tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Cezii

Cezii ("Cs" — "caesium" latinan kelel) om 55nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om ühtendes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — ühtenden gruppan päalagruppas, IA), tabluden kudendes periodas.
Ühthine ümbrikirjutand.
Element om harv londuses lujas, sikš se om kalliž. Pala Mankores — 3,7 grammad tonnas. Germanižed himikad Robert Bunzen i Gustav R. Kirhhof avaižiba cezijan vl 1860 spektraližen analizan abul. Nimitihe latinižen "caesius"-sanan mödhe «taivazma» znamasižiden jonoiden tagut elementan spektras.
Cezii om toksine vähän, sen solad oma toksižed, cezii-137 — radiotoksine. Antidot — «Ferrocin»-zell' Berlinan azurinke aktivižeks komponentaks.
Fizižed ičendad.
Cezii om pehmed hobedaižpakuine muglmetall. Puhtaz cezii koskub kuldha lujas, no vauvhemb. Element om paramagnetik. Kristalline segluz om kubine mülükeskustoittud.
Atommass — 132,90545. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 1,873 g/sm³. Suladandlämuz — 301,7 K (28,5 C°). Kehundlämuz — 944 K (671 C°).
Londuseline cezii kogoneb üks'jäižes stabiližes 133Cs-izotopaspäi. Tetas 39 ratud radioaktivišt izotopad 112..132, 134..151 atommassanke, i 22 izomärad. Kaikiš hätkemb om 135Cs-izotop 1,33 mln vozid pol'čihodamižen pordonke, sid' 137Cs (T½=30,17 vot) i 134Cs (2,065 vot). Radioaktivižed izotopad hajetas α- i protonižen čihodamižen kal't (nomer 112), α-, β- i protonižen (nomerad 114, 116, 118, 120), β- i protonižen (nomer 113, 115), α- i β- čihodamižen (nomer 119, 122), β- i neitronižen (nomerad 141..152) vai muite β-čihodamižen (kaik toižed) kal't. Ned kändasoiš ksenonaks vai barijaks, izotopad 130, 132, 134 — molembikš, izotopad 112 i 115 — jodaks i ksenonaks, izotopad 114, 116, 118 i 120 — ksenonaks, jodaks i telluraks, 119 i 122 — ksenonaks i telluraks.
Himižed ičendad.
Metall om kaikiš aktivižemb päiči francijas, no ani ei ole londuses jäl'gmäšt. Muigotub il'mas süttundanke, reagiruib vedenke poukahtuden, segoitab järgelišt stöklad. Ei ole reakcijoid azotanke normaližiš arvoimižiš.
Cezii om vägev katalizator.
Kävutand.
Ottas kävutamižhe metallad medicinas i himižes tegimištos, cezijan ühtnendoid — optikas, akkumulätoraks, elektrolampoikš. Läz 70 tuhad tonnoid om vahvištoittud mail'man löudmižsijiš. Sadas ühesa tonnad vodes. Kaikiš znamasižemb sai om Kanad, cezijan mail'man varoiden seičeme kümnendest kaičese sen Tanko-löudmižsijas.
Barii

Barii ("Ba" — "barium" latinan kelel) om 56nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om kahtendes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — kahtenden gruppan päalagruppas, IIA), tabluden kudendes periodas.
Ühthine ümbrikirjutand.
Element om levitadud londuses keskmäras. Mülünd Man kores — 425 grammad tonnas, merivedes — 13 mg/L. Ročiž-saksalaine Karl Vil'hel'm Šeele-himik märiči vl 1774, miše barijan hapanduz mülütab ut elementad. Vl 1808 anglijalaine Hemfri Devi-himik sai puhtast barijad ezmäižen kerdan.
Ristitun keskmäine organizm mülütab 20..22 mg barijad, sišpäi ühesa kümnendest om luiš i hambhiš, kaikiš korktemb koncentracii om päaivoiš, sil'miš, lihasiš i pärmas. Barijan solad oma travijad. Metalližen barijan kontakt nahkanke i nälömakahidenke südäipindoidenke kucub himižid poltatesid.
Fizižed ičendad.
Barii om pehmed tagokaz hobedaižvauged muglmametall. Kristalline segluz om kubine mülükeskustoittud.
Atommass — 137,327. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 3,5 g/sm³. Suladandlämuz — 1000 K (727 C°). Kehundlämuz — 2118 K (1845 C°).
Londuseline barii kogoneb seičemes izotopaspäi, kuz' oma stabiližed: 130Ba (0,11 %, T½=(0,5−2,7)×1021 vot, kändase ksenonaks), 132Ba (0,1 %), 134Ba (2,42 %), 135Ba (6,59 %), 136Ba (7,85 %), 137Ba (11,23 %), 138Ba (71,7 %). Tetas 33 ratud radioaktivišt izotopad 114..129, 131, 133, 139..153 atommassanke, i kümne izomärad. Niiden kesken kaikiš hätkembad oma 133Ba-izotop 10,5 vot pol'čihodamižen pordonke, barii-140 (T½=12,75 päivest) i 131Ba (11,5 päivest). Radioaktivižed izotopad kändasoiš cezijaks vai lantanaks päpaloin, mugažo ksenonaks i cezijaks (nomerad 114..116, 118, 119, 121), cezijaks, jodaks i ksenonaks (nomer 117).
Himižed ičendad.
Metall om aktivine himižešti lujas, i sikš ei voi löuta barijad londuses puhthas olendas. Pidadas metallišt barijad karasinas vai parafinas. Muigotandmärad: +2 (tobjimalaz), +1. Endištab äjiden metalloiden hapandusid, galogenidoid i sul'fidoid metalloihesai. Süttub da palab il'mas penen lämbitamižen jäl'ghe.
Reagiruib vedenke teravas säten barijan gidrohapandust:
 formula_1
Kävutand.
Kävutadas barijad elektronikas (gazoiden absorbiruind vakuumelektroladimiš, titanat — kondensatoriden dielektrikaks), optikas (linzad i prizmad barijan ftoridaspäi), energetikas (barijan hapanduz, ftorid i sul'fat elektrusen himižiš purtkiš, barijan hromat — vezinikan i hapanikan samižes).
0 (lugu)

0 (nol') om lugusana -1 da 1 keskes.
Nol' om londuseline (Venämas ei) kogonaine lugu. Erigoitab luguvärtmudel pozitivižid luguid negativižišpäi. Ozutab olmatomut lugun kümenikas. El'gendase luguks Udes aigaspäi, agjatomašti polenii progressii-tärtusen sündnudanke.
Necen lugun znamoičend om sur' fizikas, informatikas i matematikas.
Ičendad.
Nol' om mugoi lugu, kudamb jätab vajehtamata mittušt taht tošt lugud ližadamižen vai vähendamižen aigan. Miččen taht lugun äikerdoičend noläks andab noläd, nolän jagamine mugažo. Ei ole olmas jagamišt nolähä (päiči komplekslugun ühtes statjas). Miččen taht lugun (päiči noläs) noläine märpordaz om 1. Nolän faktorial om ühthe tazostadud (0! = 1) tedomehiden kožundkirjutesen mödhe.
Nol' om lugu znamata. Kävutadas znamad edel noläd märhapanemha negativišt i pozitivišt agjatomašti polenijad surut, no ned ei olgoi lugud järgeližes el'genduses.
10 (lugu)

