tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Petuhovo (lidn)

Petuhovo () om Venäman lidn Kurganan agjan päivnouzmas. Se om Petuhovon ümbrikon (edel vn 2021 kezakud — rajonan) administrativižeks keskuseks da palaks.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud kuti "Judino"-žilo () vl 1779. Panihe "Petuhovo"-raudtestancijan alust vl 1892 i saudihe Transsiban «Kurgan — Omsk»-keskustad vodele 1894. Vn 1942 redukus kätihe Judinod radnikžiloks. Vn 1944 16. päiväl keväz'kud žilo sai lidnan statusad, udesnimitihe raudtestancijan mödhe.
Petuhovo šingotase valdkundaližen büdžetan sferan aluzkundoil, leibän kompanijal, konditerižiden tegesiden edheotandal, sauvondmaterialiden pästandal (mecan pilind da ümbriradmine, plastiktegesed sauvondan täht). Ende valamižmehanine tegim radoi (kärauzimed, vedimiden i raudterividen paloiden tehmine oli), se ei olend rados vspäi 2017, eli bankrotnendas läbi vl 2019, kompanii om likvidiruidud vn 2021 lopus.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon suven keskuzpalas, Išiman tazangištol, 135 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Kazahstanan röunhasai (Pohjoižkazahstanan agj) om kümne kilometrad suvhe orhal vai 25 km päivlaskmha raud- i avtoteidme, röunmaverine palakund radab lidnas. Matkad Kurganhasai om 168 km päivlaskmha orhal, 187 km avtol vai raudtel. Lähembaižed lidnad oma Makušino 43 km päivlaskmha orhal, 55 km «Irtiš»-avtotrassadme (R-254) vai Transsib-raudtedme, i Mamlütk (Kazahstan) 44 km päivnouzmha orhal i Transsib-raudtedme vai 61 km avtotedme. «Irtiš»-trass om lidnan pohjoižröunaks.
Tobmuz.
Petuhovon lidnankund oli ende, lidn oli sen üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind oli 40,76 km².
Lidnankundan Administracii om likvidiruidud vn 2023 sulakus. Aleksandr Gudkov radoi lidnan Administracijan pämehen vn 2017 redukuspäi, hän-žo oli sen likvidacižen laudkundan ohjandajan vn 2021 redukuspäi lophusai.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 11 292 ristitud, rajonan koume videndest, vn 2021 — 8 502 ristitud. Kaik 10 304 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 15 100 eläjad vl 1996.
Rahvahad (2010): venälaižed — 94,0 %, kazahlaižed — 2,7 %, toižed rahvahad — 3,3 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma saudud lidnas: Jumalannägundan (letihe vll 2009−2014) i puine ph. Mikulai-čudonsädajan kaumžomal (om vaumitud vll 2010−2015).
Lapsiden opendusen aluzkundad oma "Kolobok"-päivkodi, keskškol Ja.S. Kuleševan nimed, sädamižen pert', čomamahtoiden škol, lapsiden da norišton sportškol. Petuhovon maižandusen mehanizacijan da elektrifikacijan tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Šadrinsk

Šadrinsk () om Venäman lidn da lidnümbrik Kurganan agjan lodehes. Se om agjan kahtenz' surtte lidn, mugažo Šadrinskan rajonan administrativižeks keskuseks, ei mülü sihe.
Istorii.
Jurii Malečkin (Juška Solovei «sadakelič») pani slabadan da lidnusen alust Šadrinskan parččoman sijas kuti "Šadrinskai"-slabad () vl 1662. Se sai lidnan statusad vl 1712 "Arhangel'skii Šadrinskii"-lidneihut-nimenke, mugažo "Maloarhangel'sk". Vl 1733 lämoipalo mureni lidnad. Vspäi 1737 om nügüdläiženke nimenke. Vll 1737−1744 oli Isetin agjan keskuseks, vspäi 1781 om makundan lidnan statusanke. Vn 1941 semendkuspäi alištub agjan tobmudele oikti (vn 1943 uhokuhusai Kurganan agjan territorii mülüi Čeläbinskan agjaha).
Šadrinsk šingotase avtoradiatoriden tegimel, pressformiden tegimel i valamižtegimel, sauvondmaterialiden tehmižel (metalližkonstrukcijad, raudbetontegesed, elektrodad), sömtegimištol (maidkonservkombinat, oludtegim, leibproduktoiden kombinat, konditerine edheotand), pakuitesen edheotandoil, mebel'fabrikal, vedimiden kohenduzedheotandal i proppantan tehmižel samha kivivoid.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Iset'-jogen muugotil randoil (Tobolan hura ližajogi), 80 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kurganhasai om 127 km suvipäivnouzmha orhal, 147 km avtol vai raudtedme. Lähembaine lidn om Dalmatovo 50 km lodeheze kaikil teil.
"Šadrinsk"-päraudtestancii radab vspäi 1913.
Tobmuz.
Šadrinsk om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.
Edeližed lidnan pämehed oma Lüdmila Novikova (semendku 2014 — sügüz'ku 2019) i Viktor Jermiškin (reduku 2019 — sulaku 2021).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 77 756 ristitud. Kaik 75 623 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 86..88 tuh. eläjid vll 1986−2001 (88 500 rist. vl 1997).
Ortodoksižen hristanuskondan seičeme pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: ph. Mikulai-čudonsädajan päjumalanpert' (om sätud vll 1793−1796), Spasan Toižetamižen päjumalanpert' (1777), nell' jumalanpertid i kodijumalanpert'. Niiden ližaks viž jumalanpertid i koume časounäd ei ole kaičenus. Baptizman pühäpert' i islaman pämečet' oma avaitud.
Professionaližen opendusen aluzkundad: Uralantagaine fizkul'turan da tervhuden kolledž, Šadrinskan politehnine, medicinine i finansiž-ekonomine kolledžad, proftehnologijoiden i kooperativine tehnikumad, Šadrinskan valdkundaline pedagogine universitet.
Šumih (lidn)

