Baskan kel'

Baskan kel' (ičeze nimituz: "euskara" [eus̺ˈkaɾa]) om evropine izoliruidud kel', baskalaižed-rahvahan kel'. Sil pagištas Ispanijan pohjoižpäivnouzmas päpaloin, mugažo Francijan suvipäivlaskmas. 
Kaik om läz 750 tuhad pagižijoid mamankeleks (2016, rahvahan kaks' seičemendest) i 400 tuhad ristituid toižeks keleks.
Kelen reguliruindorganizacii om "Euskaltzaindia" ( «Baskan kelen kunigazline akademii», ), radab oficialižikš vn 1919 redukuspäi ispanižes Bil'bao-lidnas. Baskan kelen päiv oigendase joga voden 3. tal'vkud.
Klassifikacii.
Baskan kel' om üks'jäine eläb kel' ičeze kundas. Ende siš oli äi kelid, no nügüd' jättud kadoiba. Erased tedomehed tahtoidas sidoda necidä kel't toižidenke — ozutesikš, gruzijan kelenke, — no völ satuseta. 
Kirjamišt.
Baskan kel' kävutab ičeze kirjamišt latinan kirjamišton pohjal:
Grammatik.
Baskan kel' om ergativine agglütinativine kel'.
Nimi.
Nimil om artiklid (definitivine i indefinitivine), kändoid da luguid; suguid ei ole.
Kändod oma jäl'ghižed:
Definitivine artikl' om "-a": "etxea"; indefinitivižen artiklän ozutajad oma "bat"-vajeh (üks'lugus) da "batzuk"-vajeh (äilugus), ned seištas nimiden taga kaiken (konz nimil ei ole adjektivoid): "etxe bat", "etxe batzuk".
Adjektiv.
Baskan kelen adjektivoiden enambuz seižutase nimiden taga, artikl' panese adjektivoiden taga: "Emakume eder bat" «Čoma naine»; erased adjektivad seižutasoiš edel nimid vaiše, ozutesikš, "beste" «toine». 
Baskan kelen sanund om sintagm; se znamoičeb, miše luguiden da kändoiden ozutajad tarttas nimen jäl'gmaižehe adjektivaha vai artikl'hä: "Emakume ederra" «Čoma naine» ("-ra" om artikl') — "Emakume ederrera «Čomale naižele» — "Emakume gazte eta ederrera" «Norele čomale naižele» — "Emakume gazte eta eder batera «(Miččele-se) norele čomale naižele» — "Emakume gazte eta ederrak" «Nored čomad naižed» — "Emakume ederretara" «Čomile naižile».
Verb.
Verboil om nell' aigad. Ei voi toižetada verboiden enambust luguidme da personidme; verb-abutai ("izan" «olda» vai "ukan" (ven. «иметь»)) kävutase jonoštamha aigoid, personid da luguid; nened vaihed panesoiš sanundan lophu paksumba.
Prezens.
"Izan" da "ukan" toižetasoiš prezensas muga:
Ku verbad kävutasoiš abuvaihidenke prezensas, ka ned toižetasoiš muga:
"Izan" kävutase verboidenke, kudambiden objekt ei ole olmas (oz.: "itzarri", "esnatu" «heraštuda», "hazi" «kazda»); "ukan" kävutase verboidenke, kudambiden objekt om olmas (oz.: "ireki" «avaita», "ikuzi" «pesta», "ahaztu" «unohtada»). Voib kävutada verboiden enambust molembidenke abusanoidenke: "il izan" «kolda» — "il ukan" «rikta», "ikuzi izan" «pestas» — "ikuzi ukan" «pesta», "jarri izan" «pandas» — "jarri ukan" «panda».
Prezensan ozutesed:
Erased verbad kävutasoiš "egin"-vaihenke («tehta») vaiše: "lo" «uni» — "lo egin" «magata» («tehta unt»).
Konz verbad toižetasoiš, ka ned jonoštadas objektan äilugud kaiken: "Abestia entzun dezakezu" «Void kulda pajod» — "Abestiak entzun ditzakezu" «Void kulda pajoid»; "Etxea hautsi dute" «Hö murenziba pertid (üks'lugu)» — "Etxeak hautsi dituzte" «Hö murenziba pertid (äilugu)». 
Voib kävutada "ari"-vajeht ("izan" verbanke) jonoštamha oleskelijad nügüd' tegendad: "Irakurtzen ari naiz" «Nügüd' minä lugen». 
Ei sa kävutada "izan"-verbad «kus om / oma?» küzundan täht; pidab kävutada "egon"-verbad «olda (kus-se), seišta», kudamb toižetase muga: 
Männu aig.
Kaks' toižendad om baskan kelel männudes aigas. Ezmäine kävutase, konz tegend oleskeli ei amu (voib nimitada sidä aigad perfektaks mugažo); toine kävutase, konz tegend oleskeli amu jo. 
Ezmäižes toižendas pidab toižetada abuvajeht vaiše, päšt vajeht ei toižetagoi: "erosi" «ostta» — "erosten dut" «ostan» — "erosi dut" «ostin».
Toižes toižendas pidab kävutada verboid männuden aigan formas:
Ozutesed:
Ku verb toižetase prezensas abuvaiheta, ka pidab toižetada sidä männudes aigas mugažo: "jakin" «teta» — "badakit" «tedan» — "nekien" «tezin». 
