tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Homnesjäl'gen

«Homnesjäl'gen» () om voden 2004 tetab amerikaine fil'm-katastrof. Režissör — Roland Emmerih.
Fil'm sai vn 2005 BAFTA- i MTV Movie Awards-premijoid parahimiš vizualižiš effektoiš.
Süžet.
Süžet oti aluseks vn 1999 amerikaižiden Uitli Striber- i Art Bell-kirjutajiden «Tuleb mail'man ülätorok»-romanad ("The Coming Global Superstorm"). Starinoičese sän anomalijan mödhe, sen aigan il'man lämuz lankteb AÜV:oiš −100 Cel'sijan gradushasai ciklonan likundan aigan.
Venäman TV-kanalad

Joga Venäman TV-kanalale pidab olda kožujanke valdkundaliženke todištusenke registracijas. Kanalal alusenpanii i valdoičii kompanii om olmas.
Alemba om Venäman TV-kanaloiden nimikirjutesid.
Joga region valičeb ičeze üks'jäšt kaikile sättujad kanalad. Tarbhaičendad: ičeze kontent otab koume nelländest vai sen enamba, oigenduz nägub regionan territorijan polel vai sen enamba.
Operacii «I» da toižed Šurikan ozaitelemižed

«Operacii «I» da toižed Šurikan ozaitelemižed» () om 1965-nden voden nevondkundaline fil'm komedii-žanras.
Vn 1965 valdkundan kinoprokatan lider, kaik 69,6 mln ristituid tuliba kacta fil'mad. Režissör — Leonid Gaidai. Fil'mdand da tehmine mäniba Leningradas, Moskvas, Jaltas i Odessas vn 1964 semendkuspäi vn 1965 sulakuhusai. Ezmäine ozutez tegihe vn 1965 23. päiväl heinkud, läksi ekranoile 16. elokud.
Fil'm kogoneb koumes novellaspäi: «Ühtesradnik», «Noidustand», «Operacii «I»».
Kavkazalaine tabanu vai Šurikan uded tegod

«Kavkazalaine tabanu vai Šurikan uded tegod» () om 1966-nden voden nevondkundaline kinokomedii.
Režissör — Leonid Gaidai.
Brilliantine käzi

«Brilliantine käzi» () om 1968-nden voden nevondkundaline kinokomedii.
Režissör — Leonid Gaidai. Fil'mzihe Moskvan agjas, Tuapses, Sočiš i Bakus «Kontrabandistad»-radnimitusenke.
Lukumades

Lukumades ( "Loukoumades", , "lukmāt", لقمة القاضي‎ "lukmat al-kādi") om(a) grekan, turkan da araban keitandoiden maged emäguz, pončikan pojav.
Tehtas septahthaspäi koričun ližandanke. Räkištadas fritüras, vilugoitusen jäl'ghe valatadas medel vai saharsiropal, pudotadas koričud. Södas kut desert (Turkanmas) vai murgn'al (Grekanmas) i surustuseks.
Üks' desertan šuruine om pen' surtte, södas blödad üksin harvoin, sikš kävutadas «lukumades»-sanad tobjimalaz, mitte om äilugus. Sönd tarbhaičeb hangošt. Ku šuruižed oma ainastadud špaguižile, ka voib söda ladlusita.
Blödan nimituz libub araban kelespäi, "lukmat"-sana znamoičeb «kebn surustuz», «pallišk» (kc. mž. «rahat-lukum»). Emägusen "lukmat al-kādi"-toižend om ümbrikirjutadud 13. voz'sadal keitandreceptoiden Al'-Bagdadi-keradajal.
Pontan grekalaižed

Pontan grekalaižed, vai pontijalaižed (ičeze nimituz romejad, "romaioi" «rimalaižed»; pont. i "pontioi", , ) oma grekalaižiden etnografine grupp istorižes Pont-agjaspäi Mustmeren suvipäivnouzmaižel randal.
Ortodoksižed hristanuskojad päpaloin, islamanuskojad Turkanmas.
Lugumär i elämižsijad.
Pontijalaižiden kodima om nügüdläižen Turkanman territorii (sen pohjoine da öbok), no 1920-nziš vozišpäi äjad heišpäi hül'gäižiba valdkundad. Ühthine lugu om läz koumed millionad ristituid.
Elädas Grekanmas (2 mln), Turkanmas (läz 340 tuhad), AÜV:oiš (200 tuh.), Saksanmas, Venämas i Ukrainas (läz 100 tuhad kaikuččes), znamasižed gruppad oma Kipras, Avstralijas, Kanadas, Gruzijas i Keskuzazijan maiš.
Keled.
20. voz'sadaspäi rahvahan ezitajad pagištas elämižen valdkundan kelel (grekan, anglijan, venäkelel da tž.). Ičeze pontan kel' (dialekt) tezi vaiše läz 300 000 ristituid.
Kolan norvegijalaižed

Kolan norvegijalaižed (, ) oma norvegijalaižiden etnografine grupp. Sirdiba Murmanan randale Aleksandr II-carin vn 1860 käskön jäl'ghe elänzoitmaha tahod, i vodele 1917 oli heid enamba tuhad.
Elädas Venäman Murmanskan agjas. Vodele 2004 kaks' sadad heišpäi sirdiba elämha Norvegijha repatriacijan programan mödhe. Tarkoiged ühthine lugu om tundmatoi. Pagištas norvegijan da venän kelil.
367943 Duende

367943 Duende vai 2012 DA14 om asteroid appolonoiden gruppas. Om avaitud 2012-nden voden 23. päiväl uhokud La Sagr-observatorijas (Ispanii).
Diametr om läz 44 metrad. Mass om läz 130 tuhad tonnoid. Tegeb täut pörut ičeze värtmudel 9,5 časus. Lendi Mannoks kesköl 2013. vodel uhokun 15. päiväspäi 16. päivähäsai.
Etimologii

Etimologii ( neniš sanoišpäi: ἔτυμος "etimos" «toduz», «oiged znamoičend» + λόγος "logos" «sekoimine») om kelentedon pala, kudamb tedoidab sanoiden augotižlibundad. Amuižes Grekanmas — tedo sanan eziauguižes znamoičendas.
Terminan šingotez.
Terminan sädajad oma amuižgrekižed stoicizman filosofad, sidä kesken Hrisipp (281/278 — 208/205 EME).
Nügüd'aigan etimologii om sanan (vai morfeman) augotižlibundan tedoidusiden mahtused. Järgeližes el'genduses sanan etimologii om mitte taht ezimeletuz sen augotižlibundas. Ottas tedoidusihe enamba mi üht kel't tobjimalaz.
Predmet i metodologii.
Etimologijan predmet om literaturižiden purtkiden i kelen vaihišton formiruidprocessan tedoiduz, mugažo kelen amuižen pordon vaihišton rekonstrukcii. Kelen sanad vajehtasoiš aigan mändes märitud modeliden mödhe, se pimedab sanan eziauguižen forman. Etimolog-tedomez' otab heimkeliden materialid, löudab sidä formad i sel'genzoitab, kut sana kändihe nügüdläižikš.
Etimologii harakterizuiše tedoiduzmetodoiden kompleksal. Tedoitud sana vai sanantüvi panese rindati heimsanoidenke (vai tüvidenke), ühthine tüvi löudase, eziauguine sanantüvi i sen znamoičend kirjutadas kaikuččen istorižen vajehtusen sel'genzoitusenke.
Istorii.
Keskaigan etimologii ei olend šingotadud tedoks. Ristitud sel'gitiba sanoiden augotižlibundad kut taht oli, otiba vaihiden irdpolišt pojavust todištuseks.
Uil'jam Džonson-tedomez' (1746−1794) avaiži Amuižen Indijan sanskrit-kel't 18. voz'sadan lopus. Pojavuz Evropan kelidenke oli homaitud, i 19. voz'sadan augotišes tezis sündui äjiden keliden heimolaižuses Indijaspäi Evrophasai. Sil-žo aigal rindatamiž-istorine metod sündui i andoi instrumentoid etimologijan šingotesen täht. Se metod om kaik mahtused, miččed lasktas todištada keliden heimolaižust i löuta niiden amuižen istorijan faktoid. Fonetikan i (penembas märas) grammatikan rindatuz ottas aluseks, sätas keliden rindatuztabluzid.
Meteoritan lanktend Uralal vl 2013