Šumih () om Venäman lidn Kurganan agjan päivlaskmas. Se om Šumihan ümbrikon (edel vn 2020 heinkud — rajonan) administrativižeks keskuseks da palaks.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud Transsiban raudtestancijaks vl 1892. Kätihe žilod stancijanno lidnaks vl 1944.
Šumih šingotase pörutügiden neglrolikoiden tegimel, torvenarmaturan edheotandal i raudtelibutimiden tegimel, sömtegimištol (maidedheotandad, leibän i paštatesen pästand, villänpurnud i kombisötken tehmine), mebel'fabrik radab, mugažo uranan samižen edheotand baziruiše lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Uralantagaižes, 170 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Kurganhasai om 131 km päivnouzmha orhal, 146 km avtol vai raudtel. Lähembaine lidn om Ščučje 34 km päivlaskmha orhal, 39 km «Irtiš»-avtotrassadme (R-254) vai Transsib-raudtedme. Trass om saudud kahtes kilometras lidnan pohjoižröunaspäi.
Tobmuz.
Šumihan lidnankund oli olmas vll 2004−2020, lidn oli sen üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnankundan tobmuden pämez' oli sen Administracijan pämez'. Lidnan erigoittud Administracii om likvidiruidud vn 2022 elokus. Jäl'gmäine lidnan pämez' oli Anatolii Kozlov vn 2010 kül'mkuspäi, hän-žo radoi lidnan Administracijan likvidacižen laudkundan ohjandajan vn 2020 tal'vkuspäi. Lidnan Dum om pästtud radmaspäi vn 2021 semendkus, likvidator oli Julija Vodännikova vn 2020 kül'mkuspäi. Duman ezimehed oliba Galina Vasänovič (reduku 2019 — kül'mku 2020), Väčeslav Pospelov (radoi vn 2019 redukuhusai).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 17 819 ristitud, rajonan kaks' koumandest, vn 2021 — 16 264 ristitud. Kaik 17 542 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 20..21 tuh. eläjid vll 1967−2001 (21 984 rist. vl 1989).
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma saudud lidnas: Pühän Jumalanmaman Emäganpäivän (saudihe vll 2000−2005) i Pühän Jumalanmaman Katken (2001−2015, letihe nevondkundaližes sauvusespäi). Vanh Jumalanmaman Katken jumalanpert' (oli saudud vll 1893−1900) ei ole kaičenus.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma seičeme nimitadud i nomeruidud päivkodid (nomer 1, 3, 9, 11, 12, 39, "Solniško" «päiväine»), aluzškol (nomer 9), koume keskškolad (nomer 1, 3, 4), specialine (korrekcine) škol-internat VIII toižendan, muzikškol, čomamahtoine škol, lapsiden da norišton sportškol. Šumihan agrariž-sauvondkolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Ščučje (lidn, Kurganan agj)

Ščučje () om Venäman lidn Kurganan agjan päivlaskmas. Se om Ščučjen ümbrikon (edel vn 2022 vilukud — rajonan) administrativižeks keskuseks da palaks.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud pagenuziden manmehiden Keskuzvenämaspäi "Ščučje"-küläks vl 1750. Sai nimitust järven edeližen nimen mödhe ( vn 1805 kartal), se oli haugidenke. Saudihe Transsiban «Čeläbinsk — Omsk»-augotižpalan "Čumläk"-raudtestancijad () žilonno vl 1896. Nimitihe stancijad lähižen žilon i penen jogen mödhe, sikš miše raudten eziauguine projekt ezimeleti Čumläk-žilon läbitandad (se žilo om tähäsai i ei ole lidnan palaks). Kätihe "Ščučje"-žilod radnikžiloks vn 1942 kezal. Se sai lidnan statusad vn 1945 16. päiväl semendkud. Udesnimitihe raudtestancijad lidnan mödhe vl 1974.
Ščučje šingotase sömtegimištol (jauhon i leibän tehmine, sötken živatoiden täht pästand, villänpurnud), omblendan i pilindmaterialiden edheotandoil, mugažo himižen azegišton likvidacijan tegimen nomer viž (radoi vll 2009−2015) uz' profiliruind mäneb vspäi 2020 i sodapalakundad sijadasoiš lidnanno. Ende lämoinsambutimiden tegim radoi, krekeran pästand oli.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Uralantagaižes, Nifanskoje-järven pohjoižrandal (5,33 km²), 165 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Čeläbinskan agjan röunhasai om 35 km päivlaskmha, Kurganhasai om 165 km päivnouzmha orhal, 176 km avtol vai raudtel. Lähembaine lidn om Šumih 34 km päivnouzmha orhal, 39 km «Irtiš»-avtotrassadme (R-254) vai Transsib-raudtedme. Trass om saudud kahtes kilometras lidnan pohjoižröunaspäi.
Tobmuz.
Ščučje oli lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind oli 34,89 km².
Lidnankundan tobmuden pämez' oli sen Administracijan pämez'. Lidnan Administracii om likvidacijan pordhal, likvidator om Lüdmila Gorbanenko vn 2024 semendkuspäi, edeline likvidacižen laudkundan ohjandai om Irina Jevstignejeva (sügüz'ku 2022 — semendku 2024). Radoiba lidnan pämehikš: Jurii Dorošenko (tal'vku 2020 — sügüz'ku 2022), Il'ja Panfilov (reduku 2018 — eloku 2020), Vladimir Tamahin (heinku 2008 — sügüz'ku 2018). Lidnan Dum om likvidacijan pordhal, Maksim Ionin om likvidacižen laudkundan ohjandajan vn 2022 heinkuspäi. Anna Vetrova radoi Duman ezimehen vn 2022 kezakuhusai.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 10 973 ristitud, rajonan pol', vn 2021 — 8 252 ristitud. Kaik 9 775 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 11 094 eläjad vl 1989.
Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Kazanin jumalaižen koume jumalanpertid oma saudud lidnas: vanhan sauvuz (om sätud vodele 1880) kävutase toižin, pordaigaline om saudud vll 1991−2000, kezaline pühäpert' om letud vll 2015−2021.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kuz' päivkodid, "Rosinka"-progimnazii («kastkuine»), nell' keskškolad (nomer 1..4), čomamahtoiden škol, lapsiden da norišton sportškol. Lähembaine professionaližen opendusen aluzkund sijadase Šumihas. Edel 2010. vot Čumläkan profškol nomer 18 radoi, ühtištadihe Al'menevo-žilon profškolanke (nüg. agrariž-tehnologine tehnikum).
Išim (lidn, Tümenin agj)

Išim () om Venäman lidn da lidnümbrik Tümenin agjan suvipäivnouzmas. Se om federacijan subjektan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Išiman rajonan administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü sihe.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1670 (vai 1687) kuti "Korkin"-slabad (). Vspäi 1721 i kaiken 19. voz'sadan aigan vedihe Nikol'skai-jarmankad tal'vkuidme. Vl 1782 sai makundan lidnan statusad nügüdläiženke nimenke. Nimitihe jogen mödhe, mülüi Tobol'skan gubernijha.
Lidn kändihe tegimišton keskuseks 19. voz'sadan lopus. Vspäi 1913 "Išim"-raudtestancii radab Transsiban päjonol, «Tümen' — Omsk»-keskustan pol'tel.
Išim šingotase mašinansauvomižen tegimel (mašiništ kivivoin da gazan sarakon täht), mehanižel tegimel (raudtetransportan kohenduz i varapaloiden pästand), sauvondmaterialiden edheotandoil (raudbeton, asfal't), sömtegimištol (leibänproduktad, konditerine fabrik, maidkombinat, lihakombinat, alkogoližiden i alkogolitomiden jomižiden tegimed), kengiden i omblendan fabrikoil.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Išim-jogen hural randal (Irtišan hura ližajogi), 82 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Tümenihesai om 267 km lodeheze-päivlaskmha orhal, 302 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Nazivajevsk (Omskan agj) 132 km suvipäivnouzmha orhal vai Transsibal, 201 km avtol, i Petropavlovsk (Kazahstan) 140 km suvhe orhal vai 163 km avtotedme.
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +1,7 C°, kezakun-elokun +16..+19 C°, tal'vkun-uhokun −14..−16 C°. Ekstremumad oma −51,1 C° i +38 C°. Paneb sadegid 393 mm vodes, enamba heinkus-elokus (57..63 mm kus), vähemba uhokus-keväz'kus (14 mm kus).
Išim om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 65 243 ristitud. Kaik 65 259 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb ristitišt oli 67 800 eläjad vl 2003 i om nügüd'.
Rahvahad (2010): venälaižed — 95,5 %, toižed rahvahad — 4,5 %.
Ortodoksižen hristanuskondan viž pühäpertid oma saudud lidnas: Jumalannägundan päjumalanpert' (om sätud vspäi 1793), ph. Mikulai-čudonsädajan päjumalanpert' (letihe vll 1886−1891), kaks' jumalanpertid i časoun'.
Išiman ăiprofil'ne tehnikum, medkolledž i Išiman pedagogine institut Petr Jeršovan nimed (Tümenin valdkundaližen universitetan filial) oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Jalutorovsk

