tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Ramallah

Ramallah ( "Rāmallāh" «Ülähaižen korktuz», "Ramallah") om Izrailin Palestinan avtonomijan administrativine keskuz de fakto (vspäi 1993), Palestinan Valdkundan pälidn palahiženke tundištusenke.
Lidn om Palestinan ižandusen da politikan keskuz.
Geografijan andmused.
Ramallah sijadase Jordan-jogen Päivlaskmaižen randan keskuses, 15 km pohjoižhe Jerusaliman keskusespäi, sen pohjoižen röunan taga kahtes kilometras. Lidn seižub mägikukhil 830..880 metrad ü.m.t. korktusil.
Klimat om Keskmeren, om 67 km orhal sen randhasai. Keza om kuiv da räk. Tal'v om pehmed vihmakaz, lumikurod oleldas.
Eläjad.
Ramallahan eläjad oma arabialaižed, heišpäi pol' oma islamanuskojad, pol' — hristanuskojad.
Vn 2007 rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 27 460 ristitud.
Ižanduz.
Ramallah om turizman, rahaazjoiden da telekommunikacijoiden sijaline keskuz. Reskveden, puvoin pästajad da alüminijan tegijad edheotandad sijadasoiš lidnas da sen ümbrištos.
San Huan (lidn, Puerto Riko)

San Huan (, "San Juan" [saŋ ˈxwan] «Joann-valatoitai», [ˌsæn ˈhwɑːn]) om AÜV:oiden Puerto Riko-territorijan pälidn, sen kaikiš suremb lidn.
Lidn om Puerto Rikon tegimišton, rahaazjoiden da turizman päkeskuseks.
Istorii.
Vl 1521 ispanižed kolonizirujad paniba lidnan alust, eziauguižikš "Ciudad de Puerto Rico"-nimenke («sal'hekahan portan lidn»). Se om kahtenz' lidn Amerikas aigan mödhe, kudamban alust evropalaižed paniba, Santo Domingon jäl'ghe. Ujuden vedihe kuldad da hobedad portan kal't.
Vspäi 1898 San Huan kändihe amerikaižeks lidnaks Ispaniž-Amerikaižen sodan jäl'ghe.
Geografijan andmused.
San Huan sijadase Puerto Riko-saren pohjoižel randal. Lidnan pind om 199 km², sidä kesken ma otab 124 km², vezi — 75 km² (37,8 %). San Huan seižub Atlantižen valdmeren randal kahesa metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Ühtennimine merilaht da kaks' lagunad (Kondado da San Hose) oma lidnas.
Klimat om meren tropine mussonine, päivoikaz, räk da neps. Kun keskmäine lämuz vajehtase +25,3..+28,6 C° röunoiš voden aigan. Ekstremumad oma +16 C° (viluku, keväz'ku) i +37 C° (reduku). Il'man lämuz voib ülitada +32 C° miččel taht kul. Paneb sadegid 1521 mm vodes, kaikiš kuivamb pord om uhoku-keväz'ku (121 mm kaikes pordos), kaikiš märgambad oma semendku (141 mm), heinku-sügüz'ku (153..165 mm kus) i kül'mku (187 mm). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 71..77 % röunoiš voden aigan.
Tobmuz.
San Huan jagase 18 administrativižeks ümbrikoks (, ).
Edeline lidnan pämez' (mer, , ) om Karmen Julin Kruz Soto ("Carmen Yulín Cruz Soto", viluku 2013 — tal'vku 2020).
Eläjad.
Vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe lidnan ristitišt oli 395 326 eläjad. Vll 1960−2000 lidnan ristitišt oli kaikiš suremb, enamba 430 tuhad eläjid (463 242 ristitud vl 1970). Läz 2,3 mln ristituid elädas lidnan aglomeracijas (2010). San Juan om konurbacijas Karolinanke päivnouzmas, Kaguasanke suves da Gvainabonke päivlaskmas.
Transport.
Avtobusad, ehtatimed da kebn metro oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes.
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline "Luis Munjos Marin"-lendimport ("SJU / TJSJ", 12,1 mln passažiroid vl 2023) sijadase 13 kilometras suvipäivnouzmha lidnan amuižes keskusespäi. Sišpäi tehtas reisid AÜV:oihe, Kariban meren toižihe sarihe, Suviamerikan pohjoižhe, Kanadha da Päivlaskmaižen Evropan maihe.
Kadirov Ramzan

Ramzan Ahmatovič Kadirov (, ; sünd. 5. reduku 1976, Centaroi, Čečenijan da Ingušetijan ANST, Venäman NFST, NSTÜ) om Venäman valdkundmez' da politikanmez', Čečenijan Tazovaldkundan pämez' vn 2007 uhokun 15. päiväspäi.
Vauged muju

Vauged muju om ahromatine muju, nägujan vauktusen valu nägemižen adaptacijan jäl'ghe arvoimižile. Sen aigan elektromagnitine sädegoičend om tazomäraižen vägevudenke lainhiden kaikid pidusidme, a todesine spektr voib olda erazvuitte avaroiš röunoiš.
Kävutase ozutamha puhthut, kožundad da verod. Mugažo se om pühä muju.
Zaharčenko Aleksandr

Aleksandr Vladimirovič Zaharčenko (, ; sünd. 26. kezaku 1976, Doneck, Ukrainan NST, NSTÜ — 31. eloku 2018, Doneck, Ukrain) oli ičetedištoittud Doneckan Rahvahaližen Tazovaldkundan valdkundmez' da sodamez'. Hän oli valdkundan pämez', Ministrišton ezimez' da Donbassan rahvahaližen ratnikišton ülembaine käskmez' ičeze surmhasai. 
Pölištui poukahtusen rezul'tataks Doneckan «Separ»-kafes, aivoiden satatesen tagapäi, toižiden mehiden kesken.
Oli sündnu kaivajan kanzha, tat om ukrainalaine, mam — venälaine. Oli nainu, nellän poigan tat. Leskiak — Natal'ja (neiččel Gladkova, sünd. 1986 Doneckha).
Plotnickii Igor'

Igor' Venediktovič Plotnickii (, ; sünd. 26. kezaku 1964, Kel'menci-žilo, Černovcin agj, Ukrainan NST, NSTÜ) om ičetedištoittud Luganskan Rahvahaližen Tazovaldkundan valdkund- da vointegii. Tundištusetoman valdkundan pämez' (vs 2014 kül'mkun 4. päiväspäi, velgusentäutai 14.08.2014-dataspäi).
Vl 2016 elokun 6. päiväl Plotnickii eli läbi rikondan naprindas, poukahtihe hänen avtod Luganskas, sai lujid satatesid.
Surat

