tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Ašaffenburg

Ašaffenburg ( [aˈʃafənbʊɐ̯k]) om Saksanman lidn Bavarii-federacijanman lodehes.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 974 Otto II-imperatoran dokumentas. Johannisburg-zamk (om saudud vll 1605−1614, ) oli Maincan episkopiden rezidencijaks 18. voz'sadhasai. Toižen mail'man sodan aigan lidnan tobj pala oli pandud mantazole amerikalaižil eläjiden lujan vastustusen tagut. Vozil 1945−2007 AÜV:oiden sodabaz oli lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Main-jogen randoil, 138 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Frankfurt Mainal-lidnhasai om 41 km lodeheze.
Ašaffenburg jagase kümneks lidnrajonaks.
Eläjad da ižanduz.
Vl 1950 eläjiden lugu oli 45 499 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 69 863 eläjad vl 2006 i om nügüd'. Rahvahad (2011): saksalaižed — 88 %, toižed rahvahad — 12 %.
Ašaffenburg šingotase mašiništonsauvomižel («Linde Hydraulics» — päfater i kaks' tegint, «Takata» — avtodetalid) i logistikal («Dynamic Parcel Distribution»-kompanijan päfater).
Košice

Košice (mugažo slovakan kelel, virktas [ˈkɔʃitsɛ], «Kašša», «Kašau») om Slovakijan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe. Se om Košicen randan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1230 kuti Mad'jaranman kunigahan "Villa Kassa"-külä. Sai lidnan ezmäižid oiktusid vl 1290, oli Mad'jaranman kunigahan joudjaližeks lidnaks. Vl 1657 universitetan aluz om pandud lidnha.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan päivnouzmas, Gornad-jogen randal (), 184..851 m korktusil, 208 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Mad'jaranman röunhasai om 20 km suvhe, Bratislav-pälidnhasai om 312 km päivlaskmha orhal vai 390 km avtoteidme.
Klimat om ven kontinentaline. Keza om päivoikaz, tal'vaig om pil'vekaz lujas. Voden keskmäine lämuz om +9,9 C°, kezakun-elokun +19,2..+20,8 C°, tal'vkun-uhokun 0..−1,9 C°. Ekstremumad oma −26,9 C° (viluku) i +38,5 C° (heinku). Kezaaigan minimum om −0,4 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +16,4 C° (uhoku). Ei voi panda halad heinkus-elokus. Paneb sadegid 613 mm vodes, enamba semendkus-elokus (66..93 mm kus), vähemba vilukus-keväz'kus (24..27 mm kus). Paneb lunt 50 päiväd tal'ves keskmäras. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 62..68 % röunoiš keväz'kus-elokus, 84..86 % kül'mkus-vilukus.
Eläjad.
Vl 2014 lidnan eläjiden lugu oli 239 464 ristitud, vl 2017 — 239 095 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 240 688 eläjad vl 2011. Kaik 550 tuhad ristituid eliba ezilidnoidenke 2 709 km² pindal vl 2011.
Edeline lidnan pämez' () om Ričard Raši ("Richard Raši", tal'vku 2010 — keväz'ku 2018).
Klivlend

Klivlend ( [ˈkliːvlənd]) om AÜV:oiden lidn pohjoižpäivnouzmaiženno röunanno. Se om Ogajo-štatan kahtenz' surtte lidn, Kajahogan ümbrikon (1180 km² kuivmad) administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud Mozes Klivlendal (, jenaral da politikanmez', eli 1754−1806) vl 1796, om nimitadud alusenpanijan kanzannimen mödhe. Klivlend-külä sai oficiališt lidnan statusad vl 1836.
Klivlend šingotase tervhudenkaičendal. Nened kompanijad "Fortune 500"-nimikirjutesespäi baziruišoiš lidnas i Kajahogan ümbrikos: Cleveland-Cliffs (terasen tehmine), Progressive Corporation (avtoiden varmituz), Sherwin-Williams (sauvondmujud i krepindad), Parker-Hannifin (azotimed, klimatkontrol', fil'truind i toižed ladimed ohjandusen likundal täht), KeyCorp (banking) i Travel Centers of America (jüguavtoiden seižundtahoiden verk).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Erinjärven suvirandal i langenijan sihe Kajahog-jogen randoil (), valdkundröunanno, 199 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kanad levitase järven vastrandal.
Klimat om ven kontinentaline subtropižen röunal. Keza om päivoikaz, tal'vaig om pil'vekaz. Voden keskmäine lämuz om +11,3 C°, kezakun-elokun +21,3..+23,6 C°, tal'vkun-uhokun −1,6..+1,3 C°. Ekstremumad oma −29 C° (viluku) i +40 C° (kezaku). Kezaaigan minimum om −1 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +25 C° (tal'vku, uhoku). Ei voi panda halad heinkus-elokus, sügüz'kun minimum om 0 C°. Paneb sadegid 1042 mm vodes, enamba sulakus-redukus (90..100 mm kus), vähemba uhokus (63 mm). Paneb lunt 162 sm 46 päiväd tal'ves, lumikatken keskmäine korktuz sase 19 santimetrhasai vilukus-uhokus. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 66..74 % röunoiš voden aigan. Järven veden keskmäine lämuz kuidme om +0,6 (uhoku) ..+24,6 C° (eloku).
Tobmuz.
Lidnan tobmuden pämez' om mer (). Edeline mer om Frenk Džordž Džekson ("Frank George Jackson", viluku 2006 — viluku 2022).
Eläjad.
Vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 396 815 ristitud, vn 2020 — 372 624 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba 750 tuhad eläjid vll 1920−1970 (914 808 rist. vl 1950). Läz 2,2 mln elädas lidnaglomeracijas (2020).
Augotižlibundan mödhe (lidnan eläjad vl 2020): afroamerikalaižed — 47,5 %, evropalaižed — 32,1 % (ispanijalaižita), latinamerikalaižed i ispanijalaižed — 13,1 %, azijalaižed — 2,8 %, indejalaižed — 0,2 %, segoitadud augotižlibundanke — 3,8 %, toiženke augotižlibundanke — 0,5 %.
Transport.
Avtobusad i metro oma kundaližeks transportaks lidnas. Metropoliten radab vspäi 1955 (om koume jonod 50 stancijanke, 54 km raudted). Konteinerport radab Kajahogan jogensun randal.
Rahvahidenkeskeine civiline "Klivlend Hopkins"-lendimport ("CLE / KCLE", 10 mln passažiroid vl 2019) sijadase nell'toštkümnes kilometras suvipäivlaskmha lidnan keskuzpalaspäi.
Porto Novo

Porto Novo ( [pɔʁtɔnɔvo], «uz' port» portugalijan kelel), toižed sijaližed nimitused oma Hogbonu (fon-rahvahan gun-pagin, fr. "Hogbonou", fon "Xɔgbónu") i Adjase (joruba-rahvahan, fr. "Adjacé"), om Beninan oficialine pälidn, valdkundan parlamentan ištundoiden sija. Se om koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe valdkundas Kotonun i sen Abomei Kalavi-ezilidnan jäl'ghe, mugažo Veme-departamentan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud 16. voz'sadal. Portugalijalaižed kävutihe portad vemha orjid ujuden. Vl 1900 kändihe francižen Dagomei-kolonijan pälidnaks. Vspäi 1960 om ripmatoman valdkundan pälidn, nimitihe valdkundad Beninaks vl 1975.
Porto Novo šingotase regionan maižanduzprodukcijan eksportan portal i cementan tehmižel.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan suvipäivnouzmas, merilagunan randal, 10 kilometras Atlantižen valdmeren Gvinejan lahten randaspäi, 38 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kotonu-lidnhasai (valdkundan ohjastusen sijaduz) om 20 km suvipäivlaskmha, Nigerijan röunhasai om 10 km päivnouzmha, Lagoshasai — 60 km päivnouzmha.
Eläjad.
Vn 2002 Beninan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 223 552 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Religijan mödhe, hristanuskojad ottas 45% ristitištod, paganičad — läz 30%, islamanuskojad — 25%.
Valans'jen