10 (kümne) om lugusana 9 da 11 keskes.
Lantan

Lantan ("La" — "lanthanum" latinan kelel) om 57nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om koumandes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — koumanden gruppan laptalagruppas, IIIB), tabluden kudendes periodas.
Ühthine ümbrikirjutand.
Ročine Karl Gustav Mozander-himik sai lantanad ezmäižen kerdan vl 1839. Nimitihe Jöns Jakob Bercelius-himikan taričendan mödhe, -sana "lantano" znamoičeb «peitan» avaidusen pit'kan ten tagut.
Element om kaikiš levedambiden keskes harvoiš mametalloišpäi londuses, mülünd Man kores — 29 grammad tonnas, merivedes — 2,9 × 10−6 mg/L. Koncentriruiše cerijanke, sadas cerijad, sid' lantanad, prazeodimad i neodimad ekstrakcijal.
Fizižed ičendad.
Puhtaz lantan om pehmed tagokaz notked hobedaižvauged mametall, väll' paramagnetik. Se oleskeleb koumes kristalližes modifikacijas: α-La geksagonaliženke seglusenke, β-La vas'kenvuiččenke kubiženke seglusenke da γ-La raudanvuiččenke kubiženke mülücentriženke seglusenke. Lantanan üks' mülü absorbiruib vezinikan 400 mülühüsai.
Atommass — 138,90547. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 6,162 g/sm³. Suladandlämuz — 1193 K (920 C°). Kehundlämuz — 3737 K (3464 C°).
Londuseline lantan kogoneb kahtes izotopaspäi: vähäradioaktivine 138La (0,089 %, 1,02 × 1011 vot pol'čihodamižen pordonke, kändase barijaks i cerijaks) i stabiline 139La (99,911 %). Londuseližen lantanan aktivižuz om 818 Bk/kg. Tetas mugažo 37 ratud radioaktivišt izotopad 117..137, 140..155 atommassanke, i niiden 12 izomärad. Kaikiš hätkemb čihodai om 137La-izotop (T½=60 tuhad vozid), sid' 140La 1,68 päivest pol'čihodamižen pordonke i lantan-135 (19,5 časud). Radioaktivižed izotopad hajetas β- i protonižen (nomerad 120..122), β- i neitronižen (nomerad 146..150), vai muite β-čihodamižen kal't (kaik toižed), kandasoiš barijaks vai cerijaks, izotopad nomeranke 120..122 — barijaks i cezijaks.
Himižed ičendad.
Om korktanke himiženke aktivižusenke. Muigotandmärad: 0, +3. Lantan om pojav 14 jäl'geližhe elementha himižil ičendoil.
Nepsas il'mas metall kändase karbonataks alusenke teravas:
 formula_1
 formula_2
Lantan palab hapanikas 450 C° lämudel i sädab hapandust(III):
 formula_3
Reagiruib vilunke vedenke vitkos, hulanke — teravas, i sädab lantanan gidrohapandust(III):
 formula_4
Lämbitamižes lantan sädab reakcijoid galogenidenke (ftor, hlor, brom, jod) solidenke(III) rezul'tataks:
 formula_5
 formula_6
 formula_7
 formula_8
Kebn ičekeskentehmine mineraližidenke muiktusidenke vedab La3+-ioniden i vezinikan sädandannoks:
 formula_9
Cerii

Cerii ("Ce" — "cerium" latinan kelel) om 58nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, lantanoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, kudenz' period), vanhtunuden klassifikacijan mödhe — koumanden gruppan laptalagrupp, IIIB.
Ühthine ümbrikirjutand.
Element om harvahk Man kores, pala — 70 grammad tonnas. Mülünd valdmeren vedes om 5,2⋅10−6 mg/L. Cerii om avaitud ezmäižen lantanoidoišpäi, koume tedomest löuziba «cerijan mad» vl 1803: ročižed tedomehed Vil'hel'm Hizinger i Jöns Jakob Bercelius, i ripmatomašti saksalaine Martin Genrih Klaprot-himik. Om nimitadud penen Cerer-planetan mödhe (), sen nimi libub rimalaižiden man vägen Cerera-jumalnaižespäi i om lühetud virkandan kebnendusen täht. Vl 1839 ročine Karl Gustav Mosander-himik sai cerijad metallan nägus ezmäižen kerdan.
Toksine element, i kalan da veziolijoiden täht eriližešti, voib kogotas organizmas.
Fizižed ičendad.
Cerii om pehmed tagokaz notked raudhahk mametall. Voib olda nell' kristallišt modifikacijad: α (kubine, &lt; 95 K), β (geksagonaline, 95..264 K), γ (kubine, 263..1035 K), δ (kubine, &gt; 1035 K lämuzil).
Atommass — 140,116. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 6,757 g/sm³. Suladandlämuz — 1068 K (795 C°). Kehundlämuz — 3716 K (3443 C°).
Londuseline cerii kogoneb nelläs stabiližes izotopaspäi: 136Ce (0,185 %), 138Ce (0,251 %), 140Ce (88,450 %) i 142Ce (11,114 %). Sen ližaks, tetas 35 ratud izotopad 119..135, 137, 139, 141, 143..157 atommassanke, i niiden kümne izomärad. Kaikiš hätkembad oma 144Ce-izotop 284,89 päiväd pol'čihodamižen pordonke, 139Ce (T½=137,64 päivest) i cerii-141 (32,5 päivest). Kändase lantanaks vai prazeodimaks, izotopad 122, 123 i 125 — lantanaks i barijaks.
Himižed ičendad.
Cerii om seižmatoi il'mas i kändase vauktaks hapanduseks da karbonataks hilläšti. Muigotandmärad: +2, +3, +4. Metall palaškandeb il'mas lämbitusen jäl'ghe +160..+180  Cel'sijan gradushasai, tuhk voib süttuda il'mas ičeksaz. Element om hüvän katalizatoran.
Metall reagiruib muiktusidenke, muigotub vedel sen kehundan aigan, seižub mugliden painegt vaste. Om teravid reakcijoid galogenidenke, hal'kogenidenke, azotanke i hil'nikanke.
Kävutand.
Ottas kävutamižhe cerijad metallurgijas, optikas, medicinas.
Sadas puhtast elementad cerijan ftoridan (CeF3) suladusen elektrolizan abul. Om olmas cerijan löudmižsijid AÜV:oiš, Kazahstanas, Venämas, Ukrainas, Avstralijas, Brazilijas, Indijas da Skandinavijas.
Ukrainan kel'

Ukrainan kel' (ičeze nimituz: "українська мова") om Ukrainan valdkundkel', ukrainalaižiden kel'.
Ukrainan kel' om indoevropine, slavine kel'. Pagižijoiden lugu — läz 45 millionad ristituid. Järedad ukrainankel'žed kundad oma Venämas (1 129 838 pagižijad vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe), Kanadas (200 525 pagižijad vl 2001), Brazilijas (läz 400 tuhad pagižijoid).
Ukrainan rahvahaližen tedoakademijan Ukrainan kelen institut om kelen reguliruindorganizacijaks, sijadase Kijevas.
Kirjamišt.
&lt;/td&gt;&lt;/table&gt;
Kägennin'

