tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Puščino

Puščino () om Venäman lidn Moskvan agjan suves. Om tedolidnan statusanke vn 2005 redukuspäi. Mülüb Serpuhovan lidnümbrikho, sen kaikiš penemb lidn koumespäi. Edel vn 2023 uhokud Puščino oli lidnümbrikoks ičeksaz.
Istorii.
Amuižen Venän Tešilov-lidnan jändused (12.-16. voz'sadad) oma ühtes kilometras päivlaskmha lidnaspäi. Puščino-külä (nüg. lidnan lodehes) mainitaškanzihe Ivan Grazii-carin aigan aigkirjoiš kuti Puščinad-heimon usadib. Se om saudud tošti 18. voz'sadal Arcibašev-pomeššikal i om tetab "Puščino Okal"-nimitusenke.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1956 kuti NSTÜ:n Tedoakademijan tedolidnut. Vl 1962 biologijan tedoiduzkeskuz sauvoškanzihe žilos. Radnikžilo sai lidnan statusad vl 1966.
Puščino šingotase Venäman Tedoakademijan ühesal tedoinstitutal biologijan sferas i ühtel radioastronomižel observatorijal. Jogavozne bardpajoiden festival' oleskeleb Tedomehiden pertiš semendkun zavodindas vspäi 1983.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Okan keskjoksmusen oiktal randal, 190 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Om ümbärtud Serpuhovan lidnümbrikon territorijal kaikiš polišpäi. Okanverine pordhikaz biosferine kel'dtaho levitase Okan vastrandal.
Matkad Tulan agjan röunhasai om 10..15 km päivnouzmha, suvhe i päivlaskmha. Matkad Moskvhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om 80 km pohjoižhe. Lähembaine lidn om Serpuhov (raudtestancii) 13 km lodeheze orhal vai 15 km avtotedme. «Ukrain»-avtote (M2-trass) mäneb kahesas kilometras päivlaskmha lidnaspäi.
Tobmuz.
Puščino oli lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnümbrikon pämez' oli sen Administracijan pämez'. Enččen lidnümbrikon jäl'gmäine pämez' om Aleksei Vorobjov, radoi vn 2019 semendkuspäi. Edeline pämez' om Julija Fomina (sügüz'ku 2015 — semendku 2019). Lidnan Deputatoiden nevondkund radoi edel vn 2023 uhokud, konz' ühtištadihe lidnad Serpuhovan lidnümbrikonke.
Eläjad.
Vl 1970 žilon ristitišt oli 10 100 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 20 332 ristitud, vn 2021 — 19 578 ristitud. Kaik 21 148 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om 19..21 tuhad eläjid vspäi 1989 (21 281 rist. vl 2016).
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Mikoi-arhangelan jumalanpert' om saudud lidnas vll 1991−2000.
Rahvahad (2010): venälaižed — 94,3 %, ukrainalaižed — 1,5 %, toižed rahvahad — 4,2 %.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Venäman biotehnologižen universitetan Puščinon filial (ende Puščinon valdkundaline londusentedoiden institut) i MVU:n biotehnologine fakul'tet.
Bod'ug

Bod'ug (), vai Järgeline bod'ug, om kaks'vozne heinäsine kazmuz Puzuänikoižed-sugukundaspäi, rujohein.
Leviganduz.
Erik libub koumes territorijaspäi: pohjoižhe Evropan 66°-parallelišpäi tobjimalaz, Päivlaskmaine Azii i Kavkaz, Afrikan lodehen Atlas-mägiden pautked. Invazivine erik Sibirin suves i Keskuzazijas, Sahalin-sarel, Pohjoižamerikas, Afrikan päpalas i Avstralijas.
Kazmuz navedib pustolänid, mecanröunoid, teverid, rovid, rujon tacindan sijid.
Ümbrikirjutand.
Bod'ugan jur' om kaid värtmenvuitte. Se sädab jur'lehtesid ezmäižel vodel. Sarakoikaz seikh kazvab pol'tošt metrhasai kahtendel vodel, se om püštoiged, karvakaz, tahkasine. Lancetan forman palakahad lehtesed čereduišoiš, niiden röun om ogakaz. Alahaižed lehtesed oma 15..25 sm pitte, ülähän lühüdamb. Lehtesen pindad oma kattud henoil ogahil.
Änikod oma ruskedvauvhad vai babarmmujun, torvikahad i kaks'suguižed, ühtejiččed formal. Änikused oma puzud-šurud vidhe santimetrhasai, sijadasoiš üksin seikhen ülähäs. Änikoičend jätkustub heinkuspäi sügüz'kuhusai. Plodud oma semniden pit'kahkod puzud 4..5 mm pitte. Semned oma vauktanke pehmdanke hahlanke, küpsnedas heinkus-kül'mkus i letas tulleinke.
Kävutand.
Voib otta sömäks bod'ugan norid vezoid i änikusiden pohjoid. Medenkandai kazmuz.
Klin (lidn)

Klin () om Venäman lidn Moskvan agjan lodehes. Se om Klinan lidnümbrikon administrativine keskuz i kaikiš suremb lidn kahtespäi.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Nikonan aigkirjas vl 1317 nügüdläiženke nimenke. Mülütihe Tverin ruhtinazkundha, varmed lidnuz oli toradamhas Moskvad vaste. Vspäi 1482 om alištunu Moskvan tobmudele, kadoti kaičendznamoičendad i šingotihe hebontransportan holitišil. Klin sai Moskvan gubernijan makundan lidnan statusad vl 1785. Toine mail'mansodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistoil (23. kül'mku — 15. tal'vku 1941), Tora Moskvas mäni.
Klin šingotase sauvondmaterialiden pästandal (sauvondkombinat, ikunstöklan tegim, lämuzizoläcii), sömtegimištol (leibänkombinat, lihakombinat, oluden tegim, kalankazvatandan edheotand), sintetižen kuidun tegimel, medicinižen pakuitesen edheotandoil, mugažo vedimdepo, kombisömän tegim i gigijenan abutusiden edheotand ratas lidnas. Ekologine situacii om sättutoi lähižen rujopoligonan tagut.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase lidnümbrikon keskuzpalan päivnouzmas, Sestr-jogen molembil randoil ( 138 km pitte, Volgan oigedpol'ne bassein), 160 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Moskvhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om 67 km suvipäivnouzmha. Lähembaižed lidnad oma Solnečnogorsk 23 km suvipäivnouzmha orhal da kaikil teil, i Visokovsk 11 km päivlaskmha.
"Klin"-raudtestancii radab lidnan päivlaskmas «Moskv (Leningradan päraudtestancii) — Tver'»-keskustal vspäi 1851. «Venäma»-avtote (M10-trass) läbitab lidnad, maksline «Neva»-avtote (M11-trass) mäneb 2..3 km päivlaskmha lidnaspäi. Moskvan agjan Sur' rengazavtote (A108-trass) läbitab Klinan keskuzpalad. Sodalidnut i "Klin-5"-aerodrom oma lidnas, punolendimiden jouk baziruiše siš.
Eläjad.
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 27 691 eläjad, vl 1959 — 53 322 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 80 585 ristutud, rajonan (nüg. lidnümbrik) viž kahesandest. Kaikiš suremb ristitišt oli 93..95 tuhad eläjid vll 1982−1992 (95 100 rist. vl 1992). Ortodoksižen hristanuskondan ph. Stroican päjumalanpert' (om saudud vll 1802−1836), seičeme jumalanpertid i viž časounäd, evangelistoiden pühäpert' oma olmas lidnas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 95,1%, ukrainalaižed — 1,3%, toižed rahvahad — 3,6%.
Professionaližen opendusen aluzkund om «Moskvanaluine»-kolledž.
Bronzaig

