tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Barle

Barle () — žilo, kudamb om jagatud Alamaiden i Bel'gijan keskes. Se om tetab ičeze lujas palakahal administrativižel jagandal. Eläjiden ühthine lugu om läz ühesad tuhad ristituid.
Žilo om ümbärtud Alamaiden territorijal, sijadase sen suves läz Bel'gijan pohjoižröunad. Bel'gijan lähembaine eländpunkt om Zondereigen-žilo. Barlen Bel'gijan pala (Barle-Hertog-kommun, ) kogoneb 22 anklavaspäi, ned oma ümbärtud Alamaiden palal. Barle-Hertog mülüb Bel'gijan Antverpen-agjaha. Alamaiden pala nimitase Barle-Nassauks () i mülüb Pohjoine Brabant-agjaha.
Valdkundröun mäneb Barles mantarhoiden röunoidme tobjimalaz. No erasti se mäneb koverikahas i miččen-ni kodin keitimpol', ozutesikš, voib olda Bel'gijas, magaduzhonuz — Alamaiš. Mugoine azj tuli meiden päivihe 12. voz'sadan kahten bajarin ridaspäi. Miše kebneta necidä situacijad, oli pättud märita pertin valdkundmülümišt da sen eläjiden rahvahanikust päuksen sijadusel. Pertin valdkundmülümine znamoičese flagan kuvan abul (must-pakuine-rusked Bel'gijan täht i rusked-vauged-sinine Alamaiden täht) kodin nomeral (kacu fotokuvid alemba).
Satanovskii Jevgenii

Jevgenii Janovič Satanovskii (; sünd. 15. kezaku 1959, Moskv, NSTÜ) om Venäman päivnouzmantedomez' da ekonomist, Läheližen Päivnouzmman institutan prezident. Vozil 2001−2004 hän oli Venäman evrejan kongress-organizacijan koumanden prezidentan. Hän om üks' Venäman vejiš ekspertoišpäi Izrailin, Läheližen da Keskmäižen Päivnouzmman valdkundoiden politikas.
Tedomez' om pästnus Moskvan terasen da ühthesuladusiden institutaspäi vl 1980. Ekonomižiden tedoiden kandidat, professor.
Gribojedovan kanal

Gribojedovan kanal (), vhesai 1923 — Jekaterininskii-kanal () om kanal Piteriš. Se zavodiše Moik-jogespäi Keskuzrajonas läz Marsan pöudod i lankteb Fontankaha Admiralteiskii-rajonas läz Pen't Kalinkinan sildad.
Ende Krivušanjogi joksi sokahadme tahondadme kanalan sijas. Krivušan jogensud ühtenzoittihe Moik-jogenke vl 1739. Kanalan sauvond oli vozil 1764−1790 Krivušan jogenvagodme, sikš se koveroičeb toižid erineden. Nügüd'aigaižen kanalan piduz om 5 km, leveduz — 32 m, süvüz — 3,5 metrhasai, vedenvalu — 3,1..3,4 m³/s. 21 sildad om kanalas päliči.
Lavrov Sergei

Sergei Viktorovič Lavrov (; sünd. 21. keväz'ku 1950, Moskv, NSTÜ) om nevondkundaline da venämalaine valdkundmez'. Radab Venäman röunantagaižiden azjoiden ministran vs 2004 keväz'kun 9. päiväspäi.
Venäman Varuitomuden nevondkundan kaikenaigaine ühtnii. . «Edessatusiš Kodiman edes»-ordenan täuz' kavaler.
Kronštadtan ird (Piter)

Kronštadtan ird () om ird Piterin Kirovan rajonas, suvipäivlaskmha lidnan keskuzpalaspäi.
Nimitihe irdad Kronštadt-lidnan mödhe. Ühtenzoitab Stačkoiden prospektad Portovai-irdanke.
Irdan piduz om 1,7 kilometrad, läz 30 pertid. Tramvaid ajeltas irdadme.
Kirjišt

