tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Logduzkülä

Logduzkülä () om Venäman külä Vologdan agjan päivnouzmas, sen Babuškinan ümbrikos.
Istorii.
Vll 2006 (1. viluku) — 2015 (1. kezaku) külä oli Logduzan küläkundan administrativižeks keskuseks. Vspäi 2015 mülüb Podbolotjen küläkundha.
Vn 2013 redukus mecanümbriradai edheotand radaškanzi küläs, pästtas vagonlaudad, blokhausad, röunust, naličnikoid.
Geografijan andmused.
Külä sijadase ümbrikon pohjoižpäivnouzmaižes čogas, Šaržen'g-jogen randal (183 km pitte, Jugan hura ližajogi). Matkad Babuškinan nimed žilo-rajonkeskushesai om 115 km päivlaskmha, «Tot'm — Nikol'sk»-mantehesai om 14 kilometrad.
Marjžomad soil i sen'žomad taigal ümbärtas küläd.
Eläjad.
Vl 2002 läz 300 ristitud elihe küläs. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe külän eläjiden lugu oli 241 ristitud.
Kundaline infrastruktur: aluzškol (läz 30 openikad), kul'turpert', medicinine punkt, Kos'ma- i Damian-pühämehiden puine jumalanpert' (1880).
Belozerskan ümbrik

Belozerskan ümbrik () om ümbrik (edel vn 2022 kezakud — rajon) Venäman Vologdan agjas.
Administrativine keskuz om Belozersk-lidn.
Istorii.
Ümbrikon aluz om pandud kut rajon vn 1927 elokun 1. päiväl Leningradan agjan Čerepovecan ümbrikos. Vn 1930 heinkun 23. päiväl heittihe sidä ümbrikod, i vhesai 1937 rajon mülüi Leningradan agjaha kut administrativine ühtnik. Vn 1937 sügüz'kun 23. päiväspäi mülüb Vologdan agjaha. Ümbrik om olmas nügüdläižiš röunoiš vspäi 1965.
Geografijan andmused.
Ümbrikon territorii sijadase päivlaskmha da suvhe Vaugedjärven randalpäi, rajonidenkeskeine röun läbitab järved lodehespäi suvipäivnouzmha. Volgan-Baltijanmeren vezite ümbärdab Vaugedjärven randad. Ümbrikon piduz pohjoižespäi suvhe — 120 km, päivlaskmaspäi päivnouzmha — 95 km.
Pind — 5 398,04 nellikkilometrad. Mec otab territorijan nell' videndest (4525 km²). Kaik om 131 järved ümbrikos.
Om röunoid kudenke Vologdan agjan ümbrikonke i rajonanke:
Londuseližed varad oma turbaz, sauvondmaterialad (letked, gravii, dolomit), mec, kala, reskvezi.
Tobmuz.
Vn 2015 kezakun 1. päiväspäi rajonan territorii jagoihe kudeks municipaližeks ühtnikaks: üks' lidnankund da viž küläkundad. Kaik ned oma kätud ümbrikon territorialižikš ohjanduzkundoikš vn 2022 kezakuspäi.
Vn 2013 keväz'kun 10. päiväspäi Jevgenii Vladimirovič Šaškin oli valitud da radoi rajonan da sen administracijan pämehen, Ühthine Venäma-partijan ühtnii. Kaik viž ohjandust alištuiba rajonan administracijale.
Käskusenandai tobmuz om Ezitajiden Suim (videnz' kucund, 19 ezitajad). Järgvaličendad sihe oliba vn 2012 keväz'kun 4. päiväl. Aleksei Petrovič Jakovčuk radoi sen ezimehen vl 2015.
Käskuzkundaline tobmuz om Belozerskan ümbrikon käskuzkund.
Eläjad.
Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe rajonan eläjiden lugu oli 21 468 ristitud, vn 2010 — 19 065 ristitud, vn 2021 — 13 851 ristitud.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 96,9 %, toižed rahvahad — 2,1 %, rahvahuden ozutandata — 1,0 %.
Kaik om 275 eländpunktad ümbrikos, niiden kesken üks' lidn, 17 žilod, 252 küläd, nell' sijašt da üks' Kargolom-futor. Niišpäi 106 eländpunktad seištas kaikenaigaižeta ristitištota: kaks' žilod, sada küläd, koume sijašt i futor.
Toižed sured eländpunktad oma Zubovo-žilo (1,5 tuh. rist. vl 2002) i Alamondom-žilo (1,1 tuh. rist. vl 2002).
Ižanduz.
Ümbrikon ižandusen päsarakod oma mecan varhapanend da ümbriradmine, jogitransport da turizm, sömtegimišt da maižanduz.
Transport.
Rajonankeskeižed avtoted asfal'tižbetonižen alusenke: Belozersk — Čerepovec, Belozersk — Vologd.
Belozerskan avtostancijan adres: Komsomolskaja-ird, 18.
Vepsän mifologii

Vepsän mifologijal om äi ühthižid pirdoid toižiden suomalaiž-ugrilaižiden rahvahiden mifologijanke. Eskai jäl'ges hristanuskondan ottundad 14. voz'sadas vepsläižed varaziba uskondan rahkoiš, hot' i ühtištoitihe heid hristanižidenke kanonidenke.
Vepsän rahvahan hristanedelišt uskondad voib harakterizuida kut animistine i politeistine. Päjumal — Jumou — jumalanjurun, jumalansän da toižiden londuseližiden nägusiden jumal. Edelespäi vepsläižed lugiba händast Il'ja-endustajaks, hänen nimi linni faktižikš nimeks kaikuččele jumalale. Turžas om veden jumalaks. Andmused vepsläižiden toižiden jumaloiden polhe oma kadotud.
Migo järedas vepsän küläs vai žilos om ičeze noidak.
Jumou

Jumou om päjumal vepsän panteonas. Händast lugiba jumalanjurun, jumalansän da toižiden londuseližiden nägusiden jumalaks.
Amphelasma maculicolle

Amphelasma maculicolle om gaved', mülüb Lehtesensöjad bumbakod-sugukundha ("Chrysomelidae"). Saksalaine Martin Jakobi-entomolog avaiži da ümbrikirjuti erikod vl 1887 "Diabrotica maculicolle"-nimitusenke.
Necil gavedil ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.
Bumbak om Panaman endemik. Hibj om 6,5 millimetrhasai pitte.
Pašgär' (järv')

Pašgär' vai Paksjärv () om Venäman Leningradan agjan järv Tihvinan rajonan päivnouzmas. Paksjogi lähteb sišpäi.
Pind om läz 7 km². Järven süvüz om 50 metrad, keskmäine süvüz — 25 m.
Kakkarv

Kakkarv (, ) om enzne vepsän külä Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan rajonas, tühjitadud eländpunkt.
Pen' kezaküläpertiden žilo om külän sijas kaikenaigaižeta ristitištota. Sijadase Kaleigan vepsän küläkundan territorijal. Matkad Šoutjärvhesai om 10 km avtotedme, Ust'kahasai (Leningradan agj) — 44 km avtotedme.
Vl 1905 eläjiden lugu oli 218 ristitud.
Peipusjärv

Peipusjärv (, ) om reskveden järv Estinman päivnouzmas i Venäman päivlaskmas. Se om videnz' londuseline järv Evropas pindan mödhe.
Ühthižed andmused.
Keskmäine pind om läz 2613 km². Järv om 12,9 metrad süvütte, keskmäine süvüz om 7,5 metrad. Veden tazopind sijadase 30 m ü.m.t. korktusel. Peipusjärv om 81 km pitte i 47 kilometrhasai levette (pohjoižpalas). Veden mülü om 21,8 km³, järviden kompleksan 87 %. Randanpird om 260 km, Estinman rand om elänzoittud tihedamb mi Venäman rand kacmata sihe, miše päivnouzmaine rand om korktemb da koverikahamb mi Estinman rand, i alištub sur'vezile penembas märas. Valdkundröun mäneb kesked järved.
Läz 30 joged da ojad lanktas järvhe. Kaikiš znamasižemb ližajogi om Estinman Emäjogi (, ) 99 km pitte, lankteb järvhe suvipäivlaskmas. Üks'jäine jogi lähteb, se om Narvanjogi. Järv ühtenzoitase Pskovanjärvenke suves Läminjärven kal't. Peipusjärv otab pindan 73 % neniden järviden kompleksas. Kaik 22 sart om olmas järves, kaikiš suremb i üks'jäine elänzoittud om Estinman Piirisar' (, ) 7,76 km² pindanke järven suves.
Ümbrikirjutand.
Madalan veden 200..300-metrine šoid vedase pidust' randad. Veden pind rippub voz'aigaspäi. Randad oma letkesižed i kogotas čurukivespäi. Järven pohj nimadub süvüdel, se om kaikenaigaine problem laivanlikundale.
Järven solakahuz om nol' promille. Planktonan äjüz vedab kalan surhe lugumärha. Kaik om 37 kalan erikod i maveziživatoiden ühesa erikod. Kala pramozlan täht om lahn, räpus, ahven, haug', madeh, sär'g.
Morimopsis lacrymans

