tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Janino-1

Janino-1 ( vai "Первое Янино", ) om lidnanvuitte žilo (vspäi 2016) Leningradan agjan Vsevoložskan rajonan suvipäivlaskmas. Se om Zanevkan lidnankundan administrativine keskuz (vspäi 2016).
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1853 kuti sirdanuziden Venäman toižiš eländpunktoišpäi saksalaižiden kolonii. Vl 1942 deportiruihe saksalaižid küläspäi.
Janino-1 šingotase konteineriden äifunkcionaližel varažomal muitanke raudtenno (avaitihe vl 2011), mugažo betontegimel.
Geografijan andmused.
Žilo sijadase lidnankundan pohjoižes, 16 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kaik om 31 irdad žilos. Matkad Piterin röunhasai (Kosiginan prospekt zavodiše) om nell' kilometrad päivlaskmha, ani edel sidä om Zanevk-külä. Rengazavtote ümbri Piteriš mäneb ani päivlaskmha žilospäi. Suorand-, Hirvosti- i Janino-2-küläd oma kahtes-koumes kilometras päivnouzmha avtotedme žilospäi, ani tegimištzonan taga. 
Vižkilometrine sarak ühtenzoitab žilon tegimištzonad Piterin raudümbärtenke. Lähembaine raudtestancii om Zanevkan Post (om avaitud vl 1924) raudümbärtel, sijadase Piterin i Zanevk-külän keskes.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe sen aigan külän eläjiden lugu oli 4 452 ristitud. Vl 2002 külän ristitišt oli 4 285 ristitud, venälaižed otiba ühesad kümnendest. Kaikiš suremb žilon ristitišt om nügüd', se ližadui lujas intensivižen sauvondan tagut.
Janino-2

Janino-2 (, ) om külä Leningradan agjan Vsevoložskan rajonan suvipäivlaskmas, sen Zanevkan lidnankundas. 
Eländpunkt mainitaškanzihe kuti "Janino-külä" voziden 1705, 1726, 1734 i 1742 kartoil, kuti "Janin" ("Janina") — vll 1792, 1810. Vspäi 1862 "Janino" möst. Nimitihe "Toine Janino" () vai Janino-2 1970-nziš vozišpäi, lähine Janino-1 oli suremb.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 339 ristitud. Kaikiš suremb külän ristitišt oli 333 eläjad vl 1939 i om nügüd'.
Seičeme nimitadud irdad, pertišton tobj pala om irdan nimituseta.
Merian Marija Sibilla

Marija Sibilla Merian (; sünd. 2. sulaku 1647, Frankfurt Mainal, Saksanma — kol. 13. viluku 1717, Amsterdam, Alamad) oli saksalaine gravirui da kirjoiden čomamahtoine formitai, grafikanpirdai, pirdai barokko-stiliš i entomolog.
Naine tegi melel seižujid mujutimid pirdmaha kanghiden pindal.
Kapong

Kapong (ičeze nimituz: "ingarikó") om akavajo- i patamon-rahvahiden kel', om üks' Suviamerikan indejižiš kelišpäi.
Necel kelel pagištas Gajanas da Venesuelas; pagižijoiden lugu om läz 10 000 ristituid (mamankel').
Kaks' znamasišt dialektad oma keles — akavajo da patamon; nened dialektad kaclesoiš hal'g kut erižed keled.
Mihailovan pert'kulu

Mihailovan pert'kulu () om pert'kulu Piterin keskuses Čomamahtoiden torgul. Kaičese korktan klassicizman arhitekturan muštnikaks. 
Pert'kulu om saudud pustolänil vozil 1819−1825 kuti Mihail Pavlovič-ruhtinasen privatine rezidencii hänen tatan Pavel I-imperatoran idejan mödhe. Arhitektor — Karl Rossi, hän-žo planurui torgud pert'kulunno i kaht ut irdad, Inženernai i Mihailovskai. Arhitekturine kompleks mülütab mugažo Mihailovskii-sadud Marsan pöudon polespäi.
Sauvuz om osttud valdkundal vl 1895. Venälaine muzei sijadase neciš sauvuses vn 1898 keväz'kuspäi Nikolai II-imperatoran käskön mödhe.
Mramorine pert'kulu (Piter)

Mramorine pert'kulu () om Venäman pert'kulu klassicizman stiliš Piterin istorižes keskuses. Vspäi 1992 — Venälaižen muzejan filial.
Sauvuz sijadase Ezmäižel Admiralteiskii-sarel, Millionnai-irdan zavodindas.
Istorii.
Vll 1714−1737 Počtantanaz da sen valdmad oliba olmas, tanaz paloi lophu. Pert'kulu om saudud sen pustolänin sijas Jekaterina II-imperatornaižen käskön mödhe vozil 1768−1785. Arhitektor — Antonio Rinal'di, letihe pert'kulud hänen i Petr Jegorov-arhitektoran projektan mödhe. Imperatornaine tahtoi lahjoita pert'kulud Grigorii Orlov-favoritale, hän abuti Jekaterinale sada valdištint. No graf koli vl 1783, edel sauvondan vaumičendad. Sil-žo vodel imperatornaine osti sauvust valdkundale Orlovan jäl'gnikoil.
Lidnan ezmäine sauvuz krepindanke londuseližes kivespäi (ozrikkivi, mramor). Znamasižed südäimed oma päpordhad i Mramorine (Orlovan) zal. Fligel' sijadase pert'kulunno.
Kaikenaigaine «Verazmaižed pirdajad Venämas, 18. — 19. voz'sadan ezmäine pol'»-ekspozicii sijadase Mramorižen pert'kulun zaloiš vspäi 1992. Venäman i verhiden maiden nügüd'aigaižiden mastariden pordaigaližed ozutelendad tegesoiš regulärižikš. Pert'kulu kävutase erazvuiččiden kongressoiden täht mugažo.
Lävä

Lävä om aidoitez järedoile kodiživatoile: järed sar'vikaz kabjživatišt, lambhad, sigad da toižed živatad. Siš ičeze stai om kaikuččel järedal živatal. His, ol'gen varažom i herekogo sijadasoiš lävänno.
Tehtas parzišpäi tobjimalaz, keskustal pertišpäi (vai sen elämižsijaspäi ühten katusen al ende) gigijenha näht. Lävän päfunkcii om živatoiden kaičend vilud i sadegid vaste.
Bardveič

Bardveič om ladim hibusiden ajandan täht. Se pid'oiteleb terasišt terad, voib vajehtada terad vai ei. Teran agjad ozutadas puišpäi vaiše vähän varuitomuden täht.
Mužikad ajaiba ičtaze varuližil bardveičil edel puiden melestegendad. Ezmäine varuitoi bardveič tuli torgusennoks Sures Britanijas vl 1874.
Varuline bardveič

Varuline bardveič om bardveič avoinudenke teranke.
Ezmäižed bardveičed oma sätud läz 1680. vot Anglijan Šeffild-lidnas. Nimitaškanzihe niid «varuližikš» avaros Gillette-kompanijan T-vuiččen bardveičen sädandan jäl'ghe vl 1901, reklamiruihe T-vuittušt kuti «varuitoi bardveič».
Kävutadas serašt (abrazivišt kived) eziauguižen tahkandan täht vai teran endištusen aigan. Teran hüvä olend i peniden vigoiden kohenduz sasoiš eriližen nahkvönen i abrazivpastan abul.
Veič

Veič om čapai ladluz, kudamban radorgan om tera.
Radladluz kogoneb teraspäi i vardespäi, erasti ližatas hodrid. Teravzoittas terad ühtes agjaspäi vai molembiš polišpäi.
Ezmäižed veičed oliba paleolitas, kivižed vardeta. Ottihe kävutamižhe mugažo veičid luspäi i bambukaspäi. Tegeškanzihe metalližid teroid viž tuhad vozid tagaz.
Jagadas veičid kävutandan mödhe: keitimpolen, mectusen, sodan täht. Oleldas penenijad i nügelzoittud erazvuiččin. Veičiden suruz i kävutand reguliruiše äjiden maiden käskusištol.
Vaugedvenän kel'

