the-cramer-project/poquad huggingface dataset:
Mrówkożer workowaty

Mrówkożer żywi się wedle różnych źródeł mrówkami i termitami albo też samymi termitami, a rzadko tylko mrówkami. Owady wyciąga z gniazd długim, lepkim językiem. W efekcie prócz pokarmu połyka duże ilości przypadkowych odpadów, stanowiących jedną czwartą masy połykanych treści. Żeruje w ciągu dnia, co stanowi rzadkość wśród torbaczy. Pojedyncze doniesienia miejscowej ludności podają napotykanie go w nocy. Jest jedynym torbaczem, którego dieta składa się wyłącznie z mrówek i termitów. W wyszukiwaniu zdobyczy kieruje się głównie wzrokiem, w mniejszym stopniu węchem. Siatkówkę budują głównie czopki, dobrze rozwinięta okolica środkowa wskazuje na dobry wzrok od przodu, nie występuje smuga wzrokowa. Zwierzę widzi 240°, przy czym 80° przypada na widzenie obuoczne. Wzrok jest pod względem ostrości lepszy niż u innych torbaczy. Zwierzę ma niski poziom metabolizmu, zużywa 3,89 ml O2 na gh, około 87% wartości typowej dla torbaczy podobnej masy ciała. Na minutę bierze 30,6 oddechu po około 6 ml powietrza. Niekiedy, nawet w razie dostępności pokarmu, obserwuje się trwający do 15 godzin torpor, w trakcie którego zazwyczaj dość niska temperatura ciała spada do 19,1 °C.

Pytanie: Co jest podstawą diety mrówkożera?
Odpowiedź: mrówkami i termitami

Pytanie: Kiedy mrówkożer zdobywa posiłek?
Odpowiedź: w ciągu dnia

Pytanie: Do jakiego gatunku zaliczamy mrówkożery?
Odpowiedź: torbaczem

Pytanie: Czy mrówkożer ma względnie dobry wzrok?
Odpowiedź: Wzrok jest pod względem ostrości lepszy niż u innych torbaczy
Reprezentacja Chorwacji w skokach narciarskich

W sezonie 2008/2009 Urban Zamernik nie został zgłoszony do żadnych zawodów pucharowych. Jedynymi zawodami międzynarodowymi organizowanymi przez Międzynarodową Federację Narciarską, w których wystartował były mistrzostwa świata juniorów w Szczyrbskim Plesie. W oficjalnych treningach rozegranych 3 lutego 2009 roku Zamernik zajął 85. (67 metrów) i 80. pozycję (72,5 metra). Dzień później w kolejnych dwóch seriach treningowych zajął 75. (74,5 metra) i 91. (65,5 metra) miejsce. 5 lutego 2009 roku Urban Zamernik po raz drugi w karierze wystartował w zawodach o mistrzostwo świata juniorów. Ze skokiem na 69 metrów i notą łączną 60,5 punktu został sklasyfikowany na 74. pozycji.

Pytanie: Kiedy odbyły się oficjalne treningi, w których Zamernik brał udział?
Odpowiedź: 3 lutego 2009 roku

Pytanie: Ile razy Zamiernik startował zawodach o mistrzostwo świata juniorów?
Odpowiedź: drugi

Pytanie: Na którym miejscu uplasował się Zamiernik w zawodach o mistrzostwo świata juniorów?
Odpowiedź: 74
Zadar

W okresie II wojny światowej Zadar stał się stolicą powiększonych terytoriów włoskich w Dalmacji (m.in. ze Splitem włącznie; odstąpionych przez marionetkowe Niepodległe Państwo Chorwackie); po upadku Benito Mussoliniego Chorwaci próbowali zająć miasto, ale ubiegły ich oddziały Wehrmachtu; do 1944 miasto było pod kontrolą Włoskiej Republiki Socjalnej. W październiku 1944, po wycofaniu wojsk niemieckich i ucieczce włoskich urzędników, Zadar zajęli partyzanci jugosłowiańscy. Od 1947 oficjalnie znalazł się w granicach Jugosławii, a od 1991 Chorwacji. Od 1994 roku w Zadarze ukazuje się dziennik „Zadarski list”.

