Obrona cmentarzy wolskich (1944)

Rankiem 8 sierpnia Niemcy przypuścili kolejny szturm na pozycje Kedywu. Tego dnia Zgrupowanie „Radosław” zostało zaatakowane niemalże ze wszystkich stron. O godz. 8:00 oddziały „Kałmuków” i policji z Kraju Warty uderzyły przy wsparciu czołgów na polskie barykady na rogu ulic Żytniej i Karolkowej oraz Żytniej i Okopowej. Zaciekłe walki toczyły się zwłaszcza o gmach Ewangelickiego Domu Starców przy skrzyżowaniu ulic Żytniej i Karolkowej. Na ul. Karolkowej nieprzyjaciel pędził przed sobą „żywą tarczę” złożoną z polskich cywilów schwytanych na Woli. Około godziny 9:00 do walki wszedł 608 Pułk Ochrony, który rozpoczął od zachodu frontalny szturm na cmentarze. Działania wiążące na tyłach Kedywu podjęła także załoga Pawiaka. Ulica Okopowa oraz powstańcze pozycje w ruinach getta znalazły się pod silnym ogniem niemieckich karabinów maszynowych, prowadzonym ze stanowisk na wieżach Pawiaka, kościoła św. Augustyna oraz kościoła św. Karola Boromeusza. Całodzienna bitwa miała bardzo zaciekły charakter. Na odcinku południowym bataliony „Parasol” i „Pięść” dwukrotnie odparły ataki niemieckiej policji, zatrzymując ją na ul. Żytniej i skraju cmentarza kalwińskiego (godz. 10:00 i 12:00). W niektórych miejscach dochodziło do walk wręcz. Mimo zażartej obrony i wykonanego przeciwuderzenia polscy żołnierze zostali jednak ostatecznie wyparci z cmentarza kalwińskiego. Na wschodzie anemiczny atak załogi Pawiaka został łatwo odparty, lecz ogień nieprzyjacielskich snajperów i broni maszynowej spowodował duże straty w polskich oddziałach. Nieuzbrojony Dywizjon „1806” musiał wycofać się z magazynów na Stawkach w ul. Spokojną. Z kolei na odcinku zachodnim Niemcy zdołali po wielogodzinnej walce zdobyć cmentarz ewangelicki i zepchnąć obrońców w rejon ul. Mireckiego (ok. godz. 19:00). W walce poległ m.in. porucznik Eugeniusz Koecher ps. „Kołczan” – dowódca Plutonu „Alek” w Batalionie „Zośka”. Jeden ze zdobycznych czołgów plutonu „Wacek” został unieruchomiony na skutek uszkodzeń. Sytuacja Zgrupowania „Radosław” zaczęła stawać się krytyczna, gdyż godzinę wcześniej Niemcy wzmocnieni odwodowym batalionem Wehrmachtu zdołali przełamać polską obronę na ul. Żytniej i zepchnąć plutony „Pięści” i „Parasola” w rejon ul. Mireckiego. Atakujące od zachodu i południa oddziały niemieckich grup szturmowych „Schmidt” i „Reck” nawiązały ze sobą bezpośredni kontakt. „Radosław” był zmuszony wycofać wykrwawiony Batalion „Pięść” na Stare Miasto. Sytuację uratował brawurowy kontratak Batalionu „Zośka” przeprowadzony z cmentarza żydowskiego na skrzydło niemieckiego natarcia. Po walce wręcz z piechotą niemiecką i starciu z czołgami przy zbiegu ul. Sołtyka i Młynarskiej polscy żołnierze odzyskali cmentarz ewangelicki (19:45). W czasie przeciwuderzenia powstańcy zdobyli sześć karabinów maszynowych, moździerz, kilkadziesiąt karabinów i dużo amunicji (Dziennik Zgrupowania „Radosław” podawał: „Zdobyto 2 ckm, 1lkm i 1 moździerz”). Straty po obu stronach były poważne. W tym samym czasie na południowym odcinku Batalion „Parasol” zdołał zatrzymać natarcie nieprzyjaciela na linii ul. Mireckiego.

Pytanie: Z jakich osób utworzona została żywa tarcza wykorzystana przez niemieckie wojska?
Odpowiedź: polskich cywilów schwytanych na Woli

Pytanie: Gdzie rozmieszczone były stanowiska, z których niemieccy żołnierze używali karabinów maszynowych?
Odpowiedź: na wieżach Pawiaka, kościoła św. Augustyna oraz kościoła św. Karola Boromeusza

Pytanie: Czy cmentarz kalwiński do końca pozostał niezdobyty przez niemieckie wojska?
Odpowiedź: Mimo zażartej obrony i wykonanego przeciwuderzenia polscy żołnierze zostali jednak ostatecznie wyparci z cmentarza kalwińskiego

Pytanie: Dlaczego około godziny dwudziestej sytuacja Zgrupowania „Radosław” uległa znacznemu pogorszeniu?
Odpowiedź: gdyż godzinę wcześniej Niemcy wzmocnieni odwodowym batalionem Wehrmachtu zdołali przełamać polską obronę na ul. Żytniej i zepchnąć plutony „Pięści” i „Parasola” w rejon ul. Mireckiego