Bronzaig om era arheologijas i aigaližes ristitkundas klassoidenke. Vajehti vas'kaigad, oli edel raudaigad. Eran röunad mail'mas oma 33.-35. voz'sada EME — 13.-11. voz'sada EME. Zavodihe vas'ken i tinan ümbriradmižen paremboičendan jäl'ghe, ned oma bronzan ühthesuladusen palad.
Pordod.
Koumen eran el'genduz (kiviaig, bronzaig i raudaig) oli antikaigan völ, oz., mainitase Rimalaižen imperijan Tit Lukrecii Kar-filosofan töiš. Jagadas bronzaigad koumeks pordoks: aigaline, keskmäine, möhäine.
Leviganduz.
Eran zavodindan naceine tahond om maikopan kul'tur Kavkazan pohjoižes, sid' Mustmeren randad i Indii. Ned tahondad jäiba tegesiden pästandan keskusikš bronzaigan lophusai. Avaitihe bronzan tehmižen mahtust severziš-se sijiš, Suviamerikan šingotez vahvištab sidä ezimeletust. Eziauguine kul'turine pind bronzanke oli 8..10 mln km², lopuline — 40..43 mln km² (Evrazii, Afrikan pohjoine i Suviamerikan päivlaskm). Ku vas'ken i tinan löudmižsijad oliba tetabad tahos, ka bronzaigan šingotesen arvoimižed oliba siš.
Indoevropižed rahvahad toiba bronzan ümbriradmižen mahtusid Evropha, heiden korj i mek sel'gitadas satusekast levigandust. Raudaig zavodihe toižiš tahoiš kiviaigan jäl'ghe ani. Kaiken bronzaigan sädihe, šingotihe i vajehtihe metallurgižid provincijoid.
Bronzaig lopihe kollapsan i sirdandan raudaigannoks 13.-12. voz'sadal EME, rahvahiden kul'turad kadoiba vai vajehtuiba kaikedme Evrazijadme, rahvahiden sirdand jätksihe 10.-8. voz'sadahasai EME. Lähižen Päivnouzmman likund raudaigannoks oli socialižihe murendusihe sidodud, imperijad i äjad lidnad oliba muretud kaikeks aigaks. Bronzaig hätkestui kel'toiden territorijal Atlantižes Evropas.
Arhitektur.
Sidodud hengeližihe kacegihe monumentaline arhitektur enambištui bronzaigan. Letihe megalitižid sauvusid, ned oliba rodun ühtmuden simvolaks.
Litkarino

Litkarino () om Venäman lidn da lidnümbrik Moskvan agjan keskuzpalan suvipäivnouzmas. Se om Moskvan suvipäivnouzmaine ezilidn.
Istorii.
Žilo alištui Moskvan Kremlin Čudon jumalankodin (ei ole kaičenus) tobmudele 15.-17. voz'sadoil. Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan jumalankodin vn 1429 kirjeižes kuti "Litkorino"-žilo. Saihe vauktad kived žilonno. Vspäi 1939 oli lidnanvuiččen žilon statusanke. Ühtištadihe lähižidenke žiloidenke da külidenke aigan mändes. Vl 1957 lidnanvuitte žilo sai lidnan statusad. Genplanan mödhe lidnan ristitišt voib ližatas 150 tuhazesai eläjid.
Litkarino šingotase aviasauvomižen tegimil (likutimed), ladimensauvomižen tedoinstitutal (atomreaktorad), sauvondmaterialiden pästandal (sendvičpaneliden tegim, «Starateli»-sauvondsegoitused), optižen stöklan järedal tegimel (kvarcletken sijaližel torhudel, optižed ladimed mugažo), karakatoiden edheotandal i sömkombinatal. «Avantaž»-datakeskuz radab lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Moskv-jogen hural randal, vedase kümne kilometrad pidust' sidä, 150 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Moskvhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om kuz' kilometrad lodeheze. Toižed lähembaižed lidnad oma Kotel'niki i Lüberci (raudtestancii) vides kilometras pohjoižhe, Žukovskii 12 km päivnouzmha, Vidnoje 14 km suvipäivlaskmha, Dzeržinskii ühtes kilometras lodeheze.
Vspäi 1947 raudte om saudud lidnas, se om vaiše jüguiden täht. "Turaevo"-jüguport om saudud Moskvanjogen randal. Lidn ühtenzoitase ehtatimel vodes läbi (laivad il'mpölusel) Moskvan oiktanke randanke.
Tobmuz.
Litkarino om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnümbrikon pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline lidnan Administracijan pämez' om Jevgenii Serögin (keväz'ku 2010 — kül'mku 2020). Lidnümbrikon Deputatoiden nevondkundan ezimez' om hän-žo, Jevgenii Serögin, vn 2020 redukuspäi. Edeline nevondkundan ezimez' om Vasilii Deräbin (kül'mku 2016 — reduku 2020).
Eläjad.
Vl 1939 žilon ristitišt oli 6 366 eläjad, vl 1959 lidnan — 25 145 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 55 237 ristitud, vn 2021 — 65 212 ristitud. Kaik 57 565 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd', uz' järed pertišt projektiruiše.
Rahvahad (2010): venälaižed — 93,2 %, ukrainalaižed — 1,4 %, toižed rahvahad — 5,4 %.
Ortodoksižen hristanuskondan koume jumalanpertid oma kaičenus lidnas, niiden kesken üks' pühäpert' om vanhuskolaižiden.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid (18 adresad, kaik ned oma alištunuded gimnazijoile da keskškolale), keskškol (nomer 2), koume gimnazijad (nomer 1, 4, 7), škol openikoiden täht tervhuden röunatud voimusidenke (nomer 8), lapsiden sädamižen pert', muzikškol, Litkarinon sportškol. Litkarinon tehmištoliž-gumanitarine kolledž (Dubnan universitetan filial) om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Reutov

Reutov () om Venäman lidn, lidnümbrik da raudtesol'm Moskvan agjan keskuzpalan päivnouzmas. Se om agjan 17..19nz' lidn eläjiden lugun mödhe, Moskvan päivnouzmaine ezilidn. Sai tedolidnan statusad vn 2003 lopus.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud 15. voz'sadan lopus. Se mainitase ezmäižen kerdan 16. voz'sadan aigkirjas kuti "Reutovo"-külä. Kätihe radnikžiloks vl 1928. Žilo sai lidnan statusad nügüdläiženke nimitusenke vn 1940 7. päiväl redukud.
Reutov šingotase mašinansauvomižen tedotehmištol'žel ühtelmasel (raketiž-kosmine sarak).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase 160 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Fabričnii-uit om saudud lidnan keskuzpalan suvipäivnouzmas. Moskvan rengazavtote om lidnan päivlaskmaižeks röunaks. Toine lähembaine lidn om Balaših ani päivnouzmha i pohjoižhe.
«Volg»-avtote (M7-trass) om lidnan pohjoižröunaks, nimitase Entuziastoiden šosseks edel Balašihad. "Reutovo"-raudtestancii radab lidnan suvipäivlaskmas «Moskv (Kurskan päraudtestancii) — Vladimir»-keskustal vspäi 1897. Se raudte jagab lidnad kahteks palaks (pohjoine om enamba), ned ühtenzoittas Moskvan rengazavtoten sildal. Raudtesarak ühtenzotab Balašihanke mugažo, Stroik-raudtestancii () om lidnan pohjoižröunanno.
«Novokosino»-metrostancijan üks' lähtendaspäi tuleb lidnan suvhe.
Eläjad.
Vl 1939 žilon ristitišt oli 14 768 eläjad, vl 1959 lidnan — 24 268 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 87 314 ristutud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Ortodoksižen hristanuskondan koume jumalanpertid i časoun' oma olmas lidnas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 91,8%, armenijalaižed — 2,0%, ukrainalaižed — 1,7%, toižed rahvahad — 4,5%.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma «Energija»-kolledž i Moskvan valdkundaližen tehnižen universitetan aerokosmine fakul'tet.
Verei

