tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Penzan agj

Penzan agj () om Venälaižen Federacijan subjekt.
Se mülüb Volgaveren federaližhe ümbrikho.
Agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Penz.
Keled.
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.
Istorii.
Penzan agj om olmas vs 1939 uhokun 4. päiväspäi.
Penzan agjan Päkäskuz om vahvištadud vn 1996 10. päiväl sügüz'kud Käskusenandajan Suiman ühtnijoil, allekirjutadud agjan Administracijan pämehel sil-žo päiväl da om väges nügüd' äiluguižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused.
Agjal om röunoid Ul'janovskan agjanke päivnouzmas, Saratovan agjanke suves, Tambovan agjanke päivlaskmas, Räzanin agjanke lodehes, Mordovijan Tazovaldkundanke pohjoižes. Penzan agj om mererandatoi.
Pind om 43 352 km², sidä kesken mec otab territorijan videndest. Kaikiš pidembad oma Suranjogi da Mokšanjogi, ned mülüdas Volgan oigedpol'žhe basseinha. Päivlaskmaižed da suvipäivlaskmaižed joged mülüdas Donan basseinha. Kaikiš suremb ratud vezišt om Suran vezivaradim.
Kaikiš korktemb čokkoim om Hvalinskan kukkazsel'gan nimetoi taho (342 m).
Klimat om ven kontinentaline. Heinkun keskmäine lämuz +19,9 C°, uhokun — −9,3 C°, voden keskmäine lämuz +5,2 C°. Paneb sadegid 450..500 mm vodes tobjimalaz, no voib olda 350..775 mm röunoiš.
Londuseližed varad oma kivivoi, turbaz, titan, cirkonii, sauvondmaterialad (letked, saved, mouckivi, sauvondgips), mineraližed mujud, fosforitad, reskvezi.
Tobmuz.
Agjan pämez' nimitase gubernatoraks. Ivan Belozercev radab gubernatoran vs 2015 semendkun 25. päiväspäi. Kaik rahvaz änestab händast videks vodeks, enamba kaht strokud jäl'geten ei sa. Gubernator om mugažo agjan Ohjastusen ezimez', hän märičeb sen strukturad da paneb Ohjastusen ühtnijoid radnikusile.
Penzan agjan üks'kodine parlament om Käskusenandai Suim. Kaik rahvaz valičeb sen 36 ezitajad videks vodeks. Valerii Lidin radab Käskusenandajan Suiman ezimeheks vs 2015 elokun 11. päiväspäi.
Radonoigendai tobmuz om Penzan agjan Ohjastuz. Agjan ministrused, departamentad, ohjandused da komitetad alištudas Ohjastusele.
Vn 2015 13. päiväl sügüz'kud valitihe gubernatorad, nügüdläine gubernator sai vägestust ezmäižel tural (86,04% änid). Käskusenandajan Suiman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2012 14. päiväl redukud.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 1 386 186 ristitud. Lidnalaižen ristitišton pala om 68,5% (2018).
Kaik om üks'toštkümne lidnad agjas da 16 lidnanvuittušt žilod. Toižed järedad lidnad (enamba 50 tuh. ristituid, surembaspäi penembha) oma Kuzneck da Zarečnii (Penzan kaimdailidn). Vl 2017 kaik om 10 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 84,1%, totarlaižed — 6,2%, mordvinalaižed — 4,0%, ukrainalaižed — 0,6%, čuvašalaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 1,6%, rahvahuden ozutandata — 3,1%.
Kurskan agjan lidnad

Kaik om kümne lidnad () i 22 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") Kurskan agjas.
Enččed lidnad.
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad:
Tulan agjan lidnad

Kaik om ühesatoštkümne lidnad () i 11 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") Tulan agjas.
Enččed lidnad.
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad:
Mülütihe toižihe lidnoihe:
Räzanin agjan lidnad

Kaik om kaks'toštkümne lidnad () i 21 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") Räzanin agjas.
Enččed lidnad.
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad, nügüd' lidnanvuiččed žilod:
Belgorodan agj

Belgorodan agj () om Venälaižen Federacijan subjekt.
Se mülüb Federaližhe keskuzümbrikho.
Agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Belgorod.
Keled.
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.
Istorii.
Belgorodan agj om olmas vn 1954 vilukun 6. päiväspäi.
Belgorodan agjan Päkäskuz om vahvištadud vn 2003 24. päiväl tal'vkud Agjan Duman ezitajil, om allekirjutadud gubernatoral sen-žo voden 31. päiväl tal'vkud da om väges nügüd' äiluguižidenke vajehtusidenke. Se vajehti endišt Päkäskust, kudamb oli vahvištadud vn 1995 20. päiväl sulakud.
Geografijan andmused.
Agj röunatab Voronežan agjanke päivnouzmas, Ukrainanke suves da päivlaskmas (sen Luganskan, Har'kovan da Sumin agjoidenke), Kurskan agjanke pohjoižes. Belgorodan agj om mererandatoi.
Pind om 27 134 km², sidä kesken mustma otab 77 % territorijad, mec — läz kümnendest. Znamasižed joged oma Severskii Donc da Oskol. Agjan päivnouzmaižed joged mülüdas Don-jogen da Azovmeren basseinha, päivlaskmaižed joged — Dnepranjogen da Mustmeren basseinha.
Reljef om kukhikaz da vanoikaz. Kaikiš ülähaižemb nimetoi čokkoim sijadase agjan pohjoižes (277 m). Kaikiš alahaižembad čokkoimed oma jogiden kendäkod agjan suves.
Klimat om ven kontinentaline. Tal'v om hobed, keza om hätkeline. Heinkun keskmäine lämuz om +21..+23 C°, vilukun −5..−7 C°. Paneb sadegid 500..600 mm vodes.
Londuseližed varad oma raudkivend, boksitad, apatitad, sauvondmaterialad (letked, saved, mouckivi), mustma.
Tobmuz.
Agjan pämez' om gubernator. Kaik rahvaz valičeb händast videks vodeks. Väčeslav Gladkov radab gubernatoran vn 2020 kül'mkun 18. päiväspäi. Gubernator om mugažo agjan Ohjastusen pämez', hän märičeb sen strukturad da paneb Ohjastusen ühtnijoid radnikusile. Üks' ezmäine varagubernator da seičeme muite varagubernatorad oma hänele abhu.
Käskusenandai tobmuz om üks'kodine parlament. Se om Belgorodan agjan Dum 50 deputatanke viž vot valdatusen strokunke, rahvaz valičeb heid kaikid mugažo. Vasilii Poträsajev radab Agjan Duman ezimeheks vn 2015 vilukun 22. päiväspäi. Hän om valitud tošti vn 2015 valičendoiden jäl'ghe.
Radonoigendai tobmuz om Belgorodan agjan Ohjastuz. Agjan departamentad, ohjandused da laudkundad alištudas Ohjastusele.
Gubernatoran edelstrokuižed valičendad oliba vn 2021 19. päiväl sügüz'kud. Nügüdläine gubernator sai vägestust ezmäižel tural (78,79 %). Edeline gubernator om Jevgenii Savčenko, radoi seičeme strokud (18. tal'vku 1993 — 22. sügüz'ku 2020, sai 69,29 % änid vn 2017 valičendoil). Agjan Duman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2015 13. päiväl sügüz'kud.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe agjan eläjiden lugu oli 1 532 526 ristitud, vn 2021 — 1 540 486 ristitud. Kaikiš suremb agjan ristitišt oli 1 552 865 eläjad vl 2017. Kaikuččed kaks' ristitud koumespäi oma lidnalaižed.
Kaik om üks'toštkümne lidnad agjas da 18 lidnanvuittušt žilod. Toižed järedad lidnad (enamba 85 tuh. ristituid vl 2010) oma Vanh Oskol i Gubkin. Vl 2017 kaik oli 15 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,5 % vl 2010): venälaižed — 91,7 %, ukrainalaižed — 2,7 %, armenijalaižed — 0,5 %, toižed rahvahad — 2,2 %, rahvahuden ozutandata — 2,9 %.
Bränskan agj