Morimopsis lacrymans om gavedin erik (bumbak) "Cerambycidae"-sugukundas. Amerikaiž-francine Džeims Tomson-entomolog (1828–1897) löuzi sidä Indijas, avaiži da ümbrikirjuti vl 1857.
Bumbakon gaved'madod sötlesoiš puiden südäimel da bumagal.
Necil gavedil ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.
Allodemus tricolor

Allodemus tricolor om suviamerikaine gavedin erik (bumbak) "Cerambycidae"-sugukundas. Perti-entomolog avaiži da ümbrikirjuti erikod vl 1832. 
Elädas Paragvain i Urugvain territorijal. Bumbakon gaved'madod södas pun südäint i pumaterialid.
Necil gavedil ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.
Aliboron antennatum

Aliboron antennatum om gavedin (bumbakon) erik. Amerikaiž-francine Džeims Tomson-entomolog (1828–1897) avaiži da ümbrikirjuti sidä vl 1864. Erik om "Aliboron"-heimon üks' videspäi, mülüb "Cerambycidae"-sugukundha.
Necil gavedil ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.
Aneuthetochorus bivestitus

Aneuthetochorus bivestitus om gavedin (bumbakon) erik "Cerambycidae"-sugukundaspäi. Braziline Martins-entomolog (, 1932–2015) avaiži da ümbrikirjuti erikod vl 1962.
Necil gavedil ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.
Anomonotes leucomerus

Anomonotes leucomerus om gavedin erik (bumbak) "Cerambycidae"-sugukundaspäi. Avstrine Heller-entomolog (, 1864−1945) avaiži da ümbrikirjuti erikod vl 1917.
Bumbak putub Uz' Kaledonii-sarel.
Necil gavedil ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.
Alluaudia insignis

Alluaudia insignis om gaved' (bumbak) "Cerambycidae"-sugukundaspäi. "Alluaudia"-heimon üks'jäine erik. Bel'gine Ogüst Lamer-entomolog (1864−1942) avaiži da ümbrikirjuti sidä vl 1893.
Ganan i Liberijan endemik. Gaved'madod sötlesoiš puiden südäimel i bumagal.
Necil gavedil ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.
Allotraeus orientalis

Allotraeus orientalis om gavedin erik (bumbak) "Cerambycidae"-sugukundaspäi. Uait-entomolog (angl. "White") avaiži da ümbrikirjuti erikod vl 1853.
Bumbakon areal om Suvižen Azijan nened mad: Bangladeš, Laos, Mjanmar. Söb puiden südäint i pumaterialid.
Necil gavedil ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.
Andinotrichoderes pellitus

Andinotrichoderes pellitus om gaved' (bumbak) "Cerambycidae"-sugukundaspäi. Tippmann-entomolog avaiži da ümbrikirjuti erikod vl 1960.
Bumbak travib pumaterialid.
Necil gavedil ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.
Ancornallis cristatus

Ancornallis cristatus om gaved' (bumbak) "Cerambycidae"-sugukundaspäi, "Ancornallis"-heimon üks'jäine erik. Amerikalaine Uorren Fišer-entomolog (, 1878–1971) avaiži da ümbrikirjuti erikod vl 1935.
Kalimantan (Borneo)-saren endemik, eläb vaiše siš.
Necil gavedil ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.
Heaven's a Lie

«Heaven's a Lie» ("Rai om kelastuz") om «Lacuna Coil»-muzikgruppan kahtenz' pajo koumandes studižes «Comalies»-al'bomas da ühtennimine singl, ned oma pästtud 2002-ndes vodes. Se om üks' kaikiš tetabambiš gruppan pajoišpäi.
Pajo om gotikmetal-žanras, sen tekst om sätud gruppan nelläl ühtnijal anglijan kelel. Singlan prodüser om Val'demar Sorihta.
Kontekstan mödhe, nece ei ole antireligiozine pajo, kut äjad ristitud meletadas: gruppan Kristina Skabbija-vokalist sel'giti interv'jus HighWireDaze.com-saitan täht, miše "heaven"-sana znamoičeb ideališt elod, i kaik nimituz om oigetud naprijale väges antta elon näguid toižile ristituile. Kävutihe kompozicijad «Meletada ogernikan kartte»-serialan reklamas.
Kaks' videod om pästtud singlale vl 2003.
Swamped

«Swamped» ("Upotadud") om italižen «Lacuna Coil»-muzikgruppan ühtenz' pajo koumandes «Comalies»-al'bomas (2002) da ühtennimine singl. Singl om pästtud 2004-ndes vodes, se om kahtenz' da jäl'gmäine al'bomaspäi.
Pajon tekst om anglijan kelel. Kompozicijan tegijad oma gruppan ühtnijad. Val'demar Sorihta prodüsirui singlad. Originaližen pajon žanrad oma nümetal i al'ternativine metal.
Muzikvideo om sätud pajole vn 2004 kezakus.
Our Truth

«Our Truth» ("Meiden tozi") om Lacuna Coil-muzikgruppan koumanz' pajo nelländes «Karmacode»-studijanal'bomas da ühtennimine singl, ezmäine al'bomaspäi. Ned oma pästtud 2006-ndes vodes.
Pajo om al'ternativmetal-žanras. Sen tekst om anglijan kelel. Singlan prodüser om Val'demar Sorihta.
Enjoy the Silence

«Enjoy the Silence» ("Magita hillüdel") om tetab Depeche Mode-gruppan pajo seičemendes «Violator»-studijanal'bomas da ühtennimine singl, kahtenz' al'bomaspäi, kudamb om pästtud 1990-ndes vodes. Pajon tekst om sätud anglijan kelel.
Nece pajo om änetadud äjil edestajišpäi. Üks' kaikiš tetabambiš kaveroišpäi om Lacuna Coil-muzikgruppaspäi. Nece grupp pästi ühtennimižen singlan 2006-ndes vodes.
Pagač

Pagač ( vai "Rhámnus frangula"), toižed nimed paginoiš — koiranmarjad i šoidobolad, om puidenvuitte penzaz. Se mülüb "Plakačuižed"-sugukundan "Plakačud"-heimho, necen heimon tipine erik.
Leviganduz.
Kazvab seičemehe metrhasai kortte Azijadme i Evropan meczonas. Pil'vesenvastaine penzaz, voib kazda sokahil i vägitomil mahusil, mägiden pautkil (1700 metrhasai ü.m.t.).
Ümbrikirjutand.
Penzhan tüvi om siled, ogahita, möuvhan alašoid om rusked.
Pagačun siniž-mustad plodud oma "morijad" ristitun täht, hot' lindud södas niid.
Kävutand.
Kazvatadas dekorativižeks penzhaks. Kävutadas mezikazmuseks, pumaterialaks, lämbitadud kor't — utandzelläks. Ende kävutihe dubindsubstancijaks, tehmaha porhad i samha pakušt da koričmad mujutint.
Savihein