Vaugedvenän kel' (vaugedvenäkel'; ičeze nimituz: "беларуская мова"; "biełaruskaja mova") om üks' slavižiš, indoevropižiš kelišpäi. 
Ezmäine kirjankel' sündui Suren Litvan ruhtinazkundan aigan 14. voz'sadal. Nügüdläine kirjankel' om sätud udes 19. voz'sadal. Kelen reguliruindorganzacii om Vaugedvenäman Nacionaline Tedoakademii ("Нацыянальная акадэмія навук Беларусі"), sijadase Minskas.
Leviganduz.
Vaugedvenän kelen pagižijoiden lugu om 7 818 960 ristitud (2001). Mamankeleks oli valdkundan ristitišton 37 % täht vl 1999 i 23 % vl 2009. Se om Vaugedvenäman üks' kahtes valdkundkelespäi, toine om venän kel'. Om kelen pagižijoid verhiš maiš (Pol'šanma, Venäma) röunanno Vaugedvenämanke. Vahvištihe rahvahanvähembusen keleks Čehanmas.
Kaik nell' paginoiden pägruppad om keles: pohjoižpäivnouzmaine pagin, keskuzpaginad, suvipäivlaskmaine pagin, päivlaskmaižpolesjen paginad.
Ümbrikirjutand.
Vaugedvenän kirjkel' om kirilližen kirjamišton pohjal, toine kirjamišt latinican alusel om oficialižeta statusata.
Kel' om sintetine flektivine. Kaik om kuz' kändod nominativan ližaks: viž kut venän keles i lokativ. Painend om dinamine, voib olda ližapainendad pit'kiš vaihiš. Om äi velgsanoid pol'šan i litvan kelišpäi hätken elon tagut niiden pagižijoidenke ühtes valdkundas.
Pepsi

Pepsi vai Pepsi-Cola om gaziruidud kola-jom, alkogolitoman joman toižend. Tegii — amerikaine «PepsiCo»-kompanii.
Jom om sätud AÜV:oiš vl 1893, tegi melel amerikaine Kaleb Devis Bredem-farmaceft () Nju Bern-lidnaspäi (Pohjoine Karolin-štat). Nimiti jomad «Bredan jom» (angl. "Brad’s Drink"), se mülüti saharad, vanilid i kolan pähkmiden unotest. Melestegii napri säta jomad, mitte abutiži sömänsulatusele i ližaziži energijad. Reklamirui kut abutuz dispepsijad vaste, sidodihe sihe joman ut nimitust.
Nimitihe jomad "Pepsi-Cola" vl 1898. Sen recept kändihe tetabaks kompanijan bankrotnendan jäl'ghe vl 1923. «Pepsi» sai populärižust Suren depressijan aigan, oti «Coca-Cola»-konkurentan torgusen palad satusekahan marketingan tagut. Lühetihe joman nimitust nügüdläižikš ("Pepsi") vl 1961. PepsiCo-kompanii radab vspäi 1965, se om sätud The Pepsi Cola Company-edheotandan (vspäi 1941) ühtištusel čipsoiden Frito-Lay-kompanijanke.
Nügüd'aigan kompanii otab kolan mail'man torgusen videndest. Ezmäine tegim Nevondkundaližes Ühtištuses om saudud Novorossiisk-lidnha vl 1974.
Coca-Cola

Сoсa-Сola om gazuitud alkogolitoi jom. Amerikaine The Coca-Cola Company-kompanii om sen tegijan.
Jom om melestehtud vl 1886. Vodele 1902 se kändihe kaikiš populärižembaks jomaks AÜV:oiš. Nügüd'aigan jom möse oficialižeks mail'man kaikiš maiš päiči Kubas, Pohjoižkorejas i Venämas.
Coca-Cola-kompanii tegeb joman koncentratad i möb sen licenzirudud valatajile (tegimed, kiruhsömän verkod, sured restoranad) kaikedme mail'madme.
Mülünd.
Joman täuz' formul jäb kommertižeks peituseks. Kacmata sihe, om publikoitud äi receptoid i eksperimentaližid replikoid. Coca-Cola:n satuz üldutoiti sen kumardelijoid säta pojavid jomid, klassificiruidas niid kol-joman toižendoikš.
Coca-Cola:n klassine toižend mülütab nenid substancijoid:
Pel'menid

Pel'menid () oma venälaine rahvahan sömine. Se om keittud tegesed resktahthaspäi südäimenke čaptud lihaspäi vai kalaspäi.
Blöd putui venälaižihe sömižihe Uralan regionaspäi 15. voz'sadas. Venän «пельмени»-sana tuleb komin vai udmurtan kelespäi ("пельнянь": "пель" «korv» + "нянь" «leib»).
Slokosttihe blödad venälaižikš pühäpaividme i adivoičetamha tulijoid, ei olend kävutandad verotegoil. Pojavad sömižed oma Evrazijan äjil rahvahil.
Komin kel'

Komin kel' (ičeze nimituz: "коми кыв") om komin rahvahan kel', Komin Tazovaldkundan oficialine kel'. Pagižijoiden lugu — 219 205 ristitud (vn 2010 Venäman rahvahanlugemine).
Se om üks' permižiš kelišpäi (uraližiden keliden suomalaiž-ugrilaine veza). Om koume sured paginištod, kaikuččel om ičeze kirjstandart:
Limburgan kel'

Limburgan kel' (ičeze nimitused: "Plat" [plɑt] «järgeline», "Limburgs / Lèmbörgs" [ˈlɛmbœʁxs]) om üks' germanižiš, indoevropižiš kelišpäi. Se om limburgalaižiden rahvahankel', pagištas Alamaiden, Bel'gijan i Saksanman palas.
Pagižijoiden lugu om läz 1,3 millionad ristituid (2001). Järedad lidnad kelen levigandusen territorijal: Hasselt (Bel'gii), Maastriht (Alamad), Düssel'dorf (Saksanma). Lugese alaman kelen paginaks Bel'gijas, saksan kelen paginaks Saksanmas, oficialine status om Alamaiš vaiše kuti regionaline kel'. Arealan territorijal Bel'gijas i Alamaiš eläjiden 50..90 % kävutadas limburgan kel't muupäiväližes besedoičendas.
Kelen levitadud nimituz libub Limburg-lidnan (limburgaks "Laeboer" ['læ:buʁ]) da sen grafkundan nimespäi. Limburgan kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal. Šingotadud tonsistem om keles, ümbärdajiden keliden erineden. Ei ole ni amušt kirjverod kelel, ni ühthišt orfografijad. Valdkundröunad ei telustand kelenkandajiden ičekeskeižele el'gendusele.
Lüksemburgan kel'

Lüksemburgan kel' (ičeze nimituz: "Lëtzebuergesch" ['lətsəbuərjəʃ]) om üks' germanižiš, indoevropižiš kelišpäi. Sai oficiališt statusad vl 1984, erasti kaclese kut saksan kelen pagin. Se om lüksemburgalaižiden rahvahankel' da Lüksemburgan valdkundkel'. Toižed oficialižed keled oma francijan i saksan keled.
Pagižijoiden lugu om läz 400 tuhad ristituid (2024), muupäiväližen besedoičendan kel'. Om levitadud Lüksemburgas da lähižiden valdkundoiden röunmaiš (Bel'gii, Francii, Saksanma). Lüksemburgan kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal. Reguliruindorganzacii om ohjastusen Kaikenaigaine nevondkund lüksemburgan keles ("Conseil fir d'Lëtzebuerger Sprooch"), radab vspäi 1998.
Kelen paginad: "Areler, Eechternoocher, Kliärrwer, Miseler, Veiner, Weelzer" da toižed.
Mal'tan kel'

Mal'tan kel' (ičeze nimitused: "malti, lingwa Maltija") om üks' afroazijalaižiš, semitižiš kelišpäi. Om üks' Mal'tan valdkundkelišpäi, oficialine kel' vspäi 1936 (panihe italijan kelen sijas), toine om anglijan kel'. EÜ:n üks' oficialižiš kelišpäi vspäi 2004.
Pagižijoiden lugu om 520 tuhad ristituid, sidä kesken 372 tuhad Mal'tan saril (2015, ristitišton ühesa kümnendest), kus eläjad oma bilingvad tobjimalaz. Kaikiš suremb mal'tankel'ne diaspor eläb Avstralijas, läz 40 tuhad pagižijoid. Kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal, üks'jäine mugoine kel' semitižiden keskes. Vaihišton i grammatikan aluz om ottud araban kelespäi, om äi velgsanoid italijan kelespäi — sicilijan alapagin besedoičendas, toskanan dialekt kirjkeles.
Reguliruindorganzacii om sätud vl 2005 kirjkelen täht valdkundan uden Käskusen keles mödhe. Se organ om Rahvahaline nevondkund mal'tan keles (mal't. "Il-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti"), baziruiše Vallettan Florian-ezilidnas.
Gagauzijan kel'

Gagauzijan kel' (ičeze nimitused: "gagauz dili", "gagauzça") om gagauzalaižiden rahvahankel'. Pagištas Moldovas, sen avtonomižes Gagauzii-regionas tobjimalaz, mugažo Ukrainan Odessan agjan lähižiš tahondoiš.
Pagižijoiden lugu om 140 tuhad ristituid (2009, mamankel'). Kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal, vll 1957−1993 oficialine kirjkel' oli olmas kirillical.
Ken tahtoib lindä millioneraks?

