ï»¿Kadogo na nduguze  

Hapo zamani za kale, mtu na mkewe  walikuwa na watoto wa kiume saba  wajinga.  Watoto hao waliipoteza mifugo,  walivunja jembe, na kila mtu  aliwadanganya walipokuwa sokoni.  
Mama yao aliomba, "Ee Mungu,  mbona watoto wangu wote ni  wajinga? Tafadhali, nipe angaa mtoto  mmoja mwenye hekima."  
Mwanamke huyo alijifungua mtoto  mvulana. Mtoto huyo alikuwa mdogo  mno.  "Tutamwita Kadogo," mama akasema.  
Kadogo hakukua kimo bali  aliongezeka umri. Alikuwa mwerevu  sana. Wazazi wake walimpenda lakini,  nduguze walimwonea wivu. "Mbona  wazazi wetu wanakupenda wewe zaidi  yetu sisi?" Walimwuliza Kadogo. "Hebu  jitazame! Wewe ni mdogo kama  panya." 
Kulikuwa na adui aliyeishi karibu na  familia ya Kadogo. Siku moja, nduguze  Kadogo waliwaza, "Adui yetu ana  ng'ombe wengi wanono. Usiku wa leo  twendeni tukawaibe fahali wawili.  Tutamtumia punda wa baba kubeba  nyama zote."  Hawakumwona Kadogo kwa sababu  alikuwa nyuma ya kigoda cha baba  yao.  
Usiku huo, nduguze Kadogo  walimchukua punda wakaenda kwa  adui yao.  Kadogo aliwafuata mbio ila  hawakumwona.  
Walipofika kwa adui, lango lilikuwa  limefungwa. Ndugu hao hawakuweza  kuingia ndani. Mmoja wao akasema,  "Heri tusingemuacha Kadogo  nyumbani. Yeye ni mwerevu na  angeweza kuingia ndani."  Hawakuwa wamemwona Kadogo kwa  sababu alikuwa amejificha.  
Kadogo alijitambulisha, "Ndugu  zangu, sikubaki nyumbani. Nisubirini  hapa nami nitaingia ndani niufungue  mlango. Nitawaelekeza fahali wote  kwenu."  Ndugu wa tatu aliuliza, "Utaingiaje  ilhali lango limefungwa?"  
Kadogo alicheka akasema, "Tazama,  kuna mlango unaonitosha mimi."  Nduguze walipotazama, waliona  nafasi ndogo karibu na lango. Ni  nafasi iliyotosha paka pekee, lakini  Kadogo aliweza kupita.  
Kadogo alipenya kwenye nafais hiyo.  Alipanda juu ya lango na kulifungua.  Aliwaongoza fahali kutoka nje bila  tatizo. Alisema, "Nendeni, fahali  wangu wazuri! Nendeni nje!"  
Mmoja wa nduguze adui alikuwa  amelala katika chumba chake. Mbwa  waliokuwa macho walianza kubweka  walipomsikia Kadogo.  Bwana wao aliamka na kuuliza,  "Kunaendelea nini hapa?"  
Kadogo alipomwona, alijifanya kuwa  mmoja wa wafanyakazi. "Usiwe na  wasiwasi, bwana mkubwa. Fahali wetu  wawili walikuwa wamepotea. Sasa  ninawarejesha," alisema.  Bwana yule alikasirika akasema,  "Wacha kupiga kelele. Tunataka  kulala." Alirudi chumbani kwake,  akaufunga mlango.  
Kadogo aliwaongoza wale fahali  wawili nje. Nduguze walifurahi sana.  "Tazama fahali hawa ni wanono! Hebu  tuwachinje tule nyama sasa,"  walisema.  Kadogo alijibu, "Adui wetu akituskika  atatoka nje tena. Lazima tuvuke mto  tuwapeleke mbali."  
Kadogo na nduguze waliwapeleka  fahali mbali na nyumba ya adui.  Walipofika kwenye mto, wale ndugu  saba walitazama maji kisha  wakatikisa vichwa vyao. "Hatuwezi  kuuvuka mto huu. Maji haya ni mengi  na hatujui kuogelea. Kadogo yuko  wapi? Yeye ndiye atakayejua jinsi ya  kuvuka ng'ambo."  
Kadogo alikuwa ameketi juu ya pembe  za fahali.  Alisema, "Niko hapa, ndugu zangu.  Ninajua la kufanya. Nipeni ukambaa."  Ndugu zake walimpatia ukambaa.  Kadogo aliufunga ukambaa upande  mmoja wa mti. Kisha akwaambia  nduguze, "Ushikeni ukambaa huu  mvuke mto. Mtakuwa salama."  
Mmoja baada ya mwingine, ndugu  wale waliushika ukambaa wakavuka  mto. Fahali waliogelea mbele yao.  "Sasa tuko mbali na adui wetu.  Tunaweza kuwachinja fahali," Kadogo  alisema. Wale ndugu waliwachinja  fahali wakazigawa nyama mafungu  saba kila mmoja na lake.  
Kadogo aliwauliza, "Li wapi fungu  langu?" Nduguze walicheka  wakasema, "Fungu lako? Wewe ni  mdogo sana. Huwezi kula nyama hii.  Kadogo, wewe huna nyama." Kadogo  alikasirika mno akawaza,  "Nitawaadhibu kwa kunitendea hivi."  Aliwaambia, "Ikiwa hamtanipa nyama,  nipeni kibofu cha fahali mmoja."  
Ndugu hao walimtupia Kadogo kibofu  na wakaondoka. Kadogo alikichukua  kile kibofu, akakimbia mbele ya  nduguze. Alipanda mti uliokuwa  karibu na njia waliyopitia.  Kadogo aliufunga upande mmoja wa  kibofu kisha akakipuliza hadi kikawa  kama mpira. Akakichukua kijiti  akaanza kukipiga kile kibofu.  
Alipokuwa akikipiga kile kibofu,  Kadogo alisema, "Tafadhali bwana,  sikuwaiba fahali wako. Ni ndugu  zangu waliowaiba. Wamewaua fahali  wako na kuzigawanya nyama!"  Nduguze Kadogo walilia, "Adui wetu  ametufuata. Atatuadhibu!" Kisha  wakatoroka.  
Kadogo alishuka kutoka mtini huku  akitabasamu. "Nyama yote itakuwa  yangu sasa," alisema.  

You are free to download, copy, translate or adapt this story and use the illustrations as long as you attribute in the following way:  Kadogo na nduguze  Author - Magabi Eynew Gessesse and Elizabeth Laird  Translation - Brigid Simiyu  Illustration - Vusi Malindi  Language - Kiswahili  Level - Longer paragraphs  Â© African Storybook Initiative 2016  Creative Commons: Attribution 4.0  Source www.africanstorybook.org  Original source www.ethiopianfolktales.com 

Question: mbwa waliokuwa macho walifanya nini
Answer: walianza kubweka