tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Lisičansk

Lisičansk ( [ɫɪsɪˈt͡ʃɑɲsʲk], ) om Ukrainan lidn Luganskan agjan päivlaskmas.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1710. Se sai lidnan statusad vl 1938.
Lisičansk šingotase kivihilen samižel (5 kaivut), oludtegimel, omblendfabrikal, raudbetontegimel i mašiništonsauvomižen tegimel (metalližed konstrukcijad, päčid kivihilel).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Severskii Donc-jogen oiktal korktal randal (Donan bassein) i Donan kräžal, 145 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Sädab aglomeracijad hurarandal'ženke Severodoneck-lidnanke (agjan pordaigaline keskuz). Matkad Luganskhasai om 90 km suvipäivnouzmha.
Eläjad.
Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 106 211 ristitud, lidnankundan — 122 194 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 138 tuhad eläjid vl 1989. Kaik 353 tuh. ristituid elihe lidnaglomeracijas vl 2010.
Rahvahad (enamba 1% vn 2001 rahvahanlugemižen mödhe): ukrainalaižed — 66,7%, venälaižed — 30,5%, vaugedvenälaižed — 1,0%, toižed rahvahad — 1,8%.
Professionaližen opendusen aluzkundad: Lisičanskan kaivuztehnikum, kivivoinhimine tehnikum, medškol i pedagogine kolledž.
Transport.
Sijaližen tehmižen maršruttaksid (16 maršrutad), avtobusad (kaks' maršrutad) i trolleibusad (kaks' maršrutad) oma kundaližeks transportaks lidnas. Lisičansk-päraudtestancii, koume tošt stancijad i kaks' platformad kävutasoiš raudtel.
Lähembaine rahvahidenkeskeine civiline Severodoneckan lendimport ("SEV") sijazihe 5 km päivnouzmha orhal Lisičanskan röunaspäi, vn 2016 kül'mkuspäi eile rados.
Tekil

Tekil ( [teˈkila]) om väghine alkogoline jom.
Eziauguižešti meskal' oli tetab Meksikas 16. voz'sadaspäi — «vaumitud agav» nahuatl'-kelespäi. Ezmäine tegim sen pästandas oli saudud vl 1600, i jom kändihe valdkundan eksportan palaks teravas. Mödas erižeks jomaks meiden-ki päivil.
Sadas tekil-jomad azur'žen agavan () fermentiruidud südäiveden distilläcijal vaiše Meksikan neciš vides štatas: Halisko, Guanahuato, Mičoakan, Najarit i Tamaulipas. Läz 300 mln agavan kazmusid kazvatadas sijaližel rusttal lämoimägiden mahusel joga vodel. Ezmäine tegim radaškanzi 65 kilometras Gvadalaharaspäi Halisko-štatan Tekil-lidnas vl 1795, nimitihe jomad sen mödhe. Jom sai rahvahidenkeskešt populärižust vn 1968 Olimpižiden vändoiden jäl'ghe Mehiko-lidnas. Tekilan tehmižen eksklüzivine oiktuz om Meksikan edheotajil vspäi 1974. Tekilan tehmižen kaclendan nevondkund () jäl'gestab sen oiktusen kaičendas.
Joman vahvuz om 38..55 procentad röunoiš. Fermentacijan jäl'ghe joman vahvuz om vaiše läz 18 %, ka sadas tarbhašt vahvust kaksitadud distilläcijal. Tetabad torguindznamad oma Olmeca, Cazadores, Camino Real, Don Julio, Sauza. Tekil harakterizuiše mujul (ireg, koričma vai kuldatab), sen magu om maged, fruktan i mahusen polhe ühten aigan.
Tekilan rahvahaline praznik oigendase Tekil-lidnas joga voden kül'mkun 29. päiväspäi tal'vkun 13. päivhäsai, avaidase surel jarmankal. Se praznik vedatab turistoiden äjüt lähižiš agjoišpäi i verhiš maišpäi. Vl 2018 Meksikan senat vahvišti, miše Tekilan rahvahaline päiv om keväz'kun koumanz' sobat. Mugoi-žo päiv oigendase AÜV:oiš joga voden 24. päiväl heinkud.
Koume mušketörad

«Koume mušketörad» () om Aleksandran Düma-tatan ozaitelemiž-istorine roman. Se om publikoitud ezmäižen kerdan vl 1844 Parižan "Le Siècle"-lugendlehteses keväz'kun 14. päiväspäi heinkun 11. päivähäsai.
Kirj starinoičeb noren D'Artanjan-bajarin ozaitelemižiš (trilogijan päheng). Hän oigenzi Parižha, miše käta mušketöraks, i löuzi siš koumed sebranikad-musketörad: Atos, Portos i Aramis. Istorii tegihe voziden 1625 i 1628 keskes.
Roman om trilogijan ezmäine pala, kaks' tošt romanad oma «Kaks'kümne vot sen jäl'ghe» i «De Branželon-vikont, vai Kümne vot sen jäl'ghe». Fil'mdihe romanad mail'mas severz'-se kerdoid.
Garvud Džuli

Džuli Garvud (; sünd. 26. tal'vku 1944, Kanzas Siti (Missuri), AÜV — kol. 8. kezaku 2023, Livud-lidn, Kanzas-štat, AÜV) oli tutab amerikaine kirjutai naine. Hän kirjuti armastuzromanoid da istorižid romanoid.
Mugažo hän kirjuti ühten serijoišpäi sanutest (serijas oliba toižed-ki sädajad) Emili Čeiz-psevdonimanke ("Emily Chase").
Garvud sädaškanzi, konz noremb hänen lapsišpäi zavodi kävuda školha. Kirjutajan naižen ezmäine «Laskav sodamez'»-roman om publikoitud vl 1985. Siš aigaspäi Garvud pästli bestseller bestselleran jäl'ghe, hänen kirjoiden ühthine tiraž ületi 35 millionad enamba mi kümnel kelel.
Kirjoiden henged oma keskaigaižed ricarid, Regentusen aigan vägimehed, tehasalaižed lehmänpaimned (kovbojad) i nügüd'aigaižed nored mehed.
Ühten kirjan kirjutai

«Ühten kirjan kirjutai» om sättutoitud termin
niile kirjutajile, kudambad oma tetabad levedali ühtel kirjal vaiše, i ani kuti kaik tegijan sädamižvägi kogozihe siš.
Hot' mugomad tegijad voidas kirjutada enamba sädusid, heiden sädamižen toine pala jäb tetabaks lugijoile vähemba. Toižin sanoin, ristitun satuz kirjutajaks om röunatud ühtel agjal.
Se sädamižen harakterizuind sündui Homoi Akvinlaine-filosofan latinižes "hominem unius libri timeo"-virkehespäi («varaidan ühten kirjan ristitun mel't») niiden täht, miččed lugiba vaiše üht kirjad ičeze elos (oz., Biblijad) i todas sidä ozuteseks kaikiš statjoiš.
Pirg

Pirg om sömine tahthaspäi miččenke-ni päluiženke (avol'jaine) vai südäimenke (umbel'jäine, saubaline), kudambad pašttas vai räkištadas.
Pühäpäivän i praznikan söm vepsän elos. Slokosttäs veroližid pirgoid reskas nižu- vai rugižtahthaspäi.
Erased instrumentad pirgoiden tehmižen täht: "pirgvärtin", "pirgpuik".
Čopper (arheologii)

Čopper ( «čapai», «iškii») om üks' kaikiš amuižembiš radazegišpäi paleolitan aigan. 
Koveritoi tehmižes radkalu, nügelzoittud kivi 7,5..10 sm surtte. Radai kromaine sädihe severzil-se iškuil vaiše ühtes polespäi, väranke formanke. Möhembaine čopping oli ümbriratud muugotiš polišpäi, se azeg tegese čopperaspäi kebnas. Čopper-radkalun kaik toine pala ei olend ümbriratud, ottihe kädhe siledad sidä. Material om levitadud kuivman miččes täht sijas. Kävutihe veičikš-radkaluikš teravid jändusid-ki nügelzoitandaspäi, tegihe niid jändusid specialižešti eskai i ottihe kävutandha enamba mi čopperad.
Avstralopitekad tegeškanzihe čopperoid 2,6 mln vozid tagaz. Tasmanijan igähižed eläjad tegiba mugošt radkalud 19. voz'sadahasai. Čopperoiden tegend jäi hätkemba tahondoiš toižeta torhudeta radkaluiden tehmižen täht.
Čoum

