tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Georgijevsk

Georgijevsk (, "Georgievsk") om Venäman lidn Stavropolin randan suves. Se om Georgijevskan lidnümbrikon administrativine keskuz, Georgijevskan rajon mülüi sihe vn 2017 kezakuspäi. Om Kavkazižed Mineraližed Veded-regionan palaks.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1777 kuti "Ph. Jurgii-vägestusenkandajan lidnuz" (). Vl 1783 päivnouzmaižen Gruzijan Iraklii II-car' allekirjuti Georgijevskii-kožundtraktatad alištuses Venämale neciš lidnuses. Vl 1786 lidnuz sai makundan lidnan statusad. Vl 1875 «Rostov — Vladikavkaz»-raudte läbiti lidnad, "Georgijevsk"-raudtestancii radab.
Georgijevsk šingotase sömtegimišton kaikenvuiččil edheotandoil (jauhtegim, makaronanedheotand, maidtegim, pühävoitegim, konservtegim, lihakombinat, lindkombinat, kalanümbriradmižen tegim, oludentegim, vintegim, lapsiden sömižen fabrik), karvanfabrikal i omblendfabrikal, metallan ümbriradmižen tegimil (armatur, instrument).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Podkumk-jogen hural randal ( 160 km pitte, Kuman oiged ližajogi), Kavkazan ezimägišton tazangištol, 300 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Stavropolihesai om 210 km lodeheze. Lähembaižed lidnad oma Novopavlovsk 25 km suvipäivnouzmha, Pätigorsk 30 km avtotedme suvipäivlaskmha i Mineraližed Veded 30 km päivlaskmha.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 72 153 ristitud (kaikiš suremb ristitišt), nügüdläižen lidnümbrikon kaks' videndest. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 67 714 eläjad.
Rahvahad (enamba 1% vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 81,3%, armenijalaižed — 11,5%, ukrainalaižed — 1,0%, azerbaidžanlaižed — 1,0%, toižed rahvahad — 5,2%.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma avaitud lidnas: ph. Jurgii-vägestusenkandajan kafedraline päjumalanpert' (om saudud vll 2001−2013), ph. Mikulain puine Georgijevskan lidnuses, Jumalanmaman Emäganpäivän jumalanpert' kaumžomal i ph. Panteleimon-spravitajan türman territorijal. Armenižen jumalankodikundan Surb Gevorg-jumalanpert' om pühästadud vl 2011.
Georgijevskan kolledž (ekstraordinarižiden situacijoiden ministrusen radnikad), Georgijevskan mehanizacijan, avtomatizacijan da ohjandusen tehnikum i Regionaližen «Integral»-kolledžan filial oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Izobil'nii

Izobil'nii () om Venäman lidn Stavropolin randan lodehes. Se om Izobil'nijan lidnümbrikon (edel 2017. vot — rajonan, mülüi sihe) administrativižeks keskuseks da palaks.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1895 kuti "Izobil'no-Tiščenskii"-žilo (). Kätihe rajonkeskuseks vl 1929. Udesnimitihe "Izobil'noje:ks" vl 1935. Žilo sai lidnan statusad nimen nügüdläiženke variantanke vn 1965 9. päiväl redukud.
Izobil'nii šingotase kaikenvuiččel sömtegimištol (saharan tegim, lihakombinat, leibtegim, sömkombinat, villänpurnud), mugažo «Atlant»-tegim (avtoveimed, elektroühtenzoituzladimed, štampad) i Stavropolin mehanine tegim (mašiništ kazvatamha kalad) ratas. «Sinivauvaz valu»-gazanveim zavodiše läz lidnad.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase lidnümbrikon keskuzpalas, 200 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Stavropolihesai om 40 km suvipäivnouzmha orhal, avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Stavropol' i Mihailovsk suvipäivnouzmha, Novoaleksandrovsk päivlaskmha. Raudtestancii nimitase "Izobil'nai" (), radaškanzi vl 1895.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 40 555 ristitud (kaikiš suremb ristitišt), rajonan kaks' videndest, vn 2021 — 38 614 ristitud. Kaik 38 263 eläjad oli lidnas vl 2017.
Rahvahad (enamba 1 % vl 2010): venälaižed — 91,1 %, armenijalaižed — 2,9 %, čiganalaižed — 1,6 %, ukrainalaižed — 1,2 %, toižed rahvahad — 2,8 %, rahvahuden ozutandata — 0,4 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma letud lidnas: Spasan Toižetamižen päjumalanpert' (om saudud vll 1993−2008) hengeližopenduzkeskusenke i Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' (letihe vll 1980−1985). Baptizman jumalanpert' radab.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma üks'toštkümne päivkodid (nomer 1, 2, 9, 10, 12..15, 17, 18, 24), kuz' keskškolad (nomer 1, 2, 3, 7, 18, 19), kaks' čomamahtoiden školad (nomer 1 i 2), čomamahtoine škol, lapsiden da norišton sportškol, lapsiden tehnižen sädamižen keskuz. Nügüd'aigaižiden tehnologijoiden tehnikuman filial (Stavropol') om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Ipatovo

Ipatovo () om Venäman lidn Stavropolin randan pohjoižes. Om Ipatovon lidnümbrikon (edel 2017. vot — rajonan) administrativižeks keskuseks da palaks.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1860, i vhesai 1880 nimitihe sidä "Čemrek"-küläks () mahapandud läheli nogaižen ruhtinasen mödhe. Sid' vhesai 1935 nimi oli "Vinodel'noje" () vinan varažomiden äjüden taguiči. Udesnimitadud Venäman Rahvahanikoiden sodan Pötr Ipatov-ühtnijan kanzannimen mödhe, hän pölištui külän ümbrištos vl 1918. Vn 1979 tal'vkun 3. päiväspäi Ipatovo om lidnan statusanke.
Ipatovo om maižanduzrajonan keskuz, om sömtegimišton (saguden edheotand, oludentegim, villänpurnud) i sauvondan edheotandoid, kombisötken tegim radab, savičun tegim om sauvomas. Londuseližen gazan löudmižsijad oma läz lidnad. «Kolos»-motobolklub om Venäman lidirujiden koumen kesken.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Kalaus-jogen (Manič-jogen ližajogi) hural randal 100 m kortte valdmeren pindan päl, jogi om päivnouzmaižeks röunaks. Čemrek-oja läbitab kaiked lidnad da lankteb Kalausha.
Matkad Stavropolihesai om 125 km suvipäivlaskmha avtotedme. Lähembaine lidn om Svetlograd 50 km suvhe kaikil teil. Federaline «Astrahan' — Stavropol'»-avtote (R-216) om lidnan pohjoižröunaks. Avtobusstancii da "Ipatovo"-raudtestancii (om avaitud vl 1914 kut "Vinodel'noje") ratas lidnas.
Klimat om terav kontinentaline, kuivan polhe. Ekstremumad oma −35 C° i +45 C°. Paneb sadegid 300..400 mm vodes.
Tobmuz.
Ipatovon lidnankund om tühjitadud vn 2017 semendkus. Sen pind oli 30 nellikkilometrad. Kaik koume futorad mülüiba lidnankundha Ipatovon ližaks: Bondarevskii (603 rist. vl 2023), Kočeržinskii (373 rist.) i Vodnii (162 rist.).
Lidnankundan tobmuden pämez' oli Valerii Galaktionov vn 2005 tal'vkuspäi. Lidnan Administracijan pämez' oli Ivan Litvinov vn 2011 semendkuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 26 053 ristitud, rajonan kaks' videndest, vn 2021 — 26 122 ristitud. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 24 390 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli läz 28 tuhad eläjid vozil 1996−2009 (28 800 rist. vl 1998).
Rahvahad (enamba 1 % vl 2010): venälaižed — 95,5 %, toižed rahvahad — 4,0 % ravhahuden ozutandata — 0,5 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma avaitud lidnas: Sündun Voznesenjan (om saudud vll 2000−2013) i ph. Feodosii Černigovalaižen.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma ühesa nimitadud i nomeruidud päivkodid (nomer 1..7, 18, 28), nell' keskškolad (nomer 1, 6, 14, 22), lapsiden ližaopendusen keskuz, čomamahtoiden škol, čomamahtoine škol, lapsiden da norišton sportškol. Ipatovon äiprofil'ne tehnikum om lidnan profopendusen aluzkundaks.
Jessentukad

