Kito

Kito ( [ˈkito], ), täuz' nimituz San Francisko de Kito () om Ekvadoran pälidn. Se om kahtenz' surtte lidn valdkundas Guajakilin jäl'ghe. Mülüb Pičinčan agjaha Kito-kantonan lidnalaižeks palaks, se om mugažo Pičinčan agjan administrativine keskuz.
Lidn om valdkundan politikan da kul'turan keskuz. Se om UNESCO:n kul'turjäl'guzikš täuzin vspäi 1978.
Istorii.
Sauvoškanzihe lidnad 1. voz'tuhan lopus indejalaižiden Kitu-valdkundan pälidnaks. Inkad anastiba lidnad 15. voz'sadal. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vn 1534 tal'vkun 6. päiväl ispanijalaižil, se om olmas lidnan statusanke vspäi 1541.
Vspäi 1830 Kito om ripmatoman Ekvadoran pälidnaks. Severz'-se sodakukerdusid oli lidnas 20. voz'sadal.
Lidn šingotase rahvahidenkeskeižeks biznesan keskuseks. Valdkundan äjiden kompanijoiden päfaterad sijadasoiš Kitos, sidä kesken kaikiš suremban "Petroecuador"-kompanijan (kivivoi da gaz). Ižandusen sarakod oma tekstiline tegimišt, metalloiden ümbriradmine i sömtegimišt, maižanduzkul'turoiden vaumičend eksportale (kofe, sahar, kakao, ris, bananad, pal'mvoi). Kiton regionan kogosüdäiprodukt om kaikiš suremb valdkundas (ühtele hengele-ki), valdkundmaksoiden 57 % keradase siš regionas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan pohjoižes, 2850 m ü.m.t. keskmäižel korktusel Andiden pautkinno mägidenkeskeižes katl'uses, lujas kukhikahas tahondas, Pičinč-lämoimägen (isp. "Pichincha") päivnouzmaiženno pautkenno. Mahuz om vulkanine augotižlibundal. Lämoimägi om kaks'päine, 4784 m absolütižel korktusel, aktivižusen voded — 1660, 1999. Man ekvator om lidnan pohjoižröunanno, 35 km lidnan keskuztorgulpäi. Manrehkaidused oleldas.
Klimat om subtropine korktoiden mägiden, pil'vekaz päiči heinkus-elokus. Oleleb äi päivänvauktust kacmata paksuihe valegihe, ul'traruskedsinižen sädegoičendan indeks om korged vodes läbi (ülemb mi 11), no päivän hätkeližuz om 12 časud kaiken ekvatorialižen sijadusen tagut. Kun keskmäine lämuz om +15,5..+15,9 C° vodes läbi, kacmata ekvatorialižhe sijadushe. Päivän da ön lämuded erinedas lujas. Ekstremumad oma +2,2 C° (eloku) i +33,0 C° (viluku). Il'man lämuz voib ületada +25 C° i olda madalamb mi +6 C° miččel taht kul. Paneb sadegid 1098 mm vodes, enamba keväz'kus-sulakus (147..171 mm kus), kuivahk sezon tuleb kezakus-elokus (21..40 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 65..75 % röunoiš kezakus-sügüz'kus, 79..82 % toižiš kuiš.
Tobmuz.
Kito jagase 32 nimitadud tulendaks (üks'lugu ) kuti Kiton metropolijan ümbrikon lidnrajonad (isp. "Distrito Metropolitano de Quito", "Quito DM"). Mugažo lidn jagase 85 barrio:ks politižešti.
Edeline lidnan pämez' om Horhe Junda ("Jorge Yunda"), radoi pordos 14.05.2019−19.07.2021.
Eläjad.
Vl 2010 Kiton metropolijan ümbrikon lidnrajoniden eläjiden lugu oli 1 619 432 ristitud, Kiton metropolijan ümbrikon täuzin — 2 239 191 ristitud. Läz 4,7 mln ristituid om lidnaglomeracijas 4217 km² pindanke. Lidnrajoniden ristitišt ületi millionad vodele 1990.
Ristitišton kaks' videndest oma kečua-indejalaižed, toižed kaks' videndest oma "mestizo" (vaugedverižiden da indejalaižiden jäl'gelaižed), i afrikalaižid om läz videndest. Eläjiden enambuz om katoližen jumalankodikundan uskojad.
Transport.
Kitos om kundališt transportad: trolleibusoid keskuses da kiruhavtobusoid ( vai "Red Integrada de Transporte Público"), avtobusoid, taksid, velosipedid da funikulörid. Raudte kävutase turizman täht tobjimalaz. Metropoliten radaškanzi kaikenaigaižešti vn 2023 tal'vkus (üks'jäine jono 15 stancijanke, 22 km raudted), sen sauvond mäni vspäi 2012.
Rahvahidenkeskeine civiline "Mariskal Sukre"-lendimport (, "UIO / SEQM", 4,8 mln passažiroid i 312 tuhad jügutonnoid vl 2017) radab vspäi 2013, se sijadase kahesatoštkümnes kilometras päivnouzmha lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas reisid Keskuzamerikan äjihe maihe, AÜV:oiden suvhe, Madridha i Amsterdamha, mugažo Ekvadoradme, jügureisid Suviamerikadme i Majamihe.