theophilusowiti/AfriQuAD huggingface dataset:
FAIDA NA MADHARA YA TEKNOLOJIA KATIKA SHULE ZA SEKONDARI
Teknolojia ni maarifa ya sayansi katika matumizi ya mitambo mbalimbali. Teknolojia hii imeleta faida mbalimbali kwa kurahisisha kazi tofauti tofauti katika matumizi ya elimu na vilevile kutuletea madhara kwa wanafunzi wanotumia teknolojia kusoma masomo yao. 
Faida ya kwanza tunayoipata ni kutumia tarakilishi kwa njia ya kusoma masomo mbalimbali ambapo wanafunzi hutumia kutafuta mambo mbalimbali ili kupata amri kujua kina cha kitu flani. Husaidia wanafunzi kwa kuongeza elimu yao kichwani na kujua mengi kuhusiana na masomo. Vile vile teknolojia zimeharibu wanafunzi na tarakilishi sana hata kutumia akili zao kufikiria.
Teknolojia imerahisisha wanafunzi kusoma kupotea njia ya mawasiliano ambapo mwanafunzi anaweza kusoma popote alipo. Imepunguza gharama za tiketi za wanafunzi wanapokuwa likizoni kwenda kutafuta masomo ya ziada kwa walimu kwani sasa hivi wanafunzi wanafundishwa kupitia njia ya mawasiliano. Halikadhalika teknolojia imewarudisha baadhi ya wanafunzi nyuma na kuwazorotesha kwa kutumia vyombo hivi kuangalia video zisizofaa kutazamwa.
Teknolojia zimewafanya baadhi ya wanafunzi kutoka shuleni kwa kufuata mambo yanayo onyeshwa katika video mbalimbali.Wanafunzi wamejiingiza katika kutumia mihadarati mbalimbali kwa kuona kuwa ni starehe.
Teknolojia imerahisisha masomo ya hisabati kwa kutumia kokotoo ambapo imeleta au imefanya wanafunzi kutotumia akili zao kwa kufanya hesabu mbalimbali ambapo inawaathiri wanafunzi kwa kutegemea kokotoo. Teknolojia imeleta faida ya kulipia karo wanafunzi wetu ambapo inawafanya kutotumwa nyumbani karo kila siku na kuwarudisha nyuma katika masomo yao.
Aidha teknolojia imesawazisha mambo ya kuandika ambapo wanafunzi hutumia mashine mbalimbali kuandika masomo mbalimbali. Vile vile imewafanya wanafunzi kusaidiana ki mawazo mbalimbali katika mitandao ama simu. Imewawezesha kufikia katika malengo yao kwa kusaidiwa kimawazo mbalimbali.
Aidha teknolojia imeleta madhara ambapo baadhi ya wanafunzi hupotoshana kifikra na kuangfamiza wengine kupitia malengo yao ambapo hii inaleta wanafunzi kuacha shule na kujiunga na marafiki wabaya.

Question: Teknolojia imemsaidia mwanafunzi kusomea wapi
Answer: popote alipo
denda to ok winjore kodi kata ka iwacho gik moko mang'eny moko chiko yo sani adwaro nyisi ni gik ma paro e wiya gima chando pacha en gima rang'ongo nikech ibiro penjori en ji adi manitie pinyni manyalo winjo weche ma iwacho to gitim ka giwacho apenji en ji adi ok en ji mang'eny donge koro kaka dhano ma kaka ng'ato ma duong' ng'ato ma rang'o ng'ato ma ose dhi skul ng'ato ma ose timo tije ma ng'eny ibiro neno niya ber mondo itim gima onyisi kaka ng'ato ma oyiere ka ng'ato ma jaduong' e nyim ji koro gima nyalo wacho ni en nego waket chunywa e tich ma watimo wabed jok ma ok sale ke- kata kata gimoro otimore ni nade ibedo ng'ato ma ng'ato ma nitie gi chir itimo gik ma dongo itimo gik ma tek mondo ing'e gik ma ng'eri ma timore e piny mar piny ma piny ma opogore gimoro kaka piny mar rwanda gimoro kaka piny uganda gimoro kaka piny kenya south sudan to ma olwak kata wero ni ng'atoni ma nitie godo kata America

