tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
German Anna

Anna Viktorija German-Tuhol'skaja (, , ; sünd. 14. uhoku 1936, Urgenč, Uzbekistanan NST, NSTÜ — kol. 26. eloku 1982, Varšav, Pol'šanma) oli tetab pol'šanmaine i nevondkundaline pajatai da muzikankirjutai. (1980).
Biografii.
Anna oli sündnu Urgenč-lidnha. Hän oli saksan i alaman augotižlibundal i maman, i tatan polespäi. Irma Berner-maman (1909−2007) ezitatad-mennonitad sirdiba Alamaišpäi Stavropolin randha Jekaterinan Toižen aigan völ. Tat oli sündnu Lodzihe, arestuihe i amptihe händast vl 1937. Annan aigaline laps'aig mäni Osinnikiš i Keskuzazijas. Vl 1942 aktrisan mam läksi mehele kahtenden kerdan. Uz' mužik oli Pol'šanman sodamez', ka kanz sirdi sen suvipäivlaskman Nova Rud-lidnha vl 1946.
Anna Germanan muzikkar'jer jätksihe vspäi 1959 surmhasai. Hänen än' oli koloraturine soprano. Naine edesti pajoid mail'man rahvahiden kelil, enamba kaiked venäkelel i pol'šan kelel. Evropan äjiden rahvahidenkeskeižiden festivaliden laureat.
Gurčenko Lüdmila

Lüdmila Markovna Gurčenko (, ; sünd. 12. kül'mku 1935, Har'kov, Ukrainan NST, NSTÜ — kol. 30. keväz'ku 2011, Moskv, Venäma) oli nevondkundlaine i venämalaine pajatai, fil'miden aktris i scenarist. NSTÜ:n rahvahaline artist (1983), Venälaižen Federacijan valdkundaližen premijan laureat (1994).
Biografii.
Tuleban aigan aktrisan tat oli goll' radnik i Oktäbrin revolücijan polenpidai, mam oli bajarišton rodul. Kazvatajad radoiba Har'kovan filarmonijas. Neižne eli Har'kovas pästandhasai školaspäi, sidä kesken nacistoiden okkupacijan aigan. Ajeli Moskvha i openui VGIK:as vll 1953−1958.
Gurčenko zavodi aktrisan kar'jerad vl 1956. Vändi tetabid rolid muzikkomedijoiš i fil'miš-operettoiš ezmässai, edesti äi rolid teatras. Fil'mdihe enamba mi sadas čomamahtoižiš fil'miš i TV-serialoiš. 2000-nzil vozil naine ühtni dokumentaližihe fil'mihe.
Artömovsk

Artömovsk — se om eländpunktan nimi:
Kičedži Vasilii

Vasilii Nikolajevič Kičedži (; sünd. 3. viluku 1954, Čeläbinsk, Venäman NFST, NSTÜ) om Venäman valdkundmez' da edheotai, Piterin varagubernator enččes (14.09.2011—11.2014), sil radnikusel kurirui kul'turan da SMI:n sferad. Edel sidä (vll 2009−2010) radoi Moskvan ohjastuses.
Kičedži om pästtud Moskvan nevondkundaližen torguindan stacionaratomas institutaspäi vl 1980 «rahvahanižandusen ohjastuz»-specializacijanke. Ekonomikan tedodoktor. Mez' tegi rektoran velgusiden mödhe Piterin čomamahtoliž-tegimištoližes akademijas A.L. Štiglican nimed (13. semendku 2015 — 17. keväz'ku 2017).
Mehen kazvatajad — Bessarabijan bolgarijalaižed augotižlibundal. Kičedži om naižiš, tütar om sündnus naimiželos.
Zelenogorsk (stancii)

Zelenogorsk () om Oktäbrin raudten stancii «Piter — Viipur»-linijal. Sijadase Piterin Kurortan rajonas, sen Zelenogorsk-lidnas, 50. kilometral Piterin Suomenman päraudtestancijaspäi.
Stancii om avaitud "Terijoki"-nimitusenke vl 1869, sen sauvuz oli puine vll 1870−1917. Udesnimitihe stancijad nügüdläižikš vl 1949. Rekonstruiruihe sen sauvust vl 1950 i vl 2011−2012. Raudtekeskustan elektrifikacii mäni vl 1951.
Zelenogorsk-stancii om raudtesol'meks, sarak lähteb Primorsk-lidnha. Stancijal om kümne ted, koume passažirplatformad ühtenzoittas manalaižel tonnelil jaugnikoiden täht. Lähembaižed platformad oma Komarovo i Uškovo.
Markov Oleg

Oleg Aleksandrovič Markov (; sünd. 30. tal'vku 1953, Suvisahalinsk, Sahalinan agj, Venäman NFST, NSTÜ) om venämalaine valdkundmez', nügüdläine Piterin varagubernator (vs 2012 kezakun 20. päiväspäi).
Politikanmez' om Leningradan valdkundaližen universitetan Ždanovan nimed pästnikan, openui sen juridižes fakul'tetas. Radoi Leningradan radonoigendajan tobmuden aluzkundoiš. Vll 2008−2012 Markov oli Venälaižen Federacijan Prezidentan abunikan.
Ciolkovskii Konstantin

Konstantin Eduardovič Ciolkovskii (; sünd. 17. sügüz'ku 1857, Iževskoje, Räzanin gubernii, Venäman imperii — kol. 19. sügüz'ku 1935, Kalug, VNFST, NSTÜ) oli venämalaine filosof da školopendai (1880−1892), nevondkundaline melestegii i mehanikantedomez'. Teoretižen kosmonavtikan alusenpanii.
Tuleban aigan tedomez' openui Vätkan mez'gimnazijas (1869−1873), no oli läz kurdeh skarlatin-läžundan jäl'ghe, i hänen openduz lopihe 3. klassas. Ciolkovskii oli otnus ičeopendushe kaiken elon.
Tedomez' andoi raketoiden kävutamižen alusid lendamha kosmoshasai, ozuti «raketjonusiden» tärbhaižut — äipordhižen raketan ezikuvid. Päižed tedotöd oma kirjutadud aeronavtikas, raketdinamikas i kosmonavtikas.
Virun kel'

Virun kel' (ičeze nimituz: "võro kiil") om üks' suomalaiž-ugrilaižiš kelišpäi, Baltijan meren suomalaine kel'. Sil pagištas Estinman longibokas, sen Virun i Pilvan makundoiš, om pagižijoid Tartus i Tallidnas.
Kelen pagižijoiden lugu om läz 74 tuhad ristituid. Faktižikš, se om eriline kirjankel', kudamb om sinteziruidud estin kelen dialektan tüvel.
Virun kirjkel' om olmas latinan kirjamišton pohjal. Vokaliden garmonii om keles, kudambad ei ole estin keles.
Kävutand.
Opetas necidä kirjkel't valdkundan 26 školas kerdan nedališ.
Estinman severziden-se scenaristoiden, runokirjutajiden da kirjutajiden sädused oma tehtud virun kirjankelel eziauguižešti. «Uma Leht»-lugendlehtez lähtleb kaks' kerdad kus.
Hanoi

