Methodoleg asesu ailgylchadwyedd (RAM): canllawiau ategol
Source: gov.uk (2025-09-04)

Gwybodaeth ychwanegol i’ch helpu i gynnal asesiadau o ba mor ailgylchadwy yw gwastraff pecynwaith cartrefi yn unol â Chyfrifoldeb Estynedig Cynhyrchwyr ar gyfer pecynwaith.

Mae’r canllawiau hyn yn rhoi gwybodaeth ychwanegol ac yn esbonio amrywiol bwyntiau yn y Fethodoleg Asesu Ailgylchadwyedd (RAM). Nid yw’n disodli nac yn disodli’r fethodoleg hon.

Caiff y fethodoleg ei diweddaru unwaith y flwyddyn. Efallai y bydd y ddogfen hon yn cael ei diweddaru’n amlach os bydd angen rhagor o eglurhad.

Dylai cynhyrchwyr sy’n gorfod rhoi gwybod am wastraff pecynwaith cartrefi o dan Gyfrifoldeb Estynedig Cynhyrchwyr ar gyfer pecynwaith, ddarllen yr wybodaeth hon ochr yn ochr â chanllawiau ar y RAM wrth gynnal eu hasesiadau ailgylchadwyedd.

Darllenwch ganllawiau RAM (https://www.gov.uk/government/publications/methodoleg-asesu-ailgylchadwyedd-cyhoeddwyd-rhagfyr-2024)

Adolygu eich asesiad

Rhaid i chi adolygu eich asesiadau ailgylchadwyedd yn gyson a’u diweddaru neu gynnal asesiadau pellach os:
- bydd dyluniad, gwneuthuriad neu gyfansoddiad y pecynwaith yn newid
- yw’r fethodoleg yn newid mewn ffordd sy’n debygol o effeithio ar ganlyniad yr asesiad
- yw’n debygol y bydd canlyniad yr asesiad yn newid am unrhyw reswm arall
Adrodd am becynwaith RAM sydd dan rwymedigaeth

Dylech ddefnyddio’r codau cyflwyno canlynol wrth roi gwybod am becynwaith RAM yn y gwasanaeth ‘Rhoi gwybod am ddata pecynwaith’ (RPD) (https://www.gov.uk/guidance/report-packaging-data):
- Pecynwaith cartrefi (HH)
- Pecynwaith sydd wedi’i finio fel arfer (PB)
- Cynwysyddion diodydd cartrefi gwydr (Glass HDC)
Gweithredwyr marchnadoedd ar-lein

Nid yw pecynwaith cartrefi a gyflenwir gan weithredwyr marchnadoedd ar-lein wedi’i eithrio rhag rhwymedigaethau asesu ailgylchadwyedd.

Darllenwch y canllawiau ynghylch ar bwy mae Cyfrifoldeb Estynedig Cynhyrchwyr (EPR) ar gyfer pecynwaith yn effeithio (https://www.gov.uk/guidance/extended-producer-responsibility-for-packaging-who-is-affected-and-what-to-do.cy).

Cynwysyddion diodydd y mae’n rhaid i chi eu hasesu

Dim ond ar gyfer cynwysyddion diodydd cartrefi sydd wedi’u gwneud o wydr y mae’n rhaid talu ffioedd gwaredu, ac felly mae’n rhaid iddynt gydymffurfio â rhwymedigaethau asesu ailgylchadwyedd.

Pecynwaith meddygol

Mae pecynwaith meddygol yn cael ei ddiffinio o dan Gyfrifoldeb Estynedig Cynhyrchwyr ar gyfer pecynwaith fel pecynwaith uniongyrchol neu becynwaith allanol ar:
- gynnyrch meddyginiaethol
- cynnyrch meddyginiaethol milfeddygol
- dyfeisiau meddygol
Pecynwaith uniongyrchol yw’r cynhwysydd neu fath arall o becynwaith sy’n dod i gysylltiad uniongyrchol â’r cynnyrch meddyginiaethol.

Pecynwaith allanol yw unrhyw becynwaith y mae pecynwaith uniongyrchol y cynnyrch meddyginiaethol yn cael ei roi ynddo.

Os nad ydych yn siŵr a yw cynnyrch yn feddygol ai peidio, holwch yr Asiantaeth Rheoleiddio Meddyginiaethau a Chynhyrchion Gofal Iechyd (MHRA). Maen nhw’n cyhoeddi canllawiau sy’n egluro sut mae dweud a yw eich cynnyrch yn feddyginiaeth (https://www.gov.uk/guidance/borderline-products-how-to-tell-if-your-product-is-a-medicine).