Kirjišt om aluzkund, kudamb keradab da kaičeb painmižsanan i kirjkelen sädusid kundaližen kävutamižen täht, mugažo tegeb tedonandmižfunkcijoidme da bibliografišt radod.
Toižendad.
Voib olda nenid kirjištoid:
Universaližiden kirjištoiden socialižed toižendad:
Specialižed sarakkirjištod voidas olda:
Kezasad

Kezasad () om puištansambl' Piterin Keskuzrajonas, sijadase ühtennimižel sarel 12 ga pindal. Sadčomamahton 18. voz'sadan ezmäižen koumandesen muštnik, lidnan kaikiš amuižemb sad.
Projektiruiba da sauvoiba: Nikolai Bidloo, Ivan Matvejevič Ugrümov (Ivan Matvejev), Jan Roozen, Žan-Batist Leblon.
Istorii.
Sad om pandud vl 1704 Suren Petran käskön mödhe i oli regulärine eziauguižin. Saudihe vhesai 1719 carin kezaližeks rezidencijaks, Petran I Kezaline pert'kulu om kaičenus tähäsai. Territorii oli alištunu melioracijale da äjile pudotesile ištutamha puid, kerdalaz tehtihe fontanid da uitoid. Ezimeletadihe sadud fontaniden puištoks ezikät, ottihe vet Nimetomas Erikaspäi, ka nimitihe sidä Fontankaks. Vll 1710−1777 sad jagoihe kahteks palaks (Ezmäine i Toine Kezasadud), sid' ühtištadihe niid. Tulend sadhu oli röunatud.
Luja sur'vezi mureni fontanid i niiden vezivaratoitandan sistemad vn 1777 21. sügüz'kud, i jäl'gestunu modad Jekaterina II tegi pätandad fontaniden čuraduses, «vezi joksi niiš londusetomil teil» francijan i tiranijan kartte (kirjeižespäi Vol'terale). Imperatornaine oli anglijan saduiden (reguläritomiden, landšaftan) i liberalizman polenpidajaks. Ei olend fontanoid sadus hätkemb mi kaks' voz'sadad.
Kezasad eli läbi sures kohenduses da rekonstrukcijas vll 2009−2011. Sen aigan kahesa fontanad oma udessaudud arheologijan kaivandusiden andmusiden alusil.
Šoigu Sergei

Sergei Kožugetovič Šoigu (, ; sünd. 21. semendku 1955, Čadan, Tuvan avtonomine agj, Venäman NFST, NSTÜ) om nevondkundaline da venämalaine voinšingotai i valdkundmez', Venäman kaičendministr (vs 2012 kül'mkun 6. päiväspäi).
Biografii.
Tuleban aigan ministr sai opendust Krasnojarskan politehnižes institutas (nüg. Krasnojarskan valdkundaline tehnine universitet) vll 1972−1977, pästnus sišpäi «sauvondan inžener»-specializacijanke i varaleitnant-arvonke. Armijan jenaral (2003). Venäman Vägimez' (1999).
Vozil 1994−2012 Šoigu oli Venäman ministran civiližen kaičendan, ekstraordinarižiden situacijoiden i londuseližiden tegoiden likvidacijan azjoiš. Vl 2012 (11. semendku — 6. kül'mku) oli pandud radsijha da ranu Moskvan agjan gubernatoran.
Kanz.
Kaks' sizart om Sergeil, vanhemb Larisa i noremb Irina. Ministr om nainu, Irina Šoigu (neiččel Antipina) om hänen ak. Sündutihe kaht tütärt naimiželos: Julija (sünd. 1977) i Ksenija (s. 1991).
Pharaoh