Čoum om kalanpüdusiden erik raidaižiš vicoišpäi.
Püduz om karkaskonstrukcii. Se ühtneb kon'ha, miše kala ei voiži tehta käroudust puttes südäimehe.
Kävutihe Venäs avaros. Voib tehta da kävutada necidä püdust ekstraordinarižes statjas da edahaižes sijas, konz eile nimiččid toižid püdusid. Kävutadas püdumha kraboid-ki.
Ušte

Ušte om kalanpüdusiden erik. Ongitadas lihansöjid kaloid, haugid tobjimalaz.
Kalanpüdusen tehmižen tarkoiktuz, vedusen keskusen sijaduz da toižed detalid valatoittas uštken vedandha znamasižikš. Odav i pahoin tehtud ušte voib olda mel'hetartusetoi haugen täht.
Mek

Mek om viluiden azegiden toižend oiktanke teranke enamba mi 60 santimetrad. Kävutadas mekad čapateziškendoiden täht tobjimalaz londoiden aigan. Mekan tera om terav molembiš polišpäi. Voib tehta žognijoid iškoid erasiden-se mekiden nügusel.
Toižendad.
Erištadas mekid pidusen mödhe istorižhe aigha i kävutandha kacten, piduz voib sadas 90 santimetrhasai raccastuzsodamehil. Mekan mass zavodiše 700 grammaspäi (gladius) i sase nell'hä kilogrammhasai (cvaihender, flamberg) kahten käden täht, erasti (sur' mez', paradine) — 6,5 kg da 10 kilogrammhasai (kleimor), ühten käden täht — vähemb mi kaks' kilogrammad.
Mekankandai.
Mek oli professionaližen sodamehen londan da kaičendan azegeks. Se sodamez' libui privilegiruidud kundaspäi paksus i oli hüväsuguine rodul. Mek om kalliž azeg, sen ližaks hätkeližed fizižed harjoitused i torad mekanke oliba tarbhaižed, miše valdoita azegel oikti. Laskend oli tarbhaine mekan ičezkaluišton täht.
Ližad da vigad.
Arvokaz kiruh azeg, mez' voib kantta sidä ičezenke, piduz telustab vihanikoile tabata kädhe. Teravzoittud kaikel pidusel tera ei anda vihankandajale panda mekad kontrolin alle, keihasen i torakirvhen erineden. Balansiruind mekal om sättui massoiden keskusen sijadusen tagut läz gardad. Fehtuindan tehnikad oma äiluguižed. Om paremba iškta teran pidusen 2/3..3/4 keskustal vardespäi lugeten.
Sil-žo aigal tüpäk mek om läz ližatoi, mek om kalliž, sen tehmine tarbhaičeb šingotadud metallurgijad, ei kožu somustoittud hibjad vaste žognijoiden i peniden azegiden erineden, i tarbiž tehta iškendoid märitud sauman al. Voib tehta vägevid iškendoid mekan varden agjal.
Kaikiden süiden tagut odvad žognijad vilud azeged i toraveičed oliba päižed toras, mek-žo oli harv i kävutihe abuazegeks. Klassine mek kadoti toraznamoičendad Evropas keskaigan lopus, no jäi kävutandas arabižen Afrikan maiš 20. voz'sadahasai.
Gladius

Gladius (mugažo latinaks) om amuižrimalaine lühüd mek läz 60 santimetrad pitte saldatoiden täht, panihe oiktanno jauganno.
Mek om ottud rimalaižil Peloponnesan heimoišpäi sodoiden aigan, istorikoiden melen mödhe. Tegihe gladiusoid tagotud raudaspäi paksumba kaiked (järghižikš 3. voz'sadaspäi), no om johtutesid bronzmekoiš.
Gladius sai populärižust legioneroil (jüžmak rimalaine jaugvägi). Kebn jaugvägi (velitad) kävuti gladiusoid vaiše abuazegeks. Mahtavad sodamehed tegiba teravid surmaližid iškendoid mekal, no sen piduz laski vedada torad vaiše lähižes sijaspäi. Legionerad mahtoiba fehtuida mekal mugažo hüvin, kut čapta vai ainastada.
Salad

Salad (, ) om šlömoiden grupp (14.-16. voz'sadad), kudamb tuleb bacinet-šlömoišpäi.
Saladad oma erazvuiččed formal (kaskan pojav vai šläpan polhe). Ühthine erinii pala om tagarain kaičend, pit'k saksalaižil saladoil. Modon kaičend ei voi ületas. Šlöm oli levitadud jaugvägiden i ricariden keskes.
20. voz'sadal salad-šlömad linniba germanižen kaskan ezikuvikš.
Baikalan-Amuran magistral'

Baikalan-Amuran magistral', lühüdašti BAM (, "БАМ") om raudte Päivnouzmaižes Sibiriš i Edahaižes Päivnouzmpoles.
Raudte om 3819 km pitte. Projektiruihe vspäi 1937, ei ulotand kartoid sil aigal. Saudihe paloin vozil 1938—1984, panihe raudted Severomuiskan tonnelihe vl 2003. Te ühtenzoiti Taišetad (Irkutskan agj) Nevondkundaliženke Portanke (Habarovskan rand). Päkeskuz sijazihe Tindas vhesai 1997, konz jagoihe raudted kahthe palaha. Vl 2014 zavodihe kahtenden ten projektiruindad da panendad olnudehe pudoteshe, edel sidä kävutihe pudotest avtoteks.
Kaik 13 raudtesarakod om projektiruidud otmaha kävutamižhe metalloiden da kivihilen löudmižsijid, niiden ühthine piduz voib olda seičeme tuhad kilometrid. Ezimeletaden, erigoittas Transsiban i BAM:an funkcijoid tulebas aigas. Toine BAM:an liža om varaten olendas röunanverižele Transsibale.
Fevral'sk

Fevral'sk () om Venäman radinžilo (lidnanvuitte žilo) Amuran agjan Selemdžan rajonas.
Istorii.
Žilo om tehtud BAM:an sauvondan aigan (1974−1980 voded). Kätihe lidnanvuiččeks vl 1982. Om nimitadud venän kelen uhokun nimen mödhe ("февраль").
Fevral'sk šingotase mecan varhapanendan vemha Kitaihe kahtel edheotandal («Fevral'sk-les», «Li Čan Li»), parziden pilindan 22 edheotandal, ühtennimižel raudtestancijal (vspäi 1997, raudten distancii, vedimdepo). Snamba mi 60 torguindan edheotandad ratas žilos.
Geografijan andmused.
Žilo sijadase rajonan päivlaskmas, Selemdž-jogen () i sen huran Biss-ližajogen ("Бы́сса") keskes, avtotel Svobodnijan i Ekimčanan keskes. Matkad Ekimčan-rajonkeskushesai om 204 km päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha.
Lähine Fevral'skoje-žilo (vspäi 1896, 348 rist. vl 2010) mülüb lidnankundha Fevral'skan ližaks. Lidnankundan pind om 1348 km².
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe žilon eläjiden lugu oli 5 128 ristitud, rajonan pol'. Kaikiš suremb ristitišt oli 8 816 eläjad vl 1989.
Ortodoksižen hristanuskondan Pühän Jumalanmaman Sündundan puine jumalanpert' om avaitud žilos vl 2013.
Nened büdžetižed aluzkundad ratas žilos: keskškol, kirjišt, kul'turkeskuz, lapsiden muzikškol i sportškol, läžundkodi.
Professionaližen opendusen aluzkundad sijadasoiš lähembaižiš lidnoiš.
Lazarevan sild (Piter)