Rhaid rhoi gwybod am becynwaith meddygol o dan godau gwahanol:
- COCH - meddygol
- OREN - meddygol
- GWYRDD - meddygol
Bydd ffioedd ar gyfer pecynwaith meddygol sy’n cael eu hasesu fel GWYRDD - Meddygol neu OREN - Meddygol yn cael eu haddasu yn unol â’r sgoriau RAM hyn.

Rhaid cofnodi pecynwaith meddygol yr aseswyd ei fod yn GOCH fel COCH-Meddygol oni bai nad yw’n bosibl defnyddio pecynwaith y gellir ei ailgylchu fwy oherwydd rheolau a chyfyngiadau cyfreithiol - y cyfeirir ato fel COCH drwy Rinwedd Gofynion Rheoliadol (RBVORR).

Os yw eich cynnyrch yn RBVORR, dylech nodi ei fod yn OREN-Meddygol.

Rhaid i chi ddarparu tystiolaeth i gefnogi eich asesiad ailgylchadwyedd yn y ddau achos, os byddwch yn rhoi gwybod bod eich cynnyrch yn:
- OREN-Meddygol gan ei fod yn RBVORR
- COCH-Meddygol oherwydd nad yw RBVORR yn berthnasol
Dosbarthwyr

Dylai dosbarthwyr gynnal asesiadau ailgylchu ar becynwaith ar y pwynt cyflenwi. Er enghraifft, bocs neu rolyn heb ei lenwi o labeli wedi’u hargraffu. Os nad yw dosbarthwyr yn gallu darparu tystiolaeth, rhaid cofnodi’r pecynwaith fel COCH.

Sgoriau RAM COCH neu COCH-feddygol awtomatig

Rhaid i chi asesu holl becynwaith sydd dan rwymedigaeth. Os na allwch ddarparu tystiolaeth ar gyfer cydran neu uned pecynwaith cartrefi, bydd hyn yn goch yn awtomatig.

Os nad ydych yn gwybod beth yw cyfansoddiad deunyddiau’r pecynwaith neu’r cydrannau

Fel cynhyrchydd, mae’n rhaid i chi roi gwybod am ddata, gan gynnwys asesiadau ailgylchadwyedd, sydd mor gywir ag sy’n rhesymol bosibl.

Os nad ydych chi’n siŵr o gyfansoddiad deunyddiau eich pecynwaith neu gydrannau’r pecynwaith, eich cyfrifoldeb chi yw cael yr wybodaeth hon gan eich cyflenwyr.

Labelu ailgylchadwyedd

Nid yw’r RAM yn cynnwys canllawiau ar labelu ailgylchadwyedd. Nid oes rhwymedigaethau cyfreithiol mewn perthynas â labelu ailgylchadwyedd ar gyfer pecynwaith o dan Gyfrifoldeb Estynedig Cynhyrchwyr ar gyfer pecynwaith.

Asesu pecynwaith gyda 2 neu ragor o gydrannau pecynwaith

Pan fo pecynwaith cartrefi yn cynnwys 2 neu fwy o gydrannau unigol yn y becynwaith, dim ond os yw’n hawdd eu gwahanu â llaw y dylid cynnal asesiad RAM ar gyfer pob cydran ar wahân.

Dim ond os oes modd eu gwahanu drwy ddidoli mecanyddol, drwy ddefnyddio offer neu os yw un gydran yn gydran rhy fach, y dylid eu hasesu gyda’i gilydd.

Asesu labeli

Diffinnir labeli sy’n sownd fel labeli sy’n cael eu rhoi ar becynwaith gydag adlynion sy’n atal y label rhag cael ei dynnu’n hawdd gan y defnyddiwr. Mae hyn yn golygu y bydd y label yn aros yn sownd drwy gydol y broses ddidoli a dylid ei asesu ynghyd â’r gydran y mae’n sownd wrthi a’i asesu fel y prif ddeunydd yn ôl pwysau.

Eitemau y gellir eu hailddefnyddio a’u hail-lenwi

Dim ond y tro cyntaf y cyflenwir pecynwaith cartrefi, y gellir ei ailddefnyddio neu ei ail-lenwi, y mae’n rhaid i chi roi gwybod amdano.

Cyfraddau casglu

Dylech ddefnyddio canrannau’r cyfraddau casglu a nodir yn y RAM wrth gynnal eich asesiadau RAM. Ni ddylech gymryd canrannau cyfraddau casglu yn uniongyrchol o ddata WRAP.