Jessentukad () om Venäman lidn da lidnümbrik i lebutaho Stavropolin randan suves. Se om randan videnz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1825 kuti "Jessentukskai"-stanic (). Nece stanic om olmas erižeks eländpunktaks nügüd'-ki, se om ümbärdajan Ezimägišton rajonan keskuz, sijadase jogen vastrandal. Jessentukad nimitasoiš nügüdläižikš da oma lidnan statusanke vspäi 1920.
Jessentukad šingotasoiš lebuturizmal da sömtegimištol (mineralveziden 11 tegint, oluden i toižiden alkogoližiden jomiden pästand, leibän edheotand).
Geografijan andmused.
Eländpunkt om nimitadud Jessentug-hanan-pidajan nimen mödhe. Lidn sijadase Kavkazan ezimägištol, 600..650 m korktusil valdmeren pindan päl, Podkumk-jogen alangištos (Kum-jogen i Kaspijan meren bassein), jogen hural randal.
Lidn om ümbärtud Ezimägišton rajonan territorijal. Matkad Stavropolihesai om 200 km lodeheze orhal. Lähembaižed järedad lidnad oma Pätigorsk 15 km päivnouzmha i Kislovodsk vižtoštkümnes kilometras suvipäivlaskmha.
Lidnan-kurortan klimat om ven kontinentaline, mägiden i stepin röunal. Heinkun keskmäine lämuz om +20,4 C°, vilukun −4,2 C°. Ekstremumad oma −33 C° i +37 C°. Paneb sadegid 536 mm vodes.
Tobmuz.
Jessentukad oma «Jessentukad-lidn-kurort»-lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks. Kavkazan Mineralveziden regionan da aglomeracijan (1 mln rist. vl 2017) administracii sijadase neciš lidnas.
Lidnan pämez' om lidnümbrikon Administracijan pämez'. Lidnan Duman ezimez' om Andrei Zadkov vn 2015 redukuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 100 996 ristitud. Vl 2018 lidnan ristitišt oli 108 679 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Rahvahad (enamba 1 % vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe): venälaižed — 84,7 %, grekalaižed — 5,4 %, armenijalaižed — 3,4 %, ukrainalaižed — 1,6 %, toižed rahvahad i rahvahuden ozutandata — 4,9 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks'kümne nell' pühäpertid oma avaitud lidnas: ph. Panteleimon-spravitajan päjumalanpert', 11 jumalanpertid (vanhuskolaižiden — Jumalanmaman Katken) i 12 časounäd, niiden kesken jumalanpert' i časoun' ph. Jurgii-vägestusenkandajan naižjumalankodiš. Armenižen jumalankodikundan Surb Ripsime-jumalanpert' radab. Protestantizman viž pühäpertid om letud. Islaman mečet', Krišnan tuntken sebran pühäpert' i slavižen neopaganusen kund oma olmas.
Lidnan profopendusen aluzkundad oma kulinarijan openduzkeskuz, invalidoiden profškol, medicinine, ekonomikan da servisan, ohjandusen da oiktusen kolledžad, privatine Pohjoižkavkazan gumanitarine tehnikum, privatine Jessentukan ohjandusen, biznesan da oiktusen institut, Stavropolin koumen üläopendusen aluzkundoiden filialad (pedagogine, medicinine i klassižen universitetan).
Kislovodsk

Kislovodsk (, ) om Venäman lidn, lidnümbrik da lebutaho Stavropolin randan suvipäivlaskmas. Se om randan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe. Mülüb Kavkazižed Mineraližed Veded-regionha.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1803. Se sai lidnan statusad vl 1903.
Kislovodsk šingotase lebuturizmal (enamba 40 sanatorijad, puišt 9,6 km²), mebel'fabrikal, porcellanan edheotandal i sömtegimištol (mineraline «Narzan»-vezi, tomatpast i makaronad).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Podkumk-jogen oiktal randal tobjimalaz (, Kuman oiged ližajogi), Suren Kavkazan ezimägištol, 750..1200 m korktusil, 815 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Karačajan da Čerkesijan röunhasai om kümne kilometrad päivlaskmha, Stavropolihesai om 234 km lodeheze.
Tobmuz.
Kaik kümne žilod mülüdas lidnümbrikho Kislovodskan ližaks (edel 2020. vot oli seičeme žilod). Lidnümbrikon pind om 71,83 km².
Edeline lidnümbrikon pämez' om Aleksandr Kurbatov (tal'vku 2015 — tal'vku 2021).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 128 553 ristitud, lidnümbrikon — 135 368 ristitud. Vl 2018 kaik 129 593 ristitud elihe lidnas i 136 386 ristitud kaikes lidnümbrikos. Kaikenaigaižen ristitišton lugu vajehtase 128..130 tuhad eläjid röunoiš vspäi 2002, kaikiš suremb oli 130 007 ristitud vl 2015.
Rahvahad (lidnan eläjad, enamba 0,4 % vl 2010): venälaižed — 76,4 %, armenijalaižed — 9,1 %, karačailaižed — 4,2 %, ukrainalaižed — 1,3 %, abazilaižed — 1,1 %, gruzijalaižed — 0,9 %, osetinalaižed — 0,5 %, čerkesalaižed — 0,5 %, azerbaidžanlaižed — 0,5 %, lakalaižed — 0,4 %, čečenalaižed — 0,4 %, totarlaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 3,9 %, rahvahuden ozutandata — 0,4 %.
Ortodoksižen hristanuskondan 17 pühäpertid oma olmas lidnas: Ph. Mikulai-čudonsädajan kafedraline päjumalanpert' (letihe vll 1993−2008), kümne jumalanpertid i kuz' časounäd. Armenižen jumalankodikundan Surb Vardan Mamikonän-jumalanpert' om avaitud. Protestantizman kaks' jumalanpertid oma saudud: seičemenden päivän adventistoiden i baptistoiden. Islaman pämečet' radaškanzi vl 2019.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, keskškolad. Kislovodskan kaks' mediciništ kolledžad i äiprofil'ne tehnikum oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Vozil 2008 da 2014 Kaikenvenälaižen školopenikoiden olimpiadan venäkel'tme lopimetap mäni neciš lidnas.
Lermontov (lidn)

