theophilusowiti/AfriQuAD huggingface dataset:
UFAHAMU 7

Kwa kawaida, binadamu huishi kwa kutangamana na binadamu wenzake. Katika kutangamana huku, watu huathiriwa kitabia, kifikira, kimavazi na kimaisha kwa jumla. Watu wote katika jamii wana uwezo wa kuathiri na kuathiriwa na wenzao wa umri mmoja. Hata hivyo, walio katika hatari ya kuathiriwa zaidi na mahirimu wao ni vijana. Hali hii ya kuathiriana huitwa shinikizo-rika au shinikizo-marika. Vijana huaminiana na kuthaminiana sana. Kwa sababu hiyo, ni rahisi sana kuingizwa katika mitego na wenzao. Isiaminiwe kuwa vijana pekee ndio wanaoathiriwa na shinikizo-rika. La hasha! Watu wazima pia huwafuata wenzao mithili ya bendera kufuata upepo. Mwenzake akinunua gari, yeye pia hukimbilia mkopo kununua gari la sampuli iyo hiyo bila kuwazia kima cha kibindo chake.

Wataalamu wa saikolojia husema kuwa kukabiliana na tatizo la shinikizo-rika si rahisi kwa sababu shinikizo- rika huleta mtafaruku wa kinafsi akilini mwa anayeathiriwa. Nafsi moja humshawishi kufuata wenzake huku nyingine ikimnasihi kuandamana upekee au ubinafsi wake. Shinikizo-rika huathiri sana mahitaji ya kisingi ya binadamu. Ikumbukwe kuwa mahitaji haya ya kimsingi ni ya kila mwanadamu, nayo ni kama vile kupata lishe, hewa safi, kupenda na kupendwa miongoni mwa mengine. Kila mtu hutaka kujihusisha na kundi la watu ambao watamfanya kuhisi kuthaminiwa na kukubalika. Kutokana na haja ya kutaka kukubalika, anayetaka kutambuliwa huridhia matakwa ya wenzake bila hata kuyawazia.

Shinikizo-rika hujittokeza kwa sura nyingi. Mathalani, vijana huwafanya wenzao kuona kuwa wana hatia wasipoafiki kutekeleza kama wanavyoshinikizwa. Kauli kama vile 'tulifikiri wewe ni mmoja wetu' au  'usiposhirikiana nasi utakuwa umetuvunja moyo' hutamalaki. Wanaokataa kushinikizwa hubezwa na kufanyiwa stihizai na wenzao na hata kutengwa. Vitisho hutolewa, wakati mwingine, na anayeshinikiswa akidinda, mabavu hutumika.

Ni muhimu kwa watu, hasa vijana, kufahamu kuwa shinikizo-rika lipo na wanapokabiliwa na tatizo hilo, watambue kuwa wana haki ya kusimama kidete kutetea msimamo wao dhidi ya wenzao.  Kumbuka, baridi huwazizima kondoo kwa namna tofauti.

Kama njia moja ya kukabiliana na shinikizo-rika, wanasaikolojia wanapendekeza watu kujiamini na kuelewa kwamba wana haki ya kuwa tofauti na kuwa na upekee wao. Mtu anapojiamini na kushikilia msimamo wake, anaweza kujiepusha na madhara yatokanayo na shinikizo-rika. Asiyejiamini huwa mwepesi sana wa kuingizwa katika lindi la mashaka na wenzake.


Question: Kwa kutangamana huku watu huathiriwa vipi
Answer: Kitabia
Originally launched for iOS in October 2010, Instagram rapidly gained popularity, with one million registered users in two months, 10 million in a year, and 1 billion by June 2018. In April 2012, Facebook Inc. acquired the service for approximately US$1 billion in cash and stock. The Android version was released in April 2012, followed by a feature-limited desktop interface in November 2012, a Fire OS app in June 2014, and an app for Windows 10 in October 2016. As of October 2015[update], over 40 billion photos had been uploaded. Although often admired for its success and influence, Instagram has also been criticized for negatively affecting teens' mental health, its policy and interface changes, its alleged censorship, and illegal and inappropriate content uploaded by users.