Bränskan agj () om Venälaižen Federacijan subjekt.
Se mülüb Federaližhe keskuzümbrikho.
Agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Bränsk.
Keled.
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.
Istorii.
Bränskan agj om olmas vs 1944 heinkun 5. päiväspäi.
Bränskan agjan Päkäskuz om vahvištadud vn 2012 20. päiväl tal'vkud Agjan Duman ezitajil da om väges nügüd' äiluguižidenke vajehtusidenke. Se vajehti endišt Päkäskust, kudamb oli vahvištadud vn 1996 26. päiväl vilukud.
Geografijan andmused.
Agj röunatab Kalugan agjanke pohjoižpäivnouzmas, Orelan agjanke päivnouzmas, Kurskan agjanke suvipäivnouzmas, Ukrainanke suves (sen Sumin da Černigovan agjoidenke), Vaugedvenämanke päivlaskmas (sen Gomelin da Mogilövan agjoidenke), Smolenskan agjanke pohjoižes. Bränskan agj om mererandatoi.
Pind om 34 857 km², sidä kesken mec otab läz nelländest. Znamasižed joged oma Desn ližajogidenke da Iput', ned mülüdas Dnepr-jogen basseinha.
Reljef om tazo da alangoikaz tobjan palan. Desnan oiged randpol' om kukhikaz da vanoikaz. Kaikiš korktemb nimetoi čokkoim (292 m) sijadase agjan lodehes, Smolenskan agjan röunal. Kaikiš madalamb om Desn-jogen kendäk suves (125 m).
Klimat om ven kontinentaline. Tal'v om hobed, keza om pit'k. Heinkun keskmäine lämuz om +18..+20 C°, vilukun kesklämuz om −7..−9 C°. Paneb sadegid 550..600 mm vodes, sidä kesken kezal 220..230 mm, kaikes tal'ves oleleb 80..100 mm.
Londuseližed varad oma fosforitad, sauvondmaterialad (letked, saved, mouckivi, mel), mustma.
Tobmuz.
Agjan pämez' nimitase gubernatoraks. Aleksandr Bogomaz radab gubernatoran vs 2014 sügüz'kun 9. päiväspäi. Kaik rahvaz änestab händast videks vodeks, ei sa enamba kaht strokud jäl'geten. Gubernator om mugažo agjan Ohjastusen pämez', hän märičeb sen strukturad da paneb Ohjastusen ühtnijoid radnikusile. Kümne varagubernatorad oma hänele abhu.
Käskusenandai tobmuz om üks'kodine parlament. Se om Bränskan agjan Dum 60 deputatanke. Kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Vladimir Popkov radab Agjan Duman ezimeheks vs 2014 sügüz'kun 30. päiväspäi.
Radonoigendai tobmuz om Bränskan agjan Ohjastuz. Agjan departamentad, ohjandused da inspekcijad alištudas Ohjastusele.
Gubernatoran valičendad oliba edel ičeze strokud, vn 2015 13. päiväl redukud. Nügüdläine gubernator sai vägestust ezmäižel tural (79,96%) da radab ühtenden strokun. Agjan Duman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2014 14. päiväl sügüz'kud.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 1 278 217 ristitud. Kaikutte seičemenz' ristit kümnespäi om lidnalaine.
Kaik om kuz'toštkümne lidnad agjas da 23 lidnanvuittušt žilod. Toižed järedad lidnad (enamba 40 tuh. ristituid, surembaspäi penembha): Klincad da Novozibkov. Vl 2017 kaik om 16 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 94,7%, ukrainalaižed — 1,1%, vaugedvenälaižed — 0,4%, armenijalaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 1,3%, rahvahuden ozutandata — 2,1%.
Tümenin agjan lidnad (avtonomižita ümbrikoita)

Kaik om viž lidnad () i ni üht lidnanvuittušt žilod (vspäi 2009, ven. "посёлок городского типа") Tümenin agjas sen avtonomižita ümbrikoita.
Kacu mugažo.
Tümenin agjha mülüjiden avtonomižiden ümbrikoiden lidnad:
Orelan agjan lidnad

Kaik om seičeme lidnad () i 13 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") Orelan agjas.
Enččed lidnad.
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad:
Orelan agj

Orelan agj () om Venälaižen Federacijan subjekt.
Se mülüb Federaližhe keskuzümbrikho.
Agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Orel.
Keled.
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.
Istorii.
Orelan agj om olmas vs 1937 sügüz'kun 27. päiväspäi.
Orelan agjan Päkäskuz om vahvištadud vn 1996 26. päiväl uhokud Agjan Duman ühtnijoil, allekirjutadud agjan Administracijan pämehel sil-žo päiväl da om väges nügüd' äiluguižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused.
Agjal om röunoid Lipeckan agjanke päivnouzmas, Kurskan agjanke suves, Bränskan agjanke päivlaskmas, Kalugan agjanke lodehes, Tulan agjanke pohjoižes. Orelan agj om mererandatoi.
Pind om 24 652 km², sidä kesken mec otab 1 937 km² (7,4%). Joged mülüdas Volgan, Donan da Dnepran basseinoihe. Kaikiš pidemb om Okanjogi ičeze ližajogidenke.
Reljef om kukhikaz da vanoikaz, süvidenke jogialangištoidenke. Kaikiš korktemb čokkoim om nimetoi taho läz Dementjevk-küläd (286 m) agjan pohjoižpäivnouzmas. Kaikiš madalamb čokkoim om Hered Sosn-jogen kendäk Lipeckan agjanke röunanno (120 metrad).
Klimat om ven kontinentaline. Heinkun keskmäine lämuz om +18..+19 C°, vilukun lämuz om −9..−11 C°. Paneb sadegid 500..600 mm vodes.
Londuseližed varad oma bur hil', turbaz, raudkivend, urankivend, sauvondmaterialad (mouckivi, letked, saved, sauvondgips, mel), fosforitad, mustma.
Tobmuz.
Agjan pämez' nimitase gubernatoraks (edel vn 1996 uhokun 26. päiväd — Administracijan pämeheks). Andrei Kličkov tegeb gubernatoran velgusidme vs 2017 redukun 5. päiväspäi. Kaik rahvaz änestab händast videks vodeks, enamba kaht strokud jäl'geten ei sa. Gubernator om mugažo agjan Ohjastusen ezimez', hän märičeb sen strukturad da paneb Ohjastusen ühtnijoid radnikusile. Ezmäine varagubernator - Ohjastusen varaezimez', koume muite varagubernatorad - Ohjastusen varaezimest, viž Ohjastusen muite varaezimest, mugažo Gubernatoran da Ohjastusen Apparat oma hänele abhu.
Orelan agjan üks'kodine parlament om Rahvahandeputatoiden Nevondkund (edel vn 1996 uhokun 26. päiväd — Agjan Dum). Kaik rahvaz valičeb sen 50 ezitajad videks vodeks. Leonid Muzalevskii radab Rahvahandeputatoiden Nevondkundan ezimeheks vs 2012 tal'vkun 16. päiväspäi kahtenden strokun jäl'geten.
Radonoigendai tobmuz om Orelan agjan Ohjastuz. Agjan departamentad da ohjandused alištudas Ohjastusele.
Rahvahandeputatoiden Nevondkundan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 18. päiväl sügüz'kud (voziden 2016−2021 kucund). Valitihe gubernatorad vn 2014 14. päiväl sügüz'kud, edeline gubernator sai vägestust ezmäižes turas (89,17%).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 786 935 ristitud. Kaikutte kahtenz' ristit koumespäi om lidnalaine.
Kaik om seičeme lidnad agjas da 13 lidnanvuittušt žilod. Toižed järedad lidnad (läz vai enamba 40 tuh. ristituid, surembaspäi penembha) oma Livni da Mcensk. Vl 2017 kaik oli 6 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 93,9%, ukrainalaižed — 1,0%, armenijalaižed — 0,5%, toižed rahvahad — 2,4%, rahvahuden ozutandata — 2,2%.
Ul'janovskan agjan lidnad