Valans'jen ( [va.lɑ̃.ˈsjɛn]) om lidn da kund Francijan pohjoižes. Lidn om ühtennimižiden ümbrikon i kantonan administrativižeks keskuseks. Mülüb O-de-Frans-regionha i sen Nor-departamentha.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 693. Valans'jen kadoti lidnusen statusad vl 1890, i panihe sen lidnust mantazole. Molembiden mail'man sodoiden aigan lidn oli muretud znamasižikš.
Valans'jen šingotihe valdkundan üks'jäiženno kivihilen löudmižsijanno. Avtosauvomine om päsarakoks 20. voz'sadan lopuspäi. Kružavan sijaline pramozl om tetab.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase regionan pohjoižpäivnouzmas, Bel'gijan röunanno, Esko (Šel'd)-jogen randal, 17..56 m ü.m.t. korktusil. Matkad Parižhasai om 200 km suvipäivlaskmha.
Vn 2011 Francijan rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 43 471 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 46 626 eläjad vl 1968.
Burgas

Burgas ( [burˈɡas]) om Bolgarijan lidn, kurort da meriport valdkundan päivnouzmas, Mustmeren randal. Se om valdkundan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, Burgasan agjan adnimistrativine keskuz.
Istorii.
Amuine grekine "Pirgos"-lidn ( «čuhunduz») oli olmas Burgasan sijas. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud 17. voz'sadal kalanpüdajiden külän sijas. Vl 1890 raudte ühtenzoiti lidnad Sofijanke.
Burgas šingotase järedal kivivoihimižel kombinatal, sömtegimištol, tekstiližen sarakon edheotandoil i maišiništonsauvomižel, mugažo meriportaks i lebutahoks.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase 0..209 m ü.m.t. korktusil, mererandal i Burgasan järviden randoil. Matkad Sofijhasai om 385 km päivlaskmha.
Klimat om ven vilun pohjoižen merijoksmusen tagut. Keza om päivoikaz lujas, tal'v om pil'vekaz. Voden keskmäine lämuz om +13,3 C°, heinkun-elokun +23,8..+23,9 C°, kezakun i sügüz'kun +19,7..+21,4 C°, tal'vkun-uhokun +2,9..+4,6 C°. Ekstremumad oma −21,6 C° (viluku) i +42,8 C° (kezaku). Kezaaigan minimum om +6,0 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +23,2 C° (tal'vku, uhoku). Ei voi panda halad semendkus-sügüz'kus (semendkun minimum om +2,2 C°). Paneb sadegid 558 mm vodes, kuidme läz tazomäras, enamba redukus (65 mm), vähemba elokus (24 mm). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 71..73 % röunoiš kezakus-sügüz'kus, 75..81 % toižiš kuiš.
Eläjad.
Vn 2011 Bolgarijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 219 098 ristitud. Kaik 206 371 eläjad oli lidnas vl 2015. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 225 455 eläjad vl 1999.
Rahvahad (enamba 0,6 % vl 2011): bolgarijalaižed — 78,5 %, turkad — 1,7 %, čiganalaižed — 0,6 %, toižed rahvahad — 1,9 %, rahvahuden ozutandata — 17,3 %.
Transport.
Avtobusad, trolleibusad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas, merivagzal radab.
Rahvahidenkeskeine civiline "Burgas"-lendimport (, "BOJ / LBBG") sijadase kümnes kilometras pohjoižpäivnouzmha lidnan keskusespäi. Tehtas reisiden enambust kezaaigan, sidä kesken čarterreisid, letas Evropan maihe, mugažo Bolgarijadme. Lendimport vastsi koumed millionad passažiroid vl 2017, valdkundan kahtenz' surtte Sofijan jäl'ghe.
Asan

Asan ( "Asan-si" [a.san]) om Korejan Tazovaldkundan lidn Čhunčhon Namdo-agjas.
Istorii.
Eländpunkt oli makundan lidnudeks 19. voz'sadal. Kätihe makundan keskuseks vl 1914. Sai lidnan statusad vl 1995.
Asan šingotase 14 tegimištkompleksal, niiden kesken avtopaloiden (Hyundai Motors) da elektronikan komponentoiden (Samsung Electronics) tehmižel. Meriport radab lähižes Phönthek-lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan päivlaskmas, agjan pohjoižes, Kokköčhon-jogen randoil. Se jogi augotase lidnan päivnouzmaižiden mägiden pautkil i jokseb päivlaskmha, sädab avarod alangištod Kvandoksan- (suves) i Jonjisan- (pohjoižes) mägiden keskes. Lidnan pohjoine pala om tazomb relätivižešti, kukhikaz.
Klimat om mussonine, paneb sadegid 1300 mm vodes, enamba vihmsezonas (kezaku-sügüz'ku). Voden keskmäine lämuz päiväl om +16,3 C°, vilukun +1 C°, kezakun-elokun +27..+29 C°.
Eläjad.
Vl 2013 lidnan eläjiden lugu oli 287 073 ristitud.
Nell' universitetad oma lidnas: Hoseo, Seonam, Sunčunhjan, Sun Mun, mugažo Asanan informacijan da tehnologijan politehnine kolledž.
Kaiseri

Kaiseri ( [ˈkajseɾi]) om lidn Turkanman keskuzpalas. Se om Kaiserin agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Edel meiden erad lidn oli Kappadokijan cariden rezidencijaks, sen nimituz oli Mazak. Kätihe Kappadokijad Rimalaižen imperijan provincijaks 8. vodel meiden erad, i Tiberii-imperator udesnimiti lidnad Kesarijaks (Cezarejaks). Lidn oli rimalaižiden rahuziden tehmižen sijaks Azijas. Möhemba hristanuskondan levitandan keskuz.
Kaiseri šingotase joudjal ekonomižel zonal vspäi 1998 (tehmižed, inžiniring da biznesprocessan toižed kompanijad), penil i keskmäižil surtte edheotandoil. Lidn putui vn 2004 Ginnessan Rekordkirjha, avaitihe 139 fabrikad ühtel päiväl.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase sambnuden Erdžijes-vulkanan (, 3917 m ü.m.t.) pohjoiženno pautkenno, 1054 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Klimat om ven kontinentaline vai pol'kuiv. Voden keskmäine lämuz om +11 C°, heinkun-elokun +22..+23 C°, tal'vkun-uhokun −1..+1 C°. Ekstremumad oma −32 C° i +40 C°. Paneb sadegid 408 mm vodes, vähemba heinkus-sügüz'kus (10..14 mm kus). Voib panda lunt kül'mkuspäi sulakuhusai, hala oleskeli päiči heinkus-elokus.
Kaiseri otab agjan viž rajonad 16:späi: Kocasinan i Melikgazi (pertišton päpala), Hacilar, Incesu, Talas.
Eläjad.
Vn 2011 Turkanman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 977 240 ristitud, agjan nell' videndest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Avtobusad da tramvaid oma kundaližeks transportaks lidnas.
Baotou