Lermontov () om Venäman lidn da lidnümbrik Stavropolin randan suves. Mülüb Kavkazižed Mineraližed Veded-regionha.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1953 samha urankivendod (gidrometallurgine tegim). Radnikžilo sai lidnan statusad vl 1957. Lopihe urankivendon samišt vl 1967.
Lermontov-lidn šingotihe ladimensauvomižen edheotandoil nevondkundaližel aigal. Nügüd'aigan gidrometallurgine tegim (enzne uranan samižen edheotand) pästab mineraližid heretusid i söteližadusid, mugažo mašinansauvomižen «Almaz»-tegim (massivižed tegesed metallaspäi), elektromehanine tegim (likutimed, fil'trad), karvkombinat, sömkombinat, plastikpakuitesen i plastikverkon edheotandad ratas lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbärtüd mägil alangištos, 650 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Stavropolihesai om 182 km lodeheze.
Lähembaižed lidnad oma Pätigorsk kümnes kilometras suvipäivnouzmha, Jessentukad 10 km suvipäivlaskmha i Železnovodsk 10 km pohjoižpäivnouzmha.
Tobmuz.
Ostrogork-žilo (, 2 043 rist. vl 2018) mülüb lidnümbrikho Lermontovan ližaks.
Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeližed lidnan pämehed oma Stanislav Poluläh (vn 2017 vilukuhusai, reduku 2018 — reduku 2023), Jevgenii Nuikin (viluku 2017 — sügüz'ku 2018). Lidnan Nevondkundan ezimez' om Aleksandr Karibov vn 2017 redukuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 22 541 ristitud. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 22 477 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 24 500 eläjad vl 1996.
Rahvahad (lidnan eläjad, enamba 1 % vl 2010): venälaižed — 82,7 %, ukrainalaižed — 2,2 %, armenijalaižed — 1,9 %, toižed rahvahad — 3,8 %, rahvahuden ozutandata — 9,4 %.
Ortodoksižen hristanuskondan seičeme jumalanpertid oma saudud lidnümbrikos: kaks' lidnas, nell' Jumalanmaman Emäganpäivän Kahtenden Afonan mez'jumalankodiš Beštau-mägel i ph. Jurgii-vägestusenkandajan Ostrogork-žilos. Protestantizman kaks' loičendpertid oma avaitud: seičemenden päivän adventistoiden i baptistoiden.
Lermontovan regionaline äiprofil'ne kolledž i Moskvan avtoteiden valdkundaližen tehuniversitetan Pohjoižkavkazine filial oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Mihailovsk (Stavropolin rand)

Mihailovsk () om Venäman lidn Stavropolin randan päivlaskmas. Se om Stavropolin pohjoine kaimdailidn, randan Špakan ümbrikon (edel vn 2020 keväz'kud rajonan) administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1784 kuti "Mihailovskoje"-žilo. Vozil 1963−1998 sen nimi oli "Špakovskoje"-žilo. Se sai lidnan statusad vl 1999 nügüdläiženke nimenke.
Mihailovskan ižandusen päsarakod oma sauvondmaterialiden tehmine i sömtegimišt, avtodetaliden «Citron»-tegim radab, avtoühthekeradamižen «Stavropol'-avto»-tegim om saudud kaks' nellikkilometrad pindal (radoi vaiše vl 2018, sid' seižui radmata nell' vot), elektromašiništon «Arsenal»-tegim om avaitud (transformatorad, elektrolaudad).
Geografijan andmused.
Lidn seižub Stavropolin ülüdel, 440 m korktusel valdmeren pindan päl. Kova tullei oleleb paksus, se üleneb 10 metrhasai sekundas da sen enamba (35..40 m/s) 50 päiväl vodes.
Mihailovsk sijadase kahtes kilometras Stavropolin pohjoižröunaspäi. "Palagiad"-sol'mraudtestancii () radab vspäi 1897, se om passažiroiden i jüguiden täht, matkad Stavropol'-raudtestancijhasai om 16 km.
Tobmuz.
Mihailovskan lidnankund oli vn 2020 heinkuhusai. Mülütihe koumed eländpunktad lidnankundha Mihailovskan ližaks. Lidnankundan pind oli 256 km².
Igor' Serov radoi lidnankundan jäl'gmäižen pämehen (reduku 2016 — heinku 2020).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 70 981 ristitud. Vl 2018 kaik 90 698 ristitud elihe lidnas i 91 254 ristitud kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 114 133 eläjad vl 2021, ümbrikon kaks' koumandest.
Rahvahad (enamba 1 % vn 2002 rahvahanlugemižen mödhe, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 87,1 %, armenijalaižed — 7,7 %, čiganalaižed — 1,3 %, ukrainalaižed — 1,3 %.
Ortodoksižen hristanuskondan ühesa pühäpertid oma saudud lidnas: Mikoi-arhangelan päjumalanpert' (om letud vll 2002−2018), seičeme jumalanpertid i časoun'. Baptizman jumalanpert' om avaitud.
Äiprofil'ne tehnikum kozakišton S. S. Nikolajev-jenaralan nimed i privatine Akademine äiprofil'ne kolledž oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Mineraližed Veded

