theophilusowiti/AfriQuAD huggingface dataset:
MAONI haya yanamuelezea marehemu Cyrus Khashalaga Jirongo kama mwanasiasa aliyekuwa na ushawishi mkubwa lakini maisha yake yalijawa na panda shuka. Mwandishi anamkumbuka Jirongo kama mbunge wa Lugari kwa vipindi viwili, ambapo alijulikana kwa jina la utani 'CJ'. Mnamo mwaka wa 1997, alipita vijijini akigawa kanga na sukari kwa wingi ili kushawishi wapiga kura. Afisi yake katika jumba la Loita House ilikuwa kimbilio la watu kutoka maeneo kama Sinoko, Mawetatu, Kongoni, na Mautuma. Hata hivyo, sifa yake ilichafuliwa na madai ya kuhusika na kundi la Youth for KANU 92 ambalo lilikosolewa kwa kuharibu uchumi, pamoja na kashfa za ardhi zilizopelekea atangazwe mfilisi.

Question: Jirongo alijulikana kwa jina gani la utani?
Answer: CJ
Kenya ne okwongo yudo nyinge owuok e nying gotne motelo mabor kabisa. Got Kenya nigi bor mar 17,058 feet, kendo en got mar ariyo mabor kabisa e Africa bang' got Kilimanjaro. Piny Kenya ne oyudo nyinge owuok e gotno manigi wiye adek madongo: Batian, Nelion, kod Lenana. Godno en got mach mane otuogo higni kaka tara adek kod achiel mosekalo, kendo sani en achiel kuom kuonde mosekan maber e piny mang'ima gi riwruok mar UNESCO. Gotno dhiyo nyime ywayo welo kod jokwalo got mang'eny higni ka higni nikech itni mopogore mopogore kod le mang'eny mantiere kanyo.

Question: Riwruok mane ma osegiko got Kenya kaka ka keno maduong'?
Answer: UNESCO
Phumzile Mlambo-Ngcuka (; born 3 November 1955) is a South African politician and former United Nations official, who served as the Executive Director of UN Women with the rank of Under-Secretary-General of the United Nations. Mlambo-Ngcuka served as Deputy President of South Africa from 2005 to 2008, as the first woman to hold the position and at that point the highest ranking woman in the history of South Africa. During her period as deputy president of South Africa, she oversaw programmes to combat poverty and ensure the poor benefit from the advantages of a growing economy.

Question: Ubani owaba iphini likamengameli wokuqala wesifazane eNingizimu Afrika?
Answer: Phumzile Mlambo-Ngcuka
The kingdom Kano has 15 gates. Some of its wall has eroded due to poor maintenance.

Question: Shin kofofi nawa ne a birnin kano?
Answer: 15
In modern times, August is a month of celebration for the people of Osogbo land that includes the traditional cleansing of the city and the cultural reunion of the people with their ancestors, the founders of the Osogbo Kingdom.The Osun-Osogbo Festival itself is a two-week-long programme. The traditional cleansing of Osogbo is called 'Iwopopo', which is followed after three days by the lighting of the 500-year-old sixteen-point lamp called 'Ina Olojumerindinlogun'(16 face lamp). Then comes the 'Iboriade', an assemblage of the crowns of the past rulers, the Ataojas of Osogbo, for blessings.

Question: Osu wo ni wọn ma n se ọdun Osun-Osogbo?
Answer: August
FAIDA NA MADHARA YA TEKNOLOJIA KATIKA SHULE ZA SEKONDARI 

Teknolojia ni maarifa ya kisayansi yaliyowekwa katika matumizi ya vitu. Teknolojia imeleta vitu mbalimbali katika maisha ya binadamu ambayo yana faida na madhara. Teknolojia hii imeleta  manufaa katika maisha ya binadamu kwani imeimarisha maisha ya binadamu na pia imeleta madhara kwani pia imezorotesha maisha ya binadamu. 

