Barselon

Barselon (kat. i , kat. virkand [bəɾsəˈɫonə], isp. virkand [baɾθeˈlona]) om kahtenz' Ispanijan lidn i kümnenz' EÜ:n lidn ristitišton mödhe. Se om avtonomižen Katalonii-ühthižkundan i sen Barselonan agjan administrativižeks keskuseks da palaks. Sijadase Keskmeren randal, järed meriport raudtesol'menke i turizman keskuz (Evropan kudenz' lidn matkadajiden lugun mödhe).
Istorii.
Eländpunkt om olmas agjaks 3. voz'sadaspäi edel m.e., lidnan aigkirj augotase 237. vodel EME. Om saudud da nimitadud karfagenalaižel Gamil'kar Barka-sodavejal (Gannibalan tat), eziauguine nimi oli "Barsino". Kožui sijaduz i merikar abutiba lidnale šingotadas teravamba toižid.
Lidn oli Mail'man ozulelendan päsijaks vl 1888 i vl 1929. Vl 1992 Barselon vastsi Kezaližid Olimpižid vändoid. Barselon om Keskmeren ühtnendan (43 valdkundad) pälidnaks vn 2010 keväz'kuspäi.
Lidn šingotase tekstiližel, himižel, farmaceftižel i elektronižel sarakoil, avtosauvomižen järed keskuz (SEAT, Reno, Pežo, Ford). Valdkundan superkompjuterine keskuz sijadase Barselonas. Severz'-se tedoklasteroid om alusenpandud: biotehnologine, digitaližiden tehnologijoiden, aerokosmine, logistikan, medicinan, turizman i dizainan keskused.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase langenijoiden Keskmerhe Besos-jogen pohjoižpäivnouzmas i L'jobregat-jogen suvipäivlaskmas keskes, 12 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Sjerra-de-Kol'serol-mägisel'g libub päivlaskmas, sen kaikiš korktemb londuseline čokkoim om Tibidabo (512 m), TV-čuhunduz om saudud sil (288 m kortte). Matkad Madridhasai om 500 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal vai 600 km E90-avtotedme.
Klimat om subtropine Keskmeren päivoikaz. Voden keskmäine lämuz om +18,2 C°, heinkun-elokun +25,7..+26,1 C°, tal'vkun-uhokun +11,8..+12,4 C°. Ekstremumad oma −1 C° (viluku) i +38,2 C° (eloku). Kezaaigan minimum om +12,4 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +24,8 C° (uhoku). Paneb sadegid 572 mm vodes, enamba sügüz'kus-redukus (81..96 mm kus), vähemba uhokus-keväz'kus i kezakus (31..33 mm kus), heinkus (25 mm). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 66..75 % röunoiš voden aigan.
Tobmuz.
Barselon jagase kümneks nimitadud ümbrikoks () vspäi 1984, kaikutte om ičeze nevondkundanke, valdatused — ümbrikon arhitektur i infrastruktur. Lidnan nevondkund paneb niiden ühtnijoid radnikusihe. Ümbrikod alajagasoiš rajonikš (), kaik om 73 rajonad vspäi 2009.
Kaik rahvaz valičeb lidnan nevondkundan 41 ühtnijad nelläks vodeks. Edeline lidnan pämez' (, ) om Ada Kolau ("Ada Colau", kezaku 2015 — kezaku 2023).
Eläjad.
Vl 2013 lidnan eläjiden lugu oli 1 611 822 ristitud. Kaik 1 620 343 eläjad oli lidnas vl 2018. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 1 752 627 eläjad vl 1981. Läz 5,3 mln ristituid elihe kaikes lidnaglomeracijas vl 2006, se om kahtenz' surtte valdkundas (Madridan aglomeracijan jäl'ghe) i kudenz' EÜ:s.
Vn 2016 andmusiden mödhe lidnan eläjiden 59 % oma sündnuded Katalonijha, 18,5 % sirdiba valdkundan toižiš paloišpäi, ristitišton 22,5 % om sündnu verhiže maihe (enamba kaiked Latinižen Amerikan mad, Italii, Kitai, Pakistan, Francii).
Lidnalaižiden pol' oma katolikad (2011), heišpäi videndez (vai kaikiden eläjiden kümnendez) tuldas pühäpertihe regulärižikš.
Kaik om seičeme üläopendusen aluzkundad lidnas 240 tuhanke üläopenikoid. Znamasine om Barselonan universitet (, , alusenpanend 1450, 62 tuhad üläopenikoid vl 2022), siš om nell' kampusad 16 fakul'tetanke i ühesanke affiliruidud keskusenke.
Transport.
Avtobusad, kiruhtramvaid, metro, ezilidnelektrojonused, funikulörad, taksid i avtoiden kortom ("GoCars Barcelona") oma kundaližeks transportaks lidnas. Kiruhraudte ühtenzoitab Madridanke. Metropoliten radab vspäi 1924 (kaik om 12 jonod 180 stancijanke, 143 km raudted vspäi 2016).
Rahvahidenkeskeine civiline "Barselon — El' Prat"-lendimport Katalonii-ühthižkundan enččen Žozep Tarradel'jas-pämehen nimed ("BCN / LEBL", 52,6 mln passažiroid i 177 tuh. tonnoid jüguid vl 2019) sijadase kümnes kilometras suvipäivlaskmha Barselonan keskuzpalaspäi El' Prat de L'jobregat-lidnas. Tehtas passažirreisid Evropan äjihe lidnoihe, AÜV:oiden i Päivnouzmman erasihe-se lidnoihe, mugažo Ispanijadme.