Mineraližed Veded (, "Mineralnie Vodi") om Venäman lidn Stavropolin randan suves, Mineraližiden Veziden lidnümbrikon (edel 2015. vot — rajonan, mülütihe sihe vl 2010) administrativine keskuz. Mülüb Kavkazižed Mineraližed Veded-regionha.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1878 kuti "Sultanovskii"-žilo raudtestancijannoks «Rostov Donal — Vladikavkaz»-jonol. Udesnimitihe sidä "Illarionovskii"-žiloks vl 1898. Vspäi 1922 om lidnan statusanke da nügüdläiženke nimenke.
Mineraližed Veded šingotasoiš sömtegimišton edheotandoil (leibtegim, veden butiliruindan tegimed, oludentegim, vintegim, konditerine ceh), mugažo kivenümbriradai tegim, Irkutskan raudbetonan tegimen filial i karvfabrik ratas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Kumanjogen oiktal randal (Kaspijan meren bassein), 300 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl.
Matkad Stavropolihesai om 135 km lodeheze orhal vai 170 km avtotedme. Lähembaine lidn om Železnovodsk vižtoštkümnes kilometras suvipäivlaskmha avtotedme.
Tobmuz.
Edel 2015. vot lidn oli rajonan erigoittud lidnankundaks.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 76 728 ristitud, rajonan pol', vn 2021 — 70 485 ristitud. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 75 381 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 88..89 tuhad eläjid vll 1997−2007 (89 336 rist. vl 2004).
Rahvahad (enamba 1 % vl 2010): venälaižed — 82,6 %, armenijalaižed — 8,7 %, ukrainalaižed — 1,3 %, grekalaižed — 1,1 %, toižed rahvahad — 5,2 %, rahvahuden ozutandata — 1,1 %.
Ortodoksižen hristanuskondan seičeme pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: Jumalanmaman Katken päjumalanpert' (om saudud vll 1990−1997), viž jumalanpertid i ph. Jurgii-vägestusenkandajan časoun'. Armenižen jumalankodikundan «Surb Hač»-pühäpert' radab. Protestantizman kaks' pühäpertid oma avaitud: seičemenden päivän adventistoiden jumalanpert' i baptistoiden loičendpert'.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, keskškolad. Professionaližen opendusen aluzkundad: Mineraližveziden regionaline äiprofil'ne kolledž, raudtetransportan kolledž, Stavropolin randan muzikaližen kolledžan filial, Rostovan torguimiž-ekonomižen tehnikuman filial, üläopendusen aluzkundoiden koume filialad.
Transport.
Pened avtobusad i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas, avtobusad ühtenzoittas lidnad regionan eländpunktoidenke. Federaline «Kavkaz»-mante (R-217) läbitab lidnad. "Mineraližed Veded"-raudtestancii radab vl 1875, sen nimituz oli "Sultanovskai" () vhesai 1922.
Regionan rahvahidenkeskeine civiline Mineraližed Veded-lendimport M. Ju. Lermontovan nimed ("MRV / МРВ / URMM", 2,5 mln passažiroid vl 2019) levineb nelläs kilometras lidnaspäi.
Neftekumsk

Neftekumsk () om Venäman lidn Stavropolin randan päivnouzmas. Se om Neftekumskan lidnümbrikon (edel vn 2017 semendkud — rajonan) administrativine keskuz, mülüi sihe ende-ki.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1958 samha kivivoid. Vl 1965 kätihe uden rajonan keskuseks. Radnikžilo sai lidnan statusad vl 1968.
Neftekumsk šingotase kivivoin samižel tähäsai (läz 1 mln tonnoid vodes), mugažo leibtegim i maidtegim ratas lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Nogain stepiš, Kumanjogen oiktal randpolel, vides kilometras jogespäi, 40 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Stavropolihesai om 276 km päivlaskmha. Lähembaižed lidnad oma Suvisuhokumsk (Dagestan) 60 km päivnouzmha avtotedme i Budönnovsk 70 km päivlaskmha avtol.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 27 687 ristitud, rajonan kaks' videndest. Vl 2018 lidnan ristitišt oli 24 763 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt oli 27 703 eläjad vl 2011.
Rahvahad (enamba 1% vl 2010): venälaižed — 75,5%, darginalaižed — 7,0%, nogailaižed — 3,4%, totarlaižed — 3,2%, armenijalaižed — 1,9%, turkmenalaižed — 1,7%, avarad — 1,0%, toižed rahvahad — 6,0%, rahvahuden oztandata — 0,3%.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma saudud lidnas: ph. Sergii Radonežalaižen jumalanpert' (om letud vll 1992−2003) i koume časounäd. Islaman džuma-mečet' i loičendpert' oma avaitud.
Neftekumskan regionaline politehnine kolledž om lidnan profopendusen aluzkundaks.
Nevinnomissk

Nevinnomissk () om Venäman lidn da lidnümbrik Stavropolin randan suvipäivlaskmas. Se om randan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1825 kuti "Nevinnomisskai"-stanic () läz ühtennimišt lidnust. Vozil 1872−1875 saudihe raudted lidnannoks. Stanic sai lidnan statusad vl 1939, nimitihe nügüdläižikš. Vspäi 1936 vhesai 1948 saudihe Nevinnomisskan kanalad. Vozil 1942 (eloku) — 1943 (21. viluku) lidn oli okkupiruidud nacistižen Germanijan sodavägil. Vn 2002 kezakus lidn eli läbi järedas sur'vedes.
Nevinnomisskan ižandusen päsarak om himine tegimišt: azotühtnendoiden pästand da kodihimijan tegim. Toižed sarakod oma elektroenergetine (Kubanin GES:oiden kaskad, Nevinnomisskan GRES) i sömtegimišt (leibänkombinat, pühävointegim, lihalindkombinat, maidtegim), mugažo elektrotehnine tegim i märičendladimiden edheotand ratas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Kavkazan ezimägištol, seižub Kuban-jogen molembil randoil Suren Zelenčukan () lanktendan sijas (hura ližajogi), 320 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Stavropolihesai om 55 km pohjoižhe. Toine lähine lidn om Čerkessk 57 km suvipäivnouzmha avtotedme.
Tobmuz.
Nevinnomissk om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks. Sen territorii jagase 11 lidnanlaptaks. Om ümbärtud Kočubejevskojen rajonan territorijal.
Lidnan pämez' om sen Administracijan pämez'. Lidnan Duman ezimez' om Aleksandr Medänik vn 2016 sügüz'kuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 118 360 ristitud, vn 2021 — 117 562 ristitud. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 117 676 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 133 802 eläjad vl 1998.
Rahvahad (enamba 1 % vl 2010): venälaižed — 89,9 %, ukrainalaižed — 2,0 %, armenijalaižed — 1,8 %, toižed rahvahad — 4,8 %, rahvahuden ozutandata — 1,5 %.
Ortodoksižen hristanuskondan ühesa pühäpertid oma saudud lidnas: Jumalanmaman Katken kafedraline päjumalanpert' (letihe vll 1988−1998) i kahesa jumalanpertid. Protestantizman koumen jumalankodikundan pühäpertid oma avaitud.
Professionaližen keskopendusen aluzkundad: Nevinnomisskan industrialine i himiž-tehnologine kolledžad, ekonomiž-oiktuzline i energetine tehnikumad, Pohjoižkavkazan medkolledžan filial. Anttas üläopendust: Nevinnomisskan valdkundaline gumanitariž-tehnine institut, Nevinnomisskan ekonomikan, ohjandusen da oiktusen institut, Nevinnomisskan tehnologine institut (Pohjoižkavkazan fedraližen universitetan filial, Stavropol').
Novoaleksandrovsk

