MJADALA KUHUSU NAMNA MBALIMBALI ZA KUPUNGUZA AJALI BARABARANI NCHINI KENYA
Ajali ni tukio maalumu linalotambulika, lisilotarajiwa geni na lisilotakikana ambalo hutokea katika muda na mahali fulani bila sababu au maksudi dhahiri lakini husababisha madhara yaliyo wazi hasa vifo. Kuna aina nyingi za ajali, kwa mfano kuna kimaungo na yasiyo ya kimaungo. Ajali hizi ni kama migongano yaliyotarajiwa au maanguko, kujeruhiwa kwa kugusa kitu kikali, moto, umeme au sumu. Kuna ajali katika shughuli. Ajali hizi hupatikana wakati wa utekelezaji wa kazi na majeraha ya michezo. Mwisho ni ajali kwa vyombo vya usafiri kama ajali za baiskeli, pikipiki, magari, malori na kadhalika. Ajali za barabarani zimeripotiwa kufikia vifo milioni moja nukta tatu tano kila mwaka kote duniani. Ripoti hii ni wito kwa serikali na wadau wote kuchukua hatua kutekeleza na kuzingatia jinsi wanavyoweza kukabiliana na ajali hizi. Wahenga hawakukosea walipo amba kuwa kinga ni bora kuliko tiba. 
Awali ni kuwepo kwa elimu ya kutosha ya udereva. Madereva wengi barabarani hawana ujuzi sahihi wala vibali vya kumiliki magari hayo. Hivi basi husababisha na kutia abiria na wapita njia wote hatarini kwa sababu ya puuza zao. Madereva hawa hawajui kama bahati ni chudi ni lazima wafanye kazi zao vizuri na kwa bidii ndio wafaulu maishani. Madereva hawa wasio na ujuzi wa kuendesha magari ni sharti waondoshwe na wapelekwe katika shule za udereva. Jambo hili pia ni chanzo cha ajali barabarani. 
Pili ni sheria kali ziwekwe barabarani dhidi ya madereva. Sheria zenyewe ni kama kujifunga mishipi ya gari na wahimize abiria wao pia kujifunga mishipi hio ili tupunguze ajali barabarani. Mishipi ya magari husaidia pale dereva anaposimamisha gari ghafla mtu asitoke nje ya gari kupitia kioo cha mbele. Magari yawekwe vifaa vya huduma ya kwanza. Madereva wapekuliwe vibali na vitambulisho vyao kabla ya kuruhusiwa barabarani ili tuhakikishe usalama wa wananchi.
Kuwekwe maarufuku ya utumiaji wa mihadarati barabarani kwani ingawa imekatazwa utapata madereva wengi wakitumia mihadarati kama vile bangi, pombe, miraa, mugoka, sigara na kadhalika na huatharisha maisha wapita njia. Hatua zichukuliwe dhidi ya madereva kama hawa. Ni nani asiyejua kuwa maisha ya abiria imo ndani ya mikono ya madereva? 
Isitoshe, kivukio cha chini na juu viwekwe na wizara. Uchukuzi na miundo msingi ili kupunguza idadi ya watu barabarani. Mtembeaji anastahili kuvuka barabara aonapo rangi nyekundu ikiashiria magari yote yasimame. Hata hivyo ni sharti wahakikishe barabara iwazi. Hivi basi tutaweza kuona ajali zikipungua barabarani. 
Licha ya hayo, serikali ya kaunti ziweke kivukamilia katika kila barabara. Kivukamilia ni sehemu iliyochorwa mistari meupe na ndiyo rasmi ya kuvukia barabara. Kivukamilia pia huezesha madereva kujua kuwa hapo ni mahali pa watembeaji kuvukia. 
Madereva ni sharti wawe waangalifu, wamakinike na waangalie barabara vizuri ili waone kama kuna kuruba, matuta au mizunguko barabarani. 
Kutokuwa waangalifu barabarani ni mojawapo ya changamoto kubwa cha kuwepo na ajali hizi. Madereva wanapaswa kupeleka magari yao vizuri kuwapo kuruba na matuta ili tuboreshe maisha ya abiria na wapita njia. 
Waendeshaji pikipiki na abiria wao wavalie helmeti ili wajikinge kwani walivyonena wahenga si uongo kuwa tahadhari kabla ya hatari. Lazima wavae helmeti ili wasiumie wakati wanapokumbana na ajali mbaya. Helmeti husaidia kutoumia kwa waendeshaji pikipiki na abiria wa pikipiki. 
Minghari ya hayo, madereva wasomeshwe haki za kibinafsi. Madereva wengi hawazitilii mkazo na wengi wao hawazijulii kabisa haki za kibinadamu. Inapaswa shule za udereva zifunze kuhusu suala hili kwa madereva. 
Askari fisadi wapigwe kalamu na waajiriwe askari wanao wajibika. Askari fisadi hupokea hongo kutoka kwa utingo na madereva ili waachiliwe kama magari yao ni mabovu, yaani hayafai barabarani na iwapo hawana vibali vya udereva.
Chanzo chengine ni barabara nyembamba zimechangia kwa ajali barabarani. Barabara zinafaa zipanuliwe ili tupunguze misongamano ya magari na kupunguza kutokea kwa ajali. 
Nyumba zilizo karibu na barabara ziondolewe. Serikali awahimize wananchi ili wasijenge nyumba zao karibu na barabara kwani huenda malori yakagongana na nyumba hizo na zikaleta madhara zaidi hata kuliko ajali. 
Vilevile wanyama wa pori waondolewe karibu na barabara. Wanyama kama ndovu wanaozunguka barabarani pia huchangia kama madereva wanapotaka kuwahepa huenda wakagonga miti au wapita njia walio karibu na barabara hizo. 
Magari yakaguliwe vizuri kabla ya kukubaliwa barabarani. Madereva wamiliki magari mazuri na 
yenye hali nzuri. Maafisa wa polisi wakague viwango vya gurudumu katika magari makubwa. Magari ya mizigo yanafaa yabebe kiwango fulani ili yasilete ajali barabarani. Fauka ya hayo madereva wazuri na wanaotii sheria wapewe zawadi ili madereva wengine wapate kuiga madereva hawa. Tukuwekwe tuzo kadhaa za kupeana kwa madereva katika siku ya sherehe za Taifa 
Barabara zinapaswa kuwekwa vidhibiti mwendo ili kupunguza na kuonyesha watu wanazidisha mchapuko katika baraste. Kuongeza mchapuko pia huongeza idadi ya ajali. Hivi basi sababu ya ajali nyingi barabarani ni madereva kukosa makini giza usiku, mvua kubwa, mafunzo duni kwa madereva, kutoboka magurudumu, kuwepo kwa barabara mbovu na nyembamba sana kupita kwenye mito nyakati za mvua, afya duni ya dereva, ulevi wa madereva ushirikina kutumika na kadhalika.
Ninaona tukiyatilia mkazo hayo nilivyo orodhesha hapo juu tutaona mwisho wa ajali nyingi barabarani na tutahakikisha usalama wa abiria na wapita njia. Tuungane mikono, kwani mkono mmoja haulei mwana ili tuone mwisho wa ajali nyingi. 


Question: Ajali husababisha madhara gani
Answer: Vifo