Jalutorovsk () om Venäman lidn da lidnümbrik Tümenin agjan suvipäivlaskmas. Se om federacijan subjektan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, Jalutorovskan rajonan administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü sihe.
Istorii.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1659 kuti "Jalutorovskii-lidnuz" da "Jalutorovskai-slabad" totarlaižiden Javlu-tur-lidneihuden sijas (kändase «sodavägiden lidn» totaran kelespäi), se oli tetab 14. voz'sadaspäi. Vl 1782 sai makundan lidnan statusad Jalutorovsk-nimitusenke. Oli kükstud dekabristoiden eländsijaks.
Sibirin trakt läbiti lidnad 19. voz'sadan ezmäižel polel, i se kändihe tegimišton keskuseks 19. voz'sadan lopus. Vn 1912 semendkus ezmäine jonuz tuli lidnha Tümenišpäi, sil-žo aigal raudtesild Tobolas päliči oli vaumitud läz lidnad.
Jalutorovsk šingotase sömtegimištol (Danone-firman maidkombinat, lihakombinat, leibänproduktoiden kombinat), sauvondmaterialiden edheotandoil (metalližtorviden tegim, betonan pästand), valamižtegimel i mebel'fabrikal. Om maižandusen rajonan keskuseks.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Tobol-jogen hural randpolel (Irtišan hura ližajogi), 65 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Tümenihesai om 73 km lodeheze orhal, 85 km avtotedme vai Transsib-raudtedme. Lähembaine lidn om Zavodoukovsk 21 km suvipäivnouzmha orhal, 26 km avtotedme vai raudtedme. «Tümen' — Omsk»-trass (R-402) om lidnan suviröunaks.
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +0,8 C°, kezakun-elokun +15..+19 C°, tal'vkun-uhokun −15..−18 C°. Paneb sadegid 449 mm vodes, enamba kezakus-elokus (58..81 mm kus), vähemba tal'vkus-sulakus (15..25 mm kus).
Jalutorovsk om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 36 493 ristitud. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 39 837 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Rahvahad (2010): venälaižed — 88,7%, totarlaižed — 6,5%, ukrainalaižed — 1,0%, toižed rahvahad — 3,8%.
Ortodoksižen hristanuskondan seičeme pühäpertid oma avaitud lidnas: Jumalan Sreten'jan päjumalanpert' (udessündutihe vll 2006−2010), Emäganpäivän «Spravitai»-jumalaižen jumalanpert' läžundkodinno, ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' i nell' časounäd.
Jalutorovskan agrotehnologine kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Lidnümbrikon pämez' om sen Administracijan pämez'. Lidnan Duman ezimez' om Vladimir Agapov vn 2016 sulakuspäi.
Zavodoukovsk

Zavodoukovsk () om Venäman lidn Tümenin agjan suvipäivlaskmas. Se om Zavodoukovskan lidnümbrikon administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1729 kuti "Ukovskai"-külä (). Vintegim radoi, i vl 1787 udesnimitihe "Zavodoukovskoje"-žiloks läz kaks' tuhad ristitištonke. Vspäi 1913 regulärine likund zavodihe Transsiban pohjoižsarakodme, "Zavodoukovskai"-raudtestancii om olmas. Vn 1939 kül'mkus kätihe radnikžiloks, mülüi Jalutorovskan rajonha. Vn 1960 26. päiväl sulakud Zavodoukovskoje-žilo sai lidnan statusad, ühtištuihe lähižidenke külidenke.
Vspäi 1963 lidn oli alištunu Jalutorovskan nevondkundale. Vspäi 1965 Zavodoukovsk oli ühtennimižen rajonan keskuseks, kätihe rajonad lidnanke lidnümbrikoks vl 2005.
Zavodoukovsk šingotase plastikan i polimeriden tegimel, mašiništonsauvomižen tegimel (treilerad, moduližed pertid, varapalad kivivoin da gazan tegimišton täht), sömtegimištol (lihakombinat i konditerine fabrik), sauvondmaterialiden kombinatal (raudbeton, gazbetonblokad, silikatine savič), mebel'fabrikal, plastikverkon tegimel maploduiden täht i omblendedheotandal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase penen Uk-jogen randoil ( 55 km pitte, Tobolan oiged ližajogi), 75 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Tümenihesai om 94 km lodeheze orhal, 103 km avtotedme vai Transsib-raudtedme. Lähembaine lidn om Jalutorovsk 21 km lodeheze orhal, 26 km avtotedme vai raudtedme. «Tümen' — Omsk»-trass (R-402) om lidnan pohjoižröunaks.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 25 647 ristitud, lidnümbrikon viž ühesandest. Kaik 26 006 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om 25..26 tuh. eläjid vspäi 1989 (26 800 rist. vl 1998 i om nügüd').
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Jurgii-vägestusenkandajan jumalanpert' om saudud lidnas vll 1993−2004.
Agrotehnologižen kolledžan (Jalutorovsk) Zavodoukovskan palakund om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks. Edel 2019. vot sen nimi oli Zavodoukovskan agrotehnikum.
Lidnümbrikon pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline lidnümbrikon pämez' om Aleksandr Anohin (reduku 2011 — reduku 2020).
Belojarskii (lidn)