Novoaleksandrovsk () om Venäman lidn Stavropolin randan lodehes. Se om Novoaleksandrovskan lidnümbrikon (edel vn 2017 semendkud — rajonan) administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1804 kuti "Novoaleksandrovskai"-stanic () kozakištol i sirdnikoil Venäman keskuzgubernijoišpäi elänzoitmaha tahondad, miše varmitada valdkundan suviröunad i teid Mustmerennoks. Stanic sai lidnan statusad vl 1971 nügüdläiženke nimenke. Vll 2004−2017 lidn oli rajonan erigoittud lidnankundaks ičeze tobmudenke.
Novoaleksandrovskan ižandusen päsarak om sömtegimišt (lihakombinat, villänpurnud, jauhon tehmine), mugažo kombisötken tegim, stökolmülütimiden tegim, omblendfabrik (sobad lapsiden täht) i betontegesiden pästandan edheotand ratas lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Rasševatk-jogen randoil ( 74 km pitte, Jegorlikan i Manič-jogen hurapol'ne bassein), 131 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Novoaleksandrovsk seižub kesked maižanduzrajonad, toižetujan nepstoindan zonas, paneb 450..550 mm sadegid vodes keskmäras. Matkad Stavropolihesai om 77 km suvipäivnouzmha orhal.
"Rasševatk"-raudtestancii radab vspäi 1897, sijadase «Kropotkin — Stavropol'»-jonol.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 26 757 ristitud, ümbrikon ristitišton kaks' videndest. Vl 2018 lidnan ristitišt oli 26 997 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 29 tuhad eläjid vozil 1996−2000.
Rahvahad (enamba 1 % vl 2010): venälaižed — 89,5 %, armenijalaižed — 3,6 %, čiganalaižed — 3,3 %, toižed rahvahad — 3,2 %, rahvahuden ozutandata — 0,4 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas: Mikoi-arhangelan jumalanpert' i ph. Ioann Vostorgov-moknikan časoun'.
Lidnan opendusen aluzkundad oma 11 päivkodid, gimnazii, licei, koume keskškolad, muzikškol, čomamahtoine škol i sportškol lapsiden täht. Privatižen Stavropolin kooperativižen tehnikuman filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Novopavlovsk

Novopavlovsk () om Venäman lidn Stavropolin randan suves. Om Kirovan lidnümbrikon administrativine keskuz da üks'jäine lidn.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1777 kuti "Pavlan lidnuz" (). "Novopavlovskai-stanic" sai lidnan statusad vl 1981.
Novopavlovskan ižandusen päsarakod oma sömtegimišt da sauvondmaterialoiden tegimišt, mugažo stökoltegim om olmas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Kuranjogen hural randal. Matkad Stavropolihesai om 220 km lodeheze avtotedme. Lähembaine lidn om Georgijevsk 20 km lodeheze orhal.
"Apollonskai"-raudtestancii radab «Georgijevsk — Prohladnii»-raudtekeskustal vspäi 1901.
Novopavlovskan lidnankund om tühjitadud vn 2017 1. semendkud. Lidnankundan jäl'gmäine Administracijan pämez' oli Anatolii Zmijevskii vn 2016 semendkuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 26 562 ristitud. Vl 2018 lidnan ristitišt oli 26 238 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt oli vl 2010.
Rahvahad (enamba 1%, vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe): venälaižed — 82,5%, čiganalaižed — 6,4%, armenijalaižed — 5,3%, ukrainalaižed — 1,1%, toižed rahvahad — 4,0%, rahvahuden ozutandata — 0,7%.
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid om olmas lidnas: Jumalanmaman Vladimir-lidnan jumalaižen jumalanpert', Pedran da Paulan jumalanpert', ph. Vladimiran časoun'.
Novopavlovskan äiprofil'ne tehnikum om lidnan profopendusen aluzkundaks.
Pätigorsk

Pätigorsk (, , "Pjatigorsk") om Venäman lidn da lebutaho Stavropolin randan suves. Se om randan kahtenz' surtte lidn, Pätigorskan lidnümbrikon administrativine keskuz. Om Kavkazižed Mineraližed Veded-regionan palaks.
Vs 2010 vilukun 19. päiväspäi Pätigorsk om Pohjoižkavkazan federaližen ümbrikon pälidn.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1780 kuti "Konstantinogorskan lidnuz". "Goräčevodsk-žilo" (Hulad Veded) sai lidnan statusad vl 1830 udenke nügüdläiženke nimenke, läheseižujan (ei mülü lidnha) izoliruidud Beštau-mägen mödhe ( — «viž-mägi», 1401 m ü.m.t.).
Pätigorskan ižandusen päsarakod oma turizm, sömtegimišt (leibänkombinat, maidkombinat, lihategim, kül'menzoittud produktoiden kombinat, mineraližiden veziden butiliruind), omblendtegimišt (nahkan i karvan ümbriradmine, sobiden omblendan pened edheotandad), mašinoidensauvomine (mašiništ sömtegimišton i lindfabrikoiden täht, maižanduzmašinad, kommunaline mašiništ), elektrotehnine (ladimed radiacijan kontrolin täht tegimištos, pened elektromašinad), torguind.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Podkumk-jogen randal (Kuman oiged ližajogi), Mašuk-mägen (993 m) pautkil da pohjanno, 500..600 m korktusil valdmeren pindan päl. Pätigorsk sab reskveden Kubanišpäi vezivedon kal't. Matkad Stavropolihesai om läz 150 km lodeheze. Lähembaine lidn om Lermontov 10 km lodeheze avtotedme.
"Pätigorsk"-päraudtestancii sijadase «Mineraližed Veded — Kislovodsk»-keskustal. Kaik om nell' raudtestancijad da üks' platform lidnan röunoiš.
Lidn jagase kudeks lidnanlaptaks Energetik-žilonke.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 142 511 ristitud. Vl 2018 lidnan ristitišt oli 145 885 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt oli 147 861 eläjad vl 2020.
Rahvahad (enamba 1% vl 2010): venälaižed — 71,5%, armenijalaižed — 13,3%, azerbaidžanlaižed — 3,1%, ukrainalaižed — 1,8%, kabardalaižed — 1,2%, toižed rahvahad — 8,4%, rahvahuden ozutandata — 0,7%.
Ortodoksižen hristanuskondan 15 pühäpertid oma saudud lidnas: kaks' päjumalanpertid, 11 jumalanpertid i kaks' časounäd. Riman katoline Sündun Toižetamižen pühäpert' om letud vll 1840−1844. Armenižen jumalankodikundan «Surb Sarkis»-jumalanpert' radab. Protestantizman kaks' loičendpertid (baptizm, seičemenden päivän adventistad) oma avaitud. Islaman pämečet' om olmas.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Pätigorskan medicinine kolledž, torguindan, tehnologijoiden i servisan tehnikum (ende agrarine tehnikum), ekonomikan i innovacižtehnologijoiden tehnikum, mugažo üläopendusen Pätigorskan valdkundaline universitet i severz'-se toižid aluzkundoid da filialad läz 40 tuhanke üläopenikoid.
Edeline lidnan pämez' om Andrei Skripnik (tal'vku 2017 — sulaku 2020).
Svetlograd