Lazarevan sild () om Venäman üks'keskustaine avtotevantsild Piterin Petrogradan rajonas. Se om Penes Nevkas päliči, avtoiden da jaugnikoiden täht.
Sild ühtenzoitab Sportivnai-irdad (Krestovskii-sar') Pionerskai-irdanke (Petrogradan sar'). Sur' Krestovskii sild om saudud ülezjogen sildaspäi, Sur' Petrovskii sild sijadase mödvedhe.
Istorii.
Ezmäine sild oli 11 metallkeskustanke, se oli saudud «Lenmostostroi»-trestal puižil alusil vozil 1947−1949 kuti "Koltovskijan sild" (). Sauvondan tarbhaižuz oli lähižen Kirovan nimed stadionan sauvomižen tagut. Vodel 1952 udesnimitihe sildad Mihail Lazarev-admiralan (1788−1851) oiktastuseks, randirdanke ühtes. Voimuz oli avaita keskmäšt keskust. Vl 1976 se sild eli sures kohenduses läbi, vajehtihe vajid metalližikš. Vl 1998 sildan keskustoiden üläpindan i trotuaran kohenduz oli tehtud. Vhesai 2002 tramvaid ajeliba da jaugnikad kävuiba sildadme 11 m levette i 141 m pitte, ei olend avtoid.
Ümbrikirjutand.
Vozil 2008−2009 nügüdläine metalline vantsild om saudud 1,2 mlrd rublid rahoitusenke. Projektirui «Institut «Stroiprojekt»»-organizacii, radoiden tegii «Mostostroi №6». Rekonstrukcijan projektan sädajad oma inženerad A. A. Stanevič, T. Ju. Gurevič, Ju. Ju. Krilov, L. A. Kudrävceva, M. V. Düba, A. E. Gorünov, I. E. Serebrennikov. Pilonan metallkonstrukcijad oma tehtud Omskas TTÜ «Mostovik»-organizacijal.
Nügüdläine sild om 163 m pitte, 22 m levette, nell' avtoted om siš.
Kivisaren sild

Kivisaren sild () om Venäman vižkeskustaine metalline sild raudbetonižil alusil Piterin Petrogradan rajonan pohjoižpäivnouzmas Penes Nevkas päliči.
Istorine nimi "Betankuran sild", no se kävutase nügüd' toižen, uden sildan täht. Nimitihe Kivisaren prospektan mödhe.
Ümbrišt.
Sild ühtenzoitab Aptekarskii-sar' Kivisarenke Kivisaren prospektan lopus. Kävutase avtoiden (vähemb 25 tonnad jügutte), tramvaiden da jaugnikoiden likundan täht. Sur' Krestovskii sild sijadase mödvedhe. Sädab ühtižen kompleksan lähiženke Ušakovan sildanke.
Istorii.
Vspäi 1760 ezmäine sild oli olmas plaškoutoil. Vozil 1811−1813 puine sild oli saudud kivižil alusil Avgustin de Betankur i Molina-inženeran projektan mödhe. Vodel 1938 heittihe puižid balkoid i panihe balkoid metallaspäi.
Vozil 1953−1954 nügüdläine sild om saudud metallbalkoil, asfal'tiruidud raudbetonižed apakod oma pindaks. Projektan tegijad oma «Lengiproinžprojekt»-institutan V. V. Demčenko- i B. B. Levin-inženerad, P. A. Arešev- i V. S. Vasil'kovskii-arhitektorad. Saudihe ut sildad vanhan hudran olendan i transportlikundan ližadusen tagut, ühten aigan Ušakovan sildanke pojavan projektan mödhe. Vl 1999 Kivisaren sild eli sures kohenduses läbi.
Konstrukcii.
Sild om 152 m pitte, 36 m levette. Keskustan piduz om 27..30 metrad. Avaiduzkeskust sijadase keskes. Se om avaiduzsild potencialižešti, no avaiduz om voimusetoi tramvain järgteiden taguiči (vn 2009 olend).
Alused oma monolitižed, agjahižed oma puvajil, keskmäižed — vairostverkoil. Joga aluz om kreptüd ozrikkivel.
Kantemirovkan sild

Kantemirovkan sild () om Venäman Piterin vižkeskustaine metalline avtotesild Sures Nevkas päliči avaiduzkeskustanke huranno randanno. Alused oma raudbetonižed vajil.
Sauvuz ühtenzoitab Viipurin i Petrogradan rajonid, Kantemirovkan irdad i Viipurin randirdad Aptekarskii-sarenke. Grenaderoiden sild om saudud ülezjogen, Ušakovan sild sijadase mödvedhe.
Istorii.
Ezmäine sild oli sätud plaškoutoišpäi vll 1817−1821 i oli olmas hätken.
Nügüdläine kaikenaigaine om avaiduzsildan, se om saudud vozil 1979−1982 kut lidnan uden magistralin pala. Projektan tegijad oma B. N. Brudno-inžener i V. M. Ivanov-arhitektor, B. B. Levin-inženeran i A. V. Govorkovskii-arhitektoran ühtnendanke. Sauvoiba Lenmostostroi-trestan SU-1- i SU-2-organizacijad E. V. Leikin-, B. N. Filippov-päinženeroiden i B. L. Poläkov-sauvondmastarin ohjandusen al. Nimitihe sildad lähižen irdan mödhe joudutadud fašistoišpäi vl 1942 Kantemirovk-raudtestancijan oiktastuseks Voronežan agjas.
Ümbrikirjutand.
Sild om 312 m pitte (664 m pandusidenke-ližateidenke) da 31 m levette. Piduz veden päl om 198 m, sidä kesken päkeskust om 43 m pitte, lähižed keskustad oma 75 m pitte kaikutte. Kahten agjahižen jogahižen keskustan piduz om 57 metrad, ned oma letud randirdoiden päl. Pandusad-estakadad oma raudbetonižed.
Sildal kuz' avtoted oma sätud 24,5 metrad ühthiženke levedusenke. Trotuarad jaugnikoiden täht oma koume metrad levette, ned oma erigoittud avtoteišpäi metalližel bar'jeral.
Ušakovan sild

Ušakovan sild () om kahesakeskustaine terasine i raudbetonine avtotesild Venäman Piteriš Sures Nevkas päliči. Se om avaiduzsild, kävutase avtoil, tramvail da jaugnikoil.
Sauvuz ühtenzoitab Kivisaren prospektad (Petrogradan rajon) Krilov-akademikan irdanke (Merenrandaine rajon). Kantemirovkan sild om saudud ülezjogen, Koumanz' Jelagin sild sijadase mödvedhe.
Istorii.
Eziauguine sild oli plaškoutoišpäi. Tehtihe sidä vl 1786 kuti "Kivisaren sild", vspäi 1802 sai "Kahtenz' Kivisaren sild"-nimed () toižen Kivisaren sildan vaumičendan tagut Pen' Nevk-joges päliči. 1830-nziš vozišpäi nimitihe "Stroganovan sildaks", sikš miše Stroganov-kanzan kezakülä sijazihe läheli. Vozil 1869−1935 puine sild oli olmas, i jo vll 1906−1907 tramvaid da avtod ajeliba sildadme.
Nügüd'aigaine sild om saudud metallaspäi (viž keskustad) da raudbetonaspäi (kaik toine) vozil 1953−1954, projektan sädajad oma V. V. Demčenko- i B. B. Levin-inženerad, P. A. Arešev- i V. S. Vasil'kovskii-arhitektorad. Udesnimitihe nügüdläižikš vn 1952 tal'vkus Födor Ušakov-admiralan muštoks. Vl 2010 andoihe Stroganovan sild-nimed lähižele nimetomale jaugnikoiden sildale Mustas joges päliči.
Ümbrikirjutand.
Sild om 205 m pitte (eziteidenke 255 metrad) da 27 m levette. Nell' avtoted (kaksin joga čuraduses), tramvaijono seičeme metrad levette i kaks' koumemetrašt trotuarad oma sildal.
Terasižed keskustad oma balkoišpäi, 27,5..30 m pitte. Voziden 1999−2000 pudotihe oigedrandaližid keskustoid erižtazoristten sauvomižes. Likundted oma kattud monolitižel raudbetonal krepindanke asfal'tbetonaspäi. Avaiduzkeskust om kattud raudbetonapakoil. Alused oma monolitižed vairostverkoil, oma kattud ozrikkivel.
Tučkovan sild

