the-cramer-project/poquad huggingface dataset:
Sudety

Sudety zostały wypiętrzone podczas orogenezy hercyńskiej. Wtedy nastąpiła metamorfoza wcześniej powstałych skał osadowych i wulkanicznych oraz intruzje skał magmowych, głównie granitów. Następnie, przez około 200 mln lat, Sudety były niszczone przez czynniki zewnętrzne. W wyniku ich działania Sudety zostały niemal całkowicie zrównane, a następnie pokryte dość grubą warstwą osadów, zarówno lądowych, jak i morskich, głównie piaskowców. Gdyby nie kolejna orogeneza – alpejska – Sudetów w sensie orograficznym by nie było. Sztywne i grube warstwy skorupy ziemskiej nie zostały jednak sfałdowane, lecz potrzaskane na kilkanaście części, z których każda została wyniesiona na inną wysokość. Tak powstały góry zrębowe, natomiast obszar bloku przedsudeckiego nie został wydźwignięty i tworzy Przedgórze Sudeckie i Nizinę Śląską. W trzeciorzędzie, w okresie od 30–18 mln lat temu i od 5,5–3,8 mln lat temu, doszło też do licznych erupcji wulkanicznych na obszarze Sudetów i bloku przedsudeckiego. Najmłodsze skały wulkaniczne (3,7–0,8 mln lat) są w Niskim Jesioniku. Wulkanizm został wywołany ryftem Ochrzy (ang. Eger rift), którego NE koniec znajduje się na Dolnym Śląsku. Ryft ten jest częścią środkowoeuropejskiej prowincji bazaltowej.

Pytanie: Podczas jakich procesów górotwórczych początkowo wzniesiony został obszar Sudetów?
Odpowiedź: orogenezy hercyńskiej

Pytanie: W jaki sposób powstały na terenie Sudetów góry o charakterze zrębowym?
Odpowiedź: Sztywne i grube warstwy skorupy ziemskiej nie zostały jednak sfałdowane, lecz potrzaskane na kilkanaście części, z których każda została wyniesiona na inną wysokość

Pytanie: Jaki obszar Sudetów nie został objęty alpejskimi procesami górotwórczymi?
Odpowiedź: bloku przedsudeckiego
Sudety

Czesi określali ten region do 1979 r. jako Sudety lub Sudecki system (cz. Sudety, Sudetská soustava), a od tamtego czasu jako Karkonosko-jesionicką subprowincję (cz. Krkonošsko-jesenická subprovincie) lub Karkonosko-jesionicki system. Nazwa „Sudety” jest również używana, choć rzadko; przy tym posiada nieco negatywne konotacje z powodów historycznych (Kraj Sudetów w latach 1918–1945). Pojęcie „System Sudecki” w czasach współczesnych pojawiło się w podziale orograficznym Czechosłowacji z 1945 r. opracowanym przez prof. Hromádko oraz w publikacjach V. Häuflera, J. Korčáka i V. Krála z 1960 r. Po 1989 r. określa się ten region jako Karkonosko-jesionicka subprowincja, Sudecka subprowincja, subprowincja Sudety albo Sudety.

Pytanie: Jaką nazwę do 1979 nosił ten łańcuch górski w języku czeskim?
Odpowiedź: Sudety lub Sudecki system

Pytanie: Z jakich powodów z nazwą Sudety wiążą się negatywne skojarzenia?
Odpowiedź: historycznych

Pytanie: Którzy naukowcy użyli w swoich publikacjach nazwy Sudety?
Odpowiedź: Hromádko oraz w publikacjach V. Häuflera, J. Korčáka i V. Krála

Pytanie: Jakie określenia tego łańcucha górskiego są stosowane od roku 1989?
Odpowiedź: Karkonosko-jesionicka subprowincja, Sudecka subprowincja, subprowincja Sudety albo Sudety
Bożena Borys-Szopa

W wyborach parlamentarnych w 2015 z listy PiS została wybrana na posłankę w okręgu katowickim. 4 czerwca 2019 powołana na urząd ministra rodziny, pracy i polityki społecznej w rządzie Mateusza Morawieckiego. W tym samym miesiącu została powołana przez prezydenta w skład Rady Dialogu Społecznego. W wyborach w 2019 z powodzeniem ubiegała się o poselską reelekcję, kandydując tym razem z pierwszego miejsca na liście PiS w okręgu gliwickim. 15 listopada 2019 zakończyła pełnienie funkcji ministra. W 2021 powołana przez premiera Mateusza Morawieckiego w skład Rady Doradców Politycznych.