Meteoranvuiččen hibjan poukahtuz atmosferas läz Čeläbinskad tegihe voden 2013 uhokun 15. päivän homendesel läz 9:20 sijaližen aigan mödhe (UTC+6). Meteoranvuitte hibj poukahtui läz Čeläbinskad 15—25 km korktusel. Tirpnuziden lugun mödhe (1615 ristitud) necil meteorital ei ole analogoid istorijas.
Kosmine hibj oli 18 metrad surtte i 11 tuhad tonnoid vedutte (NASA:n lugustusen mödhe), tuli leten Man atmosferha 18,6 km/s pigudel i lujas teraval saumal. Taivhaline hibj čihozi 32,5 sekundas sen jäl'ghe, poukahtuzlainhiden levigandusenke. Se oli kaikiš suremb lanktenuziš maha kosmoshibjoišpäi vn 1908 Tunguskan meteoritan aigaspäi, mugomiden aigtegoiden paksuz om kerdan sadas vodes. Hibjan palad oma löutud šoidus 80 km pitte, kaikiš znamasižemb pala om libutadud Čebarkul'-järvespäi ühtennimiženno lidnanno.
Lainhed meteoroidan čihodamižespäi kucuiba murendusid lipkaiženvuiččes agjas Čeläbinskas da sen ezilidnoiš. Kaik 7320 pertid saiba murendusid. Läz kaik ajatadud pilazmoile stöklad (200 tuhad m² vai sen enamba) oliba vajehtadud ühtes kus aigtegon jäl'ghe, kohetihe jäpert'kulun i cinktegimen varažoman sauvusid möhemba.
Meteoroid ei olend homaitud edel tulendad, Man i ratud kaimdajiden teleskopad kaceltas surembid objektoid — sada metrad da sen enamba.
Kelentedo

Kelentedo (vai kel'tedo, lingvistik) om gumanitarine tedo, kudamb tedoidab ristitun kelid da kel't.
Kaks' alajagust om kelentedos: tedoline i praktine. Hal'g «kelentedo»-tärtusel el'getas arni tedoližen kelentedon. Kaikiš heimolaižemb tedo om semiotik, se om znamoiden polhe.
Kelentedomez' voib kacelta kel't vaiše mamankelen kandajiden paginan faktoiš i röunatud lugumaräl kirjutadud materialoiš (tekstoiš).
Zelmer

«Zelmer S.A.» om pol'šalaine kompanii da torguindmark, koditehnikan tegii da satai (sidä kesken premium-klassas). Tegeb vspäi 1951 Žešuvas (Alakarpatan sodaveikund), mugažo elektrolikutimid. Päfater sijadase Varšavas.
Kompanii zavodihe kut velosipedoiden i laps'korjiden valdkundaline tegim, pästi pölünimuričuid hätken aigan. Nügüd'aigan tegeb erazvuittušt koditehnikad pertiden i keitimpoliden täht.
Vspäi 2013 kompanii mülüi Bosch-gruppha BSH Hausgeräte GmbH-kompanijan kal't. Vn 2020 vilukus Zelmer om osttud ispanižel «Small Domestic Appliances Group B&amp;B Trends»-kompanijal.
Pori

Pori (mugažo suomen kelel, virktas [ˈpori], [bjœːrneˈborj] «kondjanlidnuz», «kondjanlidn») om lidn da lidnankund Suomenman suvipäivlaskmas, Sadakund-provincijan administrativine keskuz. Se om valdkundan kümnenz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Ročinman Johan III-kunigaz pani eländpunktan alust vodel 1558 udeks torguindlidnaks. Eziauguižin lidn seižui Baltijan meren randal, no meri läksi kuivman ülendusen tagut. Suomen nimituz oti ročin nimen "borg"-palad, kätas kut «lidnuz». Pori paloi ühesa kerdad ičeze istorijas, sen paloin 1570-nzil vozil, vll 1688 i 1801. Vn 1852 semendkun lämoipalon jäl'ghe planiruihe Porin ut keskust oiktoidenke irdoidenke. Mail'man ezmäine suomenkel'ne teatr radaškanzi neciš lidnas. Vn 1981 lämoipalo puvillan kudondfabrikas süveni Porin ižandusen recessijad.
1970-nziden krizisan jäl'ghe holitišiden sfer šingotaškanzi i reindustrializacii tegihe. Nügüd' nene sarakod oma lidnas: laivansauvomine, cellülozbumagaine (kombinat), metallanümbriradmine (vas'kensuladuz- i vanundtegimed), sauvondmaterialad (mecpilindtegim i mujutimiden edheotand), mašiništonsauvomine (vill'kombainad da harvesterad).
Geografijan andmused.
Pori sijadase Kokemäen-jogen randoil 20..30 kilometras Botnižes lahtespäi. Meriport valdmerilaivoiden täht mülüb lidnha.
Lähembaižed lidnad oma Kankaanpää 50 km pohjoižpäivnouzmha, Ulvil ani suvipäivnouzmas, Kokemägi 39 km suvipäivnouzmha, Raum 50 km suvhe. Lähembaine toine järed lidn om Tampereh 114 km päivnouzmha.
Klimat om ven kontinentaline. Botnine laht i «lämuden saren» effekt pehmdas tal'ved. Voden keskmäine lämuz om +5,6 C°, kezakun-elokun +14,1..+17,1 C°, vilukun-uhokun −4,0..−4,6 C°, tal'vkun i keväz'kun −1,3..−1,8 C°. Ekstremumad oma −36,8 C° (uhoku) i +33,3 C° (kezaku-eloku). Kezaaigan minimum om −2,0 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +11,3 C° (tal'vku). Ei voi panda halad heinkus vaiše (minimum +1,7 C°). Paneb sadegid 586 mm vodes, enamba heinkus-kül'mkus (54..71 mm kus), vähemba uhokus-sulakus (28..30 mm kus). Paneb lunt 43 sm tal'ves.
Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan pind om 2 062,00 km², sidä kesken kuivma — 1 156,16 km², meri — 844,01 km², vezi da sokaz tahond ottas 61,83 km².
Tobmuz.
Ühtištadas Porin 92 nimitadud rajonad kahesaks surembaks territorijaks. Porin municipaline suim kogoneb 59 ezitajaspäi.
Edeližed lidnan pämehed oma Aino-Maija Luukkonen (2004−2022), Martti Sinisalmi (1975–2004).
Eläjad.
Vl 1980 lidnankundan nügüdläižen territorijan eläjiden lugu oli 87 977 ristitud (vai 79 405 ristitud ližatud kundoita, se oli kaikiš suremb kundan ristitišt), vl 2000 — 84 573 ristitud, vl 2010 — 85 026 ristitud, vl 2020 — 83 905 ristitud.
Mamankelen mödhe (2023): suomen kel' — 94,3 %, ročin kel' — 0,6 %, toižed keled — 5,1 %.
Raum

Raum (suomen kelel: "Rauma" [ˈrɑumɑ], ) om Suomenman lidn da lidnankund valdkundan suvipäivlaskmas, Sadakund-provincijas. Se om valdkundan 29nz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Eländpunkt sai lidnan statusad vn 1442 17. päiväl semendkud aigkirjan mödhe. Rauman vahn lidn (suom. "Vanha Rauma") om pandud UNESCO:n mail'man jäl'gusen nimikirjuteshe.
Raum šingotase meriportal, laivoiden likutimiden sauvondal (Rolls Royce), cellülozbumagaižel tehmižel i pumaterialiden pästandal (Metsä Group), turizmal, mugažo santehnikan tegim radab (Oras). Olkiluoto-atomelektrostancii radab läz lidnad vspäi 1978.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan suvipäivlaskmas, Botnižen lahten randal.
Matkad Hel'sinkihesai om 216 km suvipäivnouzmha orhal vai 252 km avtotedme Turkun kal't. Lähižed järedad lidnad oma provincijan Pori-keskuz vižkümnes kilometras pohjoižhe i Turku 90 km suvipäivnouzmha.
Vn 2022 andmusiden mödhe lidnan ühthine pind om 1 110,12 km², sidä kesken kuivma — 496,35 km², vezi da sokaz tahond ottas 13,75 km², meri om 600,02 km².
Tobmuz.
Rauman municipaline suim kogoneb 43 ezitajaspäi.
Edeližed lidnan pämehed oma Johanna Luukkonen (heinku 2020 — tal'vku 2021), Kari Koski (sügüz'ku 2012 — kezaku 2020).
Eläjad.
Vl 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 42 973 ristitud, vl 2000 — 41 001 ristitud, vl 2010 — 39 715 ristitud, vl 2020 — 39 190 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt oli 43 564 eläjad vl 1985.
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 95,1 %, ročin kel' — 0,3 %, toižed keled — 4,6 %.
Razmetelevo