Tučkovan sild () om koumekeskustaine metalline avaiduzsild raudbetonižil alusil Piteriš Penes Nevas päliči. Ühtenzoitab Petrogradan polen Sur't prospektad (Petrogradan rajon) Ühtendenke linijanke (Vasileostrovskii rajon). Biržan sild sijadase ülezjogen, Betankuran sild om saudud mödvedhe.
Ezmäine sild oli tehtud vl 1758 puspäi i pulloišpäi paloin kuti "Nikol'skii-sild". Se oli kaikiš pidembaks Piterin sildaks (900 m). Vozil 1833−1835 avaiduzsild oli saudud puspäi täuzin. Vl 1870 paloi varaidmatomas pipkutandaspäi i oli saudud möst. Vl 1948 saudihe ut sildad teraraudbalkoišpäi, se oli 257 m pitte da 19 m levette. Nügüdläine sild om saudud raudbetonaspäi vozil 1962−1965, se om 226 m pitte da 36 m levette, sidä kesken kuz' avtoted 28 m ühthižel levedusel. Agjahižed keskustad oma 74,1 m pitte. Keskuzližen piduz om 53,4 metrad, libutase gidroajaimel. Vll 2016−2018 sild eli rekonstrukcijas läbi, vajehtihe keskustoid metalližikš. Avtod, tramvaid da jaugnikad kävutadas sildad.
Biržan sild

Biržan sild (, vozil 1922−1989 nimitihe "Sauvojiden sild:aks", ) om terasine sild Piteriš raudbetonaižil vajil Penes Nevas päliči. Ühtenzoitab Biržan torgud (Vasil'jevskii-sar') Mitninskai-randirdanke (Petrogradan pol'). Tučkovan sild sijadase mödvedhe.
Puine sild oli saudud vll 1893−1894, mülüti 25 keskustad.
«Lengiproinžprojekt»-organizacijan V.V. Demčenko- da B.B. Levin-inženerad i L.A. Noskov- da P.A. Arešev-arhitektorad sätihe nügüdläižen sildan projektad vl 1940. Se om saudud vozil 1957−1960 70 metras mödvedhe edeližes sildaspäi.
Sild om vižkeskustaine, 239 m pitte i 27 m levette. Raudbetonižed alused oma kattud ozrikkivel. Tramvaijono om demontiruidud vll 1996−1997. Avtotelikundan palan leveduz om 21 metrad, jättud avaruz om röunan i jaugnikoiden täht. Segluz kaugedraudaspäi om röunaks, se kogoneb lühüdoiš keihasišpäi. Lidnan Neptun-simvolan koumešorpižed hangod oma mülütadud seglusen kaksitadud alusihe.
Magnum opus

Magnum opus ("opus magnum" — «sur' rad» latinan kelespäi) om parahim i ambiciozine rad kirjutajan, pirdajan vai muzikankirjutajan kar'jeras.
Äjad tetabad tedomehed da čomamahton šingotajad tegiba mugoižid surid töid, niiden sädand otab äi aigad. Ozutesikš, Čarl'z Dikkens-kirjutajan kaikiš znamasižemb tö om Devid Kopperfil'd-roman.
Putin (sömine)

Putin () om kanadine rahvahaline sömine fri-kartohkaspäi, sagudespäi i painatosespäi. Se om lujas populärine Kvebek-provincijas.
Hot-dog

Hot-dog ( — «hul koir») om sendvič sosiskanke vai kolbasanke. Tobjimalaz hot-dogha mülüb painatoz — ketčup i/vai gorčic. Mugažo sihe voidas mülüda veresed, marinuidud vai räkištadud maplodud, vihandused, sagud, bekon. Hot-dogad tobjimalaz södas astjoita. Necil sömižel om äi toižendoid.
Lugetas, miše saksankel'ne immigrant vei idejad Amerikha. Vspäi 1957 23. päiväl heinkud oficialižetoi «Hot-dogan päiv» praznuiše AÜV:oiš. Vl 1994 Rahvahaline nevondkund hot-dogan da sosiskoiden mödhe om sätud, se tedoidab produktan ladud, reklamad, degustiruib sidä. Ostmižmahtusen paritetan ližaks, hot-dogan mail'man reiting om olmas — arvon rindatuz erazvuiččiš valdkundoiš.
Keskmäine hot-dog om 69 grammad vedutte. Üks' amerikalaine söb enamba 60 hot-dogad vodes. AÜV:oiden sosiskantorgusen vozne mülü om 1,7 mlrd US$.
Gamburger

Gamburger om sendvičun toižend. Se kogoneb čaptud räkištadud kotletaspäi leiktud nižunikas.
Lihan ližaks (se om lehmänliha päpaloin), gamburgeras voib olda äi erazvuiččid magutesid, ozutesikš: ketčup i majonez, salatlehtesed, marinuidud ogurc, toreh vai räkištadud lauk, pomidor.
Istorii.
Gamburgeran nimituz libui germanižes Gamburg-lidnan nimespäi, äi ristituid ujuiba sišpäi Amerikha elämižhe. Saksan kelen "Hamburger"-sana znamoičeb «gamburgine» i om adjektivaks.
Vl 1921 amerikaine White Castle-kompanii Kanzasaspäi zavodihe radod, i sen aigan čudosižed gamburgerad oliba kompanijan firmblödaks. Seižui arv (viž centad vhesai 1946) i čudokahuz vediba ostajid. Kahtelmused produktan varuitomudes oliba heittud edheotandan Billi Ingram-pidajan nügal tegendal, konz paukatud ristitud vauged halat päl sädiba mel'kuvad, miše eskai lekarid osttas gamburgeroid. 1940-nziden voziden lopus White Castle-firman konkurentad kazvoiba, McDonald’s tegihe todesižeks konkurentaks.
Haapasalo Ville

Ville Juhana Haapasalo (; sünd. 28. uhoku 1972, Hollol-kund läz Laht-lidnad, Suomenma) om suomalaine da venämalaine akt'or. Vändi rolid enamba mi 25 fil'mas i TV-serialas.
Biografii.
Ühesatoštkümnevoččen mez' lopi školad i tuli openumha Leningradan teatran, muzikan i kinematografijan instututha (nüg. Venäman valdkundaline scenčomamahtoiden institut). V. M. Fil'štinskijan radhonuz andoi opendust, i Ville om pästnus institutaspäi vl 1995. Hän ei ole mahtanu pagišta venän kelel edel tulendad Venämaha, tedaškanzi kel't üläopendusen samižes. Mahtab pagišta suomen, ročin, saksan i anglijan kelil mugažo.
Haapasalon populärižuz Venämas om enamba mi kodimaižes Suomenmas.
Kuznečihan sild

Kuznečihan sild () om rippui vižkeskustaine avtotesild Arhangel'skan keskuzpalas Kuznečih-joges päliči (Pohjoižen Dvinan hijam).
Sild om avtoiden da jüguavtoiden täht (penemb mi 10 tonnad), mugažo jaugnikoiden täht. Ühtenzoitab Solombalan rajonad lidnan keskusenke.
Istorii.
Ezmäine pordaigaline maksline puine sild oli olmas sil-žo sijal vspäi 1805. Sild oli rados kezaaigan vaiše, rušihe keväzližen sur'veden i jän ujundan tagut. Vl 1867 saudihe ut pordaigališt sildad lidnan rahoišpäi. Tramvaid ajaškanziba sidme vl 1917.
Ezmäine kaikenaigaine sild sen sijas oli saudud pumateriališpäi raudasižil alusil vll 1923−1924. Vn 1924 keväzline sur'vezi mureni sildan keskustoid, kävutihe niid haugoikš. Saudihe pordaigališt sildad möst. Grigorii Perederii-inžener projektirui ut kaikenaigašt sildad vspäi 1935, letihe alusid, no azotadihe sauvondradoid Suren sodan taguiči.
Vll 1953−1956 kaikenaigaine sild om saudud möst, metallasine da betonine. Vhesai 2002 tramvaited oliba sildal. Vl 2003 sur' kohenduz mäni, kebnenzoitihe sildad i röunatihe likkuimiden vedust. Pullosild om senno suriden jüguavtoiden täht. Uden sildan sauvond om vaiše planoiš, ezimeletaden se linneb Šilov-sarenno.
Ümbrikirjutand.
Sauvuz om 385 metrad pitte i 20,4 m levette, päkeskustan piduz om 124 metrad. Toižiden keskustoiden piduz om 55 i 63 metrad. Avtoteiden ühthine leveduz om 13,6 m, kaks' trotuarad oma 3,4 m levette kaikutte. Metalližiden pilonoiden korktuz teiden päl om 18 metrad. Sildan alused oma monolitižed raudbetonižed vajil. Keskustad oma terazbalkoišpäi, oma kattud raudbetonapakoil 17 sm sankte.
Internet