«Ken tahtoib lindä millioneraks?» () om TV-vänd, kudambas kaikutte ühtnii voib sada 3 millionad rubläd, ku andab oiged vastuz 15 küzundoile erazvuiččiš tedon agjoišpäi («Who Wants to Be a Millionaire?»- originaližen anglijalaižen TV-viktorinan analog).
Vedajad — Maksim Galkin (2001—2008) i Dmitrii Dibrov (1999—2001 da 2008— ).
Irdkosketused.
[[Kategorii:Ezmäine kanal]]
[[Kategorii:TV-vändod]]
[[Kategorii:Venäman TV-šoud]]
[[Kategorii:TV-šoud kirjamišton mödhe]]
Baram

Baram (ičeze nimituz: "baraamu") om üks' sino-tibetižiš kelišpäi.
Necel kelel pagištas Nepalan keskuzpalan pohjoižes. Pagižijoiden lugu om 160 ristitud (mamankel') vn 2011 rahvahanlugemižen mödhe. Rahvahan lugumär oli 7 400 ristitud vl 2001, nepali kändihe heiden kodikeleks päpaloin. Kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal, om sätud devanagarin alusel mugažo. Kaks' paginad: dandagaun i mailung.
Novokuibiševsk

Novokuibiševsk () om Venäman lidn da lidnümbrik Samaran agjan keskuzpalan päivlaskmas. Se om agjan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1946 läz Lipägi-raudtestancijad sauvomha kivivoiümbriradajad tegint. Radnikžilo sai lidnan statusad vn 1952 22. päiväl uhokud.
Novokuibiševsk šingotase kivivoin ümbriradmižen tegimel, kivivoihimižen, sauvondmaterialiden i sömtegimišton edheotandoil. Keskvolgan kivivoinümbriradmižen tedoinstitut radab.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Volgan hural randpolel, augotase kudes kilometras jogespäi, 90 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Novokuibiševsk seižub ani Samaran suvipäivlaskmaižen röunan taga, toine lähembaine lidn om Čapajevsk vides kilometras suvipäivlaskmha.
Klimat om ven. Voden keskmäine lämuz om +5,6 C°, kezakun-elokun +19,8..+21,7 C°, tal'vkun-uhokun −8,2..−12,3 C°.
Tobmuz.
Kaik seičeme žilod mülüdas lidnümbrikho Novokuibiševskan ližaks, niiden kesken Majak-žilo (1787 rist.). Lidnümbrikon pind — 263,25 km².
Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline lidnümbrikon pämez' om Sergei Markov (tal'vku 2016 — reduku 2018, kül'mku 2019 — reduku 2023). Lidnümbrikon Duman ezimez' om Jurii Ferapontov vn 2010 sulakuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 108 449 ristitud, lidnümbrikon — 110 729 ristitud. Vn 2021 rahvahanlugemižen mödhe lidnan ristitišt oli 98 306 eläjad. Vl 2017 kaik 102 933 ristitud elihe lidnas i 105 161 ristitud kaikes lidnümbrikos. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 116 400 eläjad vl 1999.
Ortodoksižen hristanuskondan kuz' jumalanpertid, časoun' i vauktustuzkeskuz oma saudud. Islaman pühäpert' om avaitud lidnas.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma valdkundaližed Novokuibiševskan gumanitariž-tehnologine kolledž, Novokuibiševskan medicinine kolledž (Samaran medkolledžan filial), Samaran valdkundaližen tehnižen universitetan filial.
Transport.
Avtobusad (25 maršrutad), trolleibusad (11 maršrutad) i maršruttaksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Trolleibusan verk zavodi radod vl 1986, sen jonod oma levitadud il'man redustoitandan tagut. Municipaline edheotand holitab avtobusan i trolleibusan maršrutoid. Lidnoidenkeskeine avtostancii radab.
"Novokuibiševskai"-päraudtestancii radab vspäi 1948. Sen ližaks seižutezpunktad oma: Norišton ("Молодёжная"), Lipägi, 1084. kilometr-platform.
Jogiport i jogistancii ratas lidnümbrikon žiloiš.
Avtovo (metrostancii)

«Avtovo» (ven. "Автово") - om Piterin metropolitenan Kirovan—Viborgan linijal stancii. Sädi Jevgenii Levinson-arhitektor, se om avaitud Leningradan metropolitenan ezmäižen jonon palaks vn 1955 15. päiväl kül'mkud. Vl 2014 The Guardian mülüti sidä mail'man 12 kaikiš čomembiden metrostancijoiden nimikirjuteshe.
Ainutladuine da čomitadud «Avtovo»-dizain mülütab Lomonosovan tegimel tehtud dekorativižel stöklal kattud kolonnoid. Hot' eziauguine plan ezimeleti stöklan kävutandad stancijan kaikil sarakoil, vauged mramor om vajehtadud erasihe niišpäi pordaigaližiden röunadusiden tagut. Nece mramor pidi olda pordaigaližen, no ei vajehtanus. Seinäd oma kattud vauktal mramoral i čomitadud pohjoižpolel dekorativižiden ventiläcijan verkoiden rivil. Platforman lopus — V.A. Voroneckijan i A.K. Sokolovan mozaik znamoičeb Leningradan blokadad (1941−1944) Toižen mail'man sodan aigan.
Ezmäižen jonon toižiden stancijoiden erineden, «Avtovo» om madalan tazopindan stancii, om saudud čapandan da peitusen metodal. Se mülüb manalaižihe stancijoihe penenke kolonnanke.
Avtovo-lidnas sur' neoklassine sauvuz kupolinke om tulendan vestibülikš, sijadase Stačkoiden prospektan päivnouzmas.
Uel'san kel'

Uel'san kel' (ičeze nimituz: "Cymraeg" [kəmˈrɑːɨɡ] vai "y Gymraeg" [ə ɡəmˈrɑːɨɡ]) om üks' kel'tižiš kelišpäi. Se om kaikiš znamasižemb niišpäi pagižijoiden lugun mödhe irlandijan kelen jäl'ghe.
Regulirujad organad oma Uel'san ohjastuz i Uel'san kelen komissar (edel 2012. vot — kel'komitet).
Leviganduz.
Necil kelel pagištas Suren Britanijan Uel'sas i valdkundan toižiš paloiš, Sur' London i Anglii Uel'san röunanno tobjimalaz. Uel'san oficialine kel', toine om anglijan kel' de facto.
Pagižijoiden lugu om läz 700 tuhad ristituid (mamankel'). Vl 2018 Uel'san ristitišton 16% kodikel' i 12% mahttas sanuda kelel erazvuiččes märas.
Istorii.
Uel'san kel' erištui ühthižes brittan kelespäi 6. voz'sadal, vähäluguižed kaičenus dokumentad todestadas sidä. Anglijan kolonizacijan levigandusenke 12. voz'sadaspäi Uel'san, Kumbrijan i Kornan kel'tad eläškanziba eriži, i heiden keled šingotaškanziba toižin mugažo. Uel'san kelen nügüdläine versii om 16. voz'sadan lopuspäi. Kelen ezmäižed täuded vajehnikad oma kogotud 19. voz'sadal.
Paginoiden kaks' gruppad: Uel'san pohjoine ("Gogledd Cymru") i suvine ("De Cymru"). Mahtuz pagišta uel'san kelel andab uhtejittušt oiktust naturalizacijan täht Sures Britanijas, kut anglijan i šotlandijan (kel'tižen) kelil, vn 1981 käskusen rahvahanikuses mödhe.
Ümbrikirjutand.
Kirjankel' erištub lujas paginoišpäi. Kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal.
Sanoiš om lühüdoid i pit'kid vokalid. Painend sijadase ezijäl'gmäižel tavul läz kaiken, se sirdab suffiksoiden ližadusenke. Diftongad oma äiluguižed, enamba pohjoižen paginoiš. Substantivil voib olda kaks' sugud: mužiksugu i naižsugu. Voib säta äilugud kahtel mahtusel.
Šotlandijan kel' (kel'tine)

