tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Maputu

Maputu ( [mɐˈputu]) om Mozambikan pälidn da meriport valdkundan suvižes čogas. Se om valdkundan kaikiš suremb lidn eläjiden lugun mödhe, om erigoittud agjaks (provincijaks).
Enzne.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vll 1781−1787 kuti portugalijalaižiden lidnuz. Se šingotaškanzi vspäi 1850, i vhesai 1976 nimitihe sidä "Lorensu-Markiš" () lahten tenavaidajan mödhe. Om lidnan statusanke vspäi 1887. Vodele 1895 raudte ühtenzoiti lidnad Pretorijanke. Vl 1898 sirtihe tänna Portugaline Mozambik-kolonijan pälidnad Mozambik-sarespäi.
Ripmatomuden sandan jäl'ghe udesnimitihe lidnad langenijan sihe-žo Maputu-merilahthe koumekümnes kilometras suvhe Maputu-jogen mödhe, kudamb om valdkundan röunjogeks suves. Lidnas Temb-jogi lankteb valdmerhe.
Maputu šingotase himižel sarakol, sömtegimištol, metallanümbriradmižen edheotandoil, meblin pästandal. Znamasižed sarakod oma torguind, transport (kahtenz' surtte meriport Afrikan suves) i sido mugažo. Valdkundan kogosüdäiproduktan videndez tegese pälidnas. Nacionaližiden järedoiden kompanijoiden päfaterad oma keskitadud lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase järedan Maputu-lahten (ende "Delagoa") lodehližel randal, Indižen valdmeren päivlaskmaižel randal, 47 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Maputun agj ümbärdab pälidnad, agjan administrativine keskuz om Matol-ezilidn (port. "Matola", 1,032 mln vl 2017) — valdkundan kahtenz' surtte lidn. Om Esvatinin i SAT:an röunoid 50 km päivlaskmha lidnaspäi.
Klimat om tropižen savannan kaks'sezonine, subtropižen nepsan röunal. Voden keskmäine lämuz om +22,9 C°, tal'vkun-uhokun +25..+26 C°, kezakun-elokun +19..+20 C°. Ekstremumad oma +1 C° (heinku) i +46 C° (sügüz'ku). Paneb sadegid 814 mm vodes, enamba vilukus (171 mm) i uhokus (130 mm), kuiv sezon oleskeleb kezakus-elokus (15..20 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 71..76 % röunoiš voden aigan.
Eläjad.
Vl 2007 lidnan eläjiden lugu oli 1,094,315 ristitud. Läz 3,15 mln ristituid elädas päivlaskmaiženke Matol-ezilidnanke da ümbärdajanke territorijanke vn 2017 rahvahanlugemižen mödhe.
Maputu om valdkundan üläopendusen keskuseks. Znamasine om valdkundaline Universitet Eduardu Mondlanen nimed (alusenpanend 1962, 39 tuh. üläopenikoid filialoidenke toižiš lidnoiš vl 2015).
Edeline lidnan-agjan pämez' (prezident) om David Simango (uhoku 2009 — uhoku 2019). Lidnan gubernator (radonoigendajan tobmuden pämez') om Iolanda Cintura vn 2015 vilukuspäi.
Transport.
Mikroavtobusad, avtobusad i ehtatimen jono oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. Järed eksport-importan meriport radab.
Rahvahidenkeskeine civiline Maputu (Mavalane)-lendimport ("MPM / FQMA", 700 tuh. passažiroid vl 2009) sijadase koumes kilometras lodeheze lidnan keskusespäi. Tehtas reisid Suviafrikan Tazovaldkundan järedoihe lidnoihe, Lissabonha, Nairobihe, Addis-Abebha, Dohaze i Stambulha, mugažo Mozambikadme.
Apia

Apia (mugažo samoan i anglijan kelil) om Samoan pälidn, kaikiš suremb lidn da meriport, valdkundan üläopendusen keskuz. Mülüb Tuamasag-ümbrikho.
Istorii.
Pen' külä 304 eläjanke oli lidnan sijas vl 1800. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1837. Vll 1900−1919 se oli Germanijan Samoan administrativižeks keskuseks. Ripmatoman valdkundan pälidn vspäi 1962.
Rahapanmižen i aviakompanijoiden päfaterad oma saudud Apias, reskveden edheotandad.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase suvipäivnouzmaižen Upolu-saren pohjoižel randal, kaks' metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kovad tulleid oma paksud.
Klimat om tropine neps meren. Kun keskmäine lämuz om +25..+26 C° vodes läbi. Ekstremumad oma +17 C° i +33 C°. Paneb sadegid 2850 mm vodes, vähemba heinkus-elokus (80 mm kus).
Eläjad.
Vn 2011 Samoan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 36 735 ristitud, valdkundan videndez. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Uskojad oma hristanuskondan polenpidajad tobjimalaz: protestantad — 50 %, katolikad — 45 %, toižed uskojad — 5 %.
Samoan Nacionaline universitet baziruiše lidnas (, , alusenpanend 1984, 2,7 tuh. üläopenikoid vl 2020), medicinine škol (vll 2002−2014 privatine Valdmerimaiden medicinine universitet) om sen palaks. Suvitün'valdmerine universitetan (Suv) filial om avaitud. Severz'-se kolledžid anttas professionališt opendust mugažo.
Džub

Džub ( [ˈdʒuːbə]) om Suvisudanan pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om Keskuzekvatorii-štatan administrativine keskuz mugažo (vll 2015−2020 sen palan — Džubek-štatan).
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1922. Ripmatoman valdkundan pälidn vspäi 2011. Vll 2011−2020 planiruihe sirta pälidnad udhe Ramsel'-lidnha ("Ramciel", 250 km pohjoižhe vai Vauktan Nilan mödvedhe), sauda lendimportad siš da käta Afrikan jügureisiden keskuseks, no ei ole manted eskai Džubaspäi sihesai.
Džub om kivivoin sajan valdkundan pälidn. Kommertine šingotez vitkostase sauvusiden i sen paloin adivpertiden vähän lugun tagut.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan suves, Vauged Nil-jogen randoil, 550 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Klimat om subekvatorialine tropižen savannan kaks'sezonine. Kun keskmäine lämuz om +26..+30 C° voden läbi. Ekstremumad oma +12 C° i +43 C°. Paneb sadegid 953 mm vodes. Vihmsezon oleskeleb sulakus-redukus (104..144 mm kus), kuiv sezon tuleb tal'vkus-uhokus (24 mm pordos). Il'man relätivine nepsuz om 70..80% vihmsezonan aigan.
Eläjad.
Vl 2011 eläjiden lugu oli 372 410 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd', se ližadui lujas pagenikoiden i uden sauvondan tagut. Eläjad oma arabialaižita tobjimalaz, hristanuskojad päpaloin (riman katolikad, baptistad, anglikanižen i presviterianižen jumalankodikundoiden uskojad), om islaman pühäpertid.
Džuban universitet () radab lidnas vspäi 1975, sirtihe universitetad Hartumha Kahtenden Sudanan rahvahanikoiden sodan aigan (1983−2005), sid' tagaz Džubha vl 2011.
Transport.
Džub-lidnas port radab Vauged Nil-jogen randal, kaikiš suvižemb sil. Ende manted läksiba portaspäi lähižihe valdkundoihe, no muretihe teid sodan aigan.
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline Džub-lendimport ("JUB / HJJJ") om saudud 5 km pohjoižpäivnouzmha lidnan azjaližes keskusespäi. Tehtas reisid lähižiden maiden pälidnoihe i Dubaihe.
Ngerulmud

