Tel' Aviv

Tel' Aviv — Jaff ( [tel aˈviv jaˈfo] "Tel' Aviv — Jafo", "Tall ʾAbīb-Yāfā"), vai muite Tel' Aviv («udessündundan kukkaz» vai «keväden käp» ivritaspäi), om Izrailin kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe. Se om Tel' Avivan ümbrikon administrativine keskuz da pala.
Istorii.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud kuti amuižen Jaff-lidnan fartal vl 1909. Tedištoitihe Izrailin ripmatomudes Tel' Avivas vl 1948, parlamentan ezmäižed ištundad oliba neciš lidnas. Ühtištadihe Jaffanke vl 1950. Nügüd' nened valdkundaližed aluzkundad sijadasoiš Tel' Avivas: kaičendministruz i Generaline štab.
Tel' Aviv om Izrailin ekonomižeks pälidnaks da transporttesol'meks 153 mlrd US$ kogosüdäiproduktanke (vl 2013), Google- i Misrosoft-kompanijoiden ezitaikundoiden sijaduz.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan päivlaskmas, Keskmeren päivnouzmaižel randal, viž metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel, 13,5 km pitte pertištonke. Matkad Jerusalimhasai om 70 km suvipäivnouzmha avtotedme vai raudtedme.
Klimat om Keskmeren kaks'sezonine, päivoikaz da räk, kezal eriližešti. Voden keskmäine lämuz om +20,9 C°, kezakun-sügüz'kun +24,8..+27,8 C°, tal'vkun-uhokun +12,9..+13,9 C°. Ekstremumad oma −1,9 C° (uhoku) i +46,5 C° (semendku). Il'man lämuz voib ületada +35 C° keväz'kus-kül'mkus. Paneb sadegid 583 mm vodes, enamba tal'vkus-uhokus (111..147 mm kus), kuiv sezon oleskeleb semendkus-sügüz'kus (5 mm pordos), ei ole sadegid ani kezakus-elokus. Jäl'gmäine dokumentiruidud lumilanktend mäni vn 1950 uhokus. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 60..73 % röunoiš keskpäiväl voden aigan. Meriveden kun keskmäine lämuz vajehtase +17,6 (uhoku).. +28,6 C° (eloku) röunoiš.
Tobmuz.
Lidnan municipalitet (52 km²) jagase ühesaks nomeruidud administrativižeks rajonaks (1..9). Ned alajagasoiš läz 60 nimitadud fartalaks vai toižin alarajonikš, niiden i fartaliden röunad ei ole ühtejiččed. Sen ühtes erigoittas viž lidnanlaptad: pohjoine (1 i 2), keskuzpala (3..6), Jaff (nomer 7), suvi (rajon nomer 8), päivnouzm (nomer 9).
Tel' Aviv — Jaffan municipalitet ohjandase nevondkundal. Valitas sen 31 ühtnijad videks vodeks proporcionaližen sisteman mödhe.
Lidnan radonoigendajan tobmuden pämez' om mer, hänen valdatusiden strok om viž vot. Municipalitetan rajoniden pämehed alištudas hänele. Edeline mer om Roni Milo (, 1993−1998).
Tel' Avivan aglomeracii kogoneb läz 70 municipalitetaspäi, läz ei ole ičekeskentehmižid niiden keskes päiči kommunaližes infrastrukturas.
Eläjad.
Vl 2013 lidnan eläjiden lugu oli 414 600 ristitud, vl 2017 — 438 818 ristitud 52 nellikkilometrad pindal. Läz 3,8 mln elädas «Guš Dan»-lidnaglomeracijas (, 2017).
Religijan mödhe (2007): judaizman uskojad — 93 % (544 sinagogad), islamanuskojad — 1 %, hristanuskojad — 1 %, religijatomad — 5 %.
Transport.
Avtobusad, kiruhtramvai, maršruttaksid ("monit šerut" 10..12 passažirhasai), taksid, avtoiden i velosipediden kortom oma kundaližeks transportaks lidnas. Kiruhtramvain verkon ("Dankal' ") üks'jäine jono radab vn 2023 elokuspäi, siš om 34 stancijad (10 manalašt), 24 km raudted (12 km manalašt), kaks' tošt jonod oma sauvomižes. Metropolitenan koume jonod oma projektas vaiše, ned lindäs rata kiruhtramvain sisteman ližaks, ezmäižen jonon sauvond varastase vll 2025−2032.
Tel' Aviv om Izrailin raudteiden keskuz, valdkundan kaikiš znamasižemb stancii sijadase täs. Kaik om nell' raudtestancjad lidnas: "Tel' Aviv — Universitet", "Tel' Aviv — Savidor Merkaz" (keskuzline), "Tel' Aviv — Ha-Šalom", "Tel' Aviv — Ha-Hagan" ("Ha-Hagana").
Rahvahidenkeskeine civiline lendimport Ben Gurionan nimed ("TLV / LLBG", 21,8 mln passažiroid vl 2023) sijadase kaks'kümnes kilometras suvipäivnouzmha lidnan keskuzpalaspäi Lod-ezilidnas. Tehtas reisid Evropan äjihe lidnoihe, Azijan äjihe maihe, mail'man järedoihe megapolisoihe, mugažo Izrailidme.