Question: Nawa Mark Zuckerberg ya sayi instagram?
Answer: US$1 billion
Nonvitcha (en mina frères unis) est la rencontre culturelle des peuples Xwla et Xwéda des régions côtières du Sud du Bénin, pour célébrer l'unité et la fraternité. Fondée en 1921 par Adolphe Gnansounou Akpa, Nonvitcha est une association à but non lucratif placée sous le régime de la loi du 1er juillet 1901, avec ses statuts approuvés par arrêté local N°1291/APA du 6 septembre 1933 du gouvernement du Dahomey. Elle a lieu chaque année dans la ville de Grand-Popo  le jour de la fête de Pentecôte et célébrée pour la 1re fois en 1923.

Question: Xwè tɛ nyĭ Novitcha ?
Answer: rencontre culturelle des peuples Xwla et Xwéda des régions côtières du Sud du Bénin, pour célébrer l'unité et la fraternité
Namibians are of diverse ethnic origins. The principal groups are the Ovambo, Kavango, Herero, Himba, Damara, mixed-race (Coloured and Rehoboth Baster), White Namibians (Afrikaner, German, Swedish, British, and Portuguese), Nama, Caprivian, San, and Tswana. The Coloureds and Basters share similar genealogical origins and cultural attributes (such as home language) but nonetheless maintain distinctly separate communal identities, as do most white Namibians and black Namibians, respectively. By formal estimations, there are 11 ethnic groups in Namibia, although realistically each of these is actually a collection of smaller ethnic groups that share similar languages and customs. 

Question: Bushe icalo ca Namibia cakwata  imitundu inga?
Answer: 11
UKITAKA CHA MVUNGUNI SHARTI UINAME
Maana ya nje ya methali hii ni ukitaka cha mvunguni sharti uiname. Maana ya  ndani ni hawa lazima ufanye kazi ndio uweze kupata kitu unacho tamani
Nilkuwa katika darasa la nane na muhula wa mtihani ulikuwa unakaribia nilikuwa ninasoma saa yote nilikuwa na pata.Familia yangu ilikuwa maskini hohehahe Nilikuwa shuleni kwa sababu shule ilikubali kuniacha  nisome iwapo nitafanya vizuri katika mtihani ilimradi shule ijulikane nchini kote. Ningefeli ningefukuzwa shule ndiposa nililazimika kutia bidii.
Mwalimu alingia darasani. Alikuwa mwalimu wa sayansi. Macho yake yalikuwa meusi kama zingituri. Darasa lilinyamaza ndi!
Nilimeza shubiri kwakuwa si kuwa nimemaliza kazi ya mwalimu lakini wahenga hawakutupaka mafuta kwa mgongo wa chupa walipo amba kwamba asiyeogopa biriri yeye ndiye biriri.

Mola wangu alinisaidia na mwalimu wangu hakujua. Alimaliza kupeana vitabu kwa wanafunzi na kabla mda utupe kisogo mwalimu alianza kufunza
Siku ya  mtihani ilifika na nilifanya kila mtihana kwa makini i na insha niliandika nzuri. Siku kadhaa zilipita na matokea yakatolewa.Nilijawa na furaha na machozi yaka tiririka mashavuni pangu. Mama alikuja akanipata sakafuni machozi yamenijaa usoni pangu.”Umeumia mtoto wangu?” aliuliza. Nilimuonyesha matokea yangu ya alama mia nne sitini na nne. Amakweli mtaka cha mvunguni sharti ainame.




Question: Mwandishi alitoka katika familia aina gani?
Answer: Maskini
Pido mar ngano itiyo gi koth (seeds). Ikruok mar puodho bedo mapiyo ka itiyo gi yath mar modhi kaka CATAPULT 480 SL (250ml e pi lita 20) mane nego modhi duto. Bende, inyalo tiyo gi WEMBE 200 SL (300ml e pi lita 20) mondo oler puodho mapiyo. Pur lowo mondo odonj bor mar inci 6 kendo urwakie manyuara kod DAP. Mondo ngano odong' maber kendo oyaki, rwaki DAP kilo 50 kata manyuara tani 1 gi kilo 1 mar HUMIPOWER. Chwoyo koth ngano e yo mar "broadcasting", "dibbling" kata tiyo gi masin (drill) e bor mar 4cm kendo uumgi gi lowo mayom. Inyalo tiyo gi rake e pur matindo; gini rito koth kik chieng' tuogi kata winy chamgi. Koth ngano hinyo twiro (germinate) maber bang' odiechieng' 4-7.

