tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Cheri, Cheri Lady

«Cheri, Cheri Lady» ("Kalliž višn'aine emänd") om Modern Talking-duetan tetab pajo da ühtennimine singl. Se om ühtenz' pajo kahtendes «Let's Talk About Love»-studijanal'bomas, kudamb om pästtud 1985-nden voden redukul. Singl om üks'jäine al'bomaspäi i om pästtud aigemba, vn 1985 2. päiväl sügüz'kud, muga kaik al'bom tegihe populärižemb.
Pajon tekst om sätud anglijan kelel. Kompozicijan tegii i singlan prodüser om Diter Bolen. Originaline pajo om änetadud evrodisko-stiliš. Singl saihe ezmäižhe sijhasai neniš Evropan maiš: Avstrii, Saksanma, Šveicarii, Norvegii, Ispanii. Möihe enamba mi 250 tuhad singlan kopijoid Saksanmas i Francijas.
Pajon tekst om pühätadud Tomas Andersan navettüd Čeri-koirale. Bolen kirjuti pajon i tahtoi okaida sidä koveritomuden tagut, no Anders napri kompozicijan änetusen polhe.
You're The Lady Of My Heart

«You're The Lady Of My Heart» ("Sinä oled minun südäikeran ledi") om Modern Talking-duetan nellänz' pajo kahtendes «Let's Talk About Love»-al'bomas (1985).
Pajon tekst om anglijan kelel. Kompozicijan tegii om Diter Bolen. Originaline pajo om sätud evrodens-stilin sintipop-žanras.
Singl om pästtud sil-žo vodel, da vaiše Suviafrikan Tazovaldkundha.
Ready for Romance

«Ready for Romance» ("Vaumhed samha romantikad") om Modern Talking-duetan koumanz' studijanal'bom. Se om pästtud vn 1986 26. päiväl semendkud, evrodisko-žanras.
Al'bom om änetadud vn 1985 lopus, prodüser — Diter Bolen. Sai populärižust äjiš Evropan i Azijan maiš. Sur' satuz Sures Britanijas tegihe znamasižeks duetan täht.
Sneberk

Sneberk () om Venäman külä Smolenskan agjas, sen Monastirščinan rajonas. Mülüb Barsukin küläkundha.
Suren sodan aigan külä oli okkupiruidud nacistoil vn 1941 heinkuspäi vn 1943 sügüz'kuhusai.
Külä sijadase agjan päivlaskmaižes palas, Vepränk-jogen randal (). Matkad Monastirščin-rajonkeskushesai om 16 km suvipäivnouzmha.
Külän eläjiden lugu oli 14 ristitud vl 2007.
Irlandijan kel'

Irlandijan kel' (ičeze nimituz: "Gaeilge" [ˈɡeːlʲɟə], "Gaeilge na hÉireann") om valdkundkel' Irlandijas, mugažo EÜ:n üks' oficialižiš kelišpäi. Se om indoevropine, kel'tine kel'.
Kelen reguliruindorganizacii om Nevondkund irlandijan keles (irl. "Foras na Gaeilge", "FnaG" «Irlandine institut»). Se om sätud vn 1999 2. päiväl tal'vkud Irlandijan Tazovaldkundan ohjastusen aluzkundoiden ühtištusel, pätegendad — kelen kaičend da levitand Irlandii-saredme.
Leviganduz.
Pagižijoiden lugu om 73 tuhad ristituid kuti maman kel', 1,76 mln kuti toine kel' Irlandijan Tazovaldkundas (vn 2016 Irlandijan rahvahanlugemine, ezmäine om anglijan kel' paksumba kaiked), 104,9 tuhad Pohjoižirlandijas (vl 2011) da 25,8 tuhad AÜV:oiš.
Tahondad pagižijoiden kaikiš surembanke procentanke mamakeleks sijadasoiš Irlandii-saren agjoidme.
Kirjkel'.
Nügüd'aigaine irlandijan kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal ("Cló Rómhánach" «latinan šrift»), se om sätud päivlaskmaižen paginan alusel i kogoneb 18 kirjamespäi, völ kahesa kirjant (j, k, q, v, w, x, y, z) kävutasoiš velgsanoiš vaiše. Ei ole paginoiden virkandan äjid statjoid kirjkeles. Edel 20. voz'sadan kesked paindihe irlandijankel'žid kirjoid gelan šriftal ("Cló Gaelach"), sen erased kirjamed oma latinan pojavad, kävutadas irdpol'žiš kirjutesiš tähäsai.
Ogamine kirjkel' oli 4.-6. voz'sadoil, konz' kirjutihe znamoid-kirjamid pidust' pirdad, se libui latinan vai saksan kirjkelišpäi.
Kasablank

Kasablank ( "ad-Dār al-Bayḍāʾ" [adˈdaːru ɫbajdˤaːʔ] «vauged pert'», "Anfa", , lühenduz: "Casa") om lidn da meriport Marokon lodehes. Se om valdkundan kaikiš suremb lidn, Kasablank — Settat-agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Lidnan tahond om elänzoittud berberoil 7. voz'sadaspäi EME. Finikijalaižed i rimalaižed kävutiba meriportaks. Vanh mavroiden lidn oli tetab Anf-nimitusenke keskaigan ("Anfa", muga nügüd'-ki berberaks). Lidn om udessaudud vn 1755 manrehkaidusen jäl'ghe, kudamb mureni Lissabonad-ki.
Kasablank om populärine turistine keskuz, šingotase nenil sarakoil: kalan püdo i ümbriradmine, sauvondmaterialiden tehmine (pumaterialad, stökol), meblin pästand, finansine sarak.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Atlantižen valdmeren randal, 0..150 m korktusil, 27 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Rabat-pälidnhasai om 70 km pohjoižpäivnouzmha valdmererandadme. Meriport om saudud ratud merikaran randal.
Klimat om subtropine Keskmeren kuivahk räkänke kezanke, päivoikaz vodes läbi. Voden keskmäine lämuz om +18,6 C°, kezakun-sügüz'kun +21,7..+23,9 C°, tal'vkun-uhokun +13,3..+14,7 C°. Ekstremumad oma −1,5 C° (viluku) i +42,2 C° (heinku). Kezaaigan minimum om +10,0 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +35,3 C° (uhoku). Paneb sadegid 408 mm vodes, enamba kül'mkus (84 mm) i tal'vkus-vilukus (62 mm kus), kuiv sezon om kezakus-elokus (koume millimetrad pordos). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 79..84 % röunoiš voden aigan. Meriveden keskmäine lämuz om +17,0 C° uhokus i +23,3 C° elokus.
Tobmuz.
Kasablank jagase kahesaks nimitadud rajonaks (prefekturaks). Ned rajonad alajagasoiš 16 nimitadud ümbrikoks.
Edeline lidnan pamez' om Abdel'aziz El' Omari (sügüz'ku 2015 — sügüz'ku 2021).
Eläjad.
Vn 2014 Marokon rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 3 359 818 ristitud i oti valdkundan ühesandest. Läz 7,2 mln ristituid elädas lidnaglomeracijas.
Ende evropine ristitišt oti lidnan pol't, tuhad eläjid oliba evrejalaižed. Kaik hö sirdiba verhiže maihe läz täuzin Marokon ripmatomuden zavodindan jäl'ghe vl 1956. Nügüd'aigan valdkundan 99,9 % oma arabalaižed i berberad-islamanuskojad.
Transport.
Avtobusad, kiruhtramvaid (kaks' jonod, 47 km raudted vl 2019) da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas.
Rahvahidenkeskeine civiline lendimport Muhammed V-kunigahan nimed ("CMN / GMMN", 9,7 mln passažiroid vl 2018) sijadase kaks'kümnes kilometras suvhe lidnan keskuzpalaspäi orhal vai 30 km avtotedme. Tehtas reisid Evropan i Keskmeren äjihe lidnoihe, Monrealihe, Saudan Arabijha i Persijan lahten maihe, Afrikan äjihe pälidnoihe, mugažo Marokodme.
Balling Nora