Pytanie: Kiedy Chorwaci chcieli odzyskać miasto?
Odpowiedź: po upadku Benito Mussoliniego

Pytanie: Kto kontrolował Zadar w 1943 roku?
Odpowiedź: Włoskiej Republiki Socjalnej

Pytanie: Jakie wojska zajęły Zadar?
Odpowiedź: niemieckich

Pytanie: Od którego roku Zadar jest ponownie w Chorwacji?
Odpowiedź: 1991
Wielki terror (ZSRR)

Następnego dnia Mołotow – przewodniczący Rady Komisarzy Ludowych ZSRR (premier rządu ZSRR) wykonał nieformalne polecenie Stalina. 26 września 1936 szefem NKWD został Nikołaj Jeżow. Posłużyło to jednocześnie usunięciu Rykowa ze stanowiska komisarza ZSRR żeglugi śródlądowej. Na jego miejsce przesunięto Jagodę. Nominacja Jeżowa, dotychczas przewodniczącego Centralnej Komisji Kontroli WKP(b) i – po śmierci Kirowa – jednego z czterech sekretarzy KC WKP(b), charakteropaty uzależnionego w całej swej karierze od Stalina i oddanego mu, była zapowiedzią terroru NKWD w niestosowanej dotąd w ZSRR skali.

Pytanie: Kto był premierem ZSRR?
Odpowiedź: Mołotow

Pytanie: Czyje zlecenie postanowił wykonać Mołotow?
Odpowiedź: Stalina

Pytanie: Jaką funkcję pełnił Nikołaj Jeżow od 1936 roku?
Odpowiedź: szefem NKWD

Pytanie: Kto być uzależniony od Stalina?
Odpowiedź: Kirowa
Wielki terror (ZSRR)

Sojusznicy Stalina nie przyjęli do wiadomości, że nie zna on pojęcia partnerstwa, a „taktykę salami” uważa za życiową strategię. Stalin był bowiem zdecydowany przełamać wszelkie ograniczenia dla swej władzy w partii i w kraju. Ilustracją ewolucji pozycji Stalina w partii bolszewickiej jest następujące zestawienie: w roku 1929 Stalin nie mógł aresztować i skazać Trockiego, swego najgroźniejszego rywala. Mógł go – zresztą po ostrej walce wewnątrz Politbiura – jedynie deportować za granice ZSRR. Nie mógł nawet zabrać Trockiemu jego osobistego archiwum (Trocki wywiózł je swobodnie na emigrację). W roku 1932 Stalin, choć potężniejszy, został przegłosowany w Biurze Politycznym w sprawie Riutina. Od marca 1937 r. wystarczyło, by podniósł słuchawkę i zadzwonił do NKWD, by dowolny człowiek w ZSRR, z członkami Komitetu Centralnego i Biura Politycznego partii bolszewickiej włącznie, pożegnał się z wolnością i życiem. Metodą tak zasadniczego przekształcenia pozycji Stalina było właśnie rozpętanie „wielkiej czystki” pod pretekstem terrorystycznych spisków organizowanych przez starych bolszewików.

Pytanie: Czy alianci Stalina pogodzili się z jego odrzuceniem wizji partnerstwa?
Odpowiedź: Sojusznicy Stalina nie przyjęli do wiadomości, że nie zna on pojęcia partnerstwa

Pytanie: Czy Stalin wygrał w głosowaniu w sprawie Riutina?
Odpowiedź: Stalin, choć potężniejszy, został przegłosowany w Biurze Politycznym w sprawie Riutina

Pytanie: Od jakiego okresu Stalin zyskał pełny posłuch w Związku Radzieckim?
Odpowiedź: Od marca 1937 r.

Pytanie: Kto był rywalem Stalina w Związku radzieckim w latach 20 XX wieku?
Odpowiedź: Trockiego

Pytanie: W którym roku Trocki został aresztowany?
Odpowiedź: 1929
Kururo niebieskawy

Kururo niebieskawe są roślinożercami – główne ich pożywienie stanowią bulwy i łodygi rodzimych roślin z rodziny kosaćcowatych: miecznica, Libertia, Alophia. Na terenach nadmorskich zaobserwowano pożywianie się łodygami i bulwami Leucocoryne ixioides. W norach kururo niebieskawych znaleziono także bulwy Rhodophiala z rodziny amarylkowatych. Kururo niebieskawe znoszą pożywienie do nor i tam w bezpiecznym miejscu je spożywają. Okazjonalne dożywianie się kururo poza norą odbywa się jedynie w odległości nie większej od wejścia niż długość zwierzęcia. Podobnie jak niektóre Ctenomys kururo unikają oddalania się od nory. Robią zapasy na okresy zimowe – szczególnie w rejonach, gdzie w okresach zimowych ziemia jest przykryta śniegiem.