Svetlograd () om Venäman lidn Stavropolin randan keskuzpalan lodehes. Om Petrovskojen lidnümbrikon administrativine keskuz. Edel 2017. vot lidn oli Petrovskojen rajonan "Municipaline «Svetlograd-lidn»-ühtnik"-lidnankundaks.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1786 kuti "Petrovskoje"-žilo. Se sai lidnan statusad vl 1965 udenke nügüdläiženke nimenke, valitihe nimed päivoikahan klimatan tagut.
Svetlogradan ižandusen päsarakod oma sömtegimišt (pühävoin tegim, modificiruidud trahmalan tegim, lihakombinat, lindfabrik, villänpurnud), sauvond i sauvondmaterialiden tegimišt (gazbeton), mahusenümbriradajan mašiništon tegim om avaitud (adrad), mugažo pakuitezbumagan fabrik om saudud i kalankazvatusen edheotand radab.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Stavropolin ülüdel, Kalaus-jogen keskjoksmusen randal (Manič-jogen zavodind om Kalausan lanktendan-bifurkacijan sijas, Donan hurapol'ne bassein), sen oiktoil Karamik- ( 14 km pitte) i Kisličanskai Balk- (10 km pitte) ližajogil mugažo, 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kavkazan ezimägišton Kucai-mägi (302 m ü.m.t.) i Baraničj ("Бараничья") seištas lidnanno.
Matkad Stavropolihesai om 76 km suvipäivlaskmha. Lähembaižed lidnad oma Blagodarnii vižkümnes kilometras suvipäivnouzmha orhal, raudtedme vai 67 km avtotedme i Ipatovo 50 km pohjoižhe kaikil teil. "Svetlograd"-raudtestancii sijadase «Stavropol' — Elist»-jonol, sen sauvuz om sätud vl 1915. Svetlograd-sodalendimpöud levigandeb kaks'toštkümnes kilometras lodeheze lidnaspäi.
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +11 C°, kezakun-elokun +21,0..+24,2 C°, tal'vkun-elokun −0,3..−1,2 C°.
Eläjad.
Vl 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 38 520 ristitud, rajonan (nüg. lidnümbrik) pol', vn 2021 — 35 703 ristitud. Vl 2018 lidnan ristitišt oli 36 358 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli vozil läz 40 tuhad eläjid 1996−2009 (40 400 rist. vll 2000−2001).
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2010): venälaižed — 94,1 %, armenijalaižed — 1,1 %, ukrainalaižed — 0,8 %, čiganalaižed — 0,7 %, toižed rahvahad — 2,5 %, rahvahuden ozutandata — 0,8 %.
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' om letud lidnas vll 1999−2007. Mugoi jumalanpert' oli vll 1851−1939, no panihe mantazole. Kaks' tošt olijad pühäpertid oma phh. Petr- da Pavel-apostoloiden jumalanpert' (om saudud vll 2000−2003, vspäi 2019 jumalankodi sädase sen alusel) i Pühän Jumalanmaman Katken pühäpert'. Baptizman jumalanpert' om avaitud.
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad lidnas oma nell'toštkümne nimitadud i nomeruidud päivkodid (nomer 1, 3, 4, 8, 10, 24, 26, 33..36, 38, 40, 47), nell' keskškolad (nomer 2, 4, 5, 7), gimnazii nomer 1 Roman Nikolajenko-sodamehen nimed, licei nomer 3, specialine (korrekcine) škol-internat 8. toižendan nomer 17. Ližaopendusen aluzkundad oma lapsiden sädamižen pert', norišton tehnižen sädamižen keskuz, lapsiden ekologijan keskuz, čomamahtoine škol, muzikškol i sportškol lapsiden täht.
Sijaližed professionaližen opendusen aluzkundad oma Svetlogradan regionaline maižandusen kolledž, pedkolledž i privatine Svetlogradan äiprofil'ne kolledž.
Zelenokumsk

Zelenokumsk () om Venäman lidn Stavropolin randan suves. Se om Nevondkundaližen lidnümbrikon administrativine keskuz da pala.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1781 kuti saldatoiden erindas žilo. Vl 1783 Jekaterina II-imperatornaine lahjoiči mad senno Voroncov-grafale, i "Voroncovo-Aleksandrovskoje"-žilo sauvoškanzihe. Vl 1963 ühtištadihe sidä olnu Kuman hural randal "Novogrigor'jevskoje"-žilonke, nimitihe "Nevondkundaline"-žiloks (). Se sai lidnan statusad vn 1965 9. päiväl redukud nügüdläiženke nimenke.
Zelenokumsk šingotase sauvondmaterialiden pästandal (torved, silikatine savič) i betonmašiništon tehmižel, sömtegimišton edheotandoil (oludentegim, villänpurnud, Budönnovskan maidtegimen ceh), mugažo poukahtuzvastaižiden elektroladimiden tegim radab (pidatimed, katkaižimed, LED-lentad).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Kumanjogen molembil randoil (Kaspijan meren bassein), 145 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl.
Matkad Stavropolihesai om 165 km lodeheze orhal vai 235 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Georgijevsk 43 km suvipäivlaskmha orhal vai 53 km avtotedme i Budönnovsk 47 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 57 km raudtedme i avtol.
Tobmuz.
Zelenokumskan lidnankund oli vll 2004−2017. Kaik kuz' futorad 100..500 eläjad ristitištonke mülüiba lidnankundha lidnan ližaks, ned alištuiba lidnan nevondkundale nevondkundaližen-ki aigan.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 35 839 ristitud, vn 2021 — 33 187 ristitud, ümbrikon koume videndest. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 35 646 eläjad, lidnankundan 37 186 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 39..40 tuhad eläjid vll 1998−2009 (40 500 rist. vl 2008).
Rahvahad (enamba 1 % vl 2010): venälaižed — 85,8 %, armenijalaižed — 2,5 %, čiganalaižed — 2,0 %, tabasaranalaižed — 1,3 %, ukrainalaižed — 1,2 %, toižed rahvahad — 5,6 %, rahvahuden ozutandata — 1,6 %.
Ortodoksižen hristanuskondan seičeme pühäpertid oma saudud da avaitud lidnas: nell' jumalanpertid i koume časounäd. Niiden ližaks vanhuskolaižiden Kazanin Jumalanmaman jumalanpert' ei ole kaičenus (oli vspäi 1912). Protestantizman kaks' loičendpertid oma avaitud: seičemenden päivän adventistoiden i baptistoiden.
Zelenokumskan äiprofil'ne tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Železnovodsk