Internet (mugažo anglijan kelel, virktas [ˈɪn.tə.net]) om ühtenzoittud kompjuterverkoiden mail'man sistem, kudamb om saudud IP:den i IP-protokoloiden maršrutizacijan pohjal. Internet tegeb globališt informacišt avarut, služib Mail'man hämähoukon verkon (World Wide Web, WWW) i äjiden toižiden andmusiden oigendamižen sistemoiden (protokoloiden) fizižen alusen. Nimitadas Internetad paksus Mail'man verkoks, Globaližeks verkoks vai vaiše Verkoks, kävutadas erašti koveritomas paginas lühenzoittud inet- dai net-nimitusid.
Ezmäine internet-sidon avaiduz tegihe amerikaižes Kalifornijas Los Andželesan universitetan da Stanfordan tedoinstitutan keskes (640 km) vn 1969 29. päiväl redukud. Vl 1973 verk kändihe rahvahidenkeskeižeks, ühtenzoittihe Suren Britanijan i Norvegijan erasid organizacijoid transatlantižen telefonkabelän kal't. andoi rahoid kaiken necen radon täht.
Nügüdläižen aigan «Internet»-vaihel oletadas Mail'man hämähoukon verkod i informacijad siš, a ei fizišt verkod.
Nimitadas venäkelišt Internetan segmentad Runetaks.
Borisovan sild

Borisovan sild () om sild Piteriš jaugnikoiden täht Obvodnii-kanalas päliči. Tarakanovskii sild om saudud ülezkanalan, Novo-Kalinkin sild sijadase mödvedhe.
Ezmäine sild oli saudud 19. voz'sadan lopus, se oli tehtud puspäi. Sild om nimitadud Borisov-torgovanan kanzannimen mödhe, hän oli kahten pertin pidajan kanalan randal. Eli läbi sures kohenduses vl 1928.
Nügüdläine sild om metalližbetonine üks'keskustaine, saudihe V.I. Fel'dman-inženeran i V.M. Ivanov-arhitektoran projektan mödhe vll 1988−1989. Alused sijadasoiš kanalan vagos. Kaks' metallišt balkad oma kattud raudbetonižil apakoil. Kävutamižpind om asfal'tižbetonine. Sauvuz om 33 m pitte i 3 m levette. Tehtihe kaičpuid kaugedraudaspäi, parapet alusiden päl om ozrikkivespäi.
Nevan prospekt

Nevan prospekt () om Piterin keskuzpalan päird. Se om 4,5 kilometrad pitte, Admiraluz i Aleksandr Nevalaižen jumalankodi oma saudud prospektan agjoiš. Prospekt sijadase lidnan Keskuzrajonas.
Ird zavodihe vll 1712−1718 kuti "te Admiraludespäi Nevan jumalankodinnoks". Sen manahad tegihe bizirkad i putkotihe ted sodme. Prospektan čoga sündui ten sauvomižen kahtes polespäi tagut, vastsihe kus Vasthalibundan torg om. Ird om olmas nügüdläiženke nimenke vspäi 1781. Vll 1918 (reduku) — 1944 (viluku) irdan oficialine nimi oli "Redukun 25. päivän" prospekt (ven. "Проспект 25-го Октября").
Prospekt ristikoičeb koume joged-kanalad: Moik (Vihand sild), Gribojedovan kanal (Kazanskii-sild) i Fontank (Aničkov sild). Piterin metropolitenan seičemen stancijan tulendad sijadasoiš prospektal da sen rindal. Kaik 240 pertiden ocseinäd oma prospektan paloikš.
Lidnan duman sauvuz (Piter)

Lidnan duman sauvuz čuhundusenke () om kahten sauvusen kompleks Venäman Piterin keskuzpalas, Duman irdan i Nevan prospektan saumal. Se om arhitekturan muštnik federaliženke znamoičendanke, prospektan keskpalan znamasine dominant.
Čuhunduz (1799−1804) om 47,5 m kortte i om saudud klassicizman stiliš Pavel I-imperatoran käskön mödhe, duman nügüdläine sauvuz (1847−1852) om letud neorenessansas. Projektoiden tegijad: vižžiruine čuhunduz — italine Džakomo Ferrari-pirdai da arhitektor, duman sauvuz (koumežiruine eziauguižešti) —
Nikolai Jefimov-arhitektor.
Kompleks alištui restavracijale «Sberbankan» rahatugel vll 1998−2005 i kävutase sen Venäman lodehližeks päfateraks. Isaakijan päjumalanpertin direkcii sijadase čuhunduses, časud i kaclendlavut ratas siš.
Rossi-arhitektoran ird

Rossi-arhitektoran ird (, vhesai 1923 nimitihe "Teatral'nai"-irdaks) om ird Piterin Keskuzrajonas.
Vedab Aleksandrižel teatralpäi Lomonosovan torgule. Ird om 220 metrad pitte i 22 m levette. Irdan leveduz om tazostadud sauvusiden korktushe, piduz om kümne kerdad enamba, mi sättub antikaigan ohjandimile. Üks'jäine pert' näguse, no kaik om viž pertid ühthiženke ocseinänke.
Irdan ansambl' formiruihe Rossi-arhitektoran ohjandusen al vll 1828−1834. Ocseiniden arhitekturan formiden koveritomuz jonoštab teatran sauvusen čomut. Valdkundan ohjastusen ministrused (opendusen i südäiazjoiden) radoiba pertiš nomer 1/3 edel pälidnan sirdandad Moskvha. Irdan vastpolen pert' nomer 2 om Piterin teatraližen elon keskuseks tähäsai.
Lähembaine metrostancii om Gostinii dvor.
Rusked ird (Krasnodar)

Rusked ird ( — «čoma ird») om Krasnodaran päird. Mäneb Keskuzümbrikodme i Päivlaskmaižedme ümbrikodme. Se om viden kilometrad pitte.
Ird om nimitadud edel Redukun revolücijad. Irdan piduz nügüdläiženke nimenke om vspäi 1957, edel sidä nimitihe irdan palad toižin. Lidnan i randan ohjastusen pertid sijadasoiš necil irdal, mugažo toižed kundaližed sauvused.
Kiruhsöm

Kiruhsöm vai Fastfud (anglijan kelel om "fast food" — «kirhuline söm») om termin sömižele. Slokosttäs sidä sömäd hotkas da mugoi-žo hotkas söm kulutase klijental. Kävutadas penid sömladlusid vai södas niita ani, voib kulutada sömlaudata.
Kirhuližen sömän blödad oma olmas erazvuiččiden rahvahiden keitandoiš, oz., vepsläižil ned oma pirgoiden toižendad, kürzad da keitosed. Slokosttäs fastfudad specialižiš aluzkundoiš (kirhuližen sömižen restoranoiš) tobjimalaz. Erasišti nece om äikalorine söm, da eskai voib olda varuližen tervhuden täht suriš lugumäriš.
Sömän toižend erigoiči kommercijalizacijan šingotesen tagut (koveritoi standartizacii voib säta edheotandoiden verkod i laskeb sada rahoiden pörundad teravas), äjiden ristituiden hotkan elonmahtusen taguiči, blödoiden madal arv vedatab klijentoid mugažo.
.ie

.ie om Irlandijan Internet-domen. Se om avaitud 1988-nden voden 27. päiväl vilukud. Kaik 280 tuhad domennimid oli registriruidud .ie-zonas vn 2019 lopus.
Registracii om lasktud kahtendel tazopindal oikti Irlandijan kompanijole i personoile. Verazmalaižile pidab «todištada tetpaižid sidoid Irlandijan 32 administrativiženke ühtnikanke» samha domennimen registracijad. Dublinan Universitetižen kolledžan kompjuterkeskuz ohjandab .ie-domenal. Registracii .irish-domenal om avaitud irlandižen diasporan täht vl 2015.
.fj