Enghreifftiau o becynwaith Casgliad Cyfyngedig

Yr unig eitemau pecynwaith sy’n bodloni’r meini prawf Casgliad Cyfyngedig ar hyn o bryd yw:
- caeadau jariau gwydr – 74%
- papur wedi’i rwygo – 73%
- cartonau tetra a chartonau diod a bwyd hylifol – 66%
Cynlluniau i ddefnyddwyr ddychwelyd pecynwaith

Nid yw’n ofynnol i gynhyrchwyr sydd dan rwymedigaeth fod yn aelodau o’r Label Ailgylchu Ar-y-Pecyn (OPRL) na’r cynllun dychwelyd o’u dewis.

Mannau casglu

Rhaid i’r cynllun dychwelyd rydych chi wedi’i ddewis fod â mannau casglu neu gynllun codi drwy’r post neu ar garreg y drws sydd ar gael i o leiaf 75% o boblogaeth y DU. Rhaid i chi roi tystiolaeth o hyn.

Tystiolaeth o ailgylchu

Rhaid i chi sicrhau bod y cynllun dychwelyd rydych chi wedi’i ddewis yn gallu darparu tystiolaeth bod y deunydd wedi cael ei anfon i’w ailgylchu ac nid i’w waredu. Argymhellir ailbroseswyr sydd ag achrediad Nodyn Adennill Pecynwaith (PRN).

Halogyddion cemegol

Mae’r RAM yn seiliedig ar safonau’r diwydiant ac ymgysylltu â’r gadwyn gwerth i ganfod halogyddion cemegol, fel sylweddau perfflworoalcyl a polyfflworoalcyl (PFAS), Wrea a Fformaldehyd, sy’n effeithio ar ddidoli, ailbrosesu a defnyddio deunydd wedi’i ailgylchu.

Mae’r RAM yn defnyddio’r ymadrodd ‘ychwanegwyd yn fwriadol’ i wahaniaethu rhwng
- cynnyrch a wnaed gyda’r halogyddion cemegol rhestredig
- pecynwaith sydd wedi cael ei brosesu gan ddefnyddio’r deunyddiau hyn ond nad oedd bwriad i gynnwys yr halogyddion hyn, er enghraifft pecynwaith plastig wedi’i ailgylchu
Nid yw cymhorthion prosesu sy’n cynnwys PFAS a ddefnyddir yn ystod y broses o weithgynhyrchu pecynwaith ond nad oedd bwriadu iddynt fod yn y cynnyrch terfynol, yn cael eu hystyried fel rhai a ychwanegwyd yn fwriadol.

Asesu meini prawf maint wrth ddidoli (gan gynnwys gwasgu)

Rhaid i gynnyrch a wneir o’r deunyddiau canlynol fesur 40mm neu fwy mewn o leiaf 2 ddimensiwn er mwyn eu hasesu’n ddeunyddiau GWYRDD yn y cam didoli:
- papur a chardfwrdd
- deunyddiau cyfansawdd ffeibr (FBC)
- plastigau caled
Rhaid i’ch asesiad fod yn seiliedig ar y cyflwr y gellir disgwyl yn rhesymol i’r eitem pecynwaith gyrraedd y system ailgylchu ac ni all ystyried ymddygiad defnyddwyr. Er enghraifft, os bydd defnyddiwr yn gwasgu cynnyrch wrth ei waredu, sy’n gallu newid ei ddimensiynau.

Papur a chardfwrdd

Papur â haen silicon

Mae labeli heb leinin a labeli 2-haen (tynnu’n ôl a darllen) yn defnyddio silicon. Byddai unrhyw bapur â haen silicon yn cael sgôr RAM COCH oni bai fod cynllun dychwelyd sy’n bodloni gofynion y protocol dychwelyd RAM yn cael ei ddefnyddio.

Plastig (Deunyddiau Hyblyg)

Labeli

Mae’r cyfeiriad at blastigau hyblyg sy’n cynnwys papur yn y canllawiau RAM yn cynnwys labeli papur sy’n sownd.

Mae’r cyfyngiadau o ran adlynion sy’n pennu a yw plastig hyblyg yn cael ei ddosbarthu fel un OREN o dan y canllawiau cymhwyso, er enghraifft 3% ar gyfer polyethylen (PE) a 5% o bolypropylen (PP), yn cyd-fynd â chanllawiau CEFLEX (https://guidelines.ceflex.eu/#:~:text=Flexible%20packaging%20is%20an%20important,Widely%20shared%20environmental%20concerns).

