MJADALA KUHUSU MADHARA YANAYOSABABISHWA NA JANGA LA CORONA 

Kwa yakini, asiyejua maana haambiwi maana, kinyume cha haya, mimi nitakuambia maana ya corona. Corona ni kundi la virusi vinavyopatikana kwa wanyama kama vile popo na paka. Aidha, virusi hivi hupitikana kwa binadamu. Ingawa virusi vya corona vimekuwa duniani kwa zaidi ya karne moja, bado kitovu chake hakijitambuliwa, lakini virusi vya sasa ambavyo vimeleta maradhi ya UVIKO-19 vilijitokeza China ya kati, mji wa Wuhan mnamo mwezi wa Disemba mwaka wa elfu mbili kumi na tisa. Waziri wa Afya wa Kenya, Bw Mutahi Kagwe alitangaza katika habari za runinga kuwa uwele wa UVIKO-19  ulifika nchini tarehe kumi na tatu mwezi wa tatu mwaka wa elfu mbili na ishirini. Juu ya haya, uwele wa corona umeathiri nchi zote kijamii, kiuchumi na kisiasa. Madhara yake ni; 
Kwanza kabisa, uwele wa corona umesambaratisha uchumi si biashara za kimataifa, si biashara za kibinafsi, si biashara za makampuni, zote zimeathiriwa, kisa na maana? Uwele wa corona. Kwa mfano, mwaka wa elfu mbili na ishirini, nchi ya Kenya iliweka zuio kamili la kutotoka nyumbani na hata mipakani na hivyo basi haikuweza kuagizia bidhaa kutoka nje. Bidhaa hizo ni kama nguo, mashine, simu za mkononi, kompyuta na viatu. Virusi hivi viliaminiwa kupatikana katika bidhaa hizo hivyo kusababisha usambaratishaji wa uchumi. Si Kenya tu, bali pia nchi zote zilifungwa mipakani na kuweka zuio la kutotoka nyumbani ili kuzuia ueneaji wa virusi vya corona.

Pili, ambapo mlipuko wa virusi vya corona inasababisha vifo kote duniani. Idadi ya waja waliopelekwa jongemeo ni mithili ya mchanga baharini. Wenye hatari kubwa zaidi ni waja wenye mifumokinga ya hali ya chini kama vile wenye ugonjwa wa shinikizo la damu, kisukari, pumu, matatizo ya figo, kifua kikuu na maradhi ya moyo. Je, unamkumbuka marehemu Papa Shirandula? Ni nduli gani aliyemtenganisha na uhai? Si ni corona? Alikuwa mja  mtanashati wa kadhi ya kuigiza ambapo alipaa na kupaa kisanaa. Kwa bahati mbaya aliambukizwa ugonjwa wa UVIKO-19 kwani haubagui mlalahoi wala mlalahai. Si yeye pekee bali pia naibu gavana wa Kenicho,Bi Susan Kikwai, Mwalimu Wilson Yego, mudiri wa Shule ya upili ya wavulana ya Mtakatifu Yusufu.
Tatu, janga la Corona limebananga sekta ya utalii. Watali, wengi kutoka nchi za Ughaibuni hutembelea uvutio vya watalii sekta mbali mbali mathalani Ngome ya Yesu, Kenya mbuga za wanyama za Tsavo. Mashariki na Magharibi, fuo za baharini, mikahawa na jabali la Hadai. Mlipuko wa virusi vya corona ulipofika katika nchi tofauti tofauti, watalii wanahofia kuvinjari maneno ya utalii maadamu ukongo huu ni wa kuambukiza. Nchi hizi zilipunguza mapato na mamia ya wafanyakazi wakahuwagua unga. 
