tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Aktinoidad

Aktinoidad vai Aktinidad om radioaktivižiden himižiden elementoiden grupp, kaik niid om 14. Mülüdas himižiden elementoiden periodižen tabluden III gruppha, 7 periodha.
Elementoiden nomerad oma 90..103. Iče aktinii-element ei ole aktinoid, no kactas sidä gruppan ramuziš paksus.
Enriko Fermi-fizikantedomez' ezimeleti ezmäižeks elementoiden olendad tabludes uranan taga hänen vn 1934 eksperimentoiden jäl'ghe. Viktor Gol'dšmidt-geohimik tariči «aktinoidad»-terminan vl 1937.
Ičendad.
Aktinoidoil om läz ühtejiččid ičendoid. Kaik ned oma tipižed metallad. Kaik elementad oma radioaktivižed, pehmdad da hobedakahad. Torii om toižiden aktinoidoiden kovamb: se voib vanuda eskai.
Grupp jagase kahteks ristikoičijaks alagruppaks: transuranižed (kaik elementad uranan taga tabludes) da transplutonižed elementad (plutonijan taga).
Ei ole londuses äjid aktinoidoid, ned oma ratud, sinteziruidud elementad. Uran i torii oma olmas londuses, avaitihe niid ezmäižikš. Voib sada neptunijad, plutonijad, protaktinijad i americijad znamasižiš lugumäriš, mugažo aktinijad. Toižed aktinoidad i niiden äjad izotopad oma harvad lujas heredan radioaktivižen čihodamižen tagut. Samižen mahtused oma reakcii südäitukreaktoras, südäitukpoukahtuz, kebnembiden elementoiden bombardiruid neitronil da kebnoil atomil.
Kävutand.
Aktinoidoiden tipine kävutand om atomenergetikas poltuseks i südäitukazegištos (uran, neptunii, plutonii, torii), sidä kesken kosmosas. Toižed kävutandad oma himižiden elementoiden sintez, radiohimižiden substancijoiden sintez da tedoiduz, kontrolirujad ladimed (americii savun andimiš), ühthesuladusiden paremboičend (torii).
Torijan i uranan izotopoiden relätivine mülünd kävutase tähthiden igän maričendan täht.
Vepsän Vikipedii

Vepsän Vikipedii om joudai enciklopedii vepsän kelel, Vikipedijan vepsänkel'ne jaguz.
Se om avaitud vl 2012, uhokun 1. päiväl. Vozil 2008 (uhoku) — 2012 (viluku) Vepsän Vikipedii oli Inkubatoras.
Vepsän Vikipedii kirjutase latinan kirjamištol läz täuzin, se om ezmäine mugoine Venäman rahvahiden vikipedijoiden keskes.
Vl 2015 tal'vkun 28. päiväl 5000-nz' kirjutuz om sätud.
Nügüdläine kirjutusiden lugu om (vn 2026 02. päivän), süvüz — .
Vikipedijas om vähä jagusid vähäluguižiden rahvahiden kelil. Ningoi enciklopedii, kut vepsänkel'ne, abutab lujas kelen kaičemižele. Ližaks, se om uden kirjankelen laboratorii.
Statistikad.
Sen parametrad oma ottud "stats.wikimedia.org"-saitan tabluzišpäi.
Kacu edemba: Kategorii:Statistik Vikipedijas.
Kirjutusiden tematik.
Kaikiš äiluguižembad kirjutused oma temoiš:
666 (lugu)

666 (kuz'sadad kuz'kümne kuz') om naturaline, palakaz lugu 665 da 667 keskes. Nece om palindromlugu.
«Koumel kuzil» om znamasine sija hristanuskondaližes kul'turas — nened lugud kuctas Zverin luguks, i bibliižen aigassai 666:l, kut lugedas, om negativiž-sakraline i okkul'tine ičend.
Americii

Americii ("Am" — "americium" latinan kelel) om 95nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, aktinoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, seičemenz' period), vanhtunuden klassifikacijan mödhe sijazihe koumanden gruppan laptalagruppas (IIIB).
Ühthine ümbrikirjutand.
Ei ole americijad londuses, se om ratud transplutonine element. Amerikaine Glenn Siborg-himik da hänen kollegad Berklin tedoiduzkeskusespäi saiba puhtast americijad ezmäižen kerdan Čikagon universitetan laboratorijas vl 1944. Element om nimitadud Amerik-kontinentan mödhe.
Americii da sen ühtnendad oma toksižed!
Fizižed ičendad.
Americii om pehmed tagokaz radioaktivine hobedaižvauged metall. Kristalline segluz om kaksitadud geksagonaline, kändase kubižeks 1075 C° lämudel. Elementan α-čihodamine ozutase paštmižeks pimeduses.
Atommass — 243,0614. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 12 g/sm³. Suladandlämuz — 1449 K (1176 C°). Kehundlämuz — 2880 K (2607 C°, "lugustusen mödhe").
Tetas 18 ratud radioaktivišt izotopad 229, 230 i 232..247 atommassanke i niiden kahesa izomärad. Kaikiš hätkembad izotopad oma 243Am (T½=7370 vozid), 241Am (432,2 vot) i 240Am (50,8 časud). Kaikiš hätkembad eläjad izomärad oma 242m1Am 141 vot pol'čihodamižen pordonke, 244mAm (T½=26 minutad) i 246m1Am (25 minutad). Izotopad hajetas α-čihodamižen (nomer 229), α- i β-čihodamižen kal't (izotopad 233, 235..240), americii-230 — β-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, izotopad 232 i 234 — α-, β-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, americii-241 — α-čihodamižen, harvoin klasterčihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, americii-243 — α-čihodamižen i harvoin südäitukun spontanižen jagamižen kal't, izotopad 242, 244..247 — β-čihodamižen kal't. Americii-229 kändase neptunijaks, americii-230 — plutonijaks i erazvuiččikš elementoikš, izotopad 232 i 234 — plutonijaks, neptunijaks i erasti erazvuiččikš elementoikš, izotopad 233, 235..240 — plutonijaks i neptunijaks, izotopad 241 i 243 — neptunijaks i harvoin erazvuiččikš elementoikš, izotop 242 i izomär 244m — kürijaks i plutonijaks, izotopad 244..247 — kürijaks.
Himižed ičendad.
Metall om luja endištai, segoib muiktusiš hüvin. Muigotandmärad: +2..+7, kaikiš enamba levitadud om +3.
 formula_1
 formula_2
 formula_3
 formula_4
 formula_5
Kävutand.
Americii-243 kävutadas tedos — radiohimižiš tedoidusiš i samha toižid transuranižid elementoid. Ottas kävutamižhe vähäradioaktivišt americii-241-izotopad tegimišton märičendladimiš i savun andimiš.
Kaik americii tehtas atomreaktoriš lujas penikaižin verdoin.
Kürii