Pytanie: Na jaką porę roku kururo zbierają zapasy?
Odpowiedź: na okresy zimowe

Pytanie: Do jakiej rodziny zaliczyć można bulwy Rhodophiala?
Odpowiedź: amarylkowatych

Pytanie: Czy kururo odżywiają się roślinami? 
Odpowiedź: Kururo niebieskawe są roślinożercami

Pytanie: Gdzie kururo gromadzą zdobyty posiłek?
Odpowiedź: do nor
Ibis żółtoszyi

Środowiskiem życia ibisów żółtoszyich są pastwiska, tereny upraw, obszary poddawane nawadnianiu, otwarte lasy i suche tereny trawiaste, nierzadko daleko od mokradeł. W porównaniu do innych australijskich ibisów żółtoszyje częściej są spotykane w suchych środowiskach. Według Carricka, przez cztery lata badającego zwyczaje żywieniowe ibisów żółtoszyich i ibisów czarnopiórych (T. molucca) we wschodniej Australii, 75,2% żerujących osobników przebywało w środowisku umiarkowanie wilgotnym, 14% – w wodnym. U ibisów czarnopiórych było to odpowiednio 64,2% i 25,2%. Na północy kontynentu szczególnie często są one użytkowane poza okresem lęgowym. Unikają obszarów porośniętych gęstą trawą i zadrzewień o gęstym podszycie. Nie spotyka się ich także w środowiskach nadmorskich. Typowymi żerowiskami tych ibisów są obszary trawiaste, w tym parki miejskie i skraje dróg, bagna, tereny upraw tuż po zbiorach. W przeciwieństwie do ibisów czarnopiórych żółtoszyje nie szukają pokarmu na wysypiskach śmieci.

Pytanie: Gdzie zazwyczaj żyją ibisy żółtoszyje?
Odpowiedź: pastwiska, tereny upraw, obszary poddawane nawadnianiu, otwarte lasy i suche tereny trawiaste

Pytanie: Czy ibis żółtoszyi to jedyny ibis Australii?
Odpowiedź: W porównaniu do innych australijskich ibisów

Pytanie: Ile procent ibisów wschodniej Australii, według badań Carricka, żyje w środowisku umiarkowanie wilgotnym?
Odpowiedź: 75,2

Pytanie: Czy ibisy żółtoszyje szukają pożywienia na wysypiskach śmieci?
Odpowiedź: W przeciwieństwie do ibisów czarnopiórych żółtoszyje nie szukają pokarmu na wysypiskach śmieci
Dopamina

Dopamina nie przekracza bariery krew-mózg, więc jej synteza i funkcje w obszarach peryferyjnych są w znacznym stopniu niezależne od syntezy i działania w mózgu. Znaczna ilość dopaminy krąży we krwi, ale jej funkcje nie są do końca znane. Poziom dopaminy w osoczu krwi jest porównywalny do poziomu adrenaliny, ale u ludzi ponad 95% dopaminy w osoczu jest w formie siarczanu dopaminy, połączenia tworzonego przez sulfotransferazę 1A3/A4. Znaczna część siarczanu dopaminy jest produkowana w krezce otaczającej części układu trawiennego. Jej produkcja jest uważana za mechanizm detoksykujący dopaminę spożytą z jedzenia lub wytworzoną w procesach trawiennych – poziom w osoczu zwykle rośnie ponad pięćdziesięciokrotnie po posiłku. Siarczan dopaminy nie posiada żadnej znanej funkcji biologicznej i jest wydalany z moczem.