Hanoi ( [hàː nôjˀ] «ümbärtud jogel» vai «lidn jogiden keskes») om Vjetnaman pälidn da kahtenz' surtte lidn (Hošiminan jäl'ghe), keskuzalištusenke valdkundan tobmudele.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud Daikovjet-valdkundan Li Thai To-imperatoran käskön mödhe vl 1010 kuti uz' "Thanglong"-pälidn ( «lendahtai drakon»). Nimitadas nügüdläižikš vspäi 1831 Min' Mang-imperatoran käskön mödhe. Vll 1902−1945 Hanoi oli Francižen Indokitain pälidnaks, vll 1954−1976 — Demokratižen Vjetnam-tazovaldkundan (Pohjoižvjetnaman).
Hanoi šingotase äisarakoižel tegimištol i turizmal. Päsarakod oma mašinansauvomine, himine i tekstiline tegimištod. Valdkundan järedoiden bankoiden da kompanijoiden päfaterad oma saudud lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Šonghong-jogen oiktal randal tobjimalaz (, edel oli "Hồng Hà" «rusked»), 5..20 m ü.m.t. korktusil. Municipalitetan kaikiš suremb korktuz om 1296 m ü.m.t.. Valdmerilaivad likkudas Kitain Suvimerespäi Hanoihesai 175 km.
Klimat om subtropine neps mussonine pil'vekaz. Voden keskmäine lämuz om +23,6 C°, semendkun-sügüz'kun +27,4..+29,2 C°, tal'vkun-uhokun +16,4..+18,2 C°. Ekstremumad oma +2,7 C° (viluku) i +42,8 C° (semendku). Kezaaigan minimum om +20 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +35 C° (uhoku). Paneb sadegid 1670 mm vodes, enamba kezakus-sügüz'kus (228..309 mm kus), vähemba tal'vkus-uhokus (20..24 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 76..85 % röunoiš voden aigan.
Tobmuz.
Hanoin municipalitet jagase (vn 2016 andmused) kaks'toštkümneks lidnrajonaks ("quận"), Šontei-sodalidnaks ("thị xã") da 17 makundaks ("huyện").
Edeline partijan lidnan komitetan pämez' (sekretar') om Viong Din' Hüe ("Vương Đình Huệ", uhoku 2020 — sulaku 2021). Lidnan Rahvahaline nevondkund kogoneb 95 ezitajaspäi, sen ezimez' om Nguen Ngok Tuan ("Nguyễn Ngọc Tuấn") vn 2020 tal'vkuspäi.
Eläjad.
Vl 2014 lidnan eläjiden lugu oli 7 067 000 ristitud 3 328,9 km² pindal. Kaik 16,1 mln eläjid (2015) om ezilidnoidenke 24 314,7 km² pindal, se om Vjetnaman kaikiš suremb lidnaglomeracii.
Vjetad ottas 98,7 % ristitištos, toižed rahvahad — 1,3 %.
Eläjiden tobj pala om buddistad, hot' ei tegend religiozižidme veroidme paksus, mugažo om daosizman i konfucijanizman polenpidajid.
Ezmäižed klassižed universitetad oma pandud Francijan tobmuden aigan 20. voz'sadan augotišes. Znamasine om Vjetnaman nacionaline universitet (alusenpanend 1904 kut Indokitain universitet, 50 tuh. üläopenikoid vl 2022). Hanoi om valdkundan tedoidusiden keskuz, Vjetnaman koume tedomest videspäi elädas siš.
Transport.
Avtobusad, metro i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Metropoliten radab vspäi 2021, siš om kaht jonod 20 stancijanke (21,6 km raudted), koumanz' jono om sauvomas. Lidn om valdkundan raudteiden keskuz, kuz' jonod lähttas erazvuiččihe polihe. "Ühtištusen ekspress"-kiruhjonuz () ühtenzoitab "Hanoi"-päraudtestancijad Hošiminanke (1726 km 33 časus).
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline "Noibai"-lendimport ("HAN / VVNB", 29,3 mln passažiroid vl 2019) sijadase 35 km pohjoižhe lidnan azjaližes keskusespäi Hanoin municipalitetas. Tehtas reisid Azijan äjiden maiden surihe lidnoihe, Moskvha, Mel'burnha, mugažo Vjetnamadme.
Sagud

Sagud om kova vai pol'kova sömprodukt, kudambad tehtas maidospäi.
Mülünd.
Saguded kogotas vauktušišpäi (25 procenthasai), maidrazvaspäi (koumhesai videndest) i mineraloišpäi (3,5 procenthasai i keitandsol). Om nenid vitaminoid: A, B1, B2, B12, C, D, E, PP. Saguden vauktušad sättudas sömänsulatusele enamba mi maidon. Organizm otab saguden sötmižsubstancijoiden 98..99%. Saguziden ekstraktivižed substancijad ližatas litud.
Söndprodukt om ičeze rodun maidon koncentratoraks, sen vauktušad, razvad i mineraližed komponentad oma läz siš-žo proporcijas. Kal'cijan i fosforan mülü om znamasine, ned saguden substancijad oma optimaližes balansiruidud rindatuses.
Joga saguden toižend tarbhaičeb ičeze tehmižen tehnologijad. Tehmižes sagud alištub pasterizacijale i kaičendale kahteks kuks da sen enamba, oleskeleb savukurdüd erasti hätkustoitamha kožundan strokud.
Klassifikacii.
Irdnägun mödhe saguded oleldas veresad, pehmdad hoikanke korenke (vauktanke södabanke vilikonke), pehmdad pestud korenke, saguded taivazmanke vilikonke (sinivauvaz sagud), pressuidud i keittud-pressuidud. Toižendad oleldas mugažo al'buminižed, sulatud, segoitadud kategorijan. Om harvoid toižendoid, oz., saksan sagud hapamaidospäi, norvegijan koričma sagud (brünust).
"Brinz" om sagud lambhan maidospäi.
Jagadas saguzid tehmižen tehnologijan mödhe: kovad, pehmdad, solvezikahad, ümbriratud (sulatud).
Razvdusen mödhe: razvatomad (vähemb mi 10 procentad razvad), kebnenzoittud, normaližed, kaksitadud i koumetadud razvdusenke.
Mail'man pästand i kulutand.
Saguden mail'man pästand lehmän maidospäi oli 18,7 mln tonnoid vl 2014. Kaikiš surembad saguden tegijad oma EÜ:n valdkundad (9 mln tonnoid vl 2014, Francii, Saksanma, Italii, Alamad, Pol'šanma) i AÜV (5 mln tonnoid vl 2014). Tehmine Amerikas ližadub piccan populärižusen tagut, sagud mülüb sihe ingredientaks.
Produktan pästajad oma sen järembad kulutajad-ki. Znamasižed eksportirujad oma Avstralii, Irlandii, Uz' Zelandii, Alamad.
Järedad kulutajad ühtel hengel (enamba mi 25 kg vl 2009): Grekanma, Francii, Islandii.
Braunšvaigan gercogkund

Braunšvaigan gercogkund (mugažo Braunšveigan; ) oli Evropan istorine valdkund, kudamb oli tulnu Germanijan imperijha vl 1871. Oli olmas nügüdläižen Alasaksonii-federacijanman territorijal.
Valdkund oli sätud vl 1815 Venan kongressan pätandan mödhe kahten ruhtinazkundan alusel: Braunšvaig-Lüneburg i Braunšvaig-Vol'fenbüttel'. Eläjiden uskond oli lüteranižuz tobjimalaz. Gercogkundan ižanduz oli šingotadud: sadunkazvatuz, rahvahanpramozlad, raudkivendon i sauvondmaterialiden samine änikoičiba. Vn 1918 kül'mkun revolücijan jäl'ghe Braunšvaigan joudjaline valdkund oli jäl'ghetulijaks.
Administrativine jagand.
Braunšvaigan territorii jagoihe kudeks rajonaks ("kreis"):
Lippen ruhtinazkund

Lippen ruhtinazkund, Lippe-Detmol'd vai vaiše Lippe () oli istorine valdkund Evropas, kudamb vl 1871 oli tulnu Germanijan imperijha.
Mamontov Arkadii

Arkadii Viktorovič Mamontov (; sünd. 26. semendku 1962, Novosibirsk, Venäman NFST, NSTÜ) om tetab venämalaine lehtezmez' da TV-vedai. Äjiden dokumentaližiden fil'miden tegii «bretkil» temoil, ned sädiba levedad rezonansad Venäman ristitkundas.
Mamontov om vn 1988 Moskvan valdkundaližen universitetan pästnik, openui lehtezmehišton fakul'tetas. Zavodi kar'jerad kut korrespondent «palabiš čokkoimišpäi» enččen NSTÜ:n territorijal. Radoi specialižeks korrespondentaks «NTV»-telekanalal vll 1994−2000. Vspäi 2000 om «Arkadii Mamontovan avtoroigenduz»-studijan ohjandai «Venäma-1»-telekanalas.
Must braunšvaigalaine

«Must braunšvaigalaine» () om britanižen (anglijalaižen) Džon Mille-pirdajan kuva Napoleonan sodoiden epizodanke.
Kuval hüväšt'jätandan scen om pirttud lähtnuden toradamha kerdalaz braunšvaigalaižen gusaroficeran Mustas korpusaspäi i hänen adivon keskes.
Suruz — 104 sm × 68,5 sm.
Anglijalaine Keit Perugini-pirdai da Čarl'z Dikkensan tütär oli ottud modelikš neiččen täht. Tundmatoi sodamez' oli valitud noren mehen modelikš. Ristitud oma kuvatud kontrastirujad sobad päl. Naižen koir kacub tarkašti, sil mugoi-žo rusked lent om päl kut emändal-ki.
Voikuva om pirttud vl 1860, sijadase Liverpulin Čomamahtoižes galerejas ledi Leveran nimed. Paltnän huras alahaižes čogas om allekirjutadud: 18M60.
Gomiašvili Arčil

