Nürnberg

Nürnberg (mugažo saksan kelel, virktas [ˈnʏɐ̯nbɛɐ̯k], sen bavarijan pagin "Niamberg", päivnouzmfrankonijan pagin "Nämberch" [ˈnɛmbɛrç], paks lühenduz "Nbg") om lidn Saksanman suves, Bavarii-federacijanman pohjoižes. Se om valdkundan 14nz' i Bavarijan kahtenz' surtte lidn.
Istorii.
Nürnbergan nimi mainitase ezmäižen kerdan vl 1050 lidnan statusanke: "Noerenberg" vai "Nuorenberc" — «kall'oikaz mägi». Lidn kavzoi ümbri Burg-lidnuses.
Vozil 1945−1949 Nürnbergine process mäni lidnas — riškotihe nacizmad da sudihe sen ogernikoid.
Nürnberg ezilidnoidenke šingotasoiš metallan ümbriradmižel, stöklan pästandal. Bazirui Münhenas elektrotehnine Siemens-kompanii andab äi radinsijid. Fol'ksvagen-avtotegijan Traton-kompanijan MAN-jüguavtoiden (lühenduz "Maschinenfabrik Augsburg-Nürnberg"-nimitusespäi) tegim radab.
Geografijan andmused.
Nürnberg om saudud Pegnic-jogen molembil randoil ( 113 km pitte, Reinan bassein). Jogi om keskustadud padoseinil lidnan röunoiš. Lidnan keskuzpala sijadase 309 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad federacijanman administrativižhe Münhen-keskushesai om 170 km suvhe.
Klimat om ven Atlantižen valdmeren, kontinentaližen klimatan valatoitusenke. Keza om päivoikaz, tal'vaig om pil'vekaz lujas. Voden keskmäine lämuz om +9,7 C°, kezakun-elokun +17,5..+19,4 C°, tal'vkun-uhokun +0,7...+1,5 C°. Ekstremumad oma −30,2 C° (uhoku) i +38,6 C° (heinku). Kezaaigan minimum om 0 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +19,3 C° (uhoku). Ei voi panda halad heinkus-elokus. Paneb sadegid 600 mm vodes, enamba semendkus-elokus (60..77 mm kus), vähemba vilukus-sulakus (33..40 mm kus). Paneb lunt 11 päiväd tal'ves keskmäras. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 67..69 % röunoiš sulakus-elokus, 80..87 % redukus-uhokus.
Tobmuz.
Nürnberg jagase kümneks statistižeks lidnrajonaks (nomerad 0..9, ), ned alajagasoiš 87 statistižeks ümbrikoks (saks. "Statistischer Bezirk"), ümbrikod — 316 "distrikt:aks", distriktad — 3755 "blok:aks" (saks. "Blöck"), ned — 16848 "blokseit:aks".
Lidnan tobmuden pämez' om oberburgomistr (). Kaik 70 ezitajad valičesoiš lidnan Nevondkundha. Edeližed lidnan pämehed oma Ul'rih Mali ("Ulrich Maly", semendku 2002 — sulaku 2020), Lüdvig Šol'c ("Ludwig Scholz", semendku 1996 — semendku 2002, koli vl 2005).
Eläjad.
Vl 1940 lidnan eläjiden lugu oli 429 400 ristitud. Kaik 493 692 eläjad oli lidnas vl 1990. Vl 2015 lidnan ristitišt oli 509 975 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Eläjiden pol' om verazmaiden augotižlibundanke.
Läz 3,6 mln ristituid elädas lidnaglomeracijas — Nürnberg-metropol'regionas (vn 2023 augotiž, oli 3,5 mln vl 2015).
Transport.
Lidnan jogiport seižub Main-Dunai-kanalan randal. Nürnberg om avtote- da raudtesol'meks.
Avtobusad, tramvaid (kuz' jonod, 36 km raudted) da lidnelektrojonused () oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes. Metro radab vspäi 1972 (saks. "U-Bahn", vl 2015 om koume jonod, 46 stancijad, 36 km raudted, niišpäi 30-km pala om manalaine).
Rahvahidenkeskeine civiline "Nürnberg"-lendimport Al'breht Düreran nimed ("NUE / EDDN", 3,9 mln passažiroid vl 2023) sijadase vides kilometras pohjoižhe lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas reisid Evropan äjihe verhiže maihe, Saksanmadme, mugažo Turkanmaha.