Baotou ( "Bāotóu", "Бугат") om lidn da lidnümbrik Kitain pohjoižes. Mülüb Südäimongolijan avtonomižhe agjaha.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1809 kuti Baotou-žilo. Vl 1923 raudte tuli žilho. Kätihe lidnaks vl 1932.
Baotou om harvmametalloiden samižen keskuz. Metallurgine i himine tehmižed ratas lidnümbrikos.
Geografijan andmused.
Lidnümbrik sijadase läz Mongolijan suviröunad. Lidn om saudud lidnümbrikon suvipäivlaskmas, Huanhen keskjoksmusen hural randal, 1050..1100 ü.m.t. korktusil. Avtonomižen agjan administrativižen Huh-Hoto-keskusen lidnümbrik levigandeb ani päivnouzmha Baotouspäi.
Klimat om kontinentaline kuiv. Voden keskmäine lämuz om +7,7 C°, kezakun-elokun +21..+24 C°, tal'vkun-vilukun −9..−11 C°. Ekstremumad oma −31 C° i +40 C°. Paneb sadegid 304 mm vodes, enamba heinkus-elokus (72..86 mm kus), vähemba kül'mkus-uhokus (11 mm pordos).
Eläjad.
Vl 2010 lidnümbrikon eläjiden lugu oli 2 650 364 ristitud, nellänz' surtte avtonomižes agjas. Vl 2020 lidnan ristitišt oli 2 261 089 eläjad 2662 km² pindal.
Südäimongolijan Tedon da tehnologijan universitet radab lidnas vspäi 2003 ( "Nèiménggǔ kējì dàxué", , 23..25 tuhad üläopenikoid), sen aluz om pandud vl 1958 kuti Baotoun tehnologine institut.
Rahvahad (2020): han' — 93,2 %, mongolad — 4,2 %, toižed rahvahad — 2,6 %.
Sukre

Sukre (guar. i [ˈsukɾe], ; ) om Bolivijan oficialine pälidn valdkundan konstitucijan mödhe vspäi 1839. Se om valdkundan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe, mugažo om Čukisakan departamentan i sen Oropes-provincijan ("Oropeza") administrativižeks keskuseks.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1538 kuti La Plat () hobedan löudmižsijiden tagut. Se om udesnimitadud valdkundan kahtenden prezidentan kanzannimen mödhe vl 1839 (Antonio Hose Sukre, ohjandi vll 1825−1828), oficialiženke tedotamiženke pälidnaks. Vl 1898 ohjastuz sirdi La Pas-lidnha, sil-žo aigal hobedan samine tuli lophu.
Bolivijan Ülembaine Käskuzkund sijadase lidnas.
Sukre šingotase pälidnan funkcijoil i üläopendusen keskuseks, turizmal, cementan i söndtavaroiden pästandal, kebnal tegimištol.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan keskuzpalan suves, departamentan lodehes, 2810 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad La Pas-lidnhasai om 415 km lodeheze orhal vai 555 km avtoteidme.
Klimat om subtropine korktoiden mägiden kaks'sezonine. Voden keskmäine lämuz om +15,0 C°, tal'ven (semendku-eloku) +12,4..+14,1 C°, toižiš kuiš +14,9..+16,6 C°. Ekstremumad oma −4,4 C° (heinku) i +34,9 C° (kül'mku). Il'man lämuz voib ülitada +27 C° miččel taht kul. Paneb halad tal'vel harvoin, ei voi panda niid vilukus-sulakus. Paneb sadegid 646 mm vodes, vihmsezon oleskeleb tal'vkus-keväz'kus (87..148 mm kus), läz ei olele sadegid semendkus-elokus (18 mm pordos). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 42..51 % röunoiš semendkus-redukus, 62..69 % tal'vkus-sulakus.
Tobmuz.
Sukre jagase kahesaks nomeruidud rajonaks, sidä kesken om viž lidnrajonad i koume külärajonad.
Edeližed lidnan pämehed (merad) oma Rosario Lopes (kül'mku 2019 — semendku 2021, "Rosario López Rojo de Aparicio"), Ivan Arcienega (semendku 2015 — kül'mku 2019, "Iván Arciénega").
Eläjad.
Vl 2009 lidnan eläjiden lugu oli 295 455 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Läz 390 tuhad eläjid om ezilidnoidenke (2021).
Gaborone

Gaborone (mugažo tsvanan i anglijan kelil; tsvan. virkand — [χabʊˈrʊnɪ], angl. [ˌɡæbəˈroʊniː], sijaline lühenduz: "Gabs") om Botsvanan pälidn da kaikiš suremb lidn.
Istorii.
Eländpunktan aluz oli pandud pälidnaks vl 1964 penen žilon sijas, nimitihe 19. voz'sadan tlokva-heimon Gaborone-vejan ("kgosi", 1825−1931) mödhe. Saudihe uden pälidnan sauvusiden enambust koumes vodes Ripmatomuden Päiväle, vn 1966 30. päiväle sügüz'kud. Enččen Bečuanalendan Mafeking-pälidn jäi uden Botsvan-valdkundan irdpolel, ka faktižikš pälidnad ei olend-ki ani.
Botsvanan päaluzkundad, bankad, birž, aviakompanii, verhiden maiden 19 sur'oigenduzkundad i koume konsulust, järedoiden kompanijoiden päfaterad sijadasoiš Gaborones, sidä kesken «Debswana» — mail'man kaikiš suremb diamantoiden samižkompanii.
Geografijan andmused.
Lidn seižub Notvane-jogen randal, 1014 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Suviafrikan Tazovaldkundan röunhasai om 15 km suvhe.
Lähembaižed lidnad oma Ramotsv suvipäivnouzmas, Mogodičane lodehes, Močudi päivnouzmas, Tlokveng jogen taga.
Klimat om tropine pol'kuiv kaks'sezonine. Voden keskmäine lämuz om +20,9 C°, redukun-keväz'kun +23,7..+25,7 C°, kezakun-heinkun +13,5..+13,7 C°. Ekstremumad oma −2 C° (heinku) i +40 C°. Paneb sadegid 487 mm vodes, enamba tal'vkus-keväz'kus (71..143 mm kus), kuiv sezon oleskeleb semendkus-redukus (29 mm pordos).
Tobmuz.
Edeline lidnan pämez' om Haskins Nkaigva (reduku 2011 — 2014).
Eläjad.
Vn 2001 rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 186 007 ristitud. Kaik 231 626 eläjad oli lidnas vl 2011. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Valdkundan ristitišton läz pol't eläb 100 kilometras pälidnalpäi da sen lähemba, 421 907 eläjad oli ezilidnoidenke vl 2011.
Radotomudenmär lidnalaižiden keskes oli 11,7 % vl 2008. SIDS-pozitivižed rahvahanikad ottiba 17,1 % lidnan ristitištos sil-žo vodel, kaikiš suremb pala om 45..49-voččiden keskes (35,4 %).
Transport.
Maršruttaksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Gaborone ühtenzoitase avtobusoil ezilidnoidenke.
Rahvahidenkeskeine civiline lendimport Seretse Khama-seran nimed ("GBE / FBSK", 425 tuh. passažiroid vl 2008) sijadase vižtoštkümnes kilometras pohjoižpolehe lidnaspäi. Tehtas reisid Afrikan lähižihe maihe.
Bandar Seri Begavan