Savihein () om heinäsine üks'vozne kazmuz Saviheinižed-sugukundaspäi, Savihein-heimon üks' vides erikospäi.
Leviganduz.
Kazmuz libui Sirijaspäi. Londuseline savihein kazvab Anatolijan pol'sarel, Evropan suves, Afrikan pohjoižes, Suviamerikas.
Savihein om levitadud linmail i murdoiden sijiš kuti rujohein. Ei küzu lujid arvoimižid, no kazvab paremba mouckiven ližadusen mahushe jäl'ghe.
Ümbrikirjutand.
Savihein kazvab 60..100 santimetrhasai pitte. Jur' om värtmenvuitte. Seikh om püštoiged vai läz sidä, se om sanged, tahkoikaz, pal'hanke südäimenke, sarakoičese ülähäs.
Kazmuz änikoičeb kezakus-elokus. Plod om pit'kahk munanvuitte pähkmut. Plodud oleskeldas küpsad heinkus-sügüz'kus.
Kävutand.
Kul'tiviruidas Päivlaskmaižes Evropas i ližatas sömhä veresid lehtesid i änikoid heinäks, mugažo konserviruidud saharanke änikoid. Iranas unotadas kuivatud änikoid čajuks. Ottas void semnišpäi zelläks.
Venäman linmail ottas rujoheinäks. Hüvä medenkandai, andab 200 kilogrammhasai met žomiden gektaraspäi.
Sigankorv

Sigankorv vai Sovehk () om äivozne heinäsine kazmuz. Erik om Sigankorv-heimon ("Calla") i "Calloideae"-alasugukundan üks'jäine. Mülüb Aroidižed-sugukundha.
Leviganduz.
Kazmuz om levitadud Pohjoižen mapoliškon venon vönen sokhiš i toižiš nepsoiš maiš. Sugukundan kaikiš pohjoižemb erik.
Sigankorv kazvab letkesižil i savikahil mahusil, pil'vesenvastaine.
Ümbrikirjutand.
Levedlehtesine kazmuz 10..25 sm kortte, seikh om venui. Jurišt sase üht metrad da sen enamba, sarakoičese sol'miš. Se om pall'az südäimes, 8..20 mm sankte, ližajuriden piduz om 60 sanimetrhasai. Henod juruded oma 1..2 mm sankte.
Vauktad änikod oma henomb mi 1 sm, ned sätas änikust 6 sanimetrhasai pitte. Änikoičeb semendkun keskespäi kezakun polehesai. Pölüstoitand tegese gavedil vaiše. Plodud küpsnedas ühtes kus sen jäl'ghe, elokuhusai, ned oma rusttad marjad 6..8 mm änikoiden sijas.
Sigankorv äikerdoičese semnil (ujudas hüvin) i vegetativižikš (jured, urbad), sädab žomid.
Kävutand.
Kazmusen kaik palad oma morijad ristitun i järedan sar'vikahan kabjživatišton täht, no kävutase rahvahaližes medicinas irdpolespäi. Ottas preparatoid jurespäi südäimehe ümbriradmižen jäl'ghe. Mäneb sötkeks hirvile, ondatroile, buroile kondjile, majagile.
Kazvatadas sigankorvad dekorativižeks, peitab vezištoiden randoid.
Sol'hein

Sol'hein () om äivozne kazmuz. Mülüb Grečanvuiččed-sugukundha ("Polygonaceae").
Toižed nimitused dialektoiš: jurutk, kikilistud, muiktad, patrakod, hebonkel' i hebonmuigičud.
Ümbrikirjutand.
Kazvab Evropas, Keskuzazijas, Sibiridme i Afrikan pohjoižen Atlas-mägil. Invazivine rujohein AÜV:oiš, putub avaros jonikaižen plantacijoil, valičeb niid-žo arvoimižid, mi nece marj-ki. Sol'hein navedib rohlid vägitomid muiktoid mahusid (erineden "Rumex acetosa"-erikospäi), kazvab letkesižil nituil, kivekahil pindoil, mugomiš nepsoiš tahoiš kut jogiluht i soröun. "Lycaena phlaeas"-lipkaižen gaved'madoiden kandaikazmuz.
Voib olda 10..40 sm kortte. Seikh nimitase "varzing:oks", se voib olda püštoiged vai kover i sarakoičese rusttahkoikš barbikš üläpalas. Severz'-se seikhid kazdas juren čokkoimespäi. Lehtesed oma 1,5..5 sm pitte, lehtesen levedusen i pidusen proporcii om läz 3 : 8. Äikerdoičese juriden paloil kebnas.
Kävutand.
Kazmused elänzoittas aigaks uzid vajehtadud ristitul landšaftoid.
Sol'heinäl ei ole sötmižarvust kabjživatišton täht. Ku lehm söb äi necidä heinäd, ka uit linneb hänel.
Ottas kävutamižhe palahtoitimeks saguden tehmižen aigan. Lehtesed oma karktad magul, no limonan lujanke hajunke, i erasti ottas niid kulinarijha ližadamha blödale magud da hajud, kut vihoštesen pala i garnir.
Within Me

«Within Me» ("Minun südäimes") om Lacuna Coil-muzikgruppan nellänz' pajo nelländes studižes «Karmacode»-al'bomas (2006) gotine metal-stiliš. Ühtennimine singl om pästtud «Century Media»-leiblal 2007-ndes vodes, nellänz' i jäl'gmäine al'bomaspäi.
Pajon tekst om anglijan kelel. Nece om ezmäine Lacuna Coil:an ballad, kudamb om pästtud singlaks.
Sädajad oma muzikgruppan kaik ühtnijad. Ühthine prodüser om Val'demar Sorihta ("Waldemar Sorychta").
Closer

«Closer» ("Lähemba") om italižen Lacuna Coil-muzikgruppan ühesanz' pajo nelländes «Karmacode»-studijanal'bomas. Kompozicii da ühtennimine singl oma pästtud 2006-ndes vodes.
Pajon tekst om anglijan kelel. Videoklip om sätud pajole.
Pajo kävutase «Guitar Hero III: Legends of Rock»-vändos kut bonustrek.
Fire

«Fire» ("Lämoi") om Lacuna Coil-muzikgruppan üks'toštkümnenz' pajo kudendes «Dark Adrenaline»-studijanal'bomas da ühtennimine singl. Ned oma pästtud 2012-ndes vodes, niiden ližaks video pajole om fil'mdud Bruklinas.
Pajon tekst om anglijan kelel. Kompozicijan tegijad oma gruppan ühtnijad. Singlan prodüser om Don Gilmor, Dark Adrenaline-pajo mülüb singlha mugažo.
Trip the Darkness

«Trip the Darkness» ("Pimedusen läbi") om Lacuna Coil-muzikgruppan ühtennimižen singlan pajo gotikmetal-žanras, kudamb om pästtud Italijha i AÜV:oihe 2011-nden voden redukul. Mugažo se om ühtenz' pajo kudendes «Dark Adrenaline»-studijanal'bomas (2012).
Pajon tekst om anglijan kelel. Singlan prodüser om Don Gilmor.
Ragozina Natal'ja

Natal'ja Jur'jevna Ragozina (; sünd. 5. sulaku 1976, Abai (Karagandin agj), Kazahstanan NST, NSTÜ) om tutab venämalaine keskvedusen boksör, mail'man boksan čempionatan vägestai. Om lanktud Ginnessan Rekordkirjaha kut kaikiš arvnimekahamb boksör-neižne mail'mas.
Shallow Life

«Shallow Life» ("Tühj elo") om Lacuna Coil-muzikgruppan videnz' studine al'bom. Se om pästtud vn 2009 21. päiväl sulakud.
Al'bom om pästtud kahtel diskal.
I Like It (Lacuna Coil)

«I Like It» ("Navedin necidä") om Lacuna Coil-muzikgruppan videnz' pajo videndes «Shallow Life»-studijanal'bomas (1. disk) da ühtennimine singl. Al'bom i singl oma pästtud vl 2009.
Pajon tekst om anglijan kelel. Kompozicijan tegijad oma gruppan ühtnijad i Don Gilmor, hän-žo om singlan prodüser. Pajo sai pen't tetabut Italijas.
I Won't Tell You

«I Won't Tell You» ("En voi sanuda sinei") om Lacuna Coil-muzikgruppan pajo videndes «Shallow Life»-studijanal'bomas (2nz' 1. diskal da eläbalaz 9nz' 2. diskal) i ühtennimine singl, koumanz' al'bomaspäi. Ned oma pästtud 2009-ndes vodes.
Pajon tekst om sätud anglijan kelel. Originaližen kompozicijan tegijad oma gruppan ühtnijad, sen stilid oma al'ternativine metal i gotikmetal. Singlan prodüser om Don Gilmor.
Muzikvideo om fil'mdud singlale Milanas vn 2009 tal'vkul.
Everything at Once