Question: Koth ngano twiro (germinate) maber bang' odiechieng' adi?
Answer: 4-7
Rwabugiri held authority from 1853 to 1895. He died in November 1895, during an expedition in modern-day Congo, shortly after the arrival of the German explorer Count Gustav Adolf von Götzen. His adopted son, Mibambwe IV Rutarindwa, was proclaimed the next king.

Question: Kigeli IV Rwabugiri yategetse u rwanda ingoma ya ryari?
Answer: from 1853 to 1895
The peseta was replaced by the euro in 2002, following the establishment of the euro in 1999. The exchange rate was 1 euro = 166.386 ₧.

Question: Menene kudin a Spain?
Answer: euro
Dwaro mag Kor Piny kod Lowo
Nyanya ohero koro piny maliet kendo manigi chieng'. Gidongo maber e kuonde manigi liet mar piny (temperature) kind 20°C nyaka 28°C. Ng'ich mang'eny miyo dongo mar nyanya hinyore, to ka liet oloyo 30°C, maua gi nyakne ok dhi maber. Ma e momiyo kuonde kaka Kirinyaga, Meru, Kisii, kod moko mag Rift Valley gin kuonde malong'o ne nyanya.

Lowo onego bed lowo manyak, ma pi ok chung'ie, kendo manyalo bedo kod asid (acidic) matin (pH 6.0–6.8). Lowo mar sandy loam manigi mbolea mang'eny e ma maber moloyo. Lowo mar rariw (clay) chung'o pi mang'eny kendo miyo tiend yath tero, to lowo mar kuoyo bende chiek piyo ka ok oketie mbolea.

Question: Ang'o matimore ne nyanya ka liet mar piny oloyo 30°C?
Answer: maua gi nyakne ok dhi maber
Wuon Barack Obama mane en loyo (president) mar piero ang'wen kod ang'wen mar piny Amerika, ne onyuol e dala mar Kogelo, distrikt mar Siaya, piny Kenya. Riwruokni osebedo ka miyo piny Kenya kod Amerika dhi maber kanyachiel, kendo loyo Obama ne olimo piny Kenya e higa mar 2015 mondo oland weche dongo mag biashara kod rito ratiro mag mon kuom kanyakla mar nyamin-gi miluongo ni Auma Obama. Dala mar kwere mag Obama osebedo kama ji dhiye limo (tourism), kendo ochung'ne ranyisi mar riwruok mar piny Kenya kod piny mang'ima kaachiel kod kaka joma odak e loka nyalo konyo e dongo mar piny.

Question: Nying nyamin Barack Obama mane nigi kanyakla en ng'ano?
Answer: Auma Obama
MADHARA YA UCHAFUZI WA MAZINGIRA

Mazingira ni mambo yanayozunguka mwanadamu katika sehemu anayoishi. Uchafuzi wa mazingira una hufanyika sana sana mitaani. Watu ambao wanatupa taka taka ovyo ovyo ni wale ambao wanajiweza na wanadharau wale ambao wanatoa uchafu.

Madhara ya mazingira chafu ni kuenea kwa magonjwa kama vile, malaria ambayo huletwa na mbu.Mbu hutoka kwenye mapipa za taka taka. Magonjwa mengine yanayoletwa na uchafu ni ebola, kolera na mengineo.

Ugonjwa wa ebola huletwa na uchafu wa maji na kutumia choo vibaya. Ebola ni ugonjwa ambao ulitokea zamani  na ni ugonjwa ambao uliuwa watu kama mende.

Mtu akiugua ugonjwa wa kolera, huanza kwa kuumwa na tumbo kuhara na kutapisha. Kolera huletwa na kukula vitu vichafu, kula chakula bila kuosha mikono,na  kukula vyakula ambavyo vimeharibika. 

Hata pia watu ambao huwa wanachokora mapipa, pia wao ni ndugu na dada zetu. Tunafaa tuache kuwadharau.Tunastahili kuwasaidia kadiri ya uwezo wetu.