Kaik om kuz' lidnad () i 29 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") Ul'janovskan agjas.
Omskan agjan lidnad

Kaik om kuz' lidnad () i 21 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") Omskan agjas.
Lipeckan agjan lidnad

Kaik om kahesa lidnad () Lipeckan agjas. Ei ole lidnanvuiččid žiloid agjas vspäi 2005.
Enččed lidnad.
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad, nügüd' žilod:
Mülütihe toižhe lidnha:
Lipeckan agj

Lipeckan agj () om Venälaižen Federacijan subjekt.
Se mülüb Federaližhe keskuzümbrikho.
Agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Lipeck.
Keled.
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.
Istorii.
Lipeckan agj om olmas vs 1954 vilukun 6. päiväspäi.
Lipeckan agjan Päkäskuz om vahvištadud vn 2003 27. päiväl keväz'kud Agjan Nevondkundan deputatoil, om allekirjutadud gubernatoral sen-žo voden 9. päiväl sulakud da om väges möhembaižidenke vajehtusidenke. Se vajehti endišt Päkäskust, kudamb oli vahvištadud vn 1994 1. päiväl tal'vkud.
Geografijan andmused.
Agj röunatab Tambovan agjanke päivnouzmas, Voronežan agjanke suves, Kurskan agjanke suvipäivlaskmas, Orelan agjanke päivlaskmas, Tulan da Räzanin agjoidenke pohjoižes. Lipeckan agj om mererandatoi.
Pind om 24 047 km². Agj mülüb mecan da stepin zonha. Mustma otab territorijan viž kudendest.
Agjan päivnouzmpol' om alangoikaz. Kukhikaz tazangišt levigandeb päivlaskmpoles, se venub 262 metrhasai valdmeren pindan päl korktusil. Znamasižed joged oma Don da sen ližajoged (Voronež, Hered Sosn).
Klimat om ven kontinentaline. Heinkun keskmäine lämuz om +20..+22 C°, vilukun lämuz om −8..−11 C°. Paneb sadegid 500..575 mm vodes.
Londuseližed varad oma turbaz, raudkivend, sauvondmaterialad (mouckivi, saved, letked, dolomit), mustma.
Tobmuz.
Agjan pämez' nimitase administracijan pämeheks. Oleg Korolöv radab administracijan pämehen vs 1998 sulakun 12. päiväspäi. Hänen valdatusiden strok om viž vot. Administracijan pämez' märičeb Administracijan strukturad da paneb sen ühtnijoid radnikusile. Üks' ezmäine administracijan varapämez' da kahesa administracijan muite varapämest oma hänele abhu.
Käskusenandai tobmuz om Lipeckan agjan Deputatoiden Nevondkund 56 ezitajanke. Kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Pavel Putilin radab Agjan Deputatoiden Nevondkundan ezimeheks vs 2005 tal'vkuspäi koumanden strokun.
Radonoigendai tobmuz om Lipeckan agjan Administracii. Agjan ohjandused da inspekcijad alištudas Administracijale.
Agjan administracijan pämehen järgenduseližed valičendad oliba vn 2014 14. päiväl sügüz'kud, nügüdläine administracijan pämez' sai vägestust ezmäižes turas (80,31%) da radab videnden strokun jäl'geten. Deputatoiden Nevondkundan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 18. päiväl sügüz'kud (6. kucund).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 1 173 513 ristitud. Lidnalaižiden eläjiden pala om 64,36% (2018).
Kaik om kahesa lidnad agjas, ei ole lidnanvuiččid žiloid. Toine järed lidn (enamba 100 tuh. ristituid) om Jelec. Vl 2017 kaik oli 7 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 92,6%, ukrainalaižed — 0,8%, armenijalaižed — 0,6%, toižed rahvahad — 2,1%, rahvahuden ozutandata — 3,9%.
Tambovan agjan lidnad

Kaik om kahesa lidnad () i 12 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") Tambovan agjas.
Tambovan agj

Tambovan agj () om Venälaižen Federacijan subjekt.
Se mülüb Federaližhe keskuzümbrikho.
Agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Tambov.
Keled.
Valdkundkel' om üks'jäine, se om venäkel'.
Istorii.
Tambovan agj om olmas vs 1937 sügüz'kun 27. päiväspäi.
Tambovan agjan Päkäskuz om vahvištadud vn 1994 30. päiväl kül'mkud Agjan Duman ezitajil da om väges äiluguižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused.
Agjal om röunoid Penzan da Saratovan agjoidenke päivnouzmas, Voronežan agjanke suves, Lipeckan agjanke päivlaskmas da Räzanin agjanke pohjoižes. Tambovan agj om mererandatoi.
Pind om 34 462 km². Agj mülüb mecan i stepin zonha, mec otab territorijan kümnendest. Mahuz om mustma. Joged mülüdas Donan (znamasižed — Matir- da Voron-joged) i Volgan (znamasine — Cnanjogi) basseinoihe.
Reljef om tazo, mugažo vanoikaz sijiči. Kaikiš korktemb čokkoim om nimetoi taho suvipäivlaskmas Tambovalpäi, Matir-jogen hural randal (219 m). Kaikiš madalamb om Cnanjogen kendäk agjan pohjoižröunal (95 m).
Klimat om ven kontinentaline. Heinkun keskmäine lämuz om +19..+20 C°, vilukun lämuz — −8..−9 C°. Paneb sadegid 450..550 mm vodes.
Londuseližed varad oma turbaz, titan, cirkonii, sauvondmaterialad, fosforitad, mineraližed mujud, mustma.
Tobmuz.
Tambovan agjan pämez' nimitase Administracijan pämeheks. Aleksandr Nikitin radab administracijan pämehen vs 2015 semendkun 25. päiväspäi. Hänen valdatusiden strok om viž vot. Administracijan pämez' märičeb sen strukturad da paneb sen ühtnijoid radnikusile. Kaks' Administracijan ezmäšt varapämest da kahesa Administracijan muite varapämest oma hänele abhu.
Tambovan agjan üks'kodine parlament om Agjan Dum. Se sädab ištundoid kerdan kus. Kaik rahvaz valičeb sen 50 ezitajad videks vodeks. Evgenii Matuškin radab Agjan Duman ezimeheks vs 2015 tal'vkun 10. päiväspäi.
Radonoigendai tobmuz om Tambovan agjan Administracii. Agjan ohjandused da komitetad alištudas Administracijale.
Agjan administracijan pämehen valičendad oliba vn 2015 13. päiväl sügüz'kud, nügüdläine administracijan pämez' sai vägestust ezmäižel tural (85,47%) da radab ezmäižen strokun. Agjan Duman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 18. päiväl sügüz'kud (6. kucund).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 1 091 994 ristitud. Kaikutte koumanz' ristit videspäi om lidnalaine (2018).
Kaik om kahesa lidnad agjas da 12 lidnanvuittušt žilod. Toine järed lidn (enamba 90 tuh. ristitud) om Mičurinsk. Vl 2018 kaik om 10 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 95,0%, ukrainalaižed — 0,7%, armenijalaižed — 0,4%, čiganalaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 1,4%, rahvahuden ozutandata — 2,1%.
Voronežan agjan lidnad