Belojarskii (, ) om Venäman lidn da lidnankund Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon lodehes. Se om Belojarskijan rajonan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1969 pedroiden paimendusen "Huv Sanghum"-tahondha («pit'k kall'» hantin kelel) sauvomha da holitamha londuseližen gazan veimen palad kompressorstancijanke sil. Vl 1988 žilo sai lidnan statusad.
Belojarskii šingotase kivivoin da gazan pompandal, sömtegimištol (leibän edheotand i maidtegim), sauvondmaterialiden pästandal (raudbeton, asfal't).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan päivlaskmas, Päivlaskmaižen Sibirin tazangištol, 22 m korktusel valdmeren pindan päl, Kazim-jogen () hural randal (Obin oiged ližajogi).
Matkad Obinjogehesai om kuz'kümne kilometrad päivlaskmha Kazim-laivjogedme, Hanti-Mansiiskhasai om 325 km suvhe-suvipäivnouzmha orhal vai 566 km avtotedme. Lähembaine lidn om Nägan' 186 km suvhe-suvipäivlaskmha orhal vai 280 km avtol. Regionaline civiline lendimport ("БЛР") om saudud lidnan suvipäivnouzmas, om reisid Näganihesai.
Klimat om kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om −2,0 C°, heinkun +17 C°, kezakun i elokun +12..+13 C°, vilukun −22 C°, tal'vkun i uhokun −16..−17 C°. Paneb sadegid 547 mm vodes.
Tobmuz.
Belojarskii om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnankundan pämez' om sen Deputatoiden nevondkundan ezimez'. Edeline lidnan pämez' om Vladimir Vasik (sügüz'ku 2013 — 2018). Lidnan Administracijan pämez' om Najil' Basirov ("Наиль Басыров") vn 2011 uhokuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 20 283 ristitud, rajonan kaks' koumandest, vn 2021 — 19 994 ristitud. Kaik 20 142 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 20 tuh. eläjid da sen enamba vll 2007−2017 (20 282 rist. vl 2016).
Rahvahad (enamba 0,5 % vl 2010): venälaižed — 68,7 %, ukrainalaižed — 8,2 %, totarlaižed — 5,3 %, hantilaižed — 2,7 %, vaugedvenälaižed — 1,8 %, kumikad — 1,7 %, baškiralaižed — 1,6 %, kirgizlaižed — 1,2 %, armenijalaižed — 0,6 %, čuvašalaižed — 0,6 %, tabasaranalaižed — 0,5 %, toižed rahvahad — 4,8 %, rahvahuden ozutandata — 2,3 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas: ph. Serafim Sarovalaižen (saudihe vll 2002−2003 voziden 1996−2001 palanuden puižen sijas) i Kaikiden pühämehiden (2017). Islaman pühäpert' om letud vn 2007 jäl'ghe.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad. Belojarskijan politehnine kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Jugorsk

Jugorsk () om Venäman lidn da lidnümbrik Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon päivlaskmas. Om ümbärtud Sovetskijan rajonan territorijal.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1962 kuti "Komsomol'skii"-žilo "Ess"-raudtestancijanno (nimitihe Ess-jogen mödhe, nüg. "Geologičeskai"-stancii, ) sauvomha da holitamha «Ivdel' — Priobje»-raudted i otmaha kävutamižhe mecan parččomid da gazan löudmižsijid. Vl 1992 žilo sai lidnan statusad, udesnimitihe sen tahondan amuižen nimitusen mödhe (Jugr). Vl 1996 ühtištadihe Mansiiskii-žilod i Komsomol'skii-2-sodažilod lidnanke. Lidnan päiv oigendase joga voden sügüz'kun ezmäižel sobatal, Jugorskan karnaval om sen päižeks aigtegoks.
Jugorsk šingotase gazan pompandal, gazanveimiden sauvondan trestal, sauvondmaterialiden pästandal (materialoiden kombinat, savič) i omblendfabrikal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbärdajan rajonan keskuzpalas, Ess-jogen hural randpolel ( 233 km pitte, Kondan oiged ližajogi, Irtišan hurapol'ne bassein), 110 m korktusel valdmeren pindan päl.
Matkad jogehesai om nell' kilometrad päivlaskmha, Hanti-Mansiiskhasai om 305 km päivnouzmha orhal vai 380 km avtotedme. Lähembaine civiline lendimport sijadase Sovetskii-lidnas ("OVS / СОЙ") vižtoštkümnes kilometras päivnouzmpolehe, om reisid Moskvha, Piterihe, tranzitreisid Tümen' — Belojarskii, sijaližid reisid punolendimil. Toižed lähembaižed lidnad oma Nägan' 144 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai raudtel, 276 km avtotedme, Urai 154 km suvipäivnouzmha orhal vai 204 km avtol i Ivdel' (Sverdlovskan agj) 171 km suvipäivlaskmha orhal, 187 km avtol vai raudtel.
Klimat om kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om −0,7 C°, kezakun +14,5 C°, heinkun +17,5 C°, elokun +13,4 C°, tal'vkun-uhokun −15,1..−16,5 C°. Paneb sadegid 529 mm vodes. Il'man vozne keskmäine relätivine nepsuz om 74,7 %.
Tobmuz.
Jugorsk om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnümbrikon pind — 152,18 km².
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 34 067 ristitud, vn 2021 — 38 238 ristitud. Kaik 37 150 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Sergii Radonežalaižen kafedraline päjumalanpert' om saudud lidnha vll 1995−2001, sen ližaks časoun' om letud kahesan pühämehen kuvanke.
Kul'turan i joudan budžetižed aluzkundad oma «Nord»-teatrkeskuz, «Jugra Prezent»-kul'turkeskuz, Jugorsk-lidnan istorijan da etnografijan muzei, lidnan keskuzkirjišt, lidnan lapsiden keskuzkirjišt, Jugorskan sportkeskuz, «Nord»-kul'tursportkeskuz, jäpert'kulu.
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma koume päivkodid, toižed skolanedeližed gruppad vides aluzkundas, koume keskškolad (nomer 2, 5, 6), lidnan gimnazii, licei G. F. Atäkševan nimed, ortodoksižen hrstanuskondan privatine gimnazii ph. Sergii Radonežalaižen, lapsiden da norišton «Prometei»-keskuz, čomamahtoiden škol.
Jugorskan politehnine kolledž i Gazproman openduztegimištoline keskuz oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Urai

Urai () om Venäman lidn da lidnümbrik Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon suvipäivlaskmas. Om ümbärtud Kondinskojen rajonan territorijal.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud sirdanuzil mehil Keskuzvenämaspäi vl 1922 kuti "Urai"-žilo. Nimituz znamoičeb «järv jogialangištos», «bemblenvuitte järv» mansikš. Vl 1960 otaškat'he kävutamižhe Päivlaskmaižen Sibirin kivivoin ezmäšt Šaiman löudmižsijad (lähine žilo ). Vl 1965 žilo sai lidnan statusad ümbrikon alištusenke.
Urai šingotase kivivoin samižel (Lukoil-kompanii) da sömtegimištol.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbärdajan rajonan päivlaskmas, tazangištol, igähižen rougun zonas i sen ühthižen levigandusen suviröunanno, Kond-jogen oiktal randal (, Irtišan hura ližajogi), 55 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Hanti-Mansiiskhasai om 250 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 430 km avtotedme, Kondinskojen rajonan Meždurečenskii-keskushesai om 86 km suvipäivnouzmha orhal vai 124 km avtol (lähembaine "Ustje-Ah"-umbikraudtestancii sijadase siš, ühtenzoitase Jekaterinburganke). Lähembaižed lidnad oma Jugorsk 154 km lodeheze orhal vai 204 km avtol i sen lähine Sovetskii.
Klimat om ven kontinentaline, Edahaižen Pohjoižen arvoimižihe tazostadud. Keza om läm' lühüd, tal'vaig om vilu hätkeline. Pakaižetoman pordon keskmäine aig om 105 päiväd, seižujiden pakaižiden — 143 päiväd vodes. Paneb sadegid 400..450 mm vodes.
Tobmuz.
Urai om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline lidnan Administracijan pämez' om Anatolii Ivanov (kül'mku 2015 — reduku 2019). Lidnan Duman ezimez' om Aleksandr Veličko vn 2021 redukuspäi. Edeline Duman ezimez' om Galina Aleksandrova (tal'vku 2015 — reduku 2021).
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 39 457 ristitud, vn 2021 — 41 315 ristitud. Kaik 40 559 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 43 224 eläjad vl 2009.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma saudud i avaitud lidnas: Jumalanmaman Sündundpäivän jumalanpert' (om saudud lidnha vll 1999−2001) i ph. Aleksandr Nevalaižen jumalanpert' (om letud vll 2000−2001).
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kuz' nimitadud i nomeruidud päivkodid (nomer 7, 8, 10, 12, 14, 21), viž keskškolad (nomer 2, 4, 5, 6, 12), gimnazii, lapsiden ližaopendusen keskuz, čomamahtoiden škol, «Start»-sportškol.
Urain politehnine kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Transport.
Avtobusreisad ühtenzoittas lidnad ümbrikon lähižembaižidenke lidnoidenke, žiloidenke i Hanti-Mansiiskanke.
Tatanmaine civiline "Urai"-lendimport ("URJ / УРА / УСХУ / USHU", 13,7 tuh. passažiroid vl 2017) radab vspäi 1995. Tehtas passažirreisid Jekaterinburgha, Tümenihe i Hanti-Mansiiskha. Punolendimed-ki letas.
Läntor

