasekezi. Serikali imeahidi kuwapa makazi wakimbizi 200,000 walioathirika.

Question: Mbali na milima ya Swima, mapigano yako katika milima gani mingine?
Answer: Kasekezi
Polisi wanasisitiza ada ya ufuatiliaji kwenye simu za wateja, bili za mtandao (Canadian Press) Canadian Press - OTTAWA (CP) - Wakuu wa polisi wa Canada wanapendekeza ada ya ziada ya senti 25 kwa bili za simu na mtandao kila mwezi ili kufidia gharama ya kupiga simu mawasiliano ya magaidi na wahalifu wengine.

Question: Ego ole ka a ga-akwụ ụgwọ maka ekwentị na Ịntanetị kwa ọnwa?
Answer: senti 25
Trump would become the 2016 Republican nominee for president of the United States after beating sixteen other candidates. The "New Yorker" said a key cause for Trump's winning of the GOP nominee was that "Despite having demonstrated political cunning in the course of dispatching his sixteen rivals, he has managed to convince many Republican voters that he isn’t a politician at all." He became president as a result of winning the 2016 presidential election's electoral college; it also made him the fifth person to be elected president while losing the popular vote. Trump's presidency saw large levels of cabinet and staff turned over, to an extent unprecedented in modern American history. He saw numerous allegations of misconduct that resulted in investigations by Congress and Special Council as well as two impeachments.

Question: Amanyᴐkuw bεn na Donald Trump gyinaa sε ne frankaa tufo wᴐ Mpem mmienu ne dunsia abatoᴐ no mu?
Answer: Republican
Wengi husema kuwa siasa ni maisha. Tangu nizaliwe, nilikuta siasa na hata wa leo siasa zingalipo. Kwa ufupi haziishi ila tu zinaweza kuchukua mifumo na maumbo mbalimbali kulingana na wakati, 

Siasa ya ulimwengu ilibadilika pakubwa katika miaka ya mwanzoni mwa miaka ya tisini. Mfumo wa ukomunisti ulioshamiri katika mataifa ya Ulaya Mashariki ulisambaratika. Huu ni mfumo ambao ulikuwako kwa miaka mingi. Mfumo huu ulijengwa kwenye imani ya kuwa, mataifa yana jukumu kubwa la kuhakikisha kuwa pana usawa katika ugavi wa rasilimali za taifa linalohusika. Huduma nyingi za kijamii zilifuata mkondo wa maamuzi ya viongozi wa nchi na chama ambacho kilikuwa na satua kubwa juu yaraia.* 

Mataifa mengi yaliyofuata mkondo huu wa siasa yaliamini kuwa yalitilia maanani utu na raia wake. Siasa ya ukomunisti iliamini kuwa siasa iliyoshika mizizi katika nchi za Ulaya ya Magharibi na Marekani, ya Ubepar. ilikuwa mbaya. Waliamini kuwa Ubepari unawavua watu utu wao na kuwafanya watende matendo ambayo hayana chembe ya ubinadamu. Walishikilia kuwa Ubepari ni mfumo uliotovukwa na utu. Si ajabu kuwa mtu mmoja anaweza kuwa tajiri kupindukia katika mazingira ya kuzungukwa na mafukara milioni hamsini. Ukomunisti uliamini kuwa Ubepari ni mfumo hasi ambao hatimaye unaweza kuiangamiza nchi. Nchi zilizofuata siasa ya Ubepari na mfumo wa soko huria, zilikuwa na sababu zao. 

Wao waliamini kuwa ukomunisti ulikuwa mfumo unaowatia raia kwenye kongwe kama watumwa. Walishikilia kuwa ukomunisti ulikuwa na imani potovu kuhusu umuhimu wa dini katika maisha ya binadamu. Kila binadamu anahitaji uhuru wa kuamua ataufuata mkondo upi wa mawazo na ataifuata dini ipi. Uhuru wa aina hii haupatikani katika nchi zilizofuata ukomunisti. Vilevile walishikilia kwamba dola haipaswi kufanya maamuzi yote kuyahusu maisa ya raia wake. Kila kiumbe ana uhuru wa kuama mambo yake ya kibinafsi. Kwa kiasi fulani waliopenda siasa ya Ubepari na soko huria waliakisi usemi wa mtaalamu mmoja aliyesema kuwa licha ya mtu kuzaliwa huru, kila mahali anaishi katika minyororo. 