Ngerulmud (mugažo anglijan kelel) om Palaun pälidn vodes 2006 redukun 7. päiväspäi. Mülüb Melekeok-štatha.
Uz' pälidn om sauvomas 2000-nziš vozišpäi valdkundan konstitucijan mödhe.
Lidn sijadase Babeltuap-saren pohjoižpäivnouzmas. Matkad enččes Koror-pälidnhasai om 20 km suvipäivlaskmha. Lähembaine Melekeok-lidnut sijadase 2 kilometras suvipäivnouzmha, Tünen valdmeren randal.
Melekeok-štatan ühthine eläjiden lugu oli 391 ristitud vl 2005 28 km² pindal.
Abudž

Abudž ( [əˈbuːdʒə], [à.bú.d͡ʒá]) om Nigerijan pälidn da seičemenz' surtte lidn. Se om valdkundan opendusen keskuz, Federaližen pälidnan territorijan administrativine keskuz mugažo.
Istorii.
Abudž-eländpunktan aluz om pandud Zaria-valdkundan Abu Dža-ohjandajal vl 1828, no udesnimitihe sidä "Suledžaks" () vl 1976, anttihe nimed udele pälidnale suvižel mägiplatol. Nügüdläine Abudž-lidn om valitud i saudud Nigerijan udeks pälidnaks 1980-nziš vozišpäi. Sirtihe oficiališt pälidnad Lagosaspäi vn 1991 12. päiväl tal'vkud sauvondplanan koumen pordhan oletusen jäl'ghe, kaik oli ühesa pordhad planas vhesai 2020.
Sauvond, sömtegimišt i holitšiden sfer oma šingotadud lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Džos-mägitazangištol, valdkundan keskuzpalas i neitraližes sijas etnižikš, 360 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Lagos-meriporthasai om 500 km suvipäivlaskmha.
Klimat om tropižen savannan kaks'sezonine. Voden keskmäine lämuz om +27,3 C°, kuidme +25,2..+30,7 C°, om räk vodes läbi. Ekstremumad oma +8,9 C° (tal'vku) i +42,0 C° (uhoku, keväz'ku). Paneb sadegid 1421 mm vodes, enamba kezakus-sügüz'kus (194..309 mm kus), kuiv sezon oleskeleb kül'mkus-keväz'kus (40 mm pordos). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 81..88 % röunoiš semendkus-redukus, 44..56 % tal'vkus-keväz'kus.
Tobmuz.
Lidn jagase videks fazaks (Phase I..V), ned alajagasoiš rajonikš. Ezmaine faz kogoneb seičemes rajonaspäi, federaližed organad (Asokoro-rajon) i keskuzline azjaline rajon oma siš. Kahtenz' faz mülütab 15 nimitadud rajonad, koumanz' — ühesa. Järed tegimišton zon radab nelländen fazan Idu-rajonas. Lidnan lendimport i Abudžan universitet sijadasoiš videndes fazas kaks'kümne kilometrad päivlaskmha-suvipäivlaskmha ezmäižes fazaspäi.
Eläjad.
Vl 2006 lidnan eläjiden lugu oli 776 298 ristitud 713 km² pindal. Kaik kuz' millionad ristituid elädas lidnan aglomeracijas ümbrištonke vn 2016 andmusiden mödhe, se om kahtenz' surtte valdkundas Lagosan jäl'ghe. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Kaik seičeme universitetad oma saudud i ratas lidnas.
Transport.
Taksid i metropoliten oma kundaližeks transportaks. Vn 2018 heinkuspäi kebn metro radab lidnas (kaks' jonod 12 stancijanke, 44 km raudted).
Abudžan rahvahidenkeskeine civiline lendimport valdkundan ezmäižen Nnamdi Azikive-prezidentan nimed ("ABV / DNAA", 5,5 mln passažiroid vl 2019) sijadase kaks'kümnes kilometras päivlaskmha lidnaspäi. Tehtas reisid Päivlaskmaižen Afrikan i Nigerijan lidnoihe tobjimalaz, mugažo nenihe lidnoihe: London, Pariž, Stambul, Dubai, Kair, Addis-Abeb.
Hartum

Hartum ( [al.xur.tˤuːm] "Al'-Khurṭūm", [kɑːrˈtuːm], vai "Khartum") om Sudanan pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om Hartuman agjan (vilajatan) administrativižeks keskuseks mugažo.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud Ras El' Hartum (Mokren)-nemel vl 1823, Egiptan jenaral-gubernatoran ("hukumdar") rezidencii sijazihe täs. Sijaližel dinka- i beja-kelil "Hartum" znamoičeb «(jogiden) vasttuz». Istorine keskuz sijadase Sinivauvhan Nilan randoil. 
Hartum šingotase torguindan keskuseks i transporttesol'meks. Lidnan industrijad oma stöklan tehmine, tekstiline, poligrafine, sömtegimišt. Kivivoin ümbriradmižen tegimed ratas Bahriš (Pohjoižes Hartumas) i agjan pohjoižes, ned anttas äi radsijid lidnalaižile.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan keskuzpalan päivnouzmas, Vauktan Nilan da sen oiktan Sinivauvaz Nil-ližajogen ühthejoksmusen randoil, 381 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Bahri (Pohjoine Hartum) i Hartum suves ühtenzoittas koumel sildal.
Klimat om räk lujas da kuiv, päivoikaz vodes läbi. Hartum om kaikiš räkembiš pälidnoišpäi mirus. Voden keskmäine lämuz om +30,4 C°. Päivän keskmäine lämuz om +31,1..+35,0 C° sulakuspäi redukuhusai, +23,6 C° vilukus, +25,0..+29,1 C° toižiš kuiš. Ekstremumad oma +7,5 C° (viluku) i +47,5 C° (semendku). Il'man lämuz voib ületada +39 C° miččel taht kul, ei voi olda madalamb mi +17 C° semendkus-redukus. Paneb sadegid 121 mm vodes, läz kaikid heinkus-sügüz'kus (104 mm pordos), ei ole sadegid kül'mkus-sulakus (0,7 mm pordos). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 42..53 % röunoiš heinkus-sügüz'kus, 14..19 % keväz'kus-semendkus, 21..30 % toižiš kuiš.
Eläjad.
Vn 2008 Sudanan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 1,410,858 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Vl 2014 kaik 5,4 mln elihe lidnas ezilidnoidenke (Hartuman agj 22 142 km² pindal, Bahri, Omdurman Nilan hural randal i külärajonad mülüdas agjaha).
Islaman pühäpertid oma enambuses lidnas. Hristanuskondan sarakoiden severz'-se jumalanpertid om saudud lidnas mugažo.
Valdkundan kaks' znamasišt üläopendusen aluzkundad om lidnas, molembad oma valdkundaližed: Sudanan tedon da tehnologijoiden universitet (om sätud vl 1990 Hartuman politehnižen institutan alusel, 25 kolledžad, 83 tuh. üläopenikoid, kümne kampusad lidnas i sen agjas) i Hartuman universitet (alusenpanend 1902, nügüdläine nimi vspäi 1956, 16,8 tuh. üläopenikoid). Kairan universitetan filial radab.
Transport.
Privatižed avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas. Hartum om valdkundan raudte- i jogiteiden sol'meks. Irdpol'žen torguindan tobj pala tegese jogidme.
Hartuman rahvahidenkeskeine soda- da civiline lendimport ("KRT / HSSK", 3,5 mln passažiroid vl 2017) sijadase lidnan keskuzpalas. Se ei olend rados Toran Hartumas aigan (15. sulaku 2023 — 25. keväz'ku 2025) läz kaht vot. Uden lendimportan sauvomine tuleb lophu nell'kümnes kilometras suvhe lidnan keskusespäi.
Dodom