Question: Piny mane ma owuo kuome bang' piny Kenya?
Answer: south sudan
Mazingira ni hali au mambo yanayomzunguka kiumbe katika sehemu anapoishi au maisha yako. Tunapaswa kuyatunza mazingira yetu jinsi ipasavyo. Hii ni kwa sababu mazingira haya yana umuhimu mkubwa katika maisha ya binadamu.
Katika mazingira haya hatufai kukata miti ovyo ovyo. Miti zinapokatwa husambaa kila mahali na hivyo basi mazingira kuwa ovyo yasiyoboresha. Miti hii hutusaidia sana na pia una umuhimu wake. Miti hutusaidia katika kutuletea hewa safi na kuvuta mvua.
Mazingira ya mito pia yanafaa kuangaliwa zaidi na kutunzwa. Utakuta kuwa watu wengi huenda kuoshea nguo kando yake, kutupa taka huko, na kujisaidia huko. Haya yote yatachafua maji hayo na tena kuletea wanyama wetu maradhi wanapokunywa maji hayo.
Taka zote zinapaswa kutupwa pipani na kisha kuchomwa. Hii ni kwasababu makaratasi husambaa sana kila mahali. Tukiachilia mazingira haya ya taka kutakuwa na uchafu mwingi ambao utafanya mazingira yetu kutuboresha.
Maji machafu hayafai kumwagwa mahali pamoja. Watu hupenda sana umwagaji wa maji machafu mahali popote. Maji haya ni hatari katika maisha yetu sisi.
Mazingira haya ya maji machafu hutoa harufu mbaya na pia huleta mbu ambao ni wengi wanao sambaza ugonjwa wa malaria.
Magonjwa mengi pia hutokana na uchafu. Magonjwa vile kipindupindu na kichocho hutokana na maji chafu ambayo ni hatari sana katika maisha ya binadamu. Kuna pia magonjwa mengine ambayo hutokana na uchafu kama vile Typhoidi. Ugonjwa wa kipindupindu husababisha binadamu kuendesha vibaya ambapo binadamu hupoteza sana maji mengi katika mwili wake. Kichocho ni ugonjwa hatari ambao husababisha binadamu kukojoa damu. Homa ya matumbo ni ugonjwa ambao huletwa na unywaji wa maji chafu na hivyo basi husababisha mtu kuhisi machungu ndani ya tumbo.
Katika chooni huwa kunapatikana uchafu mwingi na harufu mbaya hutokea huko na nzi wengi wakubwa wakubwa wenye rangi za samawati. Kinyesi cha watu ni uchafu. Haya yote huleta madhara ya kuchafua mazingira ovyo na  hutufunza jinsi ya kuweka usafi chooni kila siku.
Uchafu ni hatari na tunafaa kujihathari nayo.




Question: Nini huleta mvua na hewa safi
Answer: Miti
Rais mstaafu Uhuru Kenyatta amewahimiza vijana wa Afrika kujitokeza na kuchukua nafasi za uongozi, akionya dhidi ya kusubiri madaraka kwani wao ni viongozi wa leo. Akizungumza katika mkutano wa wahitimu wa chuo cha IGAD uliofanyika katika hoteli ya Windsor jijini Nairobi, Uhuru alisisitiza kuwa ujana si kikwazo cha kuleta mabadiliko. Mkutano huo uliandaliwa chini ya kaulimbiu iliyolenga kuchochea ukuaji. Hafla hiyo ilihudhuriwa na viongozi mbalimbali akiwemo Katibu Mkuu wa IGAD, Workneh Gebeyehu. Seneta Crystal Asige, ambaye pia alihutubia mkutano huo, alihimiza uongozi wa msingi wa kiroho na kusisitiza kuwa mafanikio ya kweli huanzia na unyenyekevu. Viongozi wengine wa kidiplomasia waliokuwepo ni pamoja na Balozi wa Finland, Riina-Riikka Heikka, na Naibu Balozi wa Japani, Tomonobu Hori.

Question: Mkutano ulihusisha wahitimu wa chuo gani?
Answer: IGAD
Bush Yɛ Nhyehyɛe sɛ Ɔbɛtwe Asraafo Afi Amannɔne (AP) - Ɔmampanyin Bush nhyehyɛe a ɔde bɛfrɛ U.S. asraafo mpempem pii afi Europa ne Asia aba fie no betumi ama wanya abatoɔ afe no mu nkamfo afi asraafo mmusua hɔ, nanso ɛremma asraafo a wɔda so ara reko tia basabasayɛ akuw wɔ Iraq ne Afghanistan no so nhyɛso so.