.fj om Fidžin Internet-domen. Se om avaitud 1992-nden voden 3. päiväl kezakud. Domen om sätud Fidžihe sidodud organizacijoiden i personoiden täht.
Registracii om lasktud koumandel tazopindal vaiše, kahtenden tazopindan märitud domenoil. Röunadusid ei ole tobjimalaz. Maksmine registracijas om 100$ i 50$ tehnižen pid'oitelendan vodes verazmalaižiden täht, voib maksta kümnes vodes kerdalaz. Rezidentad makstas niid-žo luguid, vaiše fidžin dollaroiš.
Kahtenden tazopindan valitud reglamentiruidud domenad:
Ižoran kel'

Ižoran kel' (ičeze nimituz: "ižorin kēli") om suomalaiž-ugrilaine, Baltijan meren suomalaine kel'. Kelen kandajad — ižoralaižed, elädas Venäman Leningradan agjas, sen Kingiseppan rajonas, ende elihe Lomonosovan i Gatčinan rajoniš mugažo.
Pagižijoiden lugu — 123 ristitud (vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe). Kandajiden keskmäine igä oli 65,8..70,5 vot vl 2002. Erištadas nell' paginad: eläbad soikinon (Soikinon pol'sarel) i alalugan, i kaks' kadonut — päivnouzmaine (hevan) i oredežan (ülälugan).
Harakteristik.
Kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal, ezmäine om sätud 1930-nzil vozil. Om tekstoid suomen literaturižen kelen kirjamil.
Sanan painend om fiksiruidud ezmäižel tavul. Vokalid erinedas hätkeližusen mödhe. Vaihiden järgenduz om joudahk, bazine om SVO. Vaihišt om igähine päpaloin, velgsanad oma ottud venäkelespäi tobjimalaz. Kaik om 12 kändod substantivil.
Freid Zigmund

Zigmund Freid ( [ˈziːkmʊnt ˈfʁɔʏt]; sünd. 6. semendku 1856, Fraiberg, Avstrijan imperii — kol. 23. sügüz'ku 1939, London, Sur' Britanii) oli avstrijalaine psiholog, psihiatr i nevrolog, psihoanalizan alusenpanii. Hänen tedotöd valatoitiba lujas 20. voz'sadan tedomehiže i literaturan kirjutajihe, kuctas ridoid tähäsai.
Ičeze elos Freid kirjuti i publikui tedotöiden sur'kulud lugumärad, sädusiden täuz' kogoduz mülütab 26 tomad. Tedomehel nened arvod oliba: medicinan doktor, professor, Klarkan universitetan oiktusen arvostadud doktor.
Biografii.
Tuleban aigan tedomez' oli sündnu Saksanman augotižlibundan evrejalaižiden kanzha. Nell'voččes igäs prihaine sirdi kazvatajidenke Venha i sai parembad kodiopendust aigaližen lahjakahuden tagut hänen velliden da sizariden rindataden. Zigmund mäni läbi tulendegzaminoiš ühesavoččen i openui Venan gimnazijas. Valiči medicinan opendust, miše lähtta gollüdespäi. Vspäi 1873 sai opendust Venan universitetan medicinižel fakul'tetal, oli otnus biologijan tedotöihe opendamižes. Radoi lekaril armijas voden hätkte, sid' lekaril-nevropatologal Ven-lidnan läžundkodiš koume vot. Sen jäl'ghe mez' läksi radmaha läžundkodin psihiatrižhe klinikha pordon aigad, oli nervläžundoiden palakundan pälekarin hätken.
Mez' nai vn 1886 sügüz'kus, Marta Bernais oli hänen ak. Sündutihe kuz' last naimiželos: koume prihašt i koume neičukašt, kaik hö eliba hätken päiči Sofiš. Anna Freid oli Zigmundan tütren. Anna oli psihologan i psihoanalitikan, lapsiden psihoanalizan alusenpanii.
Borkum

Borkum (pohj.-friz. i , päivl.-friz.: "Boarkum") om pen' lidn Saksanman lodehes, tervehtamižkurort. Om Alasaksonii-federacijanman palaks.
Istorii.
Borkum-sar' mainitase kaikenaigaiženke ristitištonke ezmäižen kerdan vn 1406 Ganzan kožundkirjuteses. Šingotihe kitoiden pramozlal, se hajeni vl 1782, i eläjad pätiba vedatada turistoid. Kändihe kurortaks 19. voz'sadan keskes.
Borkum šingotase turizmal tähäsai, om äiluguižid spa-keskusid. Tulleielektrostancijan ezmäine jono radab lidnanno vspäi 2015, kahtenz' jono om sauvomas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ühtennimižen saren südäimes, Pohjoižmeren randal, 30 kilometras kontinentaspäi, 6 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Ende azektud röunjouk eli lidnas, Alamaiden territorii om päivlaskmha i suvhe sarelpäi.
Kaidraižuine raudte (900 mm, ) 7,5 km pitte ühtenzoitab saren valdmoid lidnanke. Ehtatimed ujudas Emshavenha (Alamad) i Emdenha.
Eläjad.
Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 5 133 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 8 495 eläjad vl 1975.
Lidnan edeližed pämehed oma Kristin Malic (heinku 2005 — sügüz'ku 2011, "Kristin Mahlitz") i Georg Lübben (sügüz'ku 2011 — sügüz'ku 2019).
Prokudin-Gorskii Sergei

Sergei Mihailovič Prokudin-Gorskii (; sünd. 30. eloku 1863, Funikmägi-külä, Pokrovan makund, Vladimiran gubernii, Venäman imperii — kol. 27. kül'mku 1944, Pariž, Francii) oli tutab venämalaine fotograf, melestegii da matkadai. Mendelejevan openik-himik, mujufotografijan edelkävui Venämas. Melestegijaks poleni mujufotoladimen avaidamižaigad i vl 1905 patentui sensibilizatoran paremboittud mülündad samha kuvan londuseližid mujuid. «Venäman imperijan mel'heižtahoiden keradusen» sädai (läz 3,5 tuhad kuvid) ičeze abunikoidenke.
Biografii.
Sergei libui bajarišton Prokudin-Gorskii-roduspäi. Oli sündnu rodun Funikmägi-usadibha. Openui Aleksandr-imperatoran liceiš (Piter) koume vot vhesai 1886, sid' Piterin universitetan fiziž-matematižes fakul'tetas (reduku 1886 — kül'mku 1888). Avaiži fotoedheotandad vn 1901 2. päiväl elokud Piteriš, hänen kanz eli siš-žo pertiš kümne vot. Sai Nikolai II-imperatoran mödabud, matkazi Venämadme vll 1904−1916 ičeze rahoil.
Prokudin-Gorskii nai vl 1890. Anna Lavrova (1870−1937) oli hänen ak, Gatčinan tegimiden sebrusen Lavrov-direktoran tütär. Lapsed: Dmitrii (1892), Jekaterina (1893), Mihail (1895). Mirgirui Evropha vl 1918, radoi Lümjer-vellidenke Nicc-lidnas. Nai kahtenden kerdan vl 1920, oti Marija Ščedrina-assistentad akaks, Jelena-tütär oli sündnu sil-žo vodel. Fotograf sirdi heidenke Parižha vl 1922 i ühtištui ičeze eziauguiženke kanzanke mugažo. Sädi Elka-fotostudijad koumenke täuz'kaznudenke lapsenke, nimiti noremban tütren mödhe. Lugi lekcijoid Venämas venänikoile Francijadme fotonegativid ozutaden. Om mahapandud venänikoiden kaumžomas Parižan Sent-Ženevjev-de-Bua-ezilidnas. AÜV:oiden Kongressan kirjišt osti negativid jäl'gnikoil vl 1948, i vhesai 1980 ned ei olgoi tetabad.
Sesoto