«Pharaoh» "(Faraon)" om kaks'märaine kompjutervänd, lidnansauvomižsimulätor. Pästtud vn 1999 redukun 29. päiväl. Sen tegii — «Impression Games»-kompanii. Vändon aigtegod mändas Amuižes Egiptas.
Vändon ümbrikirjutand.
«Pharaoh» om istorine, ekonomine i lidnansauvomižstrategii realižen aigan. Istorižikš vänd sättub kogonaz Egiptan šingotamižen etapoile kut valdkund periodas vlpäi 3200 edel m.e. i vhesai 1382 m.e.. Žanroiden ühtnend sel'gitab avaran kumardelijoiden rengazkundan erazvuiččiš igiš.
Vänd zavodiše penen külän sädandaspäi Nilan randal. Ezmäižen missijan met — jotta i sötta ristittuid. Jäl'ghine etap om maižanduzstrukturan sädand, sid' — kaikiš tarbhaižembiden kaluiden (sömän, kanghan, astjoiden) tehmine. Eskai pidab organiziruida valkundmaksoiden keradand i torguind toižiden žiloidenke. Kaikuččes missijas ohjandajan lugutegoiden kehkruz sureneb, ristituiden tarbhaičendad kazdas, metod jügetas. Hilläšti azj mäneb lidnan kaičendan organizacijahasai, sur'kuluiden sauvusiden sauvomižhesai i Faraonan specialižiden käsköiden upravindhasai.
Vänd jagase kampanijoikš, kudambad kogotas 38 missijaspäi. "Cleopatra" oficialižes ližas oma 15 missijad ližaks. Vändai voib ohjastada valdkund realižiden ristituiden nimespäi: Tutanhamon, Ramzes II i Kleopatra.
Toižed vändod.
Edelenze Sierra Studio pästi vändon, a edelpäi — Caesar vändoiden serijan. Neniš vändoiš aigtegod mändas Amuižes Grecijas i Amuižes Rimas. Sen-žo aigan šingotihe geimplei-ki — ninga Caesar:iš ei olend mugošt tarbhašt elementad kut Roadblock (tugeduz teil), kudamb toižeti kardinaližešti lidnan zonoiden planiruindad, ei olend voimust reguliruida aitoiden i varaaitoiden täutmišt erižiden pozicijoiden mödhe i m.e. erineb äjal Sierra Studio kompanijan edeližiš vändoišpäi — hiišpäi hajeziba fortad (nügüd' armii formiruiše kerdalaz ristitištospäi), eländzonad jagase kahteks tipaks — järgeližeks i elitižeks, vändoišpäi hajeziba lidnalaižed eläjad (radajad oma sättujad kaiktä eländkodiden korvas), om äi toižid toižetusid-ki. Sikš voib sanuda, miše Pharaoh:an geimplei om lähemb Caesar:hesai, mi :hasai.
Vizualine kuvatuz.
Vändon pirdajad kävutiba elegantižen «egiptalaižen» stilin fonpirdandkuviš dialogoiden al, kudambad voib rindatada, ozutesikš, «Egiptan zalan» kuvatusenke Egiptan muzejas Berlinas.
Zevs

Zevs ( "Zeus") — amuižgrekan mifologijas om taivhan, jumalanjurun i samaldusiden jumal. Tedab mail'mad, jumaloiden i ristituiden tat.
Hän om olimpalaine päjumal, Kronos-titanan i Rejan koumenz' poig. Aidan, Gestijan, Demetran i Poseidonan vell'. Zevsan ak om Gera-jumalnaine.
Zevsan atributad oma somuzlaud i kaks'pol'ne kirvez («labris»), erasti kotk. Lugetas Olimp-mäged hänen olendsijaks.
Riman mifologijas Zevs om identine Jupiterale.
Gera

Gera ( "Hra") — amuižgrekan mifologijas om jumalnaine, Kronos-titanan i Reja-titanidan koumanz' tütär.
Jumalnaine om naindan kaičii, kaičeb naidišt sündutesen aigan. Kaikiš amuižemb Geran funkcii om abu sünduteses. Hän om üks' olimpalaižiš jumaloišpäi, Zevsan ak i sizar, päjumalannaine, no alištub Zevs-mužikale. Mifiden mödhe Gera navedib tobmut i sidob paksus, hänel om äred taba. Kucub Zevsan vihad paksus jumalan sudaruškoiden da heiden lapsiden tagut.
Pühäpertid Geran oiktastuseks oma saudud Amuižen Grekanman territorijal päpaloin, niišpäi kaikiš tetabamb om Geran pühäpert' Samos-sarel (ruinad mülüdas mail'man jäl'gushe) läz Turkanman suvipäivlaskmašt randištod. Jumalnaižen atributad oma diadem (venc) kut päjumalannaižel, amuižes aigan mugažo granatan plod (jüviden äjüz simvoliziruib plodukahust) i skipetr (batog) kägi-pühälindunke päl. Pavlinoiden par vedab hänen korjad. Gera voib panda päle ottud velgha Veneran vöd, se kändab händast čomakuluks.
Geran rimalaine analog om Junona.
Členov Mihail

