Pohjoižmakedonii

Pohjoižmakedonijan Tazovaldkund ( [rɛˈpublika ˈsɛvɛrna makɛˈdɔnija], [rɛˈpublika ɛ macɛˈdɔnis sə vɛɾˈjut]), vai muite Pohjoižmakedonii (, [macɛˈdɔnja ɛ vɛɾˈjut]), om valdkund Evropan suvipalas, Balkanan pol'sarel. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Skopje.
Etimologii.
Valdkundan nimi om saudud amuižiden makedonijalaižiden nimitusespäi ( "Makedónes"). Heiden nimituz oli saudud amuižgrekan kelen "μακεδνός (makednós)"-adjektivaspäi, «korged; kazvokaz; hoik tohuz»-znamoičendanke. Nece om mägiden eläjiden ümbrikirjutand. Grekan kelen "μάκρος (mákros)"-sanas «piduz»-znamoičendanke om se-žo tüvi. Vn 2018 kezakuhusai oficialine valdkundan ÜRO:n nimituz oli Enččen Jugoslavijan Makedonijan Tazovaldkund ().
Istorii.
Vn 1991 8. päiväl sügüz'kud Pohjoižmakedonii tedištoiti ripmatomudes Jugoslavijaspäi.
Valdkundan üks'jäine Konstitucii () om vahvištadud vl 1991. Se om väges äiluguižidenke vajehtusidenke. Jäl'gmäine Konstitucijan udištamine oli vl 2011.
Geografijan andmused.
Pohjoižmakedonii om mavaldkundröunoiš Kosovonke da Serbijanke pohjoižes (röunan piduz — 221 km), Bolgarijanke päivnouzmas (148 km), Grekanmanke suves (228 km) da Albanijanke päivlaskmas (151 km). Ühthine röunoiden piduz — 748 km. Pohjoižmakedonii om mererandatoi valdkund.
Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Korab-mägi Albanijan röunal, 2753 m valdmeren pindan päl.
Pohjoižmakedonijan klimat om ven da subtropine. Heinkun keskmaine lämuz om +21..+23 C°, vilukun +11..+12 C°. Paneb sadegid 500..700 millimetrad valdkundan pohjoižes.
Londuseližed pävarad oma hrom, vas'k, raudkivend, cink, hahktin, marganc, asbest, rik, hobed.
Politine sistem.
Ohjandusen form — parlamentine tazovaldkund äjiden partijoiden sistemanke. Nece om unitarine valdkund.
Valdkundan pämez' om prezident (), rahvaz valičeb händast videks vodeks, üks' kahtenz' strok om voimusine. Prezidental om vähä tobmut, ohjastusen päministr om Tazovaldkundan pämez' faktižikš. Päministr paneb radsijha toižid ministrid.
Parlament om üks'kodine. Üks'jäine kodi om Suiman Kodi (), mülütab 120 deputatad-ühtnijad, rahvaz valičeb heid nelläks vodeks.
Parlamentan ühtnijoiden edelstrokuižed valičendad oliba vn 2016 11. päiväl tal'vkud. Prezidentan järgenduseližed valičendad oliba vn 2019 21. sulakud i 5. päiväl semendkud, Stevo Pendarovski sai vägestust kahtendes turas (51,66 % änid) da radab prezidentan vn 2019 semendkun 12. päiväspäi. Oliver Spasovski om päministran vn 2020 vilukun 3. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand.
   "Kacu kirjutuz: Pohjoižmakedonijan Tazovaldkundan administrativiž-territorialine jagand."
Pohjoižmakedonijan Tazovaldkund jagase 84 kundaks (municipalitetaks, üks'lugu ), niišpäi kümne kogotas Skopjeks. Mugažo oficialižeta valdkund jagase kahesaks statistižeks regionaks.
Eläjad.
Vl 2011 valdkundan eläjiden lugu oli 2,058,539 ristitud. Kaikiš suremb valdkundan ristitišt om nügüd'.
Rahvahad (vn 2002 rahvahanlugemine): makedonijalaižed — 64,2 %, albanijalaižed — 25,2 %, turkad — 3,9 %, čiganalaižed — 2,7 %, serbalaižed — 1,8 %, toižed rahvahad — 2,2 %.
Uskondan mödhe (2002): makedonijan ortodoksižed hristanuskojad — 64,8 %, islamanuskojad — 33,3 %, toižed hristanuskojad — 0,4 %, toižed uskojad i märhapanendata — 1,5 %.
Pohjoižmakedonijan toižed järedad lidnad (enamba 50 tuh. ristituid, surembaspäi penembha): Bitol, Kumanovo, Prilep, Tetovo. Lidnalaižiden pala om 58,5 % (2020).
Ižanduz.
Pohjoižmakedonii om šingotai agrariž-industrialine ma, rippub irdpol'žes torguindaspäi lujas märas. Se oli kaikiš vähemb šingotadud tazovaldkundaks Jugoslavijan olendan aigan. Vl 2023 valdkundan nominaline kogosüdäiprodukt oli US$15,80 mlrd. ekvivalentas (133. sija mail'mas; US$7,672 ühtele hengele, 93. sija) vai US$44,05 mlrd. tazostadud ostmižmahtusen mödhe (127. sija; US$21,391 ühtele hengele, 80. sija). Industrijan päsarakod oma raudan metallurgii, cementan tehmine, energetine, himine tegimišt, farmaceftine, avtopaloiden pästand, tekstiline, sömtegimišt i jomiden edheotandad. Finansine voz' zavodiše 1. vilukud.
Kogosüdäiproduktan palad (2016): maižanduz 8,4 %, tegimišt 25,2 %, holitišiden sfer 66,5 %. Radajiden järgenduz sektoroidme (vn 2016 andmused): maižanduz 16,6 %, tegimišt 29,6 %, holitišiden sfer 53,8 %.
Valdkundan päeksport om sobad, teraz, erazvuitte tegimišton produkcii; toine eksport — sömäd, jomad, tabak, avtoiden palad. Importan tavarad (2023) oma mašinansauvomižen produkcii i mašiništ, avtod, himikalijad, poltuz, söndtavarad. Irdpol'žen torguindan päižed partnörad (2023) oma Saksanma (Pohjoižmakedonijan eksportan 39,5 % i importan 10,1 %), Serbii (Pohjoižmakedonijan eksportan 8,2 % i importan 7,5 %), Grekanma (eksportan 5,3 % i importan 9,0 %), Sur' Britanii (importan 12,3 %), Bolgarii (eksportan 5,6 % i importan 4,7 %), Kitai (importan 8,5 %), Turkanma (eksportan 2,2 % i importan 5,7 %), Italii (Pohjoižmakedonijan eksportan 2,3 % i importan 4,2 %), Mad'jaranma (eksportan 3,2 % i importan 2,5 %), Pol'šanma (eksportan 2,3 % i importan 3,1 %).