Everything at Once («kaik kerdalaz» anglijan kelespäi) voib znamoita:
Talosto

«Talosto» (, kändase suomen kelespäi kuti «kodilezi») om venämalaine kompanii, saubaline akcionerine sebr Piterin päfateranke. Kül'menzoittud söndtavaroiden da sömižpol'fabrikatoiden tegii, sen paloin tegeb jähižen.
Kompanii zavodi radmižen Piteriš vspäi 1992 kuti edheotand suomen da venän investicijoidenke vedamha Ingman- da Valio-kompanijoiden produktoid verhiš maišpäi. Ezmäine tatanmaine tegim om avaitud vl 1995. Vn 1997 redukus «Talosto» osti pertinsauvondan kombinatan sauvusid Piterin Kuznecovskai-irdal, kändi sidä kül'menzoittud produkcijan tegimeks (pel'menid, tahtaz, pörükad, varenikad, kürzad) i sirdi sihe päofisad.
Nügüd' om tegimid Piteriš, Leningradan (Volhov), Moskvan (Ozöri, Podol'sk) da Rostovan (Šahti) agjoiš. Toine ofis radab Moskvas.
Sebran pidajad oma sen ohjandajad: Aleksei Abrosimov-pädirektor (50 %), direktoroiden nevondkundan Aleksei Vlasjev-ezimez' (25 %) i kommertine Jurii Dementjev-direktor (25 %).
Bela Lugosi's Dead

«Bela Lugosi's Dead» ("Bela Lugoši om kolnu") om Bauhaus:an legendine pajo da heiden debütine singl, kudamb om pästtud 1979-nden voden elokul.
Pajon tegii om Devid Džei. Sen tekst om anglijan kelel.
Nece om ezmäine pajo gotikrok-žanras. Se valatoiti jügedrokan šingoteshe, da mugažo gotižen subkul'turan sündundaha.
Batcave

«Batcave» ([bætˈkeɪv], "Öläpakoiden kar" anglijan kelespäi) oli öine klub Londonas, gotižen subkul'turan sündundtaho. Oli sätud 1982-nden voden heinkus, heittihe vl 1985.
Nece oli kaikiš tetabamb gotikklub mail'mas. Vajehtihe sijadust severz'-se kerdoid. Subkul'turan ezitajad tehtiba sädamižkontaktoid klubas i formiruiba ühthižen gotiklavan. Aigan mändes subkul'turan populärižuz poleni, klub kändihe mel'heižtahoks turistoiden täht, i sauptihe sidä.
World of Warcraft

World of Warcraft om kaikiš populärižemb MMORPG mail'mas Ginnessan Rekordkirjan mödhe.
Sen tegii — Blizzard Entertainment-kompanii.
Spellbound

«Spellbound» ("Vedud čudho") om Lacuna Coil-muzikgruppan pajo videndes «Shallow Life»-studijanal'bomas (vn 2009 säduz): 1. diskan 8. pajo i 2. diskan 4. pajo, akustine versii. Ühtennimine singl om edestadud vn 2009 21. päiväl uhokud «Soundwave Festival»-aigtegol avstraližes Brisben-lidnas, muzikklip om pästtud sil-žo aigal.
Pajon tekst om anglijan kelel.
I'm Not Afraid

«I'm Not Afraid» ("Varaida en") om italižen Lacuna Coil-muzikgruppan pajo videndes «Shallow Life»-studijanal'bomas, kudamb om pästtud 2009-ndes vodes. Kompozicii om nellänz' al'boman ühtendel diskal i eläbalaz kahesanz' kahtendel diskal.
Pajo om edestadud al'ternativmetalan stiliš. Sen tekst om anglijan kelel.
De Agostini

«De Agostini» () om italine pästandkodi, edheotandoiden ühtennimižen gruppan (De Agostini S.p.A.-holdingan) pala. Holdingan edheotandad: De Agostini Editore, De Agostini Communications, International Game Technology (51 % pidai, London), DeA Capital (rahapanendoiden tehmine).
Kompanijan aluz om pandud Rimha Džovanni De Agostini-geografal vl 1901. Se pästli geografišt enciklopedijad eziauguižešti. Sirdi Italijan lodeheze, päfaterad sijadasoiš Novar-lidnas i Milanas.
Publikoičeb tedoližpopulärižiden aiglehtesiden tematižid serijoid. Pästab 13 kelel, gruppal om filialoid 30 valdkundas, sidä kesken Japonijas, Sures Britanijas i AÜV:oiš. Radab Venämas vspäi 2004, vspäi 2013 ičeze venämalaine internet-lauk om olmas.
Darginalaižed

Darginalaižed (, üks'lugu "дарган / дарккван", , ) oma üks' surembiš Kavkazan i sen Dagestanan igähižiš rahvahišpäi.
Ristituiden lugu om läz 700 tuhad (vn 2015 andmused), elädas Venämas tobjimalaz (589 386 rist. vl 2010), sen Dagestanas (rahvahan viž seičemendest, tazovaldkundan ristitišton kudendez) i Stavropolin randan päivnouzmas. Severz'-se tuhad darginalaižid elädas neniš regioniš da valdkundoiš, kaikuččes: Rostovan agj, Kalmikii, Astrahanin agj i Moskv; Ukrain, Azerbaidžan i Keskuzazijan mad.
Pagištas läz 14 erazvuttušt darginan kel't, mugažo venän da avaran kelil. Uskojad oma islaman sunnitad päpaloin.
Vederistmad

Vederistmad oma üks' hristanuskondan kaikiš surembiš praznikoišpäi (pühänikoišpäi). Praznuiše Iisusan Hristan valatusen Joan-Valatajal Iordan-joges znamaks vilukun 19 (6) päiväl. Valatusen aigan, Evangelijoiden mödhe, Iisusale lanksi Jumalan Heng kühkjaižen nägol. Ühten aigan siš Än' Taivhišpäi sanui: «Nece om minun armaz Poig, kudamb om minei mel'he».
Lumiuk

Lumiuk om skul'ptur nepsas lumespäi. Tehtas sidä tal'vaigan, lapsed tehtas tobjimalaz. Kogoneb koumes käčertud šuruspäi da peniš detališpäi, erasti lud (vast) kädes.
Tal'veline amuine bobuštuz, mainitase Evropan dokumentoiš Keskaigan 14.-15. voz'sadoišpäi. Ristitun stilizuidud mel'kuva. Tegihe i tehtas kaikiš maiš lumen olendanke, i voib löuta materialoid kebnašti. Pandas käčuid suruden mödhe, alahanpäi ülähäks: pök, rindaz, pä. Ližatas penid käzid lumespäi vai varmdoid peniš oksišpäi. Znamoitas rožan sil'mid hilüdil i sud morkofkal vai käbul. Seižutadas labidon vai ludan lumehe da toktas sen vart kädhe. Lumiuk seižub sulandhasai vai polttas sidä kopril, amptas lumižil da lumitukuil paganusen aigaspäi.
Lumiukon kuva kävutase reklamas, se ei anda sidoid miččehe taht religijha, i auditorijan mülü tegese suremb. Tehtas puhutadud seižujid lumiukoid kezal da lämiš maiš. Ottas čomitesen elementaks lumiukoid bumagaspäi, ombeltud nitišpäi vai kanghišpäi.
Udinalaižed

Udinalaižed (udin.: "удийо́х", üks'lugu "уди́", , ) oma Kavkazan rahvaz. Venäman Dagestanan rahvahad oma heimos heidenke.
Ristituiden lugu om läz 10 tuhad. Elädas Venäman suvipäivlaskmas (Rostovan agj, Krasnodaran rand) i Azerbaidžanas (Gabalan rajon) tobjimalaz.
Pagištas udinan kelel, mugažo venän da azerbaidžanan kelil. Rahvaz alastui assimiläcijale armenijalaižidenke i azerbaidžanlaižidenke. Hristanuskojad religijan mödhe.
Istorii.
Äiluguine rahvaz enččes, Gerodot mainitab sodamehid-utilaižid «Istorii»-tedotös 5. voz'sadal EME. Heimon nügüdläine "udi"-nimituz om kirjutadud ezmäižen kerdan rimalaižen Plinijan «Londuseližes istorijas» (1. voz'sada EME), mugažo antižen mirun toižil tedomehil i armenižiš purtkiš 5. voz'sadaspäi.
Udinalaižed oliba Kavkazižen Albanijan znamasižeks heimoks, sijatihe sen molembid pälidnoid (Kabal i Bard) heiden etnižel territorijal.
Evenkalaižed