Sesoto vai Suvisoton kel' (ičeze nimituz: "seSotho" [sɛ̀.sʉ́.tʰʉ̀]) om bantu-gruppan kel', Lesoton valdkundkel' da Suviafrikan Tazovaldkundan üks' valdkundkelišpäi. 
Kelen reguliruindorganizacii om PanSALB, se om ühthine SAT:an 11 oficialižen kelen täht i radab Pretorijas vspäi 1995.
Leviganduz.
Pagižijoiden lugu om läz vit millionad ristituid (soto-rahvaz), sidä kesken 1,7 mln Lesotos, toižed kelenkandajad elädas Suviafrikan Tazovaldkundan Joudai valdkund-agjas (Fri Steit) päpaloin.
Suvisoton kelenkandajad el'getas nenid lähižid kelid-idiomoid: tsvanan kel', pohjoižsoton kel' i Zambijan lozi-kel'.
Sesotonkel'ne Vikipedii om avaitud vl 2003, no šingotase vitkos.
Ümbrikirjutand.
Sesoto-kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal jo severz'-se voz'kümnid. Edel latinicad kävutihe ornamentališt kirjkel't, kudambal kaikutte kanz čomitab pertin seinid tähäsai. Kelenkandajad orfografii erineb vähäižin Lesotos i SAT:as.
Agglütinativine kel' šingotadud vokalizmanke. Bantu-keliden substantividen klassad 1..10 i 14..18 oma keles. Sanoiden järgenduz vajehtab sanundan el'gendust, bazine järgenduz om SVO. Kaks' tonad: korged i madal.
Resling

Resling (anglijan kelel om "wrestling" — "borcuind") om teatraline lavastuzborcuind, kudamban vägestai om tetab aigvodhe.
Reslingan kodima om Francii, kus nece šoun toižend om sädud 19. voz'sadas (siloi oli tetab kut "francine borcuind"). Nügüd' se om populärine lujas kaiked mail'madme, sidä kesken Venämas.
Kaikiš suremb reslingfederacii om "World Wrestling Entertainment (WWE)".
Resling kävutab melodraman elementoid avaros. Borcuindan personažad oma znamakahad personad, hö tehtas edelpäi kirjutadud scenarijan mödhe i ozutadas kontrastirujid kosketusid hüvüden i pahuden borcuindan kartte. Lavastused mändas boksan pojaval ringal. Ozutadas äi uudimidentagaižid ližascenoid TV-šous pid'oitelemha «dramad» ringal. Reslerad vaumitadas, miše torata oikti i kaita ičtaze da vastustajad, ka todesižen trauman naceinuz om pen'.
Bulla Karl

Karl Karlovič Bulla (, ; sünd. 26. uhoku 1855, Leobšütc, Prussii — kol. 29. kül'mku 1929, Jämai, Estinma) oli germanižen augotižlibundan venämalaine fotograf. Kuctas händast «Venälaižen fotoreportažan tataks».
Biografii.
Bulla radoi Piteriš läz kaiken aigan, sädi fotoportretoid i dokumentaližid fotokuvid. Vl 1894 avaiži počtkartoiden tehmišt Mail'man počtühtnendan standartan mödhe. Sai tetabut vspäi 1897, konz painaškanzihe hänen fotokuvid massižes «Niva»-aiglehteses. Vl 1908 osti da pidi fotoatel'jed Nevskii-prospektal (nügüd' Karl Bullan istorižen fotografijan fond da muzei), siš-žo vodespäi radoi «Ogon'ok»-aiglehtesen fotografan.
Läz 230 tuhad negativoid om jäl'guseks hänespäi.
Sogndal

Sogndal (mugažo norvegijan kelel) om Norvegijan kund (kommun) Vestlann-agjan keskuzpalan pohjoižpäivnouzmas. Administrativine keskuz om Sogndalsfjör-lidn.
Kund sijadase Sognefjordan süvüdes. Pind — 1257,89 km². Eläjiden lugu — 11 847 ristitud (2020).
Terje Bakken — Windir-metalgruppan alusenpanii i vokalist oli sündnu Sogndalha.
Cgačas Nek

Cgačas Nek (sesoto i ) om lidn Lesoton suvipäivnouzmas. Se om Cgačas Nekan ümbrikon administrativine keskuz.
Vl 2004 lidnan eläjiden lugu oli läz 8 tuhad ristituid.
Ümbrikon üks'jäine läžundkodi sijadase lidnudes.
Gaz (lidn)

Gaz ( "Ġazzah" [ˈɣazza], "Aza", amuine "Ġāzā") om lidn Izrailin päivlaskmaižel randal. Se om Palestinan avtonomijan kaikiš suremb lidn, Gazan sektoran pälidn.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud amuižen aigan, 3.-2. voz'tuhal EME. Mainitase Biblijas 22 kerdad. Anastihe lidnad paksus sen geografižen sijadusen tagut letetazangišton röunanno. Lidn om arabine vspäi 634.
Vll 1516−1917 Gaz mülüi Osmanan imperijha.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Keskmeren suvipäivnouzmaižel randal, 30 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Klimat om subtropine Keskmeren. Läz kaik sadegid paneb kül'mkus-keväz'kus, 300 mm vodes.
Eläjad.
Vl 2017 eläjiden lugu oli 590 481 ristitud 45 km² pindal. Severz'-se universitetoid, meriport.
Uskondan mödhe läz kaik eläjad oma islamanuskojad-sunnitad. Hristanuskojiden kaks'tuhaine kund om lidnas, ortodoksižed hristanuskojad tobjimalaz.
Gazan sektor

Gazan sektor ( "Qiṭāʿ Ġazzah", "Rətzūʿat ʿAsah") om territorii Keskmeren suvipäivnouzmaižel randištol. Se om paloin tundištadud Palestinan Valdkundan pala, toine pala om Jordan-jogen Päivlaskmaine rand.
Eläjiden lugu — 1 657 155 ristitud (2011). Pind — 360 km². Pälidn om Gaz.
Geografijan andmused.
Territorii röunatab Izrailinke päivnouzmas (51 km) i Egiptanke suvipäivlaskmas (11 km). Gazan sektor om erigoittud betonseinäl lähižiš valdkundoišpäi, om kontrol'punktoid. Izrail' kontroliruib il'mavarut territorijan päl i territorialižid merivezid pordaigaližešti.
Tobmuden organ om Medžlis-aš-Šura, kogoneb 15 ristituspäi. Territorii jagase videks provincijaks.
Ižanduz.
Terroristine HAMAS-gruppiruind valdoičeb territorijal faktižikš vspäi 2007, sen tagut lähižed valdkundad blokiruidas ižandusen šingotest. Sektor rippub Izrailin elektrusen i veden tondoišpäi, rahvahidenkeskeižes abuspäi. Sijaline vara oma väghine mahuz. Portoid ei ole. Ende ižandusen znamasižed sarakod oliba sauvond, eksportine maižanduz, meblin i sobiden tehmine.
Jordan-jogen Päivlaskmaine rand

Jordan-jogen Päivlaskmaine rand ( "aḍ-Ḍiffah l-Ġarbijah", "HaGadah HaMa'aravit ") om region Läheližes Päivnouzmpoles.
Eläjiden lugu — 2 747 943 ristitud (heinku 2017). Pind (mereta) — 5640 km².
Rahvahad (Päivnouzmaiženke Jerusalimanke): Palestinan arabialaižed — 83%, evrejalaižed da toižed rahvahad — 17%. Uskond (2012): islamanuskojad (sunnitad tobj.) — 80..85%, judaizman uskojad 12..14%, hristanuskojad 1,0..2,5% (ortodoksad tobj.). Levitadud keled: araban, anglijan i evrejan keled.
Rahaühtnik — uz' izrailin šekel'.
Not

Not om kalanpüdusiden erik, likui kalaverk.
Notan palad: čup, emä, kida, kos'ak, sorod, suug (suugpu, rindverk), verg.
Ridžvejan te

Ridžvejan te () om Suren Britanijan üks' kaikiš amuižembiš kaičenus teišpäi.
Te om varatud neolitan aigaspäi, om tehtud läz 3 tuhad vozid edel m.e. ümbärdamha olnuzid enččes kor'bid i soid lähižiš alangištoiš. Ten piduz om 140 km, se mäneb kukhidme () Anglijan suvipalan viden grafkundan territorijadme. Rahvahaline "Ridgeway National Trail"-maršrut om avaitud matkadajiden täht endevanhan ten alusel vl 1972. Matkkirjad jagadas ted kudeks keskustaks.
Äi neolitan, bronz- i raudaigoiden arheologižid da istorižid muštnikoid sijadasoiš Ridžuein läheli. Te om avaitud veloturistoile.
Avtomagistral'