Kwa sasa ni muhali kusema wazi ni mfumo upi ambao ni aali kuliko mwingine. Mfumo wa Ubepari na ule wa som huria unampa mtu mwenye juhudi nafasi ya kujiendeleza kabisa bila ya kuwepo vizingiti. Shida ni kuwa kujiendeleza huku huenda pia kukahusisha hadaa na ghiliba katika biashara anayoifanya. Ukomunisti kwa upande wake unaudhibiti uhuru wa kibinafsi wa mtu sana. Kila binadamu huhitaji uhuru ili aweze kujiendeleza. Wakati uliotangulia husambaratika kwa mfumo huu uliotawaliwa na tuhuma na vita baridi baina ya mataifa yaliyopigia debe na yale yaliyoupinga. Tatizo jingine la Ubepari ni kuwa mataifa yenye uwezo huyaangamiza yale yasiyo nao.


Question: Wengi husema kuwa siasa ni nini
Answer: maisha
Sprint Puts Streaming Media on Phones PCS Vision Multimedia stream video ne audio kwan a ɛboro so kɔ Samsung fon so.

Question: Olee ngwaọrụ PCS Vision na-enyefe multimedia na ya?
Answer: Samsung fon
Ɔtemmufo no ka sɛ ɔmpam nsɛm bi wɔ Oracle asɛm no mu. Ɔkyerɛ sɛ nsɛm bi a Oracle ne afoforo pɛ sɛ wɔkora so ma wɔn atamfo no, ɛho behia sɛ wɔsi ho gyinae.

Question: Ebitabo ebimu bijja kukwatibwa mu musango gwa Oracle?
Answer: Oracle asɛm no mu
Olaiguenani Kitok openy neishoriki funding nene nchere eata modern grazing systems nchere mbeũ oo nkishu itakeĩe kũmotha e dry season kulo nyaka ka-2026. Katika hifadhi ya jamii ya mifugo, wafugaji walikusanya kondoo mia tano na arobaini kwenye zizi kuu.

Wakati wa harakati za kuhamisha mifugo kuelekea maeneo yenye maji, kondoo sitini na watatu walipotea nyikani, lakini walipofika kambi mpya walikutana na kundi lingine la kondoo themanini na wanne walioachwa na koo jirani. Mzee wa boma alipiga hesabu ya kondoo wote waliopo zizini.

Question: What number of kondoo did wafugaji initially gather kwenye zizi kuu inside the community pastoralist reserve?
Answer: mia tano na arobaini
Rawlings was born as Jerry Rawlings John on 22 June 1947 in Accra, Ghana, to Victoria Agbotui, an Anlo Ewe from Dzelukope, Keta, and James Ramsey John, a chemist from Castle Douglas in Kirkcudbrightshire, Scotland. Rawlings attended Achimota School and a military academy at Teshie. Rawlings was married to Nana Konadu Agyeman, whom he met while at Achimota College. They had three daughters: Zanetor Rawlings, Yaa Asantewaa Rawlings, Amina Rawlings; and one son, Kimathi Rawlings. Junior Agogo was the nephew of Rawlings.