Dodom (suah. i ) om Tanzanijan pälidn. Se om Dodoman agjan administrativine keskuz tähäsai mugažo.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1907 kuti torguindlidn udel raudtel Germanijan Päivnouzmaižes Afrikas. Kätihe lidnad Dodoman agjan administrativižeks keskuseks valdkundan alusenpanendan aigaspäi vl 1964. Vspäi 1996 om Tanzanijan oficialižeks pälidnaks, sirtihe Dar Es Salamaspäi.
Dodom šingotase pälidnan funkcijoil. Om ümbärtud maižanduzrajonal. Vspäi 2007 anglikanižen jumalankodikundan universitet i Dodoman valdkundaline universitet (35 tuhad üläopenikoid) ratas lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan keskuzpalas, savannan tahondas, 1120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Dar Es Salamhasai om 460 km päivnouzmha avtotel vai raudtedme.
Klimat om subekvatorialine kaks'sezonine pol'kuiv. Kun keskmäine lämuz om +22..+26 C° vodes läbi, ekstremumad oma +8 C° i +36 C°. Paneb sadegid 607 mm vodes, kuiv sezon oleskeleb semendkus-redukus (8 mm pordos).
Eläjad.
Vl 2012 eläjiden lugu oli 410 956 ristitud, vl 1974 — 40 tuhad ristituid. Vaiše 625 km² om urbaniziruidud lidnan territorijal. Läz 2,2 mln eläjid om lidnaglomeracijas (2020).
Rahvahad oma afrikanižed igähižed: njamvezi, džagga, haja, gogo, masai da toižed rahvahad, hö ottas 99 % ristitištos.
Religijan mödhe videndez oma riman katolikad, om anglikanižen jumalankodikundan, islaman i sikhizman pühäpertid.
Funafuti

Funafuti (mugažo anglijan kelel) om Tuvalun pälidn-atoll, üks'jäine lidn da meriport. Valdkundan üks'jäine region-lidnankund, Tuvalun ristitišton koume videndest eläb siš.
Istorii.
Ezmäižed matkadajad Päivlaskmman maišpäi tuliba sarehe britanižel Rebekka-laival vn 1819 semendkus, Arent Šailer de Peister-njujorkalaine ("Arent Schuyler de Peyster") oli sen kapitanan. Hän nimiti atollad kut "Ellisan sar"'. Vll 1860−1900 sen ristitišt oli 280..300 eläjad. Počt radaškanzi atollal läz 1911. vot. Eländpunkt om ripmatoman valdkundan pälidnaks vspäi 1978.
Funafuti šingotase pälidnan funkcijoil. Adivpert' i lendimport oma avaitud atollal. Lendahtamižsarg otab atollan tobmad palad, kävutadas sidä torguseks kerdan nedališ, konz ei ole lendimid.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan suvipäivnouzmas, Tünen valdmeren randal. Atoll kogoneb 29..33 sarespäi, ned oma 20..400 metrad levette, vaiše koume oma kaikenaigaiženke ristitištonke (Fongafale, Funafal i Amatuku), 95 % elädas Fongafale-sarel. Te-Namo-lagun om atollan südäimes, se om valdkundan kaikiš suremb, 18 km pitte, 14 km levette i 36 m süvütte, pind 275 km².
Klimat om tropine vihmmecoiden. Voden keskmäine lämuz om +28,2 C°, kuidme +28,1..+28,4 C°. Paneb sadegid 3512 mm vodes, enamba tal'vkus-keväz'kus (324..413 mm kus), vähemba kezakus (216 mm) i sügüz'kus (217 mm).
Valdkundan administrativižed pertid oma saudud atollan Vaiaku-küläs. Murenijad torokad oliba vll 1883 i 1972.
Eläjad.
Vn 2002 Tuvalun rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 4 492 ristitud. Kaik 6 025 eläjad oli lidnas-atollas vl 2012.
Port Vil

Port Vil (bislama i , ), vai muite Vil (bislama-virkand [viˈla], anglijan [ˈviːlə]) om Vanuatun pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om Šef-agjan administrativižeks keskuseks mugažo.
Istorii.
Amuižed eländpunktad oliba olmas lidnan territorijal 13. voz'sadaspäi EME löutud keramikan mödhe. Vll 1825−1906 lidnan oficialine nimituz oli "Fransvil' ", sid' vhesai 1980 — Vil (). Vspäi 1906 Vil oli kolonijan pälidnaks. Om ripmatoman valdkundan pälidnaks vspäi 1980.
Toižen mail'man sodan aigan AÜV:oiden i Avstralijan il'mbaz radoi lendimportas. Merivaldmad oma saudud vl 1972. Vn 2002 vulikul sijaline manrehkaiduz mureni lidnad lujas.
Port Vil šingotase valdkundan openduzkeskuseks, torgundmeriportal, sömtegimištol (lihan i kalan ümbriradmine), turizmal (50 tuh. rist. vl 1997).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan keskuzpalan suves, Vil-lahten randal, Efate-saren suvipäivlaskmaižel randištol, 59 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Klimat om tropižiden vihmmecoiden. Voden keskmäine lämuz om +24,3 C°, kuidme +22..+26,5 C°. Ekstremumad oma +8,5 C° (heinku) i +35,6 C° (tal'vku). Paneb sadegid 2339 mm vodes, enamba vilukus-keväz'kus (274..321 mm kus), vähemba heinkus-sügüz'kus (87..94 mm kus). Keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 80..87 % röunoiš voden aigan.
Port Vil jagase nelläks valičemižümbrikoks ().
Eläjad.
Vl 2009 lidnan eläjiden lugu oli 44 040 ristitud. Vn 2016 lopus pälidnan ristitišt oli 51 437 eläjad.
Eläjiden tobj pala om hristanuskojad i ni-vanuatulaižed.
Transport.
Rahvahidenkeskeine civiline "Bauerfild"-lendimport ("VLI / NVVV") om valdkundan päine, se sijadase lidnan pohjoižröunal. Tehtas reisid Valdmerimaiden lähižihe pälidnoihe, Avstralijan järedoihe lidnoihe (Brisben, Mel'burn), Oklendha, mugažo Vanuatun saridme.
Lome

Lome (, ) om Togon pälidn, kaikiš suremb lidn da meriport. Se om Mererandaližen agjan administrativižeks keskuseks mugažo.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud eve-rahvahal 18. voz'sadal. Vspäi 1882 "Bei-Bič"-külä kändihe torguindan keskuseks nügüdläižen lidnan sijas. Ezmäižed merivaldmad oliba saudud vl 1904, päraudtestancii — vl 1905, vaumitihe merikaran vodele 1968. Pälidn valdkundan ripmatomuden aigaspäi (1960).
Lome šingotase eksportan meriportal (kofe, kakao, kopr, pal'mvoi), metallurgižel tegimel i kivivoin ümbriradmižel.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan suves, Gvinejan lahten randal, 10 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Om konurbacijas Ganan Aflao-lidnanke päivlaskmas.
Klimat om tropižen savannan, päivoikaz päiči kezakus-sügüz'kus. Il'man i meriveden keskmäine lämuz vajehtase +25..+30 C° röunoiš kuidme, ekstremumad oma +15,2 C° (viluku) i +38,1 C° (kül'mku). Paneb sadegid 830 mm vodes, enamba kaiked semendkus-kezakus (149..180 mm kus), kuiv sezon oleskeleb kül'mkus-uhokus (8..20 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 79..87 % röunoiš voden aigan.
Eläjad.
Vl 1960 kaik 85 tuh. ristituid elihe lidnas. Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 837 437 ristitud, lidnaglomeracijan — 1 477 660 ristitud 280 km² pindal. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Lidnaglomeracijan ristitišt om 2,2 mln eläjid sil-žo pindal (vn 2022 andmused), valdkundan nelländez.
Lomen universitet () om Togon kaikiš suremb (alusenpanend 1970, 44,5 tuh. üläopenikoid vl 2015), vhesai 2001 sen nimituz oli Beninan universitet. Amerikan, Britanijan i Francijan rahvahidenkeskeižed školad ratas lidnas.
Nukualof