Kürii ("Cm" — "curium" latinan kelel) om 96nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, aktinoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, seičemenz' period), vanhtunuden klassifikacijan mödhe sijazihe koumanden gruppan laptalagruppas (IIIB).
Ühthine ümbrikirjutand.
Ei ole kürijad londuses, se om ratud transplutonine element. Amerikaine Glenn Siborg-himik da hänen kollegad Berklin tedoiduzkeskusespäi saiba kürijad ezmäižen kerdan vl 1944. Element om nimitadud Pjer i Marija Küri-tedomehiden muštoks.
Kürijan toksižuz om vähemb, mi neptunijal vai americijal.
Fizižed ičendad.
Kürii om radioaktivine hobedakaz metall. Kristalline segluz om kaksitadud geksagonaline.
Atommass — 247,0703. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 13,51 g/sm³. Suladandlämuz — 1613 K (1340 C°). Kehundlämuz — 3383 K (3110 C°).
Tetas 19 ratud radioaktivišt izotopad 233..251 atommassanke i niiden kümne izomärad, sidä kesken kahesa izotopad (243..250) elädas enamba üht vot. Kaikiš hätkembad oma 247Cm 15,6 mln vozid pol'čihodamižen pordonke, 248Cm (T½=348 tuhad vozid), 245Cm (8500 vozid), 250Cm (8300 vozid) i 246Cm (4760 vozid). Kaikiš hätkemb eläi izomär om 246mCm (T½=1,12 sekundad). Izotopad hajetas α- i β-čihodamižen kal't (izotopad 233, 235..239, 241), izotopad 234, 240, 243 i 250 — α-, β-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, kürii-242 — α-, kaksitadud β-čihodamižen, harvoin klasterčihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, izotopad 244..246 — α-čihodamižen i erasti südäitukun spontanižen jagamižen kal't, kürii-247 — α-čihodamižen kal't, kürii-248 — α-čihodamižen, südäitukun spontanižen jagamižen i erasti kaksitadud β-čihodamižen kal't, izotopad 249 i 251 — β-čihodamižen kal't. Izotopad 233, 235..239 i 241 kändasoiš americijaks i plutonijaks, izotopad 234, 240 i 243 — americijaks, plutonijaks i erazvuiččikš elementoikš, kürii-242 — plutonijan kahteks izotopaks i erasti erazvuiččikš elementoikš, izotopad 244..246 — plutonijaks i erasti erazvuiččikš elementoikš, kürii-247 — plutonijaks, kürii-248 — plutonijaks, erazvuiččikš elementoikš i harvoin kalifornijaks, kürii-250 — erazvuiččikš elementoikš, plutonijaks i berklijaks, izotopad 249 i 251 — berklijaks.
Himižed ičendad.
Himižed reakcijad oma lantanoidoiden i americijan pojavad. Muigotandmärad: +2..+6, tobjimalaz +3.
Kävutand.
Kürijan potencialine leved kävutand om radioizotopižiš energijanpurtkiš, kompaktižes südäitukuižes reaktoras (likutimes). Hätken eläjad izotopad oma α-čihodamiženke tobjimalaz, sikš elementan toksižuz om vähemb.
Kaik kürii sädase atomreaktoriš lujas penikaižin verdoin. Saihe kaikes aigas vaiše severt-se kilogrammid (izotopad 242 i 244), grammid i milligrammid (toižed izotopad). Om tehnologijoiden sädamižen programid ližadamha kürijan samišt.
Berklii

Berklii ("Bk" — "berkelium" latinan kelel) om 97nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, aktinoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, seičemenz' period), vanhtunuden klassifikacijan mödhe sijazihe koumanden gruppan laptalagruppas (IIIB).
Ühthine ümbrikirjutand.
Ei ole berklijad londuses, se om ratud transplutonine element. Amerikaine Glenn Siborg-himik da hänen kollegad saiba puhtast berklijad ezmäižen kerdan vl 1949. Element om nimitadud amerikaižen kalifornižen Berkli-lidnan da tedoiduzkeskusen mödhe.
Berklii om radiotoksine. Sen paineg živatoihe: jäb luiš vižkümne vot, vajehtab veren südäimišt, kucub rakad.
Fizižed ičendad.
Berklii om radioaktivine hobedakaz metall. Kristalližen seglusen koume formad voib olda. Järgeline segluz om kaks'jaine geksagonaline, mugažo oleskeleb kubine tahkonkeskustoittud 70 atmosferad painudel i ortorombine 25 GPa painudel da sen enamba.
Atommass — 247,0703 (247Bk). Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 14,78 g/sm³ (247Bk); 13,25 g/sm³ (249Bk). Suladandlämuz — 1259 K (986 C°, 249Bk). Kehundlämuz — 2900 K (2627 C°, 249Bk).
Kaik om ühesatoštkümne berklijan ratud izotopad 233, 234, 236, 238..253 atommassanke, i niiden kuz' izomärad. Kaikiš hätkemban eläjan berklii-247-izotopan pol'čihodamižen pord om 1380 vot, 248Bk-izotopan enamba ühesad vot. Berklii-249-izotopan pol'čihodamižen pord om 314 päiväd. Toižed izotopad oma olmas vaiše časuiš. Kaikiš hätkemb eläi izomär om 248mBk (T½=23,7 časud). Izotopad 233 i 248 hajetas α-čihodamižen kal't, izotopad 234, 236, 241, 243..246, 251, 252 nomeranke — α- i β-čihodamižen kal't, izotopad 238..240 i 249 — α-, β-čihodamižen i erasti südäitukun spontanižen jagamižen kal't, berklii-242 — β-čihodamižen i erasti südäitukun spontanižen jagamižen kal't, berklii-247 — α-čihodamižen i erasti südäitukun spontanižen jagamižen kal't, izotopad 250 i 253 — β-čihodamižen kal't. Izotopad 233 i 248 kändasoiš americijaks, izotopad 234, 236, 241 i 243..246 — americijaks i kürijaks, izotopad 238..240 — americijaks, kürijaks i erazvuiččikš elementoikš, berklii-242 — kürijaks i erasti erazvuiččikš elementoikš, berklii-247 — americijaks i erazvuiččikš elementoikš, berklii-249 — kalifornijaks, americijaks i harvoin erazvuiččikš elementoikš, izotopad 251 i 252 — kalifornijaks i americijaks, izotopad 250 i 253 — kalifornijaks.
Himižed ičendad.
Om reakcijoid nenidenke substancijoidenke: hapanik, vezinik, rik, galogenad. Hapandused oma segoitamatomad vedes. Muigotandmärad: +3 i +4 tobjimalaz, oleldas +2 i +5. «Nell'»-valentižusen olend erištab berklijad toižiš aktinoidoišpäi i lantanoidoišpäi.
Kävutand.
249Bk-nuklid kävutase kalifornijan izotopoiden tehmižen täht.
Tehtas kaik berklijad atomreaktoriš lujas penikaižin verdoin. Kaikiš penemb mass zavodimha čepiišt reakcijad om 192 kg.
Kalifornii (himine element)