Kägennin' vai Hinhein () om penzaz, erik "Timelejižed"-sugukundaspäi. Sen rusttad plodud nimitasoiš "kägenmarjoikš" i "paižemarjoikš".
Leviganduz.
Kazvab Evropan venon vönen mecoidme alamecas, evropižes arktižes regionas, Sibiriš päivlaskmaižemb Baikalad, Iranan pohjoižes. Areal poleneb.
Ümbrikirjutand.
Penzaz om pol'tošt metrhasai kortte, alabarbad oma lehtesita. Kaik jurišt sijadase ani pindan päl.
Änikoičeb edel lehtesid, aigemba mi kaiked toižed penzhad, sulakus — semendkun augotišes. Änikod oma ruzad vai vauktad (var. "album"), medenkandajad. Plodud kazdas barbal, eile änikust, oleldas küpsad heinkun lopus i elokus.
Kazmusen kaik palad oma morijad, pidadas mezerein-mutagenad (C38H38O10) da toižid toksinoid. Kosketuz kucub egzemad edelvaumhil ristituil. Avar otand südäimehe kucub šok i vedab surmannoks.
Kävutand.
Kaks' dekorativišt formad:
Bitlad

«Bitlad» ( [ðə ˈbiː.tlz], närituznimituz om "Liverpulin nellänik", angl. "Liverpool Four", i "Nell' čomakulud", angl. "Fab Four") oli britanine muzikaline rokgrupp Liverpulišpäi. Oli olmas vozil 1960−1970. Edesti pajoid rok- i pop-stiliš anglijan kelel.
Grupp om vn 1970 Oskar-kinopremijan laureatan parahimas muzikas fil'man täht.
Al'bomad.
Kaik om 13 oficiališt studišt al'bomad 211 pajonke:
The Rasmus

«The Rasmus» om suomalaine muzikaline rokgrupp.
Gruppan aluz om pandud Hel'sinki-lidnha vl 1994, konz ühtnijad openuiba školas. Edestab pajoid rokan erazvuiččiš žanroiš anglijan kelel. Möi enamba vit millionad kopijoid mail'madme. Kaikiš tetabamb hit om vn 2003 «In The Shadows».
Mariupol'

Mariupol' (, , "Marioupoli") om lidn Ukrainan suvipäivnouzmas, Doneckan agjan suves. Agjan suiman pordaigaline sijaduz vn 2014 kezaspäi. Raudan metallurgijan keskuz, järed meriport da lebutaho.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud 10. voz'sadal, enzne nimituz oli "Adamah" i kozakoiden "Domah"-post (). Om lidnan statusanke vspäi 1778, nügüdläiženke nimenke vspäi 1779 (vll 1948−1989 nimitihe "Ždanov:aks"). Lidnan ukrainankel'ne nimituz oli Marnopil' ("Ма́рнопіль") 19. voz'sadal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Azovmeren pohjoižel randal, Kal'mius-jogensun randoil, 67 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Voden il'man keskmäine lämuz om +10,5 C°, veden — +11,4 C°.
Mariupol' jagase nelläks lidnrajonaks.
Vl 2014 eläjiden lugu oli 458 533 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 519 tuhad eläjid vn 1989 rahvahanlugemižen mödhe.
Linkin Park

«Linkin Park» om amerikaine muzikaline grupp Kalifornijaspäi. Muzikgruppan aluz om pandud vodel 1996 "Xero"-nimenke, vspäi 2000 nimitase nügüdläižikš.
System of a Down

«System of a Down» (lühenduz: "SOAD") om amerikalaine muzikaline rokgrupp. Sen aluz om pandud vl 1992 Los Andželesha "Soil"-nimitusenke («mahuz»), Daron Malakän i Serž Tankän oma alusenpanijoikš. Vspäi 1995 nimitase nügüdläižikš, "down" om sana äjidenke znamoičendoidenke: lanktend, ozatomuz, murenduz, atak, tartund. Gruppan kaik ühtnijad oma armeniženke augotižlibundanke. Vozil 2007−2010 grupp ei olend väges, ühtnijad oliba otnus soližil projektoil.
U2

«U2» (virktas "Ju tu") om irlandine anglijankel'ne muzikaline rokgrupp Dublinaspäi. Om olmas vspäi 1976.
Mail'man kaikiš populärižembiš, satusekahambiš muzikgruppoišpäi. Möi enamba mi 170 millionad muzikal'bomoiden kopijoid. Grupp sai 22 «Gremmi»-muzikpremijad ičeze radmižes vodele 2016.
Nominativ vepsän keles

Nominativ vepsän keles om päkänd, kudamb znamoičeb tobjimalaz tegendan subjektad.
Sen küzundad oma "Ken?" da "Mi?".
Üks'lugun formal ei ole nimittušt ozutajad, äilugun ozutai om -d.
Genitiv vepsän keles

Genitiv vepsän keles om üks' kändoišpäi, kudamban päznamoičend om possesivižuz. Sen küzundad oma "Kenen?" da "Min?". Genitivan ozutajad oma -n (üks'lugus) da -den (äilugus).
Nece känd kävutase äilugus i-ozutajanke.
Partitiv vepsän keles

Partitiv vepsän keles om üks' kändoišpäi, kudamban küzundad oma "Keda?" da "Midä?". Sen ozutajad oma -d da -t.
Necen kändon äilugu om kävutamas i-ozutajanke.
Akkuzativ vepsän keles

"Akkuzativ" vepsän keles om üks' kändoišpäi. Sen küzundad oma "Kenen?" da "Min?".
Ozutajad oma -n (üks'lugus) da -d (äilugus).
Gdov

