Hili ndilo chimbuko la mzozo wa uongozi Chuo Kikuu cha Nairobi Mzozo wa uongozi unaokumba Chuo Kikuu cha Nairobi (UON) wakati huu unachochewa na udhaifu wa kisheria na vuta nikuvute kuhusu udhibiti wa sifa na mali, mapato na ruzuku ya mabilioni ya fedha ambayo chuo hicho hupokea kila mwaka. Mnamo 2016, ripoti ya aliyekuwa Mkaguzi Mkuu wa Matumizi ya Fedha Serikalini Edward Ouko ilionyesha kuwa taasisi hii ilikuwa ikimiliki mali ya thamani ya Sh100.7 bilioni.Wakati huo, chuo hiki kilikuwa kikichuma mapato ya kima cha Sh13.3 bilioni kwa mwaka kando na mgao kutoka serikali kuu. Isitoshe, katika mwaka wa kifedha wa 2017/2018 chuo kikuu cha Nairobi ilipokea Sh2.5 bilioni kama ruzuku za kufadhili miradi ya maendeleo kutoka hazina ya kitaifa. Na ilikusanya jumla ya Sh604 milioni kupitia karo za wanafunzi. Kwa wastani, naibu Chansela wa chuo hiki hisimamia bajeti ya kaunti ya Nairobi ambayo ndio hupokea mgao mkubwa zaidi kutoka Hazina ya Kitaifa kuliko kaunti zingine 46. Tawakimu hizi ndizo zinaifanya UoN kuwa chuo kikuu tajiri zaidi nchini Kenya na katika ukanda wa Afrika Mashariki. Na kwa msingi ya hadhi, chuo hiki, kinacho anzishwa mnamo 1970,kiliorodheshwa na shirika la Webometrics kuwa bora zaidi mwaka jana na kuipiku Chuo Kikuu cha Makerere, Uganda ambacho ni kongwe zaidi Afrika Mashariki. Na katika ngazi ya bara Afrika chuo hiki kiliorodheshwa nambari tisa. Aidha ni miongoni mwa vyuo vikuu 1,000 bora duniani katika nambari 990 katika orodha iliyojumuisha vyuo vikuu bora Amerika kama vile Havard, Stanford na Massachusetts Institute of Technology(MIT) Hata hivyo, wakati huu UoN inapitia changamoto kubwa ya kifedha huku ikizongwa na mzigo wa madeni ya kima cha Sh5 bilioni na migomo ya kila mara ya wahadhiri na wafanyakazi wengine. Wadadisi wanasema kuwa ni hadhi hii na rasilimali ambayo kimsingi husimamiwa na Afisi ya Naibu Chansela inayopelekea uteuzi wa mshikilizi wa cheo hicho kuvutia ushindani mkubwa. Na hii ndio maana Serikali Kuu na haswa afisi ya rais hutaka kuwa na usemi kuhusu uteuzi wa Naibu Chansela na nyadhifa zingine za juu katika chuo hiki, anasema Dkt Okwatch Abagi. Wiki jana Waziri wa Elimu Profesa George Magoha alibatilisha uteuzi wa Profesa Stephen Gitahi Kiama kuwa naibu Chansela mpya akidai shughuli ya uteuzi uteuzi haikuendeshwa kulingana na taratibu zifaazo. Kwa mujibu wa Waziri huyo Baraza Simamizi la Chuo hicho lilifanya uteuzi huo pasi na kufanya mashauriano naye kwa kina. Ndiposa akalivunjilia mbali barraza hilo lililoongozwa na Profesa Julia Ojiambo. Lakini baadaye Profesa Magoha alidai kuwa alichukua hatua hiyo kutokana na agizo la Rais Uhuru Kenyatta. Na hapa inadhihirika wazi kuwa wazi kuwa serikali kuu imeyapokonya mabaraza  ya vyuo viku vya umma uhuru wa kuteua wasimamizi wa vyuo hivyo. Lakini hali hii imechangiwa na sheria ambayo rais Kenyatta alitia saini Januari mwaka jana. Sheria hiyo iliifanyia marekebisho Sheria ya Usimamizi wa Vyuo Vikuu ya 2012 n kuyapokonya mabaraza ya vyuo vikuu uhuru wa kuteua wasimamizi wa vyuo vikuu. Badala yake sheria hii mpya inasema mabaraza ya vyuo vikuu vya umma yanapasa kuteua wasimamizi wa taasisi hizo kwa ushauriano wa waziri wa Elimu na baada ya Tume ya Utumishi kwa Umma (PSC) kuendesha mchakato wa uteuzi. Japo , Profesa Kiama aliibuka kuwa bora zaidi kulingana na matokeo yaliyotolewa na PSC, Waziri Magoha anashikilia kuwa hakuridhishwa na ushauri aliopata kutoka kwa baraza la Profesa Ojiambo. Japo suala hilo liko mahakamani, wahisika wote wanapaswa kusuluhisha mzozo huu kwa haraka ili kuokoa hadhi ya chuo hiki.

Question: Ta ni olórí àwọn tó ń ṣàyẹ̀wò ìnáwó ìjọba
Answer: Edward Ouko