Kalifornii ("Cf" — "californium" latinan kelel) om 98nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, aktinoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, seičemenz' period), vanhtunuden klassifikacijan mödhe sijazihe koumanden gruppan laptalagruppas (IIIB).
Ühthine ümbrikirjutand.
Ei voi löuta kalifornijad londuses, vaiše antropogenižen augotižlibundan jäl'gid. Se om ratud transplutonine element. Amerikaine Glenn Siborg-himik da hänen kollegad saiba puhtast kalifornijad ezmäižen kerdan vl 1950. Element om nimitadud avaidajiden Berkli-lidnan Kalifornijan universitetan oiktastuseks i AÜV:oiden Kalifornii-štatan (valdkundan) mödhe.
252Cf-radionuklid om toksine lujas.
Fizižed ičendad.
Kalifornii om radioaktivine hobedaižvauged metall. Kristalline segluz om kaks'jaine geksagonaline ninev.
Atommass — 251,0796. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 15,1 g/sm³. Suladandlämuz — 1173 K (900 C°). Kehundlämuz — 1743 K (1470 C°).
Tetas 20 izotopad 237..256 atommassanke i üks'jäšt 249m-izomärad (sen T½=45 mikrosekundad), kaik oma ratud radioaktivižed. Kaikiš hätkembad oma 251Cf 858 vot pol'čihodamižen pordonke, 249Cf (T½=351 vot), 250Cf (T½=13,08 vot) i 252Cf (2,645 vot). Izotopad 237, 238, 240, 242, 246 i 255 hajetas α-, β-čihodamižen i erasti südäitukun spontanižen jagamižen kal't, izotopad 239, 241, 243..245, 247 i 253 nomeranke — α- i β-čihodamižen kal't, izotopad 248..250 i 252 — α-čihodamižen i erasti südäitukun spontanižen jagamižen kal't, kalifornii-251 — α-čihodamižen kal't, izotopad 254 i 256 — südäitukun spontanižen jagamižen kal't, mugažo erasti α- i kaksitadud β-čihodamižen kal't. Izotopad 237, 238, 240, 242 i 246 kändasoiš berklijaks, kürijaks i erazvuiččikš elementoikš, izotopad 239, 241, 243..245 i 247 — berklijaks i kürijaks, izotopad 248..250 i 252 — kürijaks i erazvuiččikš elementoikš, kalifornii-251 — kürijaks, kalifornii-253 — einšteinijaks i kürijaks, izotopad 254 i 256 — erazvuiččikš elementoikš, kürijaks i harvoin fermijaks, kalifornii-255 — einšteinijaks, kürijaks da erazvuiččikš elementoikš.
Kävutand.
Ottas kävutamižhe kalifornijad-252 tedos — radiohimižiš tedoidusiš. Voib kävutada neitroniden purtkeks. Metallan kritine (čepiižen reakcijan) mass om viž kilogrammad, erasiden vezisoliden — kümne grammad.
Kaik kalifornii tegese atomreaktoriš lujas penikaižin verdoin, berklijaspäi päpaloin. Kalifornii om kaikiš kal'hembiš metalloišpäi, üks'jäine gramm maksab sadad millionoid US$. Sadas Ok-Ridžan (Tennessi, AÜV) i Dimitrovgradan (Ul'janovskan agj, Venäma) tedokeskusiš. Kaik om kogotud kahesa grammad mail'mas.
Einšteinii

Einšteinii ("Es" — "einsteinium" latinan kelel) om 99nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, aktinoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, seičemenz' period), vanhtunuden klassifikacijan mödhe sijazihe koumanden gruppan laptalagruppas (IIIB).
Ühthine ümbrikirjutand.
Ei voi löuta einšteinijad londuses. Se om ratud transplutonine element.
Tehtas kaiked einšteinijad atomreaktoriš lujas penikaižin verdoin. Ezmäine makroskopine einšteinijan verd 0,01 mkg vedutte om sadud vl 1961.
Avaidusen istorii.
Amerikaine Al'bert Giorso-fizikantedomez' da himik kollegidenke avaižiba einšteinijan Kalifornijan universitetas (Berkli) vn 1952 tal'vkus ezmäižen vezinikbomban poukahtusen jäl'giš () Maršallan sariden Enivetok-atollal.
Element om nimitadud Al'bert Einštein-fizikantedomehen muštoks.
Fizižed ičendad.
Einšteinii om radioaktivine hobedakaz metall. Paramagnetik. Kristalline segluz om kubine tahkonkeskustoittud.
Atommass — 252,083. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 8,84 g/sm³. Suladandlämuz — 1133 K (860 C°). Kehundlämuz — 1269 K (996 C°, "ezimeletaden").
Tetas 18 ratud izotopad 240..257 atommassanke i koume izomärad (250m, 254m i 256m). Kaikiden tetabiden izotopoiden i izomäriden pol'čihodamižen pord om hätkemb mi üks' sekund. Kaikiš hätkembad oma 252Es-izotop 471,7 päiväd pol'čihodamižen pordonke, 254Es (T½=275,7 päiväd), 255Es (39,8 päivest) i 253Es (20,47 päivest). Kaikiš hätkemb eläi izomär om 254mEs (T½=39,3 časud). Izotopad 240, 241, 243, 245, 249..252 i 257 hajetas α- i β-čihodamižen kal't, izotopad 242, 244, 246..248 i 255 nomeranke — α-, β-čihodamižen i erasti südäitukun spontanižen jagamižen kal't, izotop 253 — α-čihodamižen i harvoin südäitukun spontanižen jagamižen kal't, einšteinii-254 — α-čihodamižen, erasti β-čihodamižen kahten toižendan i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, izotop 256 — β-čihodamižen kal't. Izotopad 240, 241, 243, 245 i 249..251 kändasoiš kalifornijaks i berklijaks, izotopad 242, 244, 246..248 i 254 — kalifornijaks, berklijaks da erazvuiččikš elementoikš, einšteinii-252 — kalifornijaks, berklijaks i fermijaks, einšteinii-253 — berklijaks i harvoin erazvuiččikš elementoikš, einšteinii-255 — fermijaks, berklijaks da erazvuiččikš elementoikš, einšteinii-256 — fermijaks, einšteinii-257 — fermijaks i berklijaks.
Himižed ičendad.
Elementan muiktuzmärad himižiš reakcijoiš oma +2 i +3.
Nened ühtnendad oma tedoitud: Es2O3, EsCl3, EsOCl, EsBr2, EsBr3, EsI2 и EsI3.
Fermii

Fermii ("Fm" — "fermium" latinan kelel) om 100nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, aktinoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, seičemenz' period), vanhtunuden klassifikacijan mödhe sijazihe koumanden gruppan laptalagruppas (IIIB).
Ühthine ümbrikirjutand.
Ei ole fermijad londuses. Se om ratud transplutonine element.
Tehtas kaiked fermijad atomreaktoriš ani penikaižin verdoin.
Fermii om radiotoksine. Muiktuzmärad himižiš reakcijoiš oma +2 i +3.
Avaiduz.
Amerikaine Al'bert Giorso-himik da hänen kollegad avaižiba fermijan 255-izotopad vn 1952 tal'vkus Kalifornijan universitetas (Berkli) ezmäižen vezinikbomban poukahtusen jäl'giš () Maršallan sariden Enivetok-atollal. Element om nimitadud Enriko Fermi-fizikantedomehen muštoks.
Fizižed ičendad.
Fermii om radioaktivine hobedakaz metall. Kristalline segluz om kubine tahkonkeskustoittud ("endustuz").
Atommass — 257,0951. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 9,7 g/sm³ ("lugustusen mödhe"). Suladandlämuz — 1800 K (1527 C°, "ezimeletaden").
Tetas 20 ratud izotopad 241..260 atommassanke i kaks' izomärad (250m i 251m). Kaikiš hätkembad izotopad oma 257Fm 100,5 päiväd pol'čihodamižen pordonke, 253Fm (T½= koume päivest), 252Fm (25,39 časud) i 255Fm (20,07 časud). Hätkemb eläi izomär om 250mFm (T½=1,92 sekundad). Izotopad 241, 242, 244 i 254..257 hajetas α-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, izotopad 243, 245, 246, 248 i 250 nomeranke — α-, β-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, izotopad 247, 249, 251 i 253 — α- i β-čihodamižen kal't, fermii-252 — α-čihodamižen, südäitukun spontanižen jagamižen kal't i harvoin kaksitadud β-čihodamižen kal't, izotopad 258..260 — südäitukun spontanižen jagamižen kal't. Izotopad 241, 242, 244 i 254..257 kändasoiš kalifornijaks da erazvuiččikš elementoikš, izotopad 243, 245, 246, 248 i 250 — einšteinijaks, kalifornijaks da erazvuiččikš elementoikš, izotopad 247, 249, 251 i 253 — einšteinijaks i kalifornijaks, fermii-252 — kalifornijan kahteks izotopaks i erazvuiččikš elementoikš, fermii-258..260 — erazvuiččikš elementoikš.
Kävutand.
Kävutadas fermijad südäitukfizikas metoks samha jüžmakombid himižid elementoid.
Mendelevii