Kaik om vižtoštkümne lidnad () i 17 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") Voronežan agjas.
Enččed lidnad.
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad, nügüd' žilod:
Mülütihe toižihe lidnoihe:
Voronežan agj

Voronežan agj () om Venälaižen Federacijan subjekt.
Se mülüb Federaližhe keskuzümbrikho.
Agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Voronež.
Keled.
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.
Istorii.
Voronežan agj om olmas vs 1934 kezakun 13. päiväspäi.
Voronežan agjan Päkäskuz om vahvištadud vn 2006 25. päiväl semendkud Agjan Duman ezitajil, tuli väghe sen-žo voden 7. päiväl kezakud da om väges nügüd' äiluguižidenke vajehtusidenke. Se vajehti endišt Päkäskust, kudamb oli vahvištadud vn 2001 2. päiväl heinkud.
Geografijan andmused.
Agj röunatab Saratovan agjanke päivnouzmas, Volgogradan agjanke suvipäivnouzmas, Rostovan agjanke da Ukrainanke (sen Luganskan agjanke) suves, Belgorodan agjanke päivlaskmas, Kurskan agjanke lodehes, Lipeckan da Tambovan agjoidenke pohjoižes. Voronežan agj om mererandatoi.
Pind om 52 216 km². Agj mülüb mecan da stepin zonha. Mustma otab territorijan nell' videndest, mec — 8,4%. Znamasine jogi om Don sen ližajogidenke (Voronež, Bitüg, Hopr da tž.).
Reljef om kukhikaz da vanoikaz. Kaikiš korktemb čokkoim sijadase agjan lodehes (259 m), kaikiš madalamb om Don-jogen kendäk suviröunal (57 m).
Klimat om ven kontinentaline. Heinkun keskmäine lämuz om +20..+21 C°, vilukun lämuz om −9..−10 C°. Paneb sadegid 500..550 mm vodes.
Londuseližed varad oma metallad (vas'k, nikel', platin), sauvondmaterialad (mouckivi, saved, letked, granit), pol'kalližarvoižed kived, mel, mineraližed mujud, fosforitad, mustma.
Tobmuz.
Agjan pämez' nimitase gubernatoraks. Kaik rahvaz valičeb händast videks vodeks, ei sa enamba kaht strokud jäl'geten. Gubernator om mugažo agjan Ohjastusen ezimez', hän märičeb sen strukturad da paneb Ohjastusen ühtnijoid radnikusile. Aleksandr Gusev tegeb gubernatoran velgusidme vs 2017 tal'vkun 25. päiväspäi. Koume varagubernatorad, kaks' Ohjastusen ezmäšt varaezimest da nell' muite Ohjastusen varaezimest oma hänele abhu.
Käskusenandai tobmuz om üks'kodine parlament — Agjan Dum. Kaik rahvaz valičeb sen 56 ezitajad videks vodeks. Vladimir Netösov radab Agjan Duman ezimeheks vs 2015 sügüz'kun 25. päiväspäi.
Radonoigendai tobmuz om Voronežan agjan Ohjastuz. Agjan departamentad, ohjandused da inspekcijad alištudas Ohjastusele.
Gubernatoran järgenduseližed valičendad oliba vn 2014 14. päiväl sügüz'kud, edeline gubernator sai vägestust ezmäižel tural (88,75%) da oli ranu kahtenden strokun. Agjan Duman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2015 13. päiväl sügüz'kud (6. kucund).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 2 335 380 ristitud. Kaikutte kahtenz' ristit koumespäi om lidnalaine.
Kaik om vižtoštkümne lidnad agjas da 17 lidnanvuittušt žilod. Toižed järedad lidnad (enamba 50 tuh. ristituid vl 2015, surembaspäi penembha): Borisoglebsk, Rossoš, Liski. Vl 2017 kaik oli 19 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 91,0%, ukrainalaižed — 1,8%, armenijalaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 2,1%, rahvahuden ozutandata — 4,7%.
Moskvan agjan lidnad

Kaik om seičemekümne nell' lidnad (, sidä kesken üks' SATÜ) i 73 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа", sidä kesken nell' SATÜ:d) Moskvan agjas vn 2020 vilukul.
Enččed lidnad.
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad:
Mülütihe toižihe lidnoihe:
Sergijev Posad

Sergijev Posad () om Venäman lidn da lidnankund Moskvan agjan pohjoižes. Se om agjan 21nz' lidn eläjiden lugun mödhe, Sergijev Posadan lidnümbrikon administrativine keskuz (edel vn 2019 sulakud — rajonan) da kaikiš suremb lidn.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1347 kuti ortodoksižen hristanuskondan kel'j da pen' pühäkodi. Sauvoškanzihe jumalankodid läz sidä, aidoidud lidnudeks. Ph. Sergii Radonežalaižen manahad-jäl'gendajad služiba siš. Eländpunktad mez'jumalankodinno oliba ühtenzoittud da saiba lidnan statusad vl 1782 kuti "Sergijevskii posad".
Vozil 1919−1930 nimitihe lidnad Sergijev:aks, vozil 1930−1991 sen nimi oli Zagorsk.
Sergijev Posad šingotase tarkoiktan mašinansauvomižen tegimil, sömtegimištol (leibänkombinat, lihakombinat, konditerižiden tegesiden pästand, jähižen edheotand, jondveden pakuitez) i turizmal. Moskvan hengeline akademii i nell' tedoinstitutad ratas lidnas (sättutoitud himijan, räzintegimišton, lindvodindan, tegesiden lapsiden täht).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase lidnümbrikon suvipalas, seižub Končur-jogen muugotil randoil ( 12 km pitte, Kläz'man hura randpol'), 210 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Moskvan röunhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om 52 km suvipäivlaskmha. Lähembaižed lidnad oma mülüjad lidnümbrikho Hot'kovo suvipäivlaskmha, Peresvet i Krasnozavodsk pohjoižhe.
Eläjad.
Vl 1897 lidnan ristitišt oli läz 25 tuhad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 111 179 ristitud, lidnankundan — 118 025 ristitud. Vn 2021 rahvahanlugemižen mödhe lidnan ristitišt oli 101 756 eläjad. Vl 2017 kaik 104 579 ristitud elihe lidnas, 111 497 ristitud — lidnankundas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 112..116 tuhad eläjid vll 1985−2006 (116 tuh. eläjid vozil 1991 i 1992).
Rahvahad (2010): venälaižed — 95,2 %, ukrainalaižed — 1,8 %, toižed rahvahad — 3,0 %.
Ortodoksižen hristanuskondan vižsadavozne keskuz sijadase lidnas — Pühän Stroican da Sergijan Laur i sen arhitekturine ansambl' (enamba 50 pertid), 20 tošt jumalanpertid i viž časounäd.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma privatine Sergijev Posadan gumanitarine institut, valdkundaline Sergijev Posadan kolledž, mugažo üläopendusen aluzkundoiden viž filialad i agjan medicinižen kolledžan filial.
Moskvan agj