Gdov (, ) om Venäman lidn Pskovan agjan lodehes. Se om Gdovan rajonan administrativižeks keskuseks da palaks.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Pskovan ezmäižes aigkirjas vl 1322. Saudihe kivišt lidnust vl 1431. Lidnuz kadoti kaičendznamoičendad Pohjoižen sodan jäl'ghe (1700−1721), sirtihe valdkundröunad päivlaskmha. Lidnusen koume seinäd nelläspäi oma kaičenus paloin.
Žilo oli Piterin (Ingrijan) gubernijan makundan keskuseks vspäi 1708. Gdov sai lidnan oficiališt statusad vl 1780. Vozil 1941 (19. heinku) — 1944 (4. uhoku) lidn oli okkupuruidud nacistižen Germanijan sodavägil.
Gdov šingotase valdkundaližil holitišil i sömtegimištol: kalanümbriradai tegim, maidtegim, paštatesen edheotand, veden pakuitez.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundröunanno, Peipusjärven päivnouzmaižel randpolel, ühtes kilometras randaspäi, 40 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Pskovhasai om 105 km suvhe orhal vai 115 km avtotedme. Kävutamatoi "Gdov"-raudtestancii om saudud lidnan pohjoižpäivnouzmas, raudte tuleb lähembaižes Slanci-lidnaspäi (Leningradan agj, 45 km) i se om konservacijas.
Klimat om ven meren, kontinentaližen pirdoidenke. Voden keskmäine lämuz om +5,6 C°, kezakun-elokun +15,4..+17,8 C°, tal'vkun-uhokun −3,7..−5,7 C°. Paneb sadegid 645 mm vodes, enamba kezakus-elokus (74..89 mm kus), vähemba uhokus-sulakus (28..33 mm kus).
Tobmuz.
Kaik 61 külä da üks' futor mülüdas lidnankundha Gdovan ližaks. Lidnankundan pind om 329,83 nellikkilometrad.
Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Deputatoiden suiman ezimez'. Edeline suiman ezimez' om Vera Kabanova (kül'mku 2015 — reduku 2020). Lidnankundan Administracijan pämez' om Ol'ga Sokolova vn 2021 vilukuspäi. Edeližed lidnan Administracijan pämehed oma Julija Kuznecova (kül'mku 2017 — tal'vku 2020), Jurii Pavlov (radoi vn 2017 kül'mkuhusai).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 4 421 ristitud (rajonan ristitišton koumandez), lidnankundan — 6263 ristitud, vn 2021 lidnan — 3 465 ristitud. Vl 2017 kaik 3 542 ristitud elihe lidnas i 5 484 ristitud kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 5 966 eläjad vl 1989.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 96,2 %, ukrainalaižed — 0,5 %, armenijalaižed — 0,5 %, čiganalaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 1,5 %, rahvahuden ozutandata — 0,9 %.
Ortodoksižen hristanuskondan Pühän Jumalanmaman «Tatanmaine»-jumalaižen päjumalanpert' om saudud lidnas vll 1989−1993. Kuz' jumalanpertid ei ole kaičenus, ned oliba pandud mantazole vll 1933−1959 kommunistižen tobmuden, Suren sodan i lämoipalon tagut.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodi nomer 4, Gdovan keskškol, lapsiden sädamižen pert', muzikškol. Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.
Dno

Dno () om Venäman lidn da raudtesol'm Pskovan agjan keskuzpalan päivnouzmas. Se om Dnon rajonan i lidnankundan administrativine keskuz.
Istorii.
Ezmäižed küläd mainitasoiš Uz'lidnan aigkirjas 15. voz'sadan augotišel, nimitihe niid "Sur' Dno" () i "Penemb Donce" (). 19. voz'sadan lopus läz 600 ristitud elihe Dno-küläs (vai Donščin, ), se šingotaškanzihe raudtestancijaks «Piter — Vitebsk»- i «Pskov — Bologoje»-jonoil.
Vl 1925 Dno sai lidnan statusad. Eläjiden enambuz radab raudten edheotandoiš tähäsai, mugažo saudihe astjoiden tegint i abrazivtegint.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan päivlaskmas, penen Suhovk-jogen randoil (, Šelon'-jogen i Il'mjärven bassein), 70 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Om 95 km päivlaskmha matkad Pskovhasai orhal vai 110 km avtotedme. Lähembaine lidn om Porhov 26 km päivlaskmha orhal, raudtedme vai avtotedme. Molembad raudtejonod ühtenzoitasoiš lidnan röunoiš, "Dno"-raudtestancii radab.
Tobmuz.
Kaik 43 pen't küläd da üks' futor mülüdas lidnankundha Dnon ližaks vspäi 2015. Lidnankundan pind — 13,82 km².
Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Deputatoiden suiman ezimez'. Edeline suiman ezimez' om Andrei Vasil'jev (reduku 2020 — tal'vku 2023). Lidnan suim i Administracii oma reorganizacijan pordhal vn 2024 elokuspäi. Edeližed lidnankundan Administracijan pämehed oma Nikolai Timofejev (viluku 2021 — eloku 2023), Ol'ga Lebedeva (eloku 2018 — viluku 2021), Vladimir Kučmistov (uhoku 2016 — eloku 2018).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 9 061 ristitud (rajonan ristitišton kaks' koumandest), lidnankundan — 9 183 ristitud (ližaduihe kaks' küläd futoranke edel 2015. vot), vn 2021 lidnan — 7 850 ristitud. Vl 2017 kaik 7 855 ristitud elihe lidnas i 8 677 ristitud kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 12 400 eläjad vl 1992.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 96,3 %, ukrainalaižed — 0,5 %, toižed rahvahad — 1,8 %, rahvahuden ozutandata — 1,4 %.
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: Mikoi-arhangelan pühäpert' (saudihe vll 1821−1825), Stroican časoun', i Cariližiden moknikoiden jumalanpert' om sauvomas vspäi 2017.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, keskškol nomer 1, gimnazii, ližaopendusen keskuz, čomamahtoiden škol. Dnon raudtetehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Nevel'

Nevel' () om Venäman lidn da transporttesol'm Pskovan agjan suves. Se om Nevelin ümbrikon (vn 2023 keväz'kuhusai — rajonan) administrativine keskuz da pala.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Suren Ivan III-ruhtinasen zavetoičendas kuti "Nevl' " () vl 1504, nimitihe järven mödhe. Sai torguindlidnan oiktusid Reč Pospolitai-valdkundas vl 1624. Anttihe Venäman lidnan oficiališt statusad vl 1773. Mülüi tahostuzröunha, evrejalaižed oliba enambuses 19. (kahtenz' pol') i 20. (ezmäine pol') voz'sadal, venälaižed i ortodoksine hristanuskond oliba kahtended levigandusen mödhe.
Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupuruidud nacistižen Germanijan sodavägil, vozil 1941 (16. heinku) — 1943 (7. reduku). Vspäi 1944 mülüi Velikije Lukin agjaha, vspäi 1957 om Pskovan agjan palaks.
Nevel' šingotase metallan ümbriradmižen edheotandoil, kahtel omblendfabrikal, päčiden i sauvondsegoitusiden tegimel, Lugan abrazivtegimen filialal, maidtegimel, mugažo kombisötken tegim radab.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalan päivnouzmas, ühtennimižen järven (15 km²) pohjoižel randal, 155 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Pskovhasai om 242 km lodeheze avtotedme. Lähembaižed järedad lidnad oma Velikije Luki 70 km pohjoižpäivnouzmha avtotedme i Vitebsk (Vaugedvenäma) 95 km suvhe avtotedme. Kaik kaks' raudtestancijad ratas lidnas: "Nevel' I" vspäi 1907 i "Nevel' II" vspäi 1904.
Tobmuz.
Nevel' oli lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankund om tühjitadud vn 2023 tal'vkus.
Lidnan Administracijan jäl'gmäine pämez' oli Valerii Šaligin (tal'vku 2015 — kül'mku 2023).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 16 324 ristitud, rajonan ristitišton kaks' koumandest, vl 2021 — 13 980 ristitud. Kaik 15 133 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 22 368 eläjad vl 1989.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 90,2 %, čiganalaižed — 2,0 %, vaugedvenälaižed — 0,9 %, tadžiklaižed — 0,8 %, toižed rahvahad — 1,0 %, rahvahuden ozutandata — 5,1 %.
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma avaitud lidnas: Eläban Eziauguižen Stroican kafedraline päjumalanpert' (om saudud 1850−1860-nzil vozil), ph. Panteleimon-spravitajan jumalanpert', Pühän Jumalanmaman Emäganpäivän časoun'.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodi nomer 11 (koume korpusad), koume keskškolad (nomer 1, 2, 5), Nevelin gimnazii, čomamahtoiden škol, lapsiden da norišton sportškol. Velikije Lukin politehnižen kolledžan Nevelin filial (ende Nevelin äiprofil'ne tehnikum) om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Novoržev