Razmetelevo (, ) om külä Leningradan agjan Vsevoložskan rajonas. Mülüb Koltušin lidnankundha. Razmetelevon küläkundan keskuz vll 1980−2013.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1500 Vodin pätinan aigkirjas kuti "Razmesovo-külä" Keltušin külištos.
Külä sijadase rajonan suves, küläkundan päivlaskmas, «Kol»-avtotenno. Ühesa nimitadud irdad i nell' kujod. Pertišt kogoneb kottedžišpäi.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe külän eläjiden lugu oli 3 082 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 3 168 eläjad vl 1997.
Mäglovo (külä)

Mäglovo (, ) om külä Leningradan agjas, Vsevoložskan rajonan Koltušin lidnankundas.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vn 1727 Ingrijan kartal kuti "Mägilevo".
Külä sijadase rajonan suves, küläkundan päivlaskmas. Viž nimitadud irdad. Lähembaine eländpunkt om Razmetelevo ani lodeheze «Kol»-avtoten taga.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 386 ristitud. Kaikiš suremb külän ristitišt oli 469 eläjad vl 1939.
Traht

Traht () om veroline rahvahansädo germanijankeližiš valdkundoiš.
Sädo om levitadud kut veroline Avstrijan, Saksanman i Lihtenšteinan territorijoil. Joga istorine agj om trahtan ičeze toižendanke (oz., Šlezvig-Gol'šteinan traht, Frizijan traht), hot' se om tetab mail'mas Bavarijan i Tirolin veroližeks sädoks. Mel'hetartuz trahtannoks ližadub. Naižed panihe päle čomitadud trahtoid saisädoks. Voib oli sanuda mužikan i naižen professijas i socialižes statusas pandud päle trahtan tagut.
Traht mülüb modan usadiban stilihe (), pohjoižamerikaine vestern-stil' mugažo. Usadiban stil' libui manmehiden da toižiden külahižiden sädoišpäi, ned sättuihe muupäiväližen radon täht. Stilin sobad oma pölvhasižed poimetišenke. Traht ühtenzoitase al'penrok-muzikstilinke (rok Al'piden veroližiden pajoiden alusel) muga, kut soban vestern-stil' om kantri-muzikha sidodud.
Sittel' Marija

Marija Eduardovna Sittel' (; sünd. 9. kül'mku 1975, Penz, Penzan agj, Venäman NFST, NSTÜ) om venämalaine lehtezmez', TV-vedai. Om «TEFI»-premijan laureatan (2005) kuti televizijan informacižen «Vesti»-programan vedai.
Kofemašin

Kofemašin () om ladim kofen avtomatižele keitandale jüvišpäi vai taptud kofespäi.
Kofemašinad ei pida segoitada kofenkeitimenke — ned oma erazvuiččed kodiladimed. Kofemašinan arv om severz'-se kerdoid enamba, kundaližen sömižen edheotandad osttas arni niid. Kofemašinan suruded oma enamba mugažo, sikš miše om enamba detalid i funkcijoid, elektronikan ohjandusen al. Ladluz robaidab avaidusen jäl'ghe, vaumičese edel radod.
Kal'hed modelid mahttas vaumita kofen toižendad painimen ühtel kingitandal.
Gori Edvard

Edvard Sent-Džon Gori (; sünd. 22. uhoku 1925, Čikago, Illinois, AÜV — kol. 15. sulaku 2000, Haenis (Massačusets), AÜV) oli amerikalaine kirjutai-sürrealist da pirdai ičevuiččes makabr-žanras.
Kastorii

Kastorii ( [kastoˈrʝa], ) om lidn Grekanman lodehes. Mülüb Päivlaskmaine Makedonii-agjaha.
Istorii.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud 6. voz'sadal amuižen rimalaižen varmitusen sijas, konz vizantine Justinian I-imperator käski sauda ut varmitadud lidnad Kastorii-järven pol'sarel i nimiti "Justinianopol:ikš" (). Se sai ut "Kostur"-nimitust vl 990 otandan jäl'ghe Bolgarijan Samuil-caril. Vspäi 1018 lidn oli mülünu Vizantijha tošti, sid' ottihe vägel Kosturad severz'-se kerdoid. Vspäi 1385 mülüi Osmanan imperijha, i sil aigal lidnan nimi oli "Kesrije" (). Kacmata sihe, vizantijan i postvizantijan pordon (10.-14. voz'sadad) severz'-se jumalanpertid oma kaičenus lidnas.
Kastorii šingotase karvsobiden edheotandoil (enamba mi pol'tuhad) 14. voz'sadaspäi, kalanpüdandal järvel i turizmal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Orestiad (Kastorii)-järven (620 m ü.m.t.) päivlaskmaižel randal, 703 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Klimat om subtropine. Paneb sadegid 661 mm vodes, enamba sulakus-semendkus (79..81 mm), vähemba elokus (31 mm).
Eläjad.
Vn 2011 Grekanman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 16 958 ristitud, municipalitetan — 35 874 ristitud.
Päivlaskmaižen Makedonijan universitetan (alusenpanend 2004) nell departamentad 21:späi sijadasoiš lidnas: Tedoiden škol (matematik, informatik), ekonomikan department, kommunikacijan i socialižen medijan departament.
Orestiad

Orestiad-järv ( "Liman Orestiada"), vai Kastorijan järv ( "Liman Kastorias"), om vezišt Grekanman lodehes.
Järv sai nimitust oreadad-mäginimfoiden mödhe. Vezišton pind om 28 km². Järv om 10 m süvütte, pind sijadase 625..630 m ü.m.t. korktusil. Kala da majagad elädas järves, linduiden severz'-se erikoid sötlesoiš kalal järven randaspäi.
Ühesa vezivalud lanktas järvhe, se mülüb Al'jakmon-jogen basseinha. Lugetas, miše järv om olmas miocenaspäi, se pord oli 10 mln vozid tagaz. Kastorii-lidn seižub Orestiadan päivlaskmaižen randan pol'sarel, mitte jagab järved kaks'haze.
Puine tablut Dispiliospäi om löutud järven kuivan randan aigan. Se om kaikiš amuižemb löudmine kirjutadud tekstanke, märitihe igäd da panihe sidä videks voz'tuhaks EME.
Pirenejan pol'sar'

Pirenejan pol'sar' (isp. i , ) om pol'sar' Evropan suvipäivlaskmaižes čogas. Atlantine valdmeri om pol'saren randoikš.
Nimitihe Pirenejad-mägiden mödhe, toine nimituz om Iberine pol'sar' . Pind om 583 254 km² (kahtenz' Evropas Skandinavijan pol'saren jäl'ghe), ristitišt om läz 53 mln eläjid. Kaikiš korktemb čokkoim om Mulasen-mägi 3 478 m ü.m.t. kortte suvirandištonno. Pol'sar' sijadase Ispanijan, Portugalijan i Andorran territorijoiden südäimes, pen' pala mülüb Francijha.
Pol'saren suvine i päivnouzmaine rand om Keskmeri, pohjoine om Biskaižen lahten rand. Pirenejan pol'sar' om erigoittud Afrikaspäi Gibraltaran sal'mel.
Rel'jef om mägikaz, mäged i mägitazangištod ottas pol'saren päpalad. Keskmäine korktuz om 600 m ü.m.t.
Real,-