Surat (mugažo anglijan kelel; , [suɾət], vanh. "Surjapur" — «Päiväižen lidn») om Indijan kahesanz' surtte lidn-millioner, Gudžarat-štatan kahtenz' surtte lidn Ahmedabadan jäl'ghe.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud Gopi-brahmanal 15. voz'sadan lopus. Vodele 1512 Surat oli Indijan päivlaskman znamasižeks rahvahidenkeskeižeks portaks. Portugalijalaižed sauvoihe lidnusen vl 1540, se seižub nügüd'aigan-ki.
Vozil 1615−1687 Angližen Ost-Indijan kompanijan üht torguindfaktorijoišpäi sijazihe Suratas. Vl 1668 kompanii pani torguindfaktorijan alust Bombeihe, sid' Suratan ižanduz mäni lanktushe.
Vl 1837 lämoipalo da sur'vezi murenzihe lidnan tobmad palad.
20. voz'sadan augotišele Surat kändihe möst torguindan i kebnan tegimišton keskuseks.
Geografijan andmused.
Surat sijadase štatan suves, sen keskuzpala seižub kaks'kümnes kahtes kilometras Arabijan meren randištospäi. Randanpird om 35 kilometrad. Kaiken lidnan keskmäine korktuz om 34 m ü.m.t.. Lidnan keskuzpala levigandeb alangištos 13 m ü.m.t. korktusel, sijadase Tapti-jogen hural randal.
Lidn sijadase 284 km suvhe štatan administrativižes Gandinagar-keskusespäi. Matkad Mumbaihesai om 240 km suvhe orhal vai 300 km avtoteidme.
Klimat om tropine savannan, mussonine räk. Om kaht sezonad: vihmoiden da kuivaig. Räkämbaižed oma sulaku, semendku da kezaku, niiden keskmäine lämuz om +30..+31 C°. Tal'vkun da vilukun kesklämuz om +23 C°. Ekstremumad oma +4,4 C° (viluku) i +45,6 C° (sulaku-kezaku). Paneb sadegid 1200 mm vodes. Kezaku-sügüz'ku oma vihmasižed (200..450 mm kus), sen tagut lujad sur'veded oleldas. Kuiv pord om jättud aig (43 mm kaikes pordos). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 33..44 % röunoiš kül'mkus-sulakus i 70..80 % kezakus-sügüz'kus.
Surat jagase seičemeks administrativižeks zonaks.
Eläjad.
Lidnan ristitišt ületi millionad 1980-nziden voziden augotišes (912,600 eläjad vl 1981 i 1,519,000 eläjid vl 1991). Vl 2011 lidnan eläjiden lugu oli 4,462,002 ristitud 326,5 km² pindal. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Ižanduz.
Suratan kogosüdäiprodukt om 40 bln US$ fiskaližel vodel 2011−2012 (kahesanz' sija Indijan lidnoiden keskes), vl 2010 se oli 14 bln US$.
Lidn om Indijan kul'turan da turizman keskuz, diamantoiden leiktamižen da poliruindan mail'man keskuz, Indijan «šuukan pälidn». Toižed tegimišton sarakod oma kivivoin da gazan samine, laivansauvomine, metallurgii, mugažo cementan, mineraližiden heretusiden da bumagan tehmine.
Mail'man elektrotehnologižiden IBM- da Wipro-kompanijoiden palakundad sijadasoiš lidnas (faktižešti vai virtualižešti).
Transport.
Avtobusad da kiruhavtobusad oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes. Kebnan metron kahten jonod sauvomine jätktase vspäi 2021 i linneb vaumiž vn 2027 lopus. "Surat"-päraudtestancii radab vspäi 1860.
«Deli — Mumbai»-kiruhte läbitab lidnad, mugažo «Surat — Kolkat»-kiruhte zavodiše lidnas.
Rahvahidenkeskeine civiline "Surat"-lendimport ("STV / VASU", 1,2 mln passažiroid vl 2022) sijadase üks'toštkümnes kilometras suvipäivlaskmha lidnan keskuzpalaspäi Magdall-avanportanno ("Magdalla"). Sišpäi tehtas reisid Indijan surihe lidnoihe i lähižiden štatoiden lidnoihe, AÜE:n Šardžaha i Dubaihe.
Mahuz

Mahuz om mapindan väghine šoid vai kaik sagedmad. Se om londuseline objekt, formiruiše eziauguižiden mineraloiden süväl himižel toižetamižel, mahusensädandan faktoroiden painegenke. Harakterizuiše kazvateližusel.
Ümbrikirjutand.
Mahusen profil' kogoneb gorizontoišpäi. "Mahusentedo" tedoidab mahusid, sen satused oma tarbhaižed maižandusen i geologijan täht.
Erased mahusen toižendad — allüvialine mahuz, čuruma, letema (ledma), savik, savima, turbaz. Vedenalaine ma om nima (muda, tümä).
Mineraližed komponentad ottas mahusen 50..60 % mülün mödhe i 90..97 procenthasai vedusen mödhe. Mahusen üläšoidun pudotadud ninevuz vajehtase 0,1..1,8 g/sm³ röunoiš.
Mahusen il'm mülütab äi gazoid, niiden kesken oma hapanik, hil'muiktuzgaz, metan da sen gomologad, azot, vezinik, rikvezinik.
Indii (znamoičendad)

Indii voib znamoita:
Kuz' (znamoičendad)

Kuz' voib znamoita:
Mad'jaranman administrativiž-territorialine jagand

Nügüd'aigaine administrativine jagand om olmas surita vajehtusita vspäi 1950. Kaik om 3155 kundad Mad'jaranmas, sidä kesken 346 lidnad i 2809 küläkundad vn 2016 andmusiden mödhe. Ned mülüdas 19 agjaha ("med'jed", ). Budapešt-pälidn om tazostadud agjaha. Ühtištudas niid 7 administrativižhe regionha () vspäi 1999. Agjad alajagasoiš 175 ümbrikoks () vspäi 2013, pälidn alajagase rajonikš ("kerületei"). Ümbrikod — lidnoikš ("város") da küläkundoikš ("község").
Agjad (med'jed).
Kaik om 19 muga nimitadud «med'jed» (agjad) valdkundas, pälidnan ližaks:
Gambii (znamoičendad)

Gambii voib znamoita:
Niger (znamoičendad)

Niger om geografine nimituz. Se voib znamoita:
Tatu (znamoičendad)

Tatu om tärtuz äjidenke znamoičendoidenke, kanzannimi i suomen meheline nimi. Se voib znamoita:
Lüksemburg (znamoičendad)

Lüksemburg om toponim i kanzannimi. Se voib znamoita:
Monako (znamoičendad)

Monako ( [mɔnako]) om geografine nimituz i kanzannimi. Se voib znamoita:
Gvatemal (znamoičendad)

Gvatemal voib znamoita:
Südäimed (kartankarv)

Südäimed (kävutase äilugus vaiše; , , ) om rusked kartankarv, nell'mujuižes pačkas mugažo. Se om francijan pačkan üks' nelläs kartankarvaspäi.
Südäimiden znamad — ♥ ♡. Znam om südäikeran (südäimen) stilizuidud kuva. Kuvadase kuti saksan pačkas. Kartankarvan znam om melestehtud Saksanmas 15. voz'sadal.
Vižkümnekaks'kartaižes pačkas.
tuz 2 3 4 5 6 7 8 9 10 saldat (La Gir, Lahire) dam (Judif', Judit) kunigaz (Sur' Karl, Čarl'z)
Tegimištpäč

Tegimištpäčid kävutasoiš tegimištos ümbriradamha erazvuiččid materialoid enamba mi 400 Cel'sijan gradusad lämudel tobjimalaz. Voidas vedada lämut objektale vai olda lämuzreaktoran.
Ottas kävutamižhe surid päčid instrumentaks ižandusen sarakoiš, oz., himižiden reakcijoiden täht, murdoiden piroliz vai poltatez, kivivoinümbriradmine, stökoltegimišt, metallurgii.
Toižendad.
Tegimištpäčid oma erazvuiččed funkcijan, lämbitusen tarbhaižusen, poltusen, il'man andandan mödhe (päiči elektrižes) da tž.. Niiden toižendad oleskeldas:
Noid (znamoičendad)

Noid voib znamoita:
Puzu

Puzu om vicahine vai lasthine putegez mülütamha midä-se.
Korejan Tazovaldkundan administrativiž-territorialine jagand

Kaik om 9 agjad (provincijad) Suvikorejas, 6 lidnad agjan oiktusidenke (metropolii-lidnad) da 1 lidn eriliženke statusanke.
Haapajärvi