Pytanie: Na jakim stanowisku pracowała od 4 czerwca 2019 roku?
Odpowiedź: ministra rodziny, pracy i polityki społecznej

Pytanie: Z jakiego okręgu startowała w wyborach na posłankę w 2019 roku?
Odpowiedź: gliwickim

Pytanie: Kiedy poddała się dymisji z pozycji ministra?
Odpowiedź: 15 listopada 2019

Pytanie: Do jakiego organu dołączyła w 2021 roku?
Odpowiedź: Rady Doradców Politycznych
Order Virtuti Militari

Po odzyskaniu niepodległości w 1918, Sejm Ustawodawczy Rzeczypospolitej Polskiej na mocy Ustawy z dnia 1 sierpnia 1919 roku o ustanowieniu orderu wojskowego „Virtuti Militari” wskrzesił order ustanowiony w 1792 roku przez króla Polski Stanisława Augusta Poniatowskiego, nadając mu nazwę Orderu Wojskowego Virtuti Militari. Zgodnie z ustawą przywrócone zostało dawne znaczenie orderu jako nagrody [...] czynów wybitnego męstwa i odwagi, dokonanych w boju i połączonych z poświęceniem się dla dobra Ojczyzny[...]. Restytuowany order zachował dawny, wprowadzony w okresie Księstwa Warszawskiego, podział na pięć klas oraz ich nazwy. W ustawie określono podstawowe parametry orderu, zasady jego noszenia, kwalifikacje czynów, za które żołnierze mogli otrzymać poszczególne klasy orderu oraz prawa i przywileje odznaczonych.

Pytanie: Kto jako pierwszy ustanowił order "Virtuti Militari"?
Odpowiedź: króla Polski Stanisława Augusta Poniatowskiego

Pytanie: Co nagradza ten order?
Odpowiedź: czynów wybitnego męstwa i odwagi, dokonanych w boju i połączonych z poświęceniem się dla dobra Ojczyzny

Pytanie: Kiedy wprowadzono, obowiązujący także po I wojnie światowej, podział orderu na pięć klas?
Odpowiedź: w okresie Księstwa Warszawskiego

Pytanie: Czy order ten może być dowolnie noszony przez jego posiadacza?
Odpowiedź: W ustawie określono podstawowe parametry orderu, zasady jego noszenia

Pytanie: Jaką oficjalną nazwę nadała temu odznaczeniu ustawa z 1919 roku?
Odpowiedź: Orderu Wojskowego Virtuti Militari
Order Virtuti Militari

16 października 1992 roku Sejm RP uchwalił Ustawę, na mocy której orderowi nadano ponownie nazwę Order Wojenny Virtuti Militari. Została przywrócona Kapituła Orderu Wojennego Virtuti Militari, a nadawany ma być przez Prezydenta RP. Określono również podobne szczegółowe kryteria nadawania, jak w Ustawie z 25 marca 1933 roku. Dodano również, że order może być nadany tylko w czasie wojny lub nie później niż przez pięć lat od zakończenia wojny. 21 czerwca 1993 roku funkcję kanclerza powołanej Kapituły Orderu Wojennego Virtuti Militari objął płk Stanisław Komornicki.

Pytanie: Jak oficjalnie nazwano order 16 października 1992 roku?
Odpowiedź: Order Wojenny Virtuti Militari

Pytanie: Kto jest uprawniony do odznaczania tym orderem, zgodnie z ustawą z 1992 roku?
Odpowiedź: Prezydenta RP

Pytanie: W jakim okresie można zostać odznaczonym Orderem Wojennym Virtuti Militari?
Odpowiedź: tylko w czasie wojny lub nie później niż przez pięć lat od zakończenia wojny

Pytanie: Kto został kanclerzem Kapituły Orderu Wojennego Virtuti Militari w czerwcu 1993 roku?
Odpowiedź: płk Stanisław Komornicki
Leopard 2

W trakcie trwania jeszcze programu MBT70/Kpz 70, na terenie Niemiec toczyły się dodatkowo również prace koncepcyjne dotyczące dalszych modernizacji czołgów Leopard. W 1967 roku na zlecenie resortu obrony RFN – przedsiębiorstwo Porsche przygotowało bardzo obszerny pakiet dalszych rozwiązań technicznych których wykorzystanie oznaczałoby de facto opracowanie całkowicie nowej konstrukcji czołgu. Vergoldeter Leopard („Leopard pozłacany”) miał otrzymać m.in.: całkowicie nowy zespół napędowy i zawieszenie kadłuba, przekonstruowany kadłub oraz nową wieżę, znacznie udoskonalony system kierowania ogniem i sprzężoną z głównym uzbrojeniem armatę automatyczną kalibru 30 mm.