Kwa wanafunzi wa shule ya upili, teknolojia imeleta manufaa na hata madhara. Teknolojia hizo ni kama vile tarakilishi, kikokotoo, simu na zenginezo. Teknolojia hizi kama hiyo simu, ni nzuri kwani hata wanafunzi huzitumia kusoma na hata kupata habari zinazotokea nchini. Huwasaidia pia katika mawasiliano na hata kujuliana hali na watu wengine. Lakini pia simu hizi zina madhara, kwani wanafunzi wengi huzifanya simu kama vyombo vyao vya kufanyia maovu. Watu pia hutumia simu hizo kufanyia ufisadi. 

Ukiangalia katika tarakilishi, pia nazo ni nzuri katika shuleni kwa kusaidia katika kuchapisha kazi fulani, kusaidia kuhifadhi muda, lakini pia hufanya wanafunzi wawe wavivu katika kuandika. Kwani watakua wanategemea kazi kutoka kwa tarakilishi kwani wanafunzi huweza pia kuingia katika ofisi za walimu na kuangalia ponografia kwenye tarakilishi za walimu. 

Ukija katika upande wa runinga, ni kweli runinga zinazo manufaa tena sana. Runinga inaweza kutumika kusomea na hata pia kusaidia katika kupata habari zote za duniani zinazoendelea. Wanafunzi wengi siku hizi kazi yao kubwa kwenye runinga ni kuangalia sinema na muziki. Ni kweli kuwa baadhi ya sinema na muziki hiyo ina mafunzo lakini wanafunzi hawatazami ili kupata mafunzo bali hutazama ili kufurahia na kupoteza wakati. Hili limewafanya mpaka hawatii bidii katika masomo yao, kazi ni kuangalia sinema na muziki na kuiga tabia mbaya mbaya. 

Teknolojia zilizoletwa kwa wanafunzi wa sekondari ni nzuri kwa sababu zina faida katika masomo yao na hata mambo mengine. Lakini teknolojia hizo hizo zimewaharibu sana wanafunzi na kuwafanya wafanye matendo mabaya. Kwani kizuri hakikosi Ila.

Question: Nini huwafanya wanafunzi wawe wavivu katika kuandika
Answer: Tarakilishi
The stadium was constructed by the China Civil Engineering Construction Corporation, at a cost of US$ 21 million. Construction began in March 1984, and was completed in January 1989.

Question: Ni iyihe sosiyete yubatse Stade Amahoro?
Answer: China Civil Engineering Construction Corporation
Piny Kenya e piny mar ang'wen kuom dongo chai e piny mang'ima, kendo en e piny mokuongo e oro chai marateng' (black tea) e loka, ka dongo mar higa 2025 ne okalo kilo (kilograms) tara mia auchiel (600 million) mane nengo gi ne okalo dola tara achiel kod nus ($1.5 billion). Tich chai omiyo jopur matindo mokalo tara mia auchiel (600,000) tich, kendo joma rito kanyakla mag jopur (cooperatives), ka bende omiyo ji tara dek (3 million) yudo kony e yore mopogore mopogore mag dapo mar chai. Chai mar Kenya ioro e pinje piero ochiko kod auchiel (96), to pinje kaka Pakistan, Egypt, kod United Kingdom e joma ng'iewo chai mang'eny kendo maber mane idongo e loka mag gode (highlands).

Question: Kenya en piny mar adi kuom dongo chai e piny mang'ima?
Answer: ang'wen
Ka idwaro tedo chapati nyaka idwar mogo malong'o. Mogo ma ng'ato inyalo tigo en mogo kaka X-chapati, Ajab, Lotus, to gi moko mang'eny. Chapati nyaka ted ka isekiko mogo gi pi ma ndhem ndhem, ok pi maliet, to ikiko mogo no gi mafuta mar tedo, dhi nyime gi kiko mogo ka iseketo chumvi to gi sukari matin. Mogo buchako yware to ka mogo no osechako weyo lwede, koro ume e basin to iwe kuom dakika piero adek, kasto koro inyalo kao mogo no to iloso chapede ma inyalo wang'o e pan e mach mokger to gi mafuta matin kabisa.