Arčil Mihailovič (Miheilis-dze) Gomiašvili (, ; sünd. 23. kevaz'ku 1926, Čiatur, Gruzijan NST, NSTÜ — kol. 31. semendku 2005, Moskv, Venäma) oli nevondkundaline i gruzijalaine akt'or da edheotai.
Tolokonnikova Nadežda

Nadežda Andrejevna Tolokonnikova () vai Nadä Tolokno ("Надя Толокно"; sünd. 7. kül'mku 1989, Noril'sk, Krasnojarskan rand, Venäman NFST, NSTÜ) om venämalaine pankmuzikant, «Pussy Riot»-muzikkollektivan enzne solist, «Voina»-artgruppan eksühtnii.
Vn 2012 21. päiväl uhokud muzikgruppan ühtnijad tegiba akcijad Moskvan Hristos-Sündun päjumalanpertiš — pankloičend pühäpertin keskuzpalas. Sen-žo voden elokun 18. päiväl Nadežda i kaks' tošt «Pussy Riot»-muzikgruppan solistad, Marija Alöhina da Ekaterina Samucevič, oliba sittud kahteks vodeks ičeze huliganižes tegos. Vl 2013 tal'vkun 23. päiväl Tolokonnikova i Alöhina oma pästtud arestan alpäi.
Nguen The Thao

Nguen The Thao (; sünd. 21. keväz'ku 1952, Pho Mii, Vjetnam) om ranu Hanoi-lidnan pämehen da Vjetnaman kommunistižen partijan Hanoin komitetan ezimehen vspäi 2007. Vs 2015 tal'vkun 4. päiväspäi Nguen Duk Tung vajehti händast.
Sisu SA-150

Sisu SA-150 vai «Masi» om Suomenman «Sisu Auto»-avtotegijan kesksurtte kaks'värtmuzline jüguavto. Tehmine oli vodespäi 1982 vhesai 1991.
Jüguzavto om sätud Suomenman sodavägiden likundan täht (26 saldathasai) i jügedan azegišton vendan täht. Sai ližanimitust 6-cilindrižen Valmet 611 CSBA-likutimen mödhe 150 kVt vägevudenke.
Täuz' veduz om 6 400 kg. Kaikiš lujemb piguz — 100 km/č. Bak mülütab 225 litrhasai poltust, ajelendan edhuz om 800 km toštmižtäutandata.
Tehtihe 60 avtohosai vodes, läz kaik ned oma pästtud Hämenlidnha. Pojav koumevärtmuzline jüguavto om Sisu SA-240.
Sisu SA-110

Sisu SA-110 vai «Kevyt-Masi» om Suomenman «Sisu Auto»-avtotegijan kebnan jüguavton prototip. Se om tehtud 1986-ndel vodel, somustadud paloin.
Kahtel värtmudel (4 x 4), kaik om tehtud kuz' mugošt jüguavtod. Ei olend pästtud massižhe tehmižehe, eziauguižešti planiruihe tehta üht tuhad mugoižid avtoid Suomen sodavägiden täht vedamha jaudvägid. Jüguavto tuli kal'heks, likutim oli vällähk.
La Bouche

«La Bouche» («su» francijan kelel) om saksalaine anglijankel'ne evrodensgrupp Frankfurtaspäi.
Mülükund om "Lein Makkrei" da "Sofi Kairo". Eks-ühtnii "Melani Tornton" pölištui Cürihan aviakatastrofas vn 2001 kül'mkus.
Grupp om sätud saksalaižel Frenk Farian-prodüseral vl 1994. Ezmäine mülükund oli amerikaine.
Kalininan rajon (Piter)

Kalininan rajon () om rajon Piteriš. Sijadase lidnan pohjoižes, Nevan alangišton oiktal randpolel.
Istorii.
Rajon om sätud vl 1936 Krasnogvardeiskii-nimitusenke. Vn 1946 elokus udesnimitihe nügüdläižikš nevondkundaližen valdkundan Mihail Kalinin-šingotajan oiktastuseks. Rajon om olmas nügüd'aigaižiš röunoiš vspäi 1973, konz uz' Krasnogvardeiskii rajon om erigoittud Kalininan rajonaspäi sen päivnouzmaiženke pertištonke.
Geografijan andmused.
Rajonan pind om 40,1 km², sidä kesken puištod ottas 18,4 km².
Röunatab nenidenke rajonidenke:
Rajon jagase seičemeks municipaližeks ümbrikoks (ende nomerad 18..24): Graždank (), Akademičeskoje, Finländskii («Suomenman»), nomer 21, Piskarövk ("Пискарёвка"), Severnii («pohjoine»), Prometei.
Viž metrostancijad ühtel Kirovsko-Viborgskai-jonol ratas rajonan territorijal, mugažo Finländskii vagzal.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 504 641 ristitud (2. sija regionas). Kaik 546 908 ristitud elihe rajonas vl 2021. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Rajonan administracijan pämez' om Sergei Petričenko vn 2021 tal'vkuspäi.
Kolpinon rajon

Kolpinon rajon () om rajon Piteriš. Se sijadase regionan suvipäivnouzmas.
Istorii.
Rajon om sätud vl 1936. Om olmas nügüdläižiš röunoiš vspäi 1954. Municipaližed ühtnikad oma vspäi 1996.
Tegimišton enamba koumekümned järedad edheotandad ratas rajonas.
Geografijan andmused.
Kolpinon rajonan pind om 105,8 km². Röunatab nenidenke rajonidenke:
Rajonan administracii sijadase Kolpino-lidnas (ristitišton seičeme ühesandest), sišpäi nimitihe rajonan. Toižed viž municipališt ühtnikad oma nened žilod: Metallostroi, Petro-Slavänk, Pontonnii, Sapörnii, Ust'-Ižor.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 177 448 ristitud. Kaikiš suremb rajonan ristitišt om nügüd' (197 253 eläjad vl 2022).
Rajonan administracijan pämez' om Julija Logvinenko vn 2021 redukuspäi. Edeline administracijan pämez' om Anatolii Povelii (tal'vku 2014 — reduku 2021).
Kronštadtan rajon

Kronštadtan rajon () om rajon Piteriš, sijadase sarel lidnan päivlaskmas. 
Istorii.
Kronštadtan aluz om pandud vl 1703. Se oli sauptud lidn vhesai 1996. Rajonan administracii om registriruidud vn 1997 17. päiväl heinkud.
Geografijan andmused.
Rajon kogoneb vaiše ühtes municipaližes ühtnikaspäi — Kronštadt-lidnaspäi.
Rajonan pind om 19,35 nellikkilometrad, sidä kesken Kotlin-saren 15,84 km².
Ühtenzoitase nenidenke Piterin rajonidenke:
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 43 005 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 48 413 eläjad vl 1863 i 44 477 eläjad vl 2017. Kaik 44 399 eläjad oliba registriruidud lidnas-rajonas vl 2021.
Rajonan administracijan pämez' om Oleg Dovganük vn 2016 sulakuspäi.
Merenrandaine rajon (Piter)

Merenrandaine rajon () om rajon Piteriš, sijadase lidnan pohjoižes palas. Nece om Piterin kaikiš suremb rajon ristitišton mödhe.
Istorii.
Rajonan aluz om pandud vl 1936. Nimitihe sidä Ždanovan rajonaks vll 1949−1989.
Geografijan andmused.
Rajonan pind om 109,87 km².
Röunatab nenidenke lidnan rajonidenke:
Suomen lahten randišt om suves i päivlaskmas. Puištod ottas rajonan nelländest. Koumen jonon viž metrostancijad ratas rajonan territorijal.
Merenrandaine rajon jagase seičemeks municipaližeks ümbrikoks (ende nomerad 64..70): Lahta-Ol'gino, nomer 65, Lanskoje, Komendatskii aerodrom, Pit'kjärv (), Juntolovo, Kolomägi; mugažo Reboinnena-žilo mülüb rajonha.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 507 238 ristitud. Kaik 692 753 ristitud elihe rajonas vl 2021. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Rajonan administracijan pämez' om Aleksei Nikonorov vn 2021 sügüz'kuspäi. Edeline rajonan administracijan pämez' om Nikolai Ced (sulaku 2013 — sügüz'ku 2021).
Krasnogvardeiskii rajon (Piter)