Mendelevii ("Md" — "mendelevium" latinan kelel) om 101nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, aktinoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, seičemenz' period), vanhtunuden klassifikacijan mödhe sijazihe koumanden gruppan laptalagruppas (IIIB).
Ühthine ümbrikirjutand.
Ei ole mendelevijad londuses. Se om ratud transfermine element. Amerikaine Al'bert Giorso-himik da hänen kollegad avaižiba mendelevijan vl 1955 Kalifornijan universitetas (Berkli), saiba einšteinijaspäi ciklotronal.
Element om nimitadud venämalaižen Dmitrii Mendelejev-tedomehen muštoks.
Fizižed ičendad.
Mendelevii om radioaktivine metall. Kristalline segluz om kubine tahkonkeskustoittud ("endustuz").
Atommass — 258,1. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 10,37 g/sm³ ("lugustusen mödhe"). Suladandlämuz — 1100 K (827 C°, "ezimeletaden").
Kaik om löutud 17 izotopad 244...260 atommassanke i viž izomärad. Kaikiš hätkembad izotopad oma mendelevii-258 51,5 päiväd pol'čihodamižen pordonke, 260Md (T½=27,9 päiväd) i 257Md (5,52 časud). Kaikiš hätkemb eläi izomär om 258mMd (T½=57 minutad). Mendelevii-244 hajeneb α-čihodamižen kal't, izotopad 245, 247 i 259 nomeranke hajetas α-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, izotopad 246, 249, 251..254, 256 i 258 — α- i β-čihodamižen kal't, izotopad 248, 250, 255, 257 i 260 — α-, β-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't (izotopoiden 257 i 260 β-čihodamine om kahtenvuitte). Mendelevijan 244-izotop kändase einšteinijaks, izotopad 245, 247 i 259 kändasoiš einšteinijaks da erazvuiččikš elementoikš, izotopad 246, 249, 251..254 i 256 — einšteinijaks i fermijaks, izotopad 248, 250, 255 i 257 — einšteinijaks, fermijaks da erazvuiččikš elementoikš, mendelevii-258 — einšteinijaks, fermijaks i nobelijaks, mendelevii-260 — einšteinijaks, fermijaks, nobelijaks, no päpaloin toižikš erazvuiččikš elementoikš.
Himižed ičendad.
Kävutase 256Md-izotop (T½=1,17 časud) tedoidusiden täht, om kebnemb sada sen atomoid. Voziden 1960−1980 kodviš om löutud, miše elementan muigotandmärad oma +1, +2 i +3, jäl'gmäine om harakterine.
Nevondkundaližil tedomehil koumevalentižen mendelevijan segoitesed oliba sadud ezmäižen kerdan da tedoitud, mugažo märitihe, miše mendelevijan gidrohapanduz i ftorid oma segoitamatomad vedes i lanktas sadegeks.
Nobelii

Nobelii ("No" — "nobelium" latinan kelel) om 102nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, aktinoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, seičemenz' period), vanhtunuden klassifikacijan mödhe sijazihe koumanden gruppan laptalagruppas (IIIB).
Ühthine ümbrikirjutand.
Ei ole nobelijad londuses. Se om ratud transfermine element.
Voib olda muigotandmärid +2 i +3.
Avaidusen istorii.
Ročilaižiden himikoiden grupp «avaiži» nobelijan vl 1957 i tariči nimen, no möhemba tedištihe, miše hö löuziba torijan üht izotopoišpäi. Nobelijan severziden-se izotopoiden atomad oma löutud nevondkundaližiden (Dubn) i amerikaižiden (Berkli) tedomehiden töiš ripmata toine toižespäi 1960-nzil vozil.
Element om nimitadud Al'fred Nobel'-himikan muštoks.
Fizižed ičendad.
Nobelii om radioaktivine metall. Kristalline segluz om tahkoncentruidud kubine ("endustuz").
Atommass — 259,1. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 9,9(4) g/sm³ ("lugustusen mödhe"). Suladandlämuz — 1100 K (827 C°, "ezimeletaden").
Kaik om löutud koumetoštkümne izotopad 249..260 da 262 atommassanke, i nell' izomärad (250m, 251m, 253m i 254m). Kaikiš hätkemban 259No-izotopan pol'čihodamižen pord om 58 minutad. Kahtenz' hätkte nobelii-255-izotop (pol'čihodamižen pord om 3,1 minutad) kävutase himijas paksumb, sikš miše om kebnemb sada sen znamasišt verdad. Koumanz' elon hätkte om 253No (T½=1,62 minutad). Kaikiš hätkemb eläi izomär om 251mNo 1,7 sekundad pol'čihodamižen pordonke. Nobelii-249 hajeneb α-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, izotopad 250, 255 i 257 nomeranke hajetas α- i β-čihodamižen kal't, izotopad 251..254, 256 i 259 — α-, β-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, nobelii-258 — südäitukun spontanižen jagamižen kal't i erasti α- da kaksitadud β-čihodamižen kal't, izotopad 260 i 262 — südäitukun spontanižen jagamižen kal't täuzin. Izotopad 249 i 258 kändasoiš fermijaks da erazvuiččikš elementoikš (nobelii-258 — fermijan kahteks izotopaks), izotopad 250..254, 256 i 259 — fermijaks, mendelevijaks da erazvuiččikš elementoikš, izotopad 255 i 257 — fermijaks i mendelevijaks, izotopad 260 i 262 — erazvuiččikš elementoikš täuzin.
Lourensii

Lourensii ("Lr" — "lawrencium" latinan kelel) om 103nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, aktinoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, seičemenz' period), vanhtunuden klassifikacijan mödhe sijazihe koumanden gruppan laptalagruppas (IIIB).
Ühthine ümbrikirjutand.
Ei ole lourensijad londuses. Se om ratud element. Nevondkundaline Georgii Flörov-fizikantedomez' kollegidenke avaižiba lourensijan Dubn-lidnas vll 1961−1965, i mugažo tedomehiden amerikaine grupp ripmata heišpäi Nacionaližes laboratorijas Lourensan nimed (Berkli) vn 1961 uhokus.
Element om nimitadud Ernest Lourens-fizikantedomehen muštoks, hän tegi melel ciklotronad samha uzid elementoid da henegid.
Fizižed ičendad.
Lourensii om radioaktivine metall. Kristalline segluz om geksagonaline kinged ("endustuz").
Atommass — 262,11. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 15,6..16,6 g/sm³ ("lugustusen mödhe"). Suladandlämuz — 1900 K (1627 C°, "ezimeletaden").
Vodele 2024 kaik om 14 avaitud izotopad 251...262, 264 da 266 atommassanke, i üks' izomär (253m, T½=1,5 sekundad). Kaikiš hätkemban eläjan lourensii-266-izotopan pol'čihodamižen pord om 11 časud, 264Lr-izotop om kahtenz' hätkte (T½=3 časud) i 262Lr om koumanz' (216 minutad). Izotopad 251, 264 i 266 hajetas südäitukun spontanižen jagamižen kal't täuzin, izotopad 252..257, 259 i 260 nomeranke — α-, β-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, izotopad 258 i 262 — α- i β-čihodamižen kal't, lourensii-261 — südäitukun spontanižen jagamižen kal't i erasti α-čihodamižen kal't. Izotopad 251, 264 i 266 kändasoiš erazvuiččikš elementoikš täuzin, izotopad 252..257, 259 i 260 — mendelevijaks, nobelijaks da erazvuiččikš elementoikš, izotopad 258 i 262 — mendelevijaks i nobelijaks, lourensii-261 — erazvuiččikš elementoikš i harvoin mendelevijaks.
Himižed ičendad.
Lourensii om päličmänendmetall. Elementan muigotandmär om +3 ühtnendoiš.
Kävutand.
Sadas elementad henegiden pigustimil — aktinoidoiden bombardiruindal kebnoil ionil, mugažo dubnijan pol'čihodamižen rezul'tataks.
Lourensii-260-izotop (pol'čihodamižen pord om 2,7 minutad) kävutase himijas paksumb, sikš miše om kebnemb sada sidä znamasižes verdas berklijan i hapanikan ühtištusel.
Rezerfordii