Question: Bushe ni banga aba ku America abo Bush alefwaya ukufumisha mu Bulaya na mu Asia?
Answer: mpempem pii
“Mwalimu mkuu, naibu wa mwalimu mkuu, walimu, viranja na wanafunzi wenzangu hamjambo? Kwa majina ni Susan Ryguru kutoka Gacharage.
Nachukua fursa hii kuwaelezea kuhusu umuhimu wa elimu. Natumai ya kwamba mtanisikiza kwa makini na myatilie maanani maneno ambayo nitawasimulia siku hii.
Wahenga na wahenguzi wakukosea waliponena kwamb anayechukia kurebishwa ni mjinga na natumai kuwa hapa hakuna mmoja wao. Elimu ni ngao ya maisha na pia ni mwangaza. Usiposoma maisha yako huwenda yakazoroteka mno.
Umuhimu wa elimu ni kuongezea mtu akili, adabu na kuwaheshimu wakubwa kwa wadogo kwani heshima si utumwa. Elimu pia huboresha maisha ya wanajamii, husaidia kujibu maswali, husaidia kusuluhisha shida za hesabu na kadhalika.
Nataka kuwarekebisha mapema kwani tusipozíba ufa tutajenga ukuta na iyo itakua imetumeshachelewa kitambo. Elimu pia husaidia kwa mtu kupata kazi kama vile ya ofisi, uwalimu, udaktari na nyinginyezo.
Jambo jingine ni kwamba wanafunzi wengi wakifika katika shule ya upili, wengi huona kama wanatoshana na walimu wao, wazazi wao, na hata vijana wa umri mmoja nao Ningewaomba tuungane kwani umoja ni nguvu, utengano ni udhaifu na tupende elimu pamoja na sisi wenye tujipende pia.
Natumai kuwa mwenye masikio amesikia. Asanteni kwa wakati wenu na kunipa sikio.”

Question: Aliwarekebisha lini
Answer: mapema
na iluongo ni en lwang'ni moro ma bende wadhi winyo anena kowuok kuom jal ma bende wantiere godo kae odiechieng' ma kawuono mokwongo odhi chako kod nyinge ka wantiere kae e Nyamasarya mondo onyiswa ni to nyinge ng'a to kod ang'o ma bende opidho en lwang'ni kaka ayange ni an ayange ne lwang'ni to odhi nyiso maber ni to koro nyinge ma nyinge en ang'o erokamano an iluonga ni Charles Wadira an japur apuro gik ma odhuro achiel kuomgi en lwang'ni lwang'ni ma ok lwang'ni ma kawaida ma kelo tuoni en lwang'ni ma iluongo ni b s f kata black soja fly sa moro ka ng'ato owinjo nikech en lwang'ni ji ong'eyo ni lwang'ni sa moro en lwang'ni gi ma ma ng'ato ok nyal bedo godo ma chiegni black soja fly ni pogruok mare gi lwang'ni ma chielo en mane to ang'o ma omiyo bende ipidhe pogruok ma duong' ma ni e kind lwang'ni ma wang'eyo ma kelo tuocha to gi lwang'ni ma wawuoye ni achiel kuomgi en kuom neno ka inene to oduong' ma oloyo lwang'ni ma kawaida mar ariyo koro wawacho ni pogruok ma ok ne gi wang' en lwang'ni ma chielo ma wang'iyo gocha ma iluongo ni haus flaicha en obedo asochieted gi tuo onyalo kolo tuo to sambasa e kech kaka en mar chilo to ma chielo ma owuoye ni to en oposit ma lwang'ni ma wang'eyocha en en mana gi gik ma beyo kuome oonge gi kelo tuo en kata imule ma chal nade kata imule amula to idhi chiemo kata ok idwoko lweti onge gima timi to koro ma ber kuome kabisa en onyalo konyowa gima iluongo ni manejing' west gima de iwito oloko bedo gima ber ma nyalo konyi,