Moskvan agj () om Venälaižen Federacijan subjekt.
Se mülüb Federaližhe keskuzümbrikho.
Agjan Dum sijadase toižes federacijan subjektas — Moskvas. Agjan Ohjastusen pert' sijadase Krasnogorskas.
Keled.
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.
Istorii.
Moskvan agj om olmas vs 1929 vilukun 14. päiväspäi.
Moskvan agjan Päkäskuz om vahvištadud vn 1996 4. päiväl tal'vkud Agjan Duman ezitajil, sen-žo voden 11. päiväl tal'vkud gubernatoral da om väges nügüd' äiluguižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused.
Agj röunatab 8 regionanke: Vladimiran agjanke pohjoižpäivnouzmas da päivnouzmas, Räzanin agjanke suvipäivnouzmas, Tulan agjanke suves, Kalugan agjanke suvipäivlaskmas, Smolenskan agjanke päivlaskmas, Tverin agjanke lodehes da pohjoižes, Jaroslavlin agjanke pohjoižes, Moskvanke keskuses. Moskvan agj om mererandatoi.
Pind om 44 379 km². Mec otab läz kaht videndest territorijad. Kaik joged mülüdas Volgan basseinha. Znamasižed joged oma Kläz'm, Ruz, Moskv da Okanjogi.
Kukhikahad ülüded seištas agjan päivlaskmas, alangištod ottas agjan päivnouzmpol't. Kaikiš korktemb čokkoim om Zamri-mägi Možaiskan rajonas agjan suvipäivlaskmas (310 m).
Londuseližed varad oma turbaz, fosforitad, sauvondmaterialad (mouckivi, saved, letked).
Tobmuz.
Agjan pämez' om gubernator, hän-žo om agjan ohjastusen ezimez'. Kaik rahvaz valičeb händast videks vodeks. Andrei Vorob'jov radab gubernatoran vs 2012 kül'mkun 8. päiväspäi. Gubernator märičeb Ohjastusen strukturad da paneb sen ühtnijoid radnikusile. Kaks' varagubernatorad, üks' ezmäine Ohjastusen varaezimez', kahesa Ohjastusen muite varaezimest, mugažo Gubernatoran Administracii oma hänele abhu.
Käskusenandai tobmuz om Agjan Dum. Kaik rahvaz valičeb sen 50 ezitajad videks vodeks. Igor' Brincalov radab sen ezimeheks vs 2011 tal'vkun 15. päiväspäi kahtenden strokun.
Radonoigendai tobmuz om Moskvan agjan Ohjastuz. Agjan ministrused da laudkundad alištudas Ohjastusele.
Gubernatoran järgenduseližed valičendad oliba vn 2013 8. päiväl sügüz'kud, nügüdläine gubernator sai vägestust ezmäižel tural (78,94%). Agjan Duman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 18. päiväl sügüz'kud.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 7 095 120 ristitud, sidä kesken 16 vepsläšt. Kaikutte kahesanz' ristit kümnespäi om lidnalaine. Moskvan ezilidnan zon levigandeb 50..70 km matkoil ümbärtespäi agjan territorijas.
Kaik om seičemekümne koume lidnad agjas da 72 lidnanvuittušt žilod (radnikžilod i kezažilod). Niišpäi kaikiš järedambad oma (enamba 150 tuh. ristituid, surembaspäi penembha): Balaših, Podol'sk, Korolöv, Himki, Lüberci, Mitišči, Elektrostal'.
Rahvahad (enamba 0,5% vl 2010): venälaižed — 87,4%, ukrainalaižed — 1,7%, armenijalaižed — 0,9%, totarlaižed — 0,8%, vaugedvenälaižed — 0,5%, toižed rahvahad — 2,8%, rahvahuden ozutandata — 5,9%.
Saratovan agjan lidnad

Kaik om kahesatoštkümne lidnad () i 25 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") Saratovan agjas.
Evrejan avtonomižen agjan lidnad

Kaik om kaks' lidnad () i 11 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") Evrejan avtonomižes agjas.
Jamalan Nenciden avtonomižen ümbrikon lidnad

Jamalan Nenciden avtonomine ümbrik om Tümenin agjan pala. Kaik om kahesa lidnad () i nell' lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") neciš regionas.
Zelenograd

Zelenograd (, sana sanha «vihand lidn») om Venäman lidn, mülüb Moskvha Zelenogradan administrativižeks ümbrikoks.
Istorii.
Nügüdläižen eländpunktan formaline aluz om pandud vn 1958 3. päiväl keväz'kud NSTÜ:n Ministrišton Nevondkundan käsköl kuti Moskvan kaimdailidn tekstil'tegimišton, pörütügiden i časuiden tegimen sirdandan Moskvaspäi täht. Zavottihe lidnan sauvondad vl 1960. Vl 1962 vajehtihe lidnan projektan koncepcijad, i sauvoškanzihe Zelenogradad elektronižen tegimišton keskuseks.
Zelenograd šingotase elektronižen tegimišton kaikenvuiččil edheotandoil — elektronik fizižiden i tegimištoližiden kulutajiden, kosmosan i medicinan täht, elektronižmašiništon i komponentoiden tehmine, elektronikan tedoinstitutad, mugažo leibtegim i zell'fabrik ratas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Shodn'-jogen randoil (, Moskv-jogen oiged ližajogi), mecan keskes (8,76 km² lidnan südäimes). Matkad Moskvan keskusespäi om 40 km lodeheze orhal vai 45 kilometrad avtotedme, Leningradan mantedme tobjimalaz, 20 km Moskvan rengazavtotespäi. Lähembaine lidn om Himki (Moskvan agj) 15 km suvipäivnouzmha.
Zelenograd om administrativižen ümbrikon üks'jäine eländpunkt. Vspäi 1991 jagase vidhe municipaližhe ühtnikha: Matuškino, Savölkid, Vanh Krükovo, Silino, Krükovo.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 221 712 ristitud. Kaik 239 861 ristitud elihe lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Ortodoksižen hristanuskondan kümne pühäpertid oma letud lidnas: kuz' jumalanpertid i nell' časounäd. Baptizman loičendpert' om avaitud. Mormoniden pühäpert' om saudud.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma politehnine kolledž nomer 50, medkolledžan nomer 7 filial, «Moskvan elektronižen tehnikan institut»-tedoiduzuniversitet (alusenpanend 1965, 4,8 tuh. üläopenikoid vl 2021), Moskv-lidnan pedinstitutan Zelenogradan palakund (Azjaližen administriruindan institut).
Kostrom (znamoičendad)

Kostrom om toponim. Se voib znamoita Venäman tahoid:
Temuko

Temuko ( [teˈmuko]) om Čilin lidn da kommun valdkundan keskuzpalan suves. Se om Araukanii-agjan administrativine keskuz.
Eländpunktan aluz om pandud kuti fort Araukanijan anastandan aigan vl 1881.
Lidn sijadase 122 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Santjago-pälidnhasai om 612 km pohjoižhe. Jäl'geline luja manrehkaiduz oli vl 2010 7,1 magnitudanke.
Vn 2002 Čilin rahvahanlugemižen mödhe kommunan eläjiden lugu oli 245 347 ristitud, agjan koume kümnendest.
Rankagua

Rankagua ( [raŋˈkaɣwa], mapuče: "Rangkülwe") om lidn da kund (kommun) Čilin keskuzpalas. Se om O'Higginsan agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud kuti lidn Santa Krus de Trian-nimitusenke () vl 1743. Znamasine Rankaguan tora Čilin ripmatomuden polenpidajiden i Ispanijan sodavägiden keskes tegihe vl 1814.
Rankagua šingotase mecan ümbriradmižel, sömtegimištol, londuseližel, sportivižel i vinturizmal pälidnan regionan täht. Mail'man kaikiš suremb El' Teniente-vas'kkaivuz («leitnant») radab 40 km päivnouzmha lidnaspäi.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan pohjoižpäivnouzmas, Andiden pautkidenno, 572 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Santjago-pälidnhasai om 80 km pohjoižhe.
Vl 2002 lidnan eläjiden lugu oli 214 344 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd', otab agjan eläjiden nelländest.
Murasaki Sikibu