Pytanie: W wyniku jakiego procesu wytwarza się siarczan dopaminy?
Odpowiedź: sulfotransferazę 1A3/A4

Pytanie: W jaki sposób organizm pozbywa się siarczanu dopaminy?
Odpowiedź: jest wydalany z moczem

Pytanie: Czy wiadomo jakie funkcje spełnia dopamina?
Odpowiedź: jej funkcje nie są do końca znane

Pytanie: Gdzie dochodzi do wytwarzania dużej ilości siarczanu dopaminy?
Odpowiedź: krezce
Helena Kmieć

Po śmierci została patronką Regionalnego Konkursu Poezji Religijnej organizowanego przez Zespół Szkół Katolickiego Stowarzyszenia Wychowawców w Libiążu, którego finał pod jej imieniem miał miejsce po raz pierwszy 7 kwietnia 2017 r. w Libiąskim Centrum Kultury (była to jego XIV edycja). Helena Kmieć była również wśród nominowanych w XIII edycji plebiscytu „Miłosierny Samarytanin roku 2016” i ostatecznie została wyróżniona specjalną statuetką, którą odebrali jej rodzice podczas gali 31 marca 2017 r. w Auli Jana Pawła II przy sanktuarium Bożego Miłosierdzia w Krakowie-Łagiewnikach.

Pytanie: Patronką jakiego wydarzenia jest Helena Agnieszka Kmieć?
Odpowiedź: Regionalnego Konkursu Poezji Religijnej

Pytanie: Jaka placówka zajmuje się organizacją konkursu?
Odpowiedź: Zespół Szkół Katolickiego Stowarzyszenia Wychowawców w Libiążu

Pytanie: Czy Helena Agnieszka Kmieć uzyskała nominację w konkursie „Miłosierny Samarytanin roku 2016”?
Odpowiedź: Helena Kmieć była również wśród nominowanych w XIII edycji plebiscytu „Miłosierny Samarytanin roku 2016”

Pytanie: W jakim miejscu odbyła się gala finałowa konkursu „Miłosierny Samarytanin roku 2016”?
Odpowiedź: w Auli Jana Pawła II przy sanktuarium Bożego Miłosierdzia w Krakowie-Łagiewnikach
Helena Kmieć

W czerwcu 2017 r. Rada Miasta Libiąża przyjęła wniosek o pośmiertne nadanie Helenie Kmieć tytułu Honorowego Obywatela Libiąża oraz wniosek o nazwanie jednej z ulic Libiąża jej imieniem. 18 sierpnia 2017 r. podczas uroczystej sesji Rady Miejskiej jednogłośnie podjęto decyzję o pośmiertnym nadaniu Helenie Kmieć tytułu Honorowego Obywatela Miasta Libiąża. Akt nadania obywatelstwa wręczyli rodzicom Heleny Kmieć przewodnicząca Rady Miejskiej, Bogumiła Latko, wspólnie z burmistrzem Libiąża, Jackiem Latko. Jednogłośnie przyjęto także wniosek o przemianowanie ulicy Kościelnej na ulicę Heleny Kmieć.

Pytanie: Kiedy nadano Kmieć tytuł Honorowego Obywatela Miasta Libiąża?
Odpowiedź: 18 sierpnia 2017

Pytanie: Jaka ulica zmieniła nazwę na Kmieć?
Odpowiedź: Kościelnej

Pytanie: Kto odebrał za Kmieć akt nadania obywatelstwa?
Odpowiedź: rodzicom Heleny Kmieć

Pytanie: Kto wręczył rodzicom Kmieć akt nadania obywatelstwa?
Odpowiedź: Bogumiła Latko, wspólnie z burmistrzem Libiąża, Jackiem Latko
Ouyang Xiu

Nominacja Ouyanga na naczelnego egzaminatora miała wielki wpływ na utrwalenie się „starego stylu”, ponieważ zaczął on wymagać od zdających egzaminy pisania w tym stylu, a nie dotąd popularniejszym stylu prozy równoległej, bianwen. Z tego powodu nowe pokolenie uczonych-pisarzy przejęło ten styl – byli wśród nich najwybitniejsi songowscy literaci. Trzech z „ośmiu mistrzów prozy Tang i Song” zdało finałowy egzamin na stopień jinshi pod okiem Ouyang Xiu w 1057: Su Shi, Su Che i Zeng Gong. Pozostałych pięciu mistrzów to Han Yu i Liu Zongyuan (773–819) (z czasów dynastii Tang), a z okresu Song: Wang Anshi, Su Xun (ojciec Su Shi i Su Che). Ósmym był sam Ouyang Xiu.