Bandar Seri Begavan (malain kelel: بندر سري بڬاوان / "Bandar Seri Begawan") om Brunein pälidn da kaikiš suremb lidn.
Pälidn sijadase kaikiš penembas da kaikiš tihedašti elänzoittud Brunei da Muar-ümbrikos (279 924 eläjad vl 2011).
Lidnan nimi.
Vhesai 1970 lidnan nimi oli "Brunei"-lidn. Vn 1970 5. päiväl redukud udesnimitihe lidnad enččen Omar Ali Saifuddin-sultanan oiktastuseks. Uz' lidnan nimi znamoičeb «Hänen prostitadud lidn» malaikš. "Bandar" farsikš da Indijan kelil znamoičeb «kar» vai «port» vai «taivaz». "Seri" om sanskritan श्री "Sri"-sanaspäi, znamoičeb «emänd» vai «ižand». "Begavan" sündui sanskritan भगवान "bhagavān"-sanaspäi «ülähäine», «jumal».
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1920 britanižen tobmuden aigan.
Bandar Seri Begavan šingotase pälidnan funkcijoil, valdkundaližil holitišil, torguindal, sauvondal, pumaterialiden i meblin pästandal, tekstil'tegimištol, käzitöiden edheotandoil (rahvahaližed pramozlad).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Kalimantan-saren lodehes, seižub Brunei-jogen pohjoižel randal, Suvikitain meren randpolel, seičeme metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Klimat om ekvatorialine neps. Voden keskmäine lämuz om +27,6 C°, kuidme +27..+28,1 C° vodes läbi. Ekstremumad oma +18,4 C° (viluku) i +38,3 C° (keväz'ku). Paneb sadegid 3147 mm vodes, enamba kül'mkus (371 mm) i tal'vkus (357 mm), vähemba uhokus-keväz'kus (162..172 mm kus).
Vn 2007 1. päiväl elokud Brunein sultan ližazi pindad lidnale läz kahesha kerdha: 12,87 km² oli, 100,36 km² linni.
Administrativine jagand.
Bandar Seri Begavan jagase 15 rajonaks ("mukim:aks").
Transport.
Avtobusad (kuz' maršrutad) i katerad-taksid oma kundaližeks transportaks lidnas, ned-žo ühtenzoittas ezilidnoidenke.
Brunein rahvahidenkeskeine civiline lendimport ("BWN / WBSB", malaikš: "Lapangan Terbang Antarabangsa Brunei") sijadase 11 km lidnan keskusespäi. Tehtas reisid lähižiden maiden pälidnoihe, toižed vasttuzlidnad oma Hošimin, Honkong, London, Dubai, Mel'burn, Tokio, om sezonreisid Džiddha.
Medel'jin

Medel'jin (), oficialižikš Medel'jinan municipalitet (), om Kolumbijan kahtenz' surtte lidn (Bogotan jäl'ghe), Antjokii-agjan (departamentan) pälidn.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1616. Torokanvuitte šingotez oli kuldan löudmižsijihe sidotud Antjokijas.
Geografijan andmused.
Medel'jin seižub Andiden pohjoižes, sijadase 1500 m ü.m.t. korktusil, sen täht ekvatorialine klimat om pehmed.
Lujad manrehkaidused oliba Antjokii-departamentas vozil 1911 (7.2 ballad Rihteran pordhišton mödhe), 1938 (7.0), 1952 (6.7), 1962 (5.6), 1977 (6.5), 1992 (6.6/7.1).
Administrativine jagand.
Medel'jinan municipalitet ühtištub 5 lidnankundad Medel'jin-lidnanke. Kaik ned alajagasoiš 271 rajonaks.
Medel'jin-lidn jagase 6 zonha, ned kogotas 16 kommunaspäi.
Eläjad.
Vl 2014 lidnan eläjiden lugu oli 2 441 123 ristitud. Medel'jin om valdkundan kahtenden lidnaglomeracijan keskuz, 3 731 447 ristitud vl 2014.
Transport.
Om kaks' lendimportad. Kordovan Hosen Marijan nimel nimitadud rahvahidenkeskeine lendimport ("MDE") sijadase 29 km päivnouzmpolehe Rionegro-lidnas-kaimdajas (valdkundansüdäimižed da rahvahidenkeskeižed reisad). Herreran Olajan lendimport ("EOH") tegeb reisid vaiše valdkundan südäimes.
Vspäi 1995 metro radab lidnas (2 jonod, 28 stancijad, 32 km raudted). Se om üks'jäine Kolumbijas.
Bil'bao

Bil'bao ( [bilβo], [bilˈβao]) om Ispanijan 10. lidn eläjiden lugun mödhe, Biskaij-agjan administrativine keskuz. Mülüb avtonomižhe Baskma-ühthižkundha, sen kaikiš järedamb lidn.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1300 biskaižen Diego Lopes V de Aro-ohjandajan pätandan mödhe.
Bil'bao šingotase meriportal, turizmal i rahaazjoiden sarakol.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Nervjon-jogen randoil (, 72 km pitte), 0..689 m korktusil, 19 m ü.m.t. keskmäižel korktusel (6..32 m lidnan pertištos). Jogi lankteb Biskaižhe lahthe i sädab estuarijad siš. Bil'baon keskuzpala seižub 16 kilometras lahtespäi. Ezilidnad oma lahten randal.
Klimat om valdmeren subtropižen i venon röunal, pil'vekaz vodes läbi. Voden keskmäine lämuz om +14,7 C°, kezakun-sügüz'kun +18,4..+20,9 C°, tal'vkun-uhokun +9,3..+9,9 C°. Ekstremumad oma −8,6 C° (uhoku) i +42,0 C° (heinku, eloku). Paneb sadegid 1134 mm vodes, enamba kül'mkus-vilukus (120..147 mm kus), vähemba kezakus-sügüz'kus (50..73 mm kus). Paneb lunt tal'vel lähižiden mägiden pautkil. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 68..73 % röunoiš voden aigan.
Tobmuz.
Lidnan municipalitet jagase kahesaks nimitadud rajonaks (üks'lugu , ), ned alajagasoiš 34 neiborhudaks ("auzoa"). 
Lidnan municipalitetan tobmuden pämez' om alkal'd (, ). Edeližed lidnan pämehed oma Ibon Areso (keväz'ku 2014 — kezaku 2015), Injaki Azkuna ("Iñaki Azkuna", heinku 1999 — keväz'ku 2014).
Eläjad.
Vl 2013 lidnan eläjiden lugu oli 349 356 ristitud, vl 2018 — 345 821 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 433 115 eläjad vl 1982, sid' vajehtihe lidnan municipalitetan röunoid, i ristitišt poleni statistižikš. Läz üht millionad ristituid elädas ezilidnoidenke.
Kaik kaks' universitetad baziruišoiš lidnas: Baskman universitet (alusenpanend 1968 kut Bil'baon universitet, reorganizacii 1980, 44,9 tuh. üläopenikoid 2009-10 openduzvodel) i privatine riman katoline Deuston universitet (alusenpanend 1886 ende erigoittud Deusto-municipalitetha, 12,3 tuh. üläopenikoid 2018-19 openduzvodel).
Transport.
Avtobusad, tramvaid i metropoliten (radab vspäi 1995, om koume jonod, 48 stancijad, 51 km raudted) oma kundaližeks transportaks lidnas. Avtobusad i ezilidnjonused ühtenzoittas ezilidnoidenke. Meriport radab Biskaižen lahten randal.
Rahvahidenkeskeine civiline "Bil'bao"-lendimport ("BIO / LEBB", , , 6,3 mln passažiroid vl 2023) radab ühesas kilometras pohjoižhe lidnan keskuzpalaspäi. Tehtas reisid Päivlaskmaižen Evropan äjihe surihe lidnoihe, Pohjoiževropan pälidnoihe, Stambulha i Egiptha, mugažo Ispanijadme.
Arekip