Eleonora-Izabel' Balling (Anders) (; sünd. 31. heinku 1964, Koblenc, Reinland-Pfal'c, Saksanma) om saksalaine fotomodel', ezmäine Tomas Andersan (Modern Talking:an enččen solistan) ak (1985−1999).
Arni hän provocirui Modern Talking:an ezmäšt čihodamišt 1987. vodes.
Fun Factory

«Fun Factory» om saksalaine evrodensgrupp vlpäi 1992. Edestab pajoid anglijan kelel.
Nügüdläine mülükund oma "Douglas", "Diana" i "DGS".
Čehoslovakii

Čehoslovakii (, ) oli valdkund Evropas vozil 1918−1939 da 1945−1992.
Vozil 1948−1969 se oli unitarine valdkund Slovakijan avtonomijanke. Nimitihe «socialistižeks» vll 1960−1990. Vspäi 1969 Čehoslovakii oli federacijaks, kogoni kahtes valdkundaspäi: Čehii da Slovakii. Ned oma olmas eriži vs 1993 vilukun 1. päiväspäi.
Koume Konstitucijad oli valdkundan istorijas: vn 1920, 1948 i 1960.
Istorii.
Čehoslovakii oli sätud vn 1918 kül'mkus ani Ezmäižen mail'man sodan lopun jäl'ghe Avstrijan da Mad'jaranman imperijan čihodamižen tagut, Antanta-blokan valdkundoiden aktiviženke pid'oitelendanke. Uden valdkundan tobmuz jäi demokratižen i 1930-nzil vozil, no Čehoslovakii tegihe ümbärdajiden valdkundoiden-diktaturoiden žertvaks vn 1938 Münhenan aktan rezul'tataks.
Toižen mail'man sodan aigan vll 1939−1945 Čehii i Moravii oliba tedotadud Germanijan protektoratoikš, Slovakii oli ripmatoman valdkundan, Karpatoiden pala oli okkupiruidud Mad'jaranmal i sodan jäl'ghe mülütihe sidä palad Ukrainha.
Tariž oli udessündutada valdkundan ižandust, vedihe nacionalizacijad.
Org Lüsi van

Lüsi van Org (; sünd. 1. sügüz'ku 1971, Päivlaskmaine Berlin, Germanii) om germanijalaine muzikant, industrialižen Üebermutter-metalgruppan pämez' da vokalist, mugažo radiovedai, aktris, kirjutai da dramaturg.
Rompe Alöša

Alöša Rompe (; sünd. 20. reduku 1947, Berlin, Germanii — kol. 23. kül'mku 2000, Berlin) oli germanijalaine muzikant pank-stiliš i Feeling B-pankgruppan alusenpanii.
Biografii.
Alöša oli sündnu läz Berlin-lidnad.
Muzikant oli elänu jäl'gmaižid vozid tehtud kodikš avtos. Koli astmaspäi Berlin-lidnan Prenclauer-Berg-rajonas.
Der Graf

Der Graf, todesine nimi om Bernd Hainrih (; om sündnu 1970-nzil vozil Ahenha, Pohjoine Rein da Vestfalii-federacijanma, Saksanma) om germanijalaine pajatai, enččen Unheilig-gruppan pämez', vokalist da pajoiden kirjutai (1999−2014). Vspäi 2016 mez' kirjuti pajoid saksalaižen Sotiria-pajatajan täht.
Laps'aigan Der Graf kävui katoližhe päivkodihe i pajati jumalanpertin horas. Edel muzikkar'jeran zavodindad mez' sai hambazlekarin specialižust, radnikoiči armijas nell' vot sen opendusen keskustas. Sid' Der Graf openui edemba i sai otolaringologan professijad.
Grekanman Makedonii

Grekanman Makedonii ( "Makedonia") om istoriž-geografine agj Grekanman lodehes-pohjoižes. Otab Grekanman territorijan läz nelländest.
Koume agjad-periferijad mülüdas regionha: Päivlaskmaine Makedonii, Keskuzmakedonii, Päivnouzmaine Makedonii da Frakii. Pälidn om Salonikid.
Regionan ristitišt om 2 402 532 eläjad (2011), sidä kesken pen' slavine vähembuz eläb (makedonijalaižed, 10..30 tuh.). Territorii pördui Grekanmaha vl 1913 i otab 34 177,5 km², se om eziauguižen istorižen Makedonii-agjan läz pol't. Röunatab valdkundoidenke: Albanii, Bolgarii i Pohjoižmakedonii. Egeine meri om suviröunaks.
Istorižen agjan pirdad oma londusen arvoimižiden i landšaftan erazvuiččend (korktad mäged čereduišoiš tazangištoidenke), kazmusišton i živatišton erikoiden äjüz', pühäsijiden, arheologijan i amuižen mirun muštnikoiden sur' lugumär.
Karambol

Karambol () om tropine pu "Oxalidaceae"-sugukundaspäi.
Nepsudennavedii pu. Kazvab londuses Azijan suves da longibokas, om akklimatiziruidud tropižiš maiš mirudme. Elonform om penzaz vai madal pu, 5..12 m kortte. Änikoičeb vodes läbi tropikoiden arvoimižiš.
Plodud oma södabad, muigedmagedad vai magedad. Küpsnedas semendkus-elokus. Plod kaičese hüvin vilugoitimes koumhe nedalihesai. Voib kazvatada honuzkazmuseks.
Stojanov Jurii

Jurii Nikolajevič Stojanov (; sünd. 10. heinku 1957, Odess, Ukrainan NST, NSTÜ) om nevondkundaline i venämalaine teatran da kinon artist, akt'or, TV-vedai. Mez' om Venäman rahvahan artist-arvonke (2001). Sai tetabut televizijan jumoristižen «Gorodok»-programan vedajaks (1993−2012) ühtmudel Il'ja Olejnikovanke, molembad oliba sen tegijad da lavastajad.
Biografii.
Jurii openui Moskvan GITIS:as vll 1974−1978, sil-žo aigal zavodi fil'miden akt'oran kar'jerad. Vändi rolid Sures dramatižes teatras Tovstonogovan nimed (Piter), radoi siš vspäi 1978 vhesai 1995.
Mez' om naižiš koumanden kerdan. Kaks' poigad oma ezmäižes naimiželospäi: Nikolai (sünd. 1978) i Aleksei (sünd. 1980).
Olejnikov Il'ja

Il'ja L'vovič Olejnikov (), todesine nimi — Il'ja L'vovič Kläver (; sünd. 10. heinku 1947, Kišinöv, Moldavijan NST, NSTÜ — kol. 11. kül'mku 2012, Piter, Venäma) oli nevondkundlaine i venämalaine akt'or da TV-vedai, televizijan jumoristižen «Gorodok»-programan vedai (ühtmudel Jurii Stojanovanke, 1993−2012). Denis Kläver-pajatajan tat.
Biografii.
Il'ja oli sündnu evrejalaižiden kanzha. Edel lähtendad Moskvha opendusen täht radoi Kišinövan teatroiš.
Vll 1965−1969 tuleban aigan akt'or openui Moskvan cirkan da estradan čomamahton valdkundaližes üläškolas. Vll 1969−1971 mez' služi armijas Moskvan agjas, sai efreitorkonferansje-arvod (sodabiletan mödhe). Il'jan kar'jer akt'oraks jätksihe vspäi 1968 surmhasai, radoi paginžanran artistan NSTÜ:s hätken aigan.
Deblua Din

Din Deblua (angl. i ; sünd. 7. kezaku 1970, Eilmer (Kvebek), Kanad) om kanadine scenarist da režissör animacijan sferas.
Mez' zavodi kar'jerad vl 1998 i sai animacijan Enni-premijan kaks' arvlahjad sen voden täuz'piduzližen «Mulan»-mul'tfil'man rados scenaristaks.
Lutrohori

Lutrohori () om külä Grekanman pohjoižes, Keskuzmakedonii-agjan Pell-municipalitetas.
Istorii.
Lutrohori-tahond om tetab ičeze kül'betil 4. voz'sadaspäi EME. Nügüdläine eländpunkt om pandud 1920-nzil vozil pagenijoil grekalaižil Turkanman territorijaspäi ristitišton vajehtusen satuseks.
Lutrohori šingotase spa-kurortaks, marjoiden da fruktoiden kazvatandal (višn', sadmanzik, persik, jablok).
Geografijan andmused.
Külä sijadase kukhal korktoiden mägden keskes, 59..90 m ü.m.t. korktusil.
Vn 2001 Grekanman rahvahanlugemižen mödhe külän eläjiden lugu oli 466 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 739 eläjad vl 1981. Kaik eläjad oma grekalaižed i ortodoksižed hristanuskojad.
Todesine Iisusan jumalankodikund