Läntor (, , , "лянт тор" «lumekaz järv» hantin kelespäi) om Venäman lidn da lidnankund Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon keskuses. Se mülüb Surgutan rajonha.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1931 kuti kalanpüdajiden rahvahaline "Pim"-žilo, nimitihe jogen mödhe. Vl 1966 avaitihe kivivoin da sen gazan Läntoran löudmižsijan, nimitihe Läntor-Tuhlor-järven mödhe. Vl 1978 sauvoškanzihe kivivoin sajiden žilod Piman sijas, udesnimitihe sidä "Läntorskii"-žiloks. Vn 1992 18. päiväl semendkud se sai lidnan statusad nügüdläiženke nimenke.
Läntor šingotase kivivoin samižel («Läntorneft'»-kompanijan ühesa löudmižsijad lidnan ümbrištos, «Surgutneftegaz:an» pala) i kivivoingazan ümbriradmižen tegimel.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan päivlaskmas, Pim-jogen hural randal ( 390 km pitte, Obin oiged ližajogi), 55 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Vačim-Jagun-jogi lankteb Pimha lidnas. Läntor om ümbärtud penil järvil.
Matkad Hanti-Mansiiskhasai om 182 km suvipäivlaskmha orhal vai 365 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Surgut (lähembaine raudtestancii da rahvahidenkeskeine lendimport avtotedme) seičemekümne seičeme kilometrad suvipäivnouzmha orhal vai 92 km avtol i Neftejugansk 64 km suvhe orhal vai 134 km avtotedme.
Tobmuz.
Läntor om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind — 87,56 km².
Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline Administracijan pämez' om Sergei Mahinä (semendku 2004 — reduku 2022). Lidnan Deputatoiden nevondkundan ezimez' om Irina Dolmatova vn 2023 redukuspäi. Edeline nevondkundan ezimez' om Aleksandr Nelübin (reduku 2018 — reduku 2023).
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 38 992 ristitud, rajonan koumandez, vn 2021 — 40 977 ristitud. Kaik 39 841 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 40 135 eläjad vl 2015 i 41 199 eläjad vl 2020.
Rahvahad (enamba 0,8 % vl 2010): venälaižed — 51,4 %, totarlaižed — 9,8 %, ukrainalaižed — 8,1 %, baškiralaižed — 4,1 %, kumikad — 3,5 %, tadžikalaižed — 2,4 %, azerbaidžanlaižed — 2,0 %, čuvašalaižed — 1,7 %, čečenalaižed — 1,4 %, lezgilaižed — 1,2 %, nogailaižed — 1,1 %, uzbekad — 1,1 %, armenijalaižed — 0,8 %, kazahlaižed — 0,8 %, toižed rahvahad — 6,6 %, rahvahuden ozutandata — 4,0 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma saudud lidnas 1990-nziš vozišpäi: Jumalanmaman Katken i Venäman uziden moknikoiden da hengenavaidamižen kundlijoiden. Islaman pühäpert' om avaitud.
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kuz' päivkodid, viž keskškolad (nomer 3, 4, 5, 6, 7), kaks' čomamahtoiden školad, lapsiden sädamižen keskuz, sportškol.
Läntoran kivivointehnikum (Jugran valdkundaližen universitetan filial) om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Pokači

Pokači (, , ) om Venäman lidn da lidnümbrik Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon päivnouzmas. Om ümbärtud Nižnevartovskan rajonan territorijal.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1978 kuti "Pokači"-vahtžilo samha kivivoid. Nimitihe hantilaižiden Pokačev-rodun mödhe, kenen mal burautihe satusekahid mareiguid. Vn 1983 31. päiväl redukud kätihe radnikžiloks. Vl 1984 sauvoškanzihe ut Pokači-žilod 15 kilometras edeližespäi. Vn 1986 24. päiväl kezakud žilo oli alištunu Langepas-lidnan nevondkundale. Vl 1992 žilo sai lidnan statusad.
Pokači šingotase kivivoin samižel, «Pokačevneftegaz»-kompanii om «Lukoil:an» palaks.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbärdajan rajonan päivlaskmas, Vat'jogan-jogen oiktal randal (, 293 km pitte, Obin oigedpol'ne bassein) kahtes kilometras sen lanktendan sijaspäi Agan-jogehe, 55 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Pokači om ümbärtud penil järvil, Sisllor-järv (, läz kut nellikkilometrad) om pohjoižhe lidnaspäi.
Matkad Hanti-Mansiiskhasai om 360 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal vai 483 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Langepas (raudtestancii) 59 km suvhe orhal vai 69 km avtol i Kogalim 82 km lodeheze orhal vai 140 km avtol.
Tobmuz.
Pokači om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeližed Administracijan pämehed oma Vladimir Stepura (kül'mku 2015 — sulaku 2022), Rajan Haliullin (radoi vn 2015 kül'mkuhusai). Lidnan Duman ezimez' om Aleksandr Rudenko vn 2020 redukuspäi. Edeline Duman ezimez' om Natal'ja Borisova, radoi vn 2020 redukuhusai.
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 17 171 ristitud, vn 2021 — 16 040 ristitud. Kaik 17 905 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb ristitišt om 16..17 tuhad eläjid vspäi 2002 i om nügüd'.
Rahvahad (enamba 1 % vl 2010): venälaižed — 48,7 %, ukrainalaižed — 9,8 %, totarlaižed — 7,6 %, lezgilaižed — 5,5 %, kumikad — 2,7 %, azerbaidžanlaižed — 2,5 %, baškiralaižed — 2,5 %, čečenalaižed — 2,4 %, moldovalaižed — 2,3 %, vaugedvenälaižed — 1,8 %, darginalaižed — 1,6 %, gagauzalaižed — 1,1 %, čuvašalaižed — 1,0 %, toižed rahvahad — 5,2 %, rahvahuden ozutandata — 5,3 %.
Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Katken jumalanpert' om letud da pühästadud vodele 2002. Islaman päpühäpert' om saudud da avaitud vspäi 2002.
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma viž nimitadud päivkodid, augotižškol (nomer 3), koume keskškolad (nomer 1, 2, 4), čomamahtoiden škol, sportškol.
Langepasan politehnižen kolledžan Pokačin filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Pit' Jah