Mihail Anatol'jevič Členov (; sünd. 26. sügüz'ku 1940, Moskv, NSTÜ — kol. 7. eloku 2024) om Venäman tedomez' (etnograf, päivnouzmantedomez') i kundaline šingotai.
Vl 1976 Tedoakademijan etnografijan institutan tedoidajiden grupp avaiži tetaban Kitoiden allejan Itigran-sarel hänen ohjandusen al.
Itigran

Itigran (Ittigran) () om sar' Beringan meren Senävinan sal'mes, Čukotkan avtonomižen ümbrikon Providenskii-rajonan röunoiš.
Geografine sijaduz.
Itigran sijadase pohjoižhe Čukotkan nemespäi, läz longibokad Čukotkan pol'sarenn'okuspäi, 1,5 km kontinentaližes randištospäi i 3,8 km Arakamčečen-sarespäi. Pind om 55 km². Sar' vedase 13,5 km piduseks, kaikiš znamasine leveduz — 5 km.
Üläpunkt om Itigran-mägi 545 m kortte. Sarel om kaks' pen't järved — "Keskmäine" i "Kamalikah".
Toponim.
"Iginran" ("Игынран")-nimituz znamoičeb «händikahan peza» čukačun kelel. Eskimosan kelel "Siklük" ("Сиклюк") om «lihakop». Om toine-ki toponiman augotižlibundan versii — čukačun "Етгыран"-sanaspäi, mi znamoišeb «eländkodi pol'tel». Ende mecnikad kaiken tegiba seižutest sarel, konz oigeniba regikoiril vai baidaroil Čaplinospäi Janrakinnotha. Sigä hüvä mectuz oli meriživatoile, sigä-žo tegihe surid lihavaroid.
Istorižed andmused.
Itigran-sar' om avaitud da ümbrikirjutadud Födor Litken ekspedicijan aigan vn 1828 elokus.
1940-nziden voziden augotišhesai eskimosine Siklük-žilo oli olmas sarel.
Kul'turjäl'gused.
Sar' om tetab Kitoiden allejal — amuižel eskimosan sauvusel, kudamb kogoneb kaidud maha grenlandijaižiden kitoiden pämalloiden da löugluiden paralleližiš rivišpäi. Kitoiden allei om tehtud 50-60 pämall'aspäi, 30 löugluspäi i sadoišpäi specialižešti pandud kivid. Datiruiše möhäižen Punukan periodal (XIV—XVI voz'sadad).
Irdkosketused.
[[Kategorii:Venäman sared]]
[[Kategorii:Rahvahatomad sared]]
[[Kategorii:Čukotkan avtonomine ümbrik]]
[[Kategorii:Beringan meri]]
[[Kategorii:Tünen valdmeren sared]]
[[Kategorii:Sared kirjamišton mödhe]]
Doneck

Doneck ( [doˈnɛt͡sʲk], [dɐˈnʲɛtsk]) de jure om lidn Ukrainan suvipäivnouzmas, Doneckan agjan administrativine keskuz. Vlpäi 2014 de-fakto «Doneckan Rahvahaline Tazovaldkund»-organizacii kontroliruib lidn i kacub sidä kut «pälidn», miše ukrainalaine ohjastuz ei tundišta. Vn 2014 redukuspäi agjan aluzkundad sijadasoiš Kramatorskas.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1869 kuti "Juzovk"-radnikžilo (ven. "Юзовка" — biznesmenan Juz-kanzannimen mödhe). Se sai lidnan statusad vl 1917. Vozil 1924−1961 nimitihe "Stalino:ks".
Doneckan pämehed oma Aleksandr Lukjančenko (oficialižen Ukrainan polespäi) i Aleksei Kulemzin («DRV:an» polespäi).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Kal'mius-jogen randal, 170 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Lähembaine lidn om Makejevk (röunatab). Azovmeri om 95-ndes kilometras lidnaspäi.
Doneck jagase 9 administrativižhe rajonha.
Eläjad.
Vl 2015 Doneckan eläjiden lugu oli 932 562 ristitud. Om lidnaglomeracijan keskusen (1,7 mln). Kaikiš suremb ristitišt oli 1 121 400 eläjad vl 1992.
Lugansk