Novoržev () om Venäman lidn da lidnankund Pskovan agjan keskuzpalan suves. Se om Novorževan rajonan administrativine keskuz.
Istorii.
18. voz'sadal amuine eländpunkt nimitihe "Aršo"-pagastaks (). Sirdihe sihe makundan keskust Tarabošsijantaguine-lidnusespäi, kudamb sijazihe 90 km suvhe järven sarel, 12 km nüg. Pustošk-lidnaspäi. Anttihe makundan lidnan statusad vl 1777 i panihe "Novoržev:aks" vanhan muretud Rževan Pall'az-lidnusen () nimen mödhe, vanhan lidnusen jändused sijadasoiš mecas 50 km suvhe Podorževk-külänno.
Lidn oli okkupiruidud nacistižen Germanijan sodavägil Toižen mail'man sodan aigan, vozil 1941 (17. heinku) — 1944 (29. uhoku). Vspäi 2002 avaitihe monumentad lidnas alusenpanijale Jekaterina II-imperatornaižele.
Novorževan ižandusen päedheotandad oma elektroveimiden pästandan «Elprom»-edheotand (ende «Objektiv»-tegim), leibtegim limonadan pästandanke, pölvhanümbriradai tegim. Ende argvoitegim radoi mugažo. Turizm šingotase, om äi istorijan mel'heižtahoid i muzejid lidnas da rajonas: pühäpertid, usadibad puištoidenke, jäl'gmäižen sodan muštnikad.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan keskuzpalan suves, peniden Oršo- (, 2,7 km²) i Rosco- () järviden keskes, Oršo-järven suvipäivlaskmaižel randal (Sur'-jogen oigedpol'ne bassein), Bežanican ülüden pohjoižen pautkenno, 75 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Järved ühtenzoitasoiš kanalal, se jägab lidnad poleti. «Pskov — Velikije Luki»-avtoten üks' variantoišpäi läbitab lidnad.
Matkad Pskovhasai om 105 km lodeheze orhal vai 140 km avtotedme. Lähembaine Opočk-lidn om 54 km suvipäivlaskmha orhal vai 62 km avtotedme.
Tobmuz.
Novoržev om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnankundan pämez' om sen Deputatoiden Nevondkundan ezimez'. Lidnankundan Administracijan pämez' om Eduard Volkov vn 2019 tal'vkuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 3 695 ristitud, rajonan ristitišton kaks' videndest, vn 2021 — 3 222 ristitud. Kaik 3 296 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 5 100 eläjad vl 1992.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 93,0 %, čiganalaižed — 4,0 %, ukrainalaižed — 0,5 %, vaugedvenälaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 1,5 %, rahvahuden ozutandata — 0,6 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma avaitud lidnas: puine Raštvoiden pühäpert' kaumžomal vspäi 1999 i ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' (uz') vspäi 2016.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kaks' päivkodid, keskškol, lapsiden sädamižen pert', čomamahtoiden škol. Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.
Novosokol'niki

Novosokol'niki () om Venäman lidn, lidnankund da raudtesol'm Pskovan agjan suves. Se om Novosokol'nikin rajonan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1901 žiloks sauvomha ühtennimišt raudtestancijad, kudamb oli avaitud sil-žo vodel. Vl 1925 anttihe lidnan statusad.
Lidn oli okkupuruidud Germanijan nacistižil sodavägil vozil 1941 (25. heinku) — 1944 (29. viluku).
Novosokol'nikin tegimišton sarakod oma sauvondmaterialiden tehmine (šebin'tegim), sömtegimišt (leibkombinat), mugažo raudten depod i Nevelin omblendühtelmasen filial oma saudud lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan suvipäivnouzmas, Pen' Udrai-jogen randal ( 18 km pitte, Il'mjärven bassein), Bežanican ülüden suvipautkenno, 135 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Pskovhasai om 195 km orhal vai 245 km avtotedme. Lähembaine lidn om Velikije Luki kaks'kümnes vides kilometras päivnouzmha orhal, avtotedme vai raudtedme. «Moskv — Rig»- i «Piter — Kijev»-raudtejonod ristikoičesoiš lidnas. «Moskv — Rig»-avtote (M9 Venämas, A12 Lätanmas) om lidnan suviröunaks.
Tobmuz.
Novosokol'niki om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 8 119 ristitud, rajonan ristitišton viž ühesandest, vn 2021 — 6 895 ristitud. Kaik 7 378 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 10,4 tuh. eläjid vl 1989.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 95,8 %, ukrainalaižed — 0,5 %, vaugedvenälaižed — 0,5 %, armenijalaižed — 0,5 %, čiganalaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 0,4 %, rahvahuden ozutandata — 1,9 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas: puine ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' (se oli-ki puine vspäi 1912, nügüdläine om saudud vll 1992−1996) i kivine Joann-edelkävujan časoun' (letihe vll 2006−2007).
Lapsiden opendusen aluzkundad oma lidnan päivkodi, Novosokol'nikin keskškol, rajonan ližaopendusen keskuz, lidnan čomamahtoiden škol, Novosokol'nikin lapsiden da norišton sportškol. Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.
Opočk

Opočk () om Venäman lidn Pskovan agjan suvipäivlaskmas. Se om Opočkan ümbrikon (edel vn 2024 vilukud — rajonan) administrativižeks keskuseks da palaks.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1341 kuti "Opočk"-külä. Se sai lidnan statusad vl 1414 lidnusen alusenpanendan jäl'ghe vl 1412. Saudihe lidnusen vajehtamha muretud Kolože-lidnust, kudamban jändused sijadasoiš üks'toštkümnes kilometras päivnouzmha nügüd'aigaižes lidnaspäi. Opočkan lidnuz päzui verhiden maiden äiluguižiš londoiš päliči. Vll 1772−1776 lidn oli Pskovan gubernijan eziauguižeks administrativižeks keskuseks, sid' makundan keskuseks.
Opočkan ižandusen päsarak om sömtegimišt (söndtavaroiden tegim — Pskovan maidkombinatan pala, leibkombinat, südäiveziden edheotand), mugažo omblendfabrik, nahkgalanterejan kompanii i laps'avtoištmiden pästandan edheotand ratas lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalan päivlaskmas, Sur'-jogen randoil (Peipusjärven bassein), 90 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Pskovhasai om 125 km pohjoižhe orhal vai 130 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Novoržev kuz'kümnes kilometras pohjoižpäivnouzmha avtotedme, Sebež 60 km suvhe avtotedme i Pitalovo 75 km lodeheze avtotedme.
Tobmuz.
Opočk oli lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Kätihe lidnankundad ümbrikon territorialižeks palakundaks vn 2024 vilukuspäi.
Lidnankundan tobmuden pämez' oli sen Deputatoiden nevondkundan ezimez'. Jäl'gmäine nevondkundan ezimez' oli Svetlana Mihailova (sügüz'ku 2020—). Edeline nevondkundan ezimez' oli Nina Smirnova vn 2013 semendkuspäi. Lidnankundan Administracijan pämez' oli Jelena Nikolajeva vn 2020 kül'mkuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 11 603 ristitud, rajonan ristitišton koume videndest, vn 2021 — 9 928 ristitud. Kaik 10 307 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 16 130 eläjad vl 1989.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 95,3 %, vaugedvenälaižed — 0,6 %, čiganalaižed — 0,5 %, ukrainalaižed — 0,5 %, toižed rahvahad — 1,5 %, rahvahuden ozutandata — 1,6 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kuz' pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: Pühän Jumalanmaman Katken jumalanpert' (vspäi 1804), Jumalanmaman Emäganpäivän jumalanpert' kaumžomal (puine, vspäi 1995), Spasan Toižetamižen jumalanpert' (letihe vll 1999−2005), koume časounäd. Niiden ližaks, enzne Spasan Toižetamižen päjumalanpert' i nell' jumalanpertid ei ole kaičenus.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma nell' nimitadud päivkodid, gimnazii, keskškol nomer 4, čomamahtoiden škol, lapsiden openduztervehtamižkeskuz. Opočkan industrialiž-pedagogine kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Ostrov