Pytanie: Jakie stanowisko zyskał Ouyang?
Odpowiedź: naczelnego egzaminatora

Pytanie: Jakie styl został utrwalony wraz z nominacją Ouyanga?
Odpowiedź: starego

Pytanie: Czy mistrzowie prozy musieli zdawać egzamin?
Odpowiedź: Trzech z „ośmiu mistrzów prozy Tang i Song” zdało finałowy egzamin na stopień jinshi pod okiem Ouyang Xiu w 1057

Pytanie: Którym z kolei mistrzem był Ouyang Xiu?
Odpowiedź: Ósmym
Pi

Z biegiem lat uzyskiwano coraz lepsze przybliżenia wartości π sięgające kilkuset miejsc po przecinku. W 1853 William Rutherford podał liczbę Pi z dokładnością 440 miejsc po przecinku. Rekordzistą w ręcznych obliczeniach liczby Pi jest William Shanks, któremu w 1874 udało się uzyskać 707 miejsc po przecinku. Zajęło mu to 15 lat. Później okazało się, że 180 ostatnich cyfr obliczył błędnie (wynik, który uznano za prawidłowy uwzględnia 527 miejsc po przecinku). W 1946 roku Ferguson podał wartość π do 620. miejsca po przecinku. W końcowych obliczeniach wspomagał się już kalkulatorem. Od 1949, kiedy to przy pomocy komputera ENIAC obliczono 2038 miejsc po przecinku, dokładniejsze aproksymacje liczby π uzyskiwano już tylko przy użyciu komputerów. We wrześniu 1999 roku obliczono π z dokładnością 2,0615·1011 miejsc po przecinku. Dokonał tego Takahasi przy pomocy komputera Hitachi SR8000.

Pytanie: Jak długo Shanks obliczał liczby po przecinku do liczby pi?
Odpowiedź: 15 lat

Pytanie: Ile miejsc po przecinku zostało obliczonych przez Shanksa poprawnie? 
Odpowiedź: 527

Pytanie: Jaki komputer obliczył jako pierwszy bardzo dużą ilość liczby po przecinku dla pi?
Odpowiedź: ENIAC

Pytanie: Czego dokonał Takahasi?
Odpowiedź: obliczono π z dokładnością 2,0615·1011 miejsc po przecinku
Pi

Księga Guinnessa zawiera listę ludzi, którzy zapamiętali najwięcej cyfr liczby π. Należy do nich np. Rajan Mahadevan (40 000 zapamiętanych cyfr), Daniel Tammet. Aby ją zapamiętać, korzystają często z mnemotechniki GSP i pałacu pamięci. Światowy potwierdzony rekord w zapamiętaniu ciągu cyfr liczby π należy aktualnie do Japończyka Akiry Haraguchi, który podał ją z dokładnością do 100 tysięcy miejsc po przecinku, bijąc własny rekord 83 431 cyfr po przecinku z roku 1995. Starszy rekord należał do Chińczyka Lu Chao, który powtórzył ponad 67 tysięcy znaków po przecinku.

Pytanie: Ile liczb po przecinku w cyfrze pi zapamiętał Mahadevan?
Odpowiedź: 40 000

Pytanie: Jakie metody wykorzystywane są do zapamiętywania liczby pi?
Odpowiedź: mnemotechniki GSP i pałacu pamięci

Pytanie: Z jakiego kraju pochodzi Haraguchi?
Odpowiedź: Japończyka

Pytanie: Czyj rekord pobił Haraguchi?
Odpowiedź: Lu Chao
Lambeozaur

W 1975 Peter Dodson, badając zagadkę różnorodności gatunków Lambeosaurinae żyjących w tak krótkim okresie na małym obszarze, opublikował wyniki badania morfometrycznego, w którym zmierzył tuziny czaszek. Zauważył, że wiele gatunków bazuje na szczątkach, które lepiej interpretować jako pozostałości osobników młodocianych lub odmiennej płci. W przypadku Lambeosaurus odkrył, że L. clavinitialis był prawdopodobnie samicą L. lambei, natomiast Corythosaurus frontalis czy Procheneosaurus praeceps stanowiły prawdopodobnie osobniki młodociane tego gatunku. L. magnicristatus wyróżniał się dostatecznie, by dać podstawę dla umieszczenia w oddzielnym gatunku. Naukowiec uznał też Procheneosaurus cranibrevis i P. erectofrons za młode korytozaury. Jednakże powtórne przestudiowanie szczątków Procheneosaurus/Tetragonosaurus pokazało, że klasyfikowanie ich w obrębie tego gatunku było mylne, a okaz typowy P. cranibrevis to młodociany lambeozaur, podczas gdy inne zaliczały się do Corythosaurus. Wnioski te opierają się o odmienne formy spojenia pomiędzy kością nosową i przysieczną.

