El' Paso (Tehas)

El' Paso ( [ɛl ˈpæsoʊ], ispanine virkand: [el ˈpaso] «mäneg») om AÜV:oiden lidn Tehas-štatan päivlaskmas. Se om štatan kudenz' surtte i kaikiš päivlaskmaižemb lidn, AÜV:oiden 22-nz' lidn eläjiden lugun mödhe. El' Paso-ümbrikon (2630 km²) administrativine keskuz da pala.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud amerikalaižil vl 1849 kut "Franklin"-sodapost voziden 1846−1848 amerikaiž-meksikanižen sodan jäl'ghe, jogen vastrandal Meksikan El' Paso Del' Norte-lidnaspäi (om olmas vodespäi 1680, Sjudad Huares vspäi 1888). Udesnimitihe sodapostad nügüdläižikš vl 1852. El' Paso sai lidnan oiktusid vl 1873. Kaik koume raudted ristikoittas lidnas vspäi 1881. Äi meksikalaižid sirdihe lidnha 20. voz'sadan augotišes.
El' Paso šingotase Fort Bliss-sodabazal, kivivoin ümbriradmižel («Western Refining»-kompanijan päfater), mašinansauvomižel, tekstiližen i sömtegimišton edheotandoil, rahvahidenkeskeižel torguindal Meksikanke i turizmal. Järed röunpäličmänendtaho radab lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase AÜV:oiden suviröunanno, Rio Grande-jogen hural randal, 1140 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kaikiš korktemb čokkoim om Pohjoine Franklin-mägenpä (2192 m). Ühthine pind om 671,46 nellikkilometrad, sidä kesken kuivma 669,33 km², vezi otab 2,13 km². Lidn röunatab Nju Meksiko-štatanke lodehes, sen Las Kruses-lidn (217 tuh. rist. vl 2018 ezilidnoidenke) mülüb El' Pason konurbacijha.
Klimat om päivoikaz da kuiv letetazangišton. Keza om räk, tal'v om viluhk, voib panda lunt kerdan severziš-se voziš. Voden keskmäine lämuz om +19 C°, kezakun-elokun +28,3..+29,1 C°, tal'vkun-uhokun +7,8..+10,8 C°. Ekstremumad oma −22 C° (viluku) i +46 C° (kezaku). Kezaaigan minimum om +8 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +30 C° (uhoku). Ei olele haloid sügüz'kus. Paneb sadegid 223 mm vodes, enamba heinkus-sügüz'kus (39..42 mm kus), vähemba keväz'kus-sulakus (10 mm pordos). Keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 27..32 % röunoiš keväz'kus-kezakus, 42..50 % toižiš kuiš.
Tobmuz.
Lidnan nevondkund ("city council") kogoneb kahesas ühtnijaspäi. Lidnan tobmuden pämez' om mer (). Valitas nevondkundan ühtnijoid i merad nelläks vodeks, ühten kahtenden strokun voimuz om olmas, valdatusiden ühthine strok om röunatud kümnel vodel. Edeližed merad oma Oskar Lizer ("Oscar Leeser", viluku 2021 — viluku 2025, kezaku 2013 — kezaku 2017), Donal'd «Di» Margo ("Donald "Dee" Margo", kezaku 2017 — viluku 2021).
Eläjad.
Vn 2010 AÜV:oiden rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 649 121 ristitud, vn 2020 — 678 815 ristitud. Kaik 682 669 eläjad oli lidnas vl 2018, se ristitišt oli kaikiš suremb. Kaik 1 060 397 eläjad om ezilidnoidenke 24 445 km² pindal (2018, 54. sija valdkundas). El' Paso sädab konurbacijad meksikaiženke Sjudad Huares-lidnanke (ristitišt 1,4 mln), niiden ühthine ristitišt om 2,5 mln eläjid.
Augotižlibundan mödhe (lidnan eläjad vl 2020): latinamerikalaižed i ispanijalaižed — 81,25 %, evropalaižed — 12,27 % (ispanijalaižita), afroamerikalaižed — 3,11 %, azijalaižed — 1,34 %, indejalaižed — 0,24 %, valdmerimalaižed — 0,18 %, segoitadud augotižlibundanke — 1,32 %, toiženke augotižlibundanke — 0,29 %.
Znamasine üläopendusen aluzkund om Tehasan universitet El' Pasos (, lüh. "UT El Paso" vai "UTEP"). Sen aluz om pandud vl 1913 kut kaivuztön da metallurgijan škol, sid' kolledž, vspäi 1967 om nügüdläiženke nimenke. Kaik 25 tuh. üläopenikoid om aluzkundan ühesas kolledžas i školas (2018).
Transport.
Avtobusad ("Sun Metro"-sistem) oma kundaližeks transportaks lidnas. Tramvain rengazjono 7,7 km pitte radab vn 2018 kül'mkuspäi.
Rahvahidenkeskeine civiline "El' Paso"-lendimport ("ELP / KELP", 3,6 mln passažiroid vl 2022) sijadase kudes kilometras pohjoižpäivnouzmha lidnan keskuzpalaspäi. Tehtas reisid AÜV:oiden suvipalan surihe lidnoihe, mugažo Čikagho i Sietlha.