Todesine Iisusan jumalankodikund (, kebn. 真耶稣教会, vepsän kirjamil: "Čžēn Jēsū Cziaohui", , ) om hristanuskondan protestantizman sekt, mülütadas vižkümnenden päivän čuradushe.
Om sätud 1917-ndel vodel Pekinas. Om enamb 2,5 millionad uskojid kaiked mail'madme. Rahvahidenkeskeine assamblei sijadase Los Andželesas (AÜV).
Pontan kel'

Pontan kel' (dialekt) (ičeze nimituz: "ποντιακά" «pontiaká») om grekan gruppan kel' vai grekan kelen dialekt. Pagištas Turkanmas i Grekanmas tobjimalaz, mugažo Ukrainas, Venämas, Armenijas.
Pagižijoiden lugu om läz 300 000 ristituid kaiked mail'madme, etnografižen gruppan kümnendez. Kel' om oficialižeta statusata.
Brother Louie

«Brother Louie» ("Lui-vell' ") om Modern Talking-muzikgruppan tetab pajo koumandes «Ready for Romance»-al'bomas. Al'bom i ühtennimine singl oma pästtud 1986-nden voden vilukul.
Pajon tekst om anglijan kelel.
Atlantis Is Calling (S.O.S. for Love)

«Atlantis Is Calling (S.O.S. for Love)» ("Atlantid heikaidab (S.O.S.-signal armastusele)") om Modern Talking-duetan pajo da ühtennimine singl «Ready for Romance»-al'bomas, kudamb om pästtud 1986-nden voden sulakul.
Pajon tegii om Diter Bolen. Sen tekst om anglijan kelel. Singl om änetadud Gamburgas vn 1985 lopus, kompozicijad oma sintipop- i disko-žanroiš. Pästtihe singlad tošti läz 18 kerdad.
Just We Two (Mona Lisa)

«Just We Two (Mona Lisa)» ("Vaiše mö kahten kesken (Mona Liza)") om Modern Talking-muzikgruppan kahtenz' pajo koumandes «Ready for Romance»-studijanal'bomas (1986). Pajon tekst om anglijan kelel.
Singl om pästtud sil-žo vodel, da vaiše Pol'šanmaha.
Keep Love Alive

«Keep Love Alive» ("Laske armastuz eläb") om Modern Talking-muzikgruppan seičemenz' pajo koumandes «Ready for Romance»-al'bomas (1986). Singl om pästtud sil-žo vodel, da vaiše Portugalijha.
Pajon tekst om sätud anglijan kelel, originalan žanr om sintipop. Kompozicijan tegii om Diter Bolen, äneti Tomas Anders.
Doctor For My Heart

«Doctor For My Heart» ("Lekar' minun südäikerale") om amerikaižen Grant Miller-pajatajan pajo Diter Bolenan avtorusel i vn 1986 ühtennimine singl, pästtihe Saksanmaha. Kompozicii om pästtud mugažo Modern Talking-duetan koumandes «Ready for Romance»-studijanal'bomas 1986-ndel vodel nelländeks pajoks, siš Tomas Anders edesti pajod.
Pajon tekst om anglijan kelel. Originaline kompozicii om sätud sintipop-žanras.
Hey You

«Hey You» ("Hei sinä!") om Džo Lokvudan pajo da ühtennimine singl saksalaižen Diter Bolen-muzikankirjutajan avtorusel (kaks' trekad, 1986). Kompozicii om pästtud mugažo Modern Talking-gruppan koumandes «Ready for Romance»-studijanal'bomas 1986-ndel vodel kahesandeks pajoks.
Pajon tekst om anglijan kelel.
Rodriges Luis

Luis Rodriges Salasar (; sünd. 1948, Fuente-el'-Fresno, avtonomine Kastilii — La Manč-ühthižkund, Ispanii) om ispanijalaine prodüser da DJ sintipop-žanras; Modern Talking:an da toiž. muzikprojektoiden prodüser.
Biografii.
Rodriges zavodi ičeze muzikkar'jerad pajatajaks 1970-nziden voziden keskes. Vll 1984−2001 hän ühtni äjihe Diter Bolenan projektoihe kuti pajoiden aranžirui i muzikaline abuprodüser, oz., C. C. Catch-pajatajan ezinendoiden i Blue System-kollektivan. Bolen kirjuti Brother Louie-pajod Rodrigesan oiktastuseks, se sai populärižust mail'mas vl 1986.
Lian Ross-pajatajan mužik. Rodriges kävuti ičeze akan än't i pästi severz'-se kargprojektoid: Creative Connection, Josy, Lian Ross, Jobel, Dana Harris da toižed.
Teufel

Teufel (virkand "Toifel"), todesine nimi — Mike Paulenz (virkand "Maik Paulenc"; sünd. 9. heinku 1965) om germanijalaine muzikant, Tanzwut-gruppan pämez' da vokalist. Mugažo hän ezini Corvus Corax-gruppanke.
Valfar

Valfar, todesine nimi — Terje Bakken (mugažo norvegijan kelel; sünd. 3. sügüz'ku 1978, Sogndal, Norvegii — kol. 14. viluku 2004, sigä-žo), oli norvegijalaine muzikant, Windir-gruppan pävokalist i alusenpanii. Ezmässai Windir oli tehtud kuti ühten muzikantan projekt, no sid' šingotihe täudeks gruppaks, konz hö pästiba koumanden al'boman. Valfar pajati ičeze pajod norvegijan kelen sognamål-dialektal, no kävuti anglijan kel't-ki, miše säta pagin levedambale auditorijale.
Biografii.
Valfar oli sündnu da kazvoi Sognefjordan randoil. Formirui Windir-muzikgruppad opeten kolledžas ičeze klassan sebranikoišpäi. Pästi kaks' demod: «Sogneriket» i «Det gamle riket».
Hänen kahtenz' «Arntor»-al'bom oli Windir:an jäl'gmäižen al'boman, kudamb kogoni Valfaran sädamižespäi järg, täuzin.
Ičeze vokaližhe stilihe kacmata, Valfar ei pidand ičeze muzikad kut blekmetal, aigoin, sikš miše lugi necidä stereotipaks. Necen sijas hän kucui Windir:an muzikstilid "sognametal:aks". Toižed gruppad, kudambad kävutadas sognametal-stilid, oma Cor Scorpii, Vreid, Feigd, Mistur i Sigtyr.
Surm.
Voden 2004 14. päiväl vulikud Valfar mäni kävelemha ičeze kanzan pertihepäi Fagereggiš, no ei tulend. Koumen päivän jäl'ghe hänen hibj oli löutud Reppastölenas, Sogndalan alangištos. Valfar oli putnu lumitorokha i koli vilustusespäi. Hän om pandud maha vn 2004 27. päiväl vilukud Stedje-jumalankodiš Sogndalas.
Windir-grupp čihozi kahtes kus Valfaran surman jäl'ghe.
Irdkosketused.
[[Kategorii:Norvegijan pajatajad]]
[[Kategorii:Windir]]
[[Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe]]
[[Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe]]
[[Kategorii:Sündnuded Sogndalha]]
[[Kategorii:Kolnuded Sogndalas]]
[[Kategorii:Sündnuded vl 1978]]
Rakvere