Verei () om Venäman lidn Moskvan agjan suvipäivlaskmas. Mülüb Naro-Fominskan lidnümbrikho (edel vn 2017 kezakud oli rajonaks), sen i agjan kaikiš penemb lidn, lidnümbrikon videnz' surtte eländpunkt i koumanz' surtte lidn.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1371. Oli Verejan ruhtinazkundan keskuseks vll 1432−1486, sid' oli alištunu Moskvan tobmudele. Amuižen Kremlin jändused oma kaičenus Verejas paloin. Šingotihe torguindal 18. voz'sadal. Verei sai makundan lidnan statusad vl 1781. Vn 1812 Tatanmaižen sodan lopus francijalaižed poltiba lidnad. Vll 1929−1959 oli Verejan rajonan keskuseks. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistoil (18. reduku 1941 — 19. viluku 1942).
Verei šingotase kahtel mehanižel tegimel (kompressorstancijad, kompressorad, lämudenvajehtimed, gazanpuhtastandmašiništ), valdkundaližen simvolikan «BIAR»-kompanijal, turizmal (istorine pertišt, kafed, pansionat), Moskvan agjan mecan valdkundaližel edheotandal i pumaterialiden pästandal, mugažo omblendedheotand i jüguavtotransportan edheotand ratas lidnas. 1930-nzil vozil oliba maploduiden kuvateztegim, maidtegim i savičuntegim.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase lidnümbrikon päivlaskmas, Protv-jogen üläjoksmusen oiktal randal tobjimalaz ( 282 km pitte, Okan hura ližajogi), 190 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Moskvhasai om 95 km pohjoižpäivnouzmha. Lähembaižed lidnad oma Možaisk (raudtestancii) 19 km lodeheze-pohjoižhe orhal vai 23 km avtotel, lidnümbrikon Naro-Fominsk-keskuz 35 km päivnouzmha orhal vai 45 km avtotedme, Uden Moskvan röun 45 km päivnouzmha orhal, Borovsk (Kalugan agj) 25 km suvipäivnouzmha orhal vai 45 km avtotedme.
Eläjad.
Vl 1856 lidnan ristitišt oli 5 300 eläjad, vl 1939 — 4 856 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 5 368 ristutud, rajonan (nüg. lidnümbrik) koume procentad, vn 2021 — 4 906 ristitud. Kaik 5 123 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba kut tuhad eläjid vll 1959−1979 (6 413 rist. vl 1959).
Rahvahad (2010): venälaižed — 94,3 %, ukrainalaižed — 1,5 %, toižed rahvahad — 4,2 %.
Ortodoksižen hristanuskondan üks'toštkümne pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: Spasan jumalankodikund jumalanpertinke, Sündun Raštvoiden päjumalanpert' (udessündutadas), viž jumalanpertid i nell' časounäd, niiden kesken üks' jumalanpert' om vanhuskolaižiden.
Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.
Čehov (Moskvan agj)

Čehov () om Venäman lidn Moskvan agjan suves. Se om Čehovan lidnümbrikon (edel vn 2017 kezakud — rajonan) administrativižeks keskuseks da palaks.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan aigkirjas vl 1175 kuti "Lopasn" (). Lugetihe lidnaks, ruhtinased torazihe sen tagut. Ühtištadihe Lopasn'-žilonke (ven. "посёлок Лопа́сня") nenid žiloid aigan mändes: Badeevo, Začatje, Sadki. Vl 1954 radnikžilo sai lidnan oficiališt statusad, sil-žo aigal udesnimitihe Anton Čehov-kirjutajan kanzannimen mödhe, hänen Melihovo-usadib kaičese läz lidnad. Mülütihe lidnanvuittušt Venükovskii-žilod lidnha vl 1965 Venükovo-mikrorajon-nimenke.
Čehov šingotase mašinansauvomižen kahtel tegimel (ventilätorad, gidromehanižed libutimed), elektrotehnižen mašiništon tegimil (elektrolaudad, transformatorad), sauvondmaterialiden pästandal (metalližed konstrukcijad, polikarbonatine kerteh, apakut, torvveimarmatur), järedoil varažomil, poligrafižel kombinatal, sömtegimištol («Danon»-maidtegim, konditerine fabrik), mugažo plastiktegesiden edheotandad ratas lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase lidnümbrikon keskuzpalas, Lopasn'-jogen hural randal päpaloin ( 108 km pitte, Okan hura ližajogi), 170 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Moskvhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om vižkümne kilometrad pohjoižhe. Lähembaižed lidnad (orhal i kaikil teil) oma Podol'sk 25 km pohjoižhe i Serpuhov 23 km suvhe.
«Moskv (Kurskan päraudtestancii) — Tul»-raudtekeskust om lidnan päivnouzmaižeks röunaks. "Čehov"-raudtestancii radab sil vspäi 1865, edel 1965. vot stancijan nimituz oli "Lopasn"'. M2-trass (Krim-pol'sarennoks) mäneb nelläs..vides kilometras päivnouzmha lidnaspäi.
Eläjad.
Vl 1939 žilon ristitišt oli 3 538 eläjad, vl 1959 lidnan — 13 950 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 60 720 ristutud, rajonan (nüg. lidnümbrik) viž ühesandest. Kaik 70 548 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 89 025 eläjad vn 2021 rahvahanlugemižen mödhe, 70..73 tuhad eläjid vll 2017−2020 i vll 2002−2009 (73 600 rist. vl 2008).
Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 91,0 %, ukrainalaižed — 3,1 %, moldovalaižed — 1,3 %, toižed rahvahad — 4,6 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kahesa pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: viž jumalanpertid i koume časounäd.
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kuz'toštkümne nimitadud i nomeruidud päivkodid (nomer 1, 2, 4, 5, 10..14, 16..19, 21, 42, 51), augotižškol nomer 5, kaks' aluzškolad (nomer 6 i Čehovan-8), viž keskškolad (nomer 1, 3, 8, 9, Čehovan-3), kaks' gimnazijad (nomer 2 i 7), licei nomer 4, škol-internat openikoiden täht tervhuden röunatud voimusidenke, lapsiden da norišton sädamižen šingotesen keskuz, čomamahtoiden škol, sportškolad.
Čehovan tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Odincovo