«real,-» om saksalaine gipermarketoiden verk, Metro AG-kompanijan alajaguz. Nügüd' brend om osttud Auchan-firmale.
Venämas verkon ezmäine lauk om avaitud Moskvha vl 2005. Päiči Saksanmas i Venämas, verk om tehmas Pol'šanmas, Romanijas, Turkanmas da Ukrainas.
Kodiman kaičijan päiv

Kodiman (Tatanman) kaičijan päiv () om Venäman valdkundaline praznik, lebupäiv. Oigetas uhokun 23. päiväl. Praznik om pandud Venäman NFST:n VCIK:an Preziduiman käsköl vn 1922 vilukus Rusttan Armijan ezmäižiden toriden muštoks Germanijan imperijan sodavägid vaste vn 1918 uhokus.
Nügüd'aigan oigetas praznikad sen-žo nimenke Vaugedvenämas, Tadžikistanas da Kirgizstanas. Se om lebupäiväks Kirgizstanas vspäi 2004.
LOL

LOL (mugažo lol; «komedas, kulheze nagrden»; vai "laugh out loud" «nagrda komedas, kulheze»; vai "lots of laughs" «äi nagrad») om anglijankel'ne akronim, internet-mem.
Tobjimalaz kävutadas terminad nagran kuvandale kirjutandformas. Mülütihe lühendust Oksfordan anglijan kelen vajehnikha vn 2011 keväz'kus. Sen keradajiden tedoidusen mödhe, lühendusen ezmäine kirjutadud mainitez «Laughing Out Loud»-znamoičendanke om löutud «Usenet»-verkon Uein Pirsonan oigenduses 1980-nzil vozil.
Jožin z bažin

«Jožin z bažin» ( — «Jožin soišpäi») om pajo čehan kelel. Zdenek Navratil kirjuti sen tekstad. Ivan Mladek oigeti tekstad da kirjuti muzikad i hänen «Banjo Band»-gruppanke pajatiba vl 1977. Kompozicii om pästtud erižeks plataks i "Nashledanou!"-studijanal'boman palaks. Se om sätud folk- i pop-stiliš džazan elementoidenke.
Vl 2008 videoklip necen pajon mödhe (Čehoslovakijan televizii, 1978) tegihe internet-memaks Venämas, Mad'jaranmas, Pol'šanmas i Avstrijas ičeze järgeližetoman kulumižen tagut auditorijale, kudamb ei tunde čehan kel't.
Ivan Mladek «Banjo Band»-gruppanke oliba populärižed Čehijas vodele 2008, pästiba diskoid-antologijoid da andoiba koncertoid. Om sätud severz'-se pajon remiksoid i parodijoid, sidä kesken johtutihe valdkundoiden ohjastajid. Vl 2018 Metallica-muzikgrupp edesti pajon versijad ičeze koncertal Pragas.
Pavlin (časud)

«Pavlin»-časud () oma aigavtomat. Anglijalaine Džeims Koks-melestegii sädi časuid Londonas vl 1772.
Nügüd'aigan časud sijadasoiš Penen Ermitažan Pavil'jonzalas. Kävutadud tehmižes materialad: bronz, hobed, strazad, kuldoičend.
Apparat om rados vajehtusita tehmižen aigaspäi. Zavottäs koumanz'päividme 8. časud ehtal.
Ostmine.
Venäman Grigorii Potömkin-politikanšingotai nägui i päti ostta časuid vl 1777. Jekaterina II-imperatornaine osti niid personaližil rahoil vl 1781, maksoi 11 tuhad rublid (läz 1800 sterlingoiden funtad). Juri-časuidenmastar vedi časuid Venämaha severziš-se puzuiš, sen aigan mehanizman erased palad muretihe vai kadoihe.
Ivan Kulibin-mehanikantedai kerazi apparatad ühtheze tošti.
Bard (hibused)

Bard om hibused mehiden modon alapalas i kaglan ezipalas. Kazvab testosteronan olendan tagut suguküpsmižen jäl'ghe.
Bardan olend, sen puhthuz i holitusenmär oma socialižen statusan tunduz, laskeb suttä mehen gigijenan tazopindas i elos.
Erazvuiččil aigoil bardan kandandan mod vajehtihe bardanajandanke. Ristituiden erased gruppad ajadas bardad tobjimalaz (sodamehed, lekarid) praktižiš melišpäi, toižed vastkarin kazvatadas bardad religijan tarbhaičendan mödhe (islamanuskojad, vanhuskolaižed, ortodoksižed judaistad).
Amussai "pogonofobii" om olmas, se om bardoiden varu, voib todenzoitta bardan kazvatandan socialižikš i politižikš kel'doikš. "Berdizm" vastkaroičeb sile fobijale, se om likund bardan kaičendha näht, kudamban organ om Bardan päzutandan front () päfateranke Londonas.
Habinod

Habinod oma hibused, kudambad kazdas mehil modos nenan al ülähulel. Sekundarižen hibuzkatken pala.
Habinoiden form oleleb erazvuitte: lühüdad, kaidad, levitadud, koveroitud agjoidenke. Habinoidenpanii ladluz om melestehtud Saksanmas, se oli populärine 19. i 20. voz'sadan röunal.
Toižil olijoil.
Habinod kazdas naižil-ki lujas harvas gormonaližen čurazundan tagut.
Rouhijoiden i kažiden rižandhibused nenas ümbri oma vibrissad, niiden augotižlibund om toine. Habinuded oma rakan i gavediden enambusen päl.
Modan tarbhaičendad.
Dekorativine funkcii om habinoil, kut bardal-ki, mehen imidžan tarbhaine ližaduz, modon homaičii pird. Vastal'ne tendencii om modon hibusiden täuz' ajand. Mod pidada habinoid vajehtase modon ajandanke amussai, rippub kundan veroišpäi da kosketusišpäi. Habinoiden form voib znamoita märitud sociališt stratad.
Amuižes mirus lugetihe ajadud modod civilizacijan tunduseks (päiči Mesopotamijad). Nügüd'aigan kazvatadas da holitadas habinoid Lähižen Päivnouzmman islamanuskojiden maiš, Meksikas i Indijas enamba kaiked.
Astrarium

Astrarium (mugažo Planetarium) om amuižed mehanižed astronomižed časud. Italijalaine Džovanni de Dondi-lekar'-astronom (1330−1388) tegi niid vozil 1348−1364.
Tehtihe pojavid časuid edel händast i hänen jäl'ghe, no se statj om dokumentiruidud. Džovanni de Dondi kävuti tehmižes mehanikan mahtusid i časuiden instrumentoid, kudambid levitihe avaros severz'-se voz'sadoid möhemba.
Časud lugihe aigad, ozutihe kalendarin i pühänikoiden datoid. Sen ližaks, Astraruim modelirui Päiväižen sistemad i ozuti planetoiden sirdandad taivhadme Ptolemein sisteman mödhe.
Šaverm

Šaverm vai šaurm ( "šauárma", "šavárma", [tʃeviɾˈme]) om Lähižen Päivnouzmman (aigoin, turkaižen augotižlibundan) sömine pitaspäi vai lavašaspäi, kudambad täuttas čaptud räkištadud lihal, ližatas magutesid, painatosid i salatad listuišpäi.
Sanan Piterin variant om «šaverm». Venäman Permin randan šaverm i šaurm oma erazvuiččed blödad. Populärine irdaline söm Levant-regionas, Kavkazan maiš i Egiptas. Sötlese sömladlusita.
Ottas neniden živatoiden lihad: eziauguine — lambaz (oinaz), sid' kana, guruč, lehm (vaza). Ainasteldas lihašlikuid püštoiktaha värtmudhe labodeheks, käroutas sidä vitkos lämoiden keskes i muga räkištadas hilläšti, čaptas vaumitud lihad hoikil šoiduil, i se lankteb kandičhu. Vitk process, no lämoinno, jäb lihad travindata räkan sän aigan.
Norhein