Evenkalaižed (evenk. "эвенкил", , ende "тунгусы") oma tungusalaiž-man'čžuralaine rahvaz Venämas i Kitaiš. Oma evenalaižiden heimolaižed.
Rahvahan lugumär om läz 80 tuhad ristituid. Rahvahan kel' om evenkan kel'.
Evenalaižed

Evenalaižed (even. "эвэн", "эвэн бэилни", , ende "ламуты") oma tungusiž-man'čžurine Pohjoižen igähine vähäluguine rahvaz Venäman Edahaižes Päivnouzmas. Oma evenkalaižiden lähižed heimolaižed.
Rahvahan lugumär om läz 22 tuhad ristituid (2002, 2010). Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Rahvahan kel' om evenan kel' i venän kel', kävutadas jakutan kel't mugažo kodikeleks. 
Evenalaižed oma alištunuded hristianizacijale läz täuzin, jo 19. voz'sadan augotišele. Ende Päiväižen kul't harakterizui rahvast, toihe sille pedroid andaks. Rahvahaližed sarnad, kargud i pühäčud oma kaičenus.
H

Hh
H (h) om latinan kirjamišton kirjam.
Om 9. kirjam vepsän kirjamištos.
I

Ii
I (i) om latinan kirjamišton kirjam.
Om 10. kirjam vepsän kirjamištos.
J

Jj
J (j) om latinan kirjamišton kirjam.
Om 11. kirjam vepsän kirjamištos.
K

Kk
K (k) om latinan kirjamišton 11. kirjam.
Om 12. kirjameks vepsän kirjamištos, lugetas [koo].
L

Ll
L (l) om latinan kirjamišton kirjam.
Om 13. kirjam vepsän kirjamištos.
M

Mm
M (m) om latinan kirjamišton kirjam.
Om 14. kirjam vepsän kirjamištos.
N

Nn
N (n) om latinan kirjamišton kirjam.
Om 15. kirjam vepsän kirjamištos.
O

Oo
O (o) om latinan kirjamišton kirjam.
Om 16. kirjam vepsän kirjamištos.
Visockii Vladimir

Vladimir Semönovič Visockii (; sünd. 25. viluku 1938, Moskv, NSTÜ — kol. 25. heinku 1980, sigä-žo) oli legendine nevondkundaline (venämalaine) venäkel'ne pajatai, runokirjutai, teatran i kinon akt'or.
Kar'jer.
Edesti gitaral avtorine pajo-žanras. Ezmäižed sädused oma tehtud 1960-nzil vozil. Pajatihe pajoid sebranikoiden keskes, sid' magnitofonižed änetused leviganziba valdkundadme i saiba tetabut. Visockijan runoišt kosketi äjid temoid: irdaližed, lagerižed, satirižed, sarnaližed pajod, mugažo sodas, kodielos, sportas.
Visockii oli pästnus MHAT:an školas-studijaspäi vl 1960 i edesti rolid kinos vspäi 1959, ühtni enamba mi 25 fil'mdandha. Hänen pajod kuluiba fil'miš. Vätud Visockijal rolid oma ekspressivižed i todesižed psihologižikš ühtenaigašti. Sai tetabut valdkundas Volodä-radistan rolin jäl'ghe vn 1967 «Püštoiktuz»-fil'mas.
The EPs

«The EPs» ("EP:id") om Lacuna Coil:an kompiläcijanal'bom, pästtud 2005-ndes vodes.
Kompiläcijas om pajoid Lacuna Coil- da Halflife-minial'bomoišpäi.
Lacuna Coil (EP)

«Lacuna Coil» (kändase anglijan kelespäi kuti "Pall'az spiral' " vai "Pall'az käm") om italižen ühtennimižen gruppan ezmäine minial'bom (EP), üks' kahtespäi.
Minial'bom om änetadud vn 1997 redukus-kül'mkus (Woodhouse Studios), om pästtud Century Media-leiblal vn 1998 7. päiväl sulakud. Pajoiden ühthine hätkeližuz om 27 min 52 s.
Halflife

«Halflife» ("Pol'čihodamine") om italižen Lacuna Coil-muzikgruppan kahtenz' minial'bom (EP). Se om pästtud 2005-ndes vodes.
Čukčulaižed

Čukčulaižed vai čukačud ( «todesižed ristitud» / «ristitud», ) oma Pohjoižen igähine vähäliguine rahvaz. Eläb Venälaižen Federacijan pohjoižpäivnouzmas tobjimalaz: nell' videndest Čukotkan avtonomižes ümbrikos, toižed rahvahan ezitajad oma lähižiš regionoiš. Om čukačuid Moskvas i Piteriš.
Rahvahan lugumär om läz 16 000 ristituid vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe, se om kaikiš suremb kaikes aigas. Vn 1939 rahvahanlugemine fiksirui 13 830 čukčulašt, sid' lugumär poleni i saihe sihe-žo luguhusai 1970-nzil vozil.
Kodikeled oma čukačun kel' (rahvahan nelländez..pol') i venän kel'. Uskod oma šamanizm, animizm, ortodoksine hristanuskond. Heimrahvahad oma koräkalaižed, kerekalaižed, alütoralaižed, itel'menalaižed.
Čukačud elädas ičeze kodimal päpaloin, heiden ezitatad eliba Čukotkal 4.-3. voz'tuhal EME völ. Arktunuziden pedroiden mectuz oli heiden kul'turan aluseks. Pedranvodind kändihe ižandusen aluseks edehko Venäman imperijan matkadajiden da sodaanastajiden tulendad Čukotkan mererandoile 17. voz'sadal.
Neptun

Neptun () om kahesanz' da kaikiš edahaižemb tetab planet Päiväižespäi lugeden Päiväižen sistemas, nellänz' surtte diametral i koumanz' massan mödhe. Planetan astronomine znam om ♆.
Avaidusen istorii.
Planet om löutud Berlinan observatorijaspäi vn 1846 23. päiväl sügüz'kud. Avaižiba tedomehed: Urben Žan Žozef Leverje, Džon Kuč Adams, Iogann Gottfrid Galle. Nimitihe Amuižen Riman meriden Neptun-jumalan oiktastuseks.
Neptun om ezmäine avaitud planet matematižen lugustusen alusel. Löutihe, miše Uranan orbit erineb lugustusišpäi, i ezimeletihe toižen planetan gravitacišt valatoitandad. Uz' planet om avaitud lugustadud orbitan röunoiš.
Kaik om olmas 14 Neptunan kaimdajad. Niiden keskes kaikiš suremb om Triton, om avaitud seičemetoštkümnendel päiväl planetan löudmižen jäl'ghe. Toine Nereid-kaimdai om avaitud vl 1949. Kosmine «Vojadžer-2»-apparat lendi läz planetad vn 1989 24.-25. elokud, löutihe renghid i kuz' kaimdajad sen abul. Jäl'ghižed tetabad kaimdajad oma avaitud 21. voz'sadal.
Ühthižed andmused.
Neptun punose ümbri Päiväižes läz 30 astronomižes ühtnikas, sen orbitan perigelii om 4 452 940 833 km, afelii om 4 553 946 490 km. Planet tegeb kogonaižen punondan Päiväižes ümbri 164,79 maižes vodes. Päivesen hätkeližuz om 15 časud 57 min 59 s.
Planetan mass om 17,15 Man massad. Ekvatorialine diametr ülitab Man diametrad 3,9 kerdha, se om 49 528 km pitte. Värtmuden saum orbitan püštoiktale om 28,32°, enamba mi Mal.
Kogoneb vezinikaspäi (läz nelläd videndest), gelijaspäi (läz 19 %) i metanaspäi (läz üht procentad). Pened renghad oma planetanno. Gazpindan lämuz om 72 K, keskusen — 5000..7300 K.
Maidte