Katika kutilia mbolea kwa mzizi wa mawazo yaliyo hapa juu, uwele wa corona umesababisha adinasi kukosa ajira. Si shuleni, si afisini, si hotelini wafanya kazi walifutwa kazi ili kuzuia msongamano kazini ambayo ni chanzo kiko cha kueneza ukongo huu wa corona. Wafanya kazi asilimia arobaini walifutwa kazi na waliobaki nusu walishauriwa wafanyie kazi majumbani mwao. Baadhi ya makampuni yalipunguza mishahara na baadhi ya shule za kibinafsi ziliacha kuwalipa wadarisi. Si hayo tu, bali pia madereva, utingo na mameneja wa makampuni wa mabasi ya kusafiria yalipoteza kazi. Kwa mfano, makampuni ya Modern Coast, na Mombasa Raha yalikunja jamvi ya biashara ya kubeba abiria kwa sababu ya sheria kutoka Wizara ya Afya ya Kenya inayotaka magari yabebe nusu ya uwezo wao. 
Mbali na hayo, janga la corona limesababisha ukosefu wa chakula. Waja wenye nguvu ya kulima mashamba wamepelekwa jongomeo na waliobaki hawataki kuigiza bidhaa hadi mjini kwa kuhofia kuambukizwa virusi vya corona. Katika gazeti la Taifa Leo mnamo Julai tarehe. tatu mwaka jana, miji mingi ikiwemo Nairobi, Cape Town, Addis Ababa zinazopata virusi vya corona aina ya delta ziliekwa amri ya kutotembea inayoaanza saa moja usiku. Kutokana na gazeti hilo, ilisemekana kuwa asilimia themanini na sita ya waja ni walalahoi maadamu hawana muda mwafaka wa kufanya kazi. Pia wengineo waliofanya kazi usiku watafanya nini? Je, adinasi hawa watakula nini? 
     Kuambatana na haya, hadhi ya zaraa imepungua. Kwa mfano Kenya huuzia Uingereza matunda aina aina na maua aina tofauti kutoka Naivasha, lakini mwaka jana uuzaji uliambulia patupu kwa sababu karibu nchi zote za duniani zilikataa uchukuzi na mawasiliano kwa kuhofia kuambukizana virusi vya corona. Nchi nyingi zikiwemo Zanzibar, Canada, Italia, Ujerumani, Misri. Afrika Kusini ikiwemo Kenya zilipiga marufuku usafirishaji wa bidhaa na kuweka zuio kamili la kutoka nyumbani" 
      Zaidi ya hayo, serikali za kimataifa zimetumia lukuki ya pesa kununua chanjo ya kupunguza uwele huu wa Corona kuambukiza kwa haraka, kujenga vituo vya vipimo vya virusi vya corona na kununua kiringe cha kipimo cha corona. Chanjo hizi ni kama Morderna, Pfizer, Viral Vector, Johnson and Johnson's, Janveen, Astra Zenera na chanjo ya MrNa. Ingawa chanjo hizo huzuia aina za virusi vya corona kama vile Delta, Alpha, Beta na Gamma, kuambukiza kwa haraka, hela hizo zingetumika kudidimiza maradhi sugu kama kipindupindu, kifaduro na kisukari. 
       Minghairi ya hayo, janga la corona limesababisha uhusiano wa kimataifa kuzoroteka. Nusura Kenya ikosane na Tanzania mwaka jana. Sababu? Serikali ya Kenya ilisisitiza kuwa madereva wanaoleta bidhaa kamá matunda, nyanya na karafuu kutoka mji wa Namanga na Lunga Lunga lazima wapime virusi vya corona na waonyeshe vyeti vya majibu nayo serikali ya Tanzania ilisisitiza kuwa imedhibitisha ukongo wa Corona nchini mwao. Uzozano huo huweza kusababisha vita dhidi ya nchi tofauti. Alhamdulillah! Nchi hazikupigana. 
       Licha ya hayo, janga la corona linasababisha imani ya kidini kupungua. Nchi nyingi kama vile Uganda, India, Uhabeshi, Misri na Uingereza zimeweka zuio kamili la kutotoka nyumbani na hivyo kufunga maabadi. Wimbi la tatu la corona aina ya Delta lilipofika nchini Kenya , Waziri wa Afya, Bw Mutahi Kagwe aliweka sheria ya kusikitisha kuwa thuluthi moja ya watu ndio inauptakikana mabadini. Wengine wata kwenda wapi? 