Šotlandijan kel' , mugažo Gelan kel' (ičeze nimituz: "Gàidhlig" [ˈkaːlikʲ]) om üks' kel'tižiš kelišpäi.
Necil kelel gelalaižed (šotl.-kel't.: "Gàidheal", šotlandijalaižiden subetnos) pagištas Šotlandijan mägil i Gebridan saril. Pagižijoiden lugu om läz 92 400 ristitud (mamankel'), sidä kesken Šotlandijas 57 375 rist. (2011), mugažo om kel'kundoid Kanadas (Uz' Šotlandii, enamba 500 rist.), AÜV:oiš, Avstralijas, Udes Zelandijas i Suviafrikan Tazovaldkundas. Kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal. Läz kaik kelenkandajad el'getas anglijan i šotlandijan tazangišton kelid-ki.
Bretonan kel'

Bretonan kel' (ičeze nimituz: "Brezhoneg") om üks' kel'tižiš kelišpäi.
Necil kelel pagištas Francijan lodehližes Bretan'-provincijas, külätahondan rauhad mehed päpaloin. Pagižijoiden lugu om läz 216 tuhad ristituid (mamankel', 15-voččed da vanhemb) vll 2010−2015, vl 1983 oli 615 tuhad pagižijoid, toine kel' om francijan kel'. Kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal.
Bretonan kel' ei ole oficialine regionas, no om kaks'kel'žid školid, pästtas kirjoid, radio- i TV-oigendused lähttas efirha. Kelen reguliruindorganzacii om «Bretonan kelen publine ofis» (bretonan kelel: "Ofis Publik ar Brezhoneg"), sijadase Kare-Pluger-lidnudes bretonižen provincijan keskuzpalan päivlaskmas. Pagištas bretonalaižed päpaloin.
Menan kel'

Menan kel' (ičeze nimituz: "Gaelg, Gailck", virkandad: [ɡilɡ], [ɡilk] vai [ɡeːlɡ]) om üks' kel'tižiš kelišpäi, mülütadas indoevropižhe kel'kundha.
Reguliruindorganizacii om "Coonceil ny Gaelgey" (, radab saren penes Sent-Džons-küläs (menan nimituz om "Balley Keeill Eoin") vn 1985 tal'vkuspäi. Menankel'ne alaškol om avaitud siš-žo küläs vspäi 2003.
Leviganduz.
Necil kelel pagištas Suren Britanijan Men-sarel. Saren oficialine kel', toine oficialine om anglijan kel'.
Men-sar' om britanižen monarhan personaline ičezkalu 14. voz'sadaspäi, i anglijan kel' vajehti menan kel't aigan mändes. Vl 1874 saren eläjiden koumandez pagiži kelel (16 200 ristitud), vodele 1901 pagižijoiden pala poleni ühesha procenthasai (4 419 eläjad), vl 1921 heid oli 1,5 % (915 ristitud). Menan kelen jäl'gmäine pagižii mamankeleks oli Ned Maddrell, koli vl 1974. Hän pagiži lapsessai i ei olend opetud kelele küpsas igäs. Kel' udessündutase tedomehiden abul. Nügüdläine pagižijoiden lugu om 23 ristitud ezmäižeks keleks i 2200 ristitud kahtendeks keleks (2021, saren ristitišton 2,6 %), lapsed-ki pagištas.
Vikipedii menan kelel om avaitud vl 2003.
Ümbrikirjutand.
Kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal, erine 17. voz'sadaspäi. Mülütab 24 latinan kirjant 26:späi, päiči "X" i "Z". Niiden ližaks Ç-znam kävutase znamoičemha [tʃ]-kulundad "çh"-digrafas i "tçh"-trigrafas, sikš miše "ch"-digraf znamoičeb [x]-kulundad. Kätihe Biblijad i anglikanižid pühäkirjoid menan kel'he 17.-18. voz'sadoil.
Kaks' paginad sarel: pohjoine i suvine, ned erigoičesoiš virkandan mödhe. Sanoiden bazine järgenduz om VSO.
Kaik om kaks' sugud keles, mužiksugu i naižsugu. Kaks' lugud: üks'lugu i äilugu. Erasil substantivoil genitiv-kändon form om kaičenus. Lähembaižed heimkeled oma šotlandijan kel'tine kel' i irlandijan kel'.
Jagadas vokal'kulundoid kovikš i pehmdoikš, järgeližikš i pit'kikš. Augkonsonantoiden mutacii om menan keles, kut toižiš-ki sariden heimkeliš. Mugoman mutacijan kaks' toižendad om menan keles: lenicii (pehmed mutacii) i eklipsis (kova mutacii).
Kornan kel'

Kornan (kornuollan) kel' (ičeze nimituz: "Kernowek") om Suren Britanijan ühteks kel'tižiš kelišpäi, kornalaižiden (6..11 mln) läz kadonu kel'.
Necel kelel pagištas Kornuoll-pol'sarel Anglijan suvipäivlaskmas; pagižijoiden lugu om läz 3 500 ristitud (2008), sidä kesken 557 ristitud (2011) kävutadas kel't avaros kahtendeks pagižkeleks anglijan kelen jäl'ghe. Kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal.
Kornan kel' om vajehtadud Kornuollas anglijan kelel 14.-18. voz'sadoil, znamasižed kornankel'žed literatursädused oma tehtud sil-žo aigal. Anglijan kel' oti äjid intonacijoid i kulundoid kornan kelespäi. Kelen udessündutamižen process mäneb 20. voz'sadan zavodindaspäi, opetas kel't pol'saren školoiš.
Kel' om flektivine analitizman elementoiden enambusenke. Vaihišt om toižiden kel'tižiden keliden pojav. Sanoiden järgenduz oli VSO, möhemba kändihe SVO:ks kuti anglijan keles.
Zulun kel'

Zulun kel' (ičeze nimituz: "isiZulu") om kahtenz' bantu-gruppan kel' levigandusen mödhe suahilin jäl'ghe. Zulun kelel pagištas Suviafrikan Tazovaldkundas tobjimalaz, kus ristitišton pol' el'gendab sidä. 
Pagižijoiden lugu om 12 mln ristutuid vn 2011 rahvahanlugemižen mödhe (vl 2001 oli 10,67 mln) kuti mamankel' (zulu-rahvaz) i läz 16 millionad toižeks keleks (2002). Heimkeled oma kosan, svati i pohjoižndebelen keled, niiden kelenkandajad el'getas zulun kel't. Kelen pagižijoiden kümenikad tuhoid elädas Lesotos, Esvatiniš (1993) i Malaviš (vn 1966 andmused).
Zulun kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal. Kelen regulirui organizacii om PanSALB, se om ühthine SAT:an 11 oficialižen kelen täht i radab Pretorijas vspäi 1995.
Kosan kel'

Kosan kel' (ičeze nimituz: "isiXhosa") om bantu-gruppan kel'. Sil pagištas Suviafrikan Tazovaldkundas (üks' oficialižiš kelišpäi) i Lesotos. 
Pagižijoiden lugu om 8,2 mln ristutuid (2020) kut mamankelel i 11 mln ristituid (2002) kut toine kel'. Kahtenz' levigandusen mödhe Suviafrikan Tazovaldkundas, sen ristitišton videndez pagižeb kosan kelel.
Kosan kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal. Sanoiden järgenduz om SVO. Agglütinativine sanoiden sauvond, om prefiksoid i suffiksoid. Kaks' tonad: korged i madal. Om äi originaližid konsonantid.
Futhi