Question: Opidho ang'o?
Answer: lwang'ni
EKIBUUZO KY'EMIRUNDI EKY'OMU BULAMU MU NSI Obulyi bw'enguzi kye kimu ku bintu ebikosa ennyo ensi yaffe. Tulaba nti okunoonyereza okwakolebwa ekibiina ekiyitibwa Transparency International gye buvuddeko awo kwalaga nti amawanga g'ekibiina ky'Afirika ow'Ebuvanjuba gakola bulungi nnyo mu kulwanyisa obulyi bw'enguzi. Rwanda esangibwa mu kifo kya 55, Tanzania esangibwa mu kifo kya 119, Rwanda esangibwa mu kifo kya 159, ate Kenya esangibwa mu kifo kya 145. Kyenkana kirabika nti Kenya yeeyongedde mu kulwanyisa obulyi bw'enguzi. Obulyi bw'enguzi kye kimu ku bintu ebikosa ennyo ensi yaffe era kirabika nti obwavu buli ngeri. Abazadde b'abaana baabwe babunnyamira nnyo, nga bafunye ebizibu eby'enjawulo gamba ng'obutaba na busosoze, okusosola, okusosola, n'okusasula ssente.

Question: Yini ebangela ukuba umnotho wezwe unciphe?
Answer: Obulyi bw'enguzi
Luxembourg (; ; ), also known as Luxembourg City ( or ; ; or ), is the capital city of the Grand Duchy of Luxembourg and the country's most populous commune. Standing at the confluence of the Alzette and Pétrusse rivers in southern Luxembourg, the city lies at the heart of Western Europe, situated by road from Brussels, from Paris, and from Cologne. The city contains Luxembourg Castle, established by the Franks in the Early Middle Ages, around which a settlement developed. , Luxembourg City has a population of 128,514 inhabitants, which is more than three times the population of the country's second most populous commune (Esch-sur-Alzette). The city's population consists of 160 nationalities. Foreigners represent 70% of the city's population, whilst Luxembourgers represent 30% of the population; the number of foreign-born residents in the city rises steadily each year.

Question: Kedụ ebe bụ isi obodo Luxembourg?
Answer: Luxembourg
Maritime transport (or ocean transport) and hydraulic effluvial transport, or more generally waterborne transport, is the transport of people (passengers) or goods (cargo) via waterways. Freight transport by sea has been widely used throughout recorded history. The advent of aviation has diminished the importance of sea travel for passengers, though it is still popular for short trips and pleasure cruises. Transport by water is cheaper than transport by air, despite fluctuating exchange rates and a fee placed on top of freighting charges for carrier companies known as the currency adjustment factor. Maritime transport accounts for roughly 80% of international trade, according to UNCTAD in 2020.

Question: Wace hanya ake amfani da ita wurin shigo da kaya qasashe wanda akan iya yin watannin kafin aya sukai wata qasar?
Answer: Maritime transport
Le président des États-Unis d'Amérique (en anglais : President of the United States of America, parfois abrégé par l'acronyme POTUS ou PUS) est le chef du pouvoir exécutif, pouvoir prévu par la Constitution des États-Unis aux côtés des pouvoirs législatif et judiciaire du gouvernement fédéral. Selon la Constitution, il est également le commandant en chef des forces armées. Le président des États-Unis actuellement en fonction est Joe Biden depuis le 20 janvier 2021. Il existe un système complexe de freins et contrepoids (checks and balances) visant à assurer l'équilibre de ces trois pouvoirs. C'est ainsi que le président sélectionne les candidats aux postes gouvernementaux membres ou non du  cabinet (exécutif) mais leur nomination dépend du Sénat (législatif). Il en va de même pour les juges de la Cour suprême (judiciaire). Inversement, le Congrès (législatif) dispose d'un droit d'opposition (majorité des deux tiers de la Chambre des représentants et du Sénat) à un véto du président. Il peut aussi engager une procédure de destitution (impeachment) du président. La Cour suprême (judiciaire) peut, elle, déclarer inconstitutionnelle une loi proposée par le président ou la Chambre des représentants. Le président est élu tous les quatre ans en même temps que le vice-président (généralement en fin d'années bissextiles) au suffrage universel indirect. Son mandat débute le 20 janvier de l'année suivante et dure quatre ans (avant 1937, le mandat présidentiel commençait le 4 mars). Il ne peut se représenter que pour un second mandat.