Rakvere (mugažo estin kelel; ende ; venän aigkirjištos: "Раковор") om Estinman lidn valdkundan pohjoižpäivnouzmas. Se om valdkundan kudenz' surtte lidn eläjiden lugun mödhe, Lääne-Virun makundan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1226 kuti "Tarvanpea". Nügüd'aigaižen žilon aluz om pandud läz feodalan lidnusen seinid.
Rakvere šingotase mecan ümbriradmižel, sömtegimištol (lihakombinat) i turizmal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase 82 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Soolikaoja (vai Linnaoja, 7 km pitte) läbitab lidnan pohjoižpalad. Matkad Suomen lahthesai om 20 km pohjoižhe, Tallidnhasai — 98 km päivlaskmha. «Piter — Tallidn»-jonuz tegeb seižutest lidnas. Avtote ümbärdab lidnad suvespäi.
Rakvere jagase 8 administrativižhe rajonha palahiženke ičeohjastusenke.
Eläjad.
Vn 2011 EÜ:n rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 15 264 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 19 822 eläjad vl 1989.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2011): estilaižed — 88,08%, venänikad — 8,98%, ukrainalaižed — 0,98%, suomalaižed — 0,9%, toižed rahvahad — 1,06%.
Elv

Elv () om Estinman lidn valdkundan suvipäivnouzmas. Om Tartun makundan palaks.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud kuti "El'v-raudtestancii" «Tartu — Valg»-raudtekeskustal (saudihe vozil 1886−1889). Nimitihe sidä jogen mödhe. Žilo sai lidnan statusad vl 1938. Vll 1950−1962 se oli Elvan rajonan keskuseks.
Elvan ižandusen sarakod oma turizm (sidä kesken sportturizm), avtostöklan tehmine i turbhan pakuitez.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Elv-ojan i Elv-jogen randoil (Peipusjärven bassein). Kaks' järedad järved om lidnan röunoiš: Verevi (12,6 ga) da Arbi (5,5 ga). Puištod ottas kaks' videndest lidnan territorijad. Matkad Tallidnhasai om 220 km lodeheze. Matkad makundan Tartu-keskushesai om 25 km pohjoižpäivnouzmha.
Viž žilod da 78 küläd alištudas Elvan volostin tobmudele. Volostin pind — 732 km².
Eläjad.
Vn 2011 EÜ:n rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 6 090 ristitud.
Rahvahad: estilaižed — 95,3%, venälaižed — 2,0%, toižed rahvahad — 2,7%.
Lidnan edeline pämez' oli Eva Kams (2015−2017).
Loks

Loks (estin kelel: "Loksa") om lidn Estinman pohjoižes. Mülüb Harju-makundha.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan kirjutadud purtkiš vl 1629.
Vl 1879 Steinbok-graf sauvoi keramižsavičtegint. Savič tuli hüvän, i vl 1905 hän-žo sauvoi meriport Valge-jogensun randal dokanke venehid tehmaha da kohendamha. Toihe savičud Hel'sinkihe, Righa da Kronštadtha.
Žilo sai lidnan statusad vl 1993. Šingotase jüguzmeriportal (A.P. Moller-Maersk Group-kompanijan edheotand) i medicinižen «Medrull»-kompanijan tehmižpalakundal.
Geografijan andmused.
Lidn seižub Baltijan meren Suomen lahten suvirandal, sen Hara-lahten sijas, 13 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Tallidnhasai om 60 km päivlaskmha avtotedme. Voib sadas pälidnhasai i ümbrišton külihesai regulärižel avtobusal, avtostancii om olmas. Toižed lähembaižed lidnad: Kund päivnouzmha, Rakvere suvipäivnouzmha, Tap suvhe, Kehr suvipäivlaskmha, Maardu päivlaskmha.
Eläjad.
Vn 2011 Estinman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 3 041 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 4 325 eläjad vl 1990. Rahvahad (2011): venälaižed — 57,0%, estilaižed — 30,6%, toižed rahvahad — 12,4%.
Kaks' hristanuskondan pühäpertid om lidnas: lüteranine kirh (om saudud vll 1847−1853) i ortodoksižen hristanuskondan junalanpert' (2002−2003).
Pärnu

Pärnu (mugažo estin kelel, virktas [ˈpærˑnu]) om lidn, jädumatoi port da kurort Estinman suvipäivlaskmas. Se om valdkundan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, om Pärnun makundan administrativižeks keskuseks.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1251 kuti "Perone-lidnuz" lidnan statusanke. 19. voz'sadan keskes lidn šingotaškanzi kurortaks, sil-žo aigal rušihe äjid varmitesid.
Pärnu šingotase mašiništonsauvomižel, metallan ümbriradmižel i elektronikan tehmižel, himižel tegimel, plastikprodukcijal, mecan ümbriradmižel, sömtegimištol (oludtegim, kalakombinat), pölusiden edheotandal, turizmal, kurortaks (23 adivpertid i 13 küläadivpertid, 43 restoranad, 54 barad, 62 kafed).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ühtennimižen jogen sun randoil i Baltijan meren Rigan lahten randal. Matkad Tallidnhasai om 128 km pohjoižhe, Righasai — 175 km suvhe avtotedme. Lähembaine lidn om Sindi ani pohjoižpäivnouzmha lidnaspäi.
Eläjad.
Vn 2011 EÜ:n rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 42 470 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 52 389 eläjad vl 1989.
Rahvahad (2011): estilaižed — 83,06%, venänikad — 12,78%, ukrainalaižed — 1,69%, suomalaižed — 0,64%, vaugedvenälaižed — 0,45%, toižed rahvahad — 1,38%.
Professionaližen opendusen aluzkundad: Pärnun makundan profopendusen keskuz, Tartun universitetan Pärnun kolledž, Estin edheotaikundan «Mainor»-universitetan filial.
Kund (lidn)

Kund (estin kelel: "Kunda") om lidn da meriport Estinman pohjoižpäivnouzmas. Mülüb Lääne-Virun makundha.
Istorii.
Eländpunkt om tetab 13. voz'sadaspäi. "Toolse-sauvondjändused" sijadasoiš mererandal läz nügüdläšt lidnad. Žilo šingotaškanzihe 19. voz'sadan lopus (järed cementantegim da ezmäine tegimištoline gidroelektrostancii Estinmas), se sai lidnan statusad vl 1938.
Kund-lidnan ižandusen päsarakod oma sauvondmaterialoiden pästand (cement) da transport (torguindmeriport), mugažo cellülozantegim om olmas vspäi 2006.
Geografijan andmused.
Lidn seižub Kund-jogen randoil i Baltijan meren Suomen lahten suvirandal (Kundan laht). Matkad makundan Rakvere-keskushesai om 35 km suvhe-suvipäivlaskmha orhal, avtotel vai raudtedme, Tallidnhasai om läz 100 km päivlaskmha orhal. Ühtennimine raudtestancii om saudud lidnan suves, se om lopuline «Rakvere — Kund»-linijal.
Eläjad.
Vn 2011 EÜ:n rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 3 422 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 5 226 eläjad vl 1970.
Rahvahad (vl 2000): estilaižed — 58,5%, venälaižed — 32,8%, toižed rahvahad — 8,7%.
Ahvenanma

Ahvenanma vai Ahvenanman Sared (; ročin kelel: "Åland", virktas [Oland]) om üks' Suomenman administrativiž-territorialižiš paloišpäi valdkundan suvipäivlaskmas.
Ahvenanman üks'jäine lidn da pälidn om Mariehamn.
Oficialine kel' om ročin kel'.
Ahvenanman pämez' om ohjastusen päministr. Katrin Sjögren radab territorijan päministran vn 2015 kül'mkuspäi, edeline päministr om Kamilla Gunell (kül'mku 2011 — kül'mku 2015).
Geografijan andmused.
Ahvenanmas om 6 757 sart, sijadasoiš Baltijan meres. Kaikiš suremb sar' — Fasta Oland. Toižed järedad sared: Vordö, Föglö, Sottung, Kumlinge, Čökar, Brendö.
Kaikiš korktemb čokkoim om Orrdalsklint (129 m).
Ahvenanman pind — 13 324,79 km².
Eläjad.
Ahvenanmas elädas ahvenanmalaižed. 
Vl 2015 eläjiden lugu oli 28 856 ristitud, sidä kesken Mariehamnas — 11 447 (40%).
Just Like An Angel

«Just Like An Angel» ("Aniku angel") om saksalaižen Modern Talking-muzikgruppan videnz' pajo kahtendes «Let's Talk About Love»-studijanal'bomas (1985).
Pajo om sätud anglijan kelel, se om evrodisko-žanras. Kompozicijan tegii om Diter Bolen.
Pajon butleg-singl om pästtud 2001-ndel vodel DJ RavL:alpäi.
In the Middle of Nowhere