Odincovo () om Venäman lidn Moskvan agjan keskuzpalan päivlaskmas. Se om Moskvan päivlaskmaine ezilidn, Odincovon lidnümbrikon administrativine keskuz (edel vn 2019 vilukud — rajonan). Agjan 11nz' i ümbrikon kaikiš suremb lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1470, no sen aluz om pandud aigemba. Žilo sai nimitust Andrei Odinec-bajarin mödhe, hän eli 14. voz'sadan kahtendes poles. Odincovad-heim valdoiči žilol, no Odinecan Fedosii-vunuk pahidoiči Vasilii II-ruhtinast (1415−1462) i pageni Litvanmaha.
Vl 1870 saudihe raudted žilonno, i uz' žilo raudtestancijanno nimitaškanzihe Odincovoks mugažo. Vll 1875−1895 saudihe koume savičtegint sihe i koume vanhaze Odincovo-žilho sijaližen saven löudmižsijanno. Kätihe radnikžiloks vl 1939. Anttihe lidnan statusad vn 1957 17. päiväl heinkud i ühtištuihe lähižidenke žiloidenke. Vspäi 1965 endevanh Odincovo-žilo om lidnan palaks.
Odincovo šingotase sauvondmaterialiden pästandal (sauvondmujud, lämoinvastaižed tegesed, metalližed konstrukcijad, pumaterialad), metropolitenan sauvondan kompanijal, mašinansauvomižen i kosmetikan edheotandoil, avtokohenduztegim radab. Äjad eläjad ajeltas radonnoks Moskvha.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase lidnümbrikon päivnouzmas, Moskv-jogen oiktal randpolel, 190 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Samarink-jogi ( 5 km pitte, Setunin hura ližajogi) zavodiše stancijan uitoišpäi, jokseb avoinudes vagos päpaloin. Matkad Moskvan rengazavtotehesai om 4 km päivnouzmha. Uden Moskvan rajonad levitasoiš ani suvhe. Toižed lähembaižed lidnad oma Golicino i Krasnoznamensk 15..20 km suvipäivlaskmha, Krasnogorsk 15 km pohjoižhe. Innovacine Skolkovo-keskuz om olmas 2 km pohjoižpäivnouzmha lidnaspäi.
Lidn jagase nomeruidud (1..9) mikrorajonaks, om severz'-se nimitadud lidnanlaptoid i tehmištzonoid. "Odincovo"-raudtestancii radab lidnan keskuses «Moskv (Vaugedvenäman päraudtestancii) — Smolensk»-keskustal vspäi 1870. Kaks' raudteplatformad: Otradnoje (päivlaskmas) i Bakovk (päivnouzmas). «Vaugedvenäma»-avtote (M1-trass) om lidnan suviröunaks, sen maksline dublör om lidnan lodehližeks i pohjoižeks röunaks. Možaiskan mante läbitab kaiked lidnad. Rahvahidenkeskeine Vnukovo-lendimport ("VKO" / ven. "ВНК") radab 6 km suvhe lidnaspäi. Aeroekspress ühtenzoitab Šeremetjevo-lendimportanke.
Eläjad.
Vl 1939 žilon ristitišt oli 12 548 eläjad, vl 1959 lidnan — 20 337 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 138 930 ristutud, rajonan (nüg. lidnümbrik) kaks' videndest. Kaikiš suremb ristitišt om 135..141 tuhad eläjid vspäi 2010 (141 493 rist. vl 2017). Ortodoksižen hristanuskondan kuz' jumalanpertid i kaks' časounäd oma olmas lidnas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 91,7%, ukrainalaižed — 2,5%, armenijalaižed — 1,4%, toižed rahvahad — 4,4%.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Odincovon tehnikum i MGIMO:n filial.
Golicino

Golicino () om Venäman lidn Moskvan agjan keskuzpalan päivlaskmas. Mülüb Odincovon lidnümbrikho (edel vn 2019 vilukud — rajonha), sen kaikiš penemb lidn nelläspäi.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1870 kuti raudtestancii udel «Moskv — Smolensk»-keskustal da žilo senno — "Golicinan lidnut" (). Nimitihe Golicinad-heimon lähižen usadiban mödhe. Šingotihe suriden puzuiden (mastn'oiden) pletindal tegimišton täht i umoiden kezaküläpertidenke möndal. Edel Tošt mail'mansodad hebonvodindan institut radoi žilos (sirtihe Iževskha vl 1954), sid' keramikan tegim i pähižiden fabrik. Žilo sai lidnan statusad vn 2004 9. päiväl sügüz'kud.
Golicino šingotase savičun i krepindapakuden tegimel, lindfermiden mašiništon tegimel, avtoteiden sauvondan edheotandal i instrumentan pästandal, mugažo lebutahoks (om severt-se adivpertid puištonke i aktivižen lebun keskusid).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase lidnümbrikon keskuzpalan suves, Väzömk-jogen hural randal tobjimalaz ( 20 km pitte, Moskvan oiged ližajogi), 180 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kaks' padoseinäd om saudud jogel, ned sätas uitoid. Matkad Moskvhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om 30 km pohjoižpäivnouzmha, lidnümbrikon Odincovo-keskushesai om 20 km pohjoižpäivnouzmha. Lähembaine lidn om Krasnoznamensk (SATÜ) ühtes kilometras suvipäivnouzmha.
"Golicino"-raudtestancii radab lidnan pohjoižes «Moskv (Vaugedvenäman päraudtestancii) — Smolensk»-keskustal vspäi 1870. «Vaugedvenäma»-avtote (M1-trass) om lidnan suviröunaks. Moskvan agjan pen' rengazavtote (A107-trass) mäneb lidnan päivnouzmas.
Eläjad.
Vl 1939 žilon ristitišt oli 7 853 eläjad, vl 1959 — 11 503 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 17 593 ristutud, rajonan (nüg. lidnümbrik) viž procentad. Kaik 17 660 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 23 315 eläjad vl 1989 i om nügüd'.
Rahvahad (2010): venälaižed — 93,0 %, ukrainalaižed — 2,6 %, toižed rahvahad — 4,4 %.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma saudud lidnas vspäi 2000: koume jumalanpertid i časoun'.
Golicinon röunmaveren institut om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks, se mülüb Venäman FVR:an strukturha.
Zvenigorod

Zvenigorod () om Venäman lidn Moskvan agjan keskuzpalan päivlaskmas. Mülüb Odincovon lidnümbrikho, sen kahtenz' lidn nelläspäi eläjiden lugun mödhe, edel vn 2019 vilukud oli erižeks lidnümbrikoks.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud läz 1152. vot, mainitase kirjutadud purtkiš vspäi 1339. Moskvan Zvenigorod oli varmitadud lidn (Kremlin pudotez om kaičenus), Zvenigorodan ruhtinazkundan keskuz vll 1339−1492. Sai makundan lidnan oficiališt statusad vl 1781. Toižen mail'mansodan aigan lidn ei olend okkupiruidud nacistoil, no hö tuliba lidnannoks vn 1941 lopus. Mülütihe lähižid žiloid lidnha vl 2003.
Zvenigorod šingotase turizmal, lebutahoks, kancelärižtavaroiden pästandal, sömtegimištol.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase lidnümbrikon keskuzpalas, Moskv-jogen molembil randoil, 150 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Moskvan rengazavtotehesai om 30 km päivnouzmha, lidnümbrikon Odincovo-keskushesai om 25 km päivnouzmha. Röunatab Moskv-lidnan palanke päivnouzmas. Toižed lähembaižed lidnad oma Golicino i Krasnoznamensk 17 km suvhe.
Passažirine "Zvenigorod"-raudtestancii radab lidnan suves sarakon lopus Golicinospäi vspäi 1925. Moskvan agjan pen' rengazavtote (A107-trass) ümbärdab lidnad. Moskvan agjan suren rengazraudten koume platformad ratas lidnan päivlaskmaižel röunal.
Eläjad.
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 6 272 eläjad, vl 1959 — 8 842 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 16 395 ristutud, rajonan (nüg. lidnümbrik) viž procentad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om enamba 20 tuhad eläjid vspäi 2016 (22 513 rist. vl 2018).
Rahvahad (2010): venälaižed — 91,5 %, ukrainalaižed — 1,7 %, armenijalaižed — 1,1 %, toižed rahvahad — 5,7 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kahesatoštkümne pühäpertid oma kaičenus da saudud lidnas: Savvino-Storoževskii jumalankodi (seičeme pühäpertid), Jumalanmaman Emäganpäivän päjumalanpert', ühesa jumalanpertid i časoun'.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Zvenigorodan finansiž-ekonomine kolledž, Olimpižen rezervan škol-tehnikum nomer 2 i Krasnogorskan kolledžan Zvenigorodan filial.
Lobn'