Haapajärvi (mugažo suomen i ročin kelil) om Suomenman lidn valdkundan keskuzpalan päivlaskmas, Pohjoižpohjanma-provincijan suves.
Istorii.
Eländpunkt mainitase kirjutadud purtkiš ezmäižen kerdan vl 1547 kuti pen' "Haapajärvi"-külä, elihe tervan poltandal, kalanpüdusel, mectusel i dögotin pästandal. Kundan oficialine aluz om pandud vl 1868. Raudte tuli žilho vl 1960. Žilo sai lidnuden (, ) statusad vl 1967, kändihe lidnaks (suom. "kaupunki") vl 1977.
Haapajärvi šingotase živatvodindan rajonan keskuseks. Hihtandsportan keskuz radab lidnas tal'vel.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ühtennimižen järven (sen palad nimitasoiš Kortejärvi i Uitonsalmi) päivnouzmaižel randal tobjimalaz. Hautaperän vezivaradim om saudud lidnan suves.
Matkad agjan Oulu-keskushesai om 159 km pohjoižhe, Hel'sinkihesai — 400 km suvhe orhal, 458 km avtotedme vai raudtel.
Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan pind om 789,31 nellikkilometrad, sidä kesken kuiv ma 766,42 km², vezi i sokaz tahond ottas 22,89 km².
Tobmuz.
Kaik 23 küläd alištudas lidnan tobmudele. Haapajärvin municipaline suim kogoneb 27 ezitajaspäi.
Edeližed lidnan pämehed oma Juha Uusivirta (2013 — tal'vku 2023), Maija-Liisa Veteläinen (2003−2013).
Eläjad.
Vl 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 8 202 ristitud, vl 2000 — 8 236 ristitud, vl 2010 — 7 639 ristitud, vl 2020 — 6 999 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt oli 8 519 eläjad vl 1995.
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 98,4 %, ročin kel' — 0,1 %, toižed keled — 1,5 %.
Uusikaupunki

Uusikaupunki (mugažo suomen kelel, virktas [ˈuːsiˌkɑu̯puŋki], kätas «uz' lidn»; [nyːstɑːd]), vanh venälaine nimituz Ništadt) om Suomenman lidn Suvipäivlaskmaine Suomenma-provincijas, Baltijan meren randal.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1617 Ročinman Gustav III-kunigahan käskön mödhe kuti lidn torguindoiktusidenke. Ezmäine jonuz tuli lidnha 1880-nzil vozil.
Uusikaupunki šingotase avtoühthekeradamižen tegimel i turizmal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan lodehes, Botnižen lahten randal. Sirppujogi ( 54 km pitte) lankteb erigoittud merespäi damboil reskveden vezištho 40 km² pindanke lidnankundan pohjoižes, se kävutase varatoitmaha lidnad vedel.
Matkad agjan Turku-keskushesai om 61 km suvipäivnouzmha orhal, 72 km avtotel vai raudtedme. Matkad Hel'sinkihesai om 230 km päivnouzmha avtol. Lähembaižed lidnad oma Raum (Sadakund) 37 km pohjoižhe orhal vai 50 km avtotedme i Laitil 18 km päivnouzmha orhal vai 20 km avtotel.
Vn 2018 andmusiden mödhe lidnan ühthine pind om 1 932,48 km², sidä kesken kuivma — 503,20 km², meri — 1 380,95 km², sokaz ma otab 48,33 nellikkilometrad.
Tobmuz.
Uusikaupunkin municipaline suim kogoneb 43 ezitajaspäi.
Edeline lidnan pämez' om Kari Koski, radoi vhesai 2012.
Eläjad.
Vl 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 17 326 ristitud, vl 2000 — 17 019 ristitud, vl 2010 — 15 833 ristitud, vl 2020 — 15 506 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt oli 18 432 eläjad vl 1990.
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 97,3 %, ročin kel' — 0,4 %, toižed keled — 2,3 %.
Hanko

Hanko (mugažo suomen kelel, virktas [ˈhɑŋko], ; enččes venäkel'ne nimi oli Gangut) om Suomenman lidnankund, lidn da port valdkundan da sen Udenma-provincijan suvipäivlaskmas. Se om Suomenman kaikiš suvemb lidn.
Istorii.
Ende pol'saren nem' oli purehlaividen seižuteseks, ned varastiba mödtulleid. Tahondan vanh suomen nimi om "Kumionpää".
Eländpunktan aluz om pandud vl 1874 kuti jädumatoi meriport lopraudtestancijanke varatoitmaha Piterid miččel taht voden aigal. Hankon port kändihe emigracijan keskuseks, 19. da 20. voz'sadoil 240 tuhad ristituid sirdihe täspäi Pohjoižamerikha. Vll 1940−1941 Suomenma andoi lidnan sodameribazad kortomha Nevondkundaližele Ühtištusele, vll 1944−1955 Porkkal-sodameribazan kortom oli sen sijas.
Hanko šingotase meriportaks, jahtoiden keskuseks i «kezalidnaks», elämhä kezaaigan tobjan palan.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ühtennimižen pol'saren agjas, om ümbärtud merel koumes polespäi. Mererand da kül'bendrandad oma läz 30 kilometrad pitte lidnas, äiluguižed šherad (pened kall'oikahad sared) ümbärtas Hankod.
Matkad Hel'sinkihesai om 127 km päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha. Lähembaine lidn om Raseborg 35 km pohjoižpäivnouzmha.
Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan pind om 800,02 km², sidä kesken kuiv ma — 117,46 km², vezi da sokaz tahond ottas 1,53 nellikkilometrad, meren pind om 681,03 km².
Tobmuz.
Hankon municipaline suim kogoneb 31 ezitajaspäi.
Edeližed lidnan pämehed oma Denis Strandell (sulaku 2015 — keväz'ku 2024), Jouko Mäkinen (2009 — sulaku 2015).
Eläjad.
Vl 2000 lidnankundan eläjiden lugu oli 10 044 ristitud, vl 2010 — 9 026 ristitud, vl 2020 — 8 042 ristitud. Vspäi 1975 kaikiš suremb kundan ristitišt oli 12 163 eläjad vl 1980.
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 52,3 %, ročin kel' — 42,9 %, toižed keled — 4,8 %.
Forss

Forss (suom. i ) om Suomenman lidn valdkundan suvipäivlaskmas, sen Kanta-Häme-provincijas. Hämen sättutoitud tedoiden universitet sijadase lidnan keskuzpalas.
Istorii.
Vl 1846 ročilaine Aksel' Vil'gel'm Vahren () pani fabrikan alust ümbriradmaha puvillad Loimijogen (suom. "Loimijoki") randal. Eländpunktan aluz om pandud vl 1923 kuti kund, se sai lidnan statusad vl 1964.
Forss šingotase municipalitetan holitišiden aluzkundoil, sömtegimištol, sauvondmaterialiden tehmižel (beton, lämuzizoläcii) i elektronikan edheotandal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Loimijogen randoil ( 114 km pitte, Kokemäenjogen hura ližajogi). Sured lidnad oma läheli: matkad Hämenlidnhasai om 56 km pohjoižpäivnouzmha, Hel'sinkin keskushesai — 110 km suvipäivnouzmha, Turkuhusai — 88 km suvipäivlaskmha, Tamperehesai — 87 km pohjoižhe.
Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan pind om 253,36 km², sidä kesken kuivma — 248,83 km², vezi i sokaz tahond ottas 4,53 km².
Tobmuz.
Forss jagase kahteks administrativižeks lidnanlaptaks, ned alajagasoiš 17 valičemižümbrikoks. Forssan municipaline suim kogoneb 43 ezitajaspäi.
Edeližed lidnan pämehed oma Sami Sulkko (2013−2017), Tapani Venho (2002–2013), Hannu Joensivu (1999–2001).
Eläjad.
Vl 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 19 332 ristitud, vl 2000 — 18 506 ristitud, vl 2010 — 17 904 ristitud, vl 2020 — 16 906 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 19 660 eläjad vl 1990.
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 95,2 %, ročin kel' — 0,3 %, toižed keled — 4,5 %.
Keuruu