Pytanie: Czym zajął się Dodson w swoim badaniu z 1975 roku?
Odpowiedź: zmierzył tuziny czaszek

Pytanie: Czego samicą miał być L. clavinitialis według Dodsona?
Odpowiedź: L. lambei

Pytanie: Czy L. magnicristatus został wyodrębniony przez naukowca jako oddzielny gatunek?
Odpowiedź: L. magnicristatus wyróżniał się dostatecznie, by dać podstawę dla umieszczenia w oddzielnym gatunku

Pytanie: Do jakiego rodzaju dinozaura Dodson zaklasyfikował P. erectofrons?
Odpowiedź: korytozaury

Pytanie: Jaki argument podważył zaproponowaną przez Dodsona klasyfikację m.in. P. cranibrevisa?
Odpowiedź: odmienne formy spojenia pomiędzy kością nosową i przysieczną
Lambeozaur

Obecnie za pewne uznaje się tylko dwa gatunki lambeozaura, trzeci jest szeroko akceptowany, czwarty zaś tylko czasami. L. lambei Parks, 1923 znany jest z co najmniej 17 osobników. Znaleziono 7 czaszek i niekompletnych szkieletów oraz około 10 izolowanych czaszek. L. clavinitialis Sternberg, 1935, Corythosaurus frontalis Parks, 1935 i Procheneosaurus praeceps Parks, 1931 uznaje się w najnowszych pracach za synonimy L. lambei. Możliwe, że czaszka L. clavinitialis bez odchylającego się w tył wyrostka reprezentuje L. magnicristatus, choć opcję tą odrzucono w redeskrypcji L. magnicristatus z 2007. Wiedza o L. magnicristatus Sternberg, 1935 pochodzi definitywnie tylko z dwóch okazów, w obu przypadkach czaszek. Niestety utracono większość połączonego stawowo szkieletu holotypowego. Wiele kości doznało rozległych uszkodzeń spowodowanych wodą w miejscu przechowywania i trzeba je było odrzucić jeszcze przed opisem. Stracono też inne części szkieletu. Szczątki te pochodzą z nieco młodszych skał, niż L. lambei. Epitet gatunkowy pochodzi od łacińskich słów magnus (wielki) i cristatus (grzebieniasty). Odnosi się on do kostnego grzebienia zwierzęcia. Ponadto Jack Horner zidentyfikował fragmentarycznie szczęki Lambeosaurinae z formacji Bearpaw z Montany jako prawdopodobnie należące do L. magnicristatus; jako pierwsze reprezentują one szczątki lambepoaurynów ze skał morskich. Ogromny meksykański gatunek „L.” laticaudus Morris, 1981, znany z niepołączonych pozostałości kilku osobników, bywał przez część autorów uznawany za osobny gatunek lambeozaura, a przez innych za gatunek hipakrozaura. Jego pewność zakwestionowali autorzy opisu Velafrons, uważający jego pozostałości za niediagnostyczne dla tego rodzaju. Ostatecznie gatunek ten w 2012 r. ustanowiony został gatunkiem typowym odrębnego rodzaju Magnapaulia.

Pytanie: Ile gatunków lambeozaura istnieje z całą pewnością?
Odpowiedź: dwa

Pytanie: Jakie elementy ciała L. lambei Parks udało się odkopać?
Odpowiedź: czaszek i niekompletnych szkieletów

Pytanie: Na jakim znalezisku opierają się badania L. magnicristatus Sternberg?
Odpowiedź: czaszek

Pytanie: Od jakich dwóch łacińskich słów powstało wyrażenie magnicristatus?
Odpowiedź: magnus (wielki) i cristatus
Roman Polański