Murasaki Sikibu (psevdonim, , todesine nimi om tundmatoi; sünd. 973, Kioto, Japonii — kol. 1014, sigä-žo) oli japonijalaine kirjutai da runokirjutai, «Starin Gendziš»-romanan avtor, mugažo päivkirjan (dzuihicu-žanras) dai erazvuiččiden runoiden tegii.
Murasaki Sikibu eli Hejan-pordon aigan, i oli tanhalaižen daman Söši-imperatornaižen ezitanhale. «Starin Gendziš» om japonižen literaturan üks' kaikiš znamasižembiš sädusišpäi.
Krater Merkurijan pindal om nimitadud hänen oiktastuseks.
Vauged meri

Vauged meri (, karj. i , , , , ) om olmas Evrazijan pohjoižes laptas. Se om kontinentansüdäimine meri. Sijadase Pohjoiževropan randanno. Mülütadas mert Jävaldmeren basseinha.
Ühthižed andmused.
Pind saridenke — 90,8 tuh. km².
Randanpird — läz 2000 km.
Veden mülü — 4,4 tuhad km³.
Keskmäine süvüz — 67 metrad, kaikiš suremb süvüz — 343 m.
Geografijan andmused.
Vauged meri lainištab vaiše Venäman randad. Meri om sen südäivezikš täuzin. Kuviteldud jono ühtenzoitab Pühä Nena- da Kanin Nena-pol'sarid, se erigoitab Vauktad mert Barencan merespäi.
Belomorskan da Baltijan kanal ühtenzoitab Vauktad mert Baltijan merenke, mugažo Volgan da Baltijan vezitenke.
Vauktan meren järedad lahted (častomaraižen mödhe): Mezenin, Dvinan, Änižen da Kandalakšan lahted.
Randad (päiväižen mödhe): Kanin, Mezenin, Tal'veline, Kezaline, Änižlahten, Pomoran, Karjalan, Kandalakšan da Teran randad.
Sured sared: Solohkaižed sared (Arhangel'skan agj), Moržovec (Arhangel'skan agj).
Kaikiš pidembad joged, kudambad langetas Vauktha merhe (častomaraižen mödhe): Mezen', Pohjoine Dvin, Änižjogi, Kem'- da Ponoi-joged.
Järedad portad (päiväižen mödhe): Mezen', Arhangel'sk, Severodvinsk, Oneg, Belomorsk, Kem', Kandalakš.
Gidrologii.
Katl'uz sijadase meren pohjal avaros palas. Kaikuččel vodel meri jädub kuz'-seičemekuižeks strokuks. Jän sanktuz oleskeleb 35..40 santimetrad i pol'tošt metrhasai erasil vozil, se ujub jälautikoikš päiči randjonoiš.
Vezinouzendan korktuz sase erazvuiččin randoidme, 0,6 metraspäi Dvinan lahten pohjoižpäivnouzmas 7,7 metrhasai Mezenin lahtes. Vezinouzendan laineh ličeb langenijoihe jogihe, 120 kilometrhasai Pohjoižedme Dvinadme.
Sügüz'ližen meritorokan aigan lainhiden korktuz voib sadas 6 metrhasai.
Džaipur

Džaipur ( [ˈdʒeəpʊɾ] i [ˈdʒəjpʊɾ], [ˈdʒaɪpʊər], «Ruza lidn»-närituznimenke) om Indijan lidn-millioner, Radžasthan-štatan administrativine keskuz, sen kaikiš suremb lidn da Indijan kümnenz' lidn ristitišton lugun mödhe.
Istorii.
Vn 1727 kül'mkun 18. päiväl Savai Džai Singh II-maharadž pani lidnan alusen sädamha Dhundhar-radžankundan pälidnad da sauvoi sidä kahesas vodes. Hänen nimen mödhe lidn om nimitadud-ki. Se oli lidnuz ühesanke oigesaumaiženke sektoranke da seičemenke verajanke, saudud bengaližen Čakravartin Vidjaharan-arhitektoran projektan mödhe. Sil aigal oigedsaumaine planiruind oli vaiše neciš Indijan lidnas, hot' se kožub indižele verole.
Vhesai 1949 Džaipur oli Dhundhar-radžankundan pälidnaks.
Lidn om pol'kalližarvoižiden kividen ümbriradmižen tetabaks keskuseks.
Geografijan andmused.
Lidn seižub 431 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Banas- da Bangang-joged läbitadas Džaipur-ümbrikod. Matkad Udhe Delihesai om 260 km pohjoižpäivnouzmha.
Klimat om tropine pol'kuiv suvipäivlaskmaižen mussonan valatoitusenke. Ul'traruskedsinižen sädegoičendan indeks oleleb maksimaline (11..12) sulakus-elokus. Voden keskmäine lämuz om +25,9 C°, sulakun-heinkun +30,1..+34,1 C°, tal'vkun-uhokun +15,3..+19,1 C°. Ekstremumad oma −2,2 C° (viluku, uhoku) i +49,0 C° (semendku). Voib panda halad tal'vkus-uhokus vaiše. Il'man lämuz voib ületada +41 C° keväz'kus-sügüz'kus, ei voi olda madalamb mi +18 C° kezakus-elokus. Paneb sadegid 600 mm vodes, enamba heinkus-elokus (190..203 mm kus), hätkeline kuiv sezon tuleb redukus-semendkus (2..19 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 52..69 % röunoiš heinkus-sügüz'kus, 18..22 % keväz'kus-semendkus, 31..39 % toižiš kuiš.
Tobmuz.
Džaipur jagase 250 nomeruidud rajonaks-valičemižümbrikoks. Municipaližen korporacijan üks' ühtnii valičese kaikuččes ümbrikos, valičendad tegesoiš kerdan vides vodes.
Lidnan tobmuz om Džaipuran municipaline korporacii (). Se om jagadud kaks'haze vspäi 2020: suremb ("Greater", 150 ümbrikod vides zonas) i penemb ("Heritage", 100 ümbrikod vides zonas), kaikuččes ičeze mer radab.
Eläjad.
Vn 2011 Indijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan ristitišt oli 3,073,350 eläjad. Kaik 6,6 mln ristitud elädas kaikes Džaipur-ümbrikos (vn 2011 andmused).
Transport.
Avtobusad, kiruhavtobusad, metro i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Järed "Džaipur Ühtenzoitai"-raudtestancii (, 35..45 tuh. passažiroid päiväs) radab lidnan päivlaskmas, om avaitud vl 1875.
Vspäi 2015 metro radab lidnas (üks'jäine jono 11 stancijanke, 12 km raudted), sen kahesa stancijad oma manpäližed da koume stancijad manalaižed oma. Kahtenz' jono om sauvomižes vspäi 2010.
Rahvahidenkeskeine civiline "Džaipur"-lendimport ("JAI / VIJP", 5,4 mln passažiroid finansižel vodel 2023/24) sijadase suvižes Sanganer-ezilidnas, koumetoštkümnes kilometras lidnan keskuzpalaspäi. Sišpäi tehtas reisid Indijan südäimes, Emiratoihe da Omanha.
Lhas