Keuruu (mugazo suomen kelel, virktas [ˈkeu̯ruː]; ) om lidn da lidnankund Suomenman suven keskuzpalan päivlaskmas. Mülüb Kesksuomenma-agjaha.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1652. Pihlajavesi:n kund kändihe Keuruun palaks vl 1969. Keuruu sai lidnan statusad vl 1986.
Vll 1967−2014 alištunu kaičendministrusele sijaline pionerpolk (250 mest) openzi läz tuhad ristituid joga voden pionerikš i londusen kaičijoikš.
Geografijan andmused.
Kaik 316 järved om olmas Keuruun municipalitetan territorijal. Keuruun keskuz sijadase Keurussel'känjärven () pohjoižrandoil da saril, sen Koninsel'k-, Lapinsalmi-, Juurikkasalmi- i Tarhia-vezištoidenno.
Raudtesol'm om saudud Haapamäki-žilos, se ühtenzoitase raudtedme Tamperehesai, Vashasai i Jüväskülähäsai. «Haapamäki — Jüväskülä»-keskust läbitab Keuruun lidnfartaloid. Matkad agjan Jüväskülä-keskushesai om 55 km päivnouzmha orhal, avtol vai raudtedme, Hel'sinkihesai om 290 km suvhe avtotedme vai raudtel.
Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan pind om 1 430,56 km², sidä kesken kuiv ma otab 1257,97 km², saum vet i sokast tahondad om kahesandez (172,59 km²).
Tobmuz.
Keuruun municipalitetan territorii jagase 12 palaks, 13 küläd alištudas sen tobmudele. Municipaline suim kogoneb 31 ezitajaspäi.
Edeližed lidnan pämehed oma Hannu Mars (2016−2021), Timo Louna (radoi vhesai 2016).
Eläjad.
Vl 1985 kundan eläjiden lugu oli 13 010 ristitud, sil aigalpäi ristitišt poleneb. Vl 2000 lidnankundan ristitišt oli 11 870 eläjad, vl 2010 — 10 666 eläjad, vl 2020 — 9 584 eläjad.
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 99 %, ročin kel' — 0,1 %, toižed keled — 0,9 %.
Salo

Salo (mugažo suomen i ročin kelil, suomen virkand: [ˈsɑlo]) om Suomenman lidn da lidnankund Suvipäivlaskmaine Suomenma-agjas. Se om valdkundan 20. lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Turkun tulendan aigkirjas vodenke 1325. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1887, se sai lidnan statusad vl 1960.
Salo šingotase Piiroinen-torguindmarkan meblin tehmižel (ištmed, lebuištmiden rived, sofad da laudad, metalližed pressuidud ezitegesed), kruizlaivoiden uksiden (Antti) i villänkuidimiden edheotandal, LeinoCast-metalltegesiden pästandal (mectehnikan, laivoiden i energomašiništon täht), mail'man indižen Wipro Technologies-kompanijan alajagudel (IT-konsul'tiruind, sistemintegracijan pätandad). Suriden teraztegesiden edheotand sijadase Halikko-ezilidnas.
Ende Nokia-kompanijan pezasidon telefoniden ezmäine tegim radoi lidnas vspäi 1981, sid' saudihe toist tegint vl 1995. Telefoniden pästand tuli lophu vl 2012. Vl 2015 Microsoft-kompanii saupsi pezasidon tedokeskust-ki. Saksalaine Hella-kompanii ezimeleti sirta lämuzdiodiden fabrikad Romanijha vodele 2018. Vl 2007 sauptihe sahartegint, Evrolaudkund lüheni saharsvöklan kazvatandan kvotid Suomenman täht.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Uskelanjogen (toine nimi — Salonjogi) da penembiden jogiden randoil, Baltijan meren randpolel. Om severt-se penid järvid lidnankundas.
Salo seižub Turku — Hel'sinki oiktal tel. Matkad agjan Turku-keskushesai om 52 km päivlaskmha, pälidnhasai om 114 km päivnouzmha.
Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan pind om 2 168,29 km², sidä kesken kuivma — 1 987,47 km², meri — 106,45 km², vezi i sokaz tahond ottas 74,37 nellikkilometrad.
Tobmuz.
Kaik 30 lidnrajonad da 413 küläd mülüdas Salon municipalitetha, ühtetas külid 12 gruppha. Salon municipaline suim kogoneb 51 ezitajaspäi.
Edeližed lidnan pämehed oma Tero Nissinen (2021−2022), Lauri Inna (kezaku 2017 — 2021), Antti Rantakokko (uhoku 2009 — semendku 2017), Matti Rasila (1999 — viluku 2009).
Eläjad.
Vl 1980 kaik 47 638 ristitud elihe lidnas, vl 2000 — 52 604 ristitud, vl 2010 — 55 235 ristitud (kaikiš suremb ristitišt), vl 2020 — 51 790 ristitud.
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 92,9 %, ročin kel' — 1,1 %, toižed keled — 6,0 %.
Katmandu

Katmandu ( [kɑʈʰmɑɳɖu]) om Nepalan pälidn da kaikiš suremb lidn. Mülüb Bagmati Pradeš-agjaha ühteks 13 ümbrikospäi.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud amuižen järven sijas läz kaht tuhad vozid tagaz, valdkundan kaikiš vanhemb lidn. Om nimitadud puižen Kasthamandap-pühäpertin mödhe, se om saudud Durbar-torgul tošti vl 1596, sanskritan "kastha"-sana (काष्ठ) znamoičeb «pu», "mandap" (मण्डप) — «kattud sija». Katmandu kändihe municipalitetaks vl 1931.
Katmandu šingotase Nepalan finansižeks i medijan keskuseks. Nened tegimišton sarakod oma znamasižed: sobiden i villasižkouriden pästand, veroližed pramozlad (metallan valamine, punleiktand, keramik).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan keskuzpalan päivnouzmas, Katmandun alangištos, 1400 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kahesa joged mülüdas Gangan hurapol'žhe basseinha. Järedad ezilidnad oma Lalitpur i Bhaktapur. Lujad manrehkaidused oleldas (2015 — 7,8-ballaine).
Klimat om subtropine mussonine, pil'vekaz päiči keväz'kus-semendkus i redukus-kül'mkus. Voden keskmäine lämuz om +19,3 C°, kezakun-sügüz'kun +23,7..+24,6 C°, tal'vkun-uhokun +11,0..+13,7 C°, toižiden kuiden +16,0..+22,7 C°. Absolütine minimum oleskeli −3,5 C° (viluku), maksimum +36,6 C° (semendku). Voib panda halad tal'vkus-uhokus vaiše. Il'man lämuz voib ületada +25 C° miččel taht kul, +30 C° keväz'kus-redukus, ei voi olda madalamb mi +11 C° kezakus-sügüz'kus. Paneb sadegid 1502 mm vodes, enamba kezakus-sügüz'kus (208..384 mm kus), kuiv sezon oleskeleb kül'mkus-uhokus (6..24 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 53..61 % röunoiš keväz'kus-semendkus, 79..85 % heinkus-vilukus.
Eläjad.
Vn 2011 Nepalan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 975 453 ristitud. Kaik 1,7 mln ristituid elädas ezilidnoidenke 899 nellikkilometrad pindal (vn 2011 andmused).
Religijan mödhe (2011): induistad — 81,3 %, buddistad — 9,0 %, islamanuskojad — 4,4 %, toižed uskojad — 5,3 %.
Damask

Damask ( "Dimašk", sijaline virkand: [dɪˈmaʃʔ], vai "Eš Šam", "Damešek") om Sirijan pälidn da kaikiš suremb lidn eläjiden lugun mödhe (toran Aleppo-lidnha näht vaste). Se om valdkundan agj (muhafaz).
Istorii.
Eländpunkt mainitaškanzi läz 2500. vot EME. Möihe Evropha damaskan terast i stöklad 13. voz'sadan kahtendes poles. Vl 1300 Mongolijan sodaväged rikoihe lidnan äjid eläjid i tegihe surt varghut. Vl 1400 Tamerlanan väged panihe lidnad mantazole i sirdihe azegentegijoid da käziradajid Samarkandha.
Om ripmatoman Sirijan pälidnaks vspäi 1943. Vspäi 2012 tora lidnfartaloihe näht mureni äjid niid Rahvahanikoiden sodan aigan.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan suvipäivlaskmas Sirijan Päivnouzmaižel mägitazangištol, 680 m ü.m.t. korktusel. Barad-jogi ( "Baradá" 71 km pitte) läbitab lidnad da kadotab nitjärvihe. Keskmeren rand sijadase 80 kilometras päivlaskmha Livanan territorijal.
Klimat om subtropine kuiv. Voden keskmäine lämuz om +17 C°, kezakun-sügüz'kun +24..+27,3 C°, tal'vkun-uhokun +6,1..+7,7 C°. Ekstremumad oma −12,2 C° i +46 C°. Kezaaigan minimum om +4,5 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +29 C° (uhoku). Paneb sadegid 130 mm vodes, enamba kül'mkus-keväz'kus (20..26 mm kus), kuiv sezon oleskeleb sulakus-redukus (18 mm pordos), ei ole sadegid heinkus-elokus.
Damask jagase 23 lidnrajonaks (vl 2017).
Eläjad.
Vl 2009 lidnan eläjiden lugu oli 1 711 000 ristitud, islamanuskojad-sunnitad oliba enambuses. Rahvahanikoiden sodan zavodindan jäl'ghe vl 2011 pagenuded mehed da pordaigaližed sirdanuded ližaduiba lidnan ristitištod znamasižešti.
Gaussan metod