Krasnogvardeiskii rajon () om rajon Piteriš, sijadase lidnan pohjoižpäivnouzmas.
Istorii.
Nügüdläine Krasnogvardeiskii rajon om sätud vl 1973 Kalininan rajonan päivnouzmaižes palaspäi.
Geografijan andmused.
Rajon levigandeb Nevan oiktal randal. Sen pind om 56,83 km². Kaks' metrostancijad ühtel Lahtinsko-Pravoberežnai-jonol ratas rajonan territorijal.
Röunatab nenidenke rajonidenke:
Krasnogvardeiskii-rajon jagase videks nimitadud ümbrikoks (ende nomeruihe 32..36): Polüstrovo, Sur' Oht (), Pen' Oht ("Малая Охта"), Porohovije, Rževk ("Ржевка").
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe rajonan eläjiden lugu oli 337 091 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 357 906 eläjad vl 2018. Kaik 354 989 eläjad om rajonas nügüd' (2022).
Rajonan administracijan pämez' om Jevgenii Razumiškin vn 2016 kezakuspäi.
«Zinger»-kompanijan kodi

«Zinger»-kompanijan kodi vai «Kirjan kodi» (, "«Дом книги»") om tetab sauvuz Piteriš. Se sijadase Nevan prospektan da Gribojedovan kanalan saumal.
Sauvuz om saudud arhitekturižel modern-stilil vozil 1902−1904. Arhitektor — Pavel Süzor.
Nügüd' sauvuses om «Kirjan kodi», se om Piterin kaikiš suremb kirjlauk da üks' Evropan kaikiš surembiš kirjlaukoišpäi.
«Vkontakte»-kompanijan ofis sijadase pertin kahtes üläžirus.
Ahmatova Anna

Anna Andrejevna Ahmatova (Gorenko) (; sünd. 23. kezaku 1889, Odess, Ukrain, Venäman imperii — kol. 5. keväz'ku 1966, Domodedovo, Moskvan agj, Venäman NFST, NSTÜ) oli tetab venämalaine i nevondkundaline runokirjutai, kirjutai, literaturarvostelii da kändai. Aigaline sädamine sättub literaturan akmeizm-likundale, mohemba oli modernizman ezitajan.
Sädamine.
Ezmäižed runod oma publikoitud aiglehtesihe vl 1911. Akmeizman runokogodused oma «Eht» (, 1912) i «Čotkad» ("Чётки", 1914). Ahmatovan sädamižen pirdad oma olendan moraližiden alusiden arvostuz, mujandan psihologijan tarkoiged el'genduz, rahvahan 20. voz'sadan tragedijoiden meletamine. Navedi runokelen klassižen stilin.
Avtobiografine «Rekviem»-poem (1935−1940; om pästtud Münhenha vl 1963, NSTÜ:he vl 1987) om üks' ezmäižiš runosädusišpäi 1930-nziden voziden repressijoiden polhe. «Poem pähengeta» ("Поэма без героя", 1940−1962, om pästtud NSTÜ:he läz täuzin vl 1976) kuvastab runokirjutajan nügüd'aigan kacegid Hobedaižes aigaspäi Toižhe mail'man sodahasai. Ahmatova jäti kirjutusid Aleksandr Puškinan i Mihail Lermontovan sädamižes, mainitesid nügüd'aigaižiš kirjutajiš.
Zavotten vspäi 1922 Anna Ahmatovan kirjad alištuiba cenzurale. Vll 1925−1939 i 1946−1955 Ahmatovan runoišt ei olend pästtud ani. Ezmäine znamasine nevondkundaline runokogoduz om pästtud Leningradha vl 1976.
Kanz.
Naine oli lähtnu mehele koume kerdad. Üks'jäine Lev Gumilöv-poig ezmäižes naimiželospäi.
Orlova Lübov'

Lübov' Petrovna Orlova (; sünd. 11. uhoku 1902, Zvenigorod, Moskvan gubernii, Venälaine imperii — kol. 26. viluku 1975, Moskv, NSTÜ) oli tutab nevondkundaline aktris, pianist, pajatai da kargnik. (1950).
Orlova om bajarišton rodul. Aktrisan al'mamater om Moskvan teatraline tehnikum (nüg. GITIS), opendusen voded — 1922−1925.
Tehnikuman vaumičendan jäl'ghe naine radoi teatras, oli fil'miden ozutandan tapöran. Lübov' Orlova oli nevondkundaližen kinoekranan üks' tähthaižišpäi vspäi 1934. Aktris sai sur'kulud populärižust väten rolid ičeze Grigorii Aleksandrov-mužikan fil'miš päazjan, niiden keskes oma «Ilokaz norišt» (1934), «Cirk» (1936), «Volg-Volg» (1938), «Vauged te» (1940), «Keväz'» (1947). Hänen sädamižradmine abuti muzikaližen kinokomedijan žanran šingotesele.
Cvetajeva Marina

Marina Ivanovna Cvetajeva (; sünd. 26. sügüz'ku (8. reduku) 1892, Moskv, Venäman imperii — kol. 31. eloku 1941, Jelabug, Tatarstan, Venäman NFST, NSTÜ) oli Hobedaižen aigan tetab venämalaine i nevondkundaline runokirjutai da kändai, prozan kirjutai emigracijas (essed, dramatižed p'jesad).
Biografii.
Naine oli sündnu intelligencijan kanzha. Openui gimnazijoiš, kirjuti runoid kuz'voččes igäspäi. Eli emigracijas vll 1922−1939 (vhesai 1925 Pragan ezilidnoiš, sid' Parižas), gollüdes.
Pördumižen jäl'ghe eli Jelabugas (pert' om kaičenus), rikoi ičtaze löumain läžundan tagut. Cvetajevan lapsed oliba lapsetomad, ka ei jänus oiktoid jäl'gnikoid.
Baden Maksimilian fon

Princ Maksimilian fon Baden (; sünd. 10. heinku 1867, Baden-Baden, Badenan sur'gercogkund — kol. 6. kül'mku 1929, Zalem (Baden), Saksanma) oli germanijalaine valdkundmez' da voinpämez'. Badenan sur'gercogkundan tronan jäl'gmäine jäl'gestai.
Vl 1918 (3. reduku — 9. kül'mku) oli Germanijan imperijan jäl'gmäižen kanzleran.
Eiffel 65

Eiffel 65 om italine muziktrio Turinaspäi (vspäi 1998). Edestab pajoid evrodens-stiliš.
Mülükund om "Džeffri Džei", "Mauricio Lobina", "Gerbi Ponte".
Badenan sur'gercogkund

Badenan sur'gerсogkund () oli Evropan istorine valdkund Reinan oiktal randpolel vll 1806−1918. Se oli tulnu Germanijan imperijha vl 1871. Ohjandusen form — dualistine monarhii.
Vell' (fil'm, 1997)

«Vell'» () om voden 1997 venämalaine kriminaline dram i torafil'm.
Se om Aleksei Balabanov-režissöran nellänz' fil'm. Balabanov muštelti, miše «Vellän» istorii sündui hänen vanhas meletusespäi ühtenzoitta banditoid i muzikantoid ühtes fil'mas, edel hän oli kosketusiš heidenke molembidenke. Fil'mdand oti 31 päiväd i mäni Piteriš tobjimalaz, päiči erasiš scenoiš Priozersk-lidnas.
Vell' 2

«Vell' 2» (, , Avstralijan variant "Brother II" i Kanadan — "On the Way Home" «Tedme kodinnoks») om voden 2000 venämalaine dram- da torafil'm. Om vn 1997 «Vell'»-fil'man jätkusen.
Režissör — Aleksei Balabanov. Fil'mzihe znamasišt palad AÜV:oiš sen akt'oridenke.
Kaikiden uksiden avadim

«Kaikiden uksiden avadim» () om voden 2005 amerikaine mistine triller Eren Krügeran scenarijan mödhe, satusekaz kommertižikš. Režissör — Ien Softli.
Fil'm läksi ekranoile AÜV:oiš vn 2005 12. päiväl elokud.
Süžet tegese koumekümnehonuzližes pertiš. Starinoičend mäneb hudu-magijas ümbri, kel'tud honuses i hengiden sirdandas.
Balabanov Aleksei