Question: Mondo chapati obed maber nyaka idwar gimane mokwongo?
Answer: mogo malong'o
Chief Olusegun Matthew Okikiola Ogunboye Aremu Obasanjo, GCFR , (/oʊˈbɑːsəndʒoʊ/; Yoruba: Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́ [olúʃɛ́ɡũ ɔbásanɟɔ]; born 5 March 1937) is a Nigerian political and military leader who served as Nigeria's head of state from 1976 to 1979 and later as its president from 1999 to 2007. Ideologically a Nigerian nationalist, he was a member of the Peoples Democratic Party (PDP) from 1999 to 2015, and from 2018 has been a member of the African Democratic Congress party (ADC).

Question: Amanyᴐkuw bεn mu na Olusegun Obasanjo gyinaa sε ne frankaa tufo?
Answer: Peoples Democratic Party
SHEREHE YA KUKATA NA SHOKA Shangwe na nderemo zilisikika kote kote. Kwa kweli, ilikuwa siku tuliyokuwa tumesubiri sana. Mimi na ndugu zangu tuliandamana moja kwa moja kuelekea kanisani. Njiani tuliwapata mabanati walioshenezea mapambo na marembo kochokocho. Tulipofika katika kituo cha magari, vicheko vilipamba moto jari moja. Ama kweli, siku njema huonekana asubuhi. Tulipokaribia kufika kanisani, tulisikia sauti za wanakwaya waliokuwa wakiimba nyimbo tamutamu. Njiani, nilifurahi upeo wa kufurahia. Tulipofika kanisani, tulipata kulikuwa kumepambwa kupambika. Wanakwaya waliimba nyimbo za kuwakaribisha wageni waheshimiwa pamoja na maharusi. Mwia si mwia, maharusi walianza kuingia wakiwa wamepambwa na kupambika. Ulipomtazama bi harusi, alikuwa kimanzi wa kugugumiwa mate. Walipokuwa wakiingia, walikaribishwa kwa shangwe na vigelegele.  Ama kweli wahenga hawakutuchana nywele kwa mfupa wa samaki waliponena kuwa ukiona vyaelea, vimeundwa. Kabla ya paka kunawia mate yake, kasisi aliamka na kuanza ibaada. Kanisani, injili ilisomwa, zawadi zilitolewa, nyadhi zilikabidhiwa, mimuliko ya kamera ilimweka mweka kote kanisani. Kasisi alisimama na kusema maharusi waende ili wabarikiwe katika ndoa yao. Walipokuwa wakitembea kuelekea madhabahuni, walitembea kwa tungo na matao ungedhani waliogopa kuwakanyaga viumbe vidogo ardhini. Baada ya kubarikiwa, walivishana pete huku mimuliko ya kamera ikimweka mweka. Alaa! Wahenga na wahenguzi hawakulanzi walipolonga kuwa chanda chema huvishiwa pete. Ukumbi ulijaa shangwe, nderemo, vigelegele, vifijo na kayaya za ndani kwa ndani.Baadaye, kila mmoja alielekea ukumbini ambapo meza ilikuwa ikilalamikia uzito wa vyakula. Si pilau, si biriani, si nyama ya kubanika aidha vinywaji na vile vya kila aina vilikuwa kemkem. Baada ya kumaliza, kila mana mmoja alielekea nyumbani akiwa na furaha riboribo. Maharusi walifurahi na kufurahika. Ama kweli ilikuwa sherehe ya kukata na shoka, kama si ya babu kubwa au ya ndovu kumfanya mwanawe kitoweo.