Gaussan metod om linearižiden algebraižiden tazostusiden sisteman (LATS:an) pätandan klassine metod. Neciš metodas tazostusiden sistem andase koumesaumaižen nägun ekvivalentišt sistemad elementarižiden toižetamižiden abul, vajehtujiden jäl'gendajanke erindanke.
Hot' nece metod kuctas Gaussan metodaks (Karl Fridrih Gaussan oiktastuseks), se oli tetaban kitajalaižil völ, «Matematik ühesas kirjas»-traktatas.
Metodan olmuz.
Augotižsistem:
formula_1
Jäl'ges elementarišt toižetamišt:
formula_2
Jäl'gused:
San Paulu (štat)

San Paulu ( [sɐ̃w̃ ˈpawlu]) om štat Brazilijan suvipäivnouzmas. Sen administrativine keskuz om San Paulu-lidn. Štat om Brazilijan kaikiš suremb ristitišton i ižandusen mödhe.
Geografii.
Štat röunatab Minas Žerais-štatanke pohjoižes, Rio-de-Žaneiro-štatanke päivnouzmas, Paran-štatanke suves, Matu Grosu du Sul-štatanke lodehes. San Paulu-štatan suvipäivnouzmaižed randad lainištab Atlantine valdmeri.
Pind — 248 223 km². Kaikiš korktemb čokkoim om Žaragua-mägi (1135 m).
Eläjad.
Vn 2010 Brazilijan rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 41 262 199 ristitud, 95,94% oma lidnalaižed. Vl 2018 kaik 45 595 497 ristitud elihe štatas.
Dušanbe

Dušanbe ( [duʃæmˈbe] «ezmärg») om Tadžikistanan pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om valdkundan üks' regionišpäi.
Istorii.
Järed antine eländpunkt oli olmas 3.-4. voz'sadal edel meiden erad. Dušanbe-kišlak mainitase kirjutadud purtkiš ezmäižen kerdan vl 1676 (läz kahesad tuhad eläjid), se sijazihe risttel, i kerazihe torgust jogo ezmärgel, sikš nimitihe-ki. Vl 1826 lidnan nimi oli "Dušanbe-Kurgan". Mülüi Buharan emiratha (oli olmas vll 1753−1920).
Vspäi 1922 om Tadžikistanan pälidnaks. Vll 1924−1929 nimi oli "Düšanbe" (), vll 1929−1961 nimitihe "Stalinabad:aks". Vl 1929 raudte ühtenzoiti lidnad Taškentanke.
Dušanbe šingotase sömtegimištol, sauvondmaterialiden sarakol (armatur, raudbeton), elektrotehnižel produkcijal (kabel'), tekstil'tegimištol, Keskuzazijan torgusil.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan päivlaskmas, 706 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Varzob-jogi (, 71 km pitte) läbitab Dušanbed pohjoižespäi suvhe i lankteb Kafirnigan-jogehe () lidnan suviröunas (Amudarj-jogen bassein). Kaik seičeme transportišt sildad om saudud Varzobas päliči lidnan röunoiš. Voib olda lujid manrehkaidusid.
Klimat om subtropine südäikontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +14,5 C°, kezakun-elokun +24,8..+27,4 C°, tal'vkun-uhokun +1,7..+4 C°. Ekstremumad oma −26,6 C° (viluku) i +49 C° (heinku). Kezaaigan minimum om +8,1 C° (eloku), tal'vaigan maksimum om +24,3 C° (tal'vku). Paneb sadegid 568 mm vodes, enamba keväz'kus-sulakus (105..108 mm kus), kuiv sezon oleskeleb kezakus-sügüz'kus (13 mm pordos). Heinkun lämuz lähižiden mägiden pautkil om +4..+15 C°.
Tobmuz.
Dušanbe jagase nelläks rajonaks. Vl 2020 ližatihe lidnan territorijad. Se om ümbärtud rajonil tazovaldkundan alištusenke.
Edeline lidnan pämez' () om Mahmadsajid Ubaidulloev ("Маҳмадсаид Убайдуллоев", 1996 — viluku 2017).
Eläjad.
Vl 2014 lidnan eläjiden lugu oli 778 500 ristitud 124,6 km² pindal, vl 2017 — 820 609 ristitud 127,4 km² pindal. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Enamba mi 1,5 mln ristitud elihe ezilidnoidenke vl 2017. Kaik 3,1 mln eläjid om lidnaglomeracijas (2022).
Rahvahad (2022): tadžikalaižed — 89,5 %, uzbekad — 6,7 %, venänikad — 2,6 %, toižed rahvahad — 1,2 %.
Erazvuiččiden uskondoiden pühäpertid oma saudud lidnas.
Kaik 17 üläopendusen i enamba mi sada keskopendusen aluzkundad oma olmas lidnas, mugažo 17 tedoinstitutad ratas.
Transport.
Avtobusad, trolleibusad da maršruttaksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Päraudtestancijan nimi om "Dušanbe".
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline "Dušanbe"-lendimport (, "DYU / UTDD", 1,4 mln passažiroid vl 2019) sijadase lidnan päivnouzmas. Tehtas reisid lähižiden valdkundoiden pälidnoihe i Venäman surihe lidnoihe.
Džordžtaun (Gajan)

Džordžtaun () om Gajanan pälidn da kaikiš suremb lidn. Mülüb kuti lidn Demerara-Mahaik-agjaha.
Lidn om valdkundan politikan, opendusen da tegimišton keskuz. Meriport om lidnas eksportiruimha läz kaikid tavaroid Gajanaspäi (kaikiš znamasižed lugul — sahar, boksitad).
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1781 alamalaižil Demerar-jogen Borselen-sarel kuti "Starbruk" / "Tabrok". Vspäi 1784 se kändihe Alamaiden kolonijoiden administrativižeks keskuseks. Vl 1812 britanijalaižed anastiba eländpunktad i nimitiba nügüdläižikš Georg III-kunigahan oiktastuseks. Vl 1842 elokun 24. päiväl Džordžtaun sai oficiališt lidnan (angl. "city") statusad.
Vn 1966 semendkuspäi Džordžtaun om ripmatoman Gajanan pälidnaks.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Pohjoižes šurupoliškos, valdkundan pohjoižes, 0 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, Atlantižen valdmeren randal. Demerar-jogi sädab estuarii lankten valdmerhe, i lidn seižub sen päivnouzmaižel randal.
Klimat om subekvatorialine neps. Kun keskmäine lämuz om +26..+28 C° vodes läbi. Paneb sadegid 2260 mm vodes, kuivemb om uhokus-keväz'kus da sügüz'kus-redukus (80-110 mm kus).
Eläjad.
Vl 2012 250 tuh. ristitud elihe lidnas ezilidnoidenke (150 km²), se om valdkundan kaikutte koumanz' ristit.
Vl 2002 rahvahan enambuz oli afrikalaižed (53%), mulatad (24%) da indijalaižed (20%). Religijan mödhe om äi hristanuskojid da induizman uskojid.
Transport.
Avtobusad, taksid, venehed da ehtatimed oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos.
Kaks' lendimportad om läz lidnad. Rahvahidenkeskeine civiline "Čeddi-Džegan"-lendimport ("GEO", angl. "Cheddi Jagan") radab vspäi 1969 AÜV:oiden sodail'mbazan sijas, sijadase 41 km suvhe lidnaspäi Timehri-ezilidnas. Sišpäi tehtas reisid Keskuzamerikan maihe (Port-of-Spein, Paramaribo, Barbados, Panam-lidn), AÜV:oiden lidnoihe (Nju Jork, Majami), Torontoho. Toine om regionaline Ogle-lendimport ("OGL"), se sijadase 6 km päivnouzmha lidnaspäi, om reisid Paramaribohosai, Port-of-Speinhasai da Barbadosha, sidä kesken punolendimil.
Asunsjon