Arekip ( [aɾeˈkipa], , ) om lidn Perun suves. Se om valdkundan kahtenz' surtte ižandusen keskuz Lim-pälidnan jäl'ghe. Om ühtennimižen agjan administrativižeks keskuseks.
Istorii.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1540 ispanijalaižil. Sen alangišt om elänzoittud 6.-7. voz'sadaspäi edel meiden erad vai aigemba. Vl 1868 Arekip oli pandud mantazole manrehkaidusel i sid' rekonstruiruidud kut oli ende. Lidnan istorine keskuz mülüb UNESCO:n Mail'man jäl'gusen nimikirjuteshe vspäi 2000.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Andiden pautkidenno, läz letkesišt rahvahatont Atakam-mad, 2041..2810 m korktusil, 2338 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, Huaiko Učumajo-tahondas (). Čili-jogi läbitab lidnad pohjoižespäi suvhe.
Klimat om kuiv päivoikaz korktoiden mägiden. Kun keskmäine lämuz om +14..+15 C° vodes läbi. Paneb sadegid 96 mm vodes, läz ei olele niid sulakus-tal'vkus (7 mm kaikes pordos). Jäl'gmäine luja manrehkaiduz oli vn 2001 23. päiväl kezakud (7,9 ballad). Vähäaktivine "Misti"-vulkan (vai "Guagua Putin", isp. "Guagua Putina", 5822 m kortte) sijadase 17 km päivnouzmha lidnan keskusespäi, jäl'gmäine tuhkanheitand oli vl 1985, mugažo 198 vodes edel sidä.
Eläjad.
Vl 2013 eläjiden lugu oli 861 145 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Läz 1,0 mln ristituid elädas lidnas ezilidnoidenke 3057 km² pindal (2017).
Edeline lidnan pämez' oli Alfredo Zegarra Tejada (2011−2018).
Transport.
Vspäi 1871 raudte ühtenzoitab lidnad Tünen valdmeren randištonke Mol'jendo-portas. Om vaiše jüguvendoid tedme, se vedase Kusko-lidnannoks kontinentan südäimes. 1930-nzil vozil Panamerikaine avtote ühtenzoiti lidnad mail'manke. Avtobusad da maršruttaksid oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes, avtobusad-žo ajeltas lähižihe surihe lidnoihe.
Rahvahidenkeskeine Rodriges Bajonan nimed lendimport ("AQP", 1,8 mln passažiroid vl 2018) sijadase 19 km lodeheze lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas reisid Čilin lidnoihe, La Pasha, Buenos Airesha, mugažo Perudme.
Armenii (lidn, Kindio, Kolumbii)

Armenii () om lidn Kolumbijan päivlaskmas. Se om Kindio-agjan (departamentan) administrativine keskuz. Om valdkundan kofen kazvatandan pälidnaks.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1880 kuti "Villa Ol'gin " (). Sai oficiališt statusad vl 1889. Om nügüdläiženke nimitusenke armenijalaižiden ühten usadiboišpäi nimen mödhe i voziden 1894−1897 niiden genocidan muštoks. Vn 1999 vilukun 25. päivän manrehkaiduz (M6,2) mureni läz kaiked lidnad, 1230 eläjid pölištuiba.
Lidn sijadase agjan pohjoižpalas, 1551 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Vl 2012 eläjiden lugu oli 292 008 ristitud. Kaik 500 tuh. eläjid om ezilidnoidenke (2018).
Barkisimeto

Barkisimeto ( [baɾkisiˈmeto]) om lidn Venesuelan lodehes. Se om valdkundan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, Lar-štatan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn, mugažo Iribarren-municipalitetan keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1552 samha kuldad. Vn 1812 manrehkaiduz mureni lidnad lujas.
Barkisimeto šingotase transportteiden sol'meks valdkundan keskuzpalan i päivlaskman keskes. Ümbriratas sadud tarbhaižid kaivatusud lidnan tegimil. Ižandusen toižed päsarakod oma sauvond, torguind, sömtegimišt (kofen edheotandad), metalltegesiden pästand valamižen mahtusel i mehanižel ümbriradmižel, nahkoiden i tabakan ümbriradmine.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase 566..940 m korktusil, 640 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Tobjan palan reljef om lapak. Matkad Karakas-pälidnhasai om 260 km päivnouzmha. Manrehkaidusiden magnitud voib sadas erasti vidhe..kudehe ballhasai.
Klimat om tropine pol'kuiv. Kun keskmäine lämuz om +20..+22 C° tal'vkus-uhokus i +23..+26 C° voden toižen aigan. Paneb sadegid 543 mm vodes, vähemba tal'vkus-keväz'kus (7..25 mm kus).
Tobmuz.
Lidnan territorii mülütab kümne nimitadud tulendad: seičeme oma Irribaren-municipalitetas i koume Palavecino-municipalitetas.
Lidnan tobmuz om kahtenvuitte. Irribaren-municipalitetan pämez' () ohjandab Barkisimeton tobjal palal, administracii radab lidnan keskuzpalas. Sen edeline pämez' om Luis Jonas Rejes ("Luis Jonás Reyes", radoi vspäi 2017 i oli valitud tošti voziden 2021−2025 strokuks). Palavecino-municipalitetan administracii sijadase Kabudare-tulendas lidnan suves, sen pämez' om Derbi Guedes ("Derby Guedez", 2021−2025), edeline — Mirna Vies (2017−2021). Valitas pämehid i municipaližiden nevondkundoiden ühtnijoid kaikel rahvahal nelläks vodeks.
Eläjad.
Vl 2011 lidnan eläjiden lugu oli 1,059,092 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Enamba 1,8 mln eläjid om lidnaglomeracijas.
Valdkundaline Keskuzpäivlaskmaine universitet Lisandro Al'varadon nimed () om alusenpandud vl 1962 koumeks profškolaks, nimitihe universitetaks vspäi 1967. Kaik kahesa valdkundališt i seičeme privatišt üläopendusen aluzkundad oma ezitadud lidnas niiden päkampusoikš vai filialoikš.
Guajakil'

Guajakil' ( [ɡwaʝaˈkil]), oficialine nimituz Santjago de Guajakil' (), om Ekvadoran kaikiš suremb lidn (kuti Kito-pälidn-ki) da meriport. Se om Guajasan agjan i Guajakilin kantonan administrativine keskuz.
Istorii.
Enččel indejalaižiden torguindlidnad sijazisoiš Guajakilin territorijal. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1536 ispanijalaižil kuti "Kaikiš hüväsuguine da kaikiš uskoline Santjago de Guajakil'-lidn" (). Vl 1687 lidn eli varghudes läbi angližiden da francižiden merirazbainikoiden jäl'ghe. Vn 1860 22.-24. sügüz'kud rahvahanikoiden sodan Ekvadoras päine tora tegihe lidnan ümbrištos, Gabriel' Morenon i Gil'jermo Frankon sodaväged toraziba, i jäl'gmäižed saiba kilt. Vl 1896 lidnan znamasine pala oli muretud järedan lämoipalon tagut.
Guajakil' šingotase järedal meriportal (valdkundan merijüguiden kaks' koumandest), kivivoin ümbriradmižel, kalanpüdusel, sauvondan edheotandoil i turizmal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan päivlaskmas, Guajas-jogen oiktal randal () da Tünen valdmeren Guajakilin lahten randal. Istorine keskuz seižub 40 kilometras jogensuspäi, nell' metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kito-pälidnhasai om 250 km pohjoižpäivnouzmha orhal.
Klimat om tropine räk savannoiden. Kun keskmäine lämuz om +25..+27 C° vodes läbi. Ekstremumad oma +15,8 C° (uhoku) i +37,3 C° (keväz'ku). Paneb sadegid 1263 mm, kaks' sezonad oleskeldas. Vihmsezon oleleb El' Ninjo-nägusen pordon aigan vilukus-sulakus, paneb 200..332 mm kus. Kuivsezon oleskeleb vilun Gumbol'dtan joksmusen valatoitusen aigan, paneb 87 mm kezakus-kül'mkus kaikes pordos (1..6 mm elokus-redukus). Pened manrehkaidused oma kaikenaigaižed, lidn alištub torokaldoihe. Jäl'gmäine järed manrehkaiduz oli vn 2016 16. päiväl sulakud (7,8 ballad, kaks' mest pölištui).
Tobmuz.
Guajakil' jagase 72 nimitadud territorialižeks sektoraks.
Edeližed lidnan pämehed () oma Sintia Viteri ("Cynthia Viteri", semendku 2019 — semendku 2023), Haime Nebot ("Jaime Nebot", eloku 2000 — semendku 2019).
Eläjad.
Vl 1950 lidnan eläjiden lugu oli 258 966 ristitud, sabustihe millionad läz 1980-nt vot. Kaikiš suremb lidnan i kantonan ristitišt om nügüd'. Kaik 3,6 mln ristituid elihe ezilidnoidenke vl 2022 (oli 3,1 mln vl 2019), se oti videndest valdkundan ristitištos. Kaik 2 350 915 eläjad oli kaikes Guajakilin kantonas 4196,37 km² pindal vl 2010.
Hristanuskond om levitadud, kaikiš amuižeb — katoline jumalankodikund.
Transport.
Avtobusad, «Metrovía»-kiruhavtobusad (koume maršrutad), maršruttaksid da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Om raudteühtenzoitust Kito-pälidnanke Duran-ezilidnaspäi Guajas-jogen vastrandal.
Guajakilin rahvahidenkeskeine civiline lendimport Hose Hoakin de Ol'medo-runokirjutajan nimed ("GYE / SEGU", 3 mln passažiroid vl 2019) sijadase vides kilometras pohjoižhe lidnan keskusespäi. Tehtas reisid Suviamerikan i Keskuzamerikan lähižihe maihe, Nju Jorkha, Majamihe, Madridha i Amsterdamha, mugažo Ekvadoradme (passažiroiden pol').
Gvadalahar