Aleksei Oktäbrinovič Balabanov (; sünd. 25. uhoku 1959, Sverdlovsk, Sverdlovskan agj, Venäman NFST, NSTÜ — kol. 18. semendku 2013, Solnečnoje, Sestroreck, Piter, Venäma) oli nevondkundaline i venämalaine režissör, scenarist da prodüser.
Biografii.
Aleksei Balabanov oli sündnu Sverdlovsk-lidnha, sen školan vn 1976 pästnik. Openui Gor'kii-lidnan pedagogižes institutas, pästihe sišpäi keliden kändajaks. Mez' služi armijas vozil 1981−1983, ezmäi sodatransportaviacijan oficeraks (lendeli Azijan i Afrikan maihe), ühtni Afganistanan sodaha, lopi službad sodamerilaivištos. Vl 1990 openzihe kändmaha režissöraks Üläkursil Moskv-lidnas.
Balabanov oli naižiš kaks' kerdad, akad — Irina, Nadežda. Kaks' poigad: Födor ühtendes naimiželospäi, i Petr-poig (sünd. 1995) om kahtendes naindaspäi.
Leont'jev Mihail

Mihail Vladimirovič Leont'jev (; sünd. 12. reduku 1958, Moskv, NSTÜ) om tetab venämalaine lehtezmez', publicist, "Odnako"- (vspäi 1999) da "Sur' vänd"- (vl 2007, sid' sauptud) oigendusiden vedai Venäman televizijan Ezmäižel kanalal. "Odnako"-aiglehtesen päredaktor.
Solov'jov Vladimir

Vladimir Rudol'fovič Solov'jov (; sünd. 20. reduku 1963, Moskv, NSTÜ) om tetab venämalaine lehtezmez', TV- da radiovedai, publicist, pajatai da kundaline šingotai.
Nügüd' vedab «Pojedinok»-tokšoud Venäma-1-kanalal i «Homendez Vladimir Solov'jovanke»-programad Vesti.fm-radiostancijal. 
Viktor om judaizman uskoi. Hän om kahesan lapsen tatan koumes akaspäi. Vspäi 2001 om nainu koumanden kerdan, El'ga Sepp om hänen ak (sünd. 1. kezaku 1972), Viktor Koklüškin-satirikan tütär.
Riccato Gala

Gala Riccato (; sünd. 6. sügüz'ku 1975, Milan, Italii) om italijalaine pajatai naine. Edestab pajoid anglijan kelel evrodens-, pop- i R&amp;B-stiliš.
Picc

Picc () om populärine italine sömine. Slokosttihe ezmäižid piccid Napoliš vl 1522 tomatan ploduiden tondanke Evropha.
Päpalad oma nižutahtaz sepil, sagud i tomatan plodud. Rahvahaline söm om kehkran läpuškan nägul, avol'jaižen pirgan toižend mitte täht surudenke. Ülähän mülünd om sulatadud sagud («Mocarella»-sort päpaloin) i tomatpainatoz. Erasti ližatas toižid sömtavaroid.
Slokosttä kebnas, ka picc om üks' kaikiš populärižembiš blödoišpäi mail'mas. Vaumitas kodiš i fastfudan edheotandoil.
Olomouc

Olomouc (mugažo čehan kelel, virkand [ˈɔlɔmɔŭts], sijaline "Holomóc" vai "Olomóc"; ) om Čehanman kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe. Se om Olomoucan randan administrativine keskuz.
Istorii.
Lidn oli Suren Moravijan valdkundan keskuseks 9.-10. voz'sadal. Olomouc oli lidnuseks hätken aigan, ruhtinasen keskuz. Vl 1253 se sai kunigazlidnan statusad, i vhesai 1641 oli Pühän Rimalaižen imperijan Moravii-grafkundan pälidnaks. Ezmäine jonuz tuli lidnha vn 1841 redukus, läbiti ajaden Pragaspäi Venha vn 1845 elokus.
Olomoucan riman katoližen episkopatan aluz om pandud vl 1063, om olmas arhiepiskopataks vspäi 1777 tähäsai.
Olomouc šingotase mašinansauvomižel (pompad), metallurgijan tegimel, farmaceftižel tegimel, sömtegimištol (šokoladfabrik, maidproduktad, keitandsolan ümbriradmine), turizmal. Lidn om transportteiden znamasižeks keskuseks.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan päivnouzmas, Morav-jogen randoil (, Dunain hura ližajogi), 219 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Praghasai om 200 km päivlaskmha, Brnohosai om 60 km suvipäivlaskmha.
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +8,7 C°, heinkun +19 C°, vilukun −1..−4 C°. Oleskeleb pakaižid tal'vel −15 Cel'sijan gradushasai, kezaaigan maksimum om +35 C°. Paneb sadegid 600 mm vodes.
Eläjad.
Vn 2011 Čehanman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 101 003 ristitud. Kaik 100 494 eläjad oli lidnas vl 2018. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 105 537 eläjad vl 1991 i 106 063 eläjad vn 2021 rahvahanlugemižen mödhe. Läz 384 tuhad eläjid om lidnaglomeracijas (2019).
Palackijan universitet radab lidnas (, alusenpanend 1573, 20,5 tuhad üläopenikoid vl 2020).
Transport.
Avtobusad i tramvaid oma kundaližeks transportaks lidnas.
Ezilidnelektrojonused ühtenzoittas ezilidnoidenke "Olomouc"-päraudtestancijaspäi (), sen sauvuz om restavriruidud vll 2009−2016. Lidn om znamasižeks raudtesol'meks.
Neva

Neva (mugažo suomen kelel; ) vai Nevanjogi om jogi Venämas, kudamb jokseb Piterin da Leningradan agjan territorijoidme. Ühtištoitab Ladogad Baltijan meren Suomen lahtenke.
Piduz om pen' — 74 km. Kacmata sihe, jogen bassein om 281 000 nellikkilometrad, mi ülitab kaikiden toižiden langenijoiden Suomen lahthe jogiden basseinad. Keskmäine vezivalu — 2 500 m³ sekundas (läz Volodarskijan sildad).
Neva om üks'jäine jogi, kudamb lähteb Ladoganjärvespäi. Nened lidnad sijadasoiš Nevan randoil: Šlissel'burg (joginišk), Kirovsk, Otradnoje, Piter (jogen suhišt); mugažo toižed eländpunktad.
Vas'kne raccastai (muštnik)

Vas'kne raccastai () om Petran I muštpacaz Senatan torgul Piteriš.
Muštpachan avaiduz oli vn 1782 18. päiväl elokud. Arhitektor — Et'jen Fal'kone.
Ümbrikirjutand.
Mugoine nimi muštpachal om Puškinan poeman mödhe, todeks se om tehtud bronzaspäi. Aluz om ozrikkivespäi, se om palakaz. Muštpacaz om 10,4 metrad kortte.
Sur' Petr kuvadase kuti käskusenandai i civilizacijan toi ezikät. Kall' simvoliziruib vägestadud londuseližid jügedusid.
Sädand.
Model' gipsaspäi oli tehtud vll 1768−1770. Muštpachan valamine oli vll 1775−1778 Vasilii Jekimov-mastarin ohjandusen al. Jurii Fel'ten-arhitektor sädi arhitekturižen planiruindan pätandoid da ohjandi projektad.
Kivi muštpachan alle om löutud da sadud Hebonlaht-külän ümbrištos, nügüd'aigan «Petran uit»-kaičendterritorii om olmas kiven sijas Piterin pohjoižes. Sirdihe kived 7,8 km laivannoks, sid' transportiruihe vetme ani torghusai, kus lopuline ümbriradmine tegihe. Jekaterina II-imperatornaine käski kaita kiven londuseližen forman, no sen veduz poleni äjan üks'-se.
Muštnik eli jäl'geližiš restavracijoiš läbi vl 1976 i 2021−2022.
Senatan torg