Futhi (ičeze nimituz: "Síphùthì") om bantun kel', sil pagištas Lesoton suves i Suviafrikan Tazovaldkundan lähižiš tahondoiš. Kel' mülüb nguni-gruppan tekela-alagruppha, kut sen äjan enamba levitadud lähembaine svati-kel'-ki.
Pagižijoiden lugu om läz 20 tuhad ristituid kodikeleks vn 1999 tedoidusen mödhe, todesine kävutand om enamba, ei mülünd rahvahanlugemižihe.
Futhin kirjkel' om sätud latinan kirjamišton pohjal, orfografii ei ole seižui tähäsai. Om vähä tedotöid keles.
Tetelan kel'

Tetelan kel' (ičeze nimituz: "ɔtɛtɛla") om bantu-gruppan kel', tetela-rahvahan kel'. Sil pagištas KDT:n Päivnouzmaine Kasai-agjas, valdkundan keskuzpalan suvi. 
Pagižijoiden lugu om 760 tuhad ristituid (1991), znamasine pala agjan ristitištos. Rahvahan toine kel' om francijan kel'. Tetelan kirjkel' om sätud latinan kirjamišton pohjal. Nkutu om lähembaine heimkel', pagištas siš-žo agjas.
Grammatik lugeb substantividen 22 klassad (erine klass üks'lugun i äilugun täht), kaikutte kävutab ičeze prefiksoid toižiden bantu-keliden kartte. Kaik om 11 prefiksan toižendad. Ühtenzoittas klassoid kahesaks gruppaks.
Uintun kel'

Uintun kel' (ičeze nimituz: "Uintu" [wintʰu:h]) om uintu-rahvahan kolnu kel', üks' Pohjoižamerikan indejižiš kelišpäi. Mülüb uintun kel'kundha.
Pagištihe kelel AÜV:oiden Kalifornii-štatan pohjoižes. Jäl'gmäine kelenkandai koli vl 2003.
Pagižijoiden lugu om läz 5 ristitud. Uintun kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal.
Bodiart

Bodiart ( — «hibjan čomamaht») om avangardižen čomamahton toižend, kus ristitun hibj linneb sädamižen päobjektaks.
Ezmäižed kodvindad oliba Evropas 1910-nzil vozil. Šingotaškanzi sigä-žo 1960-nzil vozil i leviganzi Amerikas teravas. Bodiartan südäiolend avaidase verbaližetoman kelen abul: pozad, žestad, mimik, pandud hibjaha znamad i «čomitesed». Hibjan kuvad, fotokuvad, videod da muläžid voidas olda bodiart-čomamahton objektaks mugažo.
Čomamaht kävutase ozutelendoiš da toižiš aigtegoiš reklaman täht. Bodiartan erased tundmused (pirsing, tatu) oma nügüdläižen modan palaks.
Guahiron kel'

Guahiron kel' (ičeze nimituz: "wayuunaiki" «vajuu-kel'», ) om guahiro-rahvahan kel'. Se om üks' suviamerikan indejižiš kelišpäi, videnz' pagižijoiden mödhe.
Leviganduz.
Necil kelel pagištas Venesuelan lodehes (179 tuhad vl 1992) i Kolumbijan pohjoižpäivnouzmas (144 tuhad), niiden Guahir-pol'sarel. Pagižijoiden ühthine lugu om 325 tuhad ristituid (1990-nded voded, mamankel'), aravakan kel'kundan pol'. Om Sulii-štatan (Venesuel) ühteks oficialižiš kelišpäi.
Norišton toine kel' om ispanijan kel'. Om monolingvoid pol'saren pohjoižes i keskuzpalas, hö ei mahtkoi pagišta ispanijaks i ei tekoi kirjamid tobjimalaz.
Kaks' paginoiden gruppad:
Ümbrikirjutand.
Kirjkel' on sätud latinan kirjamišton pohjal.
Kelen morfologii om šingotadud, nece om polisintetine kel'. Ei ole adjektivoid, kävutadas statižid verboid niiden sijas. Numeraliden sistem om decimaline.
Kečuan kel'

Kečuan kel' (ičeze nimitused: "Runa simi", "Nunashimi" — «ristituiden kel'», "Qhichwa simi", "Kichwa shimi" — «mägialangištoiden kel'») om kaikiš suremb indejine kel' molembiš Amerikoiš pagižijoiden lugun mödhe, kečua-rahvahan kel'. Lugetas kel'kundan üks'jäižeks keleks i paginoiden kontinuumaks, erased tedomehed — keliden joukuks.
Reguliruindorganizacii om Kečuan kelen Päine Akademii (, kečuan kelel: "Qheswa simi hamut'ana kuraq suntur"), radab Kusko-lidnas (Peru) vspäi 1990 i lugeb kel't üks'jäižeks, otab kuskon paginad kirjankeleks.
Leviganduz.
Pagižijoiden lugu om läz 8 900 000 ristitud (kut mamankelel), i völ läz 6 millionad pagištas sil toižeks keleks. Nimidä ei grazi kečuan kelen olendale.
Se om valdkundkeleks Bolivijas, om ühteks oficialižiš kelišpäi Perus, Ekvadoras, Kolumbijas. Mugažo kečuaks pagištas Argentinas da Čiliš, om Amazonijan lingva-frankaks erasiš tahoiš. Edel evropalaižiden tulendad kečuan kel' oli Inkiden imperijan päižeks oficialižeks keleks (15.-16. voz'sadad).
Kirjamišt.
Inkiden imperijas kirjutihe kel't tukapu-kirjoil i sol'mil. 16. voz'sadaspäi katoližed missionerad kävutiba kečuan kel't, i se oti latinan kirjamišton ispaništ toižendad aluseks. Eli läbi voziden 1975 i 1985 reformiš, čuratihe e- i o-kirjamid kirjamištospäi, sikš miše ei sättund virkandale. Meiden päivil kečuan kel' kävutase besedoičendan keleks päpaloin.
Om ližakirjamid velgsanoiden täht: B, D, F, G, RR.
Mägikarabahan Tazovaldkund

Mägikarabahan Tazovaldkund (), ičeze nimituz om Arcah Tazovaldkund (, vepsän kirjamil "Artsakhi Hanrapetut'jun"), om valdkund Azijan päivlaskmas (vai Evropan suvipäivnouzmas) rahvahidenkeskeižeta tundištuseta. Pälidn om Stepanakert. De jure Azerbaidžanan pala, ni üks' ÜRO:n ühtnii ei tundištand valdkundad (vn 2019 sulakun olend).
Istorii.
Mägikarabah tedoti ripmatomut NSTÜ:späi vn 1991 2. päiväl sügüz'kud. Ende territorii röunati Armenijanke i Irananke. Kožundkirjutesen mödhe vn 2020 kül'mkuspäi Arcah om ümbärtud Azerbaidžanal kaikiš polišpäi, kontroliruiše läz 3 tuhad nellikkilometrid. Voib ličta Mägikarabahaze vaiše Armenijaspäi varjoitud Venäman kožundsädajil Lačinan koridoradme, röun Azerbaidžanan toiženke palanke om sauptud.
Mägikarabahan Tazovaldkundan prezident om Araik Arutünän vn 2020 semendkun 21. päiväspäi. Valdkundaline ministr om Artak Beglarän vn 2021 kezakuspäi.
Eläjad.
Vl 2015 eläjiden lugu oli 150 932 ristitud. Eläjiden enamba 99% oma armenijalaižed i Armenijan apostoližen jumalankodikundan uskojad.
Kel'tižed keled

