خوشحال خان خټک خوشحال خان خټک د ښه لیکوال، شاعر او رهبر تر څنګ په جګړه او توره هم ښه غښتلی او پهلوان و. خوشحال خان خټک د شهبازخان زوی او د یحیاخان لمسی و. نوموړی په ۱۰۲۲ هـ.ق کال د پېښور په سرای اکوړه کې چې لنډی سیند ته نېردې دی؛ دې نړۍ ته سترګې وغړولې. په ماشومتوب کې له ډېرو ناخوالو سره مخ شوی دی. خوشحال خان خپل خلک د ملی مفکورې پر اساس د دښمن د شومو موخو پر وړاندې راټولو کړل. په لومړی سر کې یې د مغلو په پلوۍ له خپلو خلکو او بیا له خپلو دښمنانو (مغلو) سره سختې جګړې وکړې چې د دې جګړو په ترڅ کې ډېر خلک ووژل شول. په دې لیکنه کې د نوموړی مهمو جګړو ته لنډه کتنه کوم. له یوسفزیو سره جکړه: د خوشحال خان خټک لومړی جګړه له یوسفزیو سره وه. کله چې بهاکوخان په بلاکو خټکو برید وکړ، د جګړې په ترڅ کې ډېر خټک ووژل شول. دا جګړه په ۱۰۳۵ هـ.ق کې پېښه شوه. له دې جګړې درې میاشتې نه وې تېرې شوې چې شهبازخان د غچ اخیستلو لپاره خپلې لښکرې راټولې کړې او د بهاکوخان په کلی (مانیری) یې برید وکړ. جګړه وشوه، په دې جګړه کې خټکو بری تر لاسه کړ او ډېر یوسفزی پکې ووژل شول. بلړ جګړه: د بلړ جګړه په ۱۰۵۰ هـ.ق کې د روژې په میاشتې کې شوې ده. کله چې د اکاخېلو قبلې له مالیې ور کولو څخه انکار وکړه، نو د خوشحال پلار شهبازخان یې پر وړاندې راپاڅېده او د وړوکی لښکر په راټولو سره چې خوشحال خان او د نوموړی ورور جمیل بیګ او وراره یې ساقی بیګ پکې وو؛ د جګړې ډکر ته ورغلل. په دې جګړه کې چې په بلړ نومی ځای کې د دواړو لښکرو ترمنځ ونښته؛ خټک له ماتی سره مخ شول. خوشحال خان او د ده پلار شهبازخان سخت پکې زخمیان شول چې شهبازخان بیا د همدې زخمونو له امله د ۵۵ کلونو په عمر له دې نړۍ سره مخښه وکړه. د کانګرې پری: خوشحال خان خټک دا جګړه د مغلی پوځ په پلوۍ هغه وخت تر سره کړه چې دی د بهادرخان په پوځ کې شامل شوی و. دا جګړه د کانګرې له واکمن جګهت سینګ سره په ۱۰۵۱ هـ.ق کال کې وشوه چې په ښکاره یې د مغلو واکمنی منله؛ خو په پټه یې د هغو پر وړاندې ځان پیاوړی کاوه. په دې جګړه کې بهادرخان له درې زره سپرو او درې زره پلو ځواکونو سره شهزاد مرادبخش ته ورغی. خوشحال خان هم له دوه زره لښکرو سره په دې جګړه کې برخه واخیسته. نوموړی په دې اړه وایی: «ټول ځوانان وتښتېدل، له ماسره ۵۰ ځوانان په لښکر کې پاته وو چې جګړه تورې ته ورسېده، د هندیانو لښکرې ټولې په شا شولې». په دې جګړه کې خوشحال خان خټک ښه وځلېده او د پاچا پر وړاندې یې ښه باور او ویاړ تر لاسه کړ. د بلخ او بدخشان جګړه: دا جګړه هم د خوشحال خان مهمه جګړه ده چې په ۱۰۵۵ هـ.ق کال کې ترسره شوه. د دې جګړې علت د مغلو د امپراطورۍ پر وړاندې د ایرانیانو دسیسې وې چې د بلخ او بدخشان په جګړو کې خوشحال خان پوره ونډه واخیسته او خپله مېړانه یې وښودله. له بنګښو سره جګړه: خوشحال خان خټک دا جګړه د بنګښو له مشر شېر محمدخان کوهاټی سره په ۱۰۶۳ هـ.