Rezerfordii ("Rf" — "rutherfordium" latinan kelel) om 104nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om nelländes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — nelländen gruppan laptalagruppas, IVB), tabluden seičemendes periodas.
Ühthine ümbrikirjutand.
Ei ole rezerfordijad londuses. Se om ezmäine transaktinoidine ratud element. Nevondkundaline Georgii Flörov-fizikantedomez' kollegidenke avaižiba rezerfordijan vl 1964, saiba plutonijaspäi i neonaspäi. Vll 1969, 1970, 1974, 1977, 1996, 2000 i 2010 Dubnan i Berklin tedomehed avaižiba rezerfordijan izotopoid erazvuiččiš reakcijoiš.
Vspäi 1997 element om nimitadud Ernest Rezerfordan muštoks.
Fizižed ičendad.
Rezerfordii om radioaktivine päličmänendmetall.
Atommass — 267,12.
Vodele 2016 kaik om 16 avaitud izotopad 253..263, 265..268 i 270 atommassanke, i niiden nell' izomärad (253m, 257m, 261m, 262m). Kaikiš hätkemban eläjan rezerfordii-267-izotopan pol'čihodamižen pord om 2,5 časud, 263Rf om kahtenz' hätkte (T½=11 minutad), 261Rf om koumanz' (68 sekundad). Kaikiš hätkemb eläi izomär om 257mRf (T½=3,9 sekundad). Izotopad 253..256, 258, 260, 262 i 263 hajetas α-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, izotopad 257, 259 i 261 nomeranke — α-, β-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, izotopad 265..268 i 270 — südäitukun spontanižen jagamižen kal't täuzin. Izotopad 253..256, 258, 260, 262 i 263 kändasoiš nobelijaks i erazvuiččikš elementoikš, izotopad 257, 259 i 261 — nobelijaks, lourensijaks da erazvuiččikš elementoikš, izotopad 265..268 i 270 kändasoiš erazvuiččikš elementoikš täuzin.
Himižed ičendad.
Ezimeletadud himižed ičendad oma gafnijan pojavad. Čehine Ivo Zvara-himik tedoiži rezerfordijan ühtnendoiden ičendoid elementan üläpenen lugumäran kävutandanke. Rezerfordii sädab häiktujid 250..300 C° lämudel RfCl4- i RfBr4-galogenidoid. Rf4+-ionan olend erištab elementad toižiš aktinoidoišpäi, niiden järgeline valentižuz om koume.
Dubnii

Dubnii ("Db" — "dubnium" latinan kelel) om 105nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om videndes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — videnden gruppan laptalagruppas, VB), tabluden seičemendes periodas.
Ühthine ümbrikirjutand.
Ei ole dubnijad londuses. Se om transaktinoidine ratud element. Voib sada elementan vaiše severt-se atomoid kaikuččes löutud südäitukreakcijas.
Nevondkundaline Georgii Flörov-fizikantedomez' kollegidenke avaižiba dubnijan vl 1968, sädiba americijaspäi i neonaspäi. Vl 1970 amerikaižen Berkli-laboratorijan tedomehed saiba 105:nt elementad kalifornijaspäi i azotaspäi.
Vspäi 1997 element om nimitadud Dubn-lidnan mödhe (Moskvan agj, Venälaine Federacii), se om elementan avaidusen sijaduz.
Fizižed ičendad.
Dubnii om radioaktivine päličmänendmetall.
Atommass — 268. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 29,3 g/sm³ ("ezimeletaden").
Vodele 2010 kaik om 13 avaitud izotopad 255..263, 266..268 da 270 atommassanke, i niiden üks'..koume izomärad (257m 0,67 sekundad pol'čihodamižen pordonke, ezimeletaden 258m i 260m). Kaikiš hätkemban dubnii-268-izotopan pol'čihodamižen pord om 30,8 časud, 267Db-izotop om kahtenz' hätkte (T½=4,6 časud), sid' 266Db (80 minutad) i 270Db (1 čas). Izotopad 255 i 261 hajetas α-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, izotopad 256..258, 260, 262, 263, 268 i 270 nomeranke — α-, β-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, izotop 259 — α-čihodamižen kal't, dubnii-266 i 267 — β-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't. Izotopad 255 i 261 kändasoiš lourensijaks i erazvuiččikš elementoikš, izotopad 256..258, 260, 262, 263, 268 i 270 — lourensijaks, rezerfordijaks da erazvuiččikš elementoikš, dubnii-259 — lourensijaks, izotopad 266 i 267 kändasoiš rezerfordijaks da erazvuiččikš elementoikš.
Himižed ičendad.
Muigotandmärad oma +3 i +4, no tobjimalaz +5.
Dubnijan himižed ičendad oma videnden gruppan toižiden elementoiden pojavad, se om vahvištadud vn 2021 kodviš MOCl3-substancijanke (M = videnden gruppan Nb, Ta, Db elementad) da sen aigemba hromatografižiš kodviš.
Siborgii

Siborgii ("Sg" — "seaborgium" latinan kelel) om 106nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om kudendes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — kudenden gruppan laptalagruppas, VIB), tabluden seičemendes periodas.
Ühthine ümbrikirjutand.
Ei ole siborgijad londuses. Se om transaktinoidine ratud element.
Sinteziruidas vaiše severt-se atomoid joga südäitukreakcijas, čihodase teravas.
Avaiduz.
Amerikaižen Berklin laboratorijan tedomehed avaižiba ut elementad-263 kalifornijan-249 südäitukreakcijas hapanikanke-18 vl 1974. Ühten aigan nevondkundaline Georgii Flörov-fizikantedomez' kollegidenke avaižiba siborgijan hahktinan reakcijan hromanke jäl'giš, no möhemba rahvahidenkeskeine IUPAC-organizacii lugi sen avaidusen todištust ei ole tetpaižeks. Jäl'ghižed 259..261-izotopad oma avaitud hahktinan-207 reakcijas hromanke-54 vl 1985.
Vspäi 1997 IUPAC nimiti elementad amerikaižen Glenn Siborg-tedomehen (1912−1999) oiktastuseks hänen elon aigan völ.
Fizižed ičendad.
Siborgii om radioaktivine päličmänendmetall. Kristalline segluz om kubine mülükeskustoittud ("endustuz").
Atommass — 271. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 35,0 g/sm³ ("ezimeletaden").
Vodele 2023 kaik om 13 avaitud izotopad 258..269 da 271 atommassanke, i niiden viž izomärad (259m, 261m, 263m, 265m, 267m). Kaikiš hätkemban siborgii-267-izotopan pol'čihodamižen pord om 9,8 minutad, izotop 269 om kahtenz' hätkte (T½=5 minutad), izotop 271 — koumanz' (31 sekundad). Kaikiš hätkemb eläi izomär om 267mSb (T½=100 sekundad). Izotopad 258, 264, 266 i 268 hajetas südäitukun spontanižen jagamižen kal't täuzin, izotopad 259 i 261 nomeranke — α-, β-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, izotopad 260, 262, 263 i 271 — α-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, izotopad 265, 267 i 269 — α-čihodamižen kal't. Izotopad 258, 264, 266 i 268 kändasoiš erazvuiččikš elementoikš, izotopad 259 i 261 — rezerfordijaks, dubnijaks da erazvuiččikš elementoikš, izotopad 260, 262, 263 i 271 — rezerfordijaks da erazvuiččikš elementoikš, izotopad 265, 267 i 269 — rezerfordijaks (siborgii-267 kändase 263mRf-izomäraks).
Siborgii sündub neniden jüžmakombiden elementoiden čihodamižes: livermorii, flerovii, kopernicii, darmštadtii, hassii.
Borii