Kel'tižed keled pidadas indoevropišt kel'kundad.
Pagižijoiden lugu om enamba mi koume millionad ristituid, no anglijan i francijan keled oma heiden ezmäižed mamankeled päpaloin.
Eläbad keled:
Keled oliba levitadud Päivlaskmaižedme i Keskmäižedme Evropadme edel meiden erad. Ned vajehtiba pirdoid 5. voz'sadaspäi, kirjutadud purtkiden enambuz om tetab siš-žo aigaspäi. Äjiden kel'tižiden keliden amuine i keskaigaine formad oma ümbrikirjutadud. Keled kävutasoiš kelentedos indoevropižen ezikelen rekonstrukcijan täht. Nügüd'aigaižiden kel'tižiden keliden formad oma äjan edemba indoevropižes ezikelespäi, mi amuižed formad, 5. voz'sadaspäi.
«Ё»-kirjamen muštpacaz

«Ё»-kirjamen muštpacaz () om Venäman muštnik Ul'janovsk-lidnas, se om pühätadud venän kirjkelen «Ё»-kirjamele.
Muštpacaz om seižutadud vn 2005 kül'mkun 3. päiväl.
Komi-ziränine kel'

Komi-ziränine kel', paksus vaiše komin kel' (ičeze nimituz: "Коми кыв") om komi-ziränoiden kel', üks' komin kelen päpaginištoišpäi (permižiden keliden grupp) ičeze kirjstandartanke. Kirjkel' kävutase kirillican alusel.
Komin Tazovaldkundan oficialine kel' venän kelenke ühtes. Pagižijoiden lugu — 160 599 ristitud (2010). Kümne paginad. Kirjkel' om sätud siktivkaranverižen paginan alusel 19.-20. voz'sadoil.
Kirjamišt.
Komin amuine anbur-kirjamišt oli üks'jäine kelen täht 17. voz'sadahasai. Sid' otaškatihe kirjkel't kirilližen kirjamišton pohjal, sil-žo aigal anbur leviganzi Moskvan Venädme peitkirjkeleks. Vll 1930−1936 kirjutihe komin kel't latinical.
Nügüdläine kirilline kirjamišt om kävutandas vspäi 1938, siš om 35 kirjant:
Permin komin kel'

Permin komin kel' (ičeze nimitused: "Перем коми кыв", "коми-пермяцкöй кыв") om permin komilaižiden kel', üks' komin kelen päpaginoišpäi (permižiden keliden grupp) ičeze kirjstandartanke.
Permin komin kel' om Venäman Permin Komin ümbrikon oficialine kel'. Permin randan Päkäskusen 42. kirjutusen mödhe, sil om mugoi oficialine status: sab kävutada kel't oficialižiden kosketusiden sferas.
Pagižijoiden lugu — 63 106 ristitud (vn 2010 Venäman rahvahanlugemine), rahvahan kaks' koumandest. Toine kel' om venän kel'.
Kirjkel' om kirilližen kirjamišton pohjal.
Komi-jäz'van kel'

Komi-jäz'van kel' (ičeze nimituz: "Ёдз Коми көл") om komi-jäz'voiden kel', üks' komin kelen päpaginištoišpäi (permižiden keliden grupp) ičeze kirjstandartanke. Erased tedomehed lugetas kel't permin komin kelen paginaks.
Pagižijoiden lugu oli läz 3 000 ristituid 1960-nzil vozil. Kelenkandajad elädas Venäman Permin randan Krasnovišerskan rajonas tobjimalaz (kaks' tuhad 1960-nzil vozil), Jaz'v-jogen basseinas. Kirjkel' om sätud kirilližen kirjamišton pohjal.
Kelen päeriližused komin toižiš kelišpäi: vokaliden /ʉ/ ⟨ӱ⟩, /ɵ/ ⟨ӧ⟩ i /ɤ/ ⟨ө⟩ olend, permin /ɨ/ ⟨ы⟩ olmatomuz; ablativan lopind om -лан, äilugus -йөз.
Vl 2003 ezmäine kirj om pästtud necil kelel — abekirj.
Mokšan kel'

Mokšan kel' (ičeze nimituz: "мокшень кяль") om suomalaiž-ugrilaine kel', mokšalaižiden kel'.
Mokšan kel' om Mordovijan Tazovaldkundan üks' koumes oficialižes kelespäi. Pagižijoiden lugu — 228 tuhad ristituid (2020). Kelenkandajad elädas Mordovijan keskuzpalas i päivlaskmas, lähižiš i toižiš Volgaveren agjoiš. Lähembaine heimkel' om erzän kel', sen pagižijad ei el'gekoi mokšan kel't fonetikan, vaihišton i grammatikan erindoiden tagut.
Kävutadas kirjkel't kirillican alusel. Mokšan i venän keliden kirjamištod oma ühtejiččed nügüd'aigan.
Nened paginad oma olmas, erištadas niid Mordovijan terrirorijha kacten: keskuzpagin (vai krasnoslobodskan-temnikovan, viž paginoiden gruppad), päivlaskmaine pagin (kaks' paginoiden gruppad), suvipäivnouzmaine pagin. Mugažo päličmänendpagin om olmas (päivlaskmaižen i suvipäivnouzmaižen keskes), i om segoitadud paginoid Mordovijan irdpolel ezikät.
Erzän kel'

Erzän kel' (ičeze nimituz: "эрзянь кяль") om suomalaiž-ugrilaine kel', erzälaižiden kel'. Se om kadondan grazindan al.
Erzän kel' om Mordovijan Tazovaldkundan üks' koumes oficialižes kelespäi. Pagižijoiden lugu — 697 tuhad ristituid (vn 2002 Venäman rahvahanlugemine). Kelenkandajiden kaks' seičemendest elädas Mordovijas, toine pala eläb kompaktižil kundoil Venäman toižiš regioniš i enččen NSTÜ:n maiš.
Kirjkel' kävutase kirilližen kirjamišton pohjal. Vl 1803 pästtihe jumalanradnikoičendan tekstoid sil, vl 1884 ezmäine abekirj om pästtud erzän kelel. 1990-nziden voziden lopus kirjkel' latinan grafikan alusel om sätud, no se om oficialižeta statusata.
Kaik om koume paginad fonetižiden erindoiden alusel. Erigoittas vit paginad geografižikš mugažo, sijadusen mödhe Mordovijan jogirandoiden keskes:
keskuzpagin, päivlaskmaine (insaran), lodehline (alatirin), suvipäivnouzmaine (suran), šokšun (izoliruidud).
Erzän kelen päiv ("Эрзянь Келень Чи") oigendase erzälaižiden eländtahondoiš joga vodel 16. sulakud. Se voz'päiv om erzän kirjamišton Anatolii Rabov-tegijan sündundpäiv. Erzän kelen päzutandan fond hänen nimed (Saransk) pani kelen päiväd vl 1993.
STS

STS (, lühenduz "Сеть Телевизионных Станций"-sanoišpäi) om Venäman federaline TV-kanal, lähtleb efirha päiveses läbi. Enččed nimitused: "STS-8 / СТС-8" (1. tal'vku 1996 — 23. viluku 2000) i "STS-Moskv / СТС-Москва" (24. viluku 2000 — 12. eloku 2009).
Kanalan aluz om pandud tal'vkun 1. päiväl vodel 1996 kuti ezmäine televizijan verk valdkundas. Telekanalan direktor om Sergei Čonišvili vspäi 1998.
TNT (TV-kanal)

ТNТ () om Venäman federaline venäkel'ne bobuštuztelekanal norišton täht. Päfater sijadase Moskvas.
TV-kanalan aluz om pandud voden 1997 sügüz'kus. Lähtleb efirha vn 1998 vilukuspäi. Mülüb «Gazprom-Media Holdingha» vspäi 2001. Päine südäiolend om TV-šoud i komedijan serialad, ned oma ičeze tehmižen päpaloin.
REN TV

REN TV () om Venäman federaline TV-kanal, radab päiveses läbi. Päine akcijoiden pidai om «Nacionaline mediagrupp» (82%) toine om «SOGAZ Tauer» (18%). Pädirektor — Vladimir Tülin vn 2015 keväz'kuspäi. Tehmižen juridine nimi om Akcept-kund.
Kanalan aluz om pandud vn 1991 redukus kuti TV-oigendusiden tegii ORT-kanalan täht, möhemba RTR- i NTV-kanaloiden täht mugažo. Lähtleb efirha erižeks kanalaks vn 1997 vilukun 1. päiväspäi.
Nügüdläine kontent kogoneb oigendusišpäi nenidenke temoidenke: uzištused, al'ternativine istorii, ufologii, čomamahtoližed fil'mad (kaik känduz om laptaline), internet-videon daidžestad i tedofil'miden valdaližed kompiläcijad.
Kanalan potencialine auditorii om 113..130 mln kacujid. Teleoigendused oma blokiruidud Ukrainas (vspäi 2014) i Baltijan maiden territorijal (vspäi 2020).
TV3