Senatan torg ( vll 1763−1925 i vn 2008 elokuspäi, vozil 1925−2008 — Dekabristoiden torg) om üks' keskuztorguišpäi Piteriš (Venäma).
Sijadase lidnan Admiralteiskii-rajonas. Om Piterin amuižembiden torguiden keskes.
Torg sai nügüdläšt nimitust vl 1763, konz Venäman imperijan ohjastusen Senat oli sijatud Bestužev-Rümin-varakancleran enččes erižpertiš. Nügüd'aigan sauvuz kävutase Venälaižen Federacijan Konstitucižen Käskuzkundan rezidencijaks.
Pert'kulun torg

Pert'kulun torg () om Piterin pätorg. Se om nimitadud Tal'vpert'kulun mödhe. Mülüb UNESCO:n Mail'man jäl'gushe vspäi 1990.
Pert'kulun torgun arhitekturine ansambl' om saudud 18. voz'sadan kahtendes poles i 19. voz'sadan ezmäižes poles, kogoneb istorijan muštnikoišpäi federaliženke znamoičendanke. Torgun pind om 5,4 ga. Sijadase lidnan Keskuzrajonas.
Eziauguižešti Admiraluden nit oli torgun sijas vll 1736−1772. Nügüdläine nimituz om tetab vspäi 1766, oficialine vspäi 1772. Vll 1918−1944 torgun nimituz oli Urickijan torg.
Krasnodaran lidnanznam

Krasnodaran lidnanznam () om vahvištadud eziauguižešti 1849-nden vodel. Se om nügüdläine lidnanznam, om vahvištadud tošti Krasnodaran lidnan Dumal vn 2005 7. päiväl heinkud.
Simvolišton znamoičend.
Lidnuz simvolizuruib Jekaterinodaran lidnust, avoinu verai ozutab lidnan eläjiden kožundnavedindan i avoinmel'žust. Atamanan bulav om Mustmererandan pälidnan polhe i Mustmeren kozakišton sodavägiden atamanan rezidencijas, bunčukad oma sen kozakišton simvol. Nell' ristikoittud flagad oma allekirjutadud Jekaterina II-imperatornaižel, Pavel I, Aleksandr I i Nikolai I-imperatoroil. Ned flagad oma lahjoitud heil sodavägile edel gerban vahvištust i ozutadas Mustmeren kozakoiden arvod. Suren Jekaterinan kuldaine allekirjutez znamoičeb, miše nimitihe lidnad hänen oiktastuseks. Tähthaižed 59 lugul simvolizuruidas kozakoiden stanicoid Mustmeren sodavägiš vl 1849.
Vuoksenjärv

Vuoksenjärv vai Vuoks (, , , Uden Lidnan aigan "Узерва") om Venäman järv Leningradan agjan lodehes, sen Priozerskan rajonas. Mülüb Ladogjärven basseinha.
Pind om 95,6 km², se sijadase 7 m ü.m.t. korktusel. Kaikiš suremb süvüz om 25 m, keskmäine süvüz — 5,1 m.
Jäžom sädi järven katl'usen ozrikkives ičeze lähtendan aigan. Järven pohj om kivekaz, kattud nimal. Vuoks-jogi lankteb järvhe da jokseb sišpäi, lähteb läz Priozersk-lidnad.
Severz'-se sadad sarid om järves, kaikiš suremb om Hirbinsar' (, vai "Лосиный") 12 km² pindanke. Om žiloid järven randoil.
Visbü

Visbü ( [ˈvǐːsbʏ]) om Ročinman Ganzan lidn Gotland-sarel, sen agjan da üks'jäižen kommunan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 900. Nimituz znamoičeb «pühäandoiden külä» amuižskandinavijan kelel. Oli järedaks keskaigan. Vll 1361−1645 lidn oli Danijan palaks.
Nügüdläine Visbü om populärine turistine čuraduz, sen vanh lidn mülüb UNESCO:n Mail'man jäl'gushe vspäi 1995. Lidnusen sein 3,4 km pitte om kaičenus.
Visbü šingotase meriportal, tulleielektrostancijal, turizmal, penil edheotandoil (seičeme tuhad kompanijoid kaikes agjas), sodavägiden palakundoil. Mail'man ekologižen foruman päfater sijadase lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase saren päivlaskmas, Baltijan meren randal. Vanh lidn om saudud londuseližes merikaras ümbri kall'oil mouckivespäi. Ehtatim i lendimport ühtenzoittas kontinentanke.
Klimat om ven valdmeren. Üks' kaikiš päipaštokahiš Ročinman lidnoišpäi kezaaigan. Voden keskmäine lämuz om +7,8 C°, heinkun-elokun +17..+18 C°, tal'vkun-keväz'kun 0..+2 C°. Ekstremumad oma −22 C° i +33 C°. Paneb sadegid 533 mm vodes, vähemba keväz'kus-semendkus (25..29 mm kus).
Eläjad.
Vl 2005 lidnan eläjiden lugu oli 22 236 ristitud 12,08 km² pindal. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd', agjan nell' ühesandest.
Uppsalan universitetan Gotland-kampus radab lidnas vspäi 2013, sen aluz om pandud kut erigoittud Gotlandan universitetine kolledž vl 1998 (2,5 tuh. üläopenikoid vl 2009).
Grekan kel'

Grekan kel' (ičeze nimitused: "ελληνικά" [ɛliniˈka], "ελληνική γλώσσα" [ɛliniˈki ˈɣlɔsa]) om üks' indoevropižiš kelišpäi.
Kelen reguliruindorganizacii om Grekanman openduzministrusen Grekan kelen keskuz (grek. Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας "Kentro Ellinikis Glossas") päfateranke Salonikiš i ofisanke Afiniš, keskuz om sätud vl 1994.
Leviganduz.
Grekan kel' om üks'jäine valdkundkel' Grekanmas i üks' kahtes valdkundkelespäi Kipral, EÜ:n üks' oficialižiš kelišpäi. Sijaline regionaline status om Albanijan suves, Armenijas i Italijas.
Pagižijoiden lugu om läz 25 millionad ristituid kaiked mail'madme, heišpäi 14 mln ristituiden mamankel', grekalaižiden päpaloin. Pagištas grekan kelel lähižiš Grekanmannoks valdkundoiš torguindan kesksidoiden tagut, mugažo grekan diaspor kävutab kel't Avstralijas, Kanadas i AÜV:oiš.
Rimalaižes imperijas opetud ristit tezi grekan kel't tetpaižeks. Om äi velgsanoid grekan kelespäi latinan keles i vastkarin.
Ümbrikirjutand.
Kirjkel' om eriližen, grekan kirjamišton pohjal, sen tradicii lugeb 3,5 tuhad vozid. Lugetas kelen šingotesen pordoid i edahaižid nügüd'aigaižid paginoid (oz., pontan kel') erištadud kelikš. Šingotesen koume pordod: amuižgrekan kel', vizantijan kel' (5.-15. voz'sadad) i uz' grekan kel' (15. voz'sadaspäi, koine sündui 18.-19. voz'sadoil).
Substantivad oleldas koumel sugul (mužik-, naiž-, neitraline) i kahtel lugul (üks'lugu, äilugu). Koume personad om pronominoil. Nell' kändod: nominativ, genitiv, akkuzativ, vokativ. Sanoiden järgenduz om SVO, no se om joudjaline i voib olda toine (VSO da tž.).
The Weather Girls

«The Weather Girls» om amerikalaine diskopopgrupp vlspäi 1977. Muzikgrupp oli tutab «Two Tons o' Fun»-nimitusenke kar'jeran augotišes vhesai 1982. Tetab mülükund oli "Izora Armstid" da "Marta Uoš". Nügüdläižes mülükundas oma "Dainell Rods" da "Ingrid Artur", Armstidan tütred.
Kaikiš tetabamb gruppan pajo — «It's Raining Men».
Kut minä mänetin necil kezal

«Kut minä mänetin necil kezal» () om voden 2010 Venäman dramfil'm.
Režissör — Aleksei Popogrebskii.
Success

«Success» ("Satuz") om The Weather Girls-muzikkollektivan debütine al'bom. Se om änetadud vn 1982 kezal, om pästtud vn 1983 augotišes.
François (al'bom)

«François» ("Fransua") om francižen Desireless-pajatajan debütine studijanal'bom. Se om änetadud vll 1986−1989, om pästtud vl 1989.
I Love You

«I Love You» ("Minä armastan sindai") om francižen Desireless-pajatajan kahtenz' studijanal'bom. Se om pästtud vl 1994.
Ses plus grands succès