«In the Middle of Nowhere» ("Ei ole tetab, kus") om Modern Talking-duetan nellänz' studine al'bom. Se om evrodisko-žanras, pästtihe 1986-nden voden 10. päiväl kül'mkud.
Al'bom sai tetabut Evropan maiš i mail'madme. Se om sertificiruidud kuldaižen statusanke Saksanmas i Honkongas, platinal'bom Ispanijas i Šveicarijas möndoiden mödhe.
Ku

Ku om aigan märičemižen sistematoi ühtnik.
Kaik om kaks'toštkümne kud vodes, joga ku kogoneb läz 30 päiväspäi. Märičendühtnik om sidodud Kudmaižen pörundan pordoihe, niiden hätkeližuz om 27,2—29,6 Man päivest.
Kudman pordod oma äjiden kalendariden aluses, ristitud lugiba päivid Kudmaižen fazoiden mödhe paleolitan völ kaivandusen andmusišpäi. Kaik kalendarid napriba heitta kuciklan sättundatomut Man pörundan hätkeližushe amussai ližapäivil, sen tagut kuiden päividen lugu om erazvuitte i ližapäivvoz' om olmas.
Nimitadas kuid znamasižiden nägusiden mödhe voz'ciklas vai nomeruidas voden zavodindaspäi.
Geronimo's Cadillac

«Geronimo's Cadillac» ("Džeronimon „Cadillac“") om Modern Talking-duetan ezmäine pajo nelländes «In the Middle of Nowhere»-studijanal'bomas da ühtennimine singl, se om pästtud 1986-nden voden redukul.
Pajon tekst om anglijan kelel.
Give Me Peace on Earth

«Give Me Peace on Earth» ("Anda minei kožund Mal") om Modern Talking-duetan koumanz' pajo nelländes «In the Middle of Nowhere»-studijanal'bomas. Ühtennimine kahtenz' al'bomaspäi singl om pästtud vn 1986 11. kül'mkud, jäl'geližel päiväl al'boman lähtendan taga.
Pajon tekst om anglijan kelel. Kompozicijan tegii i singlan prodüser om Diter Bolen. Pajo om änetadud evrodisko-žanras.
Lonely Tears in Chinatown

«Lonely Tears in Chinatown» ("Üks'jäiželon kündled čainataunas") om Modern Talking-muzikgruppan kudenz' pajo nelländes studižes «In the Middle of Nowhere»-al'bomas (1986), evropop- i sintipop-žanriš. Pajon tekst om sätud anglijan kelel.
Ühtennimine singl om pästtud 1987-ndel vodel, da vaiše Ispanijha. Se om kahtenz' singl siš al'bomaspäi.
Romantic Warriors

«Romantic Warriors» ("Romantikan saldatad") om Modern Talking-duetan videnz' al'bom. Se om pästtud voden 1987 8. päiväl kezakud.
Vrilissii

Vrilissii ( "Brilissia") om lidn da municipalitet Grekanman keskuzpalas. Se om Afinoiden pohjoine ezilidn, mülüb Attik-agjaha.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1930 kuti jänuziden mata pagenuziden manpidajiden žilo. Om erigoittud municipalitetaks vspäi 1990. Šingotihe teravas vn 2004 Olimpižiden vändoiden vaumičendan aigan.
Vrilissijan ižandusen päsarakod oma meblin i sobiden tehmine, sijaližen mramoran mönd, turizm (kezafestivalid).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Penteliko-mägenno, 245..310 m korktusil, 250 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Afinoiden keskuzpalahasai om 10 km suvipäivlaskmha.
Vn 2011 Grekanman rahvahanlugemižen mödhe municipalitetan eläjiden lugu oli 30 741 ristitud (kaikiš suremb), vl 1991 — 16 571 ristitud.
Kudmaine

Kudmaine () om Man üks'jäine londuseline kaimdai. Sen astronomine znam om ☾.
Lähembaine Päiväižennoks planetan kaimdai, sikš miše ei ole kaimdajad Merkurijal i Veneral. Kahtenz' objekt taivhas Päiväižen jäl'ghe loštabusen (kudmavauktuz) i nägujan suruden mödhe, sen form om ku. Päiväižen sisteman videnz' surtte planetan kaimdai. Keskmäine distancii Man i Kudmaižen keskusiš — 384 467 km (läz 30 Man diametrad), ned sätas kaks'planetanvuittušt sistemad. Üks'jäine astronomine objekt, kus ristit mäni.
Päandmused.
Minimaline keskust Man i Kudmaižen keskes oleskeleb 363 104 km, kaikiš pidemb — 405 696 km. Kudmaižen keskmäine diametr om 3474,2 km. Pind — 37,93 mln km², vai 0,074 Man pindan rindataden. Ekvatoran piduz — 10 917 km. Mass — 7,3477 · 1022 kg (Man massan 1/81). Keskmäine ninevuz — 3,3464 g/sm³. Joudjaližen lanktendan pigustuz — 1,62 m/s² vai 0,165g. Lämuz ekvatoral: minimaline −173 C° (100 K), keskmäine −53 C° (220 K), kaikiš suremb — +117 C° (390 K). Kivisuguiden lämuz üks' metr süvüdel om kaikenaigaine, se om −35 C°. Läz ei ole atmosferad, sen sijas om vezinikan, gelijan, neonan i argonan jäl'gid.
Kudmaižen pind om kattud regolital, se om henon pölün i kall'oiden palliškoiden segoituz i sädase meteoritoiden lanktendoišpäi. Regolitan sanktuz om metran paloišpäi severzihe-se kümenikoihe metrhasai.
Kudmaižen fazad: ližaku vai üläku (ezmäine nelländez), täuz'kudan' (täuz', ünäine kudmaine), alaku, uz' ku.
Lidn

Lidn om eraz järed eländpunkt. Lidnan eläjad ei rada maižanduses tobjimalaz, no oma otnuded industrijha i holitišiden sferha.
Lidnansauvomine tedoidab lidnoiden šingotesen käskusid da ohjandimid.
Istorii.
Lidn om territorii šingotadud ižandusenke, sauvusiden äjüz jämha elegiš ristitištole. Tärtuz sündui "lidnuz"-sanaspäi — seinätud taho kaičemhas vihanikoid vaste. Lidn sädase, konz eländpunkt sijadase valdkundan torguindteiden ristikoičendal, tarbhaižiden kaivatusiden löudmižsijanno, valdkundan planiruidud šingotesen mödhe.
Aigan mändes lidnoiden lugu ližadui ristitišton, torguindan i tegimišton kazvandan tagut. Lidnastumine (Urbanizacii) zavodihe, se om ristituiden sirdandan process lidnoihe küläeländpunktoišpäi. 1950-nziš vozišpäi ezilidnastumine (suburbanizacii) tegihe šingotadud maiden pirdaks, ristitud sirttas ezilidnoihe ecmähä elon komfortižid arvoimižid, no ratas lidnas, muga lidnaglomeracijad sädasoiš.
Vl 2015 läz nelläd milliardad ristituid oliba lidnalaižikš, se lugu ülitab ristitkundan lugun pol't.
Klassifikacii.
Nügüd'aigaižed lidnad jagasoiš penikš (vähemb 50 tuhad eläjid), keskmäižikš (50..100 tuhad), surikš (100..250 tuhad), tobjikš (250..500 tuhad), sur'kuluikš (500 tuhad — 1 million) i millionnikoikš (enamb üht millionad eläjid).
Sured lidnad oma globaližed, niiden šingotez märičese infrastrukturan olendan i kävutandan mödhe.
Ümbärduz.
Äjil suril lidnoil om ičeze lidnoid-kaimdajid. Ned voidas ühtenzuda i säta aglomeracijad, kudambad voidas olda ühtenzoittud megalopolisoihe.
Runoišt