Nukualof (tong. i , anglijan virkand [nuku.ˈəloʊfə], tongan [nukuʔaˈlofa]) om Tongan pälidn, meriport da kaikiš suremb lidn. Se om Tongatapu-ümbrikon administrativižeks keskuseks mugažo.
Istorii.
Om amuižiden civilizacijoiden lidnusiden jändusid lidnan ümbrištos. Eländpunkt mainitaškanzihe 1800-nziš vozišpäi nügüdläiženke nimitusenke. Kunigahan pert'kulu om saudud vl 1867. Tongan kunigahusen oficialine pälidn vn 1875 sen konstitucijan mödhe, vll 1220−1851 amuine Mua-lidn oli Tongan imperijan pälidnaks.
Nukualof om ripmatoman valdkundan pälidnaks vn 1970 kezakuspäi. Šingotase pälidnan funkcijoil i meriportal (bananoiden, vanilin, kopran, kalan eksport). Om äi kül'bendrandoid. Pertišt oli muretud i udessündutase cunamin jäl'ghe voziden 2021 i 2022 röunal Hunga Tonga — Hunga Haapai-lämoimägen lavanheitandan tagut.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan suvižen Tongatapu-saren pohjoižel randal, üks'jäiženno merikaranno, 0..6 m korktusil, koume metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Klimat om tropižiden vihmmecoiden valdmeren. Kun keskmäine lämuz om +22..+27 C°. Ekstremumad oma +10 C° i +32 C°. Paneb sadegid 1721 mm vodes, enamba tal'vkus-sulakus (165..210 mm kus), vähemba kezakus-heinkus (95 mm kus).
Eläjad.
Vl 2006 lidnan eläjiden lugu oli 23 658 ristitud, valdkundan läz nelländest. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Eläjiden tobj pala om tongalaižed (96 %). Religijan mödhe eläjad oma hristanuskojad (protestantizman kaks' jumalankodikundad) i mormonad (läz koumandest valdkundas).
Transport.
Privatižed avtobusad i taksid oma kundaližeks transportaks. Port kävutase kalanpüdajil i saridenkeskeižil ehtatimil.
Rahvahidenkeskeine soda-da civiline Fuaamotu-lendimport ("TBU / NFTF") radab Tongatapu-saren suves, 30 kilometras suvhe pälidnaspäi. Tehtas reisid Valdmerimaiden erasidme saridme, Oklendha, Sidneihe, mugažo valdkundadme.
Port of Spein

Port of Spein ( «ispanine port») om Trinidadan da Tobagon pälidn da üks' agjmunicipalitetoišpäi. Järed meriport, valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, sen politine i finansine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1560 kuti Ispanijan sodagarnizonan sijaduz indejalaižiden amuižen "Konkerabii"-žilon sijas (). Ispanijalaižed nimitihe žilod enččel indejižel nimel i paniba portan alust läz sidä mugažo, isp. "Puerto de los Españoles", möhemba "Puerto de España". Aigan mändes se kändihe žilon kahtendeks nimeks. Žilo sai lidnan i pälidnan statusad vl 1757, konz sirtihe tänna kolonijan ohjastust. Oli alištunu Suren Britanijan tobmudele vl 1797, sil-žo vodel nimitihe lidnad nügüdläižikš. Kätihe sureks lidnaks ("city") vl 1914.
Port of Spein šingotase bankingal (Kariban regionan kaks' kaikiš järedambad bankad), meriportal, turizmal. Mail'man kivivoin da gazan samižen kompanijoiden alajaguziden päfaterad oma saudud lidnas. Kariban meren valdkundoiden kaikiš järedamb da satusekahamb fondbirž sijadase täs, se om Trinidadan da Tobagon fondbirž (, vspäi 1981).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Trinidad-saren lodehližel randištol, Kariban meren Parii-lahten randal (), 66 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, lidnan keskuz — koume metrad ü.m.t. korktusel. Pertišt ülendase kukhidme i alangištoiden randoidme. Valdkundan kahtenz' kortte El'-Tukuče-mägenpä (936 m) Marakas-vezilanktendanke (91 m) oma päivnouzmha lidnaspäi.
Klimat om subekvatorialine, neps da räk. Voden keskmäine lämuz om +26,4 C°, kuidme +22,5..+28,1 C°. Ekstremumad oma +14,6 C° (viluku) i +37 C° (sügüz'ku). Paneb sadegid 1408 mm vodes, enamba kezakus-kül'mkus (143..244 mm kus), kuiv sezon oleskeleb vilukus-sulakus (17..43 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 77..81 % röunoiš vilukus-semendkus, 84..86 % kezakus-tal'vkus.
Eläjad.
Vn 2011 Trinidad da Tobagon rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 37 074 ristitud, 81 tuhad eläjid ezilidnoidenke i 250 tuh. ristitud jogo päivän matkadajidenke da turistoidenke. Mülüb «Päivnouzm — Päivlaskm»-koridor-aglomeracijha 600 tuh. eläjidenke.
Lidnan eläjad oma afrikaižen (pol' vl 2011) i indižen (kümnendez) augotižlibundanke, äiverižed ristitud ottas 30 %.
Transport.
Municipaližed avtobusad i privatižed minibusad oma kundaližeks transportaks lidnas. Ehtatimed i vezitaksid ühtenzoittas Tobago-sarenke.
Holitai kaiked sart rahvahidenkeskeine civiline "Piarko"-lendimport ("POS / TTPP", 2,9 mln passažiroid vl 2019) sijadase 21 kilometras päivnouzmha lidnaspäi. Tehtas reisid Kariban i Keskuzamerikan pälidnoihe, Majamihe, Nju Jorkha, Torontoho, Londonha.
Šri Džajavardenepura Kotte

Šri Džajavardenepura Kotte (, ), vai Kotte lühüdas, om Šrilankan oficialine administrativine pälidn vspäi 1982, valdkundan parlamentan olendsija. Ekonomižen Kolombo-pälidnan päivnouzmaine ezilidn, mülüb Päivlaskmaižhe agjaha.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud Kotte-lidnuses ümbri 13. voz'sadal. Vl 1391 sai "Šri Džajavardenepura"-titulad «ližadujan vägestusen loštai lidn». Lidn oli Kotte-car'kundan pälidnaks vll 1415−1597.
Geografijan andmused.
Parlamentan kompleks om saudud Dijavanna Oja-jogen Duv-sarel () kesked järved ().
Klimat om ekvatorialine vihmmecoiden. Päivän keskmäine lämuz om +26..+28 C° vodes läbi. Paneb sadegid 2251 mm vodes, enamba sulakus-semendkus i redukus-kül'mkus (250..350 mm kus).
Pälidnan municipalitet jagase 18 ümbrikoks ().
Eläjad.
Vl 2001 eläjiden lugu oli 115 826 ristitud. Rahvahad (2012): singalad — 84,9%, tamilad — 7,7%, larakallad — 4,8%, toižed rahvahad — 2,6%.
Šri Džajavardenepuran universitet radab lidnas.
Transport.
Üks'jäine raudtestancii sijadase Nugegod-rajonas. Avtostancii om saudud sil-žo rajonal. Avtobusad i venehed oma kundaližeks transportaks lidnas.
Mbabane