Pia, corona imeibua ufisadi katika nchi tofauti tofauti.si Kenya , si Tanzania , si Marekani, si Oman , si Korea zote zimezidiwa na ufisadi ulioshinikizwa na janga la corona. Kenya ilipokea mabillioni ya pesa na walafii waliojitia wanakandarasi walitumia pesa hizi vibaya. Walipokea pesa hizi ingawa hawakuleta bidhaa mathalani chanjo, vivunge vya vipimo vya virusi vya corona na kujenga vituo vya vipimo na uchunguzi na virusi vya corona. 
Fauka ya hayo, janga la corona limevuruga ratiba ya michezo. Si ya kimataifa na taifa tu bali pia ya shuleni. Mashabiki wa Ligi Kuu ya Uingereza walikosa kushabikia kwa sababu ya ukongo wa corona. Michezo ya Olimpiki ilikuwa ifanyike mwaka jana lakini iliahirishwa hadi mwaka huu. Alhamdulillah! Michezo hii itafanyika kuanzia mwisho wa mwezi huu  wa Julai. Cha kusikitisha ni  kuwa michezo ya shule bado imepigwa marufuku humu nchini. Si kandanda, si mpira wa vikapu, si mpira wa pete, si golfu, zote zilipigwa marufuku kulipokuwa na mlipuko wa corona.
Tupilia mbali virusi vya corona kuiponda michezo, virusi vyenyewe vimeharibu na kuvyoga uwekezaji. Mabwenyenye wengi wanaogopa kuwekeza pesa zao maadamu hakuta kuwepo na wateja kwa uwele wa corona unaibua wasi wasi. Wanaekezaji walifarajiwa hawa huamua kuweka pesa zao katika benki na hivyo hupunguza uwekezaji katika nchi tofauti tofauti. Hisa za Safaricom pia zilipungua. Kisa ni nini? Janga la corona. 
      Vilevile, virusi vya corona vimesababisha uchewelevhaji wa haki. Kesi zaidi ya laki sita       zimedhihirishwa. Kulingana na gazeti la Daily Nation la tarehe thelathini mwezi wa Machi mwaka huu. Hakimu mkuu Bi Philomena Mwilu alilalamika kuwa humu nchini kuna kesi zinazosubiri na zingine zimeahirishwa. 
     Licha ya hayo, janga la corona limesababivha uchafuzi wa mazingira. Ili kuzuia ukongo wa corona kuenea , serikali limetengeneza barakoa. Barakoa hizi hutakikana kuvaliwa kwa siku moja, kisha hutupwa. Barakoa hizi hutupwa ovyo ovyo na huchafua mazingira . Zingine husombwa na  maji na kuchafua maji. Je, barakoa hizi zitetupwa wapi? Mazingira yatahifadhiwa vipi? 
         Kabla kalamu yangu haijaisha wino, ningependa kumalizia kwa kusema kuwa ingawa uwele huu wa corona umesababisha madhara mengi duniani bado inaweza kudhibitishwa kwani kinga ni bora kuliko tiba. Ikiwa wananchi na wa matabaka mbalimbali watatahadhari kabla ya hatari na wasaidiane kama mche na kinu na kuambatana falau maziwa na maji ili kudhibitisha ukongo huu wa corona basi tutashinda kwani wamantika hawakukosea waliponena kuwa umoja ni nguvu na utengano ni udhaifu. Pia, sote tunapaswa kunawa vizuri kwa maji vuguvugu na sabuni au kitakasa mikono na kuyafuata masharti yaliyotolewa na serikali. 

Question: Mbali na uhaba wa kazi, janga la korono lilichangia ukosefu wa nini
Answer: Chakula