Pytanie: Co działo się w Niemczech podczas wdrażania projektu MBT70/Kpz 70?
Odpowiedź: toczyły się dodatkowo również prace koncepcyjne dotyczące dalszych modernizacji czołgów Leopard

Pytanie: Jaki organ zalecił modernizację techniczną czołgów w 1967 roku?
Odpowiedź: resortu obrony RFN

Pytanie: Co oznaczało wdrożenie modernizacji przez resort RFN?
Odpowiedź: opracowanie całkowicie nowej konstrukcji czołgu

Pytanie: Jak inaczej określić można Velgoldeter Leopard?
Odpowiedź: Leopard pozłacany

Pytanie: Jakie były niektóre z unowocześnień, które miały być wdrożone wraz z stworzeniem "Leoparda pozłacanego"?
Odpowiedź: całkowicie nowy zespół napędowy i zawieszenie kadłuba, przekonstruowany kadłub oraz nową wieżę, znacznie udoskonalony system kierowania ogniem i sprzężoną z głównym uzbrojeniem armatę automatyczną kalibru 30 mm
Grand Theft Auto V

Grand Theft Auto V jest pierwszą grą w historii serii Grand Theft Auto, w której firma Rockstar Games intensywnie wspiera tryb wieloosobowy, implementując go już w początkowej wersji gry. Dodatek Grand Theft Auto Online został uruchomiony 1 października 2013 roku dla konsol siódmej generacji. Dla konsol ósmej generacji oraz komputerów osobistych tryb Online został uruchomiony w dniu premiery tych wersji. Do trybu gracz może dołączyć poprzez wybranie czwartej, uprzednio stworzonej od podstaw przez gracza postaci spośród trójki protagonistów w menu gry trybu jednoosobowego.

Pytanie: W jakim trybie można grać w Grand Theft Auto V?
Odpowiedź: wieloosobowy

Pytanie: DO jakiej serii należy Grand Theft Auto V?
Odpowiedź: Grand Theft Auto

Pytanie: Jaka firma wyprodukowała grę Grand Theft Auto V?
Odpowiedź: Rockstar Games

Pytanie: Czy stworzono dodatek do gry Grand Theft Auto V?
Odpowiedź: Dodatek Grand Theft Auto Online został uruchomiony 1 października 2013 roku dla konsol siódmej generacji
Grand Theft Auto V

Grand Theft Auto V zostało oficjalnie zapowiedziane przez Rockstar Games 25 października 2011 roku, a 2 listopada 2011 został zaprezentowany oficjalny trailer gry. Drugi zwiastun gry miał premierę 14 listopada 2012 roku, a oficjalny film z rozgrywki ukazał się 9 lipca 2013. Premierowy zwiastun z gry na konsole ósmej generacji pojawił się osiem dni przed premierą odświeżonej wersji gry, a na komputery osobiste – 12 dni przed premierą, a także trailer z napadów dzień później (amerykańska firma komputerowa Nvidia współpracująca z Rockstar North oświadczyła, że został on stworzony w edytorze video w grze, który będzie dostępny w wersji na komputery osobiste). Obszar gry jest wzorowany na metropolii Los Angeles oraz południowej Kalifornii. Poza wersją standardową gra została także wydana w edycji specjalnej i kolekcjonerskiej, w których skład wchodzą m.in. mapa miasta, czapka oraz saszetka na pieniądze. Produkcja Grand Theft Auto V pochłonęła 115 mln dolarów, natomiast na promocję gry wydano ok. 150 mln, przez co jedenasta część serii stała się najdroższą grą w historii branży rozrywki elektronicznej.