Mbabane (mugažo anglijan kelel, virktas [ˌʌmbɑːˈbɑːneɪ]; [ɛ́ᵐbʱáɓánɛ]) om Esvatinin oficialine pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om Hoho-agjan administrativižeks keskuseks mugažo, mülüb agjaha.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1887 18. voz'sadan buroiden lidnusen sijas. Nimitihe Mbabane Kunane-vejan mödhe. Vl 1902 sirtihe britanižen Svazilend-protektoratan pälidnad neche eländpunktha Bremersdorp-lidnaspäi. Vspäi 1968 Mbabane om ripmatoman valdkundan pälidnaks.
Mbabane šingotase sömtegimištol (saharan tehmine), metallan ümbriradmižel, omblendedheotandoil, turizmal, kaivuztegimišt (tin, raud) radab lidnan ümbrištos. Pälidn om turizman keskuz, mugažo radnikoiden Suviafrikan Tazovaldkundas tranzitine punkt.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan päivlaskmas-lodehes, agjan suvipäivlaskmas, Polindžane-jogen lanktendan sijas Mbabane-jogehe Drakonan mägiden Mdimb-mägenno (), 1243 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Raudte ühtenzoitab lidnad Maputu-portanke (Mozambik) vspäi 1964.
Klimat om subtropine mägiden. Voden keskmäine lämuz om +16,5 C°, tal'vkun-keväz'kun +19..+20 C°, kezakun-heinkun +12 C°. Ekstremumad oma −6,1 C° i +34,5 C°. Paneb sadegid 1441 mm vodes, enamba kül'mkus-uhokus (198..253 mm kus), vähemba semendkus-elokus (19..35 mm kus). Vspäi 1900 pani lunt koume kerdad vaiše.
Eläjad.
Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 94 874 ristitud.
Esvatinin universitetan medicinine fakul'tet sijadase lidnas.
Kigali

Kigali (mugažo ruandan [ciɡɑlí], anglijan da francijan kelil) om Ruandan pälidn (ripmatomuden aigaspäi vl 1962) da kaikiš suremb lidn. Otab ühtennimižen agjan pindan seičeme kümnendest, sen administrativine keskuz mugažo.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1907 kuti Saksanman kolonialižen ohjastusen sijaduz. Vozil 1921−1962 oli Bel'gijan ohjandusen al "Ruanda Urundi"-territorijas.
Kigali om kebnan tegimišton keskuz. Kofen kazvatand da tinan samine oma olmas ezilidnoiš.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan keskuzpalas, mägiden pautkil 1300..1600 m korktusil, 1567 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Ühtennimine mägi om kaikiš korktemb, 1850 m.
Klimat om ekvatorialine mussonine, kuivsezon om kezakus-elokus (61 mm). Lämuz om +16..+26 C° vodes läbi, paneb sadegid 970 mm vodes.
Kigali-agj jagase 3 administrativižeks rajonaks ("akarere"): Gasabo, Kicukiro i N'jarugenge. Rajonad alajagasoiš 35 "imirenge:ks".
Eläjad.
Vl 2015 eläjiden lugu om 1 256 994 ristitud ezilidnoidenke.
Ruandan universitet i Kigalin ripmatoi universitet oma üläopendusen aluzkundoikš.
Transport.
Kundaline transport om maršrutkid da mototaksid.
Järed rahvahidenkeskeine civiline Kigali-lendimport ("KGL") sijadase 7 km päivnouzmha lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas reisid Afrikan äjihe maihe, Benilüksan maihe, Dubaihe, Stambulha, Mumbaihe.
Niamei

Niamei ( [njamɛ]) om Nigeran pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om pälidnan ümbrikon-agjan i Niamei-departamentan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud francijalaižil kolonizatoroil vl 1890 kuti sodapunkt penen külän sijas. Torguindteiden ristikoičend lujeni lidnan šingotest, i vl 1926 kätihe kolonijan pälidnaks. Vspäi 1960 om ripmatoman Niger-valdkundan pälidnan.
Niamei om maižanduzrajonan keskuseks, se šingotase pälidnan funkcijoil, tekstilin edheotandoil i sömtegimištol. Om penid edheotandoid nahkoiden tehmižes, kuldaižiden da hobedaižiden tegesiden pästandas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan suvipäivlaskmas, savannan tahondas, Niger-jogen molembil randoil, 207 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Valdmad oma saudud jogen hural randal. Om äi puištoid pidust' jogen randoid.
Klimat om tropine räk pol'kuiv kaks'sezonine. Voden keskmäine lämuz om +29,3 C°, sulakun-semendkun +33,8..+34 C°, tal'vkun-vilukun +24,3..+25 C°. Ekstremumad oma +12,6 C° i +45,6 C°. Paneb sadegid 541 mm vodes, enamba heinkus-elokus (154..171 mm kus), kuiv sezon oleskeleb redukus-sulakus (20 mm pordos), ei ole sadegid tal'vkus-uhokus.
Niamei kogoneb vides kommunaspäi (I..V), ned alajagasoiš 44 ümbrikoks vai 99 fartalaks.
Eläjad.
Vl 1960 30 tuhad ristituid elihe lidnas. Vn 2012 Nigeran rahvahanlugemižen mödhe lidnankundan ristitišt oli 978 029 eläjad, pälidnan ümbrikon eläjiden lugu oli 1 026 848 ristitud 670 km² pindal.
Rahvahad: songai i džerm — 51,1 %, hausa — 34,4 %, toižed rahvahad — 15,5 %.
Religijan mödhe eläjiden enamba ühesad kümnendest oma islamanuskojad.
Transport.
Voib sadas venehil Niger-jogedme. Raudte tuli lidnha vl 2014, ühtenzoitab Beninan lidnoidenke.
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline lendimport valdkundan ezmäižen Hamani Diori-prezidentan nimed ("NIM / DRRN", 363 tuh. passažiroid vl 2019) sijadase ühesas kilometras suvipäivnouzmha lidnaspäi. Tehtas reisid lähižiden verhiden maiden pälidnoihe, Parižha, Addis-Abebha, Kasablankha, Stambulha, Läipcigha, mugažo valdkundadme.
Vindhuk

Vindhuk (angl. i «tulleikaz čogaine», angl. virkand [ˈvɪnt.hʊk], afrikaans: [ˈvəntɦuk], [ˈvɪnthʊk], nam.: "ǀAiǁGams" «hul purde», gerer.: "Otjomuise" «purun sija») om Namibijan pälidn da kaikiš suremb lidn, valdkundan ižandusen keskuz. Mülüb Khomas-agjaha (95 % sen ristitištos) da om agjan administrativižen keskusen.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1840 kuti "Orlam"-žilo. Vozil 1890−1915 oli Saksanman Suvipäivlaskmaižen Afrikan pälidnaks. Suviafrikan Ühtištusen sodaväged anastiba lidnad Ezmäižen mail'man sodan aigan Britanižen imperijan ramuziš. Vspäi 1990 om ripmatoman valdkundan pälidnaks.
Geografijan andmused.
Vindhuk sijadase valdkundan keskuses, Khomas-ülüden pohjoižpalas, 1650 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, läz letkesišt rahvahatomad Kalahari-mad.
Klimat om tropine pol'letetazangišton, oleskeleb 300 päipaštokast päiväd vodes. Voden keskmäine lämuz om +19,1 C°, kül'mkun-uhokun +22,1..+23,5 C°, kezakun-heinkun +13,1..+13,2 C°. Ekstremumad oma −3,9 C° (eloku) i +36,6 C° (tal'vku). Paneb sadegid 367 mm vodes, enamba vilukus-keväz'kus (78..80 mm kus), kuiv sezon oleskeleb semendkus-sügüz'kus (1..6 mm kus, «tal'vel»). Voden keskmäine relätivine nepsuz om 34 %, minimaline nepsuz oleskeleb elokus-redukus (17..22 %), kaikiš lujemb uhokus-keväz'kus (51..56 %).
Eläjad.
Vl 2011 lidnan eläjiden lugu oli 325 858 ristitud, valdkundan seičemendez, vl 2016 — 395 tuhad ristituid. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd', se ližadub ümbärdajiden žiloiden mülütandal-ki korktembanke sündutandmäranke.
Transport.
Äiluguižed taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Vindhuk om valdkundan avtote- da raudtesol'm. Raudte ühtenzoitab lidnad Uolfiš Bei-meriportanke i Suviafrikan Tazovaldkundanke.
Rahvahidenkeskeine civiline lendimport Hosea Kutako-vejan-vägimehen nimed ("WDH / FYWH", 1,5 mln passažiroid vl 2018) sijadase 42 km päivnouzmha lidnan keskusespäi. Tehtas reisid matknikoiden täht da jügureisid Afrikan lähižihe maihe i Saksanmaha.
Palikir

