Komoran Sared

Komoran Sared vai Komorad, täuz' oficialine nimituz — Komoran Sariden Ühtištuz (komoran kelel: "Udzima wa Komori" [ko.mo.ri], [ynjɔ̃ de kɔˈmɔːʁ], "Al' Ittiḥād Al' Kumurī / Kamarī" [a.lit.ti.ħaːd al.qu.mu.rijː]), om sar'hine valdkund Päivnouzmaižes Afrikas. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Moroni.
Istorii.
Valdkundan nimi libub araban "al'-kamar"-sanaspäi (القَمَرٌ‎) «Kudmaine». 16. voz'sadal Portugalijan merimatkadajad avaižiba sarid evropalaižiden täht i otiba niiden araban "Džezair-el'-Komra"-nimitust («Kudmaižen sared»), se om Kudmaižen sijaližhe kul'tha sidodud.
Vn 1975 heinkun 6. päiväl Komoran Sared tedištoiba ičeze ripmatomudes Francijaspäi.
Valdkundan Konstitucii om vahvištadud vn 2001 tal'vkun 23. päiväl kaiken rahvahan referendumal. Jäl'gmäine referendum Konstitucijan vajehtamižes oli vn 2018 30. päiväl heinkud, nügüd' valitas prezidentad sariden järgenduseta, i hänen tobmuden hätkeližuz röunatase kahtel strokul.
Geografijan andmused.
Komorad sijadasoiš Madagaskaran da Mozambikan pohjoižpoliden keskes.
Valdkundan pind om 2235 km², Maore-sareta (Francijan de-facto) — 1862 km². Komoran Sariden randad lainištab Indine valdmeri. Randanpird om 340 km. Ümbärtud korallrifil sared oma vulkaniženke augotižlibundanke, mägikahad. Kaikiš korktemb čokkoim om Kartal-vulkan, 2360 m ü.m.t. kortte.
Klimat om tropine. Paneb sadegid 1100..3000 mm vodes, no om äi kuivid sijid. Vodes om kaks' sezonad: räk da neps (kül'mku-sulaku), kuivahk da viluhk (semendku-reduku). Lämuz mererandal vajehtase +23..+28 C° röunoiš vodes läbi.
Londuseližed varad oma kala da mec.
Politine sistem.
Ohjandusen form om federativine prezidentine tazovaldkund äjiden partijoiden sistemanke. Valdkundan da ohjastusen pämez' om prezident (, "Rajijs Al' Ittihad Al' Kamar"), kaik rahvaz valičeb händast videks vodeks. Kandidat valičese kaikuččen kerdan toižes sarespäi järgendusen mödhe (edel 2019. vot). Koume varaprezidentad oma prezidentale abhu.
Käskusenandai tobmuz om üks'kodine parlament. Se om Nacionaline Suim (, "Džameiat") 33 ezitajanke videks vodeks: 18 — kaiken rahvahan valičendümbrikoišpäi, 15 — sariden suimiden ezitajad.
Kožundkirjutez kaičendabus om sätud Francijanke, ičeze armii lugeb tuha ristitud vaiše.
Vn 2015 vilukun 25. päiväl Komoriden järgvaličendad oliba suimihe (valdkundan da sariden), kahtenz' tur oli uhokun 22. päiväl. Prezidentan edelstrokuižed valičendad oliba vn 2019 24. päiväl keväz'kud, Azali Assumani oti 60,77 % ezmäižes turas. Hän radab prezidentan radnikusel vn 2016 semendkun 26. päiväspäi (sai 41,43 % kahtendes turas), oli jo Komoriden prezidentaks vll 1999−2006, om Ngazidž-saren ezitai, Mvali-saren jäl'ghe.
Administrativiž-territorialine jagand.
   "Kacu kirjutuz: Komoran Sariden administrativiž-territorialine jagand."
Komoran Sared jagasoiš nelläks avtonomižeks regionaks. Ned sättudas da nimitadas nellän suren saren mödhe. Maore de-facto om Francijan sar'. Koume tošt sart alajagasoiš 16 prefekturaks: Ngazidž — kahesa prefekturad, Ndzuani — viž, Mvali — koume.
Eläjad.
Komoran Saril elädas komoralaižed. Vn 2014 heinkus valdkundan ristitišt oli 766 865 eläjad. Kaikiš suremb valdkundan ristitišt om nügüd'.
Uskondan mödhe: islamanuskojad-sunnitad — 98 %, toižed uskojad (islamanuskojad-šijitad, riman katolikad, Jehovan tundištajad, protestantad) — 2 %.
Toižed znamasižed lidnad (enamba 15 tuh. ristituid vl 2010, surembaspäi penembha): Mucamudu, Fomboni, Domoni. Kaik om 200 eländpunktad enamba mi 900 eläjidenke.
Ižanduz.
Komoran Sared om kaikiš gollembiš valdkundoišpäi mail'mas. Vl 2018 nominaline KSP oli 1 184 mln US$ ekvivalentas (US$1391 ühtele hengele), ostmižmahtusen paritetan mödhe — 2 373 mln US$ (US$2790 ühtele hengele). Maižanduz i kalanpüdand oma päsarakoikš. Ižanduz rippub verhiden maiden abuspäi. Valdkund importiruib risad, se villänkul'tur om sömižen aluseks. Industrijan päsarakod oma kebn tegimišt i sömtegimišt. Toižed znamasižed sarakod oma turizm i parfüman distilläcii.
Kogosüdäiprodukt sektoroidme (2011): maižanduz — 50 %, tegimišt — 10 %, holitišiden sfer — 40 %. Vl 1996 nell' radajad videspäi oliba ottud maižandushe.
Vl 2009 Komoran Sariden päeksport oli magutesed (40 %), laivad da venehed (28 %, sidä kesken muretud — 25 %), parfümerižed void (17 %); toine eksport — raud da teraz (6 %), kuld (2 %). Importan tavarad (2022) oma ris i toižed söndtavarad, kulutajiden tavarad, kivivoin ümbriradmižen produktad, cement, transportmašiništ. Irdpol'žen torguindan päižed partnörad (vn 2023 eksport i vn 2022 import) oma Araban Ühtenzoittud Emiratad (Komoriden eksportan 10,9 % i importan 20,8 %), Indonezii (Komoriden eksportan 24,6 %), Kitai (Komoriden importan 24,4 %), Indii (eksportan 23 %), Turkanma (eksportan 16,3 %), Tanzanii (importan 12 %), Francii (importan 6,7 %).
Avtoteiden ühthine piduz om 880 km, sidä kesken kovanke krepindanke 673 km (vn 2002 andmused). Ei ole raidteid. Kaik nell' lendimportad ratas (2013). Torguindlaivišt kogoneb 121 astjaspäi, niišpäi 73 oma verhiden maiden.