Gvadalahar ( [ɡwaðalaˈxaɾa]) om Meksikan lidn valdkundan keskuzpalan päivlaskmas. Se om valdkundan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Halisko-štatan administrativine keskuz (vspäi 1823).
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1542 varmitamha Ispanijan tobmut uziš maiš. Kristobal' de Onjate-alusenpanii nimiti lidnad ispanižen Gvadalaharan mödhe, päivlaskmaižen Meksikan Nunjo Bel'tran de Gusman-konkistadoran kodilidnan mödhe. Satusekaz sijaduz abuti lidnale šingotadas.
Gvadalaharan ižandusen päsarakod oma elektronikan tehmine (neniden kompanijoiden tegimed: General Electric, Intel, Hitachi, Hewlett Packard, Siemens) i sen eksport AÜV:oihe, sömtegimišt, tekstiline sarak i kengiden tehmine, avtopaloiden i metalližen instrumentan pästand, turizm.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Atemahak-alangištos, 1589 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Tünen valdmeren randhasai om 200 km päivlaskmha orhal, Mehikohosai om 500 km päivnouzmha-suvipäivnouzmha orhal vai 550 km avtotedme.
Klimat om valdmeren subtropine läz tropišt. Voden keskmäine päiväline lämuz om +20,9 C°, semendkun-kezakun +23,9..+24,5 C°, tal'vkun-uhokun — +17,1..+18,4 C°. Absolütine minimum oleskeli −1,5 C° (viluku), maksimum +41 C° (sulaku). Kezaaigan minimum om +9 C° (heinku), tal'vaigan maksimum om +38 C° (uhoku). Paneb sadegid 1002 mm vodes, enamba kezakus-elokus (191..272 mm kus), kuiv sezon oleskeleb kül'mkus-semendkus (82 mm pordos). Keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 46..50 % röunoiš keväz'kus-semendkus, 57..72 % toižiš kuiš.
Eläjad.
Vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 1 460 148 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 1 650 205 eläjad vl 1990. Kaik 4,4 mln ristituid elihe lidnaglomeracijas 2 734 km² pindal vl 2010, se om kahtenz' surtte Meksikas i otab Halisko-štatan ristitišton koume videndest.
Järed valdkundaline Gvadalaharan universitet (, 310 tuh. üläopenikoid vl 2021) om olmas vspäi 1792, sen aluz om pandud ph. Homoi Akvinalaižen kolledžan sijas (oli vspäi 1586).
Edeližed lidnan pämehed () oma Pablo Lemus Navarro (reduku 2021 — reduku 2023), Ismael' del' Toro Kastro ("Ismael del Toro Castro", reduku 2018 — uhoku 2021).
Transport.
Kiruhavtobusad i privatižed avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas. Vspäi 1989 metropoliten radab lidnas (isp. "SITEUR", kaks' jonod, 29 stancijad, 24 km raudted).
Ravahidenkeskeine civiline "Gvadalahar"-lendimport sodan ripmatomudes Migel' Idal'go-i-Kostil'ja-vejan nimed ("GDL / MMGL", 14,3 mln passažiroid vl 2018) sijadase 16 km suvhe lidnan keskusespäi. Tehtas passažirreisid AÜV:oiden i Meksikan äjihe lidnoihe, Panam-lidnha, om jügureisid mail'madme.
Mendos (lidn)

Mendos (, täuz' nimituz "Mendoza del Nuevo Valle de La Rioja" — «Mendos udes La Riohan alangištos») om Argentinan lidn valdkundan päivlaskmas. Se om Mendosan agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud Pedro del' Kastiljo-kapitanal vn 1561 2. päiväl keväz'kud, nimiti hänen pämehen kanzannimen mödhe. Enamba 200 vot lidn oli alištunu Čilin tobmudele. Lidn om udessaudud vn 1861 lujan manrehkaidusen jäl'ghe. Vspäi 1887 raudte ühtenzoitab Buenos Airesanke, vl 1910 Transandine raudte om saudud Čilihe (eile rados vspäi 1984).
Mendos da sen ümbrišt šingotasoiš vinan tehmižel, kivivoin samižel da ümbriradmižel, peniden lendimiden pästandal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan pohjoižes, Andiden pämägisel'ganno, 769 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Buenos Airesaspäi om 1037 km lodeheze. Lähembaine järed lidn om Santjago (Čili).
Vn 2010 Argentinan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 115 041 ristitud. Kaik 1,4 mln ristituid elädas lidnaglomeracijas (2015, nellänz' surtte valdkundas).
Mel'heižtahod.
Mendos om lidn vihoštesenke. Puištod, restoranad, öližed klubad i teatrad ratas siš.
Lidnan keskuzpala om zon jaugnikoiden täht, om nenid mel'heižtahoid:
Znamasižed i mel'hetartuižed oma viž torgud:
Armenii (znamoičendad)

Armenii voib znamoita:
Rosario (Argentin)