Železnovodsk () om Venäman lidn-kurort mineralveden purtkil Stavropolin randan suves. Om Železnovodskan lidnümbrikon keskuseks randan alištusenke. Mülüb Kavkazižed Mineraližed Veded-regionha.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1810 mineralveden kahten purtken löudandan jäl'ghe Raudasine-mägel (nügüd' tetas enamba 20 purdet). Vl 1896 raudte tuli kurortha. Se sai lidnan statusad vl 1917. Toižen mail'man sodan aigan nacistine Germanii okkupirui Železnovodskad (9. eloku 1942 — 11. viluku 1943) da toi äi vigoid sile. Vspäi 1964 kaikenaigaine registracii lidnas oli röunatud i se šingotihe kurortaks severt-se voz'kümnid.
Železnovodsk šingotase kurortan aluzkundoil. Äjad lidnan tegimišton edheotandad oliba sirtud lähižhe Inozemcevo-žilho tervehtamha kurortan atmosferad.
Geografijan andmused.
Železnovodsk sijadase Lermontov- (suvipäivlaskmas) i Mineraližed Veded- (pohjoižpäivnoumas) lidnoiden keskes, Raudasine-mägen pautkil da läz sidä, 470..650 m korktusil, 599 metrad keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Raudtestancijan nimi om "Železnovodsk". Matkad Stavropolihesai om 191 km lodeheze. Toižed lähižed lidnad oma Jessentukad suvipäivlaskmas i Pätigorsk 12 km suvipäivnouzmha.
Tobmuz.
Lidn sädab lidnümbrikod (52,6 tuh. eläjid vl 2017) Inozemcevo-kurortžilonke (27,5 tuh. eläjid vl 2017) ühtes.
Edeline lidnümbrikon pämez' (Administracijan pämez') om Jevgenii Moisejev (2016−2021). Lidnümbrikon Duman ezimez' om Aleksandr Rudakov vn 2016 redukuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 24 433 ristitud. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 25 203 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli läz 30 tuhad eläjid vozil 1992−2001 (30 300 rist. vl 1998).
Rahvahad (lidnan eläjad, enamba 1 % vl 2010): venälaižed — 87,7 %, armenijalaižed — 2,4 %, ukrainalaižed — 1,4 %, grekalaižed — 1,2 %, toižed rahvahad — 4,2 %, rahvahuden ozutandata — 3,1 %.
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma saudud da avaitud lidnas: Pühän Jumalanmaman Katken jumalanpert' (vspäi 1996 enččen vezisebran sauvusespäi), ph. Ol'gan jumalanpert' (vanhan pühäpertin sijas vll 1988−1989), časoun' lidnan läžundkodinno (2017−2020).
Železnovodskan čomamahtoiž-sauvondtehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Habarovskan randan lidnad

Kaik om seičeme lidnad () i 17 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") Habarovskan randas.
Amursk

Amursk () om Venäman lidn da lidnankund Habarovskan randan suvipalas. Se om Amurskan rajonan administrativine keskuz (om sätud vl 1963).
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud "Padali-Päivnouzmaine"-žilho () kangazpertikš vn 1958 kezakul sauvomha Komsomol'skan cellüloz-kartonašt kombinatad (likvidiruihe vl 2012). Amursk-radnikžilo sai lidnan statusad vl 1973.
Amursk šingotase gidrometallurgijal kombinatal (suladamha kuldad, «Polimetall»-kompanijan pala), mecan ümbriradmižen edheotandoil (gofrokarton, špon), raudbetontegesiden pästandal, mugažo patroniden tegim radab. Amurskan LES varatoitab lidnad elektrusel da lämudel, kalankazvatusen ceh om sätud siš.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan pohjoižpäivnouzmaižes čogas, Amur-jogen hijaman hural randal, 50 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Habarovskhasai om 230 km suvipäivlaskmha orhal, 300 km raudtedme vai 430 km avtotedme. Lähembaine lidn om Komsomol'sk Amural 50 km pohjoižhe.
Klimat om ven kontinentaline mussonižen pirdoidenke, tal'vel om vilu i ei olele sulasäd. Lidnan tahondan elo om Edahaižen Pohjoižen arvoimižihe tazostadud, hot' se sijadase Kijevan levedusel. Voden keskmäine lämuz om −0,2 C°, kezakun-elokun +18,5..+21,1 C°, tal'vkun-uhokun −20,6..−25,8 C°. Ekstremumad oma −45,8 C° (viluku) i +35,7 C° (heinku). Kezaaigan minimum om +1,5 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +0,6 C° (viluku). Ei voi panda halad kezakus-elokus. Paneb sadegid 575 mm vodes, enamba heinkus (124 mm) i elokus (145 mm), vähemba redukus-sulakus (113 mm pordos). Lumikatken korktuz ülitab pol'metrad harvoin. Botanine sad radab vspäi 1988, lidnan dendrarii om sätud.
Tobmuz.
Amursk om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind — 318 km².
Edeližed lidnankundan pämehed (sen Administracijan pämehed) oma Kristina Černicina (reduku 2018 — reduku 2021), Boris Red'kin (2005 — reduku 2018). Lidnan Deputatoiden nevondkundan ezimez' om Oleg Permäkov vn 2023 redukuspäi. Edeline ezimez' om Zoja Bilkova ("Зоя Былкова", reduku 2018 — reduku 2023).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 42 970 ristitud, rajonan kaks' koumandest, vn 2021 — 38 606 ristitud. Kaik 40 106 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 59 600 eläjad vl 1992.
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Serafim Sarovalaižen jumalanpert' om letud vll 2001−2010 nevondkundaližes sauvusespäi.
Opendusen aluzkundad lapsiden täht oma kahesa nomeruidud päivkodid (nomer 9, 14, 15, 17, 21, 48, 49, 52), alaškol (nomer 7) i viž keskškolad (nomer 2, 3, 5, 6, 9), sädamižen keskuz, muzikškol, čomamahtoiden škol, sportškol, verhiden keliden škol. Amurskan politehnine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Bikin

Bikin () om Venäman lidn da lidnankund Habarovskan randas. Se om randan kaikiš suvemb lidn, Bikinan rajonan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1895 kuti kozakoiden "Bikinskai"-stanic (), sid' "Bikin"-žilo, elänzoitmaha Venäman imperijan tahoid, om nimitadud jogen mödhe. Jogen nimi om sündnu -sanaspäi «akan veik». Žilo sai lidnan statusad vn 1938 9. päiväl kül'mkud. Šingotihe mecan ümbriradmižen keskuseks nevondkundaližen aigan.
Bikinan ižandusen päsarakod oma sömtegimišt da meblin tehmine, mugažo trikotegesiden fabrik om saudud lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase randan suvižes čogas, rajonan suvipalas, Bikin-jogen oiktal randal tobjimalaz (Ussurin oiged ližajogi), Ussurin alangištos, 70 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Sihote-Alin'-mägisel'gan sarakod 300..600 m kortte ümbärtas lidnad päivnouzmpolespäi.
Matkad Habarovskhasai om 195 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 215 km «Ussuri»-avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Väzemskii 98 km pohjoižpäivnouzmha «Ussuri»-avtotedme (A-370) i kitajine Žaohe 20 km päivlaskmha orhal vai 40 km Pokrovk-külän kal't (röunpäličmänendtaho).
Tobmuz.
Bikin om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnankundan pämez' om sen Administracijan pämez'. Dmitrii Osadčuk radoi lidnan pämehen velgusentäutajan vn 2021 elokuspäi vn 2022 uhokuhusai. Edeline lidnankundan pämez' om Marina Manuilova (reduku 2017 — eloku 2021). Lidnan Deputatoiden nevondkundan ezimez' om Marianna Rudnickaja vn 2018 sulakuspäi. Edeline nevondkundan ezimez' om Marina Manuilova, radoi vn 2018 sulakuhusai.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 17 154 ristitud, rajonan ristitišton seičeme kümnendest, vn 2021 — 16 240 ristitud. Kaik 15 928 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb ristitišt oli enamba 19 tuhad eläjid koumes pordos: vozil 1959, 1989−1992 i 2002−2008 (19 641 rist. vl 2002).
Rahvahad (vl 2010, enamba 1 %): venälaižed — 89,6 %, ukrainalaižed — 2,6 %, totarlaižed — 1,3 %, toižed rahvahad — 6,5 %.
Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Kazanin jumalaižen jumalanpert' om sätud vll 1992−2009.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, keskškol. Profškol i Habarovskan tegimištoiž-ekonomižen tehnikuman filial oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Transport.
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. «Ussuri»-avtote ümbärdab lidnad päivnouzmas. "Bikin"-raudtestancii radab Transsiban Habarovsk — Ussuriisk jonol vspäi 1895.
Raudte- da avtotesildad oma lidnan suves Bikin-joges päliči.
Nikolajevsk Amural