Lobn' () om Venäman lidn da lidnümbrik Moskvan agjan keskuzpalan pohjoižes.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1902 kuti žilo udenno Lobn'-raudtestancijanno, nimitihe penen jogen mödhe. Sätihe Lobn'-radnikžilod vl 1947 lähižiden kezaküliden i amuižiden eländpunktoiden ühtištusel. Radnikžilo sai lidnan statusad vn 1961 18. päiväl tal'vkud. Alištub agjan tobmudele oikti vspäi 1975, lidnümbrik vspäi 2004.
Lobn' šingotase sauvondmaterialiden pästandal (sauvondhimii, manalaižed raudbetonkonstrukcijad, metalližed tegesed da konstrukcijad, sauvondporcellan, keramine tegim), «Aeroflot»-kompanijan edheotandoil, elektrotehnižel i liftoiden tegimil, sömtegimištol (sömkoncentratad, pühävoi), mugažo bobaižiden tegim, pakuitesen kaks' tegint (plastik i «Tetra Pak»), puvillan kezerduzfabrik i mužiksobiden edheotand ratas lidnas. Kaiken Venäman sötkiden tedoinstitut V.R. Vil'jamsan nimed om olmas Lobnin Tedolidnudes.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Lobn'-jogen randoil ( 7 km pitte, Kläz'man hura ližajogi), 195 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Lobnin uit om saudud lidnha.
Matkad Moskvhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om 15 km suvhe. Toižed lähembaižed lidnad (orhal) oma Dolgoprudnii ühtes kilometras suvhe, Himki kümnes kilometras suvhe i suvipäivlaskmha sen Šeremetjevo-lendimportanke kahtes kilometras suvipäivlaskmha, Moskvan Zelenograd-rajon 12 km päivlaskmha.
"Lobn"'-raudtestancii radab lidnan suves «Moskv (Savölovon päraudtestancii) — Taldom»-keskustal vspäi 1901. Toižed lidnan raudteplatformad oma Depo i Lugovai (ven. "Луговая") kaks' i viž kilometrad pohjoižhe. «Moskv — Dubn»-avtote (A104-trass) ümbärdab lidnad kahtes..koumes kilometras päivnouzmaspäi.
Eläjad.
Vl 1959 žilon ristitišt oli 12 249 eläjad, vl 1979 lidnan — 51 811 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 74 252 ristutud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Rahvahad (2010): venälaižed — 90,2 %, ukrainalaižed — 2,4 %, armenijalaižed — 1,4 %, totarlaižed — 1,1 %, toižed rahvahad — 4,9 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kuz' jumalanpertid i časoun' oma kaičenus i saudud lidnas.
Professionaližen opendusen aluzkund om Klin-lidnan «Moskvanaluine»-kolledžan palakund (ende Lobnin sauvondtehnikum).
Vauged sihlaine

Vauged sihlaine () om äivozne heinäsine kazmuz "Lamiaceae"-sugukundaspäi. Kazmusen irdnägu om sihlaižen ("Urtica") pojav, no ei voi sihlištadas, ka ei ole satatajid ogahid.
Leviganduz.
Kazvab Evropas i Azijas (päiči Indijan suvipalas i Indokitain pol'sares) venon klimatan zonas. Om levitadud kaikedme Venämadme.
Navedib pimitadud sijid vanoiden randoidme täizöiženke nepsudenke. Sädab žomid. Kazvab rujoheinäks saduiš, linmaiš, irdoidme, aidveridme i varaaitoidenno, harvemba penzhištos da mecas.
Ümbrikirjutand.
Jurišt om ujelii. Seikh om püštoiged, oleskeleb 170 santimetrhasai kortte. Lehtesed kazdas paroil. Kaik kazmuz om kattud pehmdoil penil ogahil.
Vauktad änikod kazdas ülälehtesiden kaimloiš, renghaks 6..14 änikod kerdalaz. Änikoičeb kaiken vegetacijan pordod (sulaku — reduku). Plodud küpsnedas kezakuspäi sügüz'tal'vhesai. Plod om cenobii — palakaz, kogoneb nelläs pähkmenvuiččes palaspäi.
Kävutand.
Ottas vauktan šihlaižen lehtesid i änikoid zell'torhudeks, vaumitadas spravitajid unotesid. Tervehtadas satatesid, nahkan läžundoid, verenjoksmusid, kuziburakon i südäimuniden-sirguiden läžundoid.
Kazvatadas dekorativižeks kazmuseks. Medenkandai, andab äi vauvast nektarad i heid'omad, no nektaran süvä sijaduz vitkostab mezjäižiden radod. Voib otta norid lehtesid sötkeks, ku nuž — ka sömäks-ki.
Podol'sk

Podol'sk () om Venäman lidn da lidnümbrik Moskvan agjan keskuzpalan suves. Se om agjan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
12. voz'sadal Peremišl'-Moskovskii-lidn oli olmas lähižes tahondas, kesked mecad, kudambad kävutihe samha met. Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Ivan Grazii-carin vn 1559 kirjeižes kuti "Podol"-külä. Šingotihe teravas žiloks tenno Serpuhovhasai. Oli alištunu Moskvan Ph. Danilan jumalankodin tobmudele 18. voz'sadal. Žilo sai makundan lidnan statusad vn 1781 redukus "Podol-Pehr"-nimitusenke ().
Nimitase nügüdläižikš 19. voz'sadaspäi. Saudud raudte abuti leta tegimišton edheotandoid. Vl 1875 cementan tehmine radaškanzi mouckiven sijaliženno löudmižsijanno. Vl 1902 amerikaižen «Zinger»-kompanijan omblendpuiden tegim zavodi radod. Vll 1929−2015 lidn oli Podol'skan rajonan keskuseks i ei mülünd sihe. Klimovsk-lidn om mülütadud Podol'skha vn 2015 heinkus, mugažo L'vovskii-žilo.
Podol'sk šingotase elektrotehnižen sarakon tegimil (kabeläd, mikroveimed, pol'veimed, transformatorad, akkumulätorad), mašinansauvomižel (mašiništ atomižen i lämuzelektrostancijoiden täht, katilsijad, pakuitesen, sömtegimišton i gidravline mašiništ), sauvondmaterialiden pästandal (cement, beton, kuivad segoitused, lämudenvastaižed tegesed, gofrokarton), sauvondal (pertinsauvondan kombinat, magistraližiden torvveimiden kompanii), sömtegimištol (leibänkombinat, lihategim), mugažo harvoiden metalloiden ühthesuladusiden tegim, omblendmašinoiden tegim, ratud sapfiran edheotand i painmižen fabrik ratas lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Pahr-jogen oiktal randal tobjimalaz ( 135 km pitte, Moskvan oiged ližajogi), 160 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Moskvan rengazavtotehesai om 15 km pohjoižhe, röunatab Udenke Moskvanke pohjoižes. Toine lähembaine lidn om Domodedovo päivnouzmha.
"Podol'sk"-raudtestancii radab lidnas «Moskv (Kurskan päraudtestancii) — Tul»-keskustal vspäi 1865. M2-trass (Krim-pol'sarennoks) mäneb 1 km päivnouzmha lidnaspäi.
Kaik 74 eländpunktad mülüdas lidnümbrikho Podol'skan ližaks. Lidnümbrikon pind — 339,12 km².
Eläjad.
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 72 409 eläjad, vl 1959 — 129 429 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 187 961 ristutud. Kaikiš suremb lidnan i lidnümbrikon ristitišt om nügüd'. Kaik 332 558 ristitud elihe lidnümbrikos vn 2020 augotišes. Ortodoksižen hristanuskondan Ph. Stroican päjumalanpert', kümne jumalanpertid i kaks' časounäd oma olmas lidnas, mugažo islaman pühäpert' (vspäi 2010) i protestantizman kundad.
Rahvahad (lidnalaižed vl 2002): venälaižed — 88,1%, ukrainalaižed — 1,9%, totarlaižed — 1,1%, toižed rahvahad — 8,9%.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma valdkundaline Podol'skan kolledž, privatine «Parus»-kolledž i avtonomine kommertitoi gumanitariž-tehnine «Znanije»-kolledž, Moskvan agjan medkolledžan nomer 5 (Serpuhov) Podol'skan filial, Podol'skan socialiž-sportivine institut i Servisan tehnologijoiden institut.
Kotel'niki