Asunsjon ( [asunˈsjon] «voznesen'j», täuz' nimituz: "Nuestra Señora Santa María de la Asunción"; ) om Paragvain pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om pälidnan Asunsjon-ümbrikon administrativižeks keskuseks mugažo.
Istorii.
Ispanijalaine Huan de Salasar-konkistador pani lidnan alust vn 1537 15. päiväl elokud. Se oli Ispanijan kolonijan pälidnaks 16.-18. voz'sadoil. Om ripmatoman Paragvain pälidnaks vspäi 1811. Vll 1954−1989 Stressner-jenaral sädi sodadiktaturad rezidencijanke lidnas, sodakukerduz lopi hänen tobmut.
Asunsjon šingotase rahaazjišton da rahanpanmižen kompanijoiden keskuseks.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Paragvain keskusen suves, röunanno Argentinanke, Paragvai-jogen hural tazol randpolel, 43 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Paragvai-jogi ühthejokseb Pil'komaijo-jogenke vastrandal (Parananjogen bassein). Vižkümnetuhaine argentinine Klorind-lidn (isp. "Clorinda") seižub vastrandal.
Om tropižid mecoid ümbri lidnas. Klimat om subtropine räk, tropižen savannan röunal. Voden keskmäine lämuz om +22,7 C°, kül'mkun-keväz'kun +24,8..+27,5 C°, kezakun-elokun +17,6..+18,6 C°. Ekstremumad oma −1,2 C° (kezaku) i +42,8 C° (reduku). Paneb sadegid 1401 mm vodes, enamba sulakus (166 mm) i kül'mkus-vilukus (147..164 mm kus), vähemba kezakus-sügüz'kus (40..87 mm kus).
Asunsjon jagase kudeks ümbrikoks ("distrito:ks"), ned alajagasoiš 70 rajonaks ("barrio:ks").
Eläjad.
Vl 1992 lidnan eläjiden lugu oli 500 938 ristitud. Kaik 529 433 ristitud elihe lidnas vl 2012, se ristitišt oli kaikiš suremb. Vl 2022 kaik 2 343 908 ristitud elihe lidnaglomeracijas 1035 nellikkilometrad pindal, se om valdkundan ristitišton koumandez.
Guarani-rahvahad oma enambuses eläjiden keskes.
Edeline lidnan pämez' (intendant) om Mario Ferreiro (tal'vku 2015 — tal'vku 2019).
Transport.
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. Jogiport radab lidnas. Raudten lopstancii radab lidnas, raudte ühtenzoitab valdkundad Argentinanke.
Rahvahidenkeskeine civiline lendimport Sil'vio Pettirossi-aviatoran nimed ("ASU / SGAS", 1,2 mln passažiroid vl 2019) sijadase päivnouzmaižes Luke-ezilidnas. Sišpäi tehtas reisid Suviamerikan lidnoihe.
Lim

Lim (isp., keč. i [ˈlima]) om Perun pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om Lim-provincijan administrativine keskuz, nece provincii ei mülü nimiččehe regionha.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vn 1535 vilukun 18. päiväl kuti "Sjudad-de-los-Reies" («Kunigahiden lidn» kätes ispanijan kelespäi). Sid' sijaližed eläjad nimitaškanzihe lidnad Rimak-jogen () da sen ümbriolijan tahondan mödhe.
Lidnan industrijan päsarakod oma kivivoin ümbriradmine, himine, tekstiline, sömtegimišt, turizm. Perun KSP:n kaht koumandest tehtas Limas ezilidnoidenke.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan keskuzpalan suves, Tünen valdmeren suvipäivnouzmaižel randal, Andiden ezimägištol, 0..500 m ü.m.t. korktusil.
Liman keskuzpala sijadase vižtoštkümnes kilometras valdmerespäi. Lujad manrehkaidused oleldas (oliba vozil 1687, 1746, 1940).
Klimat om tropine neps, pil'vekaz, kezakus-redukus eriližešti. Päivesen keskmäine lämuz om +16..+22 C° vodes läbi. Minimaline enzne lämuz om +8,0 C° (semendku), maksimaline +33,4 C° (keväz'ku). Il'man lämuz voib ületada +27 C° miččel taht kul. Paneb sadegid seičeme millimetrad vodes, vähäižin kuidme (0,1..1,5 mm), necen tagut voib nimitada klimatad pehmdaks-ki letetazangišton. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 81..85 % röunoiš vodes läbi. Nepsuz om luja, sikš miše vilu valdmerine Gumbol'dtan joksmuz tuleb Antarktikan randoidennopäi räkile tahondoile, i se kucub paksuid sumegid da pil'vištod.
Tobmuz.
Lim jagase seičemeks administrativižeks ümbrikoks. Ümbrikod alajagasoiš 43 rajonaks.
Lidnan tobmuden pämez' om sen alkal'd (), valičese nelläks vodeks. Edeližed lidnan pämehed oma Migel' Romero Sotelo ("Miguel Romero Sotelo", vn 2022 semendku-tal'vku, velgusentäutai), Horhe Munjos Uells ("Jorge Muñoz Wells", viluku 2019 — eloku 2022), Luis Kastanjeda Lossio ("Luis Castañeda", viluku 2015 — tal'vku 2018).
Eläjad.
Vl 2015 lidnan eläjiden lugu om 8,852,000 ristitud. Perun kaikutte koumanz' ristit eläb Liman lidnaglomeracijas (9,7 mln vl 2015).
Ristitišton enambuz oma vaugedverižed (kaks' videndest), "mestizo" (vaugedverižiden da indejalaižiden jäl'gelaižed, kaks' videndest) da azijalaižed (kümnendez').
Om enamba katoližen jumalankodikundan uskojid.
Transport.
Avtobusad da kiruhavtobusad ("El Metropolitano") oma kundaližeks transportaks. Vodespäi 2001 metropoliten radab lidnas (vspäi 2012 üks'jäine jono radab 26 stancijanke, 34 km raudted).
Kal'jao-port lugese erižeks eländpunktaks, hot' se om ümbärtud Lim-lidnal koumes polespäi. Se om Suviamerikan järedaks kalatezportaks. Raudte 535 km pitte oigendase randaspäi kaivuzidennoks, mugažo kävutadas sidä ozutamha turistoile.
Rahvahidenkeskeine civiline lendimport Horhe Čavesan nimed ("LIM / SPJC", 23,7 mln passažiroid i 370 tuh. jügutonnoid vl 2018) sijadase üks'toštkümnes kilometras lodeheze lidnan istorižes keskusespäi Kal'jao-ezilidnas. Sišpäi tehtas reisid Suviamerikan äjihe maihe da AÜV:oiden surihe lidnoihe, Madridha i Londonha, mugažo Perudme.
Paramaribo

