Nepal

Nepal (nepali: नेपाल [nepal] "Nepāl"), täuz' oficialine nimi — Nepalan Federativine Demokratine Tazovaldkund (nepalan kelel: संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल "Sanghija Loktāntrik Ganatantra Nepāl"), om valdkund Suviazijas. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Katmandu.
Nepal sijadase kaksiden kaikiš tihedašti elänzoittud maiden keskes mail'mas — Kitain da Indijan keskes.
Nepal om mägima, kaikiš korktemb valdkund mail'mas. Territorijan enamba kaht videndest sijadase korktusil 3000 m ü.m.t. da sen ülemb.
Istorii.
Valdkundan aluz om pandud vn 1768 25. päiväl sügüz'kud kuti Nepalan kunigahuz. Vn 2008 28. päiväl semendkud tedištoitihe tazovaldkundan ohjandusen formad Nepalas kunigahusen sijas.
Valdkundan ezmäine Konstitucii oli väges vspäi 1948. Nügüdläine seičemenz' lugul Konstitucii tuli väghe vn 2015 sügüz'kun 20. päiväl Kahtenden Konstitucižen suiman (601 ezitajad) pätandan mödhe. Se kändi Nepalad suril'mvaldkundaks da vajehti pordaigališt vn 2007 Konstitucijad.
Geografijan andmused.
Valdkund om röunoiš Kitainke pohjoižes (röunan piduz — 1236 km), Indijanke suves (1690 km). Ühthine röunoiden piduz — 2926 km. Nepal om mererandatoi valdkund.
Nepalan reljef om mägikaz täuzin. Korktuz ližadab suvespäi pohjoižhe. Kaikiš korktemb čokkoim om Džomolungm-mägi, 8848 metrad valdmeren pindan päl. Kaikiš madalamb čokkoim om Kančan Kalan, 70 metrad valdmeren pindan päl.
Territorii da sen klimat alajagasoiš vöihe korktusiden mödhe. Kuz' vöd oma:
Znamasine jogi om Karnal, kaikiš suremb järv om Rar.
Londuseližed pävarad oma vezi, gidroenergii, raudkivend; toižed varad — vas'k, kobal't, cink, kvarc, mec.
Politine sistem.
Ohjandusen form om federativine parlamentine tazovaldkund äjiden partijoiden sistemanke. Valdkundan pämez' om prezident. Parlament valičeb prezidentad kudeks vodeks. Üks' varaprezident om hänele abhu. Parlament valičeb ohjastusen päministrad-ki.
Parlament om kaks'kodine Federaline parlament ( "Saṅghīya Sansada Nēpāla"). Üläkodi om Rahvahaline suim, mülütab 59 ühtnijad. Alakodi om Ezitajiden kodi 275 ühtnijanke.
Vn 2017 26. kül'mkud i 7. tal'vkud Nepalan valičendad mäniba valdkundan parlamentan alakodihe, vn 2018 7. päiväl uhokud — üläkodihe. Vn 2015 redukun 28. i 29. päivil prezidentan järgvaličendad oliba parlamentas, Bidhja Devi Bhandari sai vägestust (oti 327 änid 549:späi) da kändihe Nepalan ezmäižeks naižeks-prezidentaks. Ohjastusen päministr om Khadga Prasad Šarma Oli vn 2015 redukun 12. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand.
   "Kacu kirjutuz: Nepalan administrativiž-territorialine jagand."
Vspäi 2015 kaik seičeme agjad om valdkundas. Nomeruihe niid ende (agjad nomer 1..7), jäl'gmäine Koši Pradeš-agj sai nimitust vn 2023 keväz'kule.
Edel vn 2015 Konstitucijad Nepalas oli nell'toštkümne zonad-agjad, alajagatihe niid 75 ümbrikoks. Ühtenzoittihe zonoid vidhe statistižhe regionha: Keskregion, Päivnouzmaine, Päivlaskmaine, Keskpäivlaskmaine, Edahaine Päivlaskmaine.
Eläjad.
Nepalas elädas nepalalaižed. Vl 2014 valdkundan ristitišt oli 30,986,975 eläjad. Ristitištos vaiše läz 14 % oma lidnoiden eläjad, no ližadab heiden palaha kaikuččen voden 3,5 %.
Mamankelen mödhe (2011): nepali — 44,6 %, maithali — 11,7 %, bhodžpuri — 6,0 %, tharu — 5,8 %, tamang — 5,1 %, nevar — 3,2 %, badžika — 3,0 %, magar — 3,0 %, doteli — 3,0 %, urdu — 2,6 %, avadhi — 1,9 %, limbu — 1,3 %, gurung — 1,2 %, baitadeli — 1,0 %, toižed keled — 6,4 %, märhapanendata — 0,2 %. Kaik om 123 mamankel't valdkundas. Anglijan kel' kävutase avaros opendusen da torguindan keleks.
Uskondan mödhe (2011): induistad — 81,3 %, buddistad — 9,0 %, islamanuskojad — 4,4 %, kirantad — 3,1 %, hristanuskojad — 1,4 %, toižed uskojad — 0,6 %, religijan märhapanendata — 0,2 %.
Toižed sured lidnad (enamba 100 tuh. ristituid vn 2011 rahvahanlugemižen mödhe, surembaspäi penembha): Biratnagar, Pokhar, Lalitpur (Patan).
Ižanduz.
Nepal om goll' šingotai industrialiž-agrarine valdkund, ei ole lujad rippundad irdpol'žes torguindaspäi. Vl 2023 valdkundan nominaline kogosüdäiprodukt oli 41 mlrd US$ ekvivalentas (102. sija mail'mas; US$1,316 ühtele hengele, 168nz') vai 160 mlrd US$ tazostadud ostmižmahtusen mödhe (85. sija; US$5,153 ühtele hengele, 154nz'). Radotomudenmär om znamasine (12,6 % vl 2022). Industrijan päsarakod oma sauvondmaterialiden pästand (cement, savič, londuseližed kived, džut), tekstiline (sidä kesken kourad), sömtegimišt (ris, sahar, void, tabaktegesed), turizm. Finansine voz' zavodiše 16. heinkud.
Kogosüdäiproduktan palad (vn 2022 andmused): maižanduz 24,5 %, tegimišt 13,7 %, holitišiden sfer 61,8 %. Radnikoiden järgenduz sarakoidme vl 2020: maižanduz 43,1 %, tegimišt 21,2 %, holitišiden sfer 35,7 %.
Valdkundan päeksport om maplodud (14 %), raud da teraz lehthil, torvil da vanuimel (13 %), sobad (läz 12 %), lang villaspäi (11 %), kourad (8 %); toine eksport — kived (3 %), südäiveded (3 %), parfümerii da muil (3 %), čai (2 %), vas'k, alüminii. Importan tavarad: kivivoin ümbriradmižen produktad (poltuz), mašinad i mašiništ, kuld, elektrotavarad, zelläd i medicinine mašiništ. Import ületi eksportad kümnehe kerdha 2023-24 finansižel vodel. Indii om päpartnöraks irdpol'žes torguindas (eksportan dai importan läz pol't), Kitai om importan znamasižeks partnöraks mugažo (kudendez).