Kotel'niki () om Venäman lidn da lidnümbrik Moskvan agjan keskuzpalan suvipäivnouzmas. Se om Moskvan suvipäivnouzmaine ezilidn.
Istorii.
Eländpunkt mainitaškanzihe 17. voz'sadaspäi kuti "Kotel'nikovo"-külä, žilo 18. voz'sadaspäi. Aigan mändes nimitihe nügüdläižikš, nimituz om anttud alangoikahan (penidenke «katl'usidenke» i soidenke) rel'jefan mödhe. Kätihe Kotel'niki-radnikžiloks vl 1938. Mülüi Lübercin rajonha, kaks' tegint radoi: silikatižen savičun i raudbetontegesiden. Lidnanvuitte žilo sai lidnan statusad vl 2004, erine lidnümbrik vspäi 2005.
Kotel'niki šingotase sauvondmaterialiden pästandal (Lübercin küllästamižfabrik letken löudmižsijanno, asfal'betontegim, metalližed konstrukcijad, betontegesed), lämuzladimiden tegimel, mineraližiden heretusiden edheotandal, «Belaja Dača»-agrofirmal sömedheotandanke («vauged kezakülä», maplodud i salatad), mugažo kouroiden tegim radab.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Moskv-jogen hural randpolel, 140 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Röunatab Moskvanke päivlaskmas (Moskvan rengazavtote) i pohjoižes. Toižed lähembaižed lidnad oma Dzeržinskii ani suvhe i suvipäivlaskmha, Lüberci (passažirine raudtestancii) ani pohjoižpäivnouzmha. Kahten puišton palad oma lidnas: Kuz'minki-usadiban lodehes i Tomilinon suves uitoidenke.
«Ural»-manten «Moskv — Räzan'»-keskust (M5-trass) om lidnan pohjoižpäivnouzmaižeks röunaks. "Janičkino"-raudtestancii () radab lidnas vspäi 1940 «Lüberci — Dzeržinskii»-raudtesarakol, se om vaiše jüguiden täht, specializacii — kivivoin valund. «Kotel'niki»-metrostancijan üks' lähtendoišpäi om lidnan pohjoižröunal.
Tobmuz.
Kotel'niki om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.
Edeline lidnümbrikon pämez' (Administracijan pämez') om Andrei Bulgakov (kezaku 2018 — sulaku 2020). Deputatoiden Nevondkundan ezimez' om Anatolii Bondarenko vn 2017 sulakuspäi.
Eläjad.
Vl 1939 žilon ristitišt oli 6 591 eläjad, vl 1959 — 13 792 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 32 338 ristutud, vn 2021 — 63 728 ristitud. Kaik 44 353 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Rahvahad (2010): venälaižed — 79,5 %, armenijalaižed — 4,6 %, uzbekad — 2,0 %, ukrainalaižed — 1,9 %, totarlaižed — 1,6 %, azerbaidžanlaižed — 1,4 %, tadžikalaižed — 1,1 %, čuvašalaižed — 1,0 %, vjetnamalaižed — 1,0 %, toižed rahvahad — 5,9 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma saudud lidnas.
«Dubn»-universitetan filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Kehr

Kehr () om lidn Estinman pohjoižes. Mülüb Harju-makundha, Anijan volostin keskuz.
Istorii.
Kehr-külä (nüg. 1 km pohjoižhe lidnaspäi) mainitase ezmäižen kerdan vl 1241 "Hanaegus"-nimitusenke. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vll 1620−1630 kuti Kehr-kezakülä (), sen puine sauvuz om kaičenus. Kätihe radnikžiloks vl 1945. Kehr sai lidnan statusad vl 1993 i vhesai 2002 oli erižeks municipalitetaks.
Kehr šingotase cellülozbumagaižel kombinatal, se radab vspäi 1938. Elektrostancijan sauvond planiruiše.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase makundan päivnouzmas, Jägal-jogen keskjoksmusen hural randal tobjimalaz ( 98 km pitte, lidnas "Kehra jõgi", lankteb Suomen lahthe), 53 m korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Tallidnan röunhasai om 25 km päivlaskmha orhal, keskushesai — 43 km lodeheze avtotedme, 39 km (vai 36 minutad) raudtedme.
Raudtestancii om olmas lidnan keskuzpalas «Tallidn — Narv»-keskustal vspäi 1876. «Tallidn — Narv»-avtote mäneb 12 km pohjoižhe lidnaspäi.
Eläjad.
Vn 2011 Estinman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 2 889 ristitud, 53,0% heišpäi oma estilaižed, 34,8% — venänikad, 12,2% — toižed rahvahad. Vn 2020 augotišes kaik 6 217 ristitud elihe volostiš 532,91 km² pindal.
Verblüdankarang

Verblüdankarang () om heinäsižiden kazmusiden heim Bobanvuiččed-sugukundaspäi. Elonform om ogakaz pol'penzhaine, harvemb äivozne heinäsine kazmuz.
Leviganduz.
Kazvab Päivnouzmaižen Evropan suves, Sibiriš, Keskuzazijas, Kavkazan pautkil.
Navedib kuivid stepid, letetazangištoid i pol'letetazangištoid savikonke da šebnänke. Kazvab pidust' jogiden i kanaliden randoid, pustolänil i kezandmail.
Ümbrikirjutand.
Jur' om pit'k 20 metrhasai, sarakoičese süvüdel. Barboikahad seikhed oma pudunuded alapalas, 30..100 sm kortte. Lehtesed oma pit'kačud kogonaižed 1..2 sm pitte, čereduišoiš. Ogahad oma ezibarbad 2..3 sm pitte, kazdas lehtesiden kaimloišpäi.
Kaik om 3..8 änikod kazmusel, ned oma rusttad vai ruskedvauvhad mujul. Änikoičeb semendkuspäi sügüz'tal'vhesai. Plodud küpsnedas heinkuspäi. Nell'-viž sement paugus.
Kävutand.
Kaik erikod oma sötmižkazmused, znamasižed letkiš. Hein ottase zell'torhudeks, sidä kesken bakterijanvastaižeks, ottas jurid i ploduid harvemb. Sadas südäivet noriš lehtesišpäi, kuivatas heinäd, tehtas unotest i keitvet. Spravitadas lujad rügišt.
Kogotas sahardunuzid eritusid räkän aigan sömäks («mann») da zelläks Iranas i Afganistanas.
Erikod.
Heim kogoneb kudes erikospäi:
Peresvet (lidn)