Rosario (mugažo ispanijan kelel, virktas [roˈsaɾjo]) om Argentinan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe. Se om Santa Fen agjan kaikiš suremb lidn.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vn 1793 7. päiväl redukud. Se sai lidnan oficialižen statusan vn 1852 elokus. Ristitišt ližadui lujas pagenikoil Ezmäižes mail'man sodaspäi immigracijan käskusen kebnendusen tagut 20. voz'sadan augotišes.
Rosario šingotase villän eksportan portal, terasen vanundtegimel, mašinansauvomižel (vilugoitimed, avtod, mašinad sömtegimišton täht, maižanduztehnik), nahktegesiden i kengiden edheotandoil, sömtegimištol (liha, voi, jauh).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan päivnouzmas, agjan suvipäivnouzmaiženno röunanno, Paran-jogen oiktal päivlaskmaižel randal, 31 m ü.m.t. keskmäižel korktusel (vai 22..24 m ü.m.t.). Matkad Buenos Airesaspäi om 300 km lodeheze.
Klimat om subtropine neps. Sä om vajehtui, kezaaig om päivoikaz. Voden keskmäine lämuz om +17,8 C°, tal'vkun-uhokun +23,6..+24,8 C°, kezakun-elokun +10,1..+12,3 C°. Ekstremumad oma −8,4 C° (heinku) i +40,7 C° (viluku, tal'vku). Voib panda halad sulakus-sügüz'kus. Paneb sadegid 1053 mm vodes, enamba redukus-sulakus (108..138 mm kus), kuivahk sezon oleskeleb kezakus-elokus (23..35 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 65..69 % röunoiš sügüz'kus-vilukus, 73..81 % uhokus-elokus.
Eläjad.
Vn 2010 Argentinan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 948 312 ristitud, se oli kaikiš suremb ristitišt. Läz 1,2 mln ristituid elädas ezilidnoidenke (2010).
Kaik kaks' valdkundališt universitetad oma lidnas: Rosarion nacionaline universitet (, om sätud vl 1968) i Nacionaline tehnologine universitet ("Universidad Tecnológica Nacional", radab vspäi 1953). Viž privatišt universitetad oma avaitud mugažo.
Transport.
Avtobusad, trolleibusad i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Tramvaiden likund jäi enččes, niiden raudteiden verk saihe 192 km i om sauptud vl 1963. Buenos Aires — Kordov-kiruhraudten projekt vaumičese. Meriastjad tuldas ujuden Rosarion porthasai, se om valdkundan päine villän eksportan mödhe i kahtenz' jüguiden pörundan mödhe. Vspäi 2003 sild ühtenzoitab lidnad Viktorii-lidnanke Paran-jogen suhištos päliči. Kaks' raudtestancijad ratas passažiroiden täht: "Rosario Norte" i "Rosario Sur", ned i toižed kävutasoiš vemha jüguid päpaloin.
Rahvahidenkeskeine civiline "Rosario — Mal'vinan Sared"-lendimport (, ROS / SAAR, 510 tuh. passažiroid vl 2016) sijadase 13 kliometras päivlaskmha-lodeheze lidnan keskuzpalaspäi. Tehtas reisid Brazilijan lähižihe surihe lidnoihe i Argentinadme.
Marakaibo (lidn)

Marakaibo ( [maɾaˈkaiβo]) om Venesuelan järed meriport, kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe. Se om Sulii-štatan administrativižeks keskuseks da palaks.
Istorii.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud 16. voz'sadal severz'-se kerdoid, saksalaižil kuti "Noi-Nürnberg" (, 1529−1546), sid' ispanijalaižil kuti "Nueva-Samor" (, vll 1569 i 1574). Ezmäi indejižed heimod tegiba londoid verazmalaižiden žilho, sid' kaikel 17. voz'sadal merirazbainikad anastiba meriportad. Nell' voz'sadad alusenpanendan jäl'ghe saihe lidnhasai meritel vaiše.
Marakaibo šingotaškanzi kivivoin löudmižen jäl'ghe vl 1917 eksportiruimha sidä. Nened sarakod ratas lidnas: kivivoin da sen produktoiden transportiruind, kivivoin ümbriradmine, sauvondmaterialiden pästand, tekstil'edheotandad, sömtegimišt.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan lodehes, sal'men 8..10 km levette päivlaskmaižel randal, kuz' metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Sal'm ühtenzoitab ühtennimižen järven vezid Kariban meren Venesuelan lahtenke. Avtotesild om saudud sal'mes päliči vll 1958−1962.
Klimat om räk kuivahk. Kun keskmäine päiväline lämuz om +27..+29 C° vodes läbi. Paneb sadegid 580 mm vodes, kuiv sezon oleskeleb vilukus-keväz'kus (14 mm pordos).
Tobmuz.
Marakaibo jagase 18 nimitadud tulendaks.
Lidnan municipalitetan pämez' om alkal'd (). Edeližed lidnan pämehed oma Rafael' Ramires ("Rafael Ramírez Colina", tal'vku 2021 — reduku 2024), Villi Kazanova ("Willy Casanova", tal'vku 2017 — tal'vku 2021), Evelin Treho de Rosales ("Eveling Trejo de Rosales", tal'vku 2010 — tal'vku 2017).
Eläjad.
Vl 2001 lidnan eläjiden lugu oli 1 220 000 ristitud, vl 2013 — 2 001 591 ristitud 550 nellikkilometrad pindal. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Kaik 5 278 448 eläjad om ezilidnoidenke (kogonaine pind 1393 km²).
Transport.
Avtobusad i maršruttaksid oma kundaližeks transportaks. Tramvaid ajadas lidnan palas turistoiden täht päpaloin. Vspäi 2006 kebnan metron jono radab (vspäi 2009 om 11 km raudted kudenke stancijanke).
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline "Činit"-lendimport (, "MAR / SVMC", 2,8 mln passažiroid vl 2008) sijadase 15 km suvipäivlaskmha lidnan keskuzpalaspäi. Sišpäi tehtas reisid Panam-lidnha i Majamihe, mugažo Venesueladme.
Valensii (Venesuel)

Valensii ( [baˈlensja]) om lidn Venesuelan pohjoižes. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Karabobo-štatan pälidn.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1555. Valensii oli Venesuelan pälidnaks vll 1812−1830.
Valensii šingotase mašinansauvomižel, himižel i farmaceftižel sarakoil, sömtegimištol.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase alangištos, 520 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kariban Andad ümbärtas lidnad. Valensii-järv (vai Takarigua, 350 km²) zavodiše 15 kilometras päivnouzmha lidnan keskusespäi. Matkad Kariban meren randišthosai om 30 km pohjoižhe (Puerto Kabel'jo-port), Karakas-pälidnhasai om 125 km päivnouzmha.
Valensii jagase 5 municipaližhe ühtnikha (isp. "municipio"), ned alajagasoiš 14 tulendha (isp. "parroquia").
Eläjad.
Vn 2011 Venesuelan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 1 396 322 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Läz 2,1 mln elädas ezilidnoidenke.
Transport.
Avtobusad (isp. üks'lugu "bus" i "buseta") i maršruttaksid (isp. "microbus" vai "colectivo") oma kundaližeks transportaks. Vspäi 2006 metropoliten radab (1 jono, 9 stancijad, 7 km raudted).
Rahvahidenkeskeine civiline lendimport Arturo Mičelena-pirdajan nimed ("VLN", 788 tuh. passažiroid vl 2012) sijadase 10 km päivnouzmha lidnan keskusespäi. Tehtas reisid Panamha, Arub-sar'he i Santo Domingoho, mugažo Venesueladme.
Manisales

Manisales ( [maniˈsales]) om lidn Kolumbijan keskuzpalan päivlaskmas. Se om Kal'das-agjan (departamentan) administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1849.
Manisales om kofen kazvatandan znamasine keskuz. Valdkundan kahtenz' üläopendusen keskuz, seičeme universitetad oma päfateroid vai palakundoid siš, läz 30 tuhad üläopenikoid. Nece tegimišt šingotase ezilidnoiš: metallurgii, kengiden i räzinan pästand, pezendabutusiden tehmine, sömtegimišt (kofen sortiruind i pakuitez, šokolad, likörad), programholitusen edheotandad. Tetab Suviamerikas futbolan keskuz, Palogrande-stadion mülütab 30 tuhad kacujid.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Činčin-jogen basseinas, Andiden pautkil, 2160 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Andiden kaikiš korktemb Nevado-del'-Ruis-vulkan (5321 m) om 40 kilometras pohjoižhe lidnaspäi, se om väges, manrehkaidused i reduvalud oma paksud.
Klimat om subtropine korktoiden mägiden, lähižed madalambad tahondad elädas ekvatorialižes klimatas. Kun keskmäine lämuz om +16..+17 C° vodes läbi. Ekstremumad oma +1 C° i +32 C°. Paneb sadegid 1583 mm vodes, kuivamb heinkus-elokus (74 mm kus), vihmoiden kaks' päd: redukus (209 mm kus) i sulakus (176 mm kus).
Eläjad.
Vl 2015 eläjiden lugu oli 396 102 ristitud 571,84 km² pindal. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Läz 580 tuhad ristituid elädas ezilidnoidenke (2018).
Pereir (lidn)