Pytanie: Kto był producentem GTA 5?
Odpowiedź: Rockstar Games

Pytanie: Kiedy powstała oficjalna zapowiedź gry?
Odpowiedź: 25 października 2011 roku

Pytanie: Czy oficjalny film z rozgrywki został wypuszczony równocześnie z trailerem?
Odpowiedź: listopada 2011 został zaprezentowany oficjalny trailer gry. Drugi zwiastun gry miał premierę 14 listopada 2012 roku, a oficjalny film z rozgrywki ukazał się 9 lipca 2013

Pytanie: Jaka firma odpowiadała za grafikę w GTA V?
Odpowiedź: Nvidia

Pytanie: Ile wydano pieniędzy na działania marketingowe GTA V?
Odpowiedź: 150 mln
Topologia

Na pograniczu topologii oraz matematyki dyskretnej znajduje się ważna dziedzina, zwana teorią grafów. Najprostszy graf można sobie wyobrazić jako zbiór punktów (tzw. wierzchołków), z których niektóre połączone są liniami (tzw. krawędziami). Historycznie pierwsze zadanie topologii, dotyczące mostów królewieckich, zalicza się do tej dziedziny. Słynnym problemem teorii grafów, który bardzo długo opierał się udowodnieniu, było twierdzenie o czterech barwach, głoszące, że dowolną mapę polityczną, na której każdy kraj składa się z jednego tylko kawałka (na sferze lub płaszczyźnie – to przypadki równoważne), można zabarwić używając tylko czterech kolorów tak, aby żadne dwa kraje mające wspólną granicę (dłuższą niż punkt) nie miały tego samego koloru (zobacz rysunek).

Pytanie: Jaka dziedzina jest związana z topologią i matematyką dyskretną?
Odpowiedź: teorią grafów

Pytanie: Jak można opisać podstawowy graf?
Odpowiedź: zbiór punktów (tzw. wierzchołków), z których niektóre połączone są liniami (tzw. krawędziami)

Pytanie: Czego dotyczyło pierwsze zadanie topologii? 
Odpowiedź: mostów królewieckich

Pytanie: Czego dotyczy twierdzenie o czterech barwach?
Odpowiedź: dowolną mapę polityczną, na której każdy kraj składa się z jednego tylko kawałka (na sferze lub płaszczyźnie – to przypadki równoważne), można zabarwić używając tylko czterech kolorów tak, aby żadne dwa kraje mające wspólną granicę (dłuższą niż punkt) nie miały tego samego koloru

Pytanie: Jakie twierdzenie było znanym problemem teorii grafów?
Odpowiedź: o czterech barwach
Ignacy Skorupka

W 1921 roku w Ossowie w domniemanym miejscu śmierci kapłana postawiono krzyż z tablicą informacyjną, a na cmentarzu Powązkowskim uroczyście poświęcono jego nagrobek (kwatera 244-5-15). W tym samym roku w Nowym Jorku odsłonięto upamiętniającą go tablicę, ufundowaną przez Polonię amerykańską. Postać ks. Skorupki widniała na płaskorzeźbie (zniszczonej po 1945 roku) pomnika bohaterów wojny polsko-sowieckiej na cmentarzu wojskowym. W 1930 powstał w Łodzi pierwszy pomnik Ignacego Skorupki, także w Warszawie zawiązano komitet budowy pomnika. 4 czerwca 1939 w Ossowie odsłonięto obelisk upamiętniający ks. Skorupkę i innych obrońców Warszawy (zniszczony po 1945, odbudowany po 1989). W Warszawie (1920), Łodzi i Poznaniu (1931) oraz kilku podwarszawskich miejscowościach nazwano jego imieniem ulice.

Pytanie: Na jakim cmentarzu znajduje się grób Skorupki?
Odpowiedź: Powązkowskim

Pytanie: Czy w USA znajduje się tablica upamiętniająca Skorpukę?
Odpowiedź: W tym samym roku w Nowym Jorku odsłonięto upamiętniającą go tablicę

Pytanie: Jaka społeczność przyczyniła się do umieszczenia tablicy pamiątkowej Skorupki w Nowym Yorku?
Odpowiedź: Polonię amerykańską

Pytanie: Kiedy w Ossowie odbudowano obelisk upamiętniający ks. Skorupkę?
Odpowiedź: po 1989

Pytanie: Czy w Warszawie jest ulica ks. Skorupki? 
Odpowiedź: W Warszawie (1920), Łodzi i Poznaniu (1931) oraz kilku podwarszawskich miejscowościach nazwano jego imieniem ulice
Ignacy Skorupka