Question: Ebe ha na nwanne ya nwoke gara
Answer: kanisani
Dodoma (lit. 'It has sunk' in Gogo), officially Dodoma City, is the national capital of Tanzania and the capital of the Dodoma Region, with a population of 410,956.
In 1974, the Tanzanian government announced that the capital would be moved to Dodoma for social and economic reasons and to centralise the capital within the country. It became the official capital in 1996.  Much of the initial design did not come to fruition for a long time. As a result, Dar es Salaam remains the commercial capital of Tanzania and still retains the state house Ikulu, and a large number of government functions.

Question: Kurow bεn ne Tanzania ahenkurow?
Answer: Dodoma
UHAKIKI WA KIGOGO CHA PAULINE KEYA  

Kitabu hiki kinaanza na  wachongaji watatu, Boza, Kombe na Sudi wakiwa katika soko la chapakazi wakiendeleza shughuli ya kila siku ya uchongaji vinyago. Boza anaonekana kutema tema mate ovyo huku akiangalia kijirununu chake naye Sudi anakula embe. Uchafuzi wa mazingira katika soko uko bayana kwa sababu povu jeupe linaonekana na uvundo upo sokoni. Ashua, mkewe Sudi anawaletea chai na mahamri matatu, Sudi anafungulia kijiredio cha simu ambapo matangazo ya kufungwa kwa soko kwa muda wa mwezi unatolewa. Boza na Kombe wanaonekana kuunga mkono tangaza hilo bila kujua watakachokula na mahitaji yao watakavyoyakimu kwa muda huo. 

Majoka, ambaye ni kiongozi wa jimbo hili la Sagamoyo, amemchukuwa binamuye, Mzee Kenga, na kumfanya mshauri wake. Kenga, ambaye anawatembelea wachongaji hawa watatu, anaonekana kuwa fisadi kwani anamlazimisha fudi ambaye amekataa kuchonga kinyago cha kiongozi wa Sagamoyo kwa minajili ya sherehe za miaka sitini ya uhuru. 
Migomo ya wafanyikazi inaonekana kwa ajili ya mishahara duni wanayotolewa. Majoka anaonekana kufurahishwa na jambo hili kwani anasema anatumia mbinu ya kuingiza na kutoa yaani anaongeza mishahara ya wafanyikazi hawa kwa asilimia kidogo kisha aongeze ushuru. 
Kenga anamshauri Majoka vibaya kwa kumwambia azuie maandamano yanayoendelezwa na Tunu na Sudi. Inaonekana bayana wakati ambapo alimwangamiza Jabali, mpinzani wake na kumsingizia ajali pia Majoka anajaribu kumuuwa Tunu ila inapatikana alivunjwa mguu tu! 
Kwa ajili ya upeperushaji wa habari kuwa Tunu awanie uongozi wa Sagamoyo, kituo cha Mzalendo kinanyimwa uhuru wa upeperushaji na kufungwa.  Kituo kimoja tu kinabakia na hicho cha mashujaa wa Sagamoyo. 

Majoka anaonekana kumiliki mali kama Majora and Majoka Company ambayo wafanyikazi wake wanaonekana kuangamia ndani. Majoka and Majoka academy ambayo inaendeleza masomo duni na wanafunzi wake wandishia kuwa makabeji. 
Isitoshe, vifo vya wanasagamoyo vi bayana ambapo kwa ajili ya kufungiwa kwa soko, wanaume wamekosa cha kufanya na kuishia Mangweni ambapo Asiya na Nguromo walipata kibali cha uuzaji wa pombe haramu. Pombe hii inawapofusha watu na pia inasemekana Nguromo alifia huko Mangweni kwa ajili ya kunyongwa na chatu. Mazishi ya Ngurumo yanaharakishwa na Majoko eti shuguli za sherehe zisikatishwe. 
Ngao Junior anaangamia katika uwanja wa ndege. Habari hizi zinamfanya Majoka kuzimia na kupelekwa hospitalini ambapo katika ndoto, nafsi yake inamhukumu kwa maovu aliyowatendea wanasagamoyo. Mkewe Majoka, Husda, pia ana kushtuliwa na habari za kifo cha Ngao Junior. Inapofika siku ya kilele cha kusherehekea, watu wanakongamana mbele ya soko la chapakazi wakiongozwa na Tunu na Majoka anabaki na watu kumi katika sherehe zake. Hii inampa hasira na kumfanya aende walipo akina Tunu. Huko, inaonekana anasalitiwa na wenzake na Tunu anainuliwa juu ili aongoze Sagamoyo. 