Question: Xwe nabí nukɔntɔ́ Etats-Unis nɔ́n nyĭ gan ?
Answer: quatre
Holo mar Rift Valley manie Kenya nigi nyandheng' (nembe) madongo aboro kochakore nyandwat nyaka milambo: Nam Turkana, Nam Logipi, Nam Baringo, Nam Bogoria, Nam Nakuru, Nam Elmenteita, Nam Naivasha, kod Nam Magadi. Nam Naivasha kod Nam Baringo kende e manigi pi maleu, to nembe moko duto nigi chumbi mang'eny nikech gimoro mane owuok e mach mar gode (volcanic activity) kendo nembego ok ol e nam maduong' (sea). Nembegi nigi le mang'eny mopogore mopogore, kendo nigi winy kaka flamingos mang'eny ma miyo dho-namneno bedo ma rachar-makwar (pink), to madongo yudore e Nam Nakuru kod Nam Bogoria.

Question: Nembe manigi chumbi ok ol e gimane?
Answer: nam maduong'
The University of Nigeria, commonly referred to as UNN, is a federal university located in Nsukka, Enugu State, Nigeria. Founded by Nnamdi Azikiwe in 1955 and formally opened on 7 October 1960, the University of Nigeria has three campuses in Enugu State- Nsukka, Enugu, and Ituku-Ozalla - and the Aba campus in Abia State. The University of Nigeria is the first full-fledged indigenous and first autonomous university in Nigeria, modelled upon the American educational system. It is the first land-grant university in Africa and one of the five most reputed universities in Nigeria. The university has 15 Faculties and 102 academic departments. The university offers 108 undergraduate programs and 211 postgraduate programmes.

Question: Kedụ afọ eguzobere University of Nigeria Nsukka?
Answer: 1955
Thirikaari ya Central Kenya nĩyumĩrĩtie mbeca njerũ cia kũgũra kĩndũ kĩa thĩinĩ wa mĩgũnda kũbuhĩra kumi na igiri ase omwaka o 2026 nĩgetha crop yields ciandĩke muno. Eeta modern grazing systems nchere mbeũ oo nkishu itakeĩe kũmotha e dry season kulo nyaka.

Question: What budget allocation for large scale agricultural machinery purchase e Central Kenya kulo nyaka ka-2026, nkoo ngiri mbeũ oo nkishu?
Answer: mbeca njerũ cia kũgũra kĩndũ kĩa thĩinĩ wa mĩgũnda kũbuhĩra kumi na igiri
Hell’s Gate National Park, manie loka milambo mar Nam Naivasha, ne oyudo nyinge owuok e tich mar mach manie bwo piny mane ochuogo aluora mar parkno higni tara mang'eny mosekalo. Parkni opogore kod park moko manie Kenya nikech eyalo namba welo dhiyo gi tielo kata wuotho gi nyasidi ma ok giluoro le mager. Gik malich manyalo ne kanyo oting'o gode manigi lweny moting'ore malo, holo mane pi olo, kod kuonde mane pi liet owuoke e bwo piny. Parkni bende ne en gima Disney otiyo godo e loso sinema mar “The Lion King” nikech kite kod aluora mag godno.