Paramaribo (mž. alaman kelel, virktas [ˌpaːraːˈmaːriboː], "Par'bo" om sijaline lühenduz) om Surinaman pälidn da kaikiš suremb lidn. Se-žo om Paramaribo-ümbrikon administrativine keskuz.
Nimituz om anttud indejalaižiden paramaribo-heimon mödhe: tupin da guaranin kelišpäi, "para" «sur' jogi» + "maribo" «eläjad».
Istorii.
Ezmäižen eländpunktan aluz om pandud vl 1613 alamalaižil, vodele 1650 se oli muretud. Vl 1644 francijalaižed paniba žilon alusen läz nügüdläšt lidnad.
Vozil 1821 i 1832 lujad lämoipalod murenziba lidnad. Sil aigal lidnan ristitišt oli 15 tuh. eläjid.
Vspäi 1975 Paramaribo-lidn om ripmatoman Surinaman pälidnaks.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Pohjoižes šurupoliškos, valdkundan pohjoižes, Surinam-jogen randal 3 m korktusel valdmeren pindan päl, 15 kilometras sen lanktendan Atlantižhe valdmerhe sijaspäi.
Klimat om ekvatorialine vihmmecoiden. Kun keskmäine lämuz om +26..+28 C° vodes läbi. Paneb sadegid 2220 mm vodes, om kuivamb sügüz'kus-redukus (90 mm kus). Minimaline fiksiruidud lämuz om +15 C°.
Paramaribo-ümbrik jagase 12 eländtahoks (alam. "ressort") vspäi 1987.
Eläjad.
Vn 2012 rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 240 924 ristitud. Surinaman kaks' ristitud videspäi elädas pälidnas.
Lidnan ristitišt om immigracijan rezul'tat (2012): kreolad (afrikaniž-evropiženke augotižlibundanke) — 27%, indijalaižed — 23%, surinamalaižed — 18%, afrikalaižed — 16%, indonezijalaižed — 10%, indejalaižed — 2%, kitajalaižed — 2%. Kaikiden mail'man religijoiden pühäpertid om lidnas. Eläjad pagištas kreoliden anglijan kelel tobjimalaz. Vn 2004 andmusiden mödhe, kaks' ristitud koumespäi oliba alamalaižikš.
Transport.
Vodele 2000 pol'toštkilometrine avtotesild om saudud i ühtenzoitab Surinam-jogen vastrandoid. Valdkundan kaikiš suremb meriport sijadase läz lidnad. Raudte oli vhesai 1987, muretihe sidä tarbhaižetomuden tagut.
Kaks' lendimportad om lidnas da sen ümbrištos:
Džordžtaun

Džordžtaun () om eländpunktoiden da municipalitetoiden riven nimituz:
Pasklindud

Pasklindud () om linduiden sugukund.
Klassifikacii.
Pasklindud erištuiba lähižiš sugukundoišpäi 35 mln vozid tagaz vai sen möhemba.
Sugukund mülütab 45 erikod kudes heimos ("Passer, Petronia, Montifringilla, Pyrgilauda, Carpospiza, Salicipasser"), vai kaik om 43 erikod kahesas heimos toižen klassifikacijan mödhe.
Leviganduz.
Londuseline levigandmižavaruz om kaik Afrik da Evrazijan tobj pala. Om vähä kalaidajid erikoid.
Elädas ristitun eländpunktoiš da läz niid tobjimalaz, maižanduzrajoniš. Lindud kaičesoiš puiden, rogoiden žomiš i penzhištos.
Ümbrikirjutand.
Hibj om 11..18 sm pitte, 40 grammhasai jügutte. Lühüd sanged n'ok om samha da žoubimha semnid. Suugad oma teravad. Pasklindud vajehtadas maihutuz- i rulindsuugid elon ezmäižel sügüzel. Jaugad oma lühüdad, likkudas hüpkil madme. Händ om keskmäine surudel hibjan rindataden, händan agj om kehker vai oiged, harvemba hangonvuitte. Höunhišton ližamujud oma hahk, bur, vauged, must, kaštan, rusked.
Socialižed lindud, elädas joukuil. Äikerdoitas kaks' kerdad vodes tobjimalaz, om erikoid äikerdoičendanke vidhesai kerdad vodes. Hauttas munindad 11..14 päivest. Lindunpoigaižed sündudas höunhita vai vällänke höunhištonke, išttas pezas 14..17 päiväd, kazvatajad söteltas heid sen aigan.
Naip'jido

Naip'jido ( [nèpjìdɔ̀] «kunigahan sijaduz», oficialine latinine transliteracii "Nay Pyi Taw") om Mjanmaran pälidn. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Mjanmaran region — Naip'jidon nevondterritorii.
Istorii.
Ende vaiše Pjinman-lidn (, 100 tuh. eläjid vl 2006) sijazihe 17 kilometras uden pälidnan keskusespäi. Valdkundan uz' pälidn om saudud vll 2002−2012. Sirtihe pälidnad Jangonaspäi vn 2005 kül'mkus, 6.-11. päivil.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase 115 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad enččehe Jangon-pälidnhasai om 320 km suvhe.
Klimat om tropine räk kaks'sezonine, päivoikaz lujas päiči vihmsezonas. Kun keskmäine lämuz om +28,0..+30,6 C° keväz'kus-semendkus, +21,5..+22,1 C° tal'vkus-vilukus. Lämuden maksimum om +37,4 C° (sulaku). Paneb sadegid 1482 mm vodes, enamba kezakus-elokus (283..309 mm kus), kuiv sezon oleskeleb tal'vkus-keväz'kus (27 mm pordos). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 38..43 % röunoiš uhokus-sulakus, 84..89 % kezakus-redukus.
Eläjad.
Vl 2009 lidnan-territorijan eläjiden lugu oli 924 608 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Kaik koume universitetad ratas severziš-se kilometrid pohjoižpäivnouzmha lidnaspäi Jezin-žilos: maižandusen, mecižandusen, veterinarijan. Kaks' tedoinstitutad ratas siš-žo. Ičeze lidnas — üläopendusen aluzkundoiden koume nomeruidud školad, Suvipäivnouzmaižen Azijan bioerazvuiččendan tedoinstitut.
Transport.
Avtobusad i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. Raudte ühtenzoitab Jangon- i Mandalai-lidnoidenke.
Rahvahaidenkeskeine civiline "Naip'jido"-lendimport ("NYT / VYNT", "Naipjido aapjipjisinerarlajsiut") radab kuz'toštkümnes kilometras suvipäivnouzmha vspäi 2011. Tehtas reisid valdkundadme, Bankokha i Kitain erasihe-se lidnoihe (Pekin, Nankin, Sian', Šen'čžen', Kun'min).
Lohi

Lohi (Lohj) vai Atlantine lohi () om kaloiden erik. Kaks' toižendad: eläb meres, no kudob jogiš, i eläi reskvedes. Mülütadas erikod Lohižed-sugukundan Lohed-heimho.
Levigandmižavaruz.
Kalan meritoižend putub Atlantižen valdmeren pohjoižes i Jävaldmeren päivlaskmaižes palas. Merilohj söb täuzin i ujub kudoda langenijoihe valdmerhe jogihe, sötketa sen aigan. Kudondan sijad oma jogen ülä- i keskjoksmuses kos'kekahil keskustoil läz randad. Lohen möukule veden lämuz läz 0..+3 C° om tarbhaine šingotesen täht. Merilohen söte om nened joukuiden kalad: kil'k, salag, sel'd', räpus.
Reskveden toižend om levitadud Kolan pol'saren, Karjalan (sidä kesken Änine i Ladog), Suomenman, Ročinman i Norvegijan järviš. Vl 2016 Venäman ohjastuz tariči mülüda reskveden lohed Rusttaha kirjha.
Lohi om kalankazvatusen objekt. Vn 2015 kül'mkus ezmäine modificiruidud genetižikš "AquAdvantage salmon"-form om registriruidud AÜV:oiden Tervhudenkaičendan ministrusen FDA-agentusel kut kožui möndan täht.
Ümbrikirjutand.
Voib kazda pol'toštmetrine da olda 43 kilogrammad jügutte da eläda 13-voččehe igähäsai.
Kävutand.
Atlantine lohi om heimon kaikiš arvokahambiš erikoišpäi kalanpüdole. Lohen veresed liha i möuk oma valitud sömprodukt.
Thimphu