Lhas (, pin'jin': "Lāsà", "Lha Sa" «jumaloiden sija») om lidnümbrik Kitain suvipäivlaskmas, om sen Tibetan avtonomižen agjan administrativižeks keskuseks vspäi 1965. Ende se oli Dalai-Laman ištundsijaks.
Lhas om radonmahtajiden lidn da turistine keskuz, buddizman äiluguižidenke pühäpertidenke.
Istorii.
Eländpunkt aluz om pandud 15. voz'sadal. Lobsang Gjaco (1617−1682) oli videnden dalai-laman, hän tegi Lhasad Tibetan pälidnaks.
Vozil 1912−1951 Lhas oli de fakto ripmatoman Tibetan pälidnaks.
Vspäi 1959 Tibetan ohjastuz küksuses radab indižes Dharamsal-lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase lidnümbrikon suves, Tibetan mägištol, sen fartalad seištas alangištos, Lhas-jogen randal (Brahmaputran hura ližajogi), 3490 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Klimat om korktoiden mägiden päivoikaz. Voden keskmäine lämuz om +8 C° Čenguan'-rajonas, kezakun +16 C°, vilukun −2 C°. Paneb sadegid 425 mm vodes, niišpäi 375 mm kezakus-sügüz'kus.
Tobmuz.
Administrativižešti Lhas-lidnan fartalad sättudas Čenguan'-rajonale, kudamb om olmas vspäi 1960, mülüb Lhas-lidnümbrikho i om sen tobmuden sijaduseks. Čenguan'-rajon jagase ühesaks lidnrajonaks da nelläks külärajonaks.
Eläjad.
Vn 2000 rahvahanlugemižen mödhe 223 tuhad ristitud elädas lidnfartaloiš, niiden pind — 53 km².
Vn 2010 Kitain rahvahanlugemižen mödhe lidnümbrikon ristitišt oli 559 423 eläjad, vn 2020 — 867 900 eläjad. Kaikiš suremb lidnan i sen ümbrikon ristitišt om nügüd'.
Transport.
Lidn om avtotesol'm. Mugažo sur' raudtestancii radab, sihepäi passažirjonuz ajab Pekinaspäi kaks' päivest. Hüvän infrastrukturan tagut Kitain ohjastuz planiruib 20 mln tatanmašt turistad vodele 2020.
Rahvahidenkeskeine civiline "Lhas Gonggar"-lendimport ("LXA / ZULS", 4,7 mln passažiroid vl 2021) sijadase 62 km suvipäivlaskmha lidnan keskuzpalaspäi 3570 m ü.m.t. korktusel. Sišpäi tehtas reisid Kitain südäimehe da Nepalha.
Sian'

Sian' ( [ɕí.án], pin'jin': "Xī'ān", sana sanha «päivlaskmaine kožund») om Kitain lidn Šen'si-agjas, sen kaikiš suremb lidn, administrativine keskuz da ohjastusen ištundsija, alištub agjan tobmudele oikti.
Lidn om Kitain sur' kul'tur-, tegimišton da openduzkeskuz.
Istorii.
Sianin enzne nimi oli "Čanjan"' (長安, «hätkeline kožund»). Sian' om valdkundan enzne pälidn koumentoštkümnen dinastijan täht. Hätken aigan oli mail'mas kaikiš surembaks lidnaks pindan da ristitišton mödhe. Se oli Suren šuukten loppunktan.
Sian' šingotase aerokosmižel sarakol, pol'veimiden tegimil, avtosauvomižel, mašiništon pästandal, turizmal, rahvahidenkeskeižen torguindan i logistikan parkal («kuiv port», 35 km², ühtenzoituz Keskuzazijanke, Venämanke i Päivnouzmaiženke Evropanke). Enamba mi 58 valdkundad sädiba 2560 edheotandad lidnan territorijal, mugomad mail'man kompanijad ühtniba sihe: ABB, Mitsubishi, Panasonic, Toshiba, Fujitsu, Coca-Cola Company, Boeing.
Geografijan andmused.
Lidn om olmas enamba 3100 vot. Se sijadase Kitain keskuzpalas, agjan suvipalas, Huanhenjogen Veihe-ližajogen oiktal randal. Lidnan keskuzpala seižub 405 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Klimat om ven päivnouzmazijalaižen mussonan valatoitusenke, subtropižen i kontinentalizen klimatan röunal, pil'vekaz vodes läbi. Letetorokad oleldas keväz'kus-sulakus, kezal om räk, tal'v om kuiv. Voden keskmäine lämuz om +13,8 C°, kezakun-elokun +24,9..+26,9 C°, tal'vkun-uhokun −0,5..+3,3 C°. Ekstremumad oma −20,6 C° (viluku) i +41,8 C° (kezaku). Kezaaigan minimum om +9,2 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +24,1 C° (uhoku). Ei voi panda halad semendkus-sügüz'kus (semendkun minimum om +3,5 C°). Paneb sadegid 672 mm vodes, enamba kezakus-sügüz'kus (86..117 mm kus), vähemba tal'vkus-uhokus (7..13 mm kus). Paneb lunt 14 päiväd tal'ves. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 76..80 % röunoiš elokus-kül'mkus, 63..70 % toižiš kuiš.
Tobmuz.
Sian' jagase üks'toštkümneks lidnrajonaks da kahteks külärajonaks.
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Kitain rahvahanlugemižen mödhe lidnrajoniden (sil aigal niiden lugu oli kümne) ristitišt oli 5 566 711 eläjad, pind — 2420 km². Vl 2015 13,5 mln ristituid elihe ezilidnoidenke.
Kaik 24 valdkundališt i viž privatišt üläopendusen aluzkundad baziruišoiš lidnas. Znamasine om Čanjanin universitet (35 tuh. üläopenikoid, alusenpanend 1951 kut Sianin avtoteiden universitet), kogoneb vides kampusaspäi Sianiš. Kätihe nimed nügüdläižikš vn 2000 sulakus ühtištusen jäl'ghe kahtenke kolledžanke.
Transport.
Avtobusad da metropoliten oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes, ezilidnelektrojonused ajadas lidnan ümbrištos. Metro radab vspäi 2011: vl 2019 oli nell' jonod, 95 stancijad, 126 km raudted, — vl 2024 om ühesa jonod, 212 stancijad, 311 km raudted; niiden ližaks koume ut jonod oma sauvomas i lindäs vaumitud vll 2024−2025. Kaik viž päraudtestancijad ratas lidnas.
Rahvahidenkeskeine civiline "Sian' Sän'jan"-lendimport ("XIY / ZLXY", 44,6 mln passažiroid i 312 tuh. tonnoid jüguid vl 2018) sijadase 41 kilometras lodeheze lidnan keskuzpalaspäi. Sišpäi tehtas reisid Kitain äjihe lidnoihe da Azijan äjihe verhiže maihe.
Boksitogorsk

Boksitogorsk vai Boksit () om Venäman lidn da lidnankund Leningradan agjan suvipäivnouzmas. Se om Boksitogorskan rajonan administrativine keskuz (vspäi 1952).
Istorii.
Ende Pärdoman pogast oli lidnan sijas, amuiženno tarabošsijanno. Eländpunktan aluz om pandud vl 1929 kuti "Boksiti"-külä läz boksitoiden da mouckiven löudmižsijid. Vl 1935 külä kändihe žiloks, nimitihe nügüdläižikš. Žilo sai lidnan statusad vl 1950.
Boksitogorsk šingotase RUSAL-kompanijan boksittegimel i elektromehanižel edheotandal. Ende biohimine tegim radoi sijaližel turbhal mugažo.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan päivlaskmas, sen tobj pala seižub Pärdoml'-jogen oiktal randal (Säs'-jogen bassein), 100 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Piterihesai om 271 kilometrad orhal. Lähembaine lidn om Pikalövo kaks'kümnes kilometras pohjoižpäivnouzmha orhal vai 30 km avtotedme.
Tobmuz.
Kaik kümne pen't küläd mülüdas lidnankundha Boksitogorskan ližaks. Lidnankundan pind — 213 km².
Lidnankund jagase videks valičemižümbrikoks. Lidnankundan Deputatoiden Nevondkund mülütab 15 deputatad, sen pämez' om Irina Titova vn 2019 sulakuspäi.
Lidnankundan edeližed pämehed (Nevondkundan ezimehed):
Lidnankundan Administracii om likvidiruidud vn 2014 lopus, rajonan tobmuz tegeb sen velgusidme.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe kaik 16 585 ristitud elihe lidnas, 16 716 — kaikes lidnankundas, vn 2021 — 16 185 ristitud lidnas. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 15 406 eläjad, lidnankundan 15 516 eläjad. Boksitogorskan rajonan ristitišton läz koumandest eläb Boksitogorskas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 23 212 eläjad vl 1979.
Ortodoksižen hristanuskondan puine Pühän Jumalanmaman Katken jumalanpert' om avaitud lidnas vspäi 2007. Om äi pühäpertid i jumalankodi lähižiš küliš.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kuz' päivkodid, koume keskškolad (nomer 1, 2, 3), ližaopendusen keskuz, čomamahtoiden škol, lapsiden i norišton sportškol. Leningradan valdkundaližen universitetan Puškinan nimed (Puškin) Boksitogorskan institut (filial) om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Transport.
Kundaline transport om avtobusad lidnan südäimes, ümbrištos da Piterihesai.
Lidnan "Boksitad"-raudtestancii radab vedamha jüguid vaiše. Lähembaine järed raudtestancii passažiroiden täht om Pikalövo I, se sijadase 27 kilometras pohjoižpäivnouzmpolehe avtotedme.
Ust'ka