Borii ("Bh" — "bohrium" latinan kelel) om 107nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om seičemendes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — seičemenden gruppan laptalagruppas, VIIB), tabluden seičemendes periodas.
Ühthine ümbrikirjutand.
Ei ole borijad londuses. Se om transaktinoidine ratud element. Sädihe vaiše severt-se atomoid kaikuččes südäitukreakcijas, čihodase teravas.
Himižikš borii om renijan gomologan tedoidusiden mödhe.
Avaiduz.
Germanižiden fizikantedomehiden grupp Jügedoiden ioniden institutaspäi (Darmštadt) avaiži borijan vl 1981 izotopaks nomer 262, sädi vismutaspäi-209 i hromaspäi-54. Nevondkundaližiden tedomehiden grupp Dubnaspäi tedoiži sidä-žo reakcijad vl 1976, no ei voi todištada elementan sündundad tarkoikti α-čihodamižen märičendan varmdan metodikan olmatomuden tagut sil aigal.
Vl 1997 rahvahidenkeskeine IUPAC-organizacii nimiti elementad danižen Nil's Bor-fizikantedomehen kanzannimen mödhe.
Fizižed ičendad.
Borii om radioaktivine päličmänendmetall.
Atommass — 270. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 37,1 g/sm³ ("ezimeletaden").
Vodele 2010 kaik om üks'toštkümne avaitud izotopad 260..262, 264..267, 270..272 da 274 atommassanke, i niiden üks'jäine izomär (262-izotopan, 13,2 ms pol'čihodamižen pordonke, kändase dubnijaks-258). Kaikiš hätkemb eläi izotop om 270Bh (T½=2,4 minutad), sid' 274Bh (57 sekundad) i 267Bh (22 sekundad). Izotopad 260, 265..267, 270..272 i 274 hajetas α-čihodamižen kal't, izotopad 261 i 264 — α-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, borii-262 — α-, β-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't. Izotopad 260, 265..267, 270..272 i 274 kändasoiš dubnijaks, izotopad 261 i 264 nomeranke — dubnijaks i erazvuiččikš elementoikš, borii-262 — dubnijaks, siborgijaks i erazvuiččikš elementoikš.
Hassii

Hassii ("Hs" — "hassium" latinan kelel) om 108nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om kahesandes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — kahesanden gruppan laptalagruppas, VIIIB), tabluden seičemendes periodas.
Ühthine ümbrikirjutand.
Ei ole hassijad londuses. Se om transaktinoidine ratud element. Germanižiden fizikantedomehiden grupp Jügedoiden ioniden Institutaspäi (Darmštadt) avaiži hassijan vl 1984 hahktinan-208 i raudan-58 südäitukreakcijas.
Vspäi 1997 element om nimitadud Saksanman Hessen-man mödhe (), Darmštadt oli sen keskaigaižeks pälidnaks.
Himižed ičendad oma osmijan kartte.
Fizižed ičendad.
Hassii om radioaktivine päličmänendmetall. Metallan muju om hobedaiž-vauged ezimeletaden. Ei ole sadud znamasižes lugumäras heredan čihodamižen tagut.
Atommass — 269. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 40,7 g/sm³ ("ezimeletaden").
Vodele 2024 kaik om 13 avaitud izotopad 263..273, 275 da 277 atommassanke, i niiden nell' izomärad (265m, 266m, 269m, 271m). Kaikiš hätkemban hassii-271-izotopan pol'čihodamižen pord om 46 sekundad, 269Hs om kahtenz' hätkte (T½=13 sekundad), 270Hs om koumanz' (7,6 sekundad). Kaikiš hätkemb eläi izomär om 271mHs (T½=7,1 sekundad). Izotopad 263, 265, 267..269 i 271..273 hajetas α-čihodamižen kal't, izotopad 264, 266, 270 i 275 — α-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, hassii-277 — südäitukun spontanižen jagamižen kal't täuzin. Izotopad 263, 265, 267..269 i 271..273 kändasoiš siborgijaks, izotopad 264, 266, 270 i 275 nomeranke — siborgijaks i erazvuiččikš elementoikš, hassii-277 — erazvuiččikš elementoikš.
Meitnerii

Meitnerii ("Mt" — "meitnerium" latinan kelel) om 109nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om ühesandes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — kahesanden gruppan laptalagruppas, VIIIB), tabluden seičemendes periodas.
Ühthine ümbrikirjutand.
Ei ole meitnerijad londuses. Se om transaktinoidine ratud element. Saihe meitnerijan severt-se atomoid vaiše, čihodase teravas.
Ezimeletadud muigotandmärad: +1, +3, +4, +6, +8, +9.
Avaiduz.
Germanižiden fizikantedomehiden grupp Jügedoiden ioniden Institutaspäi (Darmštadt) avaiži meitnerijan vl 1982, sai sen izotopad-266 vismutaspäi-209 i raudaspäi-58. Kaik toižed izotopad oliba sadud jüžmakombiden elementoiden čihodamižes.
Vspäi 1997 element nimitase avstrižen Liza Meitner-fizikantedomehen muštoks.
Fizižed ičendad.
Meitnerii om radioaktivine päličmänendmetall.
Atommass — 278. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 37,4 g/sm³ ("ezimeletaden").
Vodele 2013 i nügüd'aigan kaik om kahesa avaitud izotopad 266, 268, 270, 274..278 atommassanke, üks'jäine 276m-izomär om löudnus (sen pol'čihodamižen pord om seičeme sekundad). Kaikiš hätkemban meitnerii-278-izotopan pol'čihodamižen pord om kuz' sekundad, sid' 270Mt (T½=800 ms), 274Mt (640 ms) i 276Mt (620 ms).
Kaik izotopad kändasoiš borjiaks α-čihodamižes päiči meitnerijad-277, kudamb čihodase erazvuiččihe südäitukuihe.
Darmštadtii

Darmštadtii ("Ds" — "darmstadtium" latinan kelel) om 110nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om kümnendes gruppas, tabluden seičemendes periodas.
Ühthine ümbrikirjutand.
Ei ole darmštadtijad londuses. Se om transaktinoidine ratud element. Germanižiden fizikantedomehiden grupp Jügedoiden ioniden Institutaspäi (Darmštadt) avaiži darmštadtijan vl 1994. Vspäi 2003 element nimitase necen lidnan mödhe.
Element sädase hahktinaspäi i nikelišpäi, vai plutonijaspäi i rikišpäi, mugažo kopernicijan α-čihodamižes.
Fizižed ičendad.
Darmštadtii om radioaktivine päličmänendmetall.
Atommass — 281. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 34,8 g/sm³ ("ezimeletaden").
Vodele 2013 kaik om kahesa avaitud izotopad 269..271, 273, 277, 279..281 atommassanke, i niiden kaks' izomärad. Kaikiš hätkemban darmštadtii-281-izotopan pol'čihodamižen pord om 9,6 sekundad. Izotopad kändasoiš hassijaks α-čihodamižen jäl'ghe, 279..281-izotopad sätas erazvuiččid südäitukuid päpaloin.
Röntgenii

