?OTUBA
MADA : MADHARA YA DAWA ZA KULEVYA KWA WANAFUNZI/VIJANA
"Mwalimu mkuu, naibu wa mwalimu mkuu, walimu, wazazi na wanafunzi wenzangu hamjambo nyote? Ningependa kuchukua fursa hii kuwashukuru nyote mliojitahidi kufika hapo siku ya leo. Chambilecho wahenga mbiu ya mgambo ikilia kuna jambo. Nina furaha furi furi kama kibogoyo aliyepata meno kuwaona hapa siku leo. 
Katika mkutano huu wa leo ambao tulikuwa tumengoja kwa hamu na ghamu hatimaye imetimia. Babu zetu hawakukosea waliposema hayawi hayawi huwa. Siku hii ya leo ambayo jalali ametujalia uhai na ni siku njema inayopendeza. Mada yetu katika mkutano huu.ni kuhusu madhara ya dawa za kulevya kwa wanafunzi na vijana wenzangu.
Dawa za kulevya ni zile dawa ambazo huathiri afya na mawazo ya mtu. Wanafunzi wenzangu natumai mnafahamu hivyo. Nataka mtafakari kwa muda mchache tu. Tazameni huko vijiji mwenu ni vijana wangapi kama nyinyi wametumia dawa za kulevya na wako na maisha yenye raha. Waliacha shule wakidhani kuwa maisha yao yako sawa. 
Najua pia wazazi wetu wanatumia dawa hizi na wakati mwingine wanatutuma sisi wanafunzi tuwanunulie na hiki ndicho chanzo cha vijana kuanza kutumia dawa za kulevya. Vijana wengi nao wamepotelea kwa kuuza mihadarati wasijua kwamba kilicho na mwanzo kina mwisho kama ilivyosema awali, dawa za kulevya huadhiri na kuaribu afya na kumfanya mtu kuwa mwendawazimu.
Dawa za kulevya humfanya mtu kutenda matendo yasiyopendeza. Wazazi wengi huku nyumbani wanawaachilia watoto wao kuranda kama mbwa koko, wasijue kwamba watoto wao wanatumia dawa za kulevya. Vijana wengi humu nchini wameambukizwa ugonjwa wa UKIMWI kupitia dawa za kulevya wanapotumia sindano moja.
Ukiwaangalia vijana ambao sasa tunadhania kuwa ni viongozi wa kesho hawajali maslahi yao. Wazazi ningependa kuwaambia haya na myaweke moyoni, hakuna mwanafunzi yeyote anayeruhusiwa kutumwa dawa yoyote ya kulevya. Sisi wote tunahitaji kusoma. Vijana wetu wengi wametoroka nyumbani kwao sio kwamba walifukuzwa na wazazi wao, la! wenyewe tu. 
Waliona ni vyema kuharibu maisha yao kwa kutumia dawa za kulevya. Madhara ya dawa za kulevya ni kama ugomvi kila mara, magonjwa tofauti tofauti kama saratani ya mapafu inayosababishwa na uvutaji wa sigara kila mara. Saratani ya koo, meno ya mtumiaji wa sigara, hubadilika rangi. 
Mikono yao huwa nyeusi ti! kama makaa. Tazama hao vijana ambao wanatafuna miraa. Wanajaza mdomoni ukadhania hao wamebadilika kuwa mbuzi. Hawali chochote wakiamka asubuhi akili yao inawaambia tu dawa za kulevya. Wamekondeana kama ng'onda, wengi wao ni akili punguani. Bangi nayo huwaathiri kwenye akili, kuona vitu visivyoonekana. Naam! Asiyesikia la mkuu huvunjika guu. 
Hapa nilipo mimi pengine sijui kama wazazi waliwakanya kutumia dawa za kulevya. Uvutaji bangi na mapenzi ya kiholela miongoni mwa vijana wetu yamekuwa hatari sana. Dunia inaelekea wapi kama haya yote yanatendeka. Ukienda kwenye vibanda vya pombe vijana wetu wamekuwa wengi sana ambao wanakunywa pombe. 
Muda unaendelea kuyoyoma bali ningependa kuwaambia wazazi wetu ningependa tu msiwaachilie watoto wenu warande rande. Vijiji kama mtu aliyekosa mwelekeo. Msiwatume dawa za kulevya maana yake wao pia huonja mabaki ya dawa hizo. Tafadhali mwasikilize na kuwaelekeza wasiharibu maisha yao sasa hivi mbeleni kuna matunda mema.
Wanafunzi nanyi ningependa mvumilie maana yake mvumilivu hula mbivu. Walimu nao wamejitahidi sana kutuelekeza wote kwa njia inayofaa. Natumai mwenye masikio amesikia, pasipo na budi hubidi na kilicho na mwanzo kina mwisho. Nimefikia ukingoni, naomba msamaha kama nimekereketa yeyote. Mungu awajalie siku njema mnaporudi manyumbani kwenu." 

Question: Nani walisema hayawi hayawi huwa
Answer: Babu