Maidte om spiraline galaktik baranke keskuzpalas. Päiväižen sistem (Orionan hijamas) da nägubiden pal'hal sil'mal tähthiden enambuz sijadasoiš sen südäimes.
Nägubad tähthad i vauged sumosine šoid öližel taivhal oma sen-žo galaktikan palad. Ma sijadase Maidten südäimes, ka sen eläjad ei voigoi nähta ičeze galaktikan formad tarkoikti, no voidas säta modelid.
Ümbrikirjutand.
Galaktikan jüžmak südäin sijadase keskuzpalas, üläjüžmak must reig om sen keskuses — Ambui A*. Lugetas viž hijamad statistikan andmusiden mödhe: Persein, Orionan, Ambujan, Centavran i Joucnen. Galaktikan disk om ümbärtud galol, se galo om tähthiden penen palan i pimedan materijan sijaduz.
Maidten diametr om läz 100 000 vauktuzvozid, keskmäine sanktuz — 1 000 vauktuzvot, galon sferine diametr om 5..10 tuhad vauktuzvozid. Galaktikas om 200..400 billionad tähthid, kaikiš vanhemb niišpäi, HE 1523-0901, om olmas 13,2 milliardad vozid. Maidten mass om läz 1..2 × 1012 Päiväižen massad, se om surehk spiraližen galaktikan täht. Tähthidensündundan piguz om 1,6..2 Päiväižen massad vodes. Supernova-tähtaz süttutab meiden galaktikas kerdan vižkümnes vodes keskmäras.
Nece om üks'jäine galaktik (tetabišpäi nügüdläižen aigan), kudambas elo om olmas.
Lähine ümbrišt.
Maidte Andromedan galaktikan (M31) i Koumesaumnikan galaktikan (M33) ühtes sätas Galaktikoiden Sijališt gruppad enamba mi 40 kaimdajanke penenke galaktikanke. Meiden galaktikal om enamba mi 20 kaimdajad-galaktikad, niišpäi kaikiš surembad oma Sur' i Pen' Magellanan Pil'ved. Maidte om kahtenz' surtte gruppas Andromedan galaktikan jäl'ghe. Varastadas, miše meiden galaktik linneb ühtištudud Andromedan galaktikanke nelläs milliardad voziš, elliptižen galaktikan sädandanke.
Rutracker.org

rutracker.org (ende — torrents.ru) om venämalaine BitTorrent-treker, radab vn 2004 sügüz'kuspäi. Se oli kaikiš suremb torrenttreker venälaižes Internetsegmentas, kudamb sai populärižust ei vaiše Venämas da RVÜ:s, no mail'man toižiš-ki valdkundoiš. Om enamb mi 12,4 aktivišt kävutajad da läz 1,2 millionad .
Vlpäi 2016 om kel'dud Venäman territorijal kogonaz, no jätktab olda aktivižin kävutadud. Saitan pidai om DreamTorrent-korporacii.
Azerbaidžanine pahlav

Azerbaidžanine pahlav () om pahlavan eriline toižend, se om populärine Azerbaidžanas i Venämas. Slokosttäs septahthaspäi, pähkmišpäi (tobjimalaz nece om funduk vai grekine pähkim) da erazvuiččiš eriližmagutesišpäi.
Tehtas blödad Azerbaižanas navruzan oigendusen täht päpaloin, no ei ole vaiše pühäčuile. Söm om äišoidukaz šafranan ližadusenke. Vaumitadas levedas madalas paštandaličus. Om regionaližid eriližusid pahlavan tehmižes ingredijentoiden i vaumičendan mahtusen mödhe.
Leo Klaudio

Klaudio Leo (; sünd. 1. kül'mku 1972, Čel'je Messapik, Italii — kol. 17. viluku 2013, Milan, Italii) oli italine gitarist.
Muzikant zavodi kar'jerad vl 1994. Lacuna Coil-muzikgruppan üks' alusenpanijoišpäi, ühtni sihe vspäi 1994 vhesai 1998. Hän pani gotikmetalan Cayne-gruppan alust vl 1999, vändi siš surmhasai i pästi koume al'bomad.
Mez' koli edel aigad, rak-läžundaspäi.
Cagarija Raffaele

Raffaele Cagarija () om italijalaine gitarist Cayne-gruppas. Hän om Lacuna Coil-muzikgruppan enzne ühtnii.
Ritter Sport

«Ritter Sport» om saksalaine torguindmark da šokoladfabrik. Tegeb vspäi 1912 Štuttgartas.
Päeriližuz om šokoladlastuižiden nellikform, kudambad oma jagadud 16 kubuzihe; da eriline „knick-pack“-pälitez. Om läz 40 toižendad (pened da sured lastuižed).
Pornolab.net

pornolab.net om venälaine BitTorrent-treker erotižen da pornografižen südäiolendanke, rutracker.org-saitan projekt.
Nece om kaikiš suremb pornotreker mail'mas da venälaižes Internetsegmentas sen paloin. Om enamb mi 1,8 aktivišt kävutajad da läz 270 tuhad torrentjagajad .
Om populärine ei vaiše Venämas, no toižiš mail'man valdkundoiš-ki. Saitad napriba hal'g kel'ta; sen serverad hal'g oigenzihe ühtes valdkundaspäi toižehe.
Ketalaižed

Ketalaižed (ket.: "кето, кет" «ristit», äilugu "денг" «ristitud», «rahvaz», ) oma vähäluguine igähine rahvaz Venäman Sibiriš.
Rahvahan lugumär om 1220 ristitud kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe, vl 2002 oli läz 1 600 ristitud (kaikiš suremb). Rahvahan kel' om izoliruidud ketan kel'.
Elädas Krasnojarskan randan pohjoižpalas tobjimalaz, sen koumes rajonas, Jenisei-jogen basseinas. Rahvahan territorii kändihe Venäman palaks vl 1607. Ende eliba mectusen i kalanpüdandan abul, pedranvodind oli vaiše severziš-se joukuiš. Eziauguine religii om animizm.
Sidodas Suvisibirin erasid kul'turoid ketalaižidenke. Ketoiden i Amerikan indejalaižiden ühthine augotižlibund om todištadud genetižikš.
Jugalaižed

Jugalaižed (jug.: "югын", ) oma rahvaz Venäman Krasnojarskan randan Turuhanskan rajonas, Jenisei-jogen keskmäižen joksmusen randal.
Vn 2002 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe rahvahan lugu oli 19 ristitud, ende kirjutihe ketalaižikš. Vl 2018 kaik 4 jugalašt elihe randas.
Rahvahan kel' oli jugan kel'; nügüd' se om kolnu, i nügüdläižed juglaižed pagištas vaiše venäkelel.
Laškuzlidn

«Laškuzlidn» (, ; venäkel'žes versijas — "Лентяево") om populärine islandiž-amerikaine mul'tiplikacine (tätüižidenke) TV-serial eläbiden akt'oriden vändonke. Pästtihe vodelpäi 2004. Kaik nell' sezonad om olmas, 78 epizodad, kaikutte om 24 minutad hätkte. Originalan keled oma islandijan i anglijan keled.
Islandine Magnus Skeving-sportnik da kirjutai sädi serialan kirjoid. Hän-žo om projektan tegijan i prodüseran, vändi Sportakus-ülävägimehen rolid, tegi kaikid akrobatižid trükoid iče.
Serial om kätud koumekümneks kahteks keleks. Sen ezmäine ozutez tegihe Islandijan (RÚV, Stöð 2) i AÜV:oiden (Nickelodeon, Nick Jr., Sprout) TV-kanaloil: 1. i 2. sezonad vll 2004−2007, 3. i 4. sezonad vl 2013−2014. Venämas 1. i 2. sezonad oliba transliruidud Jetix-telekanalal vll 2008−2009 (34 epizodad i 18 epizodad). Koumanz' sezon (13 epizodad, 2013) om ozutadud Karusel'-, Nick Jr.- i Boomerang-TV-kanalil. Nellänz' sezon (13 epizodad) lähtli efirha vn 2014 redukus.
Al'gardi Mikelandželo

Mikelandželo Al'gardi () om italijalaine barabananvändai. Hän oli Sleep of Right-gruppan ühtnii (sen čihodamižhesai 1995-ndes vodes da udesnimitandhasai Lacuna Coil:aks). Hänen edesine elo om tundmatoi.
Negidalaižed

Negidalaižed (negid.: "элькан бэйэнин / амгун бэйэнин" «Amgun'-jogen ristitud», ңегидал-sanaspäi «randal'ne») om Venäman igähine vähäluguine rahvaz.
Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe, rahvahan lugu om läz 600 ristitud. Elädas Ukrainas mugažo (52 rist. vl 2001). Rahvahan keled oma negidalin da venän keled.
Udegelaižed