Question: Ashua alikuwa mkewe nani
Answer: Sudi
MAZUNGUMZO BAINA YA DAKTARI NA MGONJWA. 
(Mgonjwa anaingia ofisini mwa daktari Mwago huku akilalamika kwa maneno yasiyosikika vizuri kisha anaketi )  
Mwago: 		Habari yako mzee? 
Mbura : 		Mbaya bwana daktari nina maumivu sana mwilini bwana daktari. 
Mwago: 		Nieleze ungependa nikusaidiaje? 
Mbura : 		Nimekuwa nikiumwa na mifupa ya miguuni ninapo tembea masafa marefu. Nimekwenda kwa hospitali nyingi ila sipati matibabu yaliyo sahihi. Daktari, kila nipapoona yakua nimepona, baada ya miezi kadhaa ugonjwa ule ungerejea. Pia kichwa changu kinaniuma sana daktari, sijui shida iko wapi. 
Mwago: 		Ningependa kukuuliza maswali kadhaa kuhusu ugonjwa huu. 
Mbura : 		Ndio daktari, hata hapa nilipo kichwa karibu kinalipuka kwa sababu kikomoto ajabu. Mwago : Mifupa yako huwa inauma pando gani sana sana? Mahali ambapo mifupa hukutana  kwenye magoti ama kwenye miguu unapotembea?
Mbura: 		Kwenye magoti bwana daktari na huwa inatokea wakati nimepiga lundi kwa wakati mrefu au sehemu refu. 
Mwago: 		Na usipofanya kazi, wewe pia bado hawa unaumwa? 
Mbura: 		La, nikiwa nimetulia mimi huwa niko sawa lakini nitembeapo tu masafa marefu, huwa nashindwa kutembea. 
Mwago : 		Sawa. Na kichwa chako huuma saa ngapi ama wakati gani haswa? 
Mbura: 		Ninapoinua vita vizito vizito ama kufanya kazi kwa wakati mrefu. Kama hivi sasa, nimeinua mitungi miwili ya maji lakini naskia nikama kichwa changu kitalipuka. 
Mwago: 		Sawa itabidi nikupime magonjwa fulani, itabidi uende ukaketi katika kila kikanda. 
    (daktari anatoa damu kiasi kutoka kwenye kidolo cha mbura) 
Mbura: 		Sasa daktari, hio damu itakusaidiaje? 
Mwogo: 		Tulia kwanza nifanye utafiti. 
Mbura : 		Sawa bwana daktari, wacha nitulie. 
Mwago: 		Damu yako inaonyesha kuwa una ugonjwa wa mifupa na presha. Sasa itabidi nikudunge sindano kisha, nitakupea dawa. 
Mbura: 		Daktari hakuna njia nyingine kwani? (Mbura anaonekana kuwa ameogopa sindano ile)  
Mwago: 		(Anamdunga sindano kisha anawambia aketi kwenye kiti) Sasa shika dawa hizi na usipitishe hata siku moja bila ya kunywa dawa hizo. Kisha usifanye kazi nyingi kwa kuwa wewe ushazeeka. Tafuta mahali utulie ili uweze kuishi zaidi. 
Mbura: 		Sawa bwana daktari na nisipopona nifanyaje? 
Mwago: 		Rudi papa hapa nitakusaidia vilivyo na pia usiinue vitu vizito, mifupa yako imekuwa nyepesi na haina nguvu. 
Mbura: 		Sawa daktari, uwe na wakati mwema. 
Mwago: 		Nawe pia Kwaheri. 