Röntgenii ("Rg" — "roentgenium" latinan kelel) om 111nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om üks'toštkümnendes gruppas, tabluden seičemendes periodas.
Ühthine ümbrikirjutand.
Ei ole röntgenijad londuses. Se om transaktinoidine ratud element. Germanižiden fizikantedomehiden grupp Jügedoiden ioniden Institutaspäi (Darmštadt) avaiži röntgenijan vismutan i nikelin reakcijas vl 1994. Voib säta elementan severt-se atomoid vaiše.
Vspäi 2004 element om nimitadud Vil'hel'm Konrad Röntgen-fizikantedomehen muštoks.
Fizižed ičendad.
Röntgenii om radioaktivine päličmänendmetall.
Atommass — 282. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 28,7 g/sm³ ("ezimeletaden").
Vodele 2010 kaik om seičeme avaitud izotopad 272, 274, 278..282 atommassanke, izomärid ei ole. Kaikiš hätkemban röntgenii-282-izotopan pol'čihodamižen pord om 2,1 minutad. Kaik izotopad kändasoiš meitnerijaks α-čihodamižen jäl'ghe, no röntgenii-281 čihodase erazvuiččihe südäitukuihe päpaloin.
Himižed ičendad.
Kuldan analog ičendoiden mödhe. Mülütadas röntgenijad hüväsuguižiden metalloiden gruppha. Röntgenii om hobedan mujun ezimeletaden i kaikiš inertižemb metall, sen himine aktivižuz om penemb mi kuldan.
Naceine muiktuzmär om +3 kuldan kartte (oz., röntgenijan triftoridas RgF3).
Kopernicii

Kopernicii ("Cn" — "copernicium" latinan kelel) om 112nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om kahtendestoštkümnendes gruppas, tabluden seičemendes periodas.
Ühthine ümbrikirjutand.
Ei ole kopernicijad londuses. Se om transaktinoidine ratud element. Germanijalaižiden fizikantedomehiden grupp Jügedoiden ioniden Institutaspäi (Darmštadt) avaiži kopernicijan vl 1995. Vodel 2009 Teoretižen da sättutoitud himijan rahvahidenkeskeine ühtnend märiči 112nden elementan avaidusen.
Vspäi 2010 element om nimitadud Nikolai Kopernikan muštoks.
Fizižed ičendad.
Kopernicii om radioaktivine päličmänendmetall.
Atommass — 285. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 23,7 g/sm³ ("ezimeletaden").
Vodele 2011 kaik om 6 avaitud izotopad 277, 281..285 atommassanke, izomärid ei ole. Kaikiš hätkemban kopernicii-285-izotopan pol'čihodamižen pord om 29 sekundad.
Nihonii

Nihonii ("Nh" — "nihonium" latinan kelel) om 113nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om koumandestoštkümnendes gruppas, tabluden seičemendes periodas.
Ei ole nihonijad londuses. Se om transaktinoidine ratud element.
Avaidusen istorii da nimi.
Venämalaižiden tedomehiden grupp avaiži nihonijan Dubnas vl 2004. Sil-žo vodel ripmata heišpäi japonijalaižiden tedomehiden grupp RIKEN-institutaspäi (Vako, Tokion ezilidn) sai nihonijad cinkan da vismutan südäitukuiden vilul ühtištusen reakcijal (seižujan platan bombardiruindal). IUPAC andoi prioritet japonijalaižile, sikš miše heiden elementan samižen mahtuz om kaikile nägui. Vn 2016 28. päiväl kül'mkud IUPAC vahvišti elementan nimitusen Japonii-valdkundan nimen mödhe (日本 lugetas "nihon" vai "nippon"), sihesai kucuihe sidä Ununtrii-nimeks ("Uut").
Fizižed ičendad.
Nihonii om radioaktivine metall päličmänendata. Kristalline segluz om geksagonaline kinged ("endustuz").
Atommass — 286. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 16,0 g/sm³ ("ezimeletaden"). Suladandlämuz — 700 K (430 C°, "ezimeletaden"). Kehundlämuz — 1430 K (1160 C°, "ezimeletaden").
Vodele 2010 kaik om 6 avaitud izotopad 278, 282..286 atommassanke, izomärid ei ole. Kaikiš hätkemban eläjan nihonii-286-izotopan pol'čihodamižen pord om 9,5 sekundad.
Himižed ičendad.
Nihonii voib olda endištajal, mugažo muigotajal, boran alagruppan toižiš elementoišpäi erineden. Lugustusen mödhe, reakcijan mahtuz linneb vähemb mi tallijal, seičemenden tazopindan elektronad ližatas tarbhašt ionizacijan täht energijad. Muigotandmärad ("ezimeletaden"): +5, +3, +1 i −1.
Flörovii

Flörovii vai Flerovii ("Fl" — "flerovium" latinan kelel) om 114nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om nelländestoštkümnendes gruppas, tabluden seičemendes periodas.
Ühthine ümbrikirjutand.
Ei ole flörovijad londuses. Se om transaktinoidine ratud element.
Sätas sintezal kal'cijan i plutonijan südäitukuišpäi. Flörovijan vaiše severt-se atomoid oli sadud.
Avaiduz.
Venämalaižiden tedomehiden grupp avaiži flörovijan Dubnas vn 1998 tal'vkus amerikaižen Livermoran laboratorijan tedomehiden ühtnendanke. Elementan nomer 114 sintez oli vahvištadud voziden 2004, 2006 i 2009 kodvil.
Vn 2011 1. päiväl kezakud IUPAC tundišti 114-nden elementan avaidust i vn 2012 30. päiväl semendkud vahvišti elementan nimitust Georgii Flörov-fizikantedomehen kanzannimel, Dubnan tedolaboratorii om nimitadud hänen muštoks mugažo. Sihesai kuctihe elementad "Ununkvadii"-nimeks ("Uuq") da "eka-hahktinaks".
Fizižed ičendad.
Flörovii om lujas radioaktivine päličmänendmetall.
Atommass — 289. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 14,0 g/sm³ ("lugendan mödhe"). Suladandlämuz — 340 K (67°C, "ezimeletaden"). Kehundlämuz — 420 K (147°C, "ezimeletaden").
Vodele 2015 kaik om kuz' avaitud izotopad 284..289 atommassanke, izomärid ei ole. Kaikiš hätkemban flörovii-289-izotopan pol'čihodamižen pord om 1,9 sekundad. Izotopad kändasoiš kopernicijaks α-čihodamižen jäl'ghe, 284- i 286-izotopad jagadas erazvuiččikš südäitukuikš. Teorijan mödhe flörovijal pidab olda izotopoid pol'čihodamiženke päividen i voziden eskai hätkte sen südäitukun čomiden luguiden tagut: 114 protonad i 184 neitronad ezimeletadud flörovii-298-izotopan täht.
Himižed ičendad.
Ezimeletadud muiktuzmär voib olda +2 i +4 teorijoiden mödhe, hahktinan kartte. Erased tedoidused ozutadas hüväsuguižiden gazoiden pojavid flörovijan ičendoid.
Moskovii (himine element)