Peresvet () om Venäman lidn Moskvan agjan pohjoižes. Mülüb Sergijev Posadan lidnümbrikho (edel vn 2019 sulakud — rajonha), sen koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe nelläspäi.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1948 kuti "Novostroik"-radnikžilo ( «uz' eländsija») kuti raketižkosmižen tehnikan poligon. Lugetihe sidä Krasnozavodsk-lidnan mikrorajonaks vhesai 2000. Erištuihe "Novostroik"-radnikžilod vl 2000 i panihe lidnaks nügüdläiženke nimitusenke Kulikovon toran Aleksandr Peresvet-vägimehen mödhe.
Peresvet šingotase raketižkosmižen tegimišton tedokeskusel (kosmostehnikan kodvindad), sauvondmaterialiden pästandal (teraztorved, stekloplastiktorved, pompstancijad), gaz- i lämbituzmašiništon edheotandal. Biatlonan suks'kompleks om saudud koverikahal rel'jefal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase lidnümbrikon keskuzpalan päivnouzmas, Kunj-jogen randal (, amuine "Куньема" 46 km pitte, Dubnan hura ližajogi), 230 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Vladimiran agjhasai om 10 km päivnouzmha. Matkad Moskvhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om 77 km suvipäivlaskmha-suvhe, lidnümbrikon Sergijev Posad-keskushesai om 12 km suvipäivlaskmha-suvhe. Lähembaine lidn om Krasnozavodsk 3 km pohjoižpäivnouzmha.
«Holmogori»-avtote (M8-trass) mäneb 3 kilometras päivlaskmha lidnaspäi.
Eläjad.
Vl 2001 lidnan ristitišt oli 14 500 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 14 147 ristutud, rajonan (nüg. lidnümbrik) kuz' procentad. Kaikiš suremb ristitišt oli läz 14 700 eläjad vll 2002−2007 (14 719 rist. vl 2002). Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Iverižen jumalaižen pühäpert' i Joann-sodamehen jumalanpert' oma olmas lidnas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 94,5%, ukrainalaižed — 2,3%, toižed rahvahad — 3,2%.
Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš, ende Sergijev Posadan radiomehanine tehnikum oli lidnas.
Krosbi Bing

Garri (Harri) Lillis «Bing» Krosbi (, sünd. 3. semendku 1903, Takom, Vašington-štat, AÜV — kol. 14. sulaku 1977, Madrid, Ispanii) oli amerikalaine pajatai da akt'or. Hän om 20. voz'sadan popmuzikan üks' kaikiš satusekahambiš edestajišpäi kommertižikš. Edesti hüväl bariton-änel, pajati anglijan kelel džaz-stiliš. Kar'jer jätksi vspäi 1926 surmhasai.
Kaikiš enamba kirjutadud artist istorijas, enamba kaht tuhad kommertižid änetusid, radioänetoitandan šingotai. Kaik 41 pajod saihe ühtent sijad valdkundan muzikčartas. Krosbin tetabad pajod oma «White Christmas» («Vauktad Raštvad») i «In the Cool, Cool, Cool of the Evening» («Kauktal, rainhel i vilukhol ehtal»). Edesti rolid läz 50 fil'miš. Anttihe vn 1944 «Oskar»-premijad «Mända ičeze tel»-fil'man O'Molli-papin rolin edestamižes.
Pajatai oli nainu kaks' kerdad. Ezmäine ak oli Diksi Li-aktris, sünduti Krosbile nell' poigad. Nai kahtendel kerdal, Ketrin Grant-aktris oli hänen ak i kändihe koumen lapsen mamaks: Harri- i Natanjel'-poigad, Meri Frensis-tütär. Bing Krosbi koli südäikeran kurospäi gol'fvändan aigan, navedi vinad.
Korolöv (lidn)

Korolöv (, edel vn 1996 26. heinkud nimi oli "Kaliningrad") om Venäman lidn da lidnümbrik Moskvan agjan keskuzpalan pohjoižpäivnouzmas. Se om agjan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, Moskvan pohjoižpäivnouzmaine ezilidn. Sai tedolidnan statusad vn 2001 sulakuspäi.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud 19. voz'sadan lopus kuti kezaküläpertiden "Podlipki"-žilo da stancii «Mitišči — Ščolkovo»-jonol (1895), tämbäi "Podlipki-Dačnije"-stancii lidnan päivlaskmas. Vll 1928−1938 žilon nimi oli "Kalininskii".
Nügüdläine eländpunkt om sätud lidnan statusanke vn 1938 26. päiväl tal'vkud "Kaliningrad"-nimitusenke. Udesnimitihe Sergei Korolöv-konstruktoran kanzannimen mödhe vl 1996 erištamha päivlaskmaižes Kaliningradaspäi. Erigoittihe Jubileinii-lidnad sišpäi vl 1992, no ühtištuihe tagaz vn 2014 semendkus (läz 30 tuhad eläjid). Mülütihe severzid-se lähižid žiloid Korolövha vll 2003−2004.
Korolöv šingotase valdkundaližen «Roskosmos»-korporacijan tedotegimištol'žil edheotandoil, sidä kesken raketkosmine «Energii»-korporacii, ladimensauvomižen tegimel (varjoičendsistemad, Alfa Laval-koncernan lämudenvajehtamižen ladimed), mecanümbriradajal tegimel, kosmetiksubstancijoiden i bioližadusiden pästandal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Kläz'm-jogen oiktal randal tobjimalaz, 160 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Rahvahaline «Hirbin sar'»-puišt () levitase ani suvhe lidnaspäi. Matkad Moskvhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om 5 km suvipäivlaskmha. Toižed lähembaižed lidnad (orhal) oma Puškino 3 km i Ivantejevk 2 km pohjoižhe, Fräzino 7 km pohjoižpäivnouzmha, Ščolkovo 4 km päivnouzmha, Balaših 7 km suvipäivnouzmha, Mitišči 1 km päivlaskmha.
"Bolševo"-raudtestancii radab lidnan keskuses «Mitišči — Ščolkovo»-keskustal vspäi 1896, elektrojonused tuldas Moskvan Jaroslavlin päraudtestancijaspäi. Raudtesarak lähteb pohjoižhe Fräzinonnoks. «Holmogori»-mante (M8-trass) om lidnan päivlaskmaižeks röunaks.
Korolöv om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Eläjad.
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 28 122 eläjad, vl 1959 — 41 427 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 183 402 ristutud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Ortodoksižen hristanuskondan koumetoštkümne jumalanpertid i nell' časounäd oma olmas lidnas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 92,8%, ukrainalaižed — 1,9%, armenijalaižed — 1,2%, toižed rahvahad — 4,1%.
Professionaližen opendusen aluzkund om Korolövan tehnologine universitet, sen dizainan tehnikum i kosmosmašinansauvomižen kolledž, Moskvan üläopendusen aluzkundoiden severz'-se filialad.
Kaliningrad (znamoičendad)