Pia kukata miti ni jambo lingine ambalo linafaa kusitishwa hapa nchini. Watu hukata miti ili watengeneze makaa. Badala wakate miti kwa kiwango kinachofaa na kupanda ingine, huwa wanahakikisha kuwa wamekata miti yote. Hawajui kuwa miti ndio huvuta mvua. Tunafaa tukomeshe jambo hili y\la kukata miti na kuharibu mazingira yetu


Question: Ukataji wa miti kiholelaholela husababisha ukosefu wa nini?
Answer: Mvua
Ebyafaayo by'empologoma Nnakulira mu New York, gye baayogeranga nti empologoma ennene - oluusi nga zikozesebwanga mu ngeri ey'ekitiibwa ng'empologoma ez'abalubuto - zaabanga mu byuma by'omu kibuga. Okusinziira ku lugero, abantu abaabanga mu luwummula baakuŋŋaanyanga empologoma ezo entono ennyo mu Florida, ne bazireeta eka e New York, era oluvannyuma ne bazikomya bwe zaabanga zaakula ne zitasobola kutuuka mu kibira eky'omu kitundu ekyo.

Question: A ina ne marubucin ya girma?
Answer: New York
ASIYESIKIA LA MKUU HUVUNJIKA GUU
Methali hii inamaanisha kuwa yeyote yule anayeambiwa kitu na wavyele wake na kupuuzia kitu hicho basi anaweza kupatwa na matatizo. Pia methali hii inaendana na ile ya asiyefunzwa na mamaye hufunzwa na ulimwengu. Mtu anayepuuzia mafunzo ya wazazi, basi dunia humfunza kwa kupata matatizo. 
“Mama nimechoka, nimechoka sana na haya maisha ya kurauka kila siku eti kwenda shule. Nimechoka na hizi kazi za hapo nyumbani kila siku kuosha vyombo tu.” Saumu alisema maneno hayo akimuuambia mama yake huku amefura tama andazi.
Mama yake anajaribu kumueleza kuhusu umuhimu wa elimu katika maisha yote lakini wapi. Saumu alitoka nje na kuuregesha mlango kwa nguvu. Mama yake alibaki na mshangao na kujiuliza mbona mwanawe amekuwa mkaidi kama mkia wa mbuzi. Alifikiria njia bora za kuelimisha mtoto wake asije akaaribika mbeleni. 
Siku iliyofuatia, Saumu alipoamshwa alfajiri ili ajitayarishe kwenda shule, alikataa kata kata na kuahidi kuhama na kwenda kuishi nje na marafiki zake. Mama yake alijawa na majonzi na simanzi humu akimfikiria maisha ya mtoto wake yatakyokuwa siku zijazo. 
Saumu alienda kuishi na masahibu zake, aliungana nao katika kazi zao za wezi. Alianza kuvuta bangi kunywa na kuvaa mavazi machafu. Walienda kuiba katika makampuni makubwa bila kufikiria kuwa siku za mwizi ni arobaini.
Mama yake alipopata habari kuwa binti yote amekuwa jambazi sugu. Aliaga dunia kwa mshtuko wa moyo. Saumu hakuenda hata kwenye mazishi ya mama yake bali alienda kufuata urithi wa nyumba. Aliuza nyumba yao na kusheherekea pesa za nyumba hiyo pamoja na marafiki zake. Siku moja walienda kuiba benki, wakati wa kutoka wakashikwa na kupelekwa gerezani. Alipokuwa gerezani alijuta kwa yote aliyoyafanya nyuma lakini siku zote majuto ni mjukuu huja baadae walifungwa kifungo cha maisha kwani walimuua mlinzi wa benki. 
Methali hii inawaonya watu wanaopenda kuyapuuza maneno wanayoambiwa na wavyele wao. Kwa hivyo tujifunze na kisa hichi tusipende kupuuzia maneno ya wavyele wao. 