Pereir ( [peˈɾejɾa]) om lidn Kolumbijan päivlaskmas. Se om Risaral'd-agjan (departmentan) administrativine keskuz i sen üks' 14 municipalitetaspäi, valdkundan kofen kazvatusen tahondan kaikiš suremb lidn.
Istorii.
Edel ispanijalaižiden tulendad tahond oli elänzoittud Kimbaja-kul'turan indejalaižil, hö sädiba tegesid kuldaspäi. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vn 1863 30. päiväl elokud. Lidn om nimitadud Francisko Pereira Martines-manpidajan (1783−1863) mödhe.
Pereir šingotase industrijal (alüminijasižed tegesed, motociklad), regionan logistikal i torguindal, kofen ümbriradmižel, lebuturizmal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Andiden ezimägištol, 1411 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, Otun-järven randal.
Municipalitet levigandeb 702 km² pindal, jagase 19 nimitadud lidnrajonaks i 12 külärajonaks. Sen klimatan järgenduz pindan mödhe: läm' 9,9 %, ven 60,7 %, vilu 11,5 %, al'pižen tundran () 17,7 %.
Klimat Matekanj-lendimportan rajonas (1346 m ü.m.t.) om tropine vihmmecoiden. Kun keskmäine lämuz om +21..+22 C°. Ekstremumad oma +10 C° i +37 C°. Paneb sadegid 2 424 mm vodes, vähemba vilukus-uhokus i heinkus-elokus (129..133 mm kus), enamba redukus-kül'mkus (288..290 mm kus).
Eläjad.
Vl 2017 lidnan eläjiden lugu oli 474 335 ristitud. Läz 700 tuhad ristituid om ezilidnoidenke, Pereir sädab konurbacijad Doskebradas-lidnanke lähižen municipalitetan territorijal.
Kaikiš enamba levitadud religii om katolicizm. Om protestantizman pühäpertid mugažo.
Kaik om kümne universitetad vai niiden filialad ratas lidnas, niiden keskes oma Pereiran tehnologine universitet (, radaškanzi vl 1961, 18,5 tuh. üläopenikoid vl 2018) i Pereiran katoline universitet.
Takuarembo

Takuarembo ( [ta.kwa.ɾemˈbo], «rogojogi» guaranin kelespäi) om lidn Urugvain pohjoižes. Se om valdkundan kahesanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Takuarembon agjan administrativine keskuz (vspäi 1837).
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1832 "San Fruktuoso"-nimitusenke katoližen ph. Fruktuoz Tarragonalaižen nimen mödhe, Urugvain Fruktuoso Rivera-prezidentan kaičijan, hän käski säta eländpunktad. Žilo sai lidnuden statusad () vl 1895, kätihe lidnaks (isp. "ciudad") vn 1912 24. päiväl kezakud nügüdläiženke nimenke jogen mödhe.
Takuarembo om maižanduzrajonan keskuseks (živatvodind), sömtegimišton (lihakombinat, jauhtegimed) i mecpilindan edheotandad ratas lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan pohjoižes, Takuarembo-jogen (260 km pitte, Rio Negron oiged ližajogi) Arrojo Takuarembo Čiko-ližajogen randal ("Arroyo Tacuarembó Chico"), 137 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Montevideo-pälidnhasai om 390 km suvhe avtotedme vai raudtedme.
Klimat om subtropine neps, keza om päivoikaz. Voden keskmäine lämuz om +18,3 C°, tal'vkun-keväz'kun +22,3..+24,5 C°, kezakun-elokun +12,2..+13,8 C°. Sumeged oma paksud tal'vaigan, voib panda halad harvoin lujas. Paneb sadegid 1427 mm vodes, läz tazomäras kuidme, enamba uhokus-sulakus (138..159 mm kus) i redukus (133 mm), vähemba heinkus-elokus (75..79 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 66..72 % röunoiš sügüz'kus-keväz'kus, 73..79 % sulakus-elokus.
Eläjad.
Vl 1996 lidnan ristitišt oli 45 891 eläjad, vl 2004 — 51 224 eläjad. Vn 2011 Urugvain rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 54 755 ristitud, se oli kaikiš suremb ristitišt, agjan koume videndest.
Riman katoližen nell' pühäpertid oma avaitud lidnas. Ph. Fruktuozan päjumalanpertin originalan aluz oli pandud vl 1834, nügüdläine sauvuz om pühästadud vl 1917. Tulendoiden koume jumalanpertid oma Pühän Ristan, ph. Josifan, Lurdesan Jumalanmaman.
Kohtla-Järve

Kohtla-Järve (mugažo estikš; , ) om Estinman pohjoižpäivnouzmaižes Ida-Virun makundas. Se om valdkundan videnz' surtte lidn.
Istorii.
Severz'-se erižid paloid mülüdas lidnha, kaikiš amuižembad mainitadas vl 1241 Danijan maiden kirjas. Palab šoidkivi om lidnan sündundan päsü, voib löuta sidä avol'jaižen da manalaižes olendas lidnan ümbrištos. 20. voz'sadal ottihe kävutandha šoidkiven löudmižsijid, šingotaškanzihe radnikžiloid läz niid. Vl 1924 saudihe tegint samha void šoidkivespäi läz Kohtl-raudtestancijad. "Kohtla-Järve-radnikžilo" kazvataškanzi tegimenno i kätihe ümbrišton päžiloks.
Vn 1946 15. päiväl kezakud radnikžilo sai lidnan statusad. Lidnan eländfartalad oma erigoittud keskneze šoidkiven kaivuzsijil, mugažo kilometrižil meckeskustoil da pöudoil varuitomudhe näht, i erazvuiččed lidnrajonad levitadas 30 kilometrhasai. Vhesai 1964 lidn mülüti ičheze äjid lähižid žilod, severz'-se läksiba lidnan tobmudespäi vl 1991, koume lidnad sündui: Jihvi, Kiviili i Püssi, da Kohtl-žilo.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase makundan pohjoižes. Lebun zon om lidnan da Suomen lahten keskes. Matkad Tallidnhasai om läz 150 km päivlaskmha orhal. Jihvi-lidn sijadase Kohtla-Järven südäimes.
Lidn jagase vidhe rajonha (): Järve (Vanh Lidn, Käv (est. Käva), Uz' Lidn), Ahtme, Oru, Somp (est. "Sompa"), Kukruze (est. Kukruse).
Eläjad da ižanduz.
Vl 2010 eläjiden lugu oli 44,5 tuhad ristituid. Venäkel'žed oma enambuses lidnas, videndez — estilaižed, kaik om läz 40 rahvahut. Koume proftehništ školad oma lidnas. Tallidnan tehnižen universitetan palakundad: Šoidkiven institut (paloin) i Virun makundan kolledž.
Šoidkiven samine da ümbriradmine, himine sarak oma šingotadud lidnas. Sijaližed lämuzenergokeskused ratas šoidkivel.
Avtobusad, maršruttaksid da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. Voib sadas «Tallidn — Narv — Piter»-avtotel, om avtote Tarthusai, raudtestancii om läz lidnad.