Norhein () om äivozne heinäsine kazmuz Son'lehtesižed-sugukundaspäi. Se om Meclin-heimon tipine erik.
Leviganduz.
Kazvab läz kaikes Evropas (Azorižed sared, Edahaine Pohjoine) i Päivlaskmaižes Azijas. Invazivine erik Sahalin-sarel. Eländtahod oma harv mec, pallištod i mecanröunad, nitud, penzhišt, mäged subal'pižhe vöhösai.
Ümbrikirjutand.
Norheinän seikh om ujelii seižujidenke vezoidenke 15..30 sm i 50 santimetrhasai kortte. Jurišt om hoik, ujelii, kover, henoidenke juridenke. Lehtesiden röun om piikaz, ned oma hibusuzidenke molembiš poliš, 1,5..4 sm pitte i 1..2 sm levette. Änikuz kazvab ülälehtesiden kaimlospäi. Plod om äisemnine konorüt 4..5 mm pitte.
Kazmuz äikerdoičese semnil i juril. Änikoičeb kezakus-elokus, andab ploduid heinkus-redukus.
Kävutand.
Ottas norid lehtesid maguteseks. Kävutadas änikoid andmaha vinale hajud. Ottas zelläks irdpolespäi i südäimehe, tehtas tervehtoitajad čajud, vaumitas keitvet uitod vaste.
Varhapandas ladvoid änikoičendan augotišes, kuivatas +35..+40 C° lämudel. Torhuz sättub kaks' vot.
Nor'mik

Nor'mik (, -sanaspäi «hein») om äivoččiden tobjimalaz kazmusiden avaros levitadud heim Tähkheinäd-sugukundaspäi.
Leviganduz.
Kazmuz putub vastha molembil mapoliškoil, päiči tropižes vönes. Putub tropikoiden mägirajoniš.
Sädab turbišt i stepiden fitocenozad.
Ümbrikirjutand.
Nor'mikon erikod kazdas 10..140 santimetrhasai kortte. Äivoččed erikod, om üks'voččid-ki erikoid ("Poa annua") vähän lujas. Erased vezad oma manalaižed ujelijad, niita ani harvoin. Seikhed oma püštoiktad siledad tobjimalaz, erasti kauktanke pindanke. Lehtišt om harv, lehtez om pit'k jononvuitte lapak 1..8 (12) millimetrad levette.
Änikuz om leved löuste päpaloin, 25..30 santimetrhasai pitte, sen tähkuded oma 2,5..10 mm pitte.
Kävutand.
Ottas kävutamižhe sötmižkazmuseks maižanduses, "Poa pratensis"-erik om vedadud kul'turha. Arvokaz sötmižkazmuz om verez, omaluižel.
Semetas i kazvatadas gazonoid. Kävutadas "Poa compressa"-erikod vahvitamha pudotesid sauvomižen jäl'ghe.
Valitud erikod.
Lugetas läz vit sadad erikoid nor'mikon heimos, erased oma:
Bard (lidn)

Bard () om lidn Azerbaidžanan keskuzpalas. Se om Bardan rajonan administrativine keskuz.
Istorii.
Amuižen ühtennimižen lidnan jändused oma severziš-se kilometriš nügüdläižes lidnaspäi. Järed torguindlidn oli olmas 5. voz'sadaspäi, lidnusen ruinad oma kaičenus. Araban torguindted sarakoičihe lidnas Kavkazadme i mäniba nenihe lidnoihe: Derbent, Tiflis, Ardebil', armenijan Dvin-pälidn.
Bard šingotase puvillan puhtastandtegimel, argvoitegimel, raudbetonan tehmižel, omblendfabrikal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Karabahan tazangištol, Terter-jogen hural randal ( 184 km pitte, Kuran oiged ližajogi), 76 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Bakuhusai om 260 km päivnouzmha. Pened manrehkaidused oma paksud, no keskaigaižiden sauvusiden rivi om kaičenus (kaks' kivišt mavzoleid).
Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 41 277 ristitud, rajonan nelländez, se oli kaikiš suremb lidnan ristitišt.
Kappadokii

Kappadokii (, "Kappadokia", , "Gamirk' " vai Կապադովկիա "Kapadovkia", "Kapado(u)kja") om istorine agj nügüdläižen Turkanman territorijas, Anatolijan pol'saren keskuzpalas da päivnouzmas.
Etimologii.
Agjan nimituz fiksiruiše 6. voz'sadan EME lopuspäi, mainitase kuti "Haspaduya" Ahemenidoiden Darii I- i Kserks I-cariden koumekel'žiš nimikirjutesiš Persijan valdkundan ühteks maišpäi. "Haspaduya" libui persijan "Huw-aspa-dahyu"-sanoišpäi «čomiden heboiden ma» ezimeletaden.
Gerodotal om kirjutadud, miše persijalaižed kävutiba kappadokijaližiden ičeze nimed znamoičemha heid.
Ümbrikirjutand.
Territorii harakterizuiše koverikahal landšaftal vulkaniženke augotižlibundanke, levinandeb läz 1000 m ü.m.t. korktusel. Tehtud 1. voz'tuhal EME manalaižed lidnad oma kaičenus meiden aighasai, mugažo sured jumalankodid makaroiš vedadas ičeze istorijad aigaližen hristanuskondan aigaspäi.
Rahvahaline Göreme-puišt i Kappadokijan makaraižed eländsijad mülüdas UNESCO:n Mail'man jäl'gushe. Adivpertid i avtobusmaršrutad ratas turistoiden täht, erazvuiččiden turistkompanijoiden ofisad sijadasoiš lähižiš suriš lidnoiš.
Religii.
Gotoiden, armenijalaižiden i gruzijalaižiden vauktastajad da pühämehed libuiba Kappadokijaspäi: Vul'fila, Grigorii Vauktastai, Nino Kappadokijalaine. Sured kappadokijalaižed (Vasilii Sur', Grigorii Nissalaine, Grigorii-jumalantedomez') andoiba znamasišt tondad hristanuskondan šingoteshe 4. voz'sadal, hö sädiba opendust Stroicas i paniba Raštvad-pühänikan augud. Tetabad pühämehed Kappadokijaspäi oma Jurgii-vägestusenkandai i Longin-centurion.
Islaman leviganduz agjas zavodihe 11.-15. voz'sadoil.
MOS Technology 6502

«MOS Technology 6502» om mikroprocessor 65xx-joukuspäi. Se om sätud amerikaižel «MOS Technology»-kompanijal (1969−2001) vl 1975.
Mikroprocessoran otand oli znamasine kompjuterižen tehnikan šingotesele, abuti sauda kodikompjuterad ičeze odval arvol 1970-nziden voziden lopus. Eskai nügüdläižen aigan «6502» om üks' kaikiš populärižembiš mikroprocessoroišpäi mail'mas, kävutase ližasistemiš.
Nomer 6502 om 8-bitine processor adresan 16 lugunke, se laskeb adresuida operativižen mušton 64 kilobaitad.
Kislov Aleksandr

Aleksandr Stepanovič Kislov (; sünd. 1808, Piter, Venäman imperii — kol. 1866, sigä-žo) oli venämalaine kirjutai da kelentedon professor. Oli ranu jenaral-intendantižuden arhividen pämehen, mugažo oli venäkelen opendajan Piterin kazvatuzkodin Institutas. Kirjuti severz'-se tedoradoid mineralogijan polhe, mugažo istorižid romanid.
Kivine sild (Piter)