Avtomagistral' vai kiruhavtote om te avtoiden kiruhlikundan täht, kudambal ei ole üks'tazopindaižid läbitusid (läbiristteid) toižidenke teidenke, sidä kesken raudteidenke i jaugnikoiden päličmänendtahondoidenke. Saudas kärouduzsijid-pol'renghid i erižtazoristteid oigendamha avtoiden likundan tarbhaičendoid.
Avtomagistral' (trass) kävutase ajelemha likkuimil lujanke pigudenke, sen tagut hilliden transportabutusiden tulend om kel'tud (velosipedad, mopedad, traktorad i hebotransport). Mugažo ei sa jaugnikoiden likundoid i ajelta avton peral edehepäi. Sab azotadas vaiše märitud sijiš.
Sauvondan parametrad.
Avtotrassal om kaks' vai sen enamba telikundad kaikuččel polel. Likundan poled oma erigoittud toine toižespäi barjeral päzutamhas vastlikundaspäi, tever' om leved vai om paksuid kormanoid seižutesiden täht ku tarbhaižuz linneb. Avtomagistralin tulendad da lähtendad oma azotandan i piguden otandan ližateidenke. Kaikiš lujemban pautken standart om 30 ‰, päteiden käroudusen radius om röunatud.
Saudas magistralid lidnoiš-ki päzumha «tüpišpäi». Kiruhavtote om aidoitud juduvastaižil ekranoil eländpunktoiš. Niiden irdpolel om aidoid mecživatoid vaste i ekodukoid.
Piguden režim.
Kaikiš lujemb piguz avtomagistralil om röunatud 130 vai 120 kilometrad časpigudel valdkundoiden enambuses, Venämas se röun om 110 km časus. Suomenmas maksimaline piguz rippub voz'aigaspäi, tal'vel penemb, i sezonan dat vahvištase ohjastusen käsköl joga vodel. Saksanman avtobanoil ei ole piguden ühthišt röunadust kiruhavtoteil, no «rekomendui piguz» om, 130 km/čas.
Piguden lokaližed röunadused oma pandud avtomagistraliden äjiš keskustoiš, ned ozutadas teznamoiden abul.
Istorii.
Ezmäine avtomagistral' om saudud Italijan pohjoižes vl 1924. Se oli maksline kiruhavtote betonalusenke 18..20 sm sankte, sauptihe likundad öližeks aigaks. Zavottihe sauda kiruhavtoteid Germanijas 1930-nzil vozil. Toižen mail'man sodan jäl'ghe sauvoškanzihe avtomagistralid Francijas, Sures Britanijas i AÜV:oiš. Nügüd'aigan kiruhavtoted oma sätud mail'man äjiš maiš.
Kitai zavodi massišt avtomobilizacijad 2000-nzil vozil i sauvoškanzi avtomagistralid ühten aigan. Vspäi 2012 se valdkund otab ezmäšt sijad mail'mas kiruhavtoteiden pidusen mödhe, niiden verk oli 149 600 km vn 2019 lopus.
Venäman avtomagistraliden nimikirjutez

Venäman avtomagistraliden nimikirjutez:
Sognefjord

Sognefjord () om fjord Norvegijan suvipäivlaskmas, Sogn-o-Fjurane-gubernijas. Se om Pohjoižmeren süvä laht.
Nece om kaikiš suremb fjord Evropas i kahtenz' mail'man fjord suruden mödhe, jäl'ges Skorsbi-fjordad Grenlandan päivnouzmaižes randištos.
Piduz om 204 km. Basseinan pind — 12 518 km². Süvüz sabutab 1308 metrad, se om kaikiš süvemb fjord Evropas.
Norvegijas kuctas sidä «Fjordiden kunigahaks».
Fjordan formiruind zavodihe 2,57 mln vozid tagaz pleistocenan aigan. Jogišt kändihe fjordaks jäžomiden sulandan i mägimineraloiden erozijan tagut. Sen aigan kaik 7610 km³ kivid oli muretud fjordan basseinas.
Kompanis Garden

Kompanis Garden (, ) om puišt Keiptaun-lidnan keskuzpalas, Suviafrikan Tazovaldkund. Oigedsaumaižen puišton pind om 3,2 ga.
Puišt om kaikiš amuižemb Suviafrikas. Regionan ezmäižed evropižed sirdanuded mehed kazvataškanziba veresad produkcijad väghižel mahusel varatoitamha matknikoiden laivoid Kap-nemel 1650-nziš vozišpäi. Toihe ičezenke evropižid kazmusid. Ottas vet Molteno-vezivaradimespäi.
Rahvahaline Iziko-galerei i muzei, Kompanis Garden-restoran, istorižed muštpachad sijadasoiš puištos. Vedadas Keiptaunan festivalid siš joga vodel.
Toižiden mel'heižtahoiden keskes oma:
Trpin'

Trpin' (, , ) om serbine külä da kund Horvatijan päivnouzmas, Serbijan röunanno. Mülüb Vukovarsko-Sriemsk-ümbrikho.
Geografijan andmused.
Trpin'-külä sijadase 86 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, «Osijek — Vukovar»-avtotekeskustal. Vuk-jogi ( 112 km pitte, Dunain oiged ližajogi) läbitab kundad, mugažo irrigacine Bobotan kanal (50 km pitte, Vukan ratud hijam).
Seičeme küläd mülüdas küläkundha, serban kel' om kahtenz' oficialine kudes eländpunktas.
Eläjad.
Vn 2001 Horvatijan rahvahanlugemižen mödhe Trpin'-külän eläjiden lugu oli 1 837 ristitud, küläkundan — 6 466 ristitud. Vodele 2011 külän ristitišt poleni i oli 1 537 ristitud. Rahvahad (2001): serbalaižed — 89,3%, horvatijalaižed — 7,5%, mad'jaralaižed — 0,7%, toižed rahvahad — 2,5%.
Miroslav Palič om küläkundan pämehen, valitihe tošti vl 2017.
Geberh

Geberh (, sijaline lühenduz "P.E.", [di ˈbɑːi], [ᶢǃʱɛ̀ɓéːxà]) om lidn Suviafrikan Tazovaldkundan suves. Se mülüb Päivnouzmaižhe Kapan provincijha kaikiš surembaks lidnaks.
Lidn om Nel'son Mandelan Merilaht-lidnümbrikon administrativižeks keskuseks (merilahted mugomanke nimenke ei ole), mugažo sen ümbärdajan Kakadu-rajonan keskuz (ei mülü rajonha).
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud britanižil kolonistoil vl 1820. Nimitihe "Port Elizabet:aks" Kapan kolonijan gubernatoran Elizabet Frensis-akan mödhe. Om Indižen valdmeren joudjaks meriportaks vspäi 1832. Sai lidnan i erištadud municipalitetan statusad vl 1861. Lidn sai ut oficiališt nimitust vn 2021 uhokus langenijan merikarha jogen i kosan Uolmer-keskuzrajonan nimen mödhe.
Geberh da sen ezilidnad šingotasoiš valdmeriportal, avtotegimištol da avtopaloiden pästandal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan suvipäivlaskmas, Algoa-lahten randal, 15 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Keiptaunhasai om 770 km.
Eläjad.
Vl 2007 lidnan eläjiden lugu oli 237 500 ristitud, vl 1991 — 303 353 ristitud. Kaik 1,15 mln ristituid elihe lidnümbrikos vl 2011 1 959 km² pindal, se om kudenz' surtte valdkundas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Universitet Nel'son Mandelan nimed (, 28 tuh. üläopenikoid) om sätud vl 2005 koumen aluzkundan ühtištusel.
Ümbri mirus

«Ümbri mirus» () om kaikiš vanhemb Venäman imperijan aiglehtez, nevondkundaline da möst venämalaine tedoliž-populärine i mantedoline aiglehtez.
Aiglehtez lähtleb vodespäi 1861.