Edinburg

Edinburg ( [ˈɛdɪnbərə], [ˈt̪uːn ˈɛːtʲɛɲ], [ˈɛdɪnbʌrə], šotlandijan (saksan) kelen ol'steran pagin: "Eedinburra") om Suren Britanijan kahesanz' surtte lidn. Se om Šotlandijan administrativine keskuz i kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud kuti brittoiden Eidin-kunigazkanzan zamk ("Eidyn") 7. voz'sadal meiden erad. Mainitase kut eländpunkt lidnusenke ezmäižen kerdan vl 1124. Se om Šotlandijan pälidnaks 15. voz'sadaspäi, sai «siti»-statusad vl 1889. Šotlandijan tobmuden koume sarakod tehtas ištundoid Edinburgas vspäi 1999. Vanh lidn- i Uz' lidn-rajonad mülüdas UNESCO:n Mail'man jäl'gushe vspäi 1995.
Edinburg šingotase turizmal (festivaliden koume kümenikad, biznesturizm, 13 mln tulijoid vodes), bankoiden sferal (valdkundan kahtenz' finansine keskuz Londonan jäl'ghe), avtonomijan i opendusen aluzkundoil, oluden keitandan kompanijoil, korktoiden tehnologijoiden sferal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Šotlandijan päivnouzmaižel randištol, Pohjoižmeren Fert-of-Fort-lahten suvirandal, 47 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Glazgohosai om 74 km päivlaskmha, Londonhasai om 648 km suvhe-suvipäivnouzmha.
Klimat om ven meren pil'vekaz, tal'vaigan eriližešti. Voden keskmäine lämuz om +9,5 C°, kezakun-sügüz'kun +13,3..+15,4 C°, tal'vkun-uhokun +4,5..+4,8 C°. Ekstremumad oma −15,5 C° (viluku) i +31,6 C° (heinku, eloku). Kezaaigan minimum om +1,1 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +15,4 C° (tal'vku). Ei voi panda halad kezakus-elokus. Paneb sadegid 728 mm vodes, läz tazomäras kuidme, enamba kezakus-elokus (66..72 mm kus) i redukus-vilukus (65..76 mm kus), vähemba sulakus (41 mm).
Tobmuz.
Edinburgan lidnankund jagase seičemetoštkümneks valičemižümbrikoks () vspäi 2007, valitas koume..nell' ühtnijad lidnan Nevondkundha kaikuččes ümbrikospäi. Edel 2007. vot 58 üks'mandatišt ümbrikod oli niiden sijas.
Lidnan käskusenandai tobmuz om Edinburg-lidnan Nevondkund (, ), mugoine nimituz om vn 1996 sulakuspäi. Kaik rahvaz valičeb sen 63 ühtnijad videks vodeks (vspäi 2007, ende oli nelläks). Lidnan pämez' om sen Nevondkundan pämez' (, ). Edeline lidnan pämez' om Frenk Ross ("Frank Ross", sulaku 2017 — semendku 2022).
Eläjad.
Vl 1961 lidnan ristitišt oli 468 361 eläjad. Vn 2011 Suren Britanijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 476 626 ristitud. Kaik 464 990 eläjad oli lidnas vl 2016. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Kaik 901 455 eläjad om ezilidnoidenke (2020).
Kaik koume universitetad ratas lidnas. Znamasine om Edinburgan universitet (, , ), sen aluz om pandud vl 1583, 41 250 üläopenikad (2021/22-openduzvoz').
Transport.
Avtobusad i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Vspäi 2014 tramvaijono ühtenzoitab lidnad lendimportanke. "Edinburg Ueverli"-päraudtestancii ("Waverley") radab vspäi 1846, sijadase lidnan keskuzpalas. Toine toižen jäl'ghe kaks' vezikanalad ühtenzoittas Glazgonke.
Rahvahidenkeskeine civiline "Edinburg"-lendimport ("EDI / EGPH", 14,4 mln passažiroid vl 2023) sijadase koumetoštkümnes kilometras päivlaskmha lidnan keskuzpalaspäi. Tehtas reisid Evropan äjihe znamasižihe lidnoihe, AÜV:oiden i Kanadan surihe lidnoihe, mugažo valdkundadme, om äi kaikenaigaižid i sezonreisid Keskmeren lebutahoiže.