Postać Ignacego Skorupki była motywem wielu obrazów. Na zlecenie papieża Piusa XI powstało w Castel Gandolfo malowidło ścienne autorstwa Jana Henryka Rosena, przedstawiające bitwę pod Ossowem z centralną postacią księdza; znalazła się też ona obok wizerunku Matki Boskiej Częstochowskiej w kaplicy polskiej w Loreto. Widniała także na tryptyku w kościele Matki Bożej Zwycięskiej na Kamionku, którego prawe skrzydło było obrazem bitwy pod Ossowem. Obrazy bitwy, z centralną postacią ks. Skorupki, namalowali m.in. Jerzy Kossak, Roman Bratkowski i Bolesław Nawrocki. W obiegu były pocztówki z wizerunkiem kapłana i Matki Boskiej.

Pytanie: Jakie wydarzenie znajduje się na obrazie zamówionym przez Piusa XI?
Odpowiedź: bitwę pod Ossowem

Pytanie: Kto namalował dzieło zamówione przez Piusa XI?
Odpowiedź: Jana Henryka Rosena

Pytanie: Koło jakiej postaci znajduje się przestawienie Skorupki, które można oglądać w kaplicy polskiej w Loreto?
Odpowiedź: Matki Boskiej Częstochowskiej

Pytanie: Która część tryptyku z Kamionku zawiera postać Skorupki?
Odpowiedź: prawe skrzydło
Karin Stanek

Ostatni występ Karin Stanek w Polsce miał miejsce w Szczecinie w 2005 roku. Wtedy też ukazało się jej ostatnie nagranie, wydana w Niemczech piosenka „Sex”, utrzymana w stylu eurodance. W 2007 roku piosenkarka podupadła na zdrowiu i przez kolejne lata odmawiała proponowanych jej licznych koncertów w Polsce i zagranicą. Zmarła 15 lutego 2011 w Niemczech z powodu ciężkiego zapalenia płuc, z którym walczyła w szpitalu przez kilka tygodni. Pochowana została w Wolfenbüttel. W 2011 roku w opolskiej Alei Gwiazd odbyło się odsłonięcie gwiazdy Karin Stanek, a następnie ukazało się trzypłytowe wydawnictwo Autostopem z malowaną lalą zawierające największe przeboje Stanek oraz utwory nigdy wcześniej niewydane. W Bytomiu imieniem piosenkarki nazwano plac przed Centrum Kultury, a w 2013 roku postawiono tam pomnik artystki. W roku 2015 opublikowana została uaktualniona wersja biografii Karin.

Pytanie: W jakim mieście Stanek zagrała swój ostatni koncert?
Odpowiedź: w Szczecinie

Pytanie: Co było przyczyną śmierci Stanek?
Odpowiedź: ciężkiego zapalenia płuc

Pytanie: Czy w 2007 roku Stanek cieszyła się dobrym zdrowiem?
Odpowiedź: W 2007 roku piosenkarka podupadła na zdrowiu

Pytanie: Co w Bytomiu nazwano imieniem Karin Stanek?
Odpowiedź: plac przed Centrum Kultury
Cerkiew Świętej Trójcy w Tarnogrodzie

27 września 1937 cerkiew w Tarnogrodzie wizytował biskup lubelski Sawa. Jako jedna z nielicznych prawosławnych placówek duszpasterskich na Lubelszczyźnie świątynia pozostała czynna po 1946 tj. po wysiedleniu ludności ukraińskiej wyznania prawosławnego do ZSRR oraz w ramach Akcji „Wisła”. Liczbę wiernych w parafii tarnogrodzkiej szacowano wówczas na 340 osób. Według innego źródła w Tarnogrodzie pozostało tylko stu prawosławnych. Świątynia została oddana do użytku liturgicznego mimo starań Starostwa Powiatowego w Biłgoraju, które pragnęło zaadaptować budynek na szkołę powszechną, jak również mimo faktu, że władze Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego były gotowe z niej zrezygnować. Po zakończeniu wywózek cerkiew w Tarnogrodzie była siedzibą jednej z 10 parafii prawosławnych na Lubelszczyźnie, a równocześnie jedną z czterech czynnych świątyń w dekanacie lubelskim diecezji warszawsko-bielskiej.

