ï»¿Ndalo na Pendo - Marafiki wakubwa  

Ndalo ana umri wa miaka 10. Yuko katika  darasa la 5 katika shule iliyo pale kijijini.  Ndalo huibuka wa kwanza darasani kwake.  "Ni nini siri yake?" Wenzake wanajiuliza.  Ndalo anasoma na kuandika vizuri. "Je,  anawezaje kufanya hivi?" Wanashangaa.  Ndalo anawaeleza kwamba ni kwa sababu  ana vitabu vingi. Wao wanapopoteza muda  wao wakikaa bila kazi, yeye huutumia muda  wake kusoma.  
Wakati mwingine Ndalo hupata Shilingi 80  kama pesa za matumizi. Yeye huzitumia pesa  zake nyingi kununua vitabu kutoka duka la  vitabu vikuukuu lilioko pale kijijini.  Je, Ndalo hupataje pesa za matumizi  anazotumia kununua vitabu? Fungua  ukurasa ufuatao upate kujua.  
Huyu ni Pendo, ng'ombe wa maziwa. Yeye  hutoa maziwa lita 20 kwa siku. Babake Ndalo  huuza maziwa hayo.  Ng'ombe huhitaji chakula na maji. Vilevile,  huhitaji kutembea uwanjani. Kwa hivyo, kila  siku baada ya kutoka shuleni, Ndalo hufanya  kazi hiyo. Babake humpatia pesa za  matumizi kwa kazi hiyo. Ni pesa hizo ambazo  Ndalo huweka kwa ununuzi wa vitabu kila  juma.  
Kwanza, Ndalo humpa Pendo karoti 8 kila  siku. Kila siku yeye huzichuma karoti kutoka  kwenye bustani ya babake.  Ukifanya hesabu, utapata kwamba Pendo  hula takriban karoti 60 kwa juma. Je,  unaweza kupata hasebu kamili?  
Baada ya hiyo, Ndalo humpeleka Pendo  malishoni. Babake alimwonya achunge ili  Pendo asile nyasi kwa zaidi ya robo tatu ya  saa.  Kawaida, Pendo huanza kula nyasi saa nane  na dakika kumi na tano ili Ndalo aweze  kumrudisha saa tisa kwenye kibanda cha  kukamulia. Wakati wa majira ya baridi,  ambapo giza huingia mapema, Ndalo  huweza kuanza kula saa saba na nusu.  
Baada ya hilo, Ndalo humpa Pendo maji. Bila  maji Pendo hawezi kutoa maziwa hata Ndalo  akimlisha  namna gani. Ndalo husomba maji kwa ndoo  kutoka mfereji ulio pale kijijini kwa sababu  hakuna mwingine ulio karibu.  Hori la Pendo huweza kubeba maji lita 30.  Ndoo ya Ndalo hubeba tu lita 5 peke yake.  Kwa hivyo ili ajaze hori, Ndalo huenda mara  chache. Je, unaweza kufanya hesabu ya  jumla ya safari zote?  
Halafu, Ndalo humpeleka Pendo ili apate  nafaka yake ya kila siku ya kilo 12. Ndalo  akihesabu, anapata jumla ya kilo 90 kwa  juma.  Kila gunia linagharimu Shilingi 39. Ndalo  anafanya hesabu ya nafaka ya kila juma.  Kwanza anafanya hesabu ya magunia 7 kwa  Shilingi 40 kila gunia. Anapata jumla ya  Shilingi 280. Kisha anaondoa Shilingi 7 na  kubaki na salio la Shilingi 273. "Hiyo ni kama  Shilingi 10 000 kwa mwaka!" Ndalo  anakadiria. Je, hiyo ni sawa?  
Babake Ndalo anamkama Pendo mara mbili  kwa siku. Pendo hutoa maziwa lita 24 kwa  siku, kwa hivyo hutoa karibu lita 12 kila  anapokamuliwa.  Wakati mwingine Ndalo husaidia kukamua  lakini, si kazi rahisi kama inavyoonekana.  "Siku moja, nitakuwa na ng'ombe wangu  mwenyewe ambao nitalazimika kukamua  mwenyewe," Ndalo anawaza.  
Babake anayamwaga maziwa kwenye ndoo  ndogo ya lita 2. Vilevile, anayamwaga  kwenye chupa za lita 1. Halafu anayauza  maziwa hayo kwa Shilingi 8 kwa kila lita.  Mara moja kwa juma, babake Ndalo  huchanga lita 25 za maziwa kusaidia  mpango wa chakula shuleni. Hii ina maana  kuwa watoto 100 hupata maziwa siku hiyo.  
Kwa kila lita inayouzwa, babake anampa  Ndalo senti 50. Hiyo haionekani kuwa nyingi,  lakini ikiwa babake anauza lita 24 kwa siku,  hizo senti huongezeka na kuwa pesa nyingi.  Je, unaweza kufanya hesabu na kujua kiasi  kamili?  Ndalo anaziweka hela zake hadi Jumamosi  wakati anapolitembelea duka la vitabu. Kila  kitabu kinagharimu chini ya shilingi 10. Kwa  hivyo, anaweza kununua vitabu vingi katika  juma moja.  
Ndalo pia hupenda kuyanywa maziwa  anayotoa Pendo. Babake husema kwamba  maziwa husaidia kujenga mifupa na meno  na kuipa nguvu. Pia humpa mtu afya nzuri.  Kwa kuwa anayanywa maziwa na kuzila  mboga nyingi kutoka bustani ya babake,  Ndalo ana nguvu na mwenye afya nzuri. Ni  nadra yeye augue au ahisi njaa.  
Ndalo hasahau kumshukuru Pendo  mwishoni mwa siku. Humzawadi kwa  kumpatia karoti zaidi au matawi ya mchicha  yapatikanayo kwenye bustani.  "Asante Pendo, wewe ni rafiki yangu  mkubwa! Mimi ni mwenye nguvu, mwenye  afya na mwerevu kwa ajili yako. Usingekuwa  wewe, nisingeweza kuvinunua vitabu  vinavyonisaidia kuibuka wa kwanza  darasani."  

You are free to download, copy, translate or adapt this story and use the illustrations as long as you attribute in the following way:  Ndalo na Pendo - Marafiki wakubwa  Author - Ruth Odondi  Translation - Ursula Nafula  Illustration - Rob Owen  Language - Kiswahili  Level - Read aloud  Â© African Storybook Initiative and Molteno Institute, 2017  Creative Commons: Attribution 4.0  Source www.africanstorybook.org 

Question: Ndalo hutumia muda wake kufanya nini
Answer: kusoma