Tot'm

Tot'm () om Venäman lidn Vologdan agjan päivnouzmaižes palas. Se om Tot'man ümbrikon (edel vn 2022 kezakud — rajonan) administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1137 uz'lidnan Svätoslav Ol'govič-ruhtinasen tohesižes kirjeižes kuti "'Tošm"-pagast' (). Sirtihe Tot'mad Suhonan ülezjogen severz'-se kerdoid: ezmäi sijazihe Vanh Tot'm-jogensun randal (kümnes kilometras Suhonan mödvedhe), sid' saiba keitandsolad kaks' kilometrad pohjoižhe nügüd'aigaižes lidnaspäi (nüg. "Varnicad"-külä), nimitihe "Tot'man Usol'je".
Vspäi 1541 saudihe lidnust kaičemhas vihankandajišpäi totarlaižiden londan jäl'ghe, korktal kukhal, nügüdläižen lidnan sijas. Änikoičeškanzi torguindlidnaks 17. voz'sadal, konz kaik Venäman verazmaine torguind tegihe Pohjoižen kal't. Tot'm sai oficiališt lidnan statusad vl 1780. Torguind poleni Piterin šingotesenke, no tot'malaižed löuziba uzid voimusid šingotadas. 18. voz'sadan kahtendel polel hö sädatiba da oigenziba äi joukuid Sibirihe, Edahaižen Päivnouzman i Amerikan randoihe samha živatkarvad, sišpäi must amerikaine reboi om lidnanznamal. Tot'man eläjad tegiba kaks'kümne ekspedicijad tedoidamha Tüned valdmert, avaižiba da nimitiba sen erasid sarid.
Tot'man ižandusen päsarakod oma turizman holituz, sömtegimišt (leibänkombinat, lihakombinat, argvoin tegim), mecan ümbriradmine.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Suhon-jogen keskmäižen joksmusen hural korktal randal tobjimalaz, 130 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Om äi astužnikoiden sildoid, sikš miše pertišt om kukhikahas vanoikahas tahondas.
Matkad Vologdhasai om 180 km suvipäivlaskmha orhal vai 210 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Soligalič (Kostroman agj) 103 km suvhe orhal, Kadnikov 145 km orhal vai 165 km suvipäivlaskmha avtotedme i Vel'sk (Arhangel'skan agj) 128 km pohjoižhe orhal.
Klimat om ven kontinentaline, pil'vekaz vodes läbi, sä vajehtase paksus. Voden keskmäine lämuz om +2,9 C°, kezakun-elokun +14,9..+17,8 C°, tal'vkun-uhokun −9..−11,9 C°. Ekstremumad oma −45,3 C° (viluku) i +35,2 C° (eloku). Kezaaigan minimum om −2,5 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +10,1 C° (tal'vku). Voib panda halad miččel taht kul päiči heinkus. Paneb sadegid 613 mm vodes. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 67..73 % röunoiš semendkus-elokus, 85..91 % toižiš kuiš.
Tobmuz.
Tot'm oli enččen lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind oli seičeme nellikkilometrad. Se om kätud ümbrikon territorialižeks palakundaks vn 2022 kezakuspäi.
Municipaližen ühtnikan pämez' oli lidnan Nevondkundan ezimez'. Aleksandr Koposov radoi lidnankundan pämehen — Nevondkundan ezimehen vn 2018 sulakuspäi vn 2022 kül'mkuhusai. Anatolii Skorükov likvidirui lidnan Nevondkundan organizacijad vn 2023 sulakule. Lidnan Administracijan jäl'gmäine pämez' oli Anatolii Skorükov vn 2017 kül'mkuspäi vn 2022 kül'mkuhusai, hän-žo likvidirui organizacijad vn 2023 tal'vkule.
Eläjad.
Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 10 531 ristitud, vn 2010 — 9 776 ristitud, vn 2021 — 8 669 ristitud, rajonan ristitišton nell' ühesandest. Kaik 9 895 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 10 900 eläjad vll 2000−2001. Läz 15 tuhad eläjid om ezilidnoidenke.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 95,7 %, toižed rahvahad — 2,9 %, rahvahuden ozutandata — 1,4 %.
Ortodoksižen hristanuskondan koumetoštkümne pühäpertid oma kaičenus lidnas: koume päjumalanpertid (niišpäi kaks' oma Spasan Sumorinan mez'jumalankodiš), ühesa jumalanpertid i üks' časoun'. Niišpäi vaiše kaks' jumalanpertid oma avaitud: Eläban Eziauguižen Stroican jumalanpert' Zelenal i Hristan Raštvoiden jumalanpert'. Kaik om kuz' muzejad Tot'mas, niišpäi nell' sijadasoiš enččiš hristanuskondan pühäpertiš.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma seičeme päivkodid, koume keskškolad, muzikškol, čomamahtoine škol, lapsiden sädamižen pert', lapsiden i norišton sportškol, norišton «Tot'm»-keskuz, karaten klub. Tot'man politehnine kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks, mülütihe pedagogišt kolledžad sihe vl 2012.
Transport.
Taksid oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. Reisavtobusad ühtenzoittas ümbrišton žiloidenke da lähembaižiden ümbrikoiden keskusidenke. Avtotesild om Suhonas päliči lidnan suvipäivlaskmas.
Passažirlaivad ujudas Suhonadme turistoidenke vaiše. Ei ole olmas Tot'm-aeroportad 1990-nziden voziden lopuspäi, tobmuz andoi lendimpöudon territorijad sauvomha pertištod.