Lugansk (, ) om Ukrainan lidn valdkundan longibokas. Se om Luganskan agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1795 Jekaterina II-imperatornaižen käskön mödhe kuti "Luganskan raudanvalamižtegim" da žilo senno, ezmäine mugoine Venäman imperijan suves. Se sai lidnan oiktusid vl 1882. Vll 1935−1958 i 1970−1990 lidnan nimi oli "Vorošilovgrad".
Vlpäi 2014 Luganskan Rahvahaline Tazovaldkund-organizacii de-fakto kontroliruib lidnad, miše ukrainalaine ohjastuz ei tundišta. Luganskan pämehed oma Sergei Kravčenko (oficialižen Ukrainan polespäi) i Manolis Pilavov (LRV:an polespäi)
Edel sodad Ukrainan päivnouzmas (vn 2014 sulakuspäi) Lugansk šingotihe mašiništonsauvomižen tegimil (kaivuzladimed, avtopalad), raudan metallurgijal (teraz, torved, torvarmatur), sauvondmaterialiden pästandal, akkumulätoriden i zelliden tegimil, maidtegimel, kengiden i omblendan edheotandoil.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Lugan'-jogen randoil (ukr. i , 198 km pitte, Donan oigedpol'ne bassein), om nimitadud sen mödhe. Lugansk seižub 78 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kijevhasai om 650 km lodeheze-päivlaskmha orhal, 860 km avtol vai 900 km raudtedme.
Klimat om ven kontinentaline stepin. Voden keskmäine lämuz om +8,8 C°, kezakun-elokun +20,1..+22,3 C°, tal'vkun-uhokun −2,0..−4,0 C°. Ekstremumad oma −41,9 C° (viluku) i +42,0 C° (heinku, eloku). Kezaaigan minimum om −1,8 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +18,0 C° (uhoku). Ei voi panda halad heinkus vaiše (minimum +5,2 C°). Paneb sadegid 503 mm vodes, läz tazomäras kuidme, enamba semendkus-heinkus (50..63 mm kus), toižiš kuiš 32..45 mm kus.
Eläjad.
Vn 2014 augotišes Luganskan eläjiden lugu oli 424 113 ristitud (11. sija valdkundas), sen-žo voden tal'vkus 301 tuhad ristituid (äi pagenuzid sodategendoišpäi), pind — 269,61 km². Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 552 300 eläjad vl 1987.
Tverin agjan administrativiž-territorialine jagand

Tverin agj kogoneb 7 lidnümbrikospäi da 36 municipaližes rajonaspäi.
Poseidon

Poseidon ( "Poseidon" «rehkitai mad») — amuižgrekan mifologijas om meriden jumal, üks' koumes olimpalaižes päjumalaspäi Zevsan i Aidan ühtes. Kronosan i Rejan poig, Zevsan, Aidan, Geran, Demetran i Gestijan vell'.
Mifologijan mödhe, Poseidon sai veziümbrištod jagos vägestusen otandan jäl'ghe toroiš titanoid vaste. Poseidon-jumal i hänen Amfitrita-jumalnaine Triton-poiganke elädas elokahas pert'kulus meren pohjal. Nereidad, gippokampad da meren toižed olijad ümbärtas heid.
Riman mifologijas necen jumalan analog om Neptun.
Aid (mifologii)