Pit' Jah (ven. i , ) om Venäman lidn da lidnümbrik Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon keskuzpalan suvipäivnouzmas. Om ümbärtud Neftejuganskan rajonan territorijal.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1968 kuti "Mamontovo"-žilo i "Mamontovon burauduzkontor" samha kivivoid, i vspäi 1970 jätktas samižen kahtendes surtte Samotloran jäl'ghe löudmižsijaspäi. Nimitihe "Pit' Jah"-žilod Pit'jah-jogen mödhe ( 50 km pitte, lankteb Surhe Balikha huralpäi), nimi znamoičeb «jogite» hantin kelespäi. Vn 1982 keväz'kus ühtištadihe Mamontovo-, Suvibalik- () i Pit' Jah-žiloid, kätihe lidnanvuiččeks Pit' Jah-radnikžiloks. Vn 1990 6. päiväl elokud žilo sai lidnan statusad ümbrikon alištusenke.
Pit' Jah šingotase kivivoin samižel da pompandal («RN-Juganskneftegaz»-kompanii om «Rosneftin» palaks), sen gazan Suvibalikan ümbriradajal kompleksal, töhöpästandan edheotandal («RN-Avtomatika») i mecan ümbriradmižel, mugažo mebel'ceh radab.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbärdajan rajonan pohjoižpäivnouzmaiženno röunanno, Sur' Balik-jogen oiktal randal ( 243 km pitte, Obin hura ližajogi), 50 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Hanti-Mansiiskhasai om 209 km päivlaskmha orhal vai 259 km avtotedme. Lähembaine lidn om Neftejugansk koumekümne ühesa kilometrad pohjoižhe orhal vai 49 km avtol. "Pit' Jah"-päraudtestancii (saudihe vll 1975−1978) om lähembaine Neftejuganskan eläjiden täht.
Tobmuz.
Pit' Jah om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks. Lidn jagase kümneks nomeruidud mikrorajonaks (1..10).
Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeližed lidnan pämehed oma Aleksandr Morozov (kül'mku 2018 — kül'mku 2023), Oleg Kovalevskii (kül'mku 2016 — kül'mku 2018). Duman ezimez' om Dmitrii Ureki vn 2021 redukuspäi. Edeline ezimez' om Oleg Ševčenko (kül'mku 2016 — sulaku 2021).
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 41 488 ristitud, vn 2021 — 40 180 ristitud. Kaik 40 798 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 41..42 tuhad eläjid vll 1998−2015 (42 500 rist. vl 1998).
Rahvahad (enamba 0,8 % vl 2010): venälaižed — 55,8 %, ukrainalaižed — 9,3 %, totarlaižed — 7,4 %, kumikad — 5,0 %, baškiralaižed — 3,2 %, azerbaidžanlaižed — 2,7 %, čečenalaižed — 1,7 %, čuvašalaižed — 1,4 %, lezgilaižed — 1,3 %, moldovalaižed — 1,1 %, vaugedvenälaižed — 0,8 %, toižed rahvahad — 5,9 %, rahvahuden ozutandata — 4,4 %.
Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman «Varastamatoi ihastuz»-jumalaižen jumalanpert' om saudud lidnas vll 1995−1999. Islaman pämečet' om letud vll 2012−2019.
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kümne nimitadud päivkodid, progimnazii, keskškolan i päivkodin kompleks, viž keskškolad (nomer 1, 2, 4, 5, 6), čomamahtoiden škol (1100 openikad vl 2010), olimpižen rezervan sportškol.
Pit' Jahan sarakoidenkeskeine kolledž (Surgutan ekonomikan, ohjandusen da oiktusen institutan filial) om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks. Edel vn 2019 redukud nimitihe sidä-žo aluzkundad industrialižeks kolledžaks, se oli Jugran valdkundaližen universitetan (Hanti-Mansiisk) filialaks.
Radužnii (Hantin da Mansin avtonomine ümbrik)

Radužnii (, , ) om Venäman lidn da lidnümbrik Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon pohjoižpäivnouzmas. Om ümbärtud Nižnevartovskan rajonan territorijal.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1973 kuti kivivoiradnikoiden žilo otmaha kävutamižhe Varjoganan kivivoin da sen gazan löudmižsijad. Hantilaižed nimitadas tahondad "Varjogan Maa". Vn 1978 keväz'kul registriruihe eländpunktad "Radužnii"-žiloks i sauvoškanzihe kaikenaigašt pertištod. Vn 1982 22. päiväl uhokud kätihe Radužnijad radnikžiloks (lidnanvuiččeks žiloks). Vn 1985 15. päiväl elokud žilo sai lidnan statusad.
Radužnii šingotase kivivoin samižel, «Varjoganneftegaz»-kompanii om lidnan päedheotandaks. Sen ližaks, elektrokabeliden somustoitandan tegim radab, tualetbumagan pästandan edheotand i leibtegim oma olmas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbärdajan rajonan lodehes, Agan-jogen ( 544 km pitte, Obin oigedpol'ne bassein) da sen Agrnjogan- i Nöhisjaun-ližajogiden randoil, 70 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Hanti-Mansiiskhasai om 464 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal vai 671 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Nižnevartovsk (raudtestancii) 142 km suvhe orhal vai 165 km avtol i Pokači 107 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal vai 320 km avtotedme, voib sadas Agan-jogedme. Vspäi 2007 ei ole lendimportad.
Klimat om terav kontinentaline. Lidnan tahondan klimat om Edahaižen Pohjoižen arvoimižihe tazostadud. Voden keskmäine lämuz om −2,8 C°, kezakun +12,8 C°, heinkun +17,2 C°, elokun +13,6 C°, tal'vkun-uhokun −17,1..−18,9 C°. Ekstremum om −54 C°. Il'man keskmäine relätivine vozne nepsuz om 76,2 %.
Tobmuz.
Radužnii om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez', edel vn 2015 redukud oli Duman ezimez'. Edeline lidnan pämez' (Administracijan pämez') om Sergei Baskakov (kül'mku 2015 — heinku 2018). Lidnan Duman ezimez' om Grigorii Borščov vn 2011 sulakuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 43 399 ristitud, vn 2021 — 43 577 ristitud. Kaik 43 157 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 46..47 tuhad eläjid vll 1992−2009 (47 900 rist. vll 2005−2006).
Rahvahad (enamba 0,8 % vl 2010): venälaižed — 51,2 %, ukrainalaižed — 9,2 %, totarlaižed — 6,9 %, lezgilaižed — 4,2 %, azerbaidžanlaižed — 3,6 %, baškiralaižed — 3,2 %, kumikad — 2,4 %, tadžikalaižed — 1,8 %, vaugedvenälaižed — 1,0 %, moldovalaižed — 0,8 %, toižed rahvahad — 7,0 %, rahvahuden ozutandata — 8,7 %.
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Joann Kronštadtalaižen jumalanpert' om saudud vll 2000−2003. Islaman pämečet' om avaitud vn 2004 kül'mkuspäi.
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kuz' nimitadud i nomeruidud päivkodid (nomer 2, 4, 9, 10, 12, 16), kuz' keskškolad (nomer 2..6, 8), Radužnijan škol openikoiden täht tervhuden röunatud voimusidenke, lidnan lapsiden sädamižen pert', čomamahtoiden škol, čomamahtoine škol, olimpižen varan "Junost' "-sportškol («Nor'aig»).
Radužnijan politehnine kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Neftejugansk