Pytanie: Kto przyjechał do świątyni we wrześniu 1937 roku?
Odpowiedź: Sawa

Pytanie: Co z prawosławnymi stało się w 1946 roku?
Odpowiedź: wysiedleniu ludności ukraińskiej wyznania prawosławnego do ZSRR oraz w ramach Akcji „Wisła”

Pytanie: Jaki organ planował wykorzystać świątynię jako placówkę edukacyjną?
Odpowiedź: Starostwa Powiatowego w Biłgoraju
John McAfee

Po odejściu ze swojej firmy McAfee założył między innymi firmę Tribal Voice (producent komunikatora PowWow), QuorumEx i Future Tense Central. Sprawował także funkcje na stanowiskach kierowniczych, między innymi w Everykey, MGT Capital Investments, Luxcore. Jako swoje zainteresowania prywatne oraz biznesowe wymieniał kryptowaluty, aplikacje na smartfony, jogę i naturalne antybiotyki. Przez kilka lat mieszkał w Belize, ale przez podejrzenie o zamordowanie swojego sąsiada Grega Faulla przeprowadził się do Gwatemali, którą opuścił w 2013 roku i ponownie zamieszkał w Stanach Zjednoczonych.

Pytanie: Założycielem jakich firm jest McAfee?
Odpowiedź: Tribal Voice (producent komunikatora PowWow), QuorumEx i Future Tense Central

Pytanie: Czy zajmował stanowiska kierownicze w kilku przedsiębiorstwach?
Odpowiedź: Sprawował także funkcje na stanowiskach kierowniczych, między innymi w Everykey, MGT Capital Investments, Luxcore

Pytanie: Czym się interesował?
Odpowiedź: kryptowaluty, aplikacje na smartfony, jogę i naturalne antybiotyki

Pytanie: Z jakiego powodu zmienił miejsce zamieszkania?
Odpowiedź: przez podejrzenie o zamordowanie swojego sąsiada
Mata (raper)

W czerwcu 2021 uruchomił preorder albumu pt. Młody Matczak. Już w sześć godzin od uruchomienia przedsprzedaży wydawnictwo zostało zakupione w 15 tys. egz., uzyskując status złotej płyty. 16 sierpnia wytwórnia SBM poinformowała w mediach społecznościowych, że album pokrył się platyną. Kolejnym singlem zapowiadającym album był utwór „Kiss cam (podryw roku)”, który z Matą współtworzyli Szymon Frąckowiak, Mikołaj Vargas oraz Jakub Laszuk. Piosenkę napisał dla dziewczyny, o czym poinformował podczas Fryderyków 2021. Utwór okazał się przebojem numer jeden w Polsce w serwisach Spotify, Apple Music oraz iTunes. Do utworu powstał teledysk, w którym główne role zagrali: Mata, Young Leosia i Michał Milowicz. 7 lipca 2021 singiel trafił na globalną listę Global 200 Excl. US(ang.) (czyli utworów spoza USA) magazynu „Billboard”. Piosenka Maty jest pierwszym polskojęzycznym utworem, który znalazł się na tej liście. 5 sierpnia 2021 podczas gali Fryderyków poinformował, że utwór uzyskał status diamentowej płyty.

Pytanie: Jaka płyta Maty otrzymała status "złotej"?
Odpowiedź: Młody Matczak

Pytanie: Jakie osoby współtworzyły "Kiss cam (podryw roku" z Matą?
Odpowiedź: Szymon Frąckowiak, Mikołaj Vargas oraz Jakub Laszuk

Pytanie: Dla kogo Mata stworzył singiel "Kiss cam (podryw roku)"?
Odpowiedź: dziewczyny

Pytanie: Czy piosenka "Kiss cam (podryw roku)" stała się hitem?
Odpowiedź: Utwór okazał się przebojem numer jeden w Polsce w serwisach Spotify, Apple Music oraz iTunes

Pytanie: Jaka pierwsza polskojęzyczna piosenka trafiła na globalną listę Global 200 Excl?
Odpowiedź: „Kiss cam (podryw roku)”
Białka

Białka są na ogół rozpuszczalne w wodzie. Do białek nierozpuszczalnych w wodzie należą tzw. białka fibrylarne, występujące w skórze, ścięgnach, włosach (kolagen, keratyna) lub mięśniach (miozyna). Niektóre z białek mogą rozpuszczać się w rozcieńczonych kwasach lub zasadach, jeszcze inne w rozpuszczalnikach organicznych. Na rozpuszczalność białek ma wpływ stężenie soli nieorganicznych w roztworze, przy czym małe stężenie soli wpływa dodatnio na rozpuszczalność białek.
Jednak przy większym stężeniu następuje uszkodzenie otoczki solwatacyjnej, co powoduje wypadanie białek z roztworu. Proces ten nie narusza struktury białka, więc jest odwracalny i nosi nazwę wysalania białek.