W 1961, po ponownym pobycie w Paryżu, wrócił do Łodzi na prośbę Jerzego Bossaka, który powiadomił go o zgodzie na realizację Noża w wodzie (1962), po tym jak Polański przerobił scenariusz filmu przygotowywany dwa lata wcześniej. Film kręcony był latem 1961 na Mazurach. Po zakończeniu zdjęć operator Jerzy Lipman prowadząc samochód uderzył w drzewo – Polański jadący jako pasażer doznał złamania kości podstawy czaszki i trafił na dwa tygodnie do szpitala. Psychodrama rozgrywająca się między zamożnym małżeństwem (Leon Niemczyk, Jolanta Umecka) a tajemniczym młodzieńcem (Zygmunt Malanowicz) została ostro oceniona przez krytyków polskich. O ile strona formalna filmu nie budziła zarzutów, Nóż w wodzie potępiano powszechnie za promowanie zachodnich wzorców, a oficjalnie dzieło Polańskiego zrugał nawet I sekretarz KC PZPR Władysław Gomułka. Jednakże paradoksalnie Nóż w wodzie stał się pierwszym obficie nagradzanym filmem debiutanta, zdobywając Złotą Kaczkę dla najlepszego filmu, nagrodę FIPRESCI na Festiwalu Filmowym w Wenecji oraz pierwszą polską nominację do Oscara za film nieanglojęzyczny. Mimo to niechęć polskich krytyków do filmu, motywowana wówczas osobą reżysera, zmusiła Polańskiego do wyjazdu z Polski.

Pytanie: Gdzie odbywały się zdjęcia do Noża w wodzie?
Odpowiedź: na Mazurach

Pytanie: Jaki uraz u reżysera spowodował wypadek samochodowy?
Odpowiedź: złamania kości podstawy czaszki

Pytanie: Reprezentantem którego gatunku jest ten film?
Odpowiedź: Psychodrama

Pytanie: Jakie zarzuty wobec filmu miały współczesne polskie władze?
Odpowiedź: promowanie zachodnich wzorców
Roman Polański

Po klęsce Dziewiątych wrót zdecydował się dokonać zwrotu w swojej twórczości. Za sprawą Iana Burlinghama jesienią 1999 przeczytał angielski przekład autobiografii Władysława Szpilmana, kompozytora, który dzięki życzliwym mu ludziom przetrwał inwazję niemiecką na Polskę, pobyt w getcie warszawskim oraz zniszczenie stolicy Polski w wyniku powstania warszawskiego. O ile pierwszą próbę nakręcenia dziejów Szpilmana podjęto tuż po II wojnie światowej, w wyniku ingerencji władz komunistycznych powstał film Miasto nieujarzmione (1950), który miał niewiele wspólnego z pierwotnym materiałem. Gorącym orędownikiem ekranizacji losów Szpilmana był Gene Gutowski, który planując reżyserię Polańskiego nad będącym dopiero w sferze marzeń filmem, spotykał się już w tej sprawie z głównym bohaterem opowieści. Polański, podjąwszy próbę uchwycenia losów Szpilmana, zdecydował się nie powtórzyć błędu polegającego na rezygnacji z nakręcenia ekranizacji książki Thomasa Keneally’ego Lista Schindlera (powieść wyreżyserował Steven Spielberg w 1993). W koprodukcji brytyjsko-niemiecko-francusko-polskiej Polański nakręcił film wojenny Pianista (The Pianist, 2002) na podstawie scenariusza Ronalda Harwooda. W rolę Szpilmana wcielił się Adrien Brody, a operatorem zdjęć został Paweł Edelman. Pomimo negatywnych recenzji w Polsce oraz we Francji, Pianista spotkał się z uznaniem anglosaskich krytyków. Film odniósł spory sukces artystyczny, zdobywając Złotą Palmę na 55. MFF w Cannes, siedem Cezarów oraz trzy Oscary (za najlepszą reżyserię, scenariusz adaptowany oraz rolę męską). Przy budżecie 35 milionów dolarów Pianista przyniósł 120 milionów dolarów dochodów. Praca nad tym filmem była swego rodzaju zwieńczeniem współpracy filmowej Gutowskiego i Polańskiego po ponad 40 latach od jej podjęcia.

Pytanie: Co przekonało Polańskiego do podjęcia decyzji o zmianie kierunku w swojej twórczości?
Odpowiedź: klęsce Dziewiątych wrót

Pytanie: Jakie kraje brały udział w produkcji "Pianisty"?
Odpowiedź: brytyjsko-niemiecko-francusko-polskiej

Pytanie: Kto był autorem scenariusza do "Pianisty"?
Odpowiedź: Ronalda Harwooda

Pytanie: Jakie nagrody zyskał "Pianista"?
Odpowiedź: Złotą Palmę na 55. MFF w Cannes, siedem Cezarów oraz trzy Oscary