Ffilmiau sy’n gaead

Mae’n hawdd mynd ati â llaw i wahanu ffilmiau sy’n gaead (wedi’u weldio a heb eu weldio) ar hambyrddau/blychau, a dylid eu hasesu ar wahân fel plastig hyblyg.

Plastig (Caled)

Casglu

Mae’r enghreifftiau o boteli, tybiau a hambyrddau plastig caled wedi’u darparu yn y RAM i ddangos sut mae’r rheolau’n berthnasol i fathau cyffredin o becynwaith. Dylech ddosbarthu pecynwaith plastig caled yn ôl y fformat pecynwaith y mae’n ei gynrychioli agosaf. Gallai hyn gynnwys pecynwaith fel capiau a chaeadau fformat mawr, wedi’u gwneud o fath o bolymer plastig a dderbynnir fel arfer mewn casgliadau ar y stryd fel PET, PP a HDPE.

Cydrannau sy’n sownd

Mae cydrannau plastig caled sy’n sownd i uned pecynwaith, os nad yw’n hawdd eu gwahanu â llaw, yn cyfrif fel rhan o gynnwys polymer ar gyfer deunydd, ac felly byddent yn cael eu hasesu gyda’i gilydd fel rhan o’r brif uned pecynwaith.

Dylai cydrannau sy’n sownd ac wedi’u gwneud o ddeunyddiau eraill y gellir eu gwahanu â llaw, gael eu hasesu ar wahân. Er enghraifft, llewys cardfwrdd neu FBC gyda stribed rhwygo o amgylch pot wedi’i lapio, neu bad socian sy’n sownd wrth hambwrdd plastig.

Didreiddedd

Mae plastig gwyn yn cael ei ystyried yn ddidraidd. Mae’r canllawiau hyn ar ddidreiddedd yn berthnasol i bob plastig caled, gan gynnwys capiau.

Gwydr

Ysgythru ag asid

Nid yw ysgythru ag asid a rhoi haen ar becynwaith gwydr yn newid y gwydr na’i allu i gael ei ddidoli ac felly nid yw’n cael ei ystyried yn rhan o asesiad ailgylchadwyedd.

Arall

Mae deunydd y gellir ei gompostio, megis ffilm ac amlenni y gellir eu compostio, yn dod o dan y categori ‘Arall’.

Profi

Dylai cyflenwyr ddilyn safonau rhyngwladol ar gyfer profi (fel DIN EN 1427:2015) neu ddefnyddio safonau y cytunwyd arnynt gan y diwydiant, fel Dull Prawf Ailgylchadwyedd CEPI f.2 gyda 4Evergreen.

Rhaid cwblhau canlyniadau’r prawf ar gyfer pob cydran sy’n cael ei hasesu o dan y RAM.

Os bydd canlyniadau profion yn dangos bod modd prosesu pecynwaith penodol sy’n cael ei ddosbarthu fel COCH o fewn y seilwaith ailgylchu presennol, gallwch gyflwyno’r canlyniadau hyn i Bwyllgor Cynghori Technegol RAM fel tystiolaeth i newid allbwn RAM.

Byddai unrhyw newid i sgôr yn dibynnu ar y pecynwaith yn bodloni’r holl feini prawf eraill ar gyfer sgôr OREN neu WYRDD.

Cadw cofnodion

Mae’n ofynnol i chi gadw cofnodion o asesiadau RAM am saith mlynedd.

Monitro a gorfodi cydymffurfedd

Bydd y rheoleiddwyr amgylcheddol yn monitro cynhyrchwyr i weld a ydynt yn cydymffurfio â rhwymedigaethau asesu ailgylchadwyedd. Mae hyn yn cynnwys cynnal archwiliadau ar y safle ac oddi ar y safle a chymryd camau gorfodi yn unol â’u polisïau gorfodi a sancsiynau perthnasol.

Y Pwyllgor Cyngor Technegol

Mae PackUK wedi sefydlu Pwyllgor Cynghori Technegol RAM a fydd yn llywio’r broses ailadrodd RAM yn barhaus ac yn flynyddol.

Mae Pwyllgor Cynghori Technegol RAM yn rhoi cyngor technegol ar gynaliadwyedd amgylcheddol pecynwaith ac yn cefnogi PackUK i ailadrodd prosesau RAM. Hefyd, bydd Pwyllgor Cynghori Technegol RAM yn asesu ymholiadau a materion technegol dethol sy’n ymwneud â deunyddiau pecynwaith ac yn rhoi gwybod i PackUK am ganlyniad eu hasesiad technegol.