MJADALA KUHUSU SABABU MBALIMBALI ZA WANAFUNZI KATIKA SHULE ZA UPILI KUPUUZA MASOMO YA KIUFUNDI 
Masomo ya kiufundi ni masomo ambayo yanapatia watu ujuzi wa kufanya kazi kwa mkono viwandani au kujiajiri mwenyewe. Masomo haya huwafanya watu kuwa wabunifu katika kazi mbalimbali ambazo hupunguza fikira potovu kama vile uhalifu wizi na ubakaji. Masomo yenyewe ni kama: Useremala, Uashi, Sayansi kimu, Ujenzi, Umekanika na mengine mengi. Watu hujielewa na kujihudumia wenyewe kupitia masomo haya. Maendeleo katika jamii huongezeka, kila mmoja anajiingizia fedha na kuongeza uchumi wa nchi. Umeme, vyakula aina ainati, nguo na mifugo huwa mengi si haba. Hata hivyo, baadhi ya wanafunzi hawayapendi kwa sababu ya:
Awali, wazazi, walimu na jamii kwa ujumla husisitiza wanafunzi wafanye bidii kwa masomo ya kiakademia kama vile: Kemia, Biolojia, Fizikia, Jiografia bidii kwani wanafikiri ndiyo njia pekee na bora zaidi ya kuwapatia riziki nono kila siku. Wamesahau kuwa mchelea mwana kulia hulia mwenyewe. Wamesahau kuwa wanafunzi wa shule za upili ambayo hawayapendi masomo yote ya kiakademia. Aidha athari ya mashauri yao ni kuwafanya wanafunzi waepuke masomo ya kiufundi. 
Pili, baadhi ya wanajamii wanafikira potovu kuwa huwezi kufanikiwa kwa masomo ya kiufundi. Tikia hizi huwafanya wanagenzi kuyaona masomo haya kuwa magumu. Masomo kama vile masomo ya umeme, ujenzi, uchoraji huchukuliwa kazi hizi ngumu na nzito kwani waashi hubeba mawe na kukoroga simiti. Waashi huonekana kuwa wachafu, saruji mwilini na kuyeruhiwa na vifaa wakati wa ujenzi. Jasho na kutoa uvundo mwilini. 
Tatu,hapajakuwa na ngazi bayana za kupandia masomo haya ambayo inaonyesha mwanafunzi anastahili kupanda vidaraja gani hadi chuo kikuu. Kuna ukosefu wa utaratibu katika angazi tofauti kwani masomo ya kiufundi hayana katika darasa la kwanza bali huanzia katika shule za upili ambapo fikira za waliofanikiwa pekee au waliofaulu katika mtihani wa shule za upili ndio wanaochukuliwa. Jambo hili limedunisha hali ya masomo ya kiufundi na kufanya wanafunzi wa shule za upili kuyachukia.
Aidha jamii kupitia utamaduni wa Kenya hudhalilisha kazi za mikono na kuzipigia debe kazi za maofisini. Taaluma zinazopendwa na watu ainati ni kuhesabu pesa mabenkini, udaktari, unahodha na nyingi nyinginezo. Watu wanaozifanya huonekana kuwa walalahoi wasiojielewa. Jamii huzitetea na kuzinyanyua kazi za ofisini kama vile ni mashairi mangapi yanasifu useremala? Hakuna, lakini yupo mengi yanayohimiza wasome kwa bidii. Utamaduni huu umefanya wanagenzi wengi wayakimbilie masomo kama Fiziki na kuyahepa masomo ya kiufundi mfano zaraa. 
Zaidi ya hayo, baadhi ya wanafunzi ni wavivu kwani hawataki kujichokesha. Hii ni kwa sababu ya mazingira waliolelewa mfano waliokulia mjini ambako hakuna mashamba. Watoto hawa huchukia somo la kilimo kwani aliyazoea vya kunyongwa vya kuchinja haviwezi. Wao huwa hawataki kujichafua kwa mbolea, udongo, michanga, kulima, kupalilia mbegu na hata kunyunyizia maji. Wanafunzi hawa hujiona warembo na wenye thamani kuliko wote mashambani.
Minghairi ya hayo, masomo ya kiufundi huhitaji mtaji. Si walimu au wazazi wote wanafedha za kuwalipia watoto wao au mwalimu kujitolea kuwafundisha watoto na kuwanunulia vifaa kama: msumeno, beleshi, bilisi, misumari na mbao wanaosomea useremala unahitaji fedha za kutosha ili wanafunzi waweze kusoma 
Pia, baadhi ya wanafunzi huanguka masomo ya kiakademia. Mwanafunzi asiyependa Biolojia ni vigumu apende Sayansi kimu kwani mwanafunzi asiyejua be wala te hawezi kuyapenda masomo ya kiufundi mfano: kupima, kushona, kutengeneza vifaa. Katika hisabati ikiwa haelewi basi hujumuisha, kutoa au kuongeza huwa vigumu kwake. 
Kando ya hayo, vyuo vingine vya kiufundi vimegeuzwa kuwa vyuo vikuu. Chuo cha anwari cha Mombasa kilikuwa cha ufundi ambapo kilikuwa na wanafunzi tele na wenye hamu ya kutaka kujuwa zaidi. Ukosefu wa fedha, walimu wa kutosha na vifaa kilifungwa na kusahauliwa. Enzini chuo hiki kilikuwa kinatambulika kote nchini. 
Nikiongezea masomo ya kiufundi hayana mvuto kwa sababu wanaoyafanya huonekana kuwa hawana elimu au cheo katika jamii kwa baadhi ya watu somo kama la umekanika hufanyiwa katika mazingira machafu wakati wanafizikia wakienda maabara mazuri yenye ulimbwende kutani. Kwa upande mwingine, adinasi hufukuzana na ng'ombe shumbani ili kumkama maziwa. Wanaoandamana kwa somo la kilimo hujipata wanarukiwa na tope mashambani au wakiwa na kibaina kigumu cha kufukuzana na mifugo katika hekaheka za kuwatibu. 
Nikimalizia, nitadokeza athari na gharama ya masomo ya kiufundi. Gharama ya masomo haya huwa juu mfano, Sayansi kimu inahitaji cherehani, jokofu, sindano, nyuzi, sahani na kijiko. Aidha lazima awe na vitabu vya matini na madaftari. Masomo ya kiakademia kama Kiswahili huhitaji vitabu peke yake. 
Hatimaye nitasema kuwa masomo haya yote yanafaa yafanywe ya lazima kama masomo ya kiakademia. Bure kwani kuna adinasi wasiojiweza· Zawadi zigawanywe kwa waliofaulu ili kuwatia moyo wengine na kuwavutia wanafunzi waliozidharau. Vifaa viganyiziwe na serikali au wanajamii. Mahali pa kugomea pawe penye  nafasi ya kutosha na mwisho walimu, wazazi, wanajamii na wanafunzi wahimizane kuyasoma masomo ya kiufundi. 


Question: Mbona baadhi ya wanafunzi huwa wavivu
Answer: hawataki kujichokesha