Thimphu (dzongke: "ཐིམ་ཕུུུུ" [tʰim˥.pʰu˥]) om Butanan pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om ühtennimižen ümbrikon («dzonghag:an») administrativižeks keskuseks mugažo, mülüb sen Čang-rajonha (gevog:ha).
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud 13. voz'sadal kuti Tašičo-lidnuz-jumalankodi. Thimphun agjan amuine pälidn. Vl 1955 valdkundan pälidn om sirtud sihe amuižes Punakh-lidnaspäi, oficialižešti vodele 1961. Lidnan erigoittud administracii om sätud vl 1995.
Thimphu šingotase valdkundaližil holitišil, turizmal i maižanduztorguindal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan päivlaskmaižes palas, mägitahondas, Vang-ču-jogen randal (indine nimituz om Raidak, Brahmaputran bassein), 2248..2648 m korktusil, 2320 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kunigahan Dečenčoling-pert'kulu-rezidencii om seičemes kilometras pohjoižhe lidnan keskusespäi.
Klimat om subtropine korktoiden mägiden mussonan valatoitusenke. Il'man lämuz vajehtase lujas päivesen aigan, tal'vel paneb haloid öidme. Voden keskmäine lämuz om +15,0 C°, kezakun-sügüz'kun +20,3..+21,8 C°, tal'vkun-uhokun +6,3..+8,5 C°. Ekstremumad oma −8,5 C° (viluku) i +33,0 C° (heinku). Voib panda halad redukus-sulakus. Il'man lämuz voib ületada +23 C° tal'ven miččel taht kul, +30 C° sulakus-redukus. Paneb sadegid 609 mm vodes, enamba heinkus (153 mm) i elokus (121 mm), kuiv sezon oleskeleb kül'mkus-uhokus (20 mm pordos). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 60..64 % röunoiš uhokus-semendkus i kül'mkus-tal'vkus, 71..73 % heinkus-sügüz'kus, 67..69 % toižiš kuiš.
Eläjad.
Vn 2005 Butanan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 79 185 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Eläjiden tobj pala om buddizman uskojad.
Butanan kunigazline universitet (dzongke: འབྲུག་རྒྱལ་འཛིན་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་; virkand: "'brug rgyal-'dzin gtsug-lag-slob-sde") om sätud vl 2003 valdkundan 11 kolledžan da institutan ühtištusel, baziruiše pälidnas.
Räpus evropalaine

Räpus evropalaine vai muite räpus () om reskveden kalan erik. Mülüb Lohižed-sugukundha.
Leviganduz.
Pütas Evropan pohjoižen järvil, Baltijan meren Botnižes i Suomen lahtiš, eläb jogiš mugažo. Levigandmižavaruz: Venäman evropižen palan pohjoine, Suomenma, Skandinavijan pol'sar', Danii, Litvanma, Vaugedvenäma, Saksanma, Šotlandii. Kazvatadas-ki Saksanmas.
Navedib puhtast letkesišt vai savesišt pohjad, pidase järviden süvüdel, päzutase lujas lämäs vedespäi. Putub ongehe harvoin lujas, kävutadas räpusverkod i sen kerekodad-toižendad. Levitadud kala, no lugumär poleneb Venämas.
Ümbrikirjutand.
Kala om sel'din pojav formal, täuz'kaznu sase 13..20 santimetrhasai, oleleb 35 sm pitte, püdud kalan keskmäine veduz — 550 grammad (2000, Suomenma). Eläb kümnehe vodhesai.
Lähteb penele süvüdele joukuil i söb henoid rakanvuiččid (dafnijad, ciklopad).
Kävutand.
Ottas kävutamižhe veresaks, solakahas da savukurdüd nägul, södas möukud-ki.
Viktorii (lidn, Seišelad)

Viktorii (anglijan i francijan kelil: "Victoria", francine virkand: ​[viktɔʁja]) om Seišelan Sariden pälidn da kaikiš suremb lidn.
Istorii.
Vl 1744 francižed merimatkadajad avaižiba Mae-sar't, sil aigal sar' oli elänzoitmatoi. Eländpunktan aluz om pandud oficialižešti "Etablisment du Roi"-nimenke ( «kunigazližen kanzan aluzkund») Francijan kolonistoil vl 1778. Sur' Britanii anasti sar't vl 1838, pani lidnad kolonialižen administracijan sijaduseks i kuti meriport, udesnimiti britanižen Viktorija-kunigaznaižen mödhe. Vhesai 1960 lidnan oficialine nimi oli "Port-Viktorii". Ripmatoman valdkundan pälidn vspäi 1976.
Viktorii šingotase turizmal, meriportal, profopendusen keskuseks.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Mae-saren pohjoižel mererandal.
Klimat om meren ekvatorialine. Kun päiväline lämuz om +26..+28 C° vodes läbi. Ekstremumad oma +19 C° i +34 C°. Paneb sadegid 2350 mm vodes, oleleb vähemba niid kezakus-elokus (80..115 mm kus), enamba tal'vkus-uhokus (270..400 mm kus).
Kaik om kahesa Seišeloiden ümbrikod (fr. i ) 25:späi Sures Viktorijas.
Eläjad.
Vl 2002 pälidnan eläjiden lugu oli 24 970 ristitud ezilidnoidenke, saren koumandez.
Seišeliden rahvahidenkeskeine škol, politehnine škol da fulbolstadion sijadasoiš lidnas, mugažo sijaližen istorijan i londusen muzejad oma olmas.
Transport.
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline lendimport ("SEZ / FSIA", 1,2 mln matknikoid vl 2019) om saudud lidnanno vspäi 1971, om avaitud vl 1972. Tehtas reisid valdkundan saridme, Mavrikijha, Persijan lahten maihe, Antananarivhu, Londonha, Parižha, Stambulha, Mumbaihe.
Port radab vemha ujuden tavaroid da varatoitandbazaks merilaivoiden täht. Eksport — vanil', kokospähkmed, kokosvoi, kala, guano.
Bel'mopan

Bel'mopan () om ripmatoman Belizan pälidn vspäi 1981. Mülüb Kajo-ümbrikho.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1970 kuti merentagaižen territorijan uz' pälidn, sikš miše vanh pälidn alištub torokoile i üks' mugoine Hetti-torok pani sidä mantazole vl 1961. Valitihe tarhad 82 km päivlaskmha Belizaspäi, 76 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Nimitihe ut pälidnad Beliz-jogen i sen Mopan-ližajogen mödhe, hot' Mopan lankteb Belizha ülezjogen Bel'mopanaspäi.
Valdkundan parlament i administracii, Latinižen Amerikan sur'oigendusiden i konsulusiden sauvused sijadasoiš Bel'mopanas. AÜV:oiden sur'oigenduzkund om sirttud udhe pälidnha vl 2006, no toižiden verhiden maiden konsulusiden enambuz sijadase vanhas Beliz-pälidnas.
Geografijan andmused.
Uz' pälidn sijadase Beliz-jogen oiktal randal. «Päivlaskmaine»-avtote ühtenzoitab valdkundan kaikiš suridenke Beliz- i San Ignasio-lidnoidenke.
Klimat om tropine neps mussonine, lühüdanke kuivsezonanke uhokus-sulakus (41..55 mm kus). Päiväline keskmäine lämuz om +23..+28 C° vodes läbi, enamba semendkus (+28,1 C°). Paneb sadegid 1944 mm vodes, enamba kezakus-redukus (220..280 mm kus).
Eläjad da ižanduz.
Vl 2009 eläjiden lugu oli 13 000 ristitud.
Äjad eläjišpäi ratas valdkundan aluzkundoiš. Belizan universitetan (angl. "University of Belize") päkampus om saudud Bel'mopanha. Ei ole tegimišton edheotandoid, no industrialine puišt om sauvomas i kävutadas lidnad logistižeks keskuseks (angarad da varažomad).
Douson Doris

Doris Douson (, möhemba "Levy"; sünd. 16. sulaku 1905, Goldfild, Nevad-štat, AÜV — kol. 20. sulaku 1986, Koral Geiblz, Florid, AÜV) oli amerikaine aktris.
Biografii.
Tuleban aigan aktris oli sündnu kaivajiden Goldfild-lidnha (nügüd' pen' žilo) Nevadan suvipäivlaskmas. Mam koli tuberkulözaspäi, konz Doris oli koumekuižel vagahaižel.
Zavodi kar'jerad 1920-nzil vozil kuti bigikinon aktris. Kar'jeran pä oli vl 1929. Kulundan tulend kinotehmižhe pani aktrisan kar'jeran lopindad, arvostelijad lugiba hänen än't teravaks. Fil'mzihe jäl'gmäižen kerdan vl 1934.
Naine oli lähtnu mehele kaks' kerdad.