Pittsburg

Pittsburg ( [ˈpɪtsbɜːrɡ]) om AÜV:oiden lidn Pensil'vanii-štatan suvipäivlaskmas. Se om štatan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Allegeini-ümbrikon (1929 km²) administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vn 1758 kül'mkus. Sen ezmäine generaline plan oli vahvištadud Filadel'fijas vl 1784. Sai suren lidnan () oiktusid vn 1816 18. päiväl keväz'kud. Vn 1845 lämoipalo mureni lidnan tuhoid pertid. Lidn oli alištunu sur'vedele vn 1936 keväz'kus. Terasen tehmine zavodihe Pittsburgas vl 1875, vodele 1901 valdkundan terasen koumandez..pol' tegihe siš. Ende raudan metallurgii i elektronikan pästand oliba lidnan ižandusen aluseks.
Pittsburg šingotase nenil sarakoil: korktoiden tehnologijoiden kompanijad (enamba mi pol'tošt tuhad vl 2010 — robotansauvomine, südäitukuine inženerine tö), üläopenduz (Pittsburgan universitet andab 10 tuhad radsijid), tervhudenkaičend (sen universitetan medkeskuz andab 48 tuhad radsijid) i biomedicinine tehnologii, finansižed holitišed, turizm (sur' zoopark). Nened mülüjad "Fortune 500"-nimikirjuteshe kompanijad saudihe päfateroid lidnas vai sen ümbrištos: Alcoa Corporation (alüminijan samine), Arconic Corporation (tegesed kebnoiš metalloišpäi), Dick's Sporting Goods, The Kraft Heinz Company (sömtegimišt), PNC Financial Services, PPG Industries (sauvondmujud, krepindmaterialad tegimišton täht), U.S. Steel Corporation (metallurgii), Viatris (zelläd da niiden ingredientad, medicinižed holitišed), Wabtec Corporation (vedimed i azotimed niiden täht, il'man kondicioniruindsistemad likkuimiden täht), WESCO International (elektrusen järgenduz, elektroladimed). Lidnaglomeracijan kogosüdäiprodukt oli US$153,3 mlrd vl 2022.
Geografijan andmused.
Ogajo-jogi zavodiše lidnas Allegeini- i Monongahil-jogiden ühthejoksmusel, i lidn sijadase niiden randoil, 220..420 m ü.m.t. korktusil. Ühthine pind om 151,12 km², sidä kesken vezi otab 7,7 nellikkilometrad. Päivlaskmaižen mapoliškon 80°-meridian läbitab lidnan keskuzpalad. Matkad štatan Filadel'fii-keskushesai om 414 km päivnouzmha orhal vai 485 km avtotedme, Vašington-pälidnhasai om 306 km suvipäivnouzmha orhal vai 385 km avtotedme.
Klimat om ven kontinentaline subtropižen röunal. Keza om päivoikaz, tal'vaig om pil'vekaz. Voden keskmäine lämuz om +11,0 C°, kezakun-elokun +20,8..+22,9 C°, tal'vkun-uhokun −1,8..+0,9 C°. Ekstremumad oma −30 C° (viluku) i +39 C° (heinku, eloku, sügüz'ku). Kezaaigan minimum om +1 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +26 C° (uhoku). Paneb sadegid 1006 mm vodes, läz tazomäras kuidme, enamba semendkus-heinkus (97..108 mm kus), vähemba uhokus (67 mm). Paneb 112 sm lunt tal'ven 40 päiväs. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 60..72 % röunoiš voden aigan.
Tobmuz.
Pittsburg jagase nimitadud neiborhudoikš.
Lidnan tobmuden pämez' om mer (). Edeližed merad oma Bill Peduto (viluku 2014 — viluku 2022), Lük Ravenstal ("Luke Ravenstahl", sügüz'ku 2006 — viluku 2014).
Eläjad.
Vn 2010 AÜV:oiden rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 305 704 ristitud, vn 2020 — 302 971 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba 600 tuhad eläjid vll 1925−1960 (676 806 eläjad vl 1950). Vl 2020 läz 2,45 mln ristituid elihe ezilidnoidenke (26. sija AÜV:oiš, vl 2010 oli 2,36 mln, vl 1960 — 2,76 mln).
Augotižlibundan mödhe (lidnan eläjad vl 2020): evropalaižed — 61,7 % (ispanijalaižita), afroamerikalaižed — 22,6 %, azijalaižed — 6,5 %, latinoamerikalaižed i ispanijalaižed — 3,8 %, valdmerimalaižed — 0,03 %, indejalaižed — 0,2 %, segoitadud augotižlibundanke — 4,5 %, toiženke augotižlibundanke — 0,7 %.
Znamasižed üläopendusen aluzkundad oma štatan kundaline Pittsburgan universitet (, lüh. "Pitt") i privatine Karnegin — Mellonan universitet ("Carnegie Mellon University, CMU"). Pittsburgan universitetan aluz om pandud vl 1787 kut Pittsburgan akademii, vll 1819−1908 nimi oli Päivlaskmaine Pensil'vanijan universitet, sid' nügüdläine, vhesai 1966 oli privatižeks. Universitet kogoneb 17 školaspäi i kolledžaspäi, läz 30 tuh. üläopenikoid vn 2024 lopus, medkeskuz radab universitetanno. Karnegin — Mellonan universitet alusenpanend tegihe vl 1900, nimitihe nügüdläižikš vl 1967, 16,3 tuh. üläopenikoid (2023).