Palikir (mugažo anglijan kelel, virktas [ˈpælɪˌkɪər]) om FMV:oiden pälidn. Se on valdkundan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, mülüb Ponpei-štatan Sokehs-municipalitetha.
Istorii.
Eländpunkt oli olmas peneks küläks. Vl 1986 valdkund sai ripmatomut, i saudihe ut pälidnad külän sijas AÜV:oiden US$15 mln abunke, sirtihe Kolonia-lidnaspäi (Ponpei-štatan pälidn kahesa kilometrad pohjoižpäivnouzmha) vl 1989.
Palikir šingotase valdkundan pälidnan funkcijoil i turizmal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan päivnouzmas, mägikahan Ponpei-saren lodehes, 80 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Tropižed mecad ümbärtas Palikirad.
Klimat om tropine vihmmecoiden tulleikaz, läz kaikenaigaine vodes läbi. Kun keskmäine lämuz vajehtase +26,6..+27,1 C° röunoiš. Paneb sadegid 5 202 mm vodes, kuidme 279 mm (uhoku) ..515 mm (eloku), Palikir om kaikiš nepsamb pälidn mail'mas. Kun keskmäine nepsuz om 81..84 %.
Eläjad.
Vl 2009 lidnan eläjiden lugu oli 4 645 ristitud. Kaiken Sokehs-municipalitetan ristitišt oli 6 647 eläjad vl 2010.
Eläjiden tobj pala om hristanuskojad (96 %, heiden pol' oma riman katolikad) i mikronezijalaižed.
Alaškol () radab lidnas. Üläopendusen škol Beili Olteran nimed sijadase Kolonia-lidnas.
Rahvahidenkeskeine lendimport radab kahesas kilometras pälidnaspäi Kolonia-lidnas.
Port-o-Prens

Port-o-Prens ( [pɔʁ o pʁɛ̃s] «„Princ“-laivan port», [pɔtopɣɛ̃s]) om Haitin pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om valdkundan tegimišton keskuz. Kaik valdkundan üläopendusen aluzkundad sijadasoiš täs.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1749, oli kolonijan pälidnaks vspäi 1770.
Lidn eli läbi lujas manrehkaiduses vn 2010 12. päiväl vilukud (seičeme magnitudanke), enamba 200 tuh. eläjid pölištuiba, Port-o-Prens ezilidnoidenke oliba pandud mantazole läz täuzin.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Kariban meren Gonav-lahten ühtennimižen merikaran sättujal laivištole randal, 98 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Kommertine keskuz om mererandal, eländfartalad ülenudas vastmägehe amfiteatral. Lidn alištub meritorokoile, sur'vezile i reduvaluile. Elokaz Petionvill'-ezilidn om saudud suvipäivnouzmas kukhiden pautkil.
Klimat om tropine passatine, päivoikaz vodes läbi. Il'man päiväline lämuz om +26,5..+30 C° vodes läbi. Paneb sadegid 1353 mm vodes, vähemba tal'vkus-vilukus (33 mm kus), oleskeleb vihmsezonoid sulakus-kezakus (102..231 mm kus) i elokus-redukus (145..175 mm kus).
Eläjad.
Vl 2009 lidnan eläjiden lugu oli 897 859 ristitud, ezilidnoidenke 2,3 mln ristituid. Vl 2015 lidnan ristitišt oli 987 310 eläjad, ümbrištonke 2,6 mln eläjid 158,5 km² pindal, valdkundan nelländez.
Augotižlibundan mödhe eläjiden ühesa kümnendest oma afrikalaižed, 9 % — mulatad.
Transport.
Kebnavtod konor'anke i «tap-tap»-taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Meriport radab, saharan da kofen eksport.
Rahvahidenkeskeine civiline lendimport Tussen-Luvertüran nimed ("PAP") sijadase Port-o-Prensan pohjoižes. Tehtas reisid Kariban meren maihe, Majamihe, Monrealihe i Parižha.
Suvitarav

Suvitarav (, ) om Kiribatin pälidn da kaikiš suremb lidn. Läz pol't valdkundan ristitištod eläb siš.
Istorii.
Suvitaravan territorii oli britanižen Gilbertan Sared i Ellis-protektoratan administrativižeks keskuseks vll 1895–1908 i 1946–1976. Toižen mail'man sodan aigan znamasine tora tegihe Suvitaravan rajonas AÜV:oiden i Japonijan imperijan merisodavägiden keskes.
Eländpunkt om ripmatoman valdkundan pälidnaks vn 1979 heinkuspäi.
Suvitarav šingotase valdkundan ohjastusen aluzkundoil, opendusen, kommercijan i transportan keskuseks. Kopranvoin tegim i merikalan ümbriradmižen tegim ratas lidnas. Reskveden mairiž i sidodud sihe mahusiden uhkund vitkostudas pälidnan šingotest.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan lodehes, Gilbertan sariden pohjoižpalas, Tarav-atollan suves, koumhe metrhasai ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Suvitarav levigandeb atollan nelläl sarel: Betio (meriport), Bairiki (valdkundan aluzkundad), Bonriki (läžundkodi i opendajiden kolledž), Bikenibeu (lendimport). Kaik ned sätas Teinainano-municipalitetad ().
Klimat om ekvatorialine vihmmecoiden. Päivän lämuz om +25..+31 C° vodes läbi, voden keskmäine lämuz' om +28,3 C°. Ekstremumad oma +21 C° i +35 C°. Paneb sadegid 2052 mm vodes, enamba tal'vkus-uhokus (212..271 mm kus), vähemba sügüz'kus-kül'mkus (110..120 mm kus). Relätivine nepsuz vajehtase 77..82 % röunoiš vodes läbi.
Eläjad.
Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 50 182 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd', se ližadui koume kerdha vspäi 1979.
Rahvahad (vn 2020 rahvahanlugemine): I-kiribati — 95,9 %, toižed rahvahad — 4,1 %.
Üks' valdkundaline i viž privatišt üläškolad (kolledžad) anttas professionališt opendust Suvitaravas.
Port Lui

Port Lui ( [poːlwi], [pɔʁlwi], ) om Mavrikijan pälidn, kaikiš suremb lidn da port. Se om Port Luin ümbrikon administrativižeks keskuseks mugažo.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud kuti meriport Indižen valdmeren randal. Vspäi 1735 se oli Francijan kolonijan administrativine keskuz, nimitihe Lui XV-kunigahan oiktastuseks. Sai lidnan statusad oficialižeks vn 1966 25. päiväl elokud.
Port Lui šingotase meriportal, turizmal, finansižeks keskuseks, industrijal (tekstil', himikatad, plastiktegesed, zelläd), sömtegimištol (sahar, voi, kala, tabak).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Mavrikii-saren lodehes, süvän kaitud merikaran randal. Laivad tuldas ujuden merikarha katkelmusen kal't korallrifas. Moka Port Lui-mägiden sel'gad ümbärtas lidnad kuivman polespäi.
Klimat om tropine mussonine pol'kuiv. Kun keskmäine lämuz vajehtase +23..+27 C° vodes läbi. Ekstremumad oma +10 C° i +35 C°. Paneb sadegid 711 mm vodes, kuiv sezon oleskeleb kezakus-kül'mkus (15..24 mm kus).
Eläjad.
Vn 2012 Mavrikijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 149 194 ristitud.
Dili