Udegelaižed (, ) oma Pohjoižen igähine rahvaz Venäman suvipäivnouzmas, sen Mererandaližes (pohjoižpäivnouzm) i Habarovskan (suvipäivnouzm) randoiš. Mülütadas tungusiž-mančžurižihe rahvahiže.
Udege-heim mainitase Kitain dokumentoiš 12..14. voz'sadaspäi. Rahvahan lugu om pol'tošt tuhad ristituid (2010), vl 2002 oli 1700 ristitud, poleneb assimiläcijan taguiči. Mamankeled oma udegen (läz 6 procentad) i venän keled. Lähembaine rahvaz om oroklaižed heiden orokan heimkelenke, venälaižed tedoidajad ei tekoi erindad kahten rahvahan keskes 1930-nzihe vozihesai.
Ende mectuz oli rahvahan elonmahton, šamanizm i animizm oliba päreligijoikš. Udegelaižed jagoiba ičtase roduikš, lasktihe naindad vaiše erazvuiččen rodun ristituile.
P

Pp
P (p) om bazižen latinan kirjamišton 16. kirjam. Virktas «pe».
Om 17. kirjameks vepsän kirjamištos, virkand om «pee».
Libui grekan pi-kirjamespäi (Π).
Znamoičendad.
Sur' latinan P kävutase kut:
R

Rr
R (r) om latinan kirjamišton kirjam.
Om 18. kirjam vepsän kirjamištos.
S

Ss
S (s) om latinan kirjamišton kirjam.
Om 19. kirjam vepsän kirjamištos.
Š

Šš
Š (š) om latinan kirjamišton kirjam.
Om 20. kirjam vepsän kirjamištos.
Z

Zz
Z (z) om latinan kirjamišton kirjam.
Om 21. kirjam vepsän kirjamištos.
Ž

Žž
Ž (ž) om latinan kirjamišton kirjam.
Om 22. kirjam vepsän kirjamištos.
T

Tt
T (t) om latinan kirjamišton kirjam.
Om 23. kirjam vepsän kirjamištos.
U

Uu
U (u) om latinan kirjamišton kirjam.
Om 24. kirjam vepsän kirjamištos.
V

Vv
V (v) om latinan kirjamišton kirjam.
Om 25. kirjam vepsän kirjamištos.
Ižoran Vikipedii

Ižoran Vikipedii (iž.: "Ižoran Wikipedia") linneb joudjaks enciklopedijaks ižoran kelel, Vikipedijan ižorankel'žeks jaguseks.
Ivan Vasil'jevič vajehtab professijan

«Ivan Vasil'jevič vajehtab professijan» () om 1973-nden voden nevondkundaline kinokomedii fantastikan elementoidenke.
Režissör — Leonid Gaidai. Om fil'mdud Mihail Bulgakov-kirjutajan «Ivan Vasil'jevič»-p'jesan mödhe.
Vn 1973 nevondkundaližen kinoprokatan lider, kerazi ülemb mi 60 millionad kacujid.
Süžet.
Fil'm starinoičeb Šurik-melestegijas-inženeras, hän sädi aigmašinad, kudamb avaiži uksid 16. voz'sadaha — Ivan Grazii-carin aigaha. Sen rezul'tataks, car' tuleb nevondkundaližhe Moskvha, i ühtennimine Ivan Vasil'jevič Bunša-pertinohjandai putub carin palatihe Žorž Miloslavskii-vargazkurikan ühtes.
Ul'čilaižed

Ul'čilaižed (ul'č.: "нани", "ульча" kändase «sijaližed eläjad», ) om Venäman igähine vähäluguine rahvaz.
Lugumär om läz 3 tuhad ristituid (2002), läz kaik elädas Habarovskan randas. Rahvahan keled oma ul'čin i venän keled.
Rahvahan ezitatad eliba Amuran alajoksmusen randoil jo 8 tuhad vozid tagaz.
Pomorad

Pomorad (ven. i pom.: "поморы") oma venälaižiden etnografine grupp (vai erine rahvaz, miše om ridküzund).
Elädas Venäman pohjoižes, sen Arhangel'skan (tobjimalaz) i Murmanskan agjoiden mererandal, langenijoiden merhe jogiden randoidme (Änižjogi, Pohjoine Dvin, Mezen', Pečor). Ühthine oficialine lugu om 3113 ristitud (vn 2010 rahvahanlugemine). Pagištas venäkelen pomoran dialektal, sen kandajid om enamba äjan mi pomoroid.
Rahvahal om avaroid sidoid suomalaiž-ugrilaižidenke rahvahidenke, sidä kesken vepsläižidenke, eriližikš Karjalan päivnouzmas. Uskon mödhe pomorad oma ortodoksižed hristanuskojad vanhan i uden verotegon. Erine kul'tur ozutase soban elementoiš, pit'kiš sarnoiš ozaitelemižidenke.
Venäman 19. voz'sadal nimitihe pomoroikš otnus kalapüdushe i karvanpramozlha ristituid Arhangel'skan gubernijan Arhangel'skan, Mezenin, Onegan, Kemin i Kolan makundoišpäi, hö püduiba meros tröskad i sel'did möndan täht, sidä kesken Murman i Norvegijan pohjoižen randoidenno.
Rains

«Rains» om amerikaine muzikgrupp Fort Ueinspäi (Indian-štat). Edestab pajoid postgranž- i hardrokan žanras 2000. vspäi.
Grupp om nimitadud Džeff Reins-lideran i alusenpanijan kanzannimen mödhe, hän sädi kollektivad vižkümnevoččen. «Rains» tegi surid turid, gastrolirui kahesa vot rattemata mugoižidenke gruppoidenke kut «Five Finger Death Punch» i «Black Stone Cherry». Sen jäl'ghe Reins-alusenpanii päti vedatada enamba tarkust ičeze tütrele, tatukompanijale i uden al'boman sädandale üks'päin.
Ö (aig)

Ö om aigan keskust, mäneb jäl'ges ehtad da homendesen edes. Kaidas el'genduses (Man täht), ö om aigkeskust, konz Päiväine om alemba taivhanröunan linijad. Ö tuleb jäl'ges tikahtust. 
Ku öl Päiväine om taivhanröunan südäimes vai läz sidä, ka kuctas necidä aigpordod vauktaks öks. Voib kacelta sidä nägust kezaaigan Man pohjoižes (sidä kesken agjoiš, kus Vepsänma sijadase). Polärine ö tuleb tal'vaigan, mugoman ön hätkeližuz om ühtes päivesespäi polärižel pirdal pol'vodehesai nabal.
Evropan amuine ristitišt lugi aigad öiden verdal, ei ole päividen. Nügüd'aigan päivesen lugun vajehtuz tegese öl, se sättub ristituiden elole, sikš miše hö magatas sil aigal päpaloin (päiči öaterjoiden radnikoid). Erased gavedid i živatad vedadas ölišt elonmahtod i magatas päiväl, ka nimitadas niid sen tundusen mödhe (oz., öhabuk).
Järgeližes el'genduses ö om kaik aig, konz päiväižen diskan röun om alemba nägujad taivhanröunad, sidä kesken hämär. Levedusil 48°..65° ei oleskele täuzin pimedad öd, ka täuz'arvoine uni om tarbhaine ristitun täht. Astronomine ö, vai süvä ö , tuleb astronomižen hämäran jäl'ghe i zavodiše päiväižen keskusen todesižen taivhanröunan alle laskendanke alemba mi 18°.
Orokalaižed

Orokalaižed (orok.: "ульта / уйльта", ) oma igähine rahvaz Venäman Edahaižes Päivnouzmas.
Vn 1897 rahvahanlugemine löuzi 749 orokalašt. Nügüdläine lugu om läz 400 ristitud (2002), sidä kesken koume nelländest elädas Sahalinan agjas (Poronaisk i Noglikin rajon). Rahvahan keled oma orokan da venän keled.
Venäman imperijas, Japonijas i nevondkundaližen aigan rahvahan päradmižed oliba pedranvodind da kalapüdo. Eliba čumas tal'vel i but'kaižes kezaaigan. Uskoihe londusen rahkoihe. Nügüd'aigan rahvahan ezitajiden tobj pala ei veda verolišt elonmahtod.
Eht