TV3 () om Venäman federaline venäkel'ne TV-kanal.
Kanalan aluz om pandud Piterihe vn 1994 kezakun 6. päiväl. Päfater sijadase Moskvas vn 1998 redukuspäi. Kändihe federaližeks 2000-nzil vozil. Lähtleb efirha päiveses läbi vspäi 2006. Rahvahidenkeskeine versii radab vspäi 2019.
Bobuštuzkanal, oigendab TV-serialoid, sidä kesken ičeze tehmižen, čomamahtoližid i dokumentaližid fil'mid mistikan žanras. Mülüb «Gazprom-media»-holdingha vspäi 2014.
Mavea (kel')

Mavea (ičeze nimitused: "mav̋ea", "mafea") om kel', kudambal pagištas Mavea-sarel Vanuatun lodehes. Mülüb avstronezižhe kel'kundha. Pagižijoiden lugu om 34 ristitud (mamankel'; 2008). Kaik ned mahttas pagišta bislama-kelel-ki.
Kelen kävutand om olmas vaiše kodin arvoimižiš. Lähembaine heimkel' om tutuba.
Ritarngu

Ritarngu (ičeze nimituz: "ritarungo") om üks' avstraližiš aborigenan kelišpäi. Mülüb pama-njungan kel'kundha.
Necil kelel pagištas Avstralijan Pohjoižes territorijas. Pagižijoiden lugu om 94 ristitud (mamankel'; 1996), vn 2006 rahvahanlugemižen mödhe — 32 ristitud. Kel' om kadomižen röunal.
Slavižed keled

Slavižed keled pidadas indoevropišt kel'kundad, baltiž-slavišt alakel'kundad. Pagižijoiden lugu om läz 400 millionad ristituid kut mamankelil, slavilaižed päpaloin. Se om kaikiš suremb kelengrupp Evropas da üks' kaikiš surembišpäi mail'mas.
Om koume vai nell' slavižiden keliden vezad:
Kaikil kelil sur' koskund om ičekesken (fonetikas, grammatikas, «kel'logikas» i m.e.).
Päivnouzmslavižed keled.
Kolnuded da istorižed.
Amuuz'lidnan kel' harvašti mülüdas m. k. pohjoižslavižen kel'vezaha.
Erotik

Erotik (grekan kelespäi ἔρως "eros" «himo») om seksualižiden emocijoiden oigendamižen čomamaht (voimujupirdandas, fotografijas, literaturas, fil'miš, pajoiš).
Änik

Änik (, "ántos") om semenäikerdoičendan palakaz elim änikkazmusil.
Kazmusen änik om toižetadud i röunatud kazvol idäčuntoi veza kazmusiden suguprocessan täht, se process lopiše semnikahan plodun sädandal. Änikkazmusen sugutoman i suguäikerdoičendan kaik processad tegesoiš vaiše änikos.
Änikod kazdas üksin vai änikusikš. Oleldas erazvuiččed surudel i mujul.
Dubrovina Vera

Vera Andrejevna Dubrovina (; sünd. 10. eloku 1917, Verhovensk, Irkutskan gubernii, Venäman imperii — kol. 2002, Saratov, Venäma) oli nevondkundaline i Venäman venälaine baletartist da baletpedagog. (1957).
Naine oli Saratovan teatraližen tehnikuman vn 1939 pästnikaks, openui sen horeografižel palakundal. Radoi Saratovan operan da baletan akademižes teatras. Balerin oli pegagogan Saratovan horeografižes školas ičeze teatraližen kar'jeran lopindan jäl'ghe.
Lady Sovereign

Lady Sovereign a.k.a. Sov, todesine nimi — Luiza Amanda Harman (; sünd. 19. tal'vku 1985, London, Sur' Britanii) om britanijalaine pajatai rep- i graim-žanroiš.
Hän om lujas tetab britanijalaižen norišton keskes.
Pornografii

Pornografii (grekan kelespäi πόρνη "porno" «prostitut» i γράφω "grafo" «kirjutan») om seksualižen ičtazvedandan kuvandoičend literaturas, kuviš, skul'pturoiš, fil'miš i toiž., miše sündutada seksualine kehtatuz.
Koiranmuiktad

Koiranmuiktad (), mugažo hebonjurušk paginoiš, om äivozne heinäsine kazmuz, erik Grečanvuiččed-sugukundaspäi.
Leviganduz.
Kazvab Evrazijan meczonas, mecstepiš i nepsoil nituil.
Ei tirpi sodunuzid mahusid, regulärišt nitandad i omaluižid. Voib säta žomid, no paksumba kazvab üksin vai gruppal.
Ümbrikirjutand.
Jurišt om lühüd sanged, sarakoičese vähän, henod jured oma äiluguižed. Püštoiged seikh sarakoičese üläpalas, 90..150 sm kortte i kahthe santimetrhasai sankte. Kaik lehtesed kazdas varzil, čereduišoiš, röun om lainhekaz, 25 santimetrhasai pitte i 12..13 santimetrhasai sankte. Lehtesiden magu ei ole muiged.
Änikoičeb semendkus-kezakus. Henod pakuižvihandad änikod oma ühthekeratud pit'kaks löustkeks. Äikerdoičese semnil i juril. Seižui sügüzližid haloid vaste.
Kävutand.
Juriden ekstrakt andab pakušt mujud, voib käta sidä mustaks reakcijal raudsul'fatanke. Sadas vihandad mujud lehtesišpäi seikhidenke. Kävutadas jurid nahkoiden dubindsubstancijaks, veterinarijas — tervehtamha soliden i nahkan läžundoid. Ottas zelläks kazmusen kaikid paloid. Ei sättu ristituile sirdhiden läžundoidenke.
Kazmuz om perspektivine kul'turoičemha. Om kožui sötkeks sigoile, kodijänišile, kodikoittud linduile.
Kohtaiduzjur'

Kohtaiduzjur' (, sinonim "Potentilla tormentilla") vai kaugan paginoiš, om äivozne heinäsine kazmuz. Mülütadas Rozanvuiččed-sugukundha.
Leviganduz.
Erik kazvab Evropas i Azijan päivlaskmaižes palas. Voib löuta nepsoil nituil i omaluižil, pilitišen sijil i mecanröunoil.
Ümbrikirjutand.
Jurišt om cilindranvuitte, pukaz i lühüd, läz lapakoiged, erazvuiččenke sanktusenke, koverikaz vai oiged. Kazmuz om 15..50 sm kortte. Seikh om püštoiged, sarakoičese üläpalas. Tilgun forman koumepalaižed lehtesed čereduišoiš, išttas seikhel. Lehtesed läz jured kazdas pit'kil varzil, ned oma koume- vai vižpalaižed.
Üks'jäižed änikod oma 1,5..2,5 sm diametral, kazdas seikhen lopus vai kaimlospäi hoikil i pit'kähkoil varzil. Nell' äniklehtest om kohtaiduzjuren änikos, heimon toižiden erikoiden erineden. Änikoičeb semendkus-sügüz'kus. Munanvuiččed siledad (vai ruipiškoikahad vähän) plodud-äipähkmed oma muzaolivan mujun, küpsnedas elokus-sügüz'kus. Jur'sistem šingotase vitkos.
Kävutand.
Kävutadas jurištod eriližmaguteseks (kalakonservad, likörad), dubindsubstancijaks, zelläks, rusttan i mustan mujuiden purtkeks.
Kondjanbol

