Linux #2: Fayl hám kataloglar basqarıwı
Tags: linux, beginners, karakalpak
Published: 2023-11-23 06:21:35

> _The article is written in [Karakalpak](https://en.wikipedia.org/wiki/Karakalpaks)!_

<h1>Joba</h1>
<ol>
    <li>Fayllar hám kataloglar dizimi</li>
    <li>Házirgi katalogtı anıqlaw</li>
    <li>Kataloglardı almastırıw</li>
</ol>

<h1>Fayllar hám kataloglar dizimi</h1>
Linuxda eń kóp qollanılatuǵın buyrıqlardıń biri bolǵan `ls` buyrıǵı, katalog quramın kóriw ushın paydalanıladı. Yaǵniy házirgi turǵan katalogdaǵı súwret, video hám taǵı basqalardıń dizimin kórsetedi.

<h3>Qısqa dizim</h3>
`ls` buyrıǵın iske túsiriw arqalı, katalog dizimin qosımsha maǵlıwmatlarsız kóriw múmkin.
```shell
~$ ls

# ↪️ Nátije:
# doc.odt           image.png           picture.jpg         pres.odp
# table.ods         text.pdf            web.html
```

<h3>Uzın dizim</h3>
`ls -l` buyrıǵı arqalı, katalog dizimin tolıq maǵlıwmatları menen kóriw múmkin. Bul buyrıq tómendegi maǵlıwmatlardı kórsetedi:
<ul>
    <li>ruxsatlar</li>
    <li>kólemi</li>
    <li>iyesi</li>
    <li>ózgertilgen sáne hám waqıtı</li>
    <li>atı</li>
</ul>
```shell
~$ ls -l

# ↪️ Nátije:
# -rw-r--r-- 24k jumabaev 22 avr 21:46 doc.odt
# -rw-r--r-- 36k jumabaev 23 avr 22:46 image.png
# -rw-r--r-- 48k jumabaev 18 avr 22:00 picture.jpg
# -rw-r--r-- 72k jumabaev 20 avr 20:45 pres.odp
# -rw-r--r-- 99k jumabaev 21 avr 20:46 table.ods
# -rw-r--r-- 34k jumabaev 19 avr 22:12 text.pdf
# -rw-r--r-- 12k jumabaev 17 avr 19:09 web.html
```

<h3>Tolıq dizim</h3>
`ls -a` buyrıǵı arqalı katalogtıń tolıq dizimin kóriw múmkin, atap aytqanda, jasırın fayl hám kataloglardı da kóriwge boladı. Tolıq dizimdi hámme maǵlıwmatları menen kóriw ushın `ls -la` buyrıǵı qollanıladı.
Linuxda noqat (`.`) penen baslanǵan fayl atları, jasırın fayl esaplanadı.
```shell
~$ ls -la

# ↪️ Nátije:
# -rw-r--r-- 24k jumabaev 22 avr 21:46 .bashrc   
# -rw-r--r-- 24k jumabaev 22 avr 21:46 doc.odt
# -rw-r--r-- 36k jumabaev 23 avr 22:46 image.png
# -rw-r--r-- 48k jumabaev 18 avr 22:00 picture.jpg
# -rw-r--r-- 72k jumabaev 20 avr 20:45 pres.odp
# -rw-r--r-- 99k jumabaev 21 avr 20:46 table.ods
# -rw-r--r-- 34k jumabaev 19 avr 22:12 text.pdf
# -rw-r--r-- 12k jumabaev 17 avr 19:09 web.html
```
<h3>Qosımsha maǵlıwmatlar</h3>
`ls -r`: Fayllardıń teris tártiptegi dizimin kóriw.
`ls -R`: Fayllardıń rekursiv dizimin kóriw.
`ls -lS`: Dizimdi úlken fayllar menen baslap kóriw.

pwd buyrıǵı "Print Working Directory" degen mánini ańlatadı. Ol házirgi katalogtıń tolıq mánzilin anıqlaw ushın isletiledi.

Linux terminalın ashqan waqtıńızda, siz tilda (тилда) (~) belgisi menen kórsetilgen "home" dep atalǵan standart katalogta turǵan bolasız. cd buyrıǵı menen basqa kataloglarǵa ótiwińiz múmkin. 

Mısal ushın: 
Eger siz "home" katalogında turǵan bolsańız, cd Documents buyrıǵı arqalı "Documents" katalogına ótiwińiz múmkin. pwd buyrıǵı "Documents" katalogınıń tolıq mánzilin kórsetedi.

<h1>Házirgi katalogtı anıqlaw</h1>
`pwd` buyrıǵı "Print Working Directory" degendi bildiredi. Ol házirgi katalogtıń tolıq mánzilin anıqlaw ushın isletiledi.

Linux terminalın ashqan waqtıńızda, siz tilda (тильда, ~) belgisi menen kórsetilgen "home" dep atalǵan standart katalogta turǵan bolasız. `cd` buyrıǵı menen basqa kataloglarǵa ótiwińiz múmkin. 

**Mısal ushın:** 
Eger siz "home" katalogında turǵan bolsańız, `cd Documents` buyrıǵı arqalı "Documents" katalogına ótiwińiz múmkin. `pwd` buyrıǵı "Documents" katalogınıń tolıq mánzilin kórsetedi.
```shell
~$ cd Documents/
~/Documents$ pwd

# ↪️ Nátije:
# /home/jumabaev/Documents/
```

<h1>Kataloglardı almastırıw</h1>
Linuxda eń kóp qollanılatuǵın buyrıqlardıń biri bul `cd` buyrıǵı bolıp, ol "Change Directory" degendi bildiredi. Bul buyrıq kataloglardı ózgertiw ushın isletiledi.
```shell
~$ cd /home/jumabaev/Documents/
~/Documents$
```
**Dıqqat:** `cd ~` buyrıǵı sizdi qálegen orınnan, paydalanıwshınıń standart katalogına alıp baradı.
```shell
~/Documents/Code/$ cd ~
~$
```
`cd ..` buyrıǵı arqalı, bir katalog arqaǵa qaytıw múmkin:
```shell
~$ cd /home/jumabaev/Documents/
~/Documents$ cd ..
~$
```