Kivine sild () om Venäman üks'keskustaine kivine sild avtoiden (koume ted) da jaugnikoiden täht Piterin Gorohovai-irdal Gribojedovan kanalas päliči.
Sauvuz ühtenzoitab Kazanskii- i Spasskii-sarid, Admiralteiskii-rajonad Keskuzrajonanke vspäi 1776. Lähembaižed kanalan sildad oma Jauhsild i Demidovan sild.
Istorii.
Vl 1752 "Kesksild" () puspäi oli neciš sijas. Nügüdläine sild om saudud vozil 1766−1776, 19,7 m pitte i 14 m levette, bembelülähänke veden da astjoiden täht, sädi V. I. Nazimov-inžener I. N. Borisov-inženeran kaclendanke. Se kändihe Piterin ezmäižeks sildaks kivespäi, edel sidä kaik sildad oliba puspäi, nimitihe necen tagut.
Sild alištui rekonstrukcijale vl 2017, se oli ezmäine enamba mi kahtes voz'sadas (harv statj Piterin täht). Arhitekturine muštnik federaliženke znamoičendanke, kaičese valdkundal.
Konstrukcii.
Sildan alused oma butaižiš apakoišpäi puižil vajil, toižed palad oma saudud ozrikkivespäi i oma kreptüd sil. Kivižen bembelülähän minimaline sanktuz om 75 sm, paneg sen päl om tehtud kivišpäi mouckivisegoitesel. Monolitine raudbetonapak om pandud panegen päle. Avtoteid oma kattud asfal'tbetonal. Trotuarad oma erigoittud avtoteišpäi röunal ozrikkivespäi. Sildan röun om tehtud kanalan randirdan röunan kartte: baläsinad kaugedraudaspäi metalližkaičpuidenke ülähän ozrikkivitumboiden keskes.
Leveduz kaičpuiden keskes om 13,9 metrad, avtotepalan leveduz 11 metrad, trotuarad oma 1,3 m levette. Sild mäneb kon'ha vähän randoihe kacten, saum alusiden i sildan värtmuziden keskes om 83°.
Demidovan sild

Demidovan sild () om sild Piterin Admiralteiskii-rajonas Gribojedovan kanalas päliči, läz Grivcovan kujod (enččes Demidovan kujo). Kävutase jaugnikoiden da avtoiden täht. Ühtenzoitab Kazanin i Spasan sarid. Lähembaižed kanalan sildad oma Kivine sild i Sennoi sild.
Pusild om saudud vodele 1776, kaugedraudasižed bembled — vll 1834−1835 E.A. Adam-inženeran projektan mödhe P.P. Bazen-arhitektoran ühtnendanke. Raudbetonižed apakod oma pandud bemblihe. Sild om 20 m pitte i 16 m levette.
Vspäi 1844 nimituz oli Bankan sild (). Vl 1895 om nimitadud Demidov-pertinpidajan kanzannimen mödhe.
Jauhsild

Jauhsild () om üks'keskustaine metalline sild Piterin Keskuzrajonas, Gribojedovan kanalas päliči.
Sauvuz om sätud jaugnikoiden i lämuztrassan torviden täht. Ühtenzoitab Kazanskii- i Spasskii-sarid vspäi 1931.
Bankan sild sijadase ülezkanalan, Kivine sild om saudud mödvedhe.
Istorii.
Sildan märhapanend oli jaugnikoiden täht kaiken aigan. Vozil 1931 saudihe sildad lämbitusen torviden täht, ühten kerdan tegihe jaugnikoiden pusildad. Nimitihe lähižen Jauhkujon mödhe.
Vodele 1951 sild hapni, vajehtihe sidä metalližil balkoil tenke puspäi vl 1952. «Lendormostprojekt»-institutan P. V. Baženov-inžener sädi sildan projektad. Sauvoi «Lenmostostroi»-trestan SU-1-organizacii V.E. Jefimov-inženeran ohjandusen al.
Ümbrikirjutand.
Sild eli sures kohenduses läbi vll 2001−2002 (puine krepind oli heittud). Vozil 2017−2018 sild om saudud tošti faktižikš, sil aigal vajehtihe keskustad i alusid sauvusen sättumatomuden tagut ličendan tarbhaičendoile. «Karst»-kompanii tegi sauvondad.
Nügüdläine sauvuz om 22,5 m pitte i 2,3 m levette. Alused oma saudud monolitižes raubetonaspäi vajil. Jaugnikoiden lava om metalližiš lehtesišpäi 12 mm sankte, lehtesiden krepind om polimerine. Sildan röun om metalline ühthekeittud, koveritomanke kuvanke.
Gončarov Viktor

Viktor Mihailovič Gončarov (; sünd. 7. sügüz'ku 1920, Jekaterinodar, Kubanin da Mustmeren agj, Venäman NFST — kol. 13. semendku 2001, Moskv, Venäma) oli nevondkundaline i venälaine kirjutai, runokirjutai da pirdai. Suren sodan toranik. Sai valdkundaližiden arvlahjoiden riven.
Tetabad sädused oma «Lendlii prihaine»-poem (), «Indižed sarnad»- i «Sarnad da pritčad»-kogodused, «Sodaešelonad»-p'jes runoiš.
Biografii.
Mehen runod lähtliba Kubanin «Krasnoje znamä»-lugendlehteses vspäi 1934. Gončarov oli pästnus Literaturižes institutaspäi A.M. Gor'kijan nimed (Moskv) vl 1951.
Kirjutai tegi NSTÜ:n rahvahiden runoiden kändusid. Ühtni NSTÜ:n Kirjutajiden ühtnendha (1954), NSTÜ:n Lehtezmehiden ühtnendha (1990).
Skanavi Mark

Mark Ivanovič Skanavi (; sünd. 14. viluku 1912, Piter, Venäman imperii — kol. 28. viluku 1972) oli nevondkundaline matematikantedomez', lujetud jügedusen lugutegoiden kogodusiden tegii. Hänen kogodused oma populärižed nügüdläižen aigan-ki, eriližikš kesked edesižid üläopenikoid.
Tedomez' kirjuti mugažo runoid da p'jesoid, harjoiči ezmäižid KVN-joukuid. Vedi ičeze lekcijoid TV:s.
Biografii.
Skanavi oli pästnus Leningradan valdkundaližes universitetaspäi (mehaniž-matematine fakul'tet), sid' openzi Moskvan školoiš i MATI:š.
Radnikoiči Tün'valdmerižel laivištol Toižen mail'man sodan aigan. Radoi ülämatematikan opendajan MISI:š vspäi 1954.
Štil'mark Robert

Robert Aleksandrovič Štil'mark (; sünd. 3. sulaku 1909, Moskv, Venäman imperii — kol. 30. kül'mku 1985, sigä-žo, NSTÜ) oli nevondkundaline kirjutai da lehtezmez'.
Kaikiš tetabamb kirj om «Jälgestai Kal'kuttaspäi», kudamb om kirjutadud vll 1950−1951 i om pästtud ezmäižen kerdan 1958-ndes vodes.
Makeba Miriam

(Zenzile) Miriam Makeba (mug. oli tet. kut Mama Afrika; sünd. 4. keväz'ku 1932, Johannesburg, Suviafrikan Tazovaldkund — kol. 10. kül'mku 2008, Kastel' Vol'turno, Italii) oli suviafrikalaine anglijankel'ne pajatai naine da civiližiden oiktusiden kaičii. Vn 1966 «Gremmi»-premijan laureat.
Karjalan kujo

Karjalan kujo () om kujo Piterin Merenrandaižes rajonas. Vozil 1896−1962 nimitihe "Noskov-kujoks".
Kujo ühtenzoitab Savuškinan i Železnäk-merimehen irdoid. Pertišton tobj pala om saudud 1950-nzil vozil.
Karjalan sild (Piter)

Karjalan sild () om teraraudbetonine üks'keskustaine avtotesild Piterin Merenrandaižes rajonas. Se om letud Mustjoges päliči. Saudihe vozil 2010−2012, nimitihe Karjalan kujon mödhe.
Sild om 33 m pitte i 13 m levette. Se sijadase Karjalan kujon ladvas da Železnäk-merimehen irdan zavodindas, om saudud ühtenzoitmaha niid kuti Kolomäžskii-teveimen pala (letihe vspäi 2007). Sildan projekt om sätud «Lenpromtransprojekt»-organizacijal i sen A.A. Holomjov-inženeral. «Lenmostostroi»-trestan SU-2-palakund sauvoi sildad Je.S. Simonov-inženeran ohjandusen al.
Sauvuz kogoneb 12 päižes balkaspäi, ned oma ühtištudud keskneze i avtotepalan monolitižel raudbetonižel apakol. Keskust om 20,4 m pitte. Alused oma tehtud monolitižes raubetonaspäi vajil. Kaks' ted oma avtolikundan täht. Trotuarad jaugnikoiden täht oma erigoittud avtoteišpäi metalližel šoudul. Metalline aid koveritomanke kuvanke röunatab sildad, sanktad pachad ozrikkivespäi sijadasoiš aidoiden agjoiš alusiden päl.
Leipäsuo