Nikolajevsk Amural () om Venäman lidn da lidnankund Habarovskan randan päivnouzmas. Se om Nikolajevskan rajonan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1850 Nevel'skii-admiralal Venäman-Amerikan kompanijan laukaks, vspäi 1854 "Nikolajevskii"-sodapost. Se sai lidnan statusad da "Nikolajevsk"-nimed vl 1856. Paloi lophu vn 1920 japonižen intervencijan aigan. Udessaudihe lidnad da udesnimitihe sidä vl 1926. Vozil 1934−1956 oli Venäman NFST:n Alaamuran agjan keskuseks, sid' mülüb Habarovskan randha rajonan keskuseks.
Nikolajevsk Amural šingotase mecan, kuldan i kalan samižen keskuseks, meritorguindportaks, mugažo leibänkombinat radab. Elektruz andase Nikolajevskan LEK:aspäi vspäi 1973, radab londuseližel gazal vspäi 2008.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan keskuzpalas, penel ülüdel Amur-jogen hural randal läz sen jogensud (limanad), 30 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Habarovskhasai om 977 km suvipäivnouzmha. Lähembaine lidn om Oh (Sahalinan agj) 150 km päivnouzmha orhal. Ühtenzoitase lendimportal, kezal — vetme-ki, šebin'avtote mäneb Komsomol'skhasai Amural.
Klimat om Edahaižen Pohjoižen klimatha tazostadud. Voden keskmäine lämuz om −1,8 C°, heinkun-elokun +16,0..+16,5 C°, tal'vkun-uhokun −19,0..−21,8 C°. Ekstremumad oma −47,2 C° (viluku) i +35,3 C° (eloku). Kezaaigan minimum om −3,8 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +5,7 C° (uhoku). Ei voi panda halad heinkus-elokus vaiše (elokun minimum om +0,6 C°). Läz ei olele sulasäd vilukus (maksimum +0,3 C°). Paneb sadegid 660 mm vodes, enamba elokus-redukus (82..89 mm kus), vähemba uhokus-sulakus (29..33 mm kus). Il'man keskmäine vozne relätivine nepsuz om 78 %.
Tobmuz.
Nikolajevsk Amural om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind — 50,46 km².
Lidnankundan tobmuden pämez' oli sen Administracijan pämez' edel likvidacijad, sid' Deputatoiden nevondkundan ezimez'. Lidnan erigoittud Administracii om likvidiruidud vn 2019 vilukus. Sen jäl'gmäižed pämehed oliba Andrei Dmitrienko (viluku 2018 — viluku 2019), Sergei Tolkačov (viluku 2016 — sügüz'ku 2017). Lidnan Deputatoiden nevondkund om likvidiruidud vn 2024 kezakus, Vera Zubarčuk radoi sen likvidatoral vn 2024 uhokuspäi i lidnankundan jäl'gmäižen pämehen vn 2023 redukuspäi. Edeline Deputatoiden nevondkundan ezimez' oli Aleksandra Nikitceva (reduku 2018 — reduku 2023).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 22 752 ristitud, rajonan seičeme kümnendest, vn 2021 — 18 631 ristitud. Kaik 19 135 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 36 500 eläjad vl 1992.
Ortodoksižen hristanuskondan Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' om udessaudud vodele 2001.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma ühesa päivkodid, nell' keskškolad (nomer 1, 2, 4, 5), kaks' korrekcišt školad (nomer 5 i škol-internat nomer 16), ehtal'ne škol, lapsiden sädamižen keskuz, norišton pert', čomamahtoiden škol, lapsiden da norišton sportškol. Nikolajevskan Amural tegimištoliž-gumanitarine tehnikum i Habarovskan valdkundaližen medkolledžan Nikolajevskan Amural filial oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Väzemskii (Habarovskan rand)

Väzemskii () om Venäman röunanverine lidn da lidnankund Habarovskan randan suves. Se om Väzemskijan rajonan administrativine keskuz (vspäi 1934).
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1894 kuti "Väzemskai"-raudtestancii () Transsiban «Habarovsk — Vladivostok»-keskustal. Se om nimitadud Ussurin raudten sauvomižen Orest Väzemskii-pämehen oiktastuseks. Eländpunkt sai lidnanvuiččen žilon statusad vl 1938, šingotihe mecan varhapanendal. Žilo sai lidnan statusad vl 1951.
Väzemskii šingotase mecan ümbriradmižen, sömtegimišton, kaivuztehmižen i sauvondmaterialiden sarakon edheotandoil.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan päivlaskmas, Ussuri-jogen randpolel, vides kilometras suvipäivnouzmha jogespäi (Kitain valdkundröun), 70 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Habarovskhasai om 125 km pohjoižhe avtol. Lähembaine Venäman lidn om Bikin 88 km suvipäivlaskmha orhal, sada kilometrad raudtedme vai «Ussuri»-avtotedme, avtote läbitab lidnan suvipäivnouzmad.
Klimat om ven mussonine. Voden keskmäine lämuz om +2,9 C°, kezakun-elokun +18,2..+21,5 C°, tal'vkun-uhokun −14,8..−19,3 C°. Paneb sadegid 707 mm vodes, enamba heinkus-elokus (144..149 mm kus), vähemba tal'vkus-keväz'kus (11..22 mm kus).
Tobmuz.
Väzemskii om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline lidnan pämez' om Aleksandr Usenko (2009 — reduku 2020). Deputatoiden nevondkundan ezimez' om Galina Žigalina vn 2013 kül'mkuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 14 555 ristitud, rajonan koume videndest, vn 2021 — 12 775 ristitud. Kaik 13 187 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 17..19 tuhad eläjid vll 1939−2001 (19 000 rist. vl 1967).
Ortodoksižen hristanuskondan puine ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' (1898−1901) om udessündutadud lidnas vozil 1993−2001.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kuz' päivkodid (nomer 1..4, 6, 134), koume keskškolad (nomer 1, 2, 20), aluzškol (nomer 3), škol-internat (nomer 12), rajonan čomamahtoiden škol, «Junior»-sportškol. Väzemskijan mechoz-tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks vspäi 1934.
Amuran agjan lidnad

Kaik om kümne lidnad (, sidä kesken üks' SATÜ) i 15 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа", sidä kesken 1 SATÜ) Amuran agjas.