Question: Ang'o mane welo nyalo tiyo godo ka giwuotho e parkni?
Answer: tielo kata wuotho gi nyasidi
SOKO LETU
Soko ni eneo kubwa ambalo linajadiliana na watu, wachuuzi na wanunuaji bidhaa. Soko letu lina vitu kadha wa kadha kama vile nyanya, vitunguu, mayai na mengineyo. Kwa kweli wasemavyo wahenga likikatika moyo uhudi si pato. Wanunuaji bidhaa huja sokoni mwetu kununua vitu kadhaa. Mimi hushirikiana na mama yangu kuuza bidhaa kwa kweli, "umoja ni nguvu utengano ni udhaifu,” katika kukusanya pesa ndipo mimi hushiriki na mamangu. Wanaonunua bidhaa huja na vikapu kwa vile kupima vitu na kuhesabu pesa ni kazi inayohitaji maarifa cha kuzingatia unapoibiwa kama muuzaji ni kwamba wanapotoroka mbio za sakafuni huishia ukingoni. Kwa siku, sisi huuza zaidi ya nyanya ishirini kwa maana sisi hupata shilingi mia mbili. Shamba 
tunalotoa haya matunda lina rotuba nzuri lakini bali si zuri kama halaika. 
Muuzaji nyama hupata faida nyingi kutokana na wanunuzi wengi. Viazi huchongwa na kupika chipsi. Chipsi huleta faida nyingi hata kama ni hatari. Kinachomfurahisha mama yangu kama kibogoyo aliyeota meno ni wanunuzi ambao ukiwahimiza kwa kitu wao hawapingi.
Chambilecho wahenga, kuwa mgagaa na upwa hali wali mkavu. Macho hayana pazia kwa kweli, wale huweza kuiba bila mtu kufahamu kuwa siku za mwizi ni arobaini. 
Kabla bidhaa kuuzwa, kabla mama kuwasili mimi huchunguza bei kwanza kabla kumwuzia kitu chochote kwa mtu yeyote. Mama anaweza kuniacha nikauze kwa vile anajua mimi ni mwaminifu kama mchana na kwa vile mpole kama mwanakondoo. 
Mama huniadhibu ninapowapa watu waende na vitu ovyo. Ninafaa kutii jamaa yangu kwa kuwa nisipo asiyefunzwa na mamaye hufunzwa na ulimwengu. Ni vibaya kumkasirikia kwa kuwa amekuadhibu ni vyema kuona na kujirekebisha tabia. Tumeweka kiambaza kikubwa katika kuzingira soko letu. Chambilecho wahenga vyote ving’aavyo si dhahabu.

Question: Wanunuzi bidhaa huenda  kununua  bidhaa wapi
Answer: Sokoni
Inasikitisha KNEC haijawalipa watahiniwa 2020 hadi sasa 
Kwa muda sasa ninasoma jumbe katika kumbi mbalimbali za mitandao ya kijamii kuhusu kutolipwa kwa watahini kufikia sasa. Hili linashangaza kwamba halijafanyika muda huu wote tangu kutangazwa kwa matokeo ya mtihani. Yaani, pakiwa na watu wasiopaswa kucheleweshwa malipo yao hata chembe ni wananchi hawa wazalendo ambao hujitolea kufa na kupona kulisaidia taifa lao na kuiondoshea wizara ya elimu aibu. 
Utahini si kazi ya mchezo. Wanaoshiriki shughuli hii watakuambia kwamba mwaka baada ya mwaka idadi yao hupungua katika baadhi ya masomo. Hili linatokana na ukweli kwamba ni watu wachache watakaofurahia kufanya kazi katika mazingira wanamo fanyia wazalendo hawa. Si jambo dogo kuacha starehe na utulivu wa kitanda chako na mazingira ya makazi yako kwenda kujisaga kwa muda mrefu, ukijikumbusha maisha ya siku za uanafunzi licha ya kuwa kazini na uwezo wa kujipatia unachohitaji kwa mshahara wako. Ni uzalendo tu na thamani ya mchango katika elimu ndipo mtu atajitolea kwenda kufanya kazi ya aina hii. 
Isitoshe, utahini siku hizi unaowahitaji kukamilisha shughuli katika kipindi kifupi cha wakati, unawaweka katika shinikizo kubwa na kwa kweli baadhi hufa kutokana na matatizo ya kiafya yanayoambatana na shinikizo hizi. Wamefanya kazi katika kipindi kigumu cha kuhatarisha maisha yao kutokana na janga tandavu la korona. Isitoshe, walisafiri katika kipindi ambacho usafiri umekuwa ghali na kwa kweli hilo liliwagharimu kisawasawa ili kufika kuitekeleza kazi hii. Hawa si watu ambao tungechelewesha malipo yao kwa hakika. 
Tumesema awali katika ukumbi huu kwamba taifa letu lina maradhi ya kufurahia matunda bila kutilia maanani mchakato wa kuyapata matunda hayo. Hili linadhihirishwa kwa kucheleweshwa kwa malipo ya watahini hawa ilhali matokeo yalikwishakutangazwa na hata watahiniwa wengine kujiunga na vyuo vya kitaaluma. Hali kama hii haiwezi kutajwa kwa msamiati mwingine isipokuwa ‘dhuluma’ na ‘hujuma'. Tunawadhulumu watu ambao hivi karibuni tutawahitaji tena. Kadiri idadi zao zinavyoendelea kupungua kutokana na kukatishwa tamaa na hali kama hizi, siku moja taifa letu litajipata katika matatizo makubwa. 
Ninajua pesa ni tamu na zinafaa wakati wowote lakini thamani ya pesa hizo haibaki pale pale ilipokuwa. Wakilipwa sasa hivi wakati ambao gharama ya bidhaa na huduma imepanda na ushuru kuongezwa kwa kila kitu hata katika shughuli za benki, pesa hizo zitapungua thamani na uwezo wa kuwafaa ipasavyo. Ni lazima katika taifa hili tujifunze kuzingatia sheria na kanuni za ununuzi ili tuepuke kuweka malimbikizi ya madeni katika kila kitu. Kwa kweli hata sielewi ni vipi hawakulipwa katika migao iliyotolewa majuzi kabla ya kufunga mwaka wa kifedha. Kusema la haki, tukiwaweka watahini hawa katika hali ya ngoja ngoja kama hii, wengi watakata tamaa na hilo litaongeza mzigo wa utahini katika miaka ijayo. 
Ni wazalendo wanaostahili kushughulikiwa haraka iwezekanavyo punde wanapokamilisha kazi. Jinsi tunavyochangamkia kutangaza matokeo, ndivyo tunavyostahili kuchangamkia kuwalipa walioyawezesha kupatikana. 