Ku tegend oleskeli enamba mi üks' kerdad, ka pidab kävutada verboiden prezensan formad (no abuvajeh jäb männuden aigan formas): "joan" «mända, astta» — "Batzuetan basora joaten zen" «Hän astui mecha erašti». 
Tuleb aig.
Pidab ližata "-ko"-lopindad ("-go" "-l" da "-n" jäl'ghe) verboihe tuleban aigan ozutandan täht. Tulijas aigas pidab toižetada abuvaihid vaiše: "Borroka egingo dugu elkarrekin" «Toradaškandem ühtes», "Gaur etorriko naiz" «Tulen tämbäi». 
Imperativ.
Kaikiš paksumb ei pida toižetada baskan kelen verboid imperativas: "ahaztu" «unohtada» — "ahaztu!" «unohta(gat)!», ika erased verbad toižetasoiš kaiken-se: "ikusi" «nähta», "begiratu" «kacta» — "ikus!", "begira!" «kacu!», "Begiraiguzu begitara" «Kacu meiden sil'mihe» ("begiratu" «kacta», "zu" «sinä», "gu" «mö»).
Kauzativ.
Protobaskan keles "-ra"-infiks oli kauzativan ozutajan.
Äjad verbad oma sätud sen kal't:
Nügüd'aigan "-"("t")"arazi"-suffiks kävutase: "hazi" «kazda» — "haziarazi" «tobjeta», vai "behartu"-verb «käskta».
Modaližed verbad.
Baskan kelel om äi modaližid verboid. Mugoižed verbad mülütadas nimid vai adjektvid da abuvajhid i oma tarbhaižed lujas. 
Naku oma erased niišpäi:
Vaihišt.
Baskan kelen vaihištos om äi velgvaihid da vaihiden tahoižid toižendoid. Ozutesikš, jäl'ghižed toižendad oma «jogi»-vaihel: "ibai" (päine toižend), "uhaitz", "ugarte" i "errio".
Baskan kel' om amuine lujas, sikš voib löuta sen heimolaižid vaihid Evrazijan äjiš kel'kundoiš: bask. "ele" «vajeh» — uraline *"kele" «kel'», bask. "guti" (nügüd'aigaine form om "gutxi") «vähä» — dravidine "kutti", "guti" «pen'» da toižed. 
Velgvaihed.
Velgvaihiden enambuz tuli latinan kelespäi:
Kel'tižiš kelišpäi "kai"-vajeh («valdmad») tuli, mugažo jäl'ghižed vaihed ezimeletaden: "hartz" «kondi» (kel't. "art"), "maite" «armaz» (irlandijan kelel: "maith", bretonan kelel: "mat" («hüvä»), ei olend [m]-kulundad protobaskan keles) da toižed.
Läz ei kävutagoi erasid baskan kelen vaihid tämbäi. Velgvaihed kävutasoiš niiden taguiči, ozutesikš, "gorputz"-velgvajeh («hibj») kävutase "soin"-vaihen sijas, "gertatu"-vel'gvajeh («oleskelda», tuli latinan kelespäi mugažo) kävutase "jazo"-vaihen sijas.
Vaihiden sauvomine.
Jäl'ghižed suffiksad tehtas substantivacijad (tehtas nimid verboišpäi da adjektivišpäi): "-tasun", "-pen", "-keta", "-tza" da "-era". Ozutesikš:
Nened suffiksad znamoitas ristituid radmižen mödhe: -("l")"ari", "-tzaile" da "-le":
Adjektivad tegesoiš "-tsu"-suffiksal paksus (nece suffiks znamoičeb «täuz'»):
Verboil om "-tu"- da "-du"-lopindoid järgeližikš. Voib tehta verboid läz jogahižes nimespäi da läz kaikuččes adjektivaspäi niiden ližadusel:
Vepsan kelen «-ine»-suffiks (nimiden täht) om "-txo" baskan keles:
Baskan keles om -("t")"ar"-suffiks znamoičemha maiden da lidnoiden eläjid: "Errusia" «Venäma» — "errusiar «Venäman eläi», "Bilbo" «Bil'bao» — "bilbotar «Bil'baon eläi», "hiri" «lidn» — "hiritar" «lidnan eläi».
Genitivan "-"("eta")"ko"-lopind voib säta nimid mugažo: "oin" «laba» — "oinetako" «keng'».
Vaihed kahtenke tüvenke da sen enamba.
Baskan keles om äi vaihid, kudambad mülütadas enamba mi üks' tüvi:
"Aldi"- «aig, pord» da "alde"-vaihed «pol', čura» kävutasoiš sädamha erazvuiččid vaihid:
Kaks' verbad sätas ut nimed ühtištuden erasti: "joan" «mända, astta» + "etorri" «tulda» = "joan-etorri" «matk»; vai verb da nimi ühtenzoitasoiš: "jo" «iškta» + "muga" «röun» = "jomuga" «met», "heldu" «tulda» + "bide" «te, matk» = "helbide" «adres»; vai adjektiv da nimi ühtištudas eskai: "esku" «käzi» + "zabal" «avar» = "eskuzabal" «hüvätabaine».