(Mbura anaondoka ofisini kwa daktari na kufunga mlango nyuma yake) 

Question: Mbura akitulia huwa vipi
Answer: sawa
Umunsi warageze, maze njya mu giturage. Nagize ibyishimo byinshi kubera ko nari maze igihe kirekire ntasohotse, kandi nkaba nararetse kubaza ibibazo, ntiriwe mbwira ba sogokuru na ba nyogokuru ndetse n'incuti twakuranye. Tugezeyo, nashimishijwe no kubona sogokuru na nyogokuru bari batekanye kandi bafite amagara mazima. Bidatinze, nabonye incuti yanjye Jane yiruka aza aho nari mpagaze. Sinamubonye mu izina, ariko yaje ansanga.

Question: Ba da daɗewa ba, sai na san ko wane ne abokina.
Answer: Jane
Nam manyien manyuol e pinje duto (international seaport), miluongo ni Lamu Port, pod igero e piny Lamu. Nam mar Lamu dhi bedo maduong' moloyo dho-nam mar Kilindini, to kanyakla mar Kenya Ports Authority (KPA) wacho ni dho-nam ariyogi ok dhi dhing'ore (compete) to gidhi konyore kendo medore lony (complement).

Question: KPA wacho ni Lamu kod Kilindini dhi tiyo nade?
Answer: gidhi konyore kendo medore lony (complement)
ï»¿Jaga, Paka wa  Mtaani  

Hapo zamani, paliishi paka kwa jina Jaga. Jaga alikuwa wa kipekee,  wakutamanika, na mwenye rangi ya kuvutia wengi. Alikuwa na afia  nzuri kabisa na alikuwa akila chakula kitamu na kupendeza pale  mtaani kama mkate,keki,nyama na kunywa mazi  Jaga aliishi katika duka la mzee Taji.Hili ni duka lililokuwa kubwa kuliko  maduka mengine katika mtaa ule na iliuzwa karibu bidhaa zote  ambazo hutumika nyumbani. Watu waliishi kujaa pale wakinunua  unga,nafaka,mafuta,sukari na zinginezo  Jaga alipenda sana  maisha ya mtaani. Watoto  walicheza naye Kila  siku.wengine walimpa keki  ili kumvutia kwao.Jinzi siku  ziliendelea kusonga ndivio  Jaga aliendelea kuwa  mkunbwa na angelida lile  duka la bwana Taji na  kuzuia panya kuhari  vyakula  la. Siku moja duka la mzee Taji Lilivamiwa na wezi na walichukuwa vitu  vingi sana. Watu walipofika kusaidia wezi walikuwa wameenda zao  tayari na ilikuwa Jambo mbaya sana la kuhuzunisha.  Mzee Taji aliamua kurudi  kijijini na kuanzisha kilimo.  Hivyo basi lazima Jaga  angemfuata bwana Taji  kijijini na wote wawili  waliona wazo nzuri. Hivyo  basi aliamua kufuga  ng'ombe,mbuzi,mbwa na  kuku.  Siku za mwazoni maisha  ya kijijini yalikuwa kama  Yale ya mtaani. Mzee Taji  aliweza kumnunulia Jaga  chakula kitamu. Siku  zilivyosonga bwana Taji  alianza kuwa na kazi  nyingi. Jaga hangeweza  kumfuata Kila mahali na  alianza kuaachwa  nyumbani.  Jioni bwana Taji angerudi  akiwa amechoka kutoka  shambani na hangeweza  kununua vitamu vya  kumpa Jaga.Jaga alianza  kujifunza maisha mapya.  Akaaza kuwinda ili kupata  chakula kizuri. Siku moja  alikula kuku,na jioni  ililpofika Bwana Taji  akamkosa. Alipopitapita Shambani aliona manyoya ya kuku. Bwana  Taji alimpa mkate na maziwa akanywa maziwa kidogo tu.Jaga aliwala  kuku wote pale nyumbani. Mbwa wa bwana Taji hakupendezwa na  tabiya ya Jaga. Baada ya siku kadthaa kupita bwana  Taji alijua kuwa Jaga ndiye  amekula kuku wote.  Alikasirika sana  kumtukuza.Kutoka siku Ile  mbwa wa bwana Taji  akawa anamtukuza Jaga.  Taji alimsamehe Jaga na  kumkaribisha tena lakini  chuki kati ya mbwa na  Jaga haikuisha hadi siku  ya leo