Question: Taifa lina maradhi ya kufurahia nini bila kutilia maanani mchakato
Answer: Matunda
MADHARA YA KUYACHAFUA MAZINGIRA
Madhara ya kuchafua mazingira imefafanulia kuwa uharibifu wa mazingira. Basi madhara hayo ni mabaya kweli kweli, maadamu yanaweza leta huzuni kubwa kwenye mazingira na pia maisha ya mja kwa sababu magonjwa yataweza tapakaa kama moto kichakani kwenye mazingira na magonjwa hayo ni kama vile kipindupindu ambayo hujulikana kuwa ni ugonjwa isiyo rahisi.
Hapo ndipo watu wengi waweza kupoteza uhai wao na hawatakuwa na ubora mwema tena. Na pia maisha yatakuwa mafupi kabisa maadamu hawa hupenda kuyachezea maisha yao. Uchafu ni hatari sana kwenye mazingira yetu, sasa hivi tunapaswa kuboresha usafi kwa hali ya juu.
Tena katika mazingira tunamoishi hapatakuwa na amani tena, kuna sababu watu huzunika sana pengine wengine hupoteza maisha yao maadamu ya madhara ya kuchafua mazingira.
Pia kwenye mazingira yetu tunapaswa kudumisha usafi ili maisha yetu yaendelee vyema. Tukifanya hivyo basi hata pia mola ataturehemu kwa rehema zake kemkem. Umuhimu wa usafi hutambuliwa popote pale na yeyote yule.
Punde si punde usafi uliboreshwa kwenye mazingira na kila kitu kilendelea barabara. Na pia maisha yao yalirudi kuendelea kwa njia inavyostahili na amani ukatawala kwenye mazingira yao.
Hapo ndipo inanikumbusha maana ya methali isemayo mwiba wa kujitakia hauambiwi pole. Na mwenye macho haambiwi tazama. Waliona hayo madhara ni mabaya na wakayatupia kisogoni.

Question: Madhara ya kuchafua mazingira yamefafanuliwa kuwa nini
Answer: Uharibifu wa mazingira
Zambia is divided into 10 provinces for administrative purposes. Each province is headed by a minister appointed by the President and there are ministries of central government for each province. The administrative head of the province is the Permanent Secretary, appointed by the President. There are Deputy Permanent Secretary, heads of government departments and civil servants at the provincial level. Provinces are further divided into districts and all the district headquarters are the same as the district names. There are nine councils in the province, each of which is headed by an elected representative, called councilor. Each councilor holds office for five years. Each council is responsible for raising and collecting local taxes and the budgets of the council are audited and submitted every year after the annual budget. Zambia has predominantly rural provinces and hence there are only three municipal councils. The government stipulates 63 different functions for the councils with the majority of them being infrastructure management and local administration. 

Question: Bushe mucalo ca zambia mwaba ifitungu finga?
Answer: 10