Dili (tetum. i ) om Päivnouzmaižen Timoran pälidn, kaikiš suremb lidn da meriport. Se om valdkundan üläopendusen keskuz, Dilin ümbrikon administrativine keskuz mugažo.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1520 portugalijalaižil. Se oli Portugaline Timor-kolonijan keskuseks vspäi 1769. Sai oficiališt lidnan statusad vl 1864.
Toižen mail'man sodan aigan meriport i lendimport oliba okkupiruidud Japonijal (19.02.1942 — 26.09.1945). Äi kolonialižid pertid om kaičenus vn 1999 lidnan murendushe kacmata Indonezijan armijal. Vspäi 2002 Dili om ripmatoman valdkundan pälidnaks.
Dili šingotase pälidnan funkcijoil. Lidnan generaline plan om sätud.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan pohjoižes, Timor-saren pohjoižel randal, Savu-meren pohjoižpäivnouzmaižen čogan randištol, 11 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Otab Dilin ümbrikon päivlaskmašt pol't. Lidn levitase mererandaližes tazangištos nellhä kilometrhasai levette, om ümbärtud mägisel'gil 900 metrhasai kortte. Pälidnan territorijan 37 % om kožui ižandusen täht, toine om mägipautked. Lühüd Komoro-mägijogi ( vai "Rio Comoro", tetum: "Mota Komoro") lankteb merhe lidnan päivlaskmas. Läz kerdan 25 vodes lanksii mägilpäi vezi vihmoišpäi sädab sur'vezid Diliš.
Klimat om ekvatorialine kaks'sezonine tropižen savannan. Sä om päivoikaz lujas semendkus-kül'mkus, pil'vekaz vilukus i uhokus. Ümbärdajad mecad pehmdas klimatad. Kun keskmäine lämuz vajehtase +25,1..+27,7 C° röunoiš voden aigan. Ekstremumad oma +11,8 C° (eloku) i +36,6 C° (keväz'ku, kezaku). Il'man lämuz voib ületada +33 C° miččel taht kul, ei voi olda madalamb mi +16 C° redukus-sulakus. Paneb sadegid 909 mm vodes, enamba tal'vkus-keväz'kus (133..145 mm kus), kuiv sezon oleskeleb heinkus-redukus (9..20 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 70..73 % röunoiš kezakus-kül'mkus, 77..82 % tal'vkus-sulakus.
Dilin municipalitet otab 367 km². Se jagase 31 "suko:ks", ned alajagasoiš 241 "aldei:aks".
Eläjad.
Vn 2010 Timoran rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 193 563 ristitud, valdkundan kudendez. Kaik 222 323 eläjad oli lidnas vl 2015. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Maskat

Maskat ( "Maskaṭ" [ˈmasqatˤ]) om Omanan pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om ühtennimižen agjan administrativižeks keskuseks mugažo. Maskat om meriport Omanan lahten randal.
Istorii.
Torguindmeriport om tetab 1. voz'sadaspäi meiden erad. Erazvuiččil pordoil mülüi Persijan i Ottomanan imperijoihe, oli Portugalijan i Suren Britanijan kolonijan palaks.
Maskat šingotase tervhudenkaičendan kompleksoil, torguindan sijaližil kompanijoil, järedal meriportal i kivivoil.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Arabijan pol'sarel, valdkundan pohjoižpäivnouzmaižel mererandal, 69 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Vedase pidust' mererandad 60 kilometraks. Lidnfartaloiden territorii — 273,9 km².
Klimat om tropine letetazangišton, räk kuiv, päivoikaz vodes läbi. Voden keskmäine lämuz om +28,6 C°, sulakun-redukun +29,7..+35,2 C°, tal'vkun-uhokun +21,3..+22,6 C°. Ekstremumad oma +1,6 C° (viluku) i +49,2 C° (heinku, eloku). Kezaaigan minimum om +21,3 C° (eloku), tal'vaigan maksimum om +38,5 C° (uhoku). Il'man lämuz voib ületada +34 C° joga kul, ei voi olda madalamb mi +19 C° kezakus-sügüz'kus. Paneb sadegid 100 mm vodes, enamba tal'vkus-sulakus (13..24 mm kus), sezon sadegoita oleskeleb kezakus-redukus (koume millimetrad pordos). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 42..49 % röunoiš sulakus-kezakus, 55..67 % toižiš kuiš.
Maskatan agj jagase kudeks provincijaks (vilajetaks).
Eläjad.
Vn 2015 semendkus lidnan eläjiden lugu oli 1,288,330 ristitud, valdkundan koumandez. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. 17. voz'sadaspäi se ližadub znamasižes märas Indijan i Pakistanan eläjil, hö ratas inžiniringan kompanijoiš, sauvondsarakos i torguindas.
Päuskond om islam. Toižile religijoile voib panda pühäpertid (induizm, hristanuskond), no ei sa lugeta pühäpaginoid toižiš sijiš.
Transport.
Oficialižed avtobusad (14 maršrutad), populärižembad "baiza"-avtobusad (tehtas seižutest miččel taht sijal) i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. "Sultan-Kabus"-meriport radab aglomeracijan pohjoižpäivnouzmaižes čogas.
Rahvahidenkeskeine civiline "Maskat"-lendimport ("MCT / OOMS", 12,9 mln passažiroid vl 2024) sijadase aglomeracijan keskuzpalas, koumekümnes kahtes kilometras päivlaskmha vanhas lidnaspäi (meriportaspäi). Tehtas reisid Azijan lähižihe i äjihe edahaižihe maihe, Evropan surihe lidnoihe, om jügureisid Kairha i Honkongha.
Madžuro

Madžuro ( [mʲæzʲ(ɛ͡ʌ)rˠɤ͡oo̯], [ˈmædʒəroʊ]) om Maršalan Sariden pälidn da municipalitet, kaikiš suremb lidn da meriport, üläopendusen keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud Germanijan torguindpostaks vl 1884. Vll 1920−1945 oli Japonijan imperijan territorijal, sid' AÜV:oiden territorijal. Sai pälidnan statusad valdkundan ripmatomuden aigaspäi vl 1986.
Madžuro šingotase kalanpüdandan i turizman portal, lendimportal, kokosvoin samižel.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan suvipäivnouzmas, ühtennimižel atollal, koume metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel, kogoneb 64 sarespäi. Ristitišton tobj pala eläb koumel sarel atollan päivnouzmas: Delap, Ulig (), Džarrit. Azjaline i turistine keskuz om Ulig. Ohjastusen aluzkundad oma saudud Delap-sarel. Lagunan pind — 295 km².
Klimat om tropižiden vihmmecoiden. Kaikenaigaine tullei puhub paksus meren päl, no taifunad oleldas harvoin. Kun keskmäine lämuz om +27,7..+28,1 C°. Ekstremumad oma +20 C° i +36 C°. Paneb sadegid 3334 mm vodes, enamba sügüz'kus-kül'mkus (320..350 mm kus), vähemba vilukus-keväz'kus (194..220 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 77..82 % röunoiš.
Eläjad.
Vl 2008 lidnan eläjiden lugu oli 30 tuhad ristituid, valdkundan kaks' videndest.
Port Morsbi