Leipäsuo (mugažo suomen kelel — «leibso», ) om Venäman žilo (külä) Leningradan agjan Viipurin rajonan keskuzpalan suvipäivnouzmas. Mülüb Krasnosel'skojen küläkundha.
Istorii.
Žilon nimituz om sijaližen son kazmusihe sidodud, ottihe niid sömäks näl'gen aigan. Toižen versijan mödhe, se om sidodud raudten sauvondha jügedan ekonomižen olendan aigan, se andoi paukoid radajiden sadoile.
Viipurin čuradusen ühtennimine "Leipäsuo"-raudtestancii sijadase kesked žilod, sen kaks' platformad ratas žilon i lähižiden kezaküläpertiden eläjiden täht.
Eläjad.
Vl 2007 žilon kaikenaigaižiden eläjiden lugu oli 59 ristitud. Üks'jäine ird om Raudtenird ("Železnodorožnaja").
Mel'heižtahod oma muretud padosein i seičeme dotad: vn 1920 Le1..Le5, vn 1937 Le6 i Le7.
Sologub Födor

Födor Sologub (), todesine nimi — Födor Kuz'mič Teternikov (; sünd. 1. keväz'ku 1863, Piter, Venäman imperii — kol. 5. tal'vku 1927, Leningrad, Venäman NFST, NSTÜ) oli venämalaine runokirjutai, prozan kirjutai, dramaturg da publicist, kändai. Venäman simvolizman i dekadentižen čuradusen znamasine ezitai.
Biografii.
Födor Teternikov oli sündnu Piterihe Kuz'ma Teternikov-pošohonan kanzha (Poltavan gubernijan enččen manmehen). Hänen mam oli Tat'jana Piterin gubernijan manmehišpäi. Kahtes vodes kirjutajan Ol'ga-sizar oli sündnu. Kanz eli golläs, olend jügenzoitihe Födoran tatan surmanke vl 1867. Mam pördui erazvuiččiden radoiden kazakoikš piterilaižiden Agapovad-bajariden kanzha. Agapovoiden pert' sijazihe Matätinan kujos, tuleban aigan kirjutajan laps'aig i norišton voded mäniba siš.
Zavodijan olda runokirjutajan ezmäižed tetabad meile loptüd runod datiruišoiš vl 1877. Voden aigemba Födor Teternikov openuškanzi Vladimiran lidnškolas, vodes päliči läksi openumha Raštvoiden lidnškolha. Vl 1879 zavodi opendust Piterin opendajiden institutas, openui i eli siš täudel pansional (holitesel) nell' vot. Lopi opendust institutas vn 1882 kezakus, kerdalaz ajeli mamanke i sizarenke imperijan pohjoižihe gubernijoihe — ezmäi Krestci-lidnha (nüg. žilo Uz'lidnan agjas), sid' Velikije Lukihe (vl 1885) i Vitegrha (vl 1889), muga radoi opendajan kümne vot.
Karjalan sild

Karjalan sild om sildoiden rivi Venäman lidnoiš:
Supra (kompanii)

«Supra» (täuz' nimi ) om japonine kompanii da torguindmark, elektrotehnikan tegii da satai. Tegeb Tokios vspäi 1974. Produkcijan toižendad: kodiš kävutadud elektrotehnik, elektronik avtoiden täht, digitaline tehnik, astjad.
Päeriližuz — täizöižikš madal arv toižiden japonižiden brendoiden produkcijan kohtha. Torguindmark om populärine Venämas lujas.
Nügüd'aigan (vl 2020) korporacijan tegimed pästtas enamba kümned tuhad produkcijan toižendoid.
Metz

«Metz» om saksalaine kompanii, radio- i TV-tehnikan tegii da satai, enččel fotoapparatoiden tegii. Tegeb vspäi 1938 Cirndorfas, Bavarii-federacijanmas.
Vl 2014 oli elänu bankrotnendan proceduras läbi, löutihe investicijoid. Vn 2015 keväz'kuspäi jagatihe kompanijad kahteks palaks:
Kompanii oli tetab kut premium-klassan tehnikan tegii, jagandan-ki jäl'ghe.
Alpatov Mihail

Mihail Antonovič Alpatov (; sünd. 20. kül'mku 1903, Sibilöv-futor (nüg. Rostovan agjas), Donan sodavägiden agj, Venäman imperii — kol. 17. tal'vku 1980, Moskv, NSTÜ) oli nevondkundaline kirjutai da istorik, istorižiden tedoiden doktor.
Biografii.
Alpatov openui Rostovan Donan pedagogižes školas komsomolan oigendusen mödhe vll 1923−1927, sid' radoi opendajan školas, oli školan direktoran. Vspäi 1930 ühtni kompartijha. Vspäi 1932 mez' openui Filosofijan, literaturan i istorijan institutas (Moskv), oli pästtud sišpäi i tuli aspiranturha. Suren sodan aigan radoi kompartijan instruktoran.
Sodan jäl'ghe Mihail jätkustui aspiranturad Moskvan valdkundaližes universitetas i Kundaližiden tedoiden akademijas kompartijan keskuzkomitetanno. Vl 1947 mez' vahvišti kandidatan dissertacijad, zavodi tedoradmišt kut istoriograf kerdalaz, medievist — E. A. Kosminskii- (1886−1959) i R. J. Vipper- (1859−1954) tedomehiden openik. Radoi NSTÜ:n Tedoakademijan Istorijan institutas 1950-nziš vozišpäi ičeze surmhasai. Tedomehen pätem oli «Venälaine istorine mel' i Päivlaskmaine Evrop» (), sen mödhe Alpatov vahvišti tedodoktoran dissertacijad vl 1966 i vaumiči fundamentališt ühtennimišt tedotöd, kudamb om publikoitud «Nauka»-pästandkodiš vll 1973−1985 (koume tomad, istorijan pordoidme). Tedoiži donan kozakišton istorijad mugažo.
Mez' kirjuti istorižid romanoid, tobjimalaz donan kozakišton da postimperialistižen pordon polhe.
Serbin (Tehas)

Serbin (mugažo anglijan, ülälužucen i alalužicen kelil) om AÜV:oiden külä Tehas-štatas.
Serbinan eläjiden lugu om 90 ristitud (2000). Sijaližed eläjad oma lužicelaižed, mi om väčkuine ičevuiččešti (heiden istorine kodima om Saksanman päivnouzmas). Enamba tuhad immigrantoid-lužicelaižid sirdiba Tehasha kävutaden Serbinad tügiküläks.
Erased eläjad pagištas ičeze kelil tähäsai — ülälužicen da alalužicen keled. Tehasan lužicelaižiden kul'turjäl'gusen muzei radab ph. Pauloin jumalanpertin territorijal.
Čaves Ugo

Ugo Čaves, täuz' nimi om Ugo Rafael' Čaves Frias (; sünd. 28. heinku 1954, Sabanet, Venesuel — kol. 5. keväz'ku 2013, Karakas, Venesuel) oli Venesuelan revolücioner, valdkundmez' da sodamez', valdkundan 47. prezident (2. uhoku 1999 — 12. sulaku 2002 i 14. sulaku 2002 — 5. keväz'ku 2013). Jäl'ghetulii prezident om nügüdläine Nikolas Maduro.
Politikanmez' oli Venesuelan sodaakademijan pästnik. Čaves oli «Likund Videndes tazovaldkundas»-partijan ezimehen (1997−2007), sid' se partii mülüi Venesuelan Ühthižhe socialistižhe partijha, hän oli sen ezimeheks mugažo (2007−2013).
Dram mectusen aigan