ق کال کې تر سره کړې ده. د دې جګړې لامل د بولاقو کلا وه. شېرمحمدخان غوښتل چې دا کلا په ۳۰ زره روپیو واخلی. د همدې کلا پرسر د بنګښو او خټکو تر منځ جګړه وشوه چې څوتنه بنګښ پکې ووژل شول. له دې وروسته شېر محمدخان د خوشحال خان پر وړاندې یو بل لښکر راجوړ کړ؛ کله چې خوشحال خان له دې پېښې خبر شو، نو ده هم د اشرف خان او بهادر خان په مشرۍ د دوی پر وړاندې لښکر چمتو کړ. جګړه ونښته چې په دې جګړه کې د شېر محمدخان یو تره هم ووژل شو او بنګښو ته سخت مالیی او ځانی زیانونه ور واښتل. د تیرا مهم دا د خوشحال خان بله داسې جګړه ده چې له یوسفزیو سره یې کړې ده. د خوشحال او یوسفزیو ترمنځ مخالفت روان و چې په ۱۰۷۰ هـ.ق کال د تیرا له مهم څخه خوشحال خان خټک یوسفزیو ته ماتې وکړه چې په دغه جګړه کې له نوموړی سره اشرف خان، سعادت خان او بهرام خان هم ملګری وو. خوشحال خان له باکوخان څخه د غچ اخیستلو په موخه له اکوزیو او مندړو څخه غټ پوځ جوړ کړ او یوه میاشتې یې ور سره جګړه وکړه چې په پایله کې یوسفزیو ته سخته مرګ ژوبله ور واوښته او درې سوه یوسفزی پکې ووژل شول. ….. له بند وروسته جګړې: خوشحال خان په ۱۰۷۴ هـ.ق کال د مغلو له خوا بندی کیږی، خو کله چې دی بیرته له بند څخه راخوشی کیږی، نو په فکرونو کې یې پوره بدلون راغلی وی؛ په دې وخت کې نوموړی خپل دوست او دښمن ښه پېژندلی وی. کله چې له بند څخه راخوشی کیږی، نو داسې هوډ نیسی چې له یوسفزیو سره جګړه ونه کړی. وړاندې به دی د مغلو په طرفدارۍ له یوسفزیو سره جنګېده، خو داځل داسې نه کوی. خوشحال خان چې له بند څخه راخوشی کیږی، نو اورنګزېب ډېر کوښښ کوی چې خوشحال خان بیرته خپل کړی، خو خوشحال اوس په هر څه پوه شوی وی او نه غواړی چې مغلو یې د خپلو ګټو لپاره وکاروی. د مغلو او پښتونو ترمنځ هم سخت جنګونه کیږی چې ځینی مهم به یې دلته راواخلو. د تاترې جګړه: دا جګړه د یوې کونړۍ نجلۍ پر سره د مغلو او پښتنو ترمنځ کیږی. هغه داسې چې د مغلو څو کسان دې نجلۍ ته په بده سترګه ګوری او د هغه سیمې د خلکو له خوا له تند غبرګون سره مخ کیږی. د مغلو د پوځ مشر حسن بیګ پوځ ته امر کوی چې د ساپیانو کلی دې وسوزول شی، د ساپیانو د پاڅون پر وړاندې حسن بیګ ماته خوری او محمد امین له دې پېښې خبر شی. د محمد امین لښکرې لواړکی ته رارسیږی، نو پښتانه پرې راټولیږی. لومړی له غره نه پر تیږې راغورزوی بیا لاس په لاس جګړه ور سره کوی. دا جګړه یوه ورځ دوام کوی، نو د محمد امین خان لښکر د تاتری لاره ونیسی او په همدې لاره کې له منځه ولاړ شی. له دې وروسته پښتانه له مغلو سره نورې جګړې د خوشحال په رهبرۍ او مشرۍ تر سره کوی چې هغه هم د خیبر، نوښار، ګنډاب، خادپښ جګړې یادیږی او پښتانه مغلو ته سختې ماتې پکې ور کوی. خوشحال خان له بنګښو سره هم جنګونه کوی چې دوې مهمې جګړې یې د ګنبت او ډوډې دی. له بنګښو سره جګړې: خوشحال خان له بنګښو سره دوې مشهورې جګړې تر سره کړې دی چې ګنبت او ډوډې نومیږی. د خټکو او بنکښو تر منځ د ګنبت جګړه په ۱۰۸۶ هـ.ق کال کې وشوه. په دغه جګړه کې خټکو ماتې وخوړه او خوشحال خان او د نوموړی زوی عبدلقادرخان پکې زخمیان شول. د ډوډې جګړه: د ګنبت له جګړې وروسته د بنګښو او خټکو تر منځ لویه جګړه د ډوډې ده چې په ۱۰۹۱ هـ.ق کال کې تره شوه. په دې جګړه کې سرچپه بنګښ ستر ماتې خوری او خټک بریالی کیږی. دا کلا په دوو ورځو کې ونیول شوه چې په دې جګړه کې له خوشحال خان سره د ده دوه زامن عابدخان او صدرخان هم ملګری وو.