You are free to download, copy, translate or adapt this story and use the illustrations as long as you attribute in the following way:  Jaga, Paka wa Mtaani  Author - WANGUI ANN  Illustration - Isaac Okwir, Magriet Brink and Wiehan de Jager  Language - Kiswahili  Level - First paragraphs  Â© African Storybook Initiative 2020  Creative Commons: Attribution 4.0  Source www.africanstorybook.org 

Question: Jaga aliishi katika duka la mzee yupi?
Answer: Taji
MANUFAA YA KILIMO KATIKA UIMARISHAJI WA UCHUMI WA KENYA 

Kilimo ndiyo njia kuu ya kuimarisha uchumi katika nchi ya Kenya. Karibu asilimia 80 ya wakenya huchangia katika kilimo kama kazi yao ya kila siku na hata pia huuzwa ili kupata pesa za kutumia kwa vitu mbalimbali. Kilimo huimarisha uchumi wa Kenya kwa njia zifuatazo; 

Kilimo cha mahindi huwezesha wananchi wengi wa Kenya kupata chakula cha kila siku.  Kilimo cha mahindi hawezesha watu wengi kupata pesa ambazo wanaweza kutumia kwa mfano kulipia watoto wao karo za shule na hata kufanyia miradi mbali mbali ambayo ina manufaa katika nchi ya Kenya.  Kilimo cha mahindi pia husaidia kuhakikisha kuwa kuna chakula cha kutosha nchini humu. Maeneo ambayo hayawezi kuzalisha chakula kama vile Turkana hutegemea kilimo ili kuweza kupata chakula.  

Kilimo cha uvuvi wa samaki pia husaidia kuimarisha uchumi wa Kenya. Watu wengi hupata ajira kama wavuvi na kuweza kukimu mahitaji yao ya kila siku. Pia, tunaweza kuuza bidhaa za uvuvi katika nchi za ng’ambo na kupata fedha za kegeni ambazo hutumika katika miradi mbalimbali za serikali.  

Kilimo cha mifugo pia huimarisha uchumi wa Kenya kwa njia tofauti tofauti. Ng'ombe hutumiwa kutoa maziwa na nyama yake ambayo huuzwa ili kupata pesa za kuimarisha maisha ya wananchi husika. Kuku wanauzwa katika nchi nyingine na serikali ya Kenya kupata pesa za kufanyia shughuli mbalimbali za kuimarisha uchumi. Ngozi za wanyama kama kondoo hutumika kutengeneza nguo na pia imewezesha kuziduliwa kwa viwanda mbali mbali.

Kilimo cha majani chai na miwa ndiyo huleta mapato makubwa nchini Kenya. Majani chai huuzwa nchi nyingine ili kupata pesa ya kuimarisha kampuni hizi za kutengeneza na pia kuendeleza ukulima kwa hali ya juu ili kuongeza mazao. Miwa huwezesha utengenezaji wa sukari ambayo karibu kila mtu nchini Kenya hutumia. Viwanda hivi  huwezesha vijana wengi kupata kazi na kujitegemea 
na pia huwezesha serikali ya Kenya kupata pesa. 

Kilimo kina manufaa mengi na ni jukumu la kila mkenya kuchangia ili kupunguza umaskini na pia kuweza kukabiliana na shida zinazotukumba.