Runoišt (vai runotuz) om paginorganizacijan eriline form. Tob paginha ližamaričendad, ei ole lujad tarbhaičendad siš kodielos. Tärtusen kaid el'genduz om paginan čomamahtoine sädamine, runoiden sündund, ned oma pajoiden palaks.
Nece čomamahton toižend kävutab runosauvust (ritm, metr, runon hašk), rifmad da toišt. Otab radho kelen estetižid i ritmižid ičendoid.
Runoišton mahtused oma levedamb mi tedon. Istorižešti kirjutihe erasid tedotraktatoid runoil ližadamha tön znamoičendad.
Runoform abutab ristitule sanuda kelel enamba, mi om sanoiš, i lahjoičeb voimut teta ičtaze. Runoišt om meletand sanamel'kuvil, dai miččen taht kelen sanad sündudas mel'kuvišpäi. Prozan i tedomahtusen erineden, runo rindatab ut nägust tetabanke i muga paneb sen sijad mel'kuviden sistemas — erasti tarkoiktemb mi tedo, no eskai lapsed el'getas.
Runoišt sündui amuižen aigan eposan kaičendan suližes verospäi. Kaikiš amuižembad kirjutadud runod oma Piramidoiden tekstad (25. voz'sada EME) i šumerine Epos Gil'gamešas (2. voz'tuha EME). Aigan mändes kaks' tošt žanrad vajehtiba eposad personan šingotesen tagut, ned oma lirik i dram. Ristitkund vajehtub, i runoišton uded formad sündudas sen aigan, endustada niid ei voi. Runoišt ühtenzoitab äiluguižid nüansoid todištamatomaks, no uskotoitajaks mel'kuvaks, i linneb kaiken, sikš miše formaline logine analiz ei voi tehta muga.
Leknes

Leknes (mugažo norvegijan kelel, ) om Norvegijan lidn Nurlann-agjas (fül'kes). Se om Vestvogöi-kundan (kommunan) da saren administrativine i torguindan keskuz.
Eländpunkt sai lidnan statusad vl 2002.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan lodehes, mägikahal Lofoten-sarištol läz sen geografišt keskust, 10 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Lähembaine sur' eländpunkt om Gravdal-külä (pol'tošt tuhad eläjid) 4 km suvipäivlaskmha lidnaspäi.
Klimat om ven neps valdmeren. Sadegiden kezaline norm om nelländez tal'veližespäi.
Eläjad da transport.
Vl 2012 lidnan eläjiden lugu oli 2 715 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Merivaldmad ("Leknes Havn") vasttas kruizlaivoid. Lendimport radab Leknesas penen aviacijan täht, jogapäiväline ühtenzoituz om Budö- i Tromsö-lidnoidenke. Evropine E10-mante ühtenzoitab kontinentanke.
Gotad (subkul'tur)

Gotad ( sen-žo kelen "gothic"-sanaspäi «gotikaine») om muzikaližen čuradusen subkul'tur, kudamb ozaižihe Sures Britanijas pank-likundan alusel 1970-nzil vozil. Änikoiči 1980-nzil vozil.
Gotine subkul'tur om erazvuitte. Kaik sen ezitajad harakterizuišoiš mörosižel (höšakol) mel'kuval, heiden mel'hetartused oma gotine muzik, mistik, must jumor, trillerad i ülävaruiden literatur.
Subkul'tur om levitadud mail'mas päiči Afrikas. Eziauguižešti noriden kul'tur, nügüdläižed ezitajad oma 14..45 vot da sen enamba igänke.
Dnestranrand

Dnestranrand (mugažo Transnistrii vai Dnestrantaguine, , vai "Приднестровье", vai "Придністров'я") om valdkund Evropas rahvahidenkeskeižeta tundištuseta. Pälidn om Tiraspol'. Territorii om Moldovan pala oficialižikš.
Vl 2007 eläjiden lugu oli 540 600 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 712 500 eläjad vl 1993. Koume rahvahad — moldovalaižed, venänikad i ukrainalaižed — ottas läz 30% ristitištos kaikutte, ka koume oficiališt kel't.
Dnestranrandan prezident om Vadim Krasnosel'skii vn 2016 tal'vkun 16. päiväspäi. Ohjastusen ezimez' om Aleksandr Martinov vn 2016 tal'vkun 17. päiväspäi.
Myllärit

«Myllärit» ("mellicnikad") oli Venäman folkrokgrupp Petroskoišpäi.
Pajatadas pajad karjalan, suomen da venän kelil.
Istorii.
Muzikgrupp oli olmas vspäi 1992.
Vn 2010 25. päiväl semendkud Aleksandr «Deduška» Bikadorov koli, hän oli tetab karjalaine muzikant, üks' gruppan alusenpanijoišpäi. Muzikgrupp lühenzi aktivižut hänen surman jäl'ghe.
Jäl'gmäine mülükund.
Edeližed ühtnijad.
"Kontrabas"
"Il'msoitod"
"Än' "
"Violine"
"Al't "
Irdkosketused.
[[Kategorii:Petroskoin muzikgruppad]]
[[Kategorii:Muzikgruppad kirjamišton mödhe]]
[[Kategorii:Venäman muzikgruppad]]
[[Kategorii:Folkrokgruppad]]
[[Kategorii:Muzikgruppad vl 1992 alusenpanendanke]]
[[Kategorii:Muzikgruppad vl 2011 čihodamiženke]]
Sar' (fil'm, Venäma, 2006)

«Sar'» () — dramfil'm, kuvitadud vodel 2006 Venämas, tobjimalaz Kemiš, Pohjoižes Karjalas.
Režissör — Pavel Lungin.
Kinotarin.
Suren Tatanman sodan aigan vodel 1942 kus-se Pohjoižes saksalaižed anastadas nevondkundlaižen baržad, kudamb veb kivihiled. Laivas oma Tihon-peramez' da Anatolii-lämbitai. Molembad napridas kaitas kopaten hiles, no saksalaižed löudas Anatolijad.
Pohjoižen saldat (fil'm)

«Pohjoižen saldat» (, (pinju "Yù zhànshì"), , , , sana sanaha kändase kuti "Nefritsaldat") om voden 2006 suomalaiž-kitajine sädud ühthe fil'm. Se ühtenzoitab vuksii-žanran kohtad suomalaiž-karjalaižen Kalevala-eposan mifologijanke. Režissör — Antti-Jussi Annila.
Fil'man ezmäine ozutez Suomenmas tegihe vn 2006 13 päiväl redukud 40 kopijas. Film om ozutadud #2 debütantaks -fil'man jäl'ghe. Necen fil'man ezmäine ozutez Kitaiš oli vn 2006 redukun 24 päiväl 150 kopijas 70 lidnas. «Pohjoižen saldat» om ezmäine ozutadud Kitain kinoteatroiš suomalaine fil'm. Kitain ližaks, enamba 30 valdkundad ostiba rahvahankeskeižid oiktusid ozutamha fil'mad. Suomenmas nece fil'm kerazi €607,038, möihe 79,050 biletad.
Kinotarin.
Starinoičend zavodiše kadonudes ičeze ozad, mahtmatomas sepäspäi, suomalaiž-karjalaižen Kalevala-eposan kartte. Sepän nimi om Kai. Ronja-neižne okai händast, voib olda, igäks.
Ronja naprib heitta ičeze azijalaižiden artefaktoiden kogodust i midä-se pojavad urnha tuhkanke antikvaral. Tuhk om kaik hänen tukud i künziden jändused, sepad kävutiba niid päzutamha rostkespäi. Se naprind zavodib mifižiden aigtegoiden čepäd, ned ei antkoi Ronjale okaida lidnad. Tuhk avaidab mifišt lipast, kudamb takaib Kaid johtutelda endišt elod, siš hän oli poleks kitajalaižeks i poleks suomalaižeks sodameheks Sintai-nimenke. Hänen ozahuz om torata demonad vaste amuižes Kitaiš, se olii grazi alištada kaiked ristitkundad.
Fil'man muzik.
MTV3-saitan mödhe, pajoiden nimikirjutez oli ezitadud redukun 11. päiväl, 2006.
Vitebsk