Question: Ukaidi kama mkia wa?
Answer: Mbuzi
Maromo piero ochiko kuom mia (90%) mar teko mar stima ma Kenya itiyo godo wuok e yore mag teko manyien (renewable energy), oting'o teko mar pi, teko mar geothermal moa e bwo lowo, teko mar yamo, kod teko mar wang' chieng'. Mano miyo piny Kenya bedo jatend piny mang'ima e tiyo gi teko maler. Chenro mar piny Kenya en yudo teko maler maromo mia kuom mia (100%) higa mar 2030 ka bende ginedo yore mag teko ne joma pod ok oyudo. Chenro madongo oting'o loka mar Lake Turkana Wind Power (kama idhogo yamo maduong' e Africa) kod medruok mar geothermal mane osemiyo Kenya bedo ranyisi maber mar dongo mar teko maler e piny Africa.

Question: Hul nying loka mane nigi chenro maduong' mar yamo e piny Africa.
Answer: Lake Turkana Wind Power
Sir Seretse Goitsebeng Maphiri Khama, GCB, KBE (1 July 1921 - 13 July 1980) was a Botswana politician who served as the first President of Botswana, a post he held from 1966 to his death in 1980. Born into an influential royal family of what was then the British protectorate of Bechuanaland, he was educated abroad in neighbouring country of South Africa and then in the United Kingdom. While in Britain, he married an Englishwoman named Ruth Williams, a decision opposed by the white-minority government of South Africa and which led to a controversy resulting in the British government making him stay in England in exile so as to not sour Anglo-South African relations. After the end of his exile, Khama led his country's independence movement and transition from British rule into an independent nation.

Question: Bushe presidenti wakubalilapo uwaku Botswana ali ninani ishinaa?
Answer: Sir Seretse Goitsebeng Maphiri Khama
Kit piny Kenya, kor piny, kod kwan mar ji opogore mopogore. E kaunti mag Rift Valley yo podho chieng', kit piny nigi got manigi pe (kaka Batian, Nelion, kod Point Lenana e Got Kenya) manigi bungu mang'uongo, lee mag bungu, kod kuonde mapuoth ma cham dongoie maber e kor piny ma ok liet ahinya. E kuonde moko, kor piny owoyo kendo liet ahinya, kod thwolo mag kwe (kaka Thwolo mar Chalbi kod Thwolo mar Nyiri).

Question: Chalbi kod Nyiri gin ang'o?
Answer: thwolo mag kwe
Unyaka ka-2026 uze nezinguquko ezinkulu emapulazini esifundeni saseKwaZulu-Natal njengoba sekunemishini emisha yokuvuna umbila ngokushesha. Abalimi manje bayakwazi ukuthola inzuzo eningi ngaphandle kokusebenza amahora amade emasimini. Lolu hlelo lwenze ukuba intsha eningi ithande ezolimo kakhulu kulo mmandla.

Question: Kore teina tushie e enkitoo oo nkishu te KwaZulu-Natal kulo nyaka ka-2026, nkoo ngiri naairorwua eishoriki andũ tushie metabaiki e amapulazini?
Answer: Abalimi manje bayakwazi ukuthola inzuzo eningi ngaphandle kokusebenza amahora amade emasimini.
Wakulima wa mahindi sasa wahofia hasara 

Wakulima wa mahindi katika eneo la Bonde la Ufa, huenda wakapata hasara kubwa kufuatia mvua kubwa inayoendelea kunyesha. 

Mvua hiyo imeharibu zao hilo na kutishia kusababisha uhaba wa chakula nchini. Uharibifu huo pia umeathiri mifumo ya usafiri katika maeneo mengi nchini, hali ambiyo imetatiza usafirishaji wa mavuno.  

Mvua hiyo imetatiza shughuli ya kuvuna zao hilo iliyoanza mnamo Oktoba na inaendelea hadi mwezi ujao, huku Wizara ya Kilimo ikielezea hofu kwamba huenda isifikishe kiwango kilichopangiwa cha magunia 21 ya mahindi msimu huu. Hii ilisema ni kutokana na hasara inayosababishwa na kuoza kwa zao hilo.

"Mvua hiyo imesababisha zao kuozea shambani na kuvuruga faida iliyotarajiwa kutokana na bei nzuri msimu huu," alisema, Bw Jackson Kosgei kutoka Moiben, kaunti ya Uasin Gishu. 

