Scheduling began in 1913 but its origins go back to 1882 when measures to protect some ancient monuments first became law.
Dechreuodd cofrestru ym 1913, ond mae ei wreiddiau'n dyddio'n ôl i 1882 pan ddaeth mesurau i ddiogelu rhai henebion hynafol yn gyfraith gwlad am y tro cyntaf.