Ust'ka (, ) om Venäman lidnanvuitte žilo Leningradan agjan i sen Kos'kenaluižen rajonan pohjoižpäivnouzmas. Se om Ust'kan lidnankundan administrativižeks keskuseks.
Lähembaižed lidnad oma Kos'kenaluine (91 km) i Vitegr (Vologdan agj).
Istorii.
Voznesenjan jumalankodi oli olmas Süvärin oiktal randal vll 1563−1764. Ende "Voznesenskii Pogost"- i "Svirskoje Ust'je" oliba Ust'kan sijas. Žilon aluz om pandud niiden ühtištusel 19. voz'sadan keskes kuti külä oficialiženke "Voznesenje"-nimenke (vai "Namoinije Peski") Änižen kanalan sauvondan tagut. Vn 1935 elokun 20. päiväl külä kändihe žiloks. Vozil 1927−1954 Ust'ka oli ühtennimižen rajonan administrativižeks keskuseks. Toižen mail'man sodan aigan žilo oli Suomenman okkupacijan al vodhesai 1944.
Nened edheotandad ratas Ust'ka-žilos: jogiport, laivišton kohenduzbaz, mectegimišton edheotand, Jakornai-lebubaz.
Geografijan andmused.
Žilo om Leningradan agjan kaikiš edahaižemb Piterišpäi lidnalaine eländpunkt. Matkad Piterihesai om 356 kilometrad päivlaskmha.
Ust'ka-žilo seižub Süvär'-jogen muugotil randoil i Änižjärven randištol, 39 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Ust'kan lidnankundan pind om 1722 km². Se mülütab Ust'ka-žilod da ühesa küläd. Niiden tobj pala sijadase läz Änižrandad.
Tobmuz.
Lidnankund jagase kahteks valičemižümbrikoks. Sen Ezitajiden Nevondkund mülütab 10 deputatad. Lidnankundan edeline pämez' (Ezitajiden Nevondkundan ezimez') om Ol'ga Fatejeva (sügüz'ku 2014 — sügüz'ku 2019), oli Jelena Vedükova (sügüz'ku 2019 — heinku 2021, koli). Lidnankundan Administracijan pämez' om Denis Davidov () vn 2020 vilukuspäi (mugažo oli sil radnikusel edel vn 2017 uhokud). Edeline Administracijan pämez' om Marija Mužikova (uhoku 2017 — viluku 2020).
Mülüjad lidnankundha küläd Äniženrandan mödhe (pohjoižespäi suvhe):
Seižutadud Juksovičin järven randal küläd lidnankundan suvipäivlaskmas:
Eläjad.
Vl 1873 Ust'kan eläjiden lugu oli 241 ristitud. Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe 2425 ristitud elihe žilos i 3029 ristitud — kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb žilon ristitišt oli 7009 eläjad vl 1939, 3302 eläjad vl 1959 i 3123 eläjad vl 1989.
Vn 2002 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe 30 vepsläšt elihe žilos (1,1 % 2817 eläjaspäi).
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud žilos: Sündun Voznesenjan jumalanpert' (om saudud vll 2000−2007) i puine časoun' valdmoidenno. Kaks' tošt jumalanpertid ei olend udessündutadud.
Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.
Transport.
Kundal'ne transport om avtobusoiden lidnankeskeižed reisad Piterihesai da Kos'kenaluižhe. Ehtatim ühtenzoitab Süvär'-jogen randoid (ujund otab kümne minutad, lähtend läz kerdan čashu).
Lähembaine sur' raudtestancii passažiroiden täht radab Kos'kenaluižes, se sijadase 102 kilometras päivlaskmpolehe avtotedme.
Hahk muju

Hahk muju om ahromatine muju. Sidä sadas rusttan, vihandan da sinižen ližamujuiden tazokoncentracijoiden segoitusel. Loštusen mödhe hahkan mujun ližamuju vajehtab mustaspäi (loštuz om 0%) vauktaha (loštuz om 100%).
Kävutase peitmaha midä-se vai ozutamha tarbhaižetomut.
Zirä (futbolklub)

FK «Zirä» () om Azerbaidžanan futbolklub Bakun ühtennimižes ezilidnaspäi.
Kluban istorii augotihe vl 2014. Ezineb Azerbaidžanan Prem'jer-ligas, sai kahtent sijad 2015/16-sezonas. Zirä-stadion om kodiarenaks. Kluban prezident om Natik Ismajilov.
Pätrenerad.
Pätrener om azerbaidžanlaine Zaur Hašimov vn 2019 redukuspäi. Enččed pätrenerad (menedžerad): Bahram Šahguliev (heinku 2014 — heinku 2015), Adil Šukurov (sulaku 2015 — tal'vku 2016), Aihan Abbasov (2017 — eloku 2018), Samir Abbasov (eloku 2018 — reduku 2019).
Sumgajit (futbolklub)

FK «Sumgajit» () om Azerbaidžanan futbolklub Sumgajitaspäi. Sen kodiaren om stadion Mehdi Huseinzaden nimed.
Ezineb Azerbaidžanan Prem'jer-ligas.
Kluban istorii augotihe vl 2010.
Käpaz (futbolklub)

FK «Käpaz» ( [kæpæz], "Kəpəz Peşəkar Futbol Klubu") om Azerbaidžanan futbolklub Gändžaspäi.
Pätrener om azerbaidžanlaine Jašar Vahabzade vspäi 2019. Kodiaren om Gändž-lidnanstadion.
Klub om valdkundan koumekerdaine čempion. Ezineb Azerbaidžanan Prem'jer-ligas. Azerbaižanan futbolkupkan nell'kerdaine pidai (sezonad 1993/94, 1996/97, 1997/98, 1999/2000).
Istorii.
Kluban istorii augotihe vl 1959 «Tekstil'ščik»-nimitusenke, Gändž oli Kirovabad:aks. Toižed nimed oliba «Dinamo», «Tereggi» ( «progress») i «Tohudžu» (azerb. "Toxucu" «kudojad»). Vl 1989 futboljouk sai nügüdläšt nimitust Gändžan Käpaz-mägen mödhe. Vll 2005−2011 kluban nimi oli «Gändž».
Rävan (futbolklub)

FK «Rävan» (azerb.: "Rəvan Peşəkar Futbol Klubu") om Azerbaidžanan futbolklub Bakuspäi.
Pätrener om azerbaidžanlaine Bahman Hasanov. Kodiaren om Baijil-stadion vspäi 2012.
Ezineb Azerbaidžanan Prem'jer-ligas.
Kluban istorii augotihe vl 2009.