Moskovii (Mc — "moscovium" latinan kelel) om 115nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om videndestoštkümnendes gruppas, tabluden seičemendes periodas.
Ei ole olmas moskovijad londuses. Se om transaktinoidine ratud element.
Avaidusen istorii da nimi.
Venämalaižiden tedomehiden grupp (amerikaižen Livermoran labiratorijan ühtnendanke) avaiži moskovijan Dubnas vn 2003 kezal, sintezirui 287- i 288-izotopoid americijaspäi i kal'cijaspäi. Voziden 2004−2005 kodviš Dubnan tedomehed tedoižiba moskovijan čihodamižen čepiišt i vahvištiba avaidust, vll 2010−2011 sinteziruiba 289-izotopad sil-žo südäitukreakcijal. Vn 2016 28. päiväl kül'mkud IUPAC vahvišti elementan nimitusen Moskvan ümbrišton vanhan nimen mödhe ("Moskovii", ), kus Dubn-lidn om saudud, sihesai kucuihe sidä "Ununpentii"-nimeks ("Uup") da "eka-vismutaks".
Moskovii sädase tennessinan α-čihodamižes mugažo.
Fizižed ičendad.
Moskovii om radioaktivine, ezimeletaden päličmänendatoi metall.
Atommass — 289. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 13,5 g/sm³ ("ezimeletaden"). Suladandlämuz — 670 K (400 C°, "ezimeletaden"). Kehundlämuz — 1400 K (1130 C°, "ezimeletaden").
Vodele 2021 kaik om viž avaitud izotopad 286..290 atommassanke, izomärid ei ole. Kaikiš hätkemban moskovii-290-izotopan pol'čihodamižen pord om 0,65 sekundad. Kaik izotopad kändasoiš nihonijaks α-čihodamižes.
Livermorii

Livermorii ("Lv" — "livermorium" latinan kelel) om 116nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om kudendestoštkümnendes gruppas, tabluden seičemendes periodas.
Ühthine ümbrikirjutand.
Ei ole livermorijad londuses. Se om transaktinoidine ratud element.
Voib sada elementan severt-se atomoid vaiše tetabiš südäitukreakcijoiš. Element sase kürijaspäi i kal'cijaspäi vai čihodamižel oganesonaspäi.
Lugustusen mödhe livermorijan muiktuzmärad voidas olda +2, +4 i −2.
Avaidusen istorii da nimituz.
Venämalaižiden tedomehiden grupp avaiži livermorijan Dubnas vl 2000 i jätksi sen kodvid vhesai 2006. Amerikaižed i nevondkundaližed tedoidajad napriba löuta 116:nt elementad sen-žo kürijan-248 i kal'cijan-48 reakcijan jäl'giš vll 1977, 1978 i 1985, no ecind oli satusetoi.
Vn 2011 1. päiväl kezakud IUPAC tundišti 116-nden elementan avaidust i vn 2016 28. päiväl kül'mkud vahvišti elementan nimitust E. Lourensan nimel nimitadud Livermoran rahvahaližen laboratorijan mödhe (Livermor-lidn, AÜV), kudamb ühtni elementan avaiduses, sihesai kucuihe sidä "Unungeksii"-nimeks ("Uuh") da "eka-polonijaks".
Fizižed ičendad.
Livermorijan atommass — 293. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 12,9 g/sm³ ("lugustusen mödhe"). Suladandlämuz — 637..780 K (364..507 C°, "ezimeletaden"). Kehundlämuz — 1035..1135 K (762..862 C°, "ezimeletadud").
Kaik nell' izotopad om avaitud 290..293 atommassanke. Kaikiš hätkemb pol'čihodamižen pord om livermorijal-293, 53 millisekundad. Kändasoiš flörovijaks α-čihodamižen jäl'ghe.
Tennessin

Tennessin ("Ts" — "tennessine" anglijan kelel) om 117nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om seičemendestoštkümnendes gruppas, tabluden seičemendes periodas.
Ei ole tennessinad londuses. Se om transaktinoidine ratud element.
Avaidusen istorii da nimi.
Venämalaižiden tedomehiden grupp avaiži tennessinan Dubnas vll 2009−2010 ampten kal'cijan-48 ionil berklijan-249 metho, sädihe berklijad AÜV:oiš. Vl 2014 tedomehiden grupp Darmštadtas (Saksanma) sai elementad tošti.
Vn 2016 28. päiväl kül'mkud IUPAC vahvišti elementan nimitust AÜV:oiden Tennessi-štatan nimen mödhe (angl. "Tennessee"), sikš miše severz'-se jüžmakoiden elementoiden tedoiduzkeskusid sijadasoiš neciš štatas. Sihesai kucuihe elementad "Ununseptii"-nimeks ("Uus", 117nz') da "eka-astataks".
Fizižed ičendad.
Tennessin om radioaktivine galogen, om enamb metalližid ičendoid ezimeletaden.
Atommass — 294. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 7,1..7,3 g/sm³ ("lugustusen mödhe"). Elementale pidab olda kovaks honuzlämudel. Tennessin voib olda üks'atomižeks toižiš galogenišpäi erineden, i kehuškandeb alembal lämudel. Suladandlämuz — 623..823 K (350..550 C°, "ezimeletaden"). Kehundlämuz — 883 K (610 C°, "ezimeletaden").
Vodele 2018 kaik om 2 avaitud izotopad 293 da 294 atommassanke, izomärid ei ole. Kaikiš hätkemban tennessin-294-izotopan pol'čihodamižen pord om 0,051 sekundad.
Himižed ičendad.
Järgeližed muigotandmärad lindäs +1 i +3, endištajidenke reakcijoidenke, mugažo +5 i −1 harvas, läz ei linne muigotamižreakcijoid. Primitivine ühtnend — TsH.
Oganeson

Oganeson ("Og" — "oganesson" latinan kelel) om 118nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om kahesandestoštkümnendes gruppas, tabluden seičemendes periodas.
Ei ole oganesonad londuses. Se om transaktinoidine ratud element.
Avaidusen istorii da nimi.
Venämalaižiden tedomehiden grupp Dubnas avaiži oganesonan čihodamižen tundusid vl 2002. Vozil 2006 da 2007 Venäman da AÜV:oiden fizikantedomehed saiba elementan severz'-se atomad.
Vn 2016 28. päiväl kül'mkud IUPAC vahvišti elementan nimitust venämalaižen Jurii Oganesän-tedomehen kanzannimen mödhe. Edel sidä kuctihe elementad "Ununoktii"-nimeks ("Uuo") da "eka-radonaks".
Fizižed ičendad.
Oganeson om radioaktivine gaz, kodilämudel se linneb kovaks.
Atommass — 294. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 4,9..5,1 g/sm³ ("ezimeletaden"). Kehundlämuz — 350±30 K (80±30 C°, "ezimeletaden"). Elementan suladandlämuz linneb vaiše vähän alemba mi kehundlämuz.
Vspäi 2006 kaik om 1 avaitud izotop 294 atommassanke, izomärid ei ole. Sen pol'čihodamižen pord om 0,001 sekundad.
Šel'd

Šel'd ( (Esko), [ˈsxɛldə]) om jogi Francijas, Bel'gijas da Alamaiš. Se om 360 km pitte, sidä kesken laivjogi 340 km, basseinan pind 21,8 tuh. km².
Šel'djogi sündub Francijan Pikardijha, Ardennad-mägiden pautkil, 97 m ü.m.t. korktusel, i lankteb Pohjoižmerhe Alamaiden territorijal. Kaikiš znamasižembad ližajoged oma Lis da Rüpel.
Jogi om ühtenzoittud kanaloil Maasanke, Senanjogenke i Sommanke. Nened lidnad seištas Šel'dan randal: Gent, Antverpen i Flissingen.