Vitebsk (, ) om lidn Vaugedvenäman pohjoižpäivnouzmas, Vitebskan agjan da Vitebskan rajonan adminisrativine keskuz. Se om Vaugedvenäman toine kaikiš amuižemb lidn Polockan jäl'ghe i nellänz' ristituiden lugun mödhe.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 974, mainitase ezmäižen kerdan vl 1021 kuti "Vidbesk"-lidn. Vozil 1101−1320 oli ühtennimižen ruhtinazkundan keskuseks, vll 1508−1793 — Vitebskan sodaveikundan keskuz Sures Litvanman ruhtinazkundas. Vspäi 1772 oli mülünu Venäman imperijha.
Geografijan andmused.
Lidn oti ičeze nimen Vit'b-jogespäi, kudamban suhu lidnan aluz om pandud. Sijadase agjan päivnouzmaižes palas Päivlaskmaine Dvin-jogen () kukhikahil randoil, 125..204 m korktusil valdmeren pindan päl.
Klimat om ven kontinentaline.
Ristitišt.
Vl 2012 eläjiden lugu oli 367,7 tuh. ristituid.
Administrativiž-territorialine jagand.
Vitebsk jagase koumeks rajonaks: Raudten, Oktäbrin i Pervomaiskii.
Raudten rajon sijadase lidnan päivlaskmaižes palas Päivlaskmaižen Dvinan oiktal randal. Rajonan territorijal keskendab lidnan tegimišton znamasine pala: ratas 25 tegimištedheotandad, 34 kohendusen da sauvondan organizacijad, kommunaližen ižandusen kompanijad, 20 transport- i sidoorganizacijad, päraudtestancii da avtobusvagzal.
Oktäbrin rajon om lidnan istorijan, kul'turan da tegimišton keskuz. Territorii otab pindan enamba mi 3500 ha. Sijadase lidnan pohjoižpäivnouzmas. Rajonan eländmassivad ühtištoittas nell' prospektad i enamb 298 irdad da kujod, kudambiden piduz om enamb 300 km. Vn 1999 rahvahanlugemižen mödhe 129 137 ristitud elädas rajonas.
Pervomaiskii rajon kogoneb kahtes sures palaspäi, kudambad sijadasoiš Päivlaskmaižen Dvinan i Lučosan randoidme lidnan suvipalas. Se om Vitebskan kaikiš tobjemb rajon. Ristitišt om läz 180 tuhad ristituid. Om tehtud vl 1940 heinkun 19. päiväl.
Haapsalu

Haapsalu vai Habsar' (estin kelel: "Haapsalu", edel 20. voz'sadad venäkel'ne nimituz oli "Gapsal' ", ) om Estinman lidn valdkundan lodehes. Se om Läänen makundan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunkt mainitase vspäi 1279 kuti Saare-Läänen (Ezelin) arhijerejankundan rezidencii i oli sil vhesai 1559, konz Danii osti necidä mad. Vll 1583−1710 alištui Ročinman tobmudele, vll 1721−1918 oli Venäman imperijan palaks. Vhesai 1944 znamasine ročin kund eli lidnas. Vl 2004 rušihe raudted lidnannoks Riisipere-žilospäi, se oli olmas vspäi 1905.
Haapsalu šingotase turizmal i kurortlidnaks.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Baltijan meren Haapsalu-lahten randal. Moonzundan sarišt om lidnad vaste. Matkad Tallidnan keskushesai om 88 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 100 km avtotedme.
Eläjad.
Vn 2011 Estinman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 10 251 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 14 617 eläjad vl 1989.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2011): estilaižed — 81,98%, venänikad — 13,92%, ukrainalaižed — 1,77%, vaugedvenälaižed — 0,60%, suomalaižed — 0,56%, toižed rahvahad — 1,17%.
Mezi

Mezi om maged saged söndprodukt äniknektaraspäi i erasiden kazmusiden sahareritusišpäi.
Mezjäižed da heiden heimgavedid tehtas met. Mez' otab met mezjäižil vaiše paloin, gavedid kävutadas tošt ičeze elämižen i äikerdoičendan täht.
Mail'man tehmine.
Meden mail'man tehmine om 1,4 mln tonnoid, niišpäi 400 tuhad mäneb eksportaks. Londuseline mezi om üks' kaikiš enamba globaliziruidud söndtavaroišpäi, i ližatas sen korktan ladun standartoid voz' voden jäl'ghe.
Vl 2013 kaikiš järedambad tegijad oliba Kitai, Turkanma, Argentin, Ukrain, AÜV; Venäma oti seičement sijad. Järedad importörad oma AÜV, Saksanma, Japonii, ned vedadas 250 tuhazesai tonnoid verhiš maišpäi joga vodel.
Mülünd.
Produkt mülütab nenid substancijoid: erazvuiččed saharad — 75..80%, vezi — 13..22%, erased vitaminad (B1, B2, B6, C, E, K), karotin, foliimuiktuz.
Toižendad.
Erištadas met neniden tundusiden mödhe:
Kävutand.
Ottihe met päižeks mageduzsubstancijaks venälaižes, evropižes da toižiš keitandoiš edel saharan tehmižen zavodindad.
Mezi om bakterijan- i senüdenvastaine. Effektivine abutuz spravitamha satatesid i rügišt. Tehtas meziterapijad.
Allergii oleskeleb erasil ristituil meden ližadusidenke taguiči.
Akad (fil'm)

«Akad» () om voden 2003 Venäman fil'm dram- i tragikomedii-žanras.
Režissör — Gennadii Sidorov.
Süžet.
Tegend mäneb küläs edahan suriš lidnoišpäi, vanhad akad elädas siš päpaloin. Starinoičese küläelon statjoiš. Äkkid pagenijoiden kanz sirdab külähä Keskuzazijaspäi, pagižeb keskneze uzbekan kelel, ladib ičeze ut elod i ižandust.
Fil'mas om äi lajindvaihid.
Rolid.
da toižed professionaližed i professionalitomad akt'orad.
Kandatez

Kandatez om muiged saged maidprodukt vauktan mujun. Tehtas sidä pasterizuidud kerthudespäi i muigotesespäi kävundal, om vaumiž päiveses päliči. Erištadas razvan mülündan mödhe: 10..30% päpaloin, voib olda 58 procenthasai. Eziauguižešti slavižen i francižen sömproduktan tehmine levigandeb mail'madme samižen kebnuden tagut.
Södas muite, kürzidenke, ližatas salatoihe i toižihe blödihe kartohkanke da kalanke, tehtas voileibid. Ottas kävutamižhe kandatest mugažo kosmetižeks abutuseks kodiarvoimižiš. Hüvä kandatez om saged.
Aig

Aig om fizine interval (pord) erazvuiččiden tegoiden keskes. Ristitun aig om röunatud vara.
Aig om fizižiden i psihižiden processoiden joksendan form, vajehtusen voimusen arvoimine. Se om filosofijan i fizikan päižiš tärtusišpäi, kaikiden objektoiden olendan hätkeližusen mär, niiden olendoiden jäl'gendajiden vajehtusiden harakteristik processoiš. Mugažo aig om ühtenzoittud avaruden-aigan ühteks koordinatoišpäi, ühthine relätivižusen teorii šingotab sidä koncepcijad.
Aig filosofijas om möstumatoi joksend, tegese ühtes čuraduses vaiše — enččespäi realižusen kal't tulebha.
Fizižen aigan järgeližed märičemižühtnikad: kuro, sekund, minut, čas, päivez, nedal', ku, voz', voz'kümne, voz'sada, voz'tuha.
Trier Lars fon

Lars fon Trier (; sünd. 30. sulaku 1956, Kopenhagenan pohjoine Lundtofte-ezilidnut, Lüngbü-Torbek-kund, Danii kuti "Lars Trier") om danine fil'miden režissör, scenarist (kinotarinantegii) i akt'or.
Biografii.
Mez' om sündnu valdkundmehiden kanzha. Zavodi kinokar'jerad vl 1967. Trier openui režissöran mastarust Danijan Nacionaližen kinoškolas vll 1979−1983 i om sen pästnikan. Vodele 2016 sai enamba sadad kinofestivaliden arvlahjoid da nominacijoid mail'madme.
Fon Trier oli naižiš kaks' kerdad, hänen ezmäine ak oli lapsiden fil'miden Sesilia Holbek-Trier-režissör ("Cæcilia Holbek", 1987−1995), kahtenz' Bente Fröge ("Bente Frøge", 1997−2015). Nell' last: Agnes- i Sel'ma-tütred ezmäižes naindaspäi, kaks'jaižed Lüdvig- i Benjamin-poigad sünduiba kahtendes naimiželos.
Marina