Ostrov ( «sar'») om Venäman lidn da lidnankund, transporttesol'm Pskovan agjan keskuzpalan päivlaskmas. Se om Ostrovan rajonan administrativine keskuz, mugažo sen kahten ümbärdajan volostin keskuseks (Ostrovan i Berežanskai).
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1341 röunanverižeks lidnuseks, kudamb sijazihe Sur'-jogen sarel, sen tagut lidnan nimi om. Saudihe vanhan sijas kivišt lidnust 14. voz'sadan keskespäi, kaiči Pskovad suvespäi. Vspäi 1719 kätihe Pskovan provincijan makundan lidnaks. Jäl'gmäine soda pani lidnusen seiniden jändusid mantazole.
Ostrov-lidn šingotase abrazivtegimel, lihakombinatal, turizmal (kuz' adivpertid, kaks' motelid, 13 kafe i klubad), Venäman hihtandsportan vaumičendan kezakeskusel. Nügüd'aigan koume openduzsodagarnizonad oma lidnan paloikš Veret'je-punolendimportanke.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan lodehes, Sur'-jogen randoil (Peipusjärven bassein), 60 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Pskovhasai om nell'kümne koume kilometrad pohjoižhe raudtedme vai avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Pskov i Pitalovo vižkümnes kilometras suvipäivlaskmha raudtedme vai orhal.
Tobmuz.
Ostrov om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Lidn jagase videks mikrorajonaks: Ostrov-1..5, niiden kesken ezmäine om keskuzpala, nellänz' om Stroitel' («sauvoi»), videnz' sijadase severziš-se kilometriš suvhe lidnan päpalaspäi.
Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Deputatoiden suiman ezimez'. Edeližed suiman ezimehed oma Aleksandr Obrizan (keväz'ku 2016 — reduku 2017), Vladimir Abbasov (radoi edel vn 2016 keväz'kud). Lidnan Administracijan pämez' om Tat'jana Filippova vn 2018 sulakuspäi. Edeline Administracijan pämez' om Sergei Leonenko (keväz'ku 2016 — sulaku 2018).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 21 668 ristitud, rajonan ristitišton kaks' koumandest, vn 2021 — 20 923 ristitud. Kaik 20 568 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 30 tuhad eläjid vl 1998.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 93,5 %, ukrainalaižed — 0,8 %, vaugedvenälaižed — 0,7 %, toižed rahvahad — 2,4 %, rahvahuden ozutandata — 2,6 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kümne pühäpertid oma avaitud lidnas: Eläban Eziauguižen Stroican päjumalanpert' (letihe vll 1786−1790), nell' jumalanpertid, kaks' časounäd, Simanskijan Pühän Kazanin Jumalanmaman naižjumalankodi (om alusenpandud vl 1907, kaks' jumalanpertid i časoun'). Enččen lüteranižen kirhan sauvuz kävutase toižin.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma viž nimitadud päivkodid, nell' keskškolad (nomer 1, 3, 4, 7), gimnazii, specialižen opendusen keskusen nomer 2 (Pitalovo) filial (korrekcine škol), lapsiden sädamižen pert', čomamahtoiden škol, lapsiden da norišton sportškol. Ostrovan äiprofil'ne kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Petseri

Petseri vai Pečori () om Venäman lidn Pskovan agjan päivlaskmas. Se om lidnankundan i Petserin rajonan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1472 kut mez'jumalankodi čurukivižes kukhas da külä-posad läz sidä. Ümbärtihe seinäl jumalankodid vl 1565, kävutihe Petserin lidnuseks vhesai 1721. Petseri sai makundan lidnan statusad vl 1782. Vozil 1920−1944 lidn oli mülünu Estinmaha "Petseri"-nimenke (), nece-žo nimi om varanus vepsäks-ki.
Petserin ižandusen päsarak om sauvondmaterialiden tehmine: keramine apakut, jauh mouckivespäi.
Geografijan andmused.
Lidn om röunanverine, om üks' kilometr matkad Estinman röunhasai pohjoižhe i kaks' kilometrad päivlaskmha, no tulend om joudai kaikile tahtnikoile vspäi 2007. Petseri sijadase rajonan lodehliženno röunanno, penen Pačkovk-jogen randoil (Peipusjärven bassein), 85 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Pskovhasai om nell'kümne kaks' kilometrad päivnouzmha orhal vai 50 km avtotedme Izborskan kal't. Om kaht röunpäličmänendtahod, sidä kesken avtoiden täht: «Šumilkino — Luhamaa» i «Kuničinan mägi — Koidul». Estin Virun makundan Meremäen volost' sijadase röunan taga. Lähembaine Venäman lidn om Pskov, Estinman — Viru 36 km päivlaskmha orhal i raudtedme vai 67 km avtotedme, Pilv 42 km lodeheze orhal i raudtedme vai 57 km avtotedme, Räpin 33 km pohjoižhe vai 39 km avtotedme.
Tobmuz.
Kaik 174 küläd mülüdas lidnankundha Petseri-lidnan ližaks (edel vn 2015 sulakud — 42 küläd).
Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Deputatoiden nevondkundan ezimez'. Edeline nevondkundan ezimez' om Stanislav Tatarinovič (reduku 2015 — reduku 2020). Lidnankundan Administracijan pämez' om Jekaterina Morozova vn 2016 keväz'kuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 11 195 ristitud, rajonan ristitišton pol', vn 2021 — 10 247 ristitud. Vl 2017 kaik 10 034 ristitud elihe lidnas i 13 825 ristitud kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 14 100 eläjad vl 1998. Äjad eläjad ostiba Estinman-ki pasportad ičeze aigan.
Ortodoksižen hristanuskondan Pskovan i Petserin Pühän Emäganpäivän mez'jumalankodi pühäpertidenke (kaks' päjumalanpertid, kahesa jumalanpertid, koume časounäd) da seinänke sijadase ani suvhe lidnan keskusespäi, pol'millionad turistoid oleleb siš joga vot. Sen ližaks, ortodoksižen hristanuskondan nell' jumalanpertid, kuz' časounäd i lüteranižen jumalankodikundan Ph. Pedroin pühäpert' (kirh, 1926) oma väges lidnas.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškol. Lähembaižed professionaližen opendusen aluzkundad ratas Pskovas.
Transport.
Avtobusad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. Avtobusstancii om lidnas, tehtas rahvahidenkeskeižid-ki reisid.
"Pskovan Petseri"-raudtestancii om lidnas vspäi 1899, radab vaiše jüguiden täht vspäi 2014.
Porhov