Kondjanbol () om äivozne igähižvihand penzhaine Kanabränvuiččed-sugukundaspäi. Om heimon tipine 75 erikon keskes.
Etimologii.
Heimon latinine nimi libub «kondi» i "σταφυλή" «varz'» sanoišpäi. Erikon "uva-ursi"-epitet om saudud neniš-žo tärtusišpäi, no latinan kelen: "uva" «vinmarj» i "ursus" «kondi».
Ümbrikirjutand.
Kazmuz om 5..30 sm kortte. Kazvab kanghiš i harvoiš lehtezmecoiš, palatišil i pilitišil, mererandal'žil dünil i kivekahil pordhil. Navedib avaroid i päipaštokahid sijid, putub sarikoikš, ei tirpi toižiden kazmusiden telustandad.
Änikuz om toppaz varden päs. Plodud oma lumarjad 6..8 mm, vižluižed, oleskeldas küpsikš elokus-sügüz'kus, mecživatad sötlesoiš niil.
Kävutadas lehtesid dubindsubstancijaks i mujutamha villad.
Kondjansamal

Kondjansamal () om samlon toižend, äivozne kazmuz "Polytrichaceae"-sugukundaspäi.
Leviganduz.
Se samal om levitadud Pohjoižen mapoliškon tahondoiš venon nepsan klimatanke, putub Meksikas, tün'valdmerižil saril (sidä kesken Udes Zelandijas) i Avstralijas. Voib vastata paksus Venäman meczonas (pohjoine i keskuzline palad) pölusiden nägul.
Kazvab mecan tahondoiš lujanke nepsudenke da luhtoidme. Kondjansamlon pölusenvuitte turbiž pid'oiteleb vet i veb territorijad sodundannoks.
Ümbrikirjutand.
Samlon lehtesed oma muzavihandad, vanhudes burad, 6..8 mm pitte, erasti 12 millimetrhasai. Seikh om buranke da rusttanke ližamujunke, 10..15 sm pitte, sättujiš arvoimižiš sase 50 santimetrhasai. Lugetas necidä samlod kaikiš pidembas mail'mas.
Kazmuz äikerdoičese vezoil, idäčuil i gametil (sugustajil). Naižsugun i mužiksugun äikerdoičendan organad kazdas erazvuiččil kazmuzil.
Kävutand.
Keratas i kuivatas, ottas kävutamižhe lämuzizoläcijaks struban parziden keskes.
Kondjansamal ei hapištu, sil bakterijanvastaine ičend om.
Kur'genkengäd

Kur'genkengäd () om äivozne heinäsine kazmuz. Erik om "Cypripedium"-heimon tipine, mülüb Orhidejižed-sugukundha.
Leviganduz.
Kazvab Evrazijan meczonas venonke vauktusenke i täizöiženke nepsudenke. Pojavad lähižed erikod oma Kitaiš, Korejas i Pohjoižamerikas.
Voib kazda sada vot oiktas sijas. Navedib neitraližid i muglreakcijanke mahusid, gumusan korktanke mülündanke. Pakaiženvastaine kazmuz. Meckazmuz tegihe harvaks i om kaičendan al.
Ümbrikirjutand.
Jurišt om lühüd, äiluguižudenke kovidenke juridenke. Jur'sisteman diametr sase 60..70 santimetrhasai kul'turkazmusil. Seikh om 15..60 sm kortte, kaks'..nell' lehtest kazdas sen keskpalaspäi. Ellipsanvuiččed lehtesed čereduišoiš i išttas seikhel. Üks'..koume änikod om änikuses. Kazmuz änikoičeb semendkun keskes — kezakun augotišes, pölüstoittud änikod näidudas kahtel-koumandel päiväl. Plod om konorüt.
Äikerdoičese semnil i juril. Ezmäižed änikod semnišpäi oleskeldas 15..17-ndel vodel, kožujal sijal — kahesandel vodel.
Kävutand.
Kul'turoitihe kur'genkengid. Kazvatadas sen gibridoid lähižidenke erikodenke änikoihe näht.
Kül'mänik

Kül'mänik () om Evropan äivozne heinäsine kazmuz. Erik mülüb Vesnuhheinižed-sugukundha.
Leviganduz.
Kazmuz om levitadud Evropan päivlaskmas, keskuzpalas i pohjoižen suves, Keskmeren regionan pohjoižes, Venäman evropižen palan meczonas.
Voib löuta kazmusid levedlehtesižiš mecoiš päpaloin. Ku putub kuzištos, ka ende dubmec kazvoi sen sijal tobjimalaz. Kül'mänik voib dominiruida heinkatkes.
Ümbrikirjutand.
Kazvab 25 santimetrhasai kortte. Jurišt om sanged lapakoiged cilindrine, andab sarakoid i levigandeb teravas, muga kazmuz sädab žomid.
Üks'jäine änik om kazmusel, sase 2..6 santimetrhasai diametral. Londuseližen kazmusen änikoiden muju om vauged ruskedsiniženke ližamujunke äniklehtesen irdpolespäi. Äniklehtesiden form om munanvuitte, niiden lugu oleleb kudespäi kaheshasai. Kazmuz änikoičeb sulakun lopuspäi semendkun keskhesai. Äiluguižed semned küpsnedas kezakus i anttas idüid tulebal vodel.
Kävutand.
Dekorativine kazmuz, kazvatadas enamba 70 sortud saduiden änikgrädoil. Äniklehtesiden i lehtesiden muju voib olda toine sortuidme.
Kül'mänik andab heid'omad i nektarad mezjäižile. Kazmusen palad oma toksižed, no kävutadas medicinas.
Bolobolk (nitkazmuz)

Bolobolk () om äivozne heinäsine kazmuz. Om "Trollius"-heimon tipine erik, mülüb Vesnuhheinižed-sugukundha.
Leviganduz.
Kazvab Evropas i Päivlaskmaižes Sibiriš. Valičeb mecanröunoid, nepsoid nituid, segoitadud mecan pallištoid. Pil'vesenvastaine kazmuz. Vägitomil mahusil kazvab, no pahoin, ei tirpa solavid mahusid. Navedib kazvateližid dreniruidud mahusid venonke nepsudenke.
Kazmuz om kaičendan al Evropan äjiš tahoiš.
Ümbrikirjutand.
Seikhen korktuz kazvab arvoimižihe kacten, 20 santimetraspäi tundras ühthe metrhasai kul'tiviruindas. Jur' levitase polihe avaros, 50..100 santimetrhasai, i vaiše 15 sm süvütte. Šingotase semnišpäi vitkos, änikoičeškandeb londuses ühesal vodel, kazvatandtarhas kahtendel-koumandel vodel. Kahten toižendan lehtesed: seikhen (änikvarden üläkoumandesel) i juridenno.
Änikod oma šurunvuiččed vidhe santimetrhasai diametral, niiden muju om pakuižen ližamujud: vauvhaspäi kuldatabahasai. Plod om kogotud lendailehtez, üks' lendailehtez om penenke käroutud südäimehe agjanke. Bolobolk äikerdoičese semnil.
Kävutand.
Aigaline (semendku-kezaku) medenkandai kazmuz. Udmurtijan ühteks simvolišpäi.
Jänišankorvaižed

Jänišankorvaižed (), toine nimituz paginoiš — Koirankel' , om heinäsine äivozne änikoičii kazmuz Asparagusaižed-sugukundaspäi.
Leviganduz.
Änik om levitadud Pohjoižes, Päivlaskmaižes da Keskuzližes Evropas. Kazvab lehtesižiš (tamm, hab), segoitadud mecoiš i pedajikoiš, mecanröunoidme, pallištoil, luhtoil tammenke. Sädab žomid pal'hil mahusil.
Ümbrikirjutand.
Kazmuz om 15..30 sm kortte, 2..3 lehtest, 6..20 änikod tophas (änikuses). Jurišt levigandeb lapakoiktas. Pil'vesenvastaine kazmuz, navedib väghišt neitrališt mahust täizöiženke nepsudenke.
Jänišankorvaižed äikerdoičesoiš semnil i vegetativižikš (juridenke). Änikoitas semendkus, kaznuded semnišpäi — seičemendel vodel. Rusttad plodud-marjad oleldas kezakus — heinkun augotišes.
Kävutand.
Kaik kazmuz om toksine lujas, sidä kesken marjad-ki. Kazdas čomitesen täht, saihe erazvuiččid sortuid. Ottas kävutamižhe lehtesid i änikoid farmaceftižes tegimištos. Kaik kävutadud parfümerijha hajusubstancii om sintetine, sikš miše om vähä londuselišt kazmuses.