«Ses plus grands succès» ("Hänen surembad satused") om francižen Desireless-pajatajan «best hits»-al'bom. Se om pästtud 2003. vodes.
Un brin de paille

«Un brin de paille» ("Ol'g") om Desireless-pajatajan koumanz' al'bom. Se om pästtud 2004. vodes.
More Love and Good Vibrations

«More Love and Good Vibrations» ("Enamb armastust da hüvid säraidusid") om francižen Desireless-pajatajan nellänz' studijanal'bom. Se om pästtud 2007-ndes vodes. Al'boman versijad oma pästtud vll 2008 i 2010.
Milonov Vitalii

Vitalii Valantinovič Milonov (; sünd. 23. viluku 1974, Leningrad, Venäman NFST, NSTÜ) om Venäman valdkundmez', Ühthižen Venäman ühtnii, Valdkundaližen Duman nügüdläine ezitai (7nz' kucund, vn 2016 redukuspäi), Piterin käskusenandmižsuiman enzne deputat (keväz'ku 2007 — sügüz'ku 2016).
Piterin käskusenandmižsuim

Piterin käskusenandmižsuim, KAS (, "ЗакС") om Venäman Piter-regionan käskusenandmižen üks'jäine da ülembaine aluzkund, üks'kodine parlament. Se om Petrosovet:an jäl'ghetulii vspäi 1994.
Suim kogoneb 50 deputataspäi, valitas heid videks vodeks. Järgenduseližed valičendad oliba vn 2021 19. päiväl sügüz'kud (7. kucund).
Suiman ezimez' om Aleksandr Bel'skii (Ühthine Venäma) vn 2021 sügüz'kun 29. päiväspäi. Edeline ezimez' om Väčeslav Makarov (Ühthine Venäma) (tal'vku 2011 — sügüz'ku 2021).
Venäman valdkundznam

Venäman valdkundznam () om Venälaižen Federacijan üks' oficialižiš simvoloišpäi. Sen ezmäine versii oli väges vspäi 1497 (Ivan III-carin vahvištoituzznam). Nügüdläine versii om vahvištadud Venäman prezidentan käsköl vn 1993 30. päiväl kül'mkud, sädai — Jevgenii Uhnalöv-pirdai.
Ottas kävutamižhe valdkundznaman täut versijad, geral'dižeta laudata i monohromišt toižendad.
Ümbrikirjutand.
Kuldaine kaks'päine orl kuvadase rusttal geral'dižel laudal. Orl maihuti suugil ülähäks. Üks' sur' venc i kaks' pen't vencad ühtenzoittas lental orlan päl. Skipetr om orlan oiktas käpšus, deržav — huras. Pen' rusked laud sijadase orlan rindhal, siš hobedaine raccastai sinine vihmsoba päl ištub hobedan hebon rachal i rikob keihasel mustad venujad drakonad.
Rusked torg

Rusked torg () om Moskvan da kaiken Venäman pätorg.
Sijadase Moskvan keskuzpalas, mülüb Administrativižen Keskuzümbrikon Tverin rajonha. Torgun i Moskvan Kremlin ansambl' om kul'turan da arhitekturan muštnik, mülüb UNESCO:n Man jäl'gusen nimikirjuteshe vspäi 1990.
Sijaduz.
Torg sijadase Moskvan Kremlin (suvipäivlaskmha) i Kitai-lidnan torguindrividen (pohjoižpäivnouzmha) keskes. Ühtenzoitase Moskvanjogen pävagon huranke randanke, sen Kremlin randirdanke venon Vasil'jevskii-lanktendan kal't. Nened irdad lähttas päivnouzmha torguspäi: Nikol'skai, Il'jink i Varvark.
Ümbrikirjutand.
Arhitekturine ansambl' kogoneb neniš sauvusišpäi: Istorine muzei i Kazanin päjumalanpert' pohjoižpalas, Jumalanmaman katken päjumalanpert' om sätud suvipalas. Ocsija, muštnik Minin da Požarskii oiktastuseks, Vladimir Leninan mavzolei i kaumišt (nekropol') Kremlin seinänno sijadasoiš torgul mugažo.
Ühthine piduz om 330 metrad, 75 m levette. Pind — 24 750 m². Torg om lavastadud brusuzil Kriman gabrodiabazaspäi.
Kävutand.
Ende kävutihe torguseks, panihe pordaigaližid torguindrivid. Amuižen aigan tegihe publižid surmičendoid mugažo.
Nevondkundaližes aigaspäi tehtas paradoid da sätas toižid kundaližid aigtegoid. Torg om avaitud jaugnikoiden täht, no varjoičese hüvin lähižen Kremlin tagut, mitte om valdkundan prezidentan ühteks rezidencijoišpäi.
Muzik

Muzik ( "mousika", libui μούσα-sanaspäi «muz») om čomamahton toižend, kudamb oletab čomamahtoižed mahtused kulundan da hillüden abul.
Muzikanvändajad (muzikantad) edestadas muziksädusid. Klassižen muzikan valitud sädusiden kulend kucub ristitul avaruden da aigan vasthaotmižen paremboičendad kümnehe minuthasai hätkte (Mocartan effekt). Muzikan vänd valatoitab imetaiživatoid i gavedid.
Neofitad openudas sol'fedžiod. Muzikantedo tedoidab muzikan teorijad: muzikkulund, muzikrivi, notacii (kirjutand notznamoil). "Amuzii" om muzikan tundištamižen i vändon mahtusen kadotuz päaivoiden oiktan šurupoliškon vigastusen tagut.
Istorii.
Kaik ristitun heimod, eskai izoliruidud, mahttas säta muzikad. Šingotesen aigan muzik kändihe eriližeks sanaspäi, karguspäi i ritualižiš veroišpäi. Eziauguižešti sätihe muzikad märitud metoiden täht vaiše.
Muzikan avtonomižed formad (vaiše kulemha) oma olmas möhäližes Keskaigaspäi (15. voz'sada) i saiba todesišt šingotest Udessündutamižen aigan. Muzikankirjutajan melen logik sündui, i otaškanzihe sidä professijaks. Nimitaškanzihe p'jesid, operoid i toižid sädusid muite «opusoikš» da «kompozicijoikš» nomeranke, žanrata i formata. Muzik om sel'ged mail'man ristituile ripmata mamankelespäi.
Soitod.
Kaikiš amuižemb soit om pismäine. Pismäižen torvut kändihe pidemb i reiguidenke, muga soitoine tuli 37..42 tuhad vozid tagaz vai sen aigemba, soit om löutud kaivandusil. Voi väta jo muzikad soitoižel, tegihe reiguid siš kulundoiden pordhišton mödhe. Aigan mändes mail'man rahvahad tegiba toižid olijoid soitoid. Elektrosoitod oma tehtud melel 20. voz'sadal (telarmonium vl 1901, termenvoks vl 1920, elektrogitar vl 1931 da tž.). Nügüd'aigan sätas miččiden taht soitoiden kulundoid muzikan täht kompjuteran abul.
Mez'

Mez' om mužiksugun täuz'kaznu (aigvozne) ristit, šingotadud sugutundmusidenke, üks' kahtes suguspäi. Toižen sugun ristit om naine.
Ustavad kucundsanad mehennoks zavodišoiš «ižand»-vaihespäi. Mehen toižed nimitused lugesoiš Heimolaižuz-kirjutuses.
Mehen alaigäčud oma prihaine i priha. Suguküpsnemine zavodiše 12..13-ndel elon vodel, möhemba mi neičukaižil.
Biologii.
Andrologii tedoidab mehiden anatomijad da tervhut. Erased läžundad oleldas vaiše mehil (impotencii), toižil mehed läžudas paksumb naižid (dal'tonizm) genetižiden süiden mödhe.
Mehen organizm om geterogametine, toižin sanoin kaks' erazvuittušt suguhromosomad oma hänen kariotipas, znamoitas niid X i Y. Sen erineden naižen organizm om kahtenke X-hromosomanke.
Meheze sidodud vepsän muštatišed.
Erased muštatišed oma ottud «Mi meles, se i keles»-kogodusespäi.
Naine

Naine om naižsugun täuz'kaznu (aigvozne) ristit, üks' kahtes suguspäi. Toižen sugun ristit om mez'.
Ustavad kucundsanad naižennoks zavodišoiš «emänd»-vaihespäi. Naižen toižed nimitused lugesoiš Heimolaižuz-kirjutuses.
Naižen alaigäčud oma neičukaine i neižne.
Le petit bisou