Porhov () om Venäman lidn da lidnankund Pskovan agjan keskuzpalan päivnouzmas. Se om Porhovan rajonan administrativine keskuz.
Enzne da nügüd'.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1239 pulidnuseks lidnan statusanke, nimitihe "Porhovan lidneihut" (). Vl 1387 uz' kivine lidnuz om saudud, om kaičenus hüvin, kävutadas muzejaks. Mülüi Venäman kaks'toštkümnehe kaikiš znamasižembha lidnushe ühtenzoitusen jäl'ghe Uz'lidnan tazovaldkundanke vl 1478. Panihe makundan lidnaks Uz'lidnan gubernijan Pskovan agjaha vl 1777, oli Pskovan gubernijas vspäi 1796.
Porhovan ižandusen päsarak om sömtegimišt (argvoin da saguden tegim). Sadas mouckivid lidnan ümbrištos.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan keskuzpalan päivnouzmas, Šelon'-jogen randoil (Il'mjärven bassein), 55 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Šelon' jokseb suvespäi pohjoižhe, läbitab lidnan keskust.
Matkad Pskovhasai om 70 km päivlaskmha orhal, raudtedme vai 85 km avtotedme. Lähembaine lidn om Dno 26 km päivnouzmha orhal, raudtedme vai avtotedme.
Tobmuz.
Kätas rajonad ümbrikoks vn 2024 semendkuspäi. Sil aigalpäi Porhovan lidnankund likvidiruiše, lidn om sen üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnankundan pämez' om sen Deputatoiden suiman ezimez'. Lidnan Administracijan pämez' om Vasilii Fedulov vn 2006 vilukuspäi. Vn 2024 sügüz'kuspäi ühtištadas lidnan i rajonan Administracijad, rajon kändase ümbrikoks.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 10 608 ristitud, rajonan ristitišton pol', vn 2021 — 7 309 ristitud. Kaik 8 926 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 14 400 eläjad vl 1992.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 82,9 %, ukrainalaižed — 0,5 %, toižed rahvahad — 3,3 %, rahvahuden ozutandata — 13,3 %.
Ortodoksižen hristanuskondan seičeme pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: nell' jumalanpertid (niiden keskes koume oma väges) i koume časounäd (üks' om pühätadud koncentracižele «Dulag-100»-oigenduzlagerile, eloku 1941 — uhoku 1944), sen ližaks časoun'-bembelüläh om pandud kahten kadonuden päjumalanpertin muštho.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, kaks' keskškolad (nomer 1 i 3), čomamahtoiden škol, lapsiden da norišton sportškol. Dedovičin äiprofil'žen tehnikuman Porhovan filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks, edel vn 2015 heinkud Porhovan maižanduztehnikum radoi.
Transport.
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas. Lidn om avtotesol'meks, kaik transport läbitab lidnan keskust.
"Porhov"-raudtestancii i "580 km"-platform oma lidnan südäimes «Pskov — Bologoje»-jonol.
Pustošk

Pustošk () om Venäman lidn da lidnankund Pskovan agjan suves. Se om Pustoškan rajonan administrativine keskuz (vspäi 1927).
Istorii.
Om severz'-se neolitan kaivandusid, löutihe käpid da lidneihuziden jändusid lidnan ümbrištos (1. voz'tuha edel m.e. — 1. voz'tuha meiden erad). Eländpunktan aluz om pandud žiloks ühtennimiženno raudtestancijanno (om avaitud vn 1900 sügüz'kul) «Moskv — Rig»-keskustal vl 1901. Ende pustolän oli žilon sijas, nimitihe äjiden agjan küliden kartte. Edel revolücijad puine jumalanpert' oli olmas žilos. Pustošk sai lidnan statusad vl 1925.
Vozil 1941 (16. heinku) — 1944 (27. uhoku) lidn oli bombardiruidud da okkupiruidud nacistižen Germanijan sodavägil, sen aigan muretihe kaikid lidnan sauvusid täuzin i amptihe tuhid eläjid. Toižen mail'man sodan jäl'ghe udessündutihe lidnad.
Pustoškan ižandusen sarakod oma sauvondmaterialiden pästand (mecan ümbriradai tegimištkombinat) da sömtegimišt (leibkombinat).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan keskuzpalas, Krupejan järven da Krupei-jogen randoil (, mž. "Крупянка" alajoksmuses, Sur'-jogen i Peipusjärven bassein), 160 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Pskovhasai om 177 km pohjoižhe orhal vai 190 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Nevel' 50 km suvipäivnouzmha avtotedme i Sebež 60 km päivlaskmha avtotedme vai raudtedme.
Klimat om ven, meren i kontinentaližen klimatan röunal. Voden keskmäine lämuz om +7,0 C°, kezakun-elokun +18,0..+19,3 C°, tal'vkun-uhokun −3,0..−4,5 C°. Ekstremumad oma −40,6 C° (tal'vku, viluku) i +37,0 C° (eloku). Kezaaigan minimum om −0,1 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +12,3 C° (uhoku). Ei voi panda halad heinkus-elokus (elokun minimum om +1,3 C°). Paneb sadegid 708 mm vodes, enamba semendkus-sügüz'kus (70..88 mm kus), vähemba uhokus-sulakus (32..35 mm kus). Il'man keskmäine vozne relätivine nepsuz om 83 %.
Tobmuz.
Pustošk om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Deputatoiden suiman ezimez'. Edeline lidnan suiman ezimez' om Oksana Bugräkova (2015 — kezaku 2023). Lidnankundan Administracijan pämez' om Marina Gruzdeva vn 2023 semendkuspäi. Edeližed lidnan Administracijan pämehed oma Jurii Kravcov (viluku 2021 — semendku 2023), Aleksandr Tarbenok (radoi vn 2020 redukuhusai).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 4 619 ristitud, rajonan ristitišton pol', vn 2021 — 4 070 ristitud. Kaik 4 083 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 6 305 eläjad vl 1989.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 96,0 %, vaugedvenälaižed — 0,9 %, ukrainalaižed — 0,4 %, azerbaidžanlaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 1,6 %, rahvahuden ozutandata — 0,7 %.
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Sergii Radonežalaižen jumalanpert' om saudud vll 1997−2000.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma Pustoškan openduzkeskuz päivkodinke, lapsiden sädamižen pert', čomamahtoiden škol, lapsiden da norišton sportškol. Kursoiden openduzkombinat om lidnas. Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.
Pitalovo

