Osak

Osak ( "Ōsaka-ši" [oː.sa.kaꜜ.ɕi] «lidn surel kukhal») om Japonijan lidn ühtennimižes prefekturas, Kansai-regionas, Honšü-saren suves. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe (Tokion i Jokohaman jäl'ghe) i kahtenden surtte lidnaglomeracijan keskuz (Tokion aglomeracijan jäl'ghe, 19,3 mln eläjid 13228 km² pindal, 15. sija mail'mas vl 2019).
Expo-ozutelend mäni Osakas vl 1970 i mäneb vl 2025 (sulaku-reduku).
Istorii.
Vl 638 Temmu-imperator pani eländpunktan alust Nanivan tahondas (), se oli valdkundan pälidnaks 7.-8. voz'sadoil. Osak-nimituz mainitase 16. voz'sadaspäi. Voz'sadhasai 19 valdkundan pälidn sijazihe läz lidnad (Naranlidn, Kioto), i Osak šingotihe valdkundan torguindkeskuseks, meriverajaks, kaiken Japonijan bankoiden päkeskuseks. Sai oficiališt lidnan statusad vn 1889 1. päiväl sulakud.
Nügüd'aigan Osak om Japonijan ižandusen kaikiš surembiš keskusišpäi. 2000-nzil vozil lidnan vozne kogosüdäiprodukt oli läz 200 mlrd. US$ ekvivalentas. Mail'man tetabiden Panasonic-, Sharp- i Sanyo-kompanijoiden päfaterad oma saudud Osakan lähembaižiš ezilidnoiš.
Geografijan andmused.
Osak sijadase Honšü-saren keskuzpalan suves, Jodo- i Jamato-jogiden i niiden del'tan kanaloiden randoil tobjimalaz, Japonijan südäimeren karan randal, −2..37 m korktusil valdmeren tazopindanke rindataden. Sädab Sur' Osak-regionad ühtes Kobe-lidnanke. Toižed lähižed järedad lidnad oma Kioto, Amagasaki i Sakai.
Klimat om subtropine neps, pil'vekaz vodes läbi. Voden keskmäine lämuz om +17,1 C°, kezakun-sügüz'kun +23,6..+29,0 C°, tal'vkun-uhokun +6,2..+8,7 C°. Ekstremumad oma −7,5 C° (viluku) i +39,1 C° (eloku). Kezaaigan minimum om +8,9 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +24,5 C° (tal'vku). Ei olele haloid semendkus-redukus (redukun minimum om +3,0 C°). Paneb sadegid 1338 mm vodes, enamba kezakus-heinkus (174..185 mm kus) i sügüz'kus (163 mm), vähemba kül'mkus-uhokus (47..72 mm kus). Paneb lunt harvoin lujas (üks' santimetr tal'ves keskmäras). Keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 58..70 % röunoiš voden aigan. Ul'traruskedsinižen sädegoičendan indeks om korged sulakus-sügüz'kus (8..11 punktad), no pil'vesižuz poleneb sen valatoitust.
Tobmuz.
Lidn jagase kaks'kümneks nelläks administrativižeks rajonaks ("ku:ks"). Kita-rajon («Pohjoine») om administrativižeks keskuseks.
Osak-lidnan suim ( "Ōsaka-ši kai") om lidnan käskusenandajaks tobmudeks. Se kogoneb 81 ühtnijaspäi, kaik lidnalaižed valitas heid nelläks vodeks 24 valičendümbrikos (rajoniden röunoiš), kaikuččen rajonan ezitajiden lugu rippub sen ristitišton luguspäi. Lidnan suiman ühtnijad valitas ičeze pämest ("gičō") i varapämest ("fuku-gičō"). Kaik lidnalaižed valitas lidnan pämest (merad) nelläks vodeks mugažo. Edeližed lidnan pämehed oma Ičiro Matsui (松井 一郎 "Matsui Ichirō", sulaku 2019 — sulaku 2023), Hirofumi Jošimura (吉村 洋文 "Yoshimura Hirofumi", tal'vku 2015 — keväz'ku 2019), Tooru Hašimoto (橋下 徹 "Hashimoto Tōru", 2011−2015).
Eläjad.
Lidnan ristitišt ületi millionad 1900-nzil vozil i oli 1,239,373 eläjad vl 1910. Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 2,666,371 ristitud. Kaik 2,727,255 eläjad oli lidnas vn 2019 augotišes. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 3,300,714 eläjad vl 1940 i 3,156,222 eläjad vl 1965, heiden sirdand ezilidnoihe zavodihe 1960-nzil vozil. Osak oli valdkundan kaikiš suremban lidnan vl 1930 Kanton manrehkaidusen jäl'ghe, konz 2,453,573 ristitud elihe Osakas i 2,070,913 — Tokios.
Läz 100 tuhad verazmalaižid elädas lidnas, sidä kesken korejalaižed (70 tuh.) i kitajalaižed (10 tuh.).
Transport.
Ezilidnelektrojonused, avtobusad, taksid i metropoliten (vspäi 1933, 123 stancijad kahesal jonol + kebnan metron üks' jono, 130 km raudted vl 2006) oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes.
Rahvahidenkeskeižed "Osak"-lendimport (Itami, "ITM / RJOO", kümnes kilometras pohjoižhe lidnaspäi, 14,5 mln passažiroid vl 2015) i "Kansai"-lendimport (Kankū, "KIX / RJBB", ratud sarel 30 km suvipäivlaskmha lidnaspäi, 28 mln passažiroid vl 2017), «Sinkansen»-kiruhjonusiden stancii ühtenzoittas lidnad mail'manke.