Kaliningrad voib znamoita:
Puškino

Puškino () om Venäman lidn Moskvan agjan keskuzpalan pohjoižpäivnouzmas. Se om Puškinon lidnümbrikon administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn koumespäi, agjan 17..19nz' lidn eläjiden lugun mödhe, Moskvan pohjoižpäivnouzmaine ezilidn.
Istorii.
Eländpunkt mainitase vspäi 1499 kuti Pučkino- vai Puškino-žilo torguindtenno Pereslavl'-Zalesskijannoks. Nimitihe Puč-jogen (), Puškinad-rodun vai juraižimiden tehmižen mödhe (ven. "пушка"). Vl 1771 kaik žilon eläjad koliba mustmoraspäi. Aigan mändes žilo kändihe tegimiden keskuseks: vatken manufaktur, sobiden sišpäi edheotand, vas'ktegim. Vl 1862 raudte radaškanzi Sergijev Posadannoks, i saudihe Puškino-raudtestancijad koumes kilometras žilospäi. Kezaküläpertiden Puškino-žilo stancijanno oli tetab vspäi 1867. Ühtenzoittud radnikžilo sai lidnan statusad vn 1925 17. päiväl elokud. Oli rajonan keskuseks vspäi 1929. Mülütihe lidnha lähižid žiloid vll 2002−2003.
Puškino šingotase sauvondmaterialiden pästandal (turušknitud, iknad), sömtegimištol (jauh i leibänproduktad, likörvintegim, lihan edheotand), tekstilin i kengiden tehmižel, elektromehanižel tegimel, tehnižvoiden, fil'triden, kertehpakuitesen, avtotesauvondan i logistikan edheotandoil. Mecan i mecmašinansauvomižen tedoiduzkeskused ratas lidnas mugažo.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase lidnümbrikon suviröunal, Učanjogen molembil randoil ( 42 km pitte, Kläz'man hura ližajogi), 160 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Učan vezivaradim (19,3 km²) om ani päivlaskmha-lodeheze lidnaspäi, ottas sen vet Moskvan varatoitandan täht. Serebränk-jogi (padoseinänke) läbitab lidnan pohjoižpäivnouzmad i lankteb Učha huralpäi. Matkad Moskvhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om 17 km suvipäivlaskmha. Toižed lähembaižed lidnad (orhal) oma Ivantejevk ani päivnouzmha i suvipäivnouzmha, Fräzino 10 km päivnouzmha, Ščolkovo 8 km suvipäivnouzmha, Korolöv 3 km suvhe, Mitišči kahtes kilometras suvipäivlaskmha.
Raudte jagab lidnan poleti. "Puškino"-raudtestancii radab lidnan keskuzpalas «Moskv — Jaroslavl'»-keskustal vspäi 1862, elektrojonused tuldas Moskvan Jaroslavlin päraudtestancijaspäi. Toine platform om "Il'jičan Zavetoičendad" lidnan pohjoižes. «Holmogori»-mante (M8-trass) om lidnan päivnouzmaižeks röunaks, Jaroslavlin šosse sarakoičese sišpäi i läbitab lidnan päivnouzmad.
Lidnan mikrorajonad: Dzeržinec, Serebränk, I. Armandan nimed, Mamontovk, Zvägino, Kläz'm, Kudrink, Uz' Derüun, Il'jičan Zavetoičendad, Kavezino, Jogidenkeskeine. Om kezaküliden kooperativid.
Eläjad.
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 21 081 eläjad, vl 1959 — 30 035 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 102 874 ristutud, rajonan (nüg. lidnümbrik) koume videndest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om enamba 105 tuh. rist. vspäi 2014 (108 253 rist. vl 2015).
Rahvahad (2010): venälaižed — 93,1 %, ukrainalaižed — 1,8 %, totarlaižed — 1,0 %, toižed rahvahad — 4,1 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kahesa jumalanpertid i kaks' časounäd oma saudud lidnas.
Moskvan agjan medkolledž nomer 4 i Moskvan agjan muzikkolledž oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Žukovskii (lidn)

Žukovskii () om Venäman lidn da lidnümbrik Moskvan agjan keskuzpalan suvipäivnouzmas. Se Moskvan suvipäivnouzmaine ezilidn, agjan 17..19nz' lidn eläjiden lugun mödhe. Om tedolidnan statusanke vn 2007 vilukuspäi.
Istorii.
Edeližed eländpunktad lidnan territorijal oliba Novoroždestveno-žilo, Kolonec-külä i Bikovo-žilon istorine pala. Projektiruihe Kazanin kahtent päraudtestancijad siš tahondas i sauvoškanzihe järedan raudtesol'men sauvusid edel Ezmäšt mail'man sodad, se soda azoti sauvomišt.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1935 sauvomha aerodinamižid kodvindtorvid tedoinstitutanke. Vl 1935 uz' žilo sai Stahanovo-nimed () Donbassan Aleksei Stahanov-kaivajan oiktastuseks. Radnikžilo sai lidnan statusad vn 1947 23. päiväl sulakud, udesnimitihe Venäman imperijan Nikolai Žukovskii-tedomehen kanzannimen mödhe, aerodinamikan alusenpanii.
Žukovskii šingotase aviaraketižen tehnikan kudel tedokeskusel i eksperimentaližel tegimel, mašinansauvomižen tegimel (eriline aviatehnik, lämbitusen ladimed, lehtraudaine pakuitez), sauvondmaterialiden pästandal (punümbriradai tegim, iknad, alüminijasižed konstrukcijad, lämuzizoläcii, čomamahtol'žen valandan tegim), sömtegimištol (leibän edheotand, «Nestle»-kompanijan jähižen tegim). Rahvahidenkeskeine aviakosmine salon vedase lidnas joga paratomal vodel elokus.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Moskvanjogen hural randal tobjimalaz, 130 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Moskvhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om 20 km päivlaskmha-lodeheze. Lähembaižed lidnad oma Ramenskoje ani päivnouzmha da suvipäivnouzmha aerodroman taga, Litkarino 12 km päivlaskmha, Dzeržinskii, Kotel'niki i Lüberci 12 km lodeheze.
Rahvahidenkeskeine "Žukovskii"-lendimport ("ZIA / РНЦ" vai "ЖУК", 1,1 mln passažiroid vl 2018) radab lidnan suvipäivnouzmas vspäi 2016. Bikovo-lendimport radoi vll 1933−2010 ühtennimižes žilos ani lodeheze lidnaspäi. "Otdih"-raudteplatform radab lidnan pohjoižes vspäi 1932, elektrojonused ajadas Kazanin päraudtestancijaspäi, toižed platformad oma Il'jinskai i Kratovo lähižiš žiloiš.
Žukovskii om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt. Om ümbärtud Ramenskojen lidnümbrikon territorijal kaikiš polišpäi.
Eläjad.
Vl 1939 žilon ristitišt oli 10 785 eläjad, vl 1959 lidnan — 41 748 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 104 736 ristutud. Kaikiš suremb ristitišt om enamba 105 tuhad eläjid vspäi 2012 (108 980 rist. vl 2017), se ületi 100 tuhad vl 1989. Ortodoksižen hristanuskondan seičeme jumalanpertid i časoun' oma olmas lidnas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 85,7%, ukrainalaižed — 1,2%, toižed rahvahad — 3,0%, rahvahuden ozutandata — 10,1%.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Žukovskijan aviatehnikum, Lendajiden-kodvijoiden škol, üläopendusen aluzkundoiden kaks' filialad (Moskvan aviainstitut i Moskvan fiziž-tehnine institut).