Prag

Prag ( [ˈpraɦa]) om Čehanman pälidn (vn 1993 auguspäi) i ekonomine da kul'turine keskuz, valdkundan administrativine ühtnik ičeohjastusenke. Se om kaikiš suremb lidn Čehanmas. Om Keskčehan randan administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü sihe.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud kudendel voz'sadal meiden erad. Kätihe Čehanman pälidnaks 10. voz'sadal. Nimituz libui čehan kelen "prah"-vaihespäi «kos'k», äi bradindsijid oli Vltav-joges.
Vll 1526−1918 Prag oli Bogemijan päižeks lidnaks Gabsburgoiden tobmuden al. Vozil 1918−1992 lidn oli Čehoslovakijan pälidnaks. Ezilidnastumižen process zavodihe 20. voz'sadan kahtendes poles.
Prag om ižandusen äisarakoine keskuz, nened tegimišton sarakod oma šingotadud: mašinansauvomine (tömašinad, likkuimed, elektrotehnine), himine, tekstiline, omblendan edheotandad, poligrafine, sömtegimišt. Lidn vastsi 5,4 mln turistoid vl 2012, eläjiden videndez oma ottud turizman sferha. Pragan istorine keskuz mülüb UNESCO:n Mail'man jäl'gusen nimikirjuteshe. Vl 2015 lidnan kogosüdäiprodukt oli 41 billionad € (78 mlrd US$ ostmižmahtusen paritetan mödhe).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan päivlaskmas, Vltav-jogen randoil (El'ban hura ližajogi), 177..399 m ü.m.t. korktusil. Kaik ühesa jogen sar't mülüdas lidnha. Ištutesed da puištod ottas territorijan pol't.
Klimat om ven valdmeren valatoitusenke, tal'v om pil'vekaz lujas. Tulleid tal'vel abutadas pehmda lämuden köläidusid. Voden keskmäine lämuz om +9,0 C°, kezakun-elokun +17,0..+18,9 C°, tal'vkun-uhokun −0,7..+0,4 C°. Ekstremumad oma −28,0 C° (uhoku) i +37,4 C° (eloku). Kezaaigan minimum om −0,6 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +19,2 C° (uhoku). Ei voi panda halad heinkus-elokus vaiše (elokun minimum om +3,4 C°). Paneb sadegid 502 mm vodes, enamba semendkus-elokus (60..79 mm kus), vähemba kül'mkus-sulakus (18..29 mm kus). Paneb lunt 50 sm tal'ves keskmäras. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 67..69 % röunoiš sulakus-elokus, 80..87 % redukus-uhokus.
Tobmuz.
Vspäi 1990 lidn jagase lidnanlaptoikš-municipalitetoikš (äilugu ), vll 1990−1992 niid oli 56, nügüd'aigan 57. Sijaline nevondkund i tobmin valičesoiš kaikuččes lidnanlaptas. Ühtetas niid 22 administrativižhe ümbrikho (rajonha, äilugu ) vspäi 2001. Ümbrikon radnikoičendad oma jagadud sen lidnanlaptoidme.
Lidnan tobmuden pämez' om primator / primatorka (). Edeližed lidnan pämehed oma Zdenek Gržib ("Zdeněk Hřib", kül'mku 2018 — uhoku 2023), Adriana Krnačova ("Adriana Krnáčová", kül'mku 2014 — kül'mku 2018).
Eläjad.
Vn 2011 Čehanman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 1 242 tuhad ristituid. Kaik 1,294,513 ristitud elihe lidnas i 2,6 millionad ristituid kaikes lidnaglomeracijas vl 2018, se om valdkundan ristitišton nelländez. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Vl 2001 eläjiden koume videndest oliba ateistad, uskojiden keskes seičeme ristitud kümnespäi oma katolikad.
Prag om valdkundan üläopendusen keskuseks. Kaik kahesa valdkundališt i 21 privatišt universitetad, üläškolad da akademijad om avaitud lidnas 130 tuhanke üläopenikoid ühtheverzin. Privatižed aluzkundad oma penembad. Znamasižed oma Karlan universitet Pragas (, alusenpanend 1348, 49,5 tuh. üläopenikoid vl 2020 17 fakul'tetal) i Čehanman tehnine universitet (, aluz om pandud vl 1707, 19 tuh. üläopenikoid vl 2023 kahesal fakul'tetal, nell' institutad i kaks' tedokeskust).
Transport.
Avtobusad, tramvaid, ezilidnelektrojonused, ehtatimed da funikulör oma kundaližeks transportaks lidnas. Metropoliten radab vspäi 1974 (vl 2015 om koume jonod, 61 stancijad, 65,2 km raudted).
Rahvahidenkeskeine civiline "Prag"-lendimport Vaclav Gavelan nimed (, "PRG / LKPR", 17,8 mln passažiroid vl 2019) sijadase kaks'toštkümnes kilometras päivlaskmha lidnan keskuzpalaspäi. Tehtas reisid kaikedme Evropadme, Pohjoižamerikha, Turkanmaha i Kitaihe.