Wakulima hao walisema mvua imefanya kuwa vigumu kutumia mashine shambani huku mazao ambayo tayari yamevunwa yakikabiliwa na hatari ya kuoza kutokana na viwango vya juu vya unyevunyevu. "Mvua imefanya vigumu kwa trekta zetu kufanya kazi shambani na kutu lazimu kusimamisha shughuli za kilimo kwa kuwa hakuna mashine za kukausha mazao ambayo tayari yamevunwa na kufanya kuoza," alisema Bw Wilson Kirwa kutoka Kibomet, kaunti ya Trans Nzoia. 

Wiki iliyopita, baadhi ya wakulima wallisihi serikali kufungua mabohari ya Bodi ya Kitaifa ya Nafaka na Mazao (NCPB), ili kuwapa wakulima mitambo ya kukaushia nafaka.

Muungano wa Wakuzaji Nafaka (CGA) unasema kwamba serikali inapaswa kuwafadhili wakulima kukausha mahindi  yao kwenye mabohari ili kuzuia uhaba wa chakula. 


 


Question: Nani wamesema mvua imefanya kuwa vigumu kutumia mashine
Answer: wakulima
Djimon Hounsou (en français : [ d͡ʒimɔ̃ ʔunsu], en anglais : [ˈd͡ʒaɪmən ˈuːnsuː]), né le 24 avril 1964 à Cotonou, est un acteur, réalisateur et mannequin béninois naturalisé américain. Il est surtout connu pour ses rôles dans Gladiator, Amistad, Blood Diamond, The Island, Forces spéciales ou Never Back Down ainsi que pour son rôle de Korath dans l'univers cinématique Marvel (Les Gardiens de la Galaxie et Captain Marvel).

Question: cinéaste Benε  tɔ̀n tɛ é nywɛ́ susu ?
Answer: Djimon Hounsou
The Federal Ministry of Agriculture and Rural Development is a ministry of the Federal Government of Nigeria that has the mandate to ensure food security in crop, livestock and fisheries, stimulate agricultural employment and services, promote the production and supply of raw materials to agro industries, provide markets for the products of the industrial sector, generate foreign exchange and aid rural socio-economic development throughout Nigeria. https://fmard.gov.ng/who-we-are/ Dr. Mohammad Mahmood Abubakar is the current Minister of Agriculture and Rural Development. https://fmard.gov.ng/hma/

Question: Onye bụ minista nke na ahụ maka ịkọ ọrụ ụgbọ na izụ anumanu na Naijiria na 2021?
Answer: Dr. Mohammad Mahmood Abubakar
USIKU WA KUOGOFYA 
Ulikuwa usiku wa manane niliposikia mayowe... 
    Nilitoka kitandani haraka na kutega sikio langu Mayowe niliyoyaskia. Yalinifanya nijue mambo hayakuwa yameenda vizuri Kábla mba unipe kisogo nilivaa mavazi yangu. Sikusahau kuchukua Kurunzi yenye mwanga Mkali kama wa Jua Maana kulikuwa na giza totoro Siku Sahau kubeba silaha ya Kujikinga Nilivaa viatu vyangu na kufungua mlango kwa utaratibu.
    Nilipo karibia katika nyumba ya sahibu yangu Maria ndivyo nilivyoyasikia mayowe yalivyozidi Baada ya kusikia mayowe walijitokeza kwenda kuwasaidia Kweli ulikuwa umati wa watu
Genge la wezi waliwashabulia familia ya kina maria, Mambo yalitumbukia nyongo. Lo Do! Alikuwa mwanaume mwenye tumbo La Kiriba: Alipowasili kwa Sahibu yangu alimgonga baba yake maria. Babake sahibu wangu alikufa Hapo ndipo mayowe yalipotokea.. Lo! Alipotaka kutoka ali adimika kama wali wa daku Bonge la mtu alitokea miangoni na kumshika Mtu huyo alikuwa Simbábuka maana alimshika muuwaji na kumpiga.Lo! Mtu huyo alifanana na baba ya Maria mithili ya shilingi kwa ya pili
Muaji alilia kwi kwi kama kitoto Kidogo huku akiomba msamaha. Muaji alipiga moyo konde na kuamka na kuanza kumshabulia kaka ya baba Maria lakini wapi alichapua kama darama maana .