Question: Kurow bɛn mu na wɔwoo ɔmampanyin dada Jerry John Rawlings?
Answer: Accra
ASIYESIKIA LA MKUU HUVUNJIKA GUU
Maana ya methali hii ni kwamba mtu asiyesikia la mkubwa huenda akavunjika guu. Methali hii iko sawiya na asiyefunzwa na mamaye hufunzwa na ulimwengu. Pia huwaonya wale binadamu ambao wakiambiwa maneno huingia na sikio hili na kutoka kwa lengine. Hutumika kuwasuta wale waliombiwa na wavyele na kujifanya sikio la kufa lisilosikia dawa. 
Katika kijiji kimoja cha Bagamoyo paliondokea msichana mmoja aliyefahamika kama Pendo. Pendo alitoka kwenye aila iloyofahamika kwa ukwasi wao waliobarikiwa na Rabuka. Pendo alisomea katika shule ya mseto ya Marembo Bidii Academy. Msichana huyu alikuwa mtoto wa kipekee katika aila yao, wazazi wake walimtunza kama mboni ya jicho na walimpenda kama chanda na pete. Kwa uhakika Pendo alipewa chochote atakacho na wavyele wake.
Kama ilivyokuwa desturi yake, aliamka alfajiri na mapema kabla ya bwana shamsi kuchomoza. Alijitayarisha kuelekea shule ili kuwahi mapema bila kuchelewa kwa maana chelewa chelewa utapata mwana si wako. Alipokaribia shule alikuwa na furaha na bashasha mithli ya tasa aliyekopoa pacha, kuongoza elimu zaidi kwa kuwa elimu ni bahari. Ilipofika  jioni alirudi nyumbani akiwa na rafiki zake guu mosi guu pili hadi langoni mwao. 
Siku mmoja  alipokuwa anaelekea shuleni, kama kawaida yake, alikutana ana kwa ana na ghulamu mmoja aliyeonekana akimtazama kwa tabasamu. Alisimama wima mbele ya Pendo na kisha kumsalimu kwa kuelekezea mkono wake. Pendo alimwambia ampishe kwamba mwenyewe alikuwa anawahi shule. Ghulamu huyo alisimama kidete na kusema salamu kabla ya maneno na kwamba alitokea kupenda kwa uzuri, umbo na tabia zake alipokuwa akimtazama kwa muda mrefu. Kwa hakika, pendo alikasirika kwa maneno hayo kwani alihofia maisha yake kuharibika kwa wavulana, nina yake alikuwa akimwelezea kila kukicha na kushika njia hadi shuleni. 
Alipokuwa anarudi kutoka shule, ghulamu huyo alimsubiri palepale na kumshawishi. Licha ya matusi aliyompa, bado alikuwa na msimamo huo huo. Ghulamu huyo alijikaza kisabuni hadi Pendo akaingia kwenye mstari sambamba naye. Kwa kweli, Pendo aliamini kuwa anampenda kiuhakika kuelekea naye kupenda pia.
Pendo alianza kuwa mdanganyifu kwa wazazi wake mara kwa mara. Lakini wazazi wake na hawakumtuhumu, walimwamini kabisa. Pendo alianza kuwa mtovu wa nidhamu. Wazazi wake walipogundua hivi walijaribu kumkataza lakini hakusikia la mwadhini wala la mteka maji msikitini. Alikuwa sikio la kufa lisilosikia dawa. Masomoni alianza kuanguka kila mara. 
Punde si punde, Pendo alianza kuugua homa kali kila mara na katapika hadi wazazi wake wakampeleka hospitali. Baada ya vipimo walikaa kusubiri majibu ya mwanao. Walishangaa na kupigwa na butwaa waliposikia Pendo amepatikana na ujauzito na pia alikuwa na virusi vya ukimwi. Wavyele wake walilia bila kujua kilio si dawa na hatimaye mbiu ya mgambo ililia na kusema ukipanda pantosha utavuna pankwisha.  

Question: Pendo akienda shule alipatana na nani
Answer: Ghulamu
Jacqueline Ruth Woods (May 5, 1929 - July 1, 2010) better known as "Ilene Woods", was an American actress and singer. Woods was the original voice of the title character of the Walt Disney animated feature "Cinderella", for which she was named a Disney Legend in 2003. Early life.

Question: Wacece muryar Cinderella ta farko?
Answer: Jacqueline Ruth Woods