Vinnipeg

Vinnipeg ( [ˈwɪnɪpɛɡ], francine virkand: [winipɛɡ]) om lidn Kanadan keskuzpalan suves. Se om valdkundan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Manitob-provincijan administrativine keskuz.
Istorii.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud šotlandijalaižil vl 1812 kuti "žilo Rusttanno jogenno", vai "Red-riveranno". Vspäi 1870 Manitob kändihe Kanadan konfederacijan palaks. Vinnipeg sai oficiališt lidnan statusad vl 1873, sil aigal lugetihe 1860 eläjad. Lidnan nimi libub Vinnipeg-järvespäi 65 km pohjoižhe, "Win nipee" znamoičeb «reduvezi» kri-indejalaižiden kelel. Vl 1885 raudte läbiti lidnad, vn 1886 kezakus ezmäine jonuz tuli Monreališpäi. Raudten znamoičend poleni Panaman kanalan avaidusen jäl'ghe vl 1914. Vl 1972 ühtištadihe 13 lidnad i žilod ühteks lidnaks.
Vinnipeg šingotase provincijan aluzkundoil ("Province of Manitoba", "University of Manitoba", "City of Winnipeg", "Manitoba Hydro", "Manitoba Liquor &amp; Lotteries Corporation"), torguindal, toižil valdkundaližil holitišil (tervhudenkaičend i socialine abu), transportteiden sol'meks. Läz kaikiden Kanadan rahuziden pästand tegese neciš lidnas, mugažo pästtas severziden-se kümnikoid valdkundoiden rahuzid. Lidnan kogosüdäiprodukt oli $43,3 mlrd vl 2018.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase provincijan suves, Assiniboin-jogen lanktendanno huralpäi Red Riverha (Vinnipeg-järven ližajogi), 239 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Tahond alištub sur'vezile (luja oli vl 1950). Matkad AÜV:oiden röunhasai om sada kilometrad suvhe.
Klimat om terav kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +2,4 C°, kezakun-elokun +17..+20 C°, tal'vkun-uhokun −13..−16 C°. Ekstremumad oma −45 C° i +40,6 C°. Kezaaigan minimum om −6,1 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +11,7 C° (tal'vku, uhoku). Ei olele haloid heinkus. Paneb sadegid 505 mm vodes, enamba kezakus-elokus (77..90 mm kus), vähemba kül'mkus-keväz'kus (14..25 mm kus), sidä kesken paneb lunt 114 sm tal'ves katken nägul. Keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 47..55 % röunoiš sulakuspäi sügüz'kuhusai, oleleb 69..75 % kül'mkus-keväz'kus.
Tobmuz.
Vinnipeg jagase vižtoštkümneks nimitadud valičemižümbrikoks, om 40..50 tuhad eläjid kaikuččes.
Vspäi 1992 Vinnipeg-lidnan suim (, ) kogoneb 15 professionaližes ühtnijaspäi, ende oli 29 tulijad ühtnijad. Kaik rahvaz valičeb heid i merad nelläks vodeks. Lidnan pämez' om mer (, ), hän om lidnan radonoigendajan tobmuden pä, ühtneb lidnan suiman ištundoihe änen oiktusenke (16. ühtnijaks). Edeline mer om Braian Bouman ("Brian Bowman", kül'mku 2014 — kül'mku 2022).
Eläjad.
Kaik 90 153 ristitud elihe lidnas vl 1906. Vl 2011 lidnan eläjiden lugu oli 663 617 ristitud, heišpäi 15,4 % oma ukrainan augotižlibundan, indejalaižed otiba kahesandest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Vl 2021 kaik 834 678 ristituid elihe lidnaglomeracijas 5285,46 km² pindal (kahesanz' surtte valdkundas), provincijan eläjiden koume videndest.
Kelen mödhe (2021): anglijan kel' ezmäižeks — 95 %, francijan kel' ezmäižeks — 2,8 %, tagalog mamankeleks — 6 %, pandžaban kel' mamankeleks — 4,1 %, kitajan kel' (mandarin-pagin) — 1,5 %, odžibven kel' — 0,2 %.
Religijan mödhe (2021): hristanuskojad — 50,4 % (heišpäi katolikad 24 % ristitišton ühthižes lugus), sikhad — 4,4 %, islamanuskojad — 3,3 %, induizman uskojad — 2 %, judaistad — 1,4 %, buddistad — 0,9 %, aborigenižen veroližen hengeližusen polenpidajad — 0,4 %, toižed uskojad — 0,7 %, religijatomad — 36,4 %.
Transport.
Avtobusan läz sadad maršrutad "Winnipeg Transit"-organizacijan ohjandusen al, taksid i velosipedad oma kundaližeks transportaks lidnas.
Rahvahidenkeskeine civiline "Vinnipeg"-lendimport sijaližen Džeims Armstrong Ričardson-biznesmenan nimed ("YWG / CYWG", 4,4 mln passažiroid vl 2019) sijadase lidnan lodehes. Tehtas reisid Kanadan järedoihe lidnoihe i Nunavut-territorijha, AÜV:oiden erasihe-se lidnoihe, om sezonreisid Meksikan i Kariban meren lebutahoiže.