Question: Ni nini husaidia kupata nyama na maziwa
Answer: Mifugo
La rotation de la Terre est le mouvement de la Terre sur elle-même autour de l'axe des pôles géographiques qui relie le pôle Nord au pôle Sud. Il a été énoncé pour la première fois par l’astronome grec Philolaos de Crotone, au Ve siècle av. J.-C. De plus, la Terre, comme chaque planète du système solaire, tourne autour du Soleil, dans un mouvement appelé la révolution. Dans le cas de la Terre, c’est la période de ce mouvement, c’est-à-dire la durée d’un tour complet autour du soleil, qui définit une année.  En mécanique céleste et plus généralement en physique, la révolution est définie comme « une rotation autour d'un objet distant », le mouvement  rotatif de la Terre autour du Soleil est souvent appelé « translation », cependant ceci constitue un abus de langage : un mouvement de  translation déplace tous les points d'un objet géométrique de la même distance, selon la même direction et dans le même sens, ce qui n'est pas le cas de la Terre. Ce mouvement orbital est bien différent de la rotation terrestre, dont il sera question. La rotation de la Terre autour de son axe est un mouvement complexe dont la composante principale est une rotation effectuée en  moyenne en 23 h 56 min 4,1 s. L'axe de rotation est incliné sur l'écliptique en moyenne de 23° 26′ ; cette inclinaison est la cause des saisons. Si, par la pensée, on regarde la Terre d'un point très éloigné dans la direction du nord, la rotation de la Terre se fait vers l'Est, dans le sens direct, c'est-à-dire dans le sens inverse des aiguilles d'une montre. Du même point de vue, son mouvement de révolution autour du Soleil s'effectue également dans le sens inverse des aiguilles d'une montre.

Question: Táàn nabí agě nɔn sɔ lɛ̌lε̆ dŏ hweyivɔ́ ?
Answer: 23 h 56 min 4,1 s
FAIDA NA MADHARA. ZA TEKNOLOJIA KATIKA SHULE ZA_ SEKONDARI 
Naam katika nchi tunamoishi sasa , teknolojia imekuwa ikitumika kila mahali na kwa kila mtu. Kila kitu sasa ni teknolojia. Si shuleni ,si nyumbani si kwa sekta ya Sayansi na popote pale. Katika shuleni haswa shuleni za sekondari, teknolojia na faida na madhara kwû wanafunzi. Baadhi ya faida na madhara hizi ni. 
Kwanza, teknolojia imewafanya wanafunzi kulegea katika masomo yao. Hii inamaana kuwa, wanafunzi wengi wamezoea kutumia mitambo ya teknolojia kama vile simu kwa wingi au kwa muda mrefu na hizi huwafanya kusahau vitabu na masomo yao. 
Pili , teknolojia imechangia kwa tabia hasi zinazoibuka katika jamii. Mfano ni kutumia dawa za kulevya, kujihusisha na tabia mbaya za kimapenzi na zinginezo. Kutumia teknolojia, wanafunzi wengi wanaanza kupotea katika maadili na kanuni' za jamii na hata zile za kidini. 
Tatu, teknolojia imechangia kuto kuwa  na tamaduni za kitambo Hapo awali wanafunzi walikuwa na wakati kukaa na wazazi wao walimu wao ili kuzungumza mawaidha na kupewa mwelekezo katika maisha  Sasa wanafunzi hawana muda huo tena wao hujihusisha na mitambo kutwa nzima na hivi hupotoshwa na hukosa tabia nzuri. 
Teknolojia pia inafaidi kwa wanafunzi wa shule za sekondari. Kwanza, teknolojia huwasaidia wanafunzi kusoma kwa kompyuta inatumika sana kwa video za masomo. Hii ni faida kwa wanafunzi'. Pia Teknolojia hutumika na wanafunzi wanapochunguza kama kwa ripoti labela chanzo cha kuwa kwa Kitu pulan'. Hi huwapa taarifa itakayotumika kuandika ripoti 


Question: shuleni teknolojia ina faida na madhara kwa nani
Answer: wanafunzi