Neftejugansk (, , nimi paginoiš "Jugansk") om Venäman lidn da lidnümbrik Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon keskuzpalan päivnouzmas. Se om ümbrikon koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, mugažo om Neftejuganskan rajonan administrativižeks keskuseks (vspäi 1980, ei mülü sihe).
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vn 1961 kezakul kuti geologijan tedištelendan radnikoiden žilo. Vodele 1962 löutihe surt kivivoid, i žilo sauvoškanzihe hotkas. Se sai lidnan statusad vn 1967 16. päiväl redukud. Nimi om sätud neniš sanoišpäi: «kivivoi» i «jogi».
Neftejugansk šingotase kivivoin samižel («RN-Juganskneftegaz»-edheotand om «Rosneft'»-kompanijan päalajaguz), torviden korrozijanvastaižen ümbriradmižen tegimel, betonantegimel, leibänkombinatal, holitišiden sferal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbärdajan rajonan pohjoižpäivnouzmaiženno röunanno, Ob'-jogen da sen Juganan Ob'-hijaman randoil, 40 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Hanti-Mansiiskhasai om 194 km päivlaskmha orhal vai 239 km avtotedme. Raudtestancii sijadase Pit' Jah-lidnas koumekümnes ühesas kilometras suvhe orhal vai 49 km avtol.
Klimat om kontinentaline, tal'v om vilu. Voden keskmäine lämuz om −3,3 C°.
Tobmuz.
Neftejugansk om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez', edel vn 2016 redukud Duman ezimez' oli lidnan pämehen. Edeližed lidnan Administracijan pämehed oma Natal'ja Halezova (vn 2024 sulaku-reduku), El'vira Bugai (tal'vku 2021 — sulaku 2024), Sergei Degtäröv (viluku 2017 — tal'vku 2021), Vitalii Burčevskii (2011−2016). Lidnan Duman ezimez' om Aleksandr Nikitin vn 2025 redukuspäi. Edeližed Duman ezimehed oma Marat Minnigulov (reduku 2022 — reduku 2025), Rafael' Galiev (reduku 2021 — reduku 2022), Nikolai Cibul'ko (reduku 2014 — reduku 2021).
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 122 855 ristitud, vn 2021 — 124 732 ristitud. Kaik 126 157 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 127 710 eläjad vl 2019.
Rahvahad (enamba 1 % vl 2010): venälaižed — 63,4 %, totarlaižed — 10,1 %, ukrainalaižed — 5,0 %, baškiralaižed — 2,3 %, azerbaidžanlaižed — 2,2 %, kumikad — 1,4 %, čuvašalaižed — 1,1 %, toižed rahvahad — 7,2 %, rahvahuden ozutandata — 7,3 %.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma letud lidnas: koume jumalanpertid i pühäpert' vederistmiden täht. Islaman mahallä-mečet' om saudud 1990-nziden voziden keskespäi.
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, augotižškol nomer 15, üks'toštkümne keskškolad (nomer 2..10, 13..14), licei nomer 1, šingotesen škol nomer 24, lapsiden sädamižen pert', ližaopendusen "Poisk"-keskuz («Ecind»), čomamahtoiden škol, viž sportškolad («Spartak», "Sibiräk" («Sibirilaine»), tal'veližiden sportansuguiden, üks'borcuindoiden, hokkein).
Neftejuganskan politehnine kolledž viž openduzkeskust (erazvuiččed profkursad), i Industrialine institut (Jugran valdkundaližen universitetan (Hanti-Mansiisk) filial) oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Sovetskii (Hantin da Mansin avtonomine ümbrik)

Sovetskii (, ) om Venäman lidn da lidnankund Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon päivlaskmas. Se om Sovetskijan rajonan administrativižeks keskuseks da palaks.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1962 kuti ižanduz varhapanemha mecad (mecpromhoz) da "Sovetskii"-žilo senno. Kätihe žilod lidnanvuiččeks vn 1963 21. päiväl vilukud 1500 eläjanke, i lugetas necidä alusenpanendan oficialižeks dataks. Vn 1963 elokus ezmäine jonuz tuli žilho raudtedme Ivdelišpäi, nügüd' "Üläkondan"-stancii () om olmas lidnan keskuzpalas «Ivdel' — Priobje»-raudtekeskustal. Vll 1984−1987 regionaližen lendimportan ("OVS / СОЙ") lendahtamižsarg om saudud. Vn 1996 23. päiväl tal'vkud žilo sai lidnan statusad.
Sovetskii šingotase mecan varhapanendal da sen ümbriradmižel sauvondmaterialikš (komplektad sauvomha pertid, kleidüd puižed lehtesed da plitud), meblin tehmižel, mugažo raudbetonkonstrukcijoiden tegim radab.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan keskuzpalas, Obin hurapol'žes basseinas, 112 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl.
Matkad Hanti-Mansiiskhasai om 295 km päivnouzmha orhal vai 365 km avtotedme. Lähembaine lidn om Jugorsk kümnes kilometras päivlaskmha orhal, raudtel vai avtotedme.
Klimat om ven kontinentaline. Se voib vajehtuda teravas päivesen aigan, sügüzel i kevädel eriližešti. Lidnan tahond om Edahaižen Pohjoižen rajonha tazostadud. Kezakun-elokun keskmäine lämuz om +18..+22 C°, tal'vkun-uhokun −13..−15 C°. Ekstremumad oma −48 C° i +38 C°.
Tobmuz.
Sovetskii om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind — 388,90 km².
Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline lidnan pämez' om Aleksandr Žukov (tal'vku 2016 — reduku 2020). Lidnan Deputatoiden nevondkundan ezimez' om Svetlana Il'jina vn 2024 keväz'kuspäi. Edeližed nevondkundan ezimehed oma Jekaterina Pisarenko (reduku 2020 — keväz'ku 2024), Aleksandr Medet (reduku 2016 — reduku 2020), Aleksandr Žukov (radoi vn 2016 redukuhusai).
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 26 495 ristitud, rajonan koume videndest, vn 2021 — 31 138 ristitud. Kaik 29 456 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Rahvahad (enamba 1,3 % vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 78,7 %, totarlaižed — 7,8 %, ukrainalaižed — 3,2 %, azerbaidžanlaižed — 1,6 %, baškiralaižed — 1,3 %, toižed rahvahad — 7,4 %.
Ortodoksižen hristanuskondan koume jumalanpertid oma saudud lidnas: Sündun Voznesen'jan (om saudud vll 2014−2019), Mikulai-čudonsädajan (vll 1990−1997) i ph. Ksenija Piterilaižen (letihe vl 2015). Islaman «Nur»-pühäpert' (2015) om avaitud.
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kahesa nimitadud päivkodid, koume keskškolad (nomer 1, 2, 4), gimnazii (ende keskškol nomer 3), rajonan lapsiden sädamižen pert', rajonan "Sozvedije"-keskuz («Tähthišt»), čomamahtoiden škol, rajonan olimpižen varan sportškol.
Sovetskijan politehnine kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Gubkinskii