«Dram mectusen aigan» () om üks' Antonan Čehovan aigaližiš starinoišpäi. Säduz om kirjutadud vn 1884 keskele harvas Čehovan täht detektiv-žanras. Starinoičend vedase ogernikan personaspäi, se om harvuz mugažo.
Starin om publikoitud ezmäižen kerdan Moskvan «Novosti dnä»-lugendlehteses ("Päivän uzištused") vn 1884 elokus — vn 1885 sulakus «A. Čehonte»-psevdonimanke. Kaks' alapälkirjutest om sädusel: «Todhine aigtego» () i «Käskuzkundan radnikan kirjeižišpäi» (päpala, "«Из записок судебного следователя»").
«Dram» om ekraniziruidud Venämas vl 1918, sen ližaks kuz' fil'mad om sätud NSTÜ:s, AÜV:oiš i Evropan maiš vspäi 1944.
Idiot (roman)

«Idiot» () om Födor Dostojevskijan roman. Säduz om kirjutadud vll 1867−1869. Ezmäine publikoičend om «Russkii vestnik»-aiglehteses vl 1868. Romanan käzikirjutesed kadoiba, no koume lehtikod romanan vaumičendmaterialoidenke om kaičenus, i publikoitihe niid ezmäižen kerdan vl 1931. 
Roman oli kirjutajan kaikiš enamba navettüd. Se ozutab Dostojevskijan moraliž-filosofišt pozicijad enamba kaiked. Ezimeletused i sädusen zavodind om tehtud Saksanmas i Šveicarijas, romanan agj om kirjutadud italižes Florencijas.
Kirjeižed Kolnudes kodišpäi

«Kirjeižed Kolnudes kodišpäi» () om Födor Dostojevskii-kirjutajan säduz, kogoneb ühtennimižes starinaspäi i sanutesišpäi.
Säduz om kirjutadud vozil 1860−1861. Starin om dokumentaline, sanub türmatud mehiden elos Omskan ostrogas vll 1850−1854.
Dahno Vladimir

Vladimir Avksent'jevič Dahno (, ; sünd. 7. keväz'ku 1932, Zaporož'je, Ukrainan NST, NSTÜ — kol. 28. heinku 2006, Kijev, Ukrain) oli tetab nevondkundaline da ukrainine mul'tiplikator, kinorežissör da scenarist. Sädi mul'tfil'mid (enamb 20), sidä kesken tetaban «Kozakad»-mul'tserialan tegii. Ukrainan rahvahan artist (1996).
Biografii.
Školan jäl'ghe priha tuli openumha Kijevan medicinižes institutas, no läz kerdalaz tegi sirdmižen i zavodi opendust Kijevan inženeriž-sauvondan institutas. Pästnus sišpäi vl 1955 i radoi Kijevas arhitektoraks. Dahnon dissertacijan originaline projekt vedi tetabiden M.A. Draicun- i D.J. Čerkasskii-mul'tiplikatoriden tarkust, i hö taričiba hänele paukradod mul'tlikacijan fil'miden udes «Kijevnaučfil'm»-sädamižühtelmases.
Vl 1960 V. Dahno debütirui pirdajaks-mul'tiplikatoraks «Percan ozaitelemine»-mul'tfil'manke, se-žo kändihe sädamižühtelmasen ezmäižeks radoks.
Rahvahidenkeskeine naižiden päiv

Rahvahidenkeskeine naižiden päiv om praznik i ÜRO:n rahvahidenkeskeine päiv, kudambad oigetas joga voden keväz'kun 8. päiväl.
Praznik sündui istorijas naižiden ühtmuden päiväks samha ühtejiččid oiktusid mužikoidenke. Ezmäine praznik oli oigetud AÜV:oiden kaikel rahvahal vn 1909 28. päiväl uhokud Amerikan Socialistižen partijan taričendan mödhe. Praznuihe Venäman imperijas ezmäižen kerdan vn 1914 8. päiväl keväz'kud kuti todesižikš rahvahidenkeskeine päiv (oigetihe 7 maiš völ: Alamad, Avstrii, AÜV, Danii, Saksanma, Sur' Britanii, Šveicarii), edel sidä oli vaiše mitingoid. Oigendase ÜRO:s vspäi 1975.
Dark Adrenaline

«Dark Adrenaline» ("Muza adrenalin") om italižen Lacuna Coil-muzikgruppan kudenz' studijanal'bom. Se om pästtud vn 2012 23. päiväl vilukud.
Panin Andrei

Andrei Vladimirovič Panin (; sünd. 28. semendku 1962, Novosibirsk, Venäman NFST, NSTÜ — kol. 6. keväz'ku 2013, Moskv, Venäma) oli Venäman teatran da kinon akt'or. Oli pästtud Kemerovon kul'turan institutaspäi (nügüd' Kemerovon kul'turan da čomamahton valdkundaline universitet). Oli elänu «Venälaižen Federacijan arvostadud artist»-arvonke vspäi 1999.
Solženicin Aleksandr

Aleksandr Isajevič Solženicin (; sünd. 11. tal'vku 1918, Kislovodsk, Terekan agj, Venäman NFST — kol. 3. eloku 2008, Moskv, Venäma) oli venämalaine prozan kirjutai, dissident da antikommunist. Toižen mail'man sodan ühtnii. Literaturižen Nobelän premijan laureat (1970). Venäman Tedoakademijan ühtnii Istoriž-filologižiden tedoiden palakundas (1997).
Kirjutai sai tetabut čomamahtoližen literaturan sädusil, kosketi teravid kundaliž-politižid küzundoid niiš. Solženicin tegi čomamahtoliž-publicistižid sädusid mugažo 19.-20. voz'sadoiden Venäman istorijas.
Heitämine (serial)

«Heitämine» vai «Likvidacii» () — voden 2007 Venäman äiseriine čomamahtoline fil'm (serial). Režissör — Sergei Ursuläk.
Süžetan pohj om nevondkundaližen tobmuden borcuind banditjoukuid vaste Suren sodan jäl'ghe vodel 1946 Odessas, Ukrain.
Kaik nell'toštkümne serijad om serialas. Kaikuččen serijan hätkeližuz 44..46 minutad. Ezmaine ozutez tegihe Ukrainan Inter-telekanalal, voden 2007 redukun 21. päivän. Möhemba ozutihe Venäman Venäma-1-telekanalal.
Serijoiden nimikirjutez da kinotarin.
Serijoil ei ole nimitusid (muite «Ühtenz' serii», «Kahtenz' serii» i muga edemba).
Rolid.
Artistoiden jouk fotoidenke om «Venäman kino»-saital:
Starinadamine.
Vodel 2007 ühten aigan fil'manke pästtihe sidä bumagal — kaks'tomine «Heitämine»-roman, Moskvan «Rosmen-Press»-pästandkodi. Sen sädai om vaugedvenälaine kirjutai, istorijantedai i TV-vedai Väčeslav Bondarenko. Ezmäine romanan painuz oli pästtud tegijan nimeta pästandkodin petusen tagut, sen aigan erased-se lugijad oliba lugenuded Aleksei Pojarkov-kinotarinantegijad kirjan tegijaks. Vodel 2008 pästtihe romanan tošt painust, siš petuz oli jo kohetud.
Roman sädihe literaturižen kinotarinan pohjal ühten aigan sen fil'madamiženke. Sikš miše kirjas om äjad pirdoid, kudambid kinon režissör hül'gäiži fil'madamižen aigan, ned oma kaitud. Ozutesikš, kinotarinas i romanas Emmik koleb, a fil'man aigan — ei.
Sen ližaks äi faktižid kinotarinan i sid' fil'man petusid om kohetud romanas. Sur' petuz kahtenden rangan intendantan polhe kohetud-ki, anttihe händast käskuzkundha Kahtendes Vaugedvenälaižes frontas vl 1943 (heittihe 2. rangan intendantan arvnimed vn 1942 sulakus, a Kahtenz' Vaugedvenälaine front tehtihe vn 1944 uhokus).
Romanas om äi süžetan jonoid, kudambid ei ole ni kinotarinas, ni fil'man aigan. Kirjas Krečetovan tegoiden istorii i motivacii om tarkkohtiš, sid'aig serialan kacujile se om ozoitez, kut Gocmanan kanzan istorii-ki.
Om mel'hetartus, miše romanan sädajal Odessan jured oma: Väčeslav Bondarenkon ezitat, ezitatan tat da ezitatan ded oliba Odessan igähižed eläjad.