Pytanie: Jakie białka nie rozpuszczają się w wodzie?
Odpowiedź: fibrylarne

Pytanie: Co wpływa na rozpuszczalność białek?
Odpowiedź: stężenie soli nieorganicznych w roztworze

Pytanie: Jak nazywa się proces wypadanie białek z roztworu?
Odpowiedź: wysalania białek

Pytanie: Czy większość białek jest rozpuszczalna w wodzie?
Odpowiedź: Białka są na ogół rozpuszczalne w wodzie

Pytanie: Jak nazywa się białko występujące w mięśniach człowieka?
Odpowiedź: miozyna
Białka

Białka nie posiadają charakterystycznej dla siebie temperatury topnienia. Przy ogrzewaniu w roztworze, a tym bardziej w stanie stałym, ulegają, powyżej pewnej temperatury, nieodwracalnej denaturacji (ścinanie się włókien białka) – zmianie struktury, która czyni białko nieaktywnym biologicznie (codziennym przykładem takiej denaturacji jest smażenie lub gotowanie jajka). Jest to spowodowane nieodwracalną utratą trzeciorzędowej lub czwartorzędowej budowy białka.
Z tej przyczyny dla otrzymania suchej, ale niezdenaturowanej próbki danego białka, stosuje się metodę liofilizacji, czyli odparowywania wody lub innych rozpuszczalników z zamrożonej próbki pod zmniejszonym ciśnieniem.
Denaturacja białek może również zachodzić pod wpływem soli metali ciężkich, mocnych kwasów i zasad, niskocząsteczkowych alkoholi, aldehydów oraz napromieniowania. Wyjątek stanowią proste białka, które mogą ulegać także procesowi odwrotnemu, tzw. renaturacji – po usunięciu czynnika, który tę denaturację wywołał. Niewielka część białek ulega trwałej denaturacji pod wpływem zwiększonego stężenia soli w roztworze, jednak proces wysalania jest w większości przypadków w pełni odwracalny, dzięki czemu umożliwia izolowanie lub rozdzielanie białek.

Pytanie: Jaki jest skutek denaturacji białka?
Odpowiedź: nieaktywnym biologicznie

Pytanie: Na czym polega metoda liofilizacji?
Odpowiedź: odparowywania wody lub innych rozpuszczalników z zamrożonej próbki pod zmniejszonym ciśnieniem

Pytanie: Co jest możliwe dzięki procesowi wysalania białek?
Odpowiedź: izolowanie lub rozdzielanie
Jamajka

Gospodarka Jamajki oparta jest obecnie na usługach, które stanowią 70% całego PKB kraju. Według danych Jamajskiego Urzędu Statystycznego z 2015 roku stopa bezrobocia na Jamajce wynosi około 13,2%. W 2017 roku Jamajka wyeksportowała towary za łączną kwotę 1,34 mld dolarów amerykańskich. W przeciągu pięciu lat, od 2012 do 2017 roku, eksport kraju zmniejszył się o 3,1%. Głównymi towarami eksportowymi są: aluminium (zarówno ruda, jak i środki oraz związki chemiczne na bazie glinu), alkohol oraz ziarna kawy. Towary te eksportują głównie do USA, Kanady oraz Niemiec. W tym samym roku Jamajka zaimportowała dobra za łączną sumę 5,82 mld dolarów. Głównymi towarami importowymi są ropa naftowa, auta oraz części elektroniczne. Towary te importowali głównie z takich krajów jak USA, Trynidad i Tobago, Chiny, Meksyk i Japonia. W 2017 roku Jamajka zanotowała ujemny bilans handlowy wynoszący 4,49 mld dolarów.

Pytanie: Ile projektu krajowego brutto Jamajki stanowi sektor usługowy?
Odpowiedź: 70%

Pytanie: Na ile szacuje się wartość stopy bezrobocia na wyspie?
Odpowiedź: 13,2%

Pytanie: Jakie są kluczowe towary, które eksportuje wyspa?
Odpowiedź: aluminium (zarówno ruda, jak i środki oraz związki chemiczne na bazie glinu), alkohol oraz ziarna kawy