Gubkinskii (, , ) om Venäman lidn da lidnümbrik Jamalan Nenciden avtonomižen ümbrikon päivnouzmas. Se om ümbärtud Puran rajonan territorijal.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vn 1986 22. päiväl sulakud keskuseks otmaha kävutamižhe kivivoin da sen gazan kaikiš pohjoižembiden löudmižsijiden gruppad Päivlaskmaižes Sibiriš. Nimitihe nevondkundaližen Ivan Gubkin-geologan kanzannimen mödhe, hän endusti Päivlaskmaižen Sibirin kivivoid.
Gubkinskii-žilo sai lidnan statusad vl 1996. Se šingotase kivivoin («Rosneft'»-kompanijan «PN-Purneftegaz»-alajaguz) i gazan («Gazprom») samižel. Vaumitas kivivoin gazad da sadas sišpäi benzinad Gubkinskijan gazanümbriradajal tegimel («SiburTümen'Gaz»).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Päkupur-jogen hural randal (542 km pitte, Puran hura joginišk), 55 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, mectundran zonas. Matkad Salehardhasai om 512 km lodeheze orhal vai 890 km avtotedme. Lähembaine lidn om Tarkosale 95 km pohjoižpäivnouzmha avtol. Lähembaine raudtestancii sijadase Purpe-žilos 16 km pohjoižpäivnouzmha.
Klimat om terav kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om −4 C°, heinkun +20,2 C°, vilukun −26,9 C°. Ekstremumad oma −62,2 C° i +36,4 C°. Voden keskmäine relätivine nepsuz om 77 %.
Tobmuz.
Gubkinskii om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.
Municipaližen ühtnikan pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline lidnan pämez' om Andrei Garanin (reduku 2018 — eloku 2023).
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 23 335 ristitud. Kaik 27 238 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Rahvahad (enamba 0,8 % vl 2010): venälaižed — 60,8 %, ukrainalaižed — 12,0 %, totarlaižed — 7,1 %, baškiralaižed — 3,5 %, vaugedvenälaižed — 2,4 %, kumikad — 1,7 %, moldovalaižed — 1,6 %, azerbaidžanlaižed — 1,0 %, čuvašalaižed — 0,9 %, toižed rahvahad — 7,9 %, rahvahuden ozutandata — 1,1 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma sätud lidnas: ph. Mikulai-čudonsädajan kivine jumalanpert' (om saudud vll 2003−2012) i vanh puine ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' (letihe vl 1994, ei ole rados). Islaman mečet' om avaitud lidnas.
Muravlenkon äiprofil'žen kolledžan filial i Udmurtijan valdkundaližen universitetan filial oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Muravlenko

Muravlenko (, tot. i ) om Venäman lidn da lidnümbrik Jamalan Nenciden avtonomižen ümbrikon suves. Se om ümbärtud Puran rajonan territorijal.
Istorii.
Sauvoškanzihe eländpunktad generaližen planan mödhe vl 1982 keskuseks otmaha kävutamižhe kivivoin Muravlenkon löudmižsijiden gruppad Päivlaskmaižes Sibiriš, sidä kesken järed Sutorminan, oli avaitud vn 1975 elokus. Registriruihe žilod vl 1984 1600 eläjanke, nimitihe "Muravlenkovskii" nevondkundaližen Viktor Muravlenko-ohjandajan kanzannimen mödhe, hän radoi kivivoin sarakon kaikiš suremban «Glavtümen'neftegaz»-edheotandan pämehen vll 1965−1977 surmhasai. Žilo sai lidnan statusad vl 1990 nügüdläiženke nimenke.
Muravlenko šingotase kivivoin samižel («Gazprom neft'»), Muravlenkon kivivoin gazan ümbriradmižen tegimel («SiburTümen'Gaz»), torviden da niiden armaturan «Stroineftegazmaš»-tegimel, leibänedheotandal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Päkupur-jogen basseinas (Puran hura joginišk), 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Salehardhasai om 479 km lodeheze orhal vai 1020 km avtotedme. Lähembaine lidn om Nojabr'sk 80 km suvipäivnouzmha orhal vai 125 km avtol. Lähembaine raudtestancii sijadase Hanimei-žilos 71 km päivnouzmha avtotedme.
Tobmuz.
Muravlenko om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.
Municipaližen ühtnikan pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline lidnan Administracijan pämez' om Aleksandr Podoroga (semendku 2012 — sügüz'ku 2020). Lidnan Duman ezimez' om Aleksandr Šapovalov vn 2018 kül'mkuspäi. Edeližed Duman ezimehed oma Svetlana Kamenskaja (kül'mku 2015 — reduku 2018), Valerii Minnibaev (radoi vn 2015 sügüz'kuhusai).
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 33 391 ristitud, vn 2021 — 29 233 ristitud. Kaik 32 540 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 37 256 eläjad vl 2009.
Rahvahad (enamba 1 % vl 2010): venälaižed — 58,1 %, ukrainalaižed — 12,1 %, totarlaižed — 9,7 %, azerbaidžanlaižed — 4,1 %, baškiralaižed — 3,8 %, vaugedvenälaižed — 2,1 %, čuvašalaižed — 1,0 %, toižed rahvahad — 9,1 %.
Ortodoksižen hristanuskondan Spasan Toižetamižen jumalanpert' om saudud vll 1996−2001. Islaman mečet' om sätud vspäi 2006.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kahesa nimitadud päivkodid, "Evrika"-progimnazii, nell' keskškolad (nomer 1, 2, 4, 5), äiprofil'ne licei, lapsiden sädamižen keskuz, ližaopendusen "Proton"-keskuz, čomamahtoiden škol, Muravlenkon sportškol. Muravlenkon äiprofil'ne kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Jäl'gmäine romantik Maspäi

Jäl'gmäine romantik Maspäi () om vn 2009 francine dramfil'm tedoližen fantastikan da erotikan žanras. Se om Dominik Noges-kirjutajan «Mail'man jäl'gmäižed päiväd»-romanan ekranizacii. Fil'mzihe Francijas i Ispanijas.
Süžet.
Virus surmičeb tuhad ristituid Evropan lidnoiš, i zavodii Robinson-kirjutai ajeleb ičeze akanke Baskanmaha lebaidamha, Biarric-kurortha. Robinson armastab Ombelin Rebo-sudaruškad i ecib edelišt Lei-sudaruškad. Tuleb Saragosha hänen mamannoks, lopuks löudab Leticijad Parižas.