Eht om aigan keskust, mändud jäl'ges päiväd da ön edes.
Necen aigan Päiväine sabustab gorizontad da zavodiše tikahtuz; nece rippub voz'aigaspäi i sikš libub erazvuiččiš časuiš.
Päiv (znamoičendad)

Piidab erištada nenid tärtusid:
Kastamonu

Kastamonu (mugažo turkan kelel; ) om lidn Turkanman pohjoižes. Se om Kastamonun agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud 18. voz'sadal edel m.e.. Sen nimi oli "Timonion" (grek. "Τιμόνιον") 10. voz'sadahasai m.e., konz Vizantijan tulijan Isaak I Komnenos-imperatoran tat, Manuel Erotikos Komnenos, sai mad siš da sauvoi lidnusen. Lidnuz sai "Kastra Komnenon"-nimen (grek. "Κάστρα Κομνηνών"). Aigan mändes nece nimi oli lühetud "Kastamone"-nimehesai, sid' kätihe nügüdläižikš, turkan kartte. Turkanman «sobiden revolücii» zavodihe Atatürkan paginan jäl'ghe neciš lidnas vn 1925 23. päiväl elokud.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan suves. Se seižub Karasomak-jogen alangištos (Mustmeren bassein), 774 m korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Mustmeren randhasai om 65 km pohjoižhe orhal, Ankar-pälidnhasai om 180 km suvhe-suvipäivlaskmha orhal vai 240 km avtotedme.
Klimat om ven kontinentaline. Heinkun i elokun lämuz om +20 C°, vilukun — −1 C°, voden keskmäine lämuz om +9,8 C°. Absolütine minimum oleskeli −26,9 C°. Paneb sadegid 480 mm vodes, enamba semendkus-kezakus (71..74 mm vodes).
Eläjad.
Vn 2011 Turkanman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 93 347 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Kastamonun universitet radab lidnas vspäi 2006.
Transport.
Avtote ühtenzoitab lidnad Mustmeren randištonke.
Ühtennimine civiline lendimport ("KFS", 90 tuhad passažiroid vl 2017) om olmas vspäi 2013, se sijadase 10 km suvipäivnouzmha lidnan keskusespäi. Tehtas reisid Stambulha.
Lužkovan stil'

M. k. «Lužkovan stil'» om neologizm Venäman Moskv-pälidnan stil'eriližusiden znamoičendan täht Jurii Lužkovan lidnanohjandusen pordos (1992−2010). Lugetas kaprom-stilin statjaks ("kapitalistine romantizm"), levigandihe valdkundan provincialižiš-ki lidnoiš.
Lužkovan sauvusiden pästilid oma postmodernizm, eklektik, istorizm, kitč. Enččen meran sanoiden mödhe, eklektik om Moskvan arhitekturan ühthine pird, se om erazvuiččen Venäman pälidn. Lužkovan arhitektur harakterizuiše pertišton sistematomusel, pertiden čomitandal čuhunduižiden da baläsinoiden abul, «min-ni pojaviden» materialiden kävutandal krepindas. Sen ližaks, arhitekturan sferan kamandiž-administrativine pätandsistem andoi voimust panda mantazole istorižen pertišton kogonaižid fartalid lendamha uden stilin pertid niiden sijas.
Nece «stil'» sai äi kritikad čomamahtmehišpäi.
Lužkovan stilin ezikuvad oma mugomad sauvused kut «Nautilus»-torguindkeskuz Lubänkan torgul, «Puškin i Natali»-fontan Nikitan Verai-torgul, Operpajatandan keskuz Galina Višnevskajan nimed Ostoženkal, «Belii lebed'»-restoran Puhthidenno uitoidenno, «Samsung»-ofispert' Sur' Jakimank-irdal, «Novinskii passaž»-torguindkeskuz, «Patriarh»-pert' Patriarhuitoidenno, «Kodi-muna» Maškovan irdal.
Doncova Dar'ja

Dar'ja Doncova (), todesine nimi — Agrippina Arkad'jevna Doncova (Vasil'jeva) (ven.: "Агриппина Аркадьевна Донцова (Васильева)"; sünd. 7. kezaku 1952, Moskv, NSTÜ) om venälaine kirjutai, radio- da TV-vedai, naiždetektividen avtor, kirjuti scenarijoid TV-serialiden täht.
Naine lopi opendust Moskvan valdkundaližen universitetan žurnalistikan fakul'tetal vl 1974. Hänen rad oli verhiže kelihe sidodud, openui niid süvižikš lapsessai.
Sädab vspäi 1999. Kirjuti enamb mi 260 kirjad, kirjserijoiš tobjimalaz. Venäman kirjkodin oficialižiden andmusiden mödhe, vll 2012−2018 Doncovan kirjad oliba kaikiš enamba pästtud Venämaha čomamahtoižen literaturan täuz'kaznuziden täht jaguses.
Kuvatud mez' (fil'm, 1973)

«Kuvatud mez'» () om voden 1973 tetab britanine triller. Režissör — Robin Hardi.
Manifesto of Lacuna Coil

«Manifesto of Lacuna Coil» ("Lacuna Coil:an manifest") om italižen Lacuna Coil-muzikgruppan parahimiden hitoiden kompiläcijanal'bom. Se om pästtud 2009-ndes vodes.
Spellbound Tour 2009

«Spellbound Tour 2009» om italižen Lacuna Coil-muzikgruppan 2009-nden voden koncertine tur AÜV:oidme Spellbound-singlan promotiruindan täht. Se oli gruppan ezmäine amerikaine koncertine tur kahtes vodes.
Gruppan hulduteses oliba Kill Hannah-, Seventh Void- da Dommin-kollektivad.
Tofalaralaižed

Tofalaralaižed (tof.: "тоъфа / тофа / топа / тоха", ) oma rahvaz, elädas Venäman Irkutskan agjas tobjimalaz.
Lugu om läz 800 ristitud (2002). Rahvahan keled oma tofalaran da venän keled.
Truhmenad

Truhmenad (truh.: "туркмен", ven.: "трухмены / ставропольские туркмены") oma turkmenalaižiden etnografine grupp.
Elädas Venämas, Stavropolin randas. Ühthine lugu om tundmatoi, läz 13—14 tuhad ristituid (2002). Pagištas turkmenan kelen truhmenan paginal.
Gitar

Gitar om populärine kaiked mail'madme jändesoit. Sättutoittas kut akkompanine vai soline soit äjižiš muzikaližiš stiliš, ozutesikš blüzas, kantris, flamenkos, rokas da toižiš; i mugažo džazas (harvoin).
Om kaks' gitaran pätoižendad — akustižed da elektrogitarad (no om toižid-ki). Mugažo erinedas niid jäntkiden lugun, korpusan forman, diapazonan, augotižlibundan (valdkundan hamas) mödhe da m. e.
Klassine gitar šingotihe Ispanijas 15. voz'sadal. Nimituz libui amuižgrekan liran kifar-toižendaspäi, sen latinine "cithara"-nimi kändihe Keskaigan nenikš formikš: "kitaire, quitaire, quitarre".
Soiton päpalad oma rezoniruindkorpus, kaglut, konorüt kolkidenke i koume..kuz' jändet. Jäntked kingitadas korpusan alapalan kehkrale iškusele, vätas niil plektran abul.
Lühüdad nardad

Lühüdad nardad (vai muite nardad) oma laudanvänd melen täht. Sätihe amuižes Iranas.
Nece om kaikiš populärižemb nardoiden toižend. Vänd om kahten täht, partijan hätkeližuz — 5..20 minutad.
Vändon met om sirta kaikid ičeze fiškid ičeze kodihe i sid' heitta niid laudaspäi. Ezmäine mugoine vändai kändase partijan vägestajaks.
Nardad

Nardad oma tetab Päivnouzmman laudanvänd specifižidenke ohjandimidenke.
Nardoiden pätoižendad oma lühüdad nardad (kaikiš tetabambad kaiked mail'madme) da pit'kad nardad; no om i äi erazvuiččid toižendoid mail'man regioniden riviš.
Vändon laud om jagadud kahteks poleks. Kaks' ristitud ühtnedas vändho, sen seansan hätkeližuz om 5..30 minutad. Kävutadas 15 vauktad fiškad i 15 mustad, kaks' vändlud.