Aid ( vai ᾍδης "Aides") om kolnuziden mehiden manalaižen car'kundan jumal amuižgrekan mifologijas, üks' olimpalaižiš jumaloišpäi. «Aid» om necen car'kundan nimituz mugažo.
Jumal om Kronosan i Reja-titanidan vanhemb poig, Zevsan, Poseidonan, Geran, Demetran i Gestijan vell'. Persefonan mužik, arvostase da kucuse hänenke. Lapsed — Zagrei, Makarija, Melinoja. Aidan nimen virkand kulheze oli kel'tud amuižes mirus surman varun tagut, i Pluton-nimi vajehti sidä hilläšti.
Kändai mest nägumatomaks šapuk om Aidan atribut, Zevs-ki kävuti sidä toran aigan. Mail'man jago tegihe koumen vellen keskes (Zevs, Poseidon, Aid) sodan titanoid vaste. Aid sai manalašt car'kundad i tobmut kolnuziden kuvahaižiden päl. Lugetihe Aidad manalaižiden varoiden i plodukahusen jumalaks, ned anttas maižanduzsatust.
Gomeran mödhe, Aid kaičeb manalašt car'kundad iče. Gomer nimiti Aidad ičeze nimel i manaluižen Zevsaks, «ei račijaks» da «adivoičetajaks», sikš miše surm ei voi ümbärta ni üht ristitud.
Gestija

Gestija ( "Estia") — amuižgrekan mifologijas om kanzleden i andandlämoin jumalneižne.
Gestija om Kronos-titanan i Reja-titanidan vanhemb tütär, Zevsan, Geran, Demetran, Aidan i Poseidonan sizar. Poseidon i Apollon tahtoiba otta händast akaks, no Gestija andoi celibatan valad i eli ičezenno Zevs-vellenno. Pani Knoss-lidnan alust.
Hän om ezmäine olimpalaine jumalnaine, sikš tegihe tondoid andaks ezikät hänele, edel kaikuttušt pühätegendad, privatišt i kundališt. Kumardelihe hänele i andaks tondoiden Germes-zavodijale. Seižui «zavodida Gestijanke»-virkeh oli joga satusekahan da oiktan azjan augun sinonimaks.
Riman mifologijas om identine Vestale.
Demetra

Demetra ( "Demeter" «Mam-Ma», mugažo "Deo") — amuižgrekan mifologijas om plodukahusen jumalnaine, manradandan kaičii. Üks' kaikiš arvostoittud olimpižen panteonan jumaloišpäi.
Demetra om čomakulu naine, küpsan nižun mujun hibusidenke. Hän om Kronosan i Rejan kahtenz' tütär, Zevsan sizar da mel'heine, Geran, Gestijan, Aidan i Poseidonan sizar. Hänen tütär om Persefona, kudamb oli vargastadud Aidal i linni hänen akaks.
Rimalaižes mifologijas väghižen pöudon Cerera-jumalnaine oli Demetran analogaks.
Sidodud manradandha Demetran kul't oli levitadud Keskmeren kul'turan maiš.
Afrodita

Afrodita ( "Afrodite") om čomuden i armastusen jumalnaine amuižgrekan mifologijas, üks' olimpalaižiš jumaloišpäi. Hän om plodukahusen, igähižen keväden da elon jumalnaine mugažo.
Jumalad i ristitud alištuiba Afroditan armastuzvägele. Vaiše Afina, Artemida i Gestija ei olnugoi hänen tobmuden al.
Gefestan, sid' Aresan ak. Afroditan kaimdajad oma Erot, haritad, orad i nimfad.
Afroditan atributad oma vö i täuttud vinal kuldaine mall'. Ku ristit job vinad siš mall'aspäi, ka sab igähišt norut. Kut armastusen jumalnaižele mirtad, rozad, unik i jablok oma pühätadud Afroditale, mugažo anemonad, fialkad, narcissad da lilijad. Paskačud i kühkjaižed oma Afroditan kaimdajad kut plodukahusen jumalnaižen. Del'fin om Afroditan kut meren jumalnaižen atribut.
Kuldaižed sanad

«Kuldaižed sanad» om runoiden kogoduz vepsän kelel, 208 lehtpolel. Sihe om paindud Nina Zaicevan Virantanaz-epos da Nikolai Abramovan valitud runod.
Om pästtud 2015. vodel Petroskoin «Periodika»-pästandkodiš, paindihe Arhangel'skas. Tiraž — 500