 Kaka yake baba Maria alikuwa balozi, alijulikana kama pesa. Maria alitulizwa na kwambiwa atulie tuli.
    Punde si punde maafisa wa polisi waliwasili. Muaji aliweka roho mkononi. Alibebwa na kushikwa ki! na kula kalenda. Kweli alingia katika kaburi ya majuto. Mamake Maria alilia kwa uchungu. Mamake maria alianguka na kuzima zi! 
Kweli wahenga hawakutulamba mgongo waliposema dunia ni rendile, hukana mbele na nyuma. Maria aliachwa na kuwa yatima. Alikuwa na machozi ya kuwapoteza wazazi wote wawili kwa mara moja. Kweli ulikuwa usiku wa kuogofia.

Question: Genge la wezi lilishambulia familia ya akina nani
Answer: Maria
MANUFAA YA KILIMO KATIKA UIMARISHAJI WA UCHUMI WA KENYA Kilimo katika nchi yetu ya Kenya ni muhimu na kinafaa kuzingatiwa kwa manufaa yake mengi. Moja ni ufugaji wa mifugo ambao hutupa protini kupitia kwa nyama. Hii protini ndiyo inayoipa nguvu mwili na kujenga. Mifugo hawa kama kuku hutupa mayai ambayo yaweza yakauzwa na kuimarisha maisha ya mfugaji na familia yako kwa kumpa pesa za kukidhi mahitaji yote. Mifugo hawa pia hutupa mbolea kupitia kwa vinyesi vyao. Mbolea hii inasemekana kuwa bora katika kilimo. Mwanzo haichafui mazingira na hutumiwa kwa muda mrefu na mimea na hivyo kuimarisha mazao shambani. Vinyesi vya mifugo hawa pia ni kama kinyesi cha kuku ambacho hutumiwa kama chakula cha samaki. Na samaki huwa mojawapo ya vyakula vinavyopendwa na wakenya na pia huuzwa ng'ambo na huletea nchi yetu pesa za kigeni ambazo hutumiwa kwa ujenzi wa taifa letu. Kilimo cha nafaka kama mahindi ni muhimu sana kwa nchi kwanza mahindi hayo yakipandwa katika mashamba makubwa makubwa na kufuatiliwa kwa makini yaweza yakatoa mazao mengi ambayo huuzwa ngambo na humu nchini mwanzo mahindi ndicho chakula kinachopandwa na asilimia kubwa ya wakenya. Mahindi haya husafirishwa viwandani ili kuimarisha utumiaji wake na husagwa na kutupa unga ambao hutumiwa kama chakula (ugali), kwasababu ya hii viwanda vya kilimo vinanunuliwa na pia njia nyingi zimeundwa na kuwa za lami na hii ni mojawapo ya uchumi na maendeleo. Katika soko yetu asilimia 80% ya vifaa vinavyouzwa ni zao za kilimo na hii pia inaimarisha ujenzi wa masoko na kuifanya nchi kuendelea kiuchumi. Mimea mingine kama maua pia ni zao za kilimo na husafirishwa ng'ambo. Maua hayo pia huifanya nchi kuonekana vizuri na rembo kupindukia. Ni jukumu letu kuhakikisha nchi inangaa na hii huletwa na upanzi wa hiyo miti na maua. Ningependa kuwahimiza wananchi kwa jumla pia wazingatie kilimo mwanzo wasipozingatia hawatapata chakula cha kutosha kuzikimu familia zao na hivyo zitaleta vurugu na hivyo itadidimiza uchumi. Ningependa pia kuwasihi wananchi kuendeleza kilimo mwanzo kilimo ni njia moja ya kujipa kazi yako mwenyewe na hivyo kupunguza usafiri wa watu kutoka vijijini kwenda jijini kutafuta nafasi za kazi ilhali kazi zenyewe zimo viganjani mwao. Na kumbuka kilimo kinafaa kuzingatiwa na ndicho kinaipa maendeleo nchi yetu ya Kenya.

Question: Wiase a ɛho hia paa wɔ kuayɛ mu
Answer: Kenya