Memfis (Tennessi)

Memfis ( [ˈmemfɪs]) om AÜV:oiden lidn Tennessi-štatan suvipäivlaskmaižes čogas. Se om Tennessin kahtenz' surtte (Našvillan jäl'ghe) i AÜV:oiden 26-nz' lidn eläjiden lugun mödhe, Šelbi-ümbrikon administrativine keskuz da pala.
Istorii.
Indejalaižiden čikaso-heim eli niil tahoil edel evropalaižiden tulendad. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud amerikaižil sirdnikoil vl 1819, se sai lidnan statusad vl 1826 nügüdläiženke nimenke Amuižen Egiptan pälidnan mödhe. 19. voz'sadal lidn šingotihe kuti puvillan kazvatandan rajonan keskuz, pumaterialiden i orjidenpidajiden torguz kožujan sijadusen taguiči. Vl 1857 raudte ühtenzoiti lidnad atlantiženke Čarl'ston-portanke. Vll 1870−1878 pakuine säruläžund mureni lidnad, sen ristitišt oli nelländez auguižespäi.
Memfisan tegimišton sarakod: sömtegimišt, zelliden tehmine, mecan ümbriradmine, cellülozbumagaine kombinat, jogiportad i kaikiš järedamb AÜV:oiš jügulendimport, kommunaline ižanduz elektrotehnikan i fitingoiden pästandanke, muzikistorijan turizm. Logistikan «FedEx»-kompanijan i bumagantehmižen «International Paper»-kompanijan päfaterad oma saudud neche lidnha.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Mississipi-jogen hural randal, 103 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Ühthine pind om 783,60 km², sidä kesken kuivma 763,83 km², vezi otab 19,77 nellikkilometrad. Kaks' avtotesildad (ezmäine vspäi 1917) da kaks' saudud rindati raudtesildad (vl 1892 i vl 1916, sen tehnine pol' kävutase jaugnikoiden-ki sildaks vspäi 2016) ühtenzoittas Mississipin randoid i lidnad Arkanzas-štatanke. Lidn röunatab Arkanzas-štatanke päivlaskmas (Uest Memfis-ezilidn). Memfisan irdad jätkustudas suvhe edahaks ezilidnoikš Mississipi-štatha.
Klimat om subtropine neps. Keza om päivoikaz lujas, tal'vaig om pil'vekaz. Voden keskmäine lämuz om +17,4 C°, kezakun-elokun +26,6..+28,2 C°, tal'vkun-uhokun +5,6..+7,8 C°. Absolütine minimum oleskeli −25 C° (tal'vku, uhoku), maksimum +42 C° (heinku, eloku). Kezaaigan minimum om +9 C° (kezaku, eloku), tal'vaigan maksimum om +27 C° (tal'vku, uhoku). Ei voi panda halad semendkus-sügüz'kus (semendkun i sügüz'kun minimum om +2 C°). Il'man lämuz voib ületada +33 C° sulakus-redukus. Paneb sadegid 1395 mm vodes, enamba keväz'kus-semendkus (134..149 mm kus) i tal'vkus (139 mm), vähemba elokus-sügüz'kus (77..86 mm kus). Paneb lunt seičeme santimetrad tal'ven koumes päiväs. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 63..71 % röunoiš voden aigan. Reskveden järedad varad (380 km³) oma lidnan ümbrišton territorijan al. Voib olda harvoid lujid manrehkaidusid, seismine Nju Madrid-zon sijadase 100 km pohjoižhe lidnaspäi.
Tobmuz.
Memfis jagase läz 50 susedkundaks ().
Lidnan tobmuden pämez' om mer (). Edeline mer om Džim Striklend ("Jim Strickland", viluku 2016 — tal'vku 2023).
Eläjad.
Vn 2010 AÜV:oiden rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 646 889 ristitud, vn 2020 — 633 104 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 646 174 eläjad vl 1980, 650 100 eläjad vl 2000 i 650 618 eläjad vl 2018. Läz 1,34 mln eläjid om ezilidnoidenke (2020, štatan kahtenz' i 43. sija valdkundas).
Augotižlibundan mödhe (lidnan eläjad vl 2020): afroamerikalaižed — 61,28 %, evropalaižed — 23,94 % (ispanijalaižita), latinoamerikalaižed i ispanijalaižed — 9,82 %, azijalaižed — 1,82 %, indejalaižed — 0,16 %, valdmerimalaižed — 0,02 %, segoitadud augotižlibundanke — 2,58 %, toiženke augotižlibundanke — 0,38 %.
Transport.
Avtobusad, kiruhavtobusad da tramvaid oma kundaližeks transportaks lidnas. Avtoten pol'rengaz ümbärdab lidnad. Kaik kaks' jüguzjogiportad ratas Mississipin randal.
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline "Memfis"-lendimport ("MEM / KMEM", 4,5 mln tonnoid jüguid i 4,4 mln passažiroid vl 2018) sijadase vides kilometras suvhe lidnan keskuzpalaspäi. Tehtas passažirreisid AÜV:oiden lidnoihe i Torontho, jügureisid AÜV:oidme, Kanadha, Meksikha i Päivnouzmaižhe Azijha. Lähembaine lendimport penen aviacijan täht radab Millingtonas, Tennessi.