Pitalovo (, ) om Venäman lidn, lidnankund da raudtesol'm Pskovan agjan keskuzpalan päivlaskmas. Se om Pitalovon rajonan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1863 kuti pol'stancii raudtel. Vozil 1920–1944 se rajonanke oli mülünu Lätänmaha. Vozil 1925–1937 eländpunktan latvijan nimi oli "Jaunlatgale" («Uz' Latgalii», ), vozil 1937–1945 — "Abrene" (). Vl 1933 se sai lidnan statusad. Suren sodan aigan lidn oli nacistižen Germanijan okkupacijan zonas (5. heinku 1941 — 22. heinku 1944).
Pitalovo šingotase valdkundaližen büdžetan aluzkundoil (Federaline muitradnikoičend), avtopaloiden edheotandal, röunanverižil varažomil, mecpilindan edheotandoil. Pitalovon lihanümbriradai kombinat pästab kolbasoid. Ende maidtegim radoi mugažo.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan keskuzpalas, Utroi-jogen randal (, Sur'-jogen hura ližajogi), 80 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Pskovhasai om 102 km pohjoižhe. Lähembaižed lidnad oma Viläk (Lätänma) 20 km lodeheze orhal vai raudtedme i Ostrov (Pskovan agj) 50 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai raudtedme.
Tobmuz.
Pitalovo om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Deputatoiden Nevondkundan ezimez'. Edeline lidnan pämez' om Vera Sivaja (2013−2018). Lidnankundan Administracijan pämez' om Irina Meščeräk vn 2020 redukuspäi. Edeline lidnan Administracijan pämez' om Galina Merenkova (kül'mku 2015 — reduku 2020).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 5 826 ristitud, vn 2021 — 5 263 ristitud. Kaik 5 335 ristitud elihe lidnas vl 2017, rajonan pol'. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 7 300 eläjad vl 1996.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 92,4 %, vaugedvenälaižed — 1,5 %, armenijalaižed — 1,3 %, azerbaidžanlaižed — 0,5 %, ukrainalaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 2,2 %, rahvahuden ozutandata — 1,7 %.
Ortodoksižen hristanuskondan puine Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' sijadase läz raudtestancijad, se pühäpert' om saudud vll 1929–1932 kut ortodoksine Latvijan tobmuden aigan.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma koume päivkodid, keskškol, rajonan lapsiden sädamižen pert', čomamahtoiden škol, lapsiden da norišton sportškol. Ostrovan äiprofil'žen kolledžan Pitalovon filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
11 (lugu)

11 (üks'toštkümne) om naturaline numeral' (lugusana) 10 da 12 keskes.
12 (lugu)

12 (kaks'toštkümne) om lugu 11 da 13 keskes.
13 (lugu)

13 (koumetoštkümne) om lugu 12 da 14 keskes.
14 (lugu)

14 (nell'toštkümne) om lugu 13 da 15 keskes.
15 (lugu)

15 (vižtoštkümne) om lugu 14 da 16 keskes.
16 (lugu)

16 (kuz'toštkümne) om lugu 15 da 17 keskes.
17 (lugu)

17 (seičemetoštkümne) om londuseline lugu 16 da 18 keskes.
18 (lugu)

18 (kahesatoštkümne) om lugu 17 da 19 keskes.
19 (lugu)

19 (ühesatoštkümne) om londuseline lugu 18 da 20 keskes.
20 (lugu)

20 (kaks'kümne) om lugu 19 da 21 keskes.
Tartu

Tartu (mugažo estin kelel, virktas [ˈtɑrtˑu], sijaline "Tarto"; vozil 1224−1893 "Derpt") om kahtenz' surtte Estinman lidn eläjiden lugun mödhe. Se sijadase valdkundan päivnouzmas, om Tartun makundan administrativižeks keskuseks.
Istorii.
Eländpunkt om tetab "Tarbatu"-nimenke 1. voz'tuhan keskespäi. 1030-nz' voz' lugese lidnan alusenpanendan vodeks, Tartu mainitase ezmäižen kerdan kirjutadud purtkiš kuti "Jur'jev"-lidn anastandan tagut Kijevan Jaroslav Melev-ruhtinasel i oli nimitadud hänen hristanuskondan Jurii-nimen mödhe.
Tartu šingotase mašiništonsauvomižel, sömtegimištol (olud i alkogolitomižed jomad, jauh, erazvuiččed konservad), poligrafijal, IT-kompanijoil, turizmal (14 adivpertid) i openduzkeskuseks universitetan mediciniženke klinikanke.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Emäjogen randoil (lankteb Peipusjärvhe), korktusil 79 metrhasai, 57 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Tallidnhasai om 185 km lodeheze avtotedme vai raudtedme.
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +6,3 C°, kezakun-elokun +15,5..+18 C°, tal'vkun-uhokun −2,1..−4,4 C°. Ekstremumad oma −38,6 C° (tal'vku) i +35,2 C° (eloku). Kezaaigan minimum om −2,2 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +13 C° (tal'vku). Ei voi panda halad heinkus-elokus. Paneb sadegid 673 mm vodes, enamba kezakus (88 mm) i elokus (79 mm), vähemba uhokus-sulakus (35..39 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 65..70 % röunoiš sulakus-kezakus, 82..89 % sügüz'kus-uhokus. Tal'vaig om pil'vekaz lujas, semendku-heinku oma päivoikahad.
Tobmuz.
Tartun municipalitetan () pind om 154 km². Ilmatsalu-žilo (347 rist. vl 2020), Märj-žilo ("Märja", 619 rist. vl 2020) i kümne küläd mülüdas sihe Tartun ližaks. Lidn ičeksaz jagase 18 nimitadud oficialižeks mikrorajonaks ("linnaosa").
Urmas Klaas radab lidnan pämehen () vn 2014 sulakuspäi. Edeline lidnan pämez' om Urmas Kruuze ("Urmas Kruuse", sulaku 2007 — keväz'ku 2014).
Eläjad.
Vn 2000 Estinman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 101 169 ristituid, vn 2011 — 97 600 ristituid. Kaik 93 715 eläjad oli lidnas vl 2018. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 113 977 eläjad vl 1989.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2011): estilaižed — 81,7 %, venänikad — 14,7 %, ukrainalaižed — 0,9 %, suomalaižed — 0,7 %, vaugedvenälaižed — 0,4 %, toižed rahvahad i rahvahuden ozutandata — 1,6 %.
Kelenmahtused (kodikel' i toine kel' vl 2000): estin kel' — 93,0 %, venän kel' — 71,7 %, anglijan kel' — 36,6 %, saksan kel' — 20,1 %, suomen kel' — 8,4 %.
Tartun universitet (alusenpanend 1632), Estinman openduzministruz i Estinman rahvahaline muzei sijadasoiš Tartus.
Transport.
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas. Voib sadas jonusel Tallidnhasai i Valghasai.
Tartun civiline lendimport ("TAY / EETU", 26 tuh. passažiroid vl 2018) sijadase kümnes kilometras suvipäivlaskmha lidnan keskusespäi. Tehtas reisid Hel'sinkinnoks.
Avton seižmine om maksutoi Tartus, konz nece om ozutadud znamal i časud oma pandud vedajan tulendan aiganke.