Marina om Marin-mehiden nimen naiženform. Tuleb latinan adjektivaspäi "marinus" — "merelaine".
Kunstkamer

Kunstkamer () om muzei Piteriš, nügüd'aigaine Venäman Tedoakademijan Antropologijan da etnografijan muzei Suren Petran nimel nimitadud.
Nece om ezmäine muzei Venämas, se om saudud Suren Petran käskön mödhe vll 1718−1734. 1830-nzil vozil jagoihe muzejad keradusiden suren lugumäran tagut nenihe paloihe: zoologine, etnografine, botanine i mineralogine muzejad. Etnografine muzei i observatorii sijadasoiš eziauguižes sauvuses.
Ende kuctihe Kunstkamerikš () erazvuiččid istorižiden, čomamahtoižiden, tedoližiden da toižiden harvuziden kollekcijoid i niiden varadusen sijid.
Pölünimurič

Pölünimurič om elektrine ladim, kudamb keradab pölüd da toižid henoid redustandoid pindaspäi il'mvalul imeden.
Likutim poleneb painut i sädab vakuumad. Sen tagut pölü i redustajad substancijad kogotas mülüs-pölünkeradimes, tariž joudutada mülüd regulärižikš. Ezmäižed ladimed oma tehtud AÜV:oiš vl 1869.
Jagadas pölünimuričuid kävutandan mödhe: kodielon täht, tegimišton täht, puhtastamha avtoteid da tehuzid. Oleldas likujad i stacionarižed.
Jä

Jä om kül'menzoittud vezi, veden kova olend.
Ičendad.
Substancijan himine formul: H2O. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 0,9167 g/sm³. Sulamižen i jähtundan lämuz om 0 C°.
Tetas kaks'kümne jän toižendad: koume amorfišt i 17 kristallišt. Kaik ned oleskeldas erazvuiččil painudel i lämudel. Jän üks'jäine modifikacii sädase Man pindal.
Jä om puhthamb vet, miččespäi sädase. Meriveden solavuz telustab jän sädandale, ka se oleleb valdmeren pindal regioniš hätkenke vilunke vaiše. Jän varad oma todestadud erasiden-se toižiden planetoiden pindal.
Lumut

Lumut om lumen vai jän pen' kristall kuz'saumaižen tähthan vai platan formas tobjimalaz. Tegese kondensacijal vezipuruspäi.
Kristallan form 60°-saumanke om sidodud veden molekulan tetraedrižhe strukturha jäs. Jäkristalloiden formiden atmosferas nügüd'aigaine rahvahidenkeskeine klassifikacii om vahvištadud vl 1949, se erištab lumuziden enamba nell'kümned pätoižendad.
Lumuziden suruded vajehtadas millimetran palaspäi severzihe-se millimetrihesai, erasti kaks' santimetrad surtte. Lumuded surenzoittas, konz tegese lämhemb ümbrištos i tullein piguz poleneb, sen aigan ned voidas ühtenzoittas-ki lumihel'pkikš.
Časud

Časud om ladim, kudamb ozutab nügüdläižen päivesen aigad. Märičeb pordoid mugažo. Mehanižiden časuiden ciferblat jagase kaks'toštkümneks časuks tobjimalaz.
Klassificiruidas časuid suruden, kävutandan i mehanizman mödhe. Kaikiš amuižembad oma päiväižčasud, vezičasud i letečasud. Pandas kaikiš surembid časuid čuhundusiden seinile. Atomčasud oma kaikiš tarkoiktemb.
Mehanižed časud oma tehtud melel Kitaiš vl 725. Niiden nügüd'aigaižed palad oma likundan purde (punotiž vai batarei), oscillätor, kontroller, lugii čep', indikator. Regulärine sinhronizacii mäneb avtomatižikš elektronižiden verkčasuiden täht.
Časuiden torgusen mülü oli 22 mlrd US$ vl 2007, läz 1 mlrd ladimid. Tehmižen liderad oma Šveicarii (mail'man torgusen 54% vl 2007 rahoiden mödhe) i Kitai (5%) sen Honkonganke (specialine rajon andab 19%).
Saamen keled

Saamen keled oma suomalaiž-ugrilaižed keled, pagištas Skandinavijan da Kolan pol'sariš. Pagižijoiden lugu om läz 25 000 ristitud (mamankeled).
Skandinavijan pol'sar'

Skandinavijan pol'sar' (, , , ) om pol'sar' Evropan pohjoižes.
Geografijan andmused.
Pol'sar' sijadase Norvegijan i Ročinman territorijoiden südäimes, mugažo Suomenman lodeh i Venäman Murmanskan agjan pen' pala oma pol'sarel. Pol'saren piduz om 1900 km, leveduz 800 kilometrhasai, pind om läz 800 000 km². Kaikiš korktemb čokkoim om norvegine Gal'höpiggen-mägi 2,459 metrad ü.m.t. kortte.
Vedadas pol'saren kontinentališt röunad Botnižen lahten pohjoižrandaspäi Varanger-fjordannoks. Kolan pol'sar' röunatab Skandinavijan pol'sarenke pohjoižpäivnouzmas.
Skandinavijan mäged ottas pol'saren päivlaskmad i pohjošt. Norland-mägitazangišt sijadase avaros päivnouzmha niiš mägišpäi, se om 800 metrhasai ü.m.t. kortte i alenzoitase pordhil Botnižennoks lahtennoks. Suves mägitazangišt kändase Keskročin alangištoks lujas kukhikahanke reljefanke jäžoman lähtendan jäl'ghe. Kumplonvuitte Smoland-ülüz 377 metrhasai ü.m.t. korktusidenke om suvhe alangištospäi. Jäl'gmäine järghine jäžomkate oli Botnižen lahten pohjoižes 7..8 tuhad vozid tagaz.
Ümbärdajad mered (častomaraižen mödhe): Baltijan, Pohjoižmeri, Norvegine (Atlantine valdmeri), Barencan meri (Jävaldmeri). Äiluguižed merenrandaližed sarištod da šherad telustadas laivoiden ujundale.
Klimat.
Skandinavijan pol'saren territorijan tobj pala sijadase venos vös, mägirajonad i edahaine pohjoine oma subarktižes vös. Skandinavijan mäged telustadas Atlantižen valdmeren nepsoiden il'mmassoiden ličendale, ka pol'saren klimat om erazvuitte, mugažo suren pidusen meridianha kacten tagut. Gol'fstriman valatoitand pehmdab tal'ven.
Studio Ghibli

Studio Ghibli (Dzibli-studii) (, virkand: "Sutadzio Dziburi") om japonine animacine studii.
Sen aluz om pandud vl 1985 (faktižikš — vl 1983) Tokioho. Sen tegii da direktor om Hajao Mijadzaki.
„Studio Ghibli“ pästi 21 täuz'piduzlišt da 14 lühüdpiduzlišt mul'tfil'mad, lugemata muzikklipoiden, videovändoiden dai reklamrolikoiden rivid.
MoRandi

«MoRandi» om romanijalaine popmuzikgrupp Buharestaspäi, 2004. vlpäi. Mülükund oma "Marius Moga" da "Andrei Štefan Ropča".
Norvegijan Vikipedii

Kaik om kaks' Vikipedijad norvegijan kelel — bukmol ("bokmål") i nünošk ("nynorsk") variantoiš.
Norvegijan Vikipedii () om avaitud 2001-nden voden 26. päiväl kül'mkud i ezmäi oli molembiden variantoiden täht.
Nünošk-jaguz (nn) om avaitud 2004-nden voden 31. päiväl heinkud i jäl'ges änestamišt vl 2005 päjaguz linni vaiše bukmol-variantan täht.
Kirjutusiden lugu om (02 2026) bukmol-jaguses, süvüz — .
Kirjutusiden lugu om (02 2026) nünošk-jaguses, süvüz — .