Port Morsbi ( [ˈmɔːrzbi], tok-pisin: "Pot Mosbi") om Papua — Uden Gvinejan pälidn da kaikiš suremb lidn. Sädab Nacionališt pälidnan ümbrikod. Se om ümbärdajan Keskuzagjan administrativižeks keskuseks mugažo.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1873 ühtennimižen merikaran randal. Vl 1964 universitet om saudud siš, sid' lidn kändihe Avstralijan territorijan kul'turižeks keskuseks. Vn 1975 sügüz'kul valdkund sai ripmatomut, i panihe Port Morsbid pälidnaks.
Port Morsbi šingotase pälidnan funkcijoil.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan suves, Uz' Gvinei-saren suvipäivnouzmaižel randal, 35 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Klimat om tropižen savannan kaks'sezonine, subekvatorialižen meren klimatan röunal. Kun keskmäine lämuz om +26..+28 C° vodes läbi. Ekstremumad oma +10 C° i +36 C°. Paneb sadegid 899 mm vodes, vähemba kezakus-redukus (12..22 mm kus), se om valdkundan üks' kaikiš kuivambiš tahoišpäi. Relätivine nepsuz om korged vodes läbi (75..82 %).
Tobmuz.
Kut Nacionaline pälidnan ümbrik Port Morsbi jagase ühesaks territorialižeks rajonaks ičeze administracijoidenke.
Eläjad.
Vn 2011 Papuan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 364 125 ristitud. Läz 600 tuhad eläjid om ezilidnoidenke.
Eläjiden 60 % oma protestantad, 30 % — katolikad, 10 % — animizman polenpidajad.
San Tome (lidn)

San Tome () om San Tomen da Prinsipin pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om San Tomen agjan i Agua-Grande ümbrikon administrativižeks keskuseks mugažo.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud rahvahatomal sarel vl 1493. Žilo šingotaškanzihe saharan tehmižel i orjantorguindal, sai lidnan oiktusid vl 1525. Sar' da lidn oma nimitadud ph. Homoin oiktastuseks. San Sebastjan-lidnuz om saudud vl 1575. Vs 1975 heinkun 12. päiväspäi om ripmatoman valdkundan pälidnaks.
San Tome šingotase valdkundan holitišil, sömtegimištol (kalan, kofen i kakaon ümbriradmine), eksportan meriportal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ühtennimižen saren-vulkanan pohjoižpäivnouzmas, Atlantižen valdmeren randal, 137 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad ekvatorhasai om 40 km suvhe.
Klimat om tropižen savannan. Kun keskmäine lämuz om +24...+26 C°. Ekstremumad oma +13 C° i +34 C°. Paneb sadegid 885 mm vodes, enamba redukus-semendkus (81..131 mm kus), kuiv sezon oleskeleb kezakus-sügüz'kus (0..19 mm kus).
Eläjad.
Vl 2005 eläjiden lugu oli 56 166 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd', valdkundan läz koumandest.
Eläjiden koume nelländest oma katolikad, kümnendez — hristanuskojad, toižed 15 % ristituid oma toižiden religijoiden polenpidajad i religijatomad.
Transport.
Rahvahidenkeskeine civiline San Tome da Prinsipi-lendimport ("TMS / FPST", 10 tuhad passažiroid vl 2004) radab vides kilometras pohjoižhe lidnan keskusespäi. Tehtas reisid nenihe lidnoihe: Prinsipi, Librevil', Lissabon, Luand.
Joganedal'ne ehtatim ühtenzoitab lidnad Kabo Verdenke.
San Tome

San Tome ( «pühä Homoi») om toponim portugalijankel'žiš maiš. Se voib znamoita:
Mogadišo

Mogadišo ( [mʉqdɪʃɔ], [muqaˈdiːʃuː], [moɡaˈdiʃʃo]) om Somalin pälidn da kaikiš suremb lidn.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud arabižil i persižil torgovanoil 12. voz'sadal kuti "Hamar"-lidn torguindteiden ristikoičendan sijas. Möhemba sai araban "Maqdaäu"- vai "Muqdiäu"-nimitust "-qdä"-sanantüvespäi «pühä», severz'-se mečetid oli saudud lidnha 13. voz'sadal. Farh-ad-Dina-mečet' (1269) om kaičenus tähäsai. Lidnan ümbrišton mad sättudas maižandusele valdkundan tobjan palan erineden. Sen ližaks, lidnan merikar om kaikiš pohjoižemb sättui londuseline kar Päivnouzmaižes Afrikas.
Lidn oli Portugalijan ohjandusen al 16. voz'sadaspäi. Vspäi 1892 lidn da sen ümbrišt oliba Italijan kolonijaks. Vl 1954 Somalin universitetan aluz om pandud lidnha. Vspäi 1960 Mogadišo om ripmatoman valdkundan pälidn. Rahvahanikoiden soda Somališ mureni lidnad znamasižikš, sen irdad oma varmitadud ani kuti lidnuseks, ristitišt rippub verhiden maiden gumanitarižes abuspäi.
Edel rahvahanikoiden sodad lidn šingotihe tekstilin da soban pästandal. Vspäi 2011 lidnan udessauvondan process jätktase, Turkanman tobmuz abutab sauvondale mašiništol. Om sömtegimišton edheotandoid (fruktoiden ümbriradmine, Coca-Cola:n tegim), bankoiden i sidon sferad šingotasoiš.
Geografijan andmused.
Lidn da port sijadasoiš Indižen valdmeren randal, ühesa metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Klimat om subekvatorialine pol'kuiv, päivoikaz vodes läbi. Voden keskmäine lämuz om +27,1 C°, kuidme +25,4..+28,9 C°. Ekstremumad oma +16,2 C° (kül'mku) i +39,8 C° (sulaku). Paneb sadegid 428 mm vodes, enamba sulakus-heinkus (61..82 mm kus), kuiv sezon oleskeleb tal'vkus-keväz'kus (17 mm pordos), ei ole sadegid vilukus-uhokus. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 77..81 % röunoiš vodes läbi.
Eläjad.
Vl 1962 lidnan ristitišt oli 116 222 eläjad. Vl 2015 lidnan eläjiden lugu oli 2 120 000 ristituid 91 km² pindal, vl 2019 — 2 555 000 ristituid. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Kaik seičeme universitetad oma lidnan üläopendusen aluzkundoikš: Somalin nacionaline, Mogadišon, SIMAD, Guul, Benadiran, Tedon da tehnologijan Džamhurija- i Zamzam-universitetad.
Honiar

Honiar ( [ˌhoʊniˈɑːrə]) om Solomonan Sariden pälidn, kaikiš suremb lidn da meriport. Se om valdkundan Pälidnaine territorii, mugažo Guadalkanalan agjan administrativižeks keskuseks, ei mülü sihe.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud Toižen mail'man sodan jäl'ghe 1940-nzil vozil kuti britanižen protektoratan pälidn saren lendimportanno. Honiar om tedištoittud pälidnaks vl 1952. Om ripmatoman valdkundan pälidnaks vn 1978 heinkuspäi.
Honiar šingotase pälidnan funkcijoil, turizmal, valdkundan transportsol'meks i üläopendusen keskuseks.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan keskuzpalas, Guadalkanal-saren lodehližel randal, 29 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Manatikau-jogi lankteb Solomonan merhe lidnan territorijal. Azjaline da kul'turine keskuz i meriport oma Point Kruzas, Vavaea-ümbrik.
Klimat om tropine vihmmecoiden. Voden keskmäine lämuz om +26,5 C°, kuidme +26,1..+26,8 C° vodes läbi. Ekstremumad oma +17,6 C° i +36,1 C°. Paneb sadegid 2177 mm vodes, enamba vilukus-keväz'kus (277..362 mm kus), vähemba kezakus-sügüz'kus (92..100 mm kus).
Honiar jagase 12 valičemižümbrikoks ().
Eläjad.
Vl 2009 lidnan eläjiden lugu oli 64 609 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Eläjad oma melanezijalaižed i hristanuskojad päpaloin.
Transport.
Point Kruz-meriport radab.
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline "Honiar"-lendimport ("HIR / AGGH") sijadase kahesas kilometras päivnouzmha pälidnaspäi. Tehtas reisid Valdmerimaiden erasihe pälidnoihe, Solomonan sariden äjihe eländpunktoihe, Brisbenha (Avstralii, sidä kesken jügureisid).