Le petit bisou ("Kebn čoksuine") om francižen Desireless-pajatajan videnz' studijanal'bom, ühthine Mic-Eco-gitaristanke (Mik Židonan psevdonim). Al'bom om pästtud vn 2007 lopus.
L'expérience humaine

L'expérience humaine ("Ristitun maht") om Desireless:an EP-al'bom. Se om pästtud 2011-ndes vodes.
L'Œuf du Dragon

L'Œuf du Dragon ("Drakonan muna") om Desireless:an EP-al'bom. Se om pästtud 2012-ndes vodes.
Leksjärv

Leksjärv (, ) om reskveden järv Karjalan Tazovaldkundan Mujezerskijan rajonan päivlaskmas. Mülüb Ladoganjärven basseinha.
Keskmäine pind om 166 km², veden mülü — 1,4 km³. Tazopindan keskmäine korktuz om 174 m ü.m.t., vajehtase 157 sm röunoiš. Kaikiš znamasine süvüz om 34 m, keskmäine süvüz 8,6 m. Basseinan pind om 3450 km².
Reboli-žilo sijadase järven lodehližel randal. Järv om kattud jäl kül'mkus—semendkus. Nened joged lanktas järvhe: Pening (), Kil'kon i Kolvas, mugažo vezivalud lähižiš järvišpäi. Lähteb Sul-jogi ("Сула"). Randad oma korktad da kivekahad, koveroitas lujas. Enamba mi 90 sarid ühthiženke 13,4 km² pindanke, znamasižed oma Kivatsar i Guselinšuari.
Surmanlabirint

«Surmanlabirint» ( «Ühesan pert'») om voden 2004 britanine triller. Režissör — Stiven Monro.
Süžet.
Tedmatoi vargastab ühesa läz tundmatomid keskneze ristitud i paneb heid izoliruidud pertihe kameroiden alle. Tedotab, miše üks'jäine jäi elegiš sab viž millionad dollaroid arvlahjaks.
Lopuks, Lija kändase vägestajaks, no putub lähižhe pert'he mugomižidenke-žo «vägestajidenke», i vänd toštase.
Ekkleziastan kirj

Ekkleziastan kirj ( "Kohelet", "Ekklesiastes", , ) om evrejan Tanah-biblijan Ktuvim-jagusen 7. kirj i hristanuskondan 21. Vanhan Zavetan kirj.
Kirj om sätud faktižikš 5.-3. voz'sadal EME, original om evrejan kelel. Kaik om 14 jagust. Solomon-car' (10. voz'sada EME) om vaiše nominaline kirjan tegii.
Süžetad i kundan kuvid kirjas ei ole, se om järgeline Päivnouzmmal melevuden literatur.
Pajoiden kirj

Pajoiden kirj ( "Šîr Haššîrîm", grek. i "Âisma Āismátōn", , ) om evrejan Tanah-biblijan Ktuvim-jagusen nellänz' kirj i 22. Vanhan Zavetan kirj.
Lugetas, miše Solomon-car' sädi kirjoiden kaikid pajoid. Nügüd'aigan sel'genzoittas kirjad kuti saipajoiden kogoduz ühtenzoittud süžetata, no populärine traktuind om Solomon-carin armastusen istorii Sulamit-neiččennoks.
Jeremian kirj

Jeremian kirj ( "Irmija", "Ieremias", , ) om evrejan Tanah-biblijan kirj Neviim-jagusespäi i hristanuskondan 24. Vanhan Zavetan kirj.
Kirj om sätud Judejas i Egiptas vll 626−562 EME, kogoneb 52 jagusespäi. Jagused 1−34 oma kirjutadud Varuh-endustajal Jeremia-endustajan sanoišpäi. Jagused 35−51 oma kirjutadud Varuhal mugažo, no Jeremian melen mödhe, eile sanoišpäi. Jäl'gmäižen 52. jagusen tegii om Varuh ičeksaz ezimeletaden.
Jeremian voikud

Jeremian voikud ( "Eiha" kirjan ezmäižen sanan mödhe, "Trenoi" vai "Frinoi", , ) om evrejan Tanah-biblijan kuden' kirj Ktuvim-jagusespäi i hristanuskondan 25. Vanhan Zavetan kirj.
Lugetas, miše Jeremia-endustai om kirjan sädai, no se ei ole todištadud. Kirj om kirjutadud läz Jerusalim-lidnad sen murendusen jäl'ghe Vavilonan Navuhodonosor-caril vl 586 EME. Original om sätud evrejan kelel.
Kirj kogoneb vides pajospäi.
Jezekielan kirj

Jezekielan kirj ( "Jehezkel' ", "Iedzekiel", , ) om evrejan Tanah-biblijan kirj Neviim-jagusespäi i hristanuskondan 26. Vanhan Zavetan kirj.
Original om sätud evrejan kelel. Kirj kogoneb 48 jagusespäi i ümbrikirjutab voziden 593−571 EME aigad (Ezmäižen Pühäpertin aig i Vavilonan plen). Tegii om Jezekiel-endustai.
Amosan kirj

Amosan kirj ( "Amos", "Amos", , ) evrejan Tanah-biblijan kirj Neviim-jagusespäi (Endustajad) i hristanuskondan 30. Vanhan Zavetan kirj.
Original om sätud evrejan kelel. Kirjan tegii om Amos-endustai, eli 8. voz'sadal EME. Kirj kogoneb ühesas jagusespäi.
Kirjan ezmäine i kahtenz' jagused endustadas lujad manrehkaidust (se tegihe kahtes vodes endustusen jäl'ghe) i Lähižen Päivnouzmman rahvahiden ustavzoitandad Jumalal ristituiden moralin eilendan da ohjandajiden ogeruziden tagut. Koumanz' — kudenz' jagused oma Izrailin grähkoiš. Kirj lopiše gorähižiden aigoiden endustusil.
Ei ole ted ülez

«Ei ole ted ülez» ( vai "No Way Up"; venäkel'žes versijas — "Нет пути наверх") om voden 2005 amerikaine triller. Fil'man režissör om Džeims Sil, muzikankirjutai — Nil Ecri.
Avdijan kirj

Avdijan kirj ( "Ovadja" vai "Obadija", , , ) om evrejan Tanahan kirj Neviim-jagusespäi (Endustajad) i hristanuskondan 31. Vanhan Zavetan kirj.
Säduz om kirjutadud Avdii-endustajal 6. voz'sadal EME vai sen aigemba.
Kirj om Vanhan Zavetan kaikiš lühüdamb, kogoneb ühtes jagusespäi (21 runod). Endustajan nimi kändase «Ülähäižen radnikoičii». Ümbrikirjutase mi näguihe Avdijale, nimiččid detalid endustajan elos ei ole.
Nauman kirj

Nauman kirj ( "Nahum", "Naoum", , ) om evrejan Tanah-biblijan kirj Neviim-jagusespäi («endustajad»), hristanuskondan 34. Vanhan Zavetan kirj.
Kirj om sätud Naum-endustajal (muga mainitase kirjan augus) 7. voz'sadal EME vai sen aigemba. Original om kirjutadud evrejan kelel. Koume jagust om kirjas.
Säduz om runod, poem. Ezmäine jaguz om andai hoštust Jumalale-Sudijale psalom, miše Sünd andab armahtust Ičeze rahvahale i vauvhatab elod Hänen zavetan mödhe. Kahtenz' i koumanz' jagused oma vägevan Assirižen imperijan Ninevii-pälidnan murendusen polhe (612. voz' e.m.e.), starinoičese sen süiš (hengeline kahnuz) i rindatase lindoiden da verhiden maiden anastusidenke assirijalaižil. Edestihe poemad pühäpertiš ezimeletaden. Poetine kirjkel' harakterizuib kirjad, om äi rindatusid da metaforid.
Avvakuman kirj

Avvakuman kirj ( "Havakuk", "Ambakoum", , ) om evrejan Tanah-biblijan pala Neviim-jagusespäi (Endustajad) i hristanuskondan 35. Vanhan Zavetan kirj.
Kirj om sätud Avvakum-endustajal i starinoičeb 7. voz'sadan EME lopun — 6. voz'sadan EME zavodindan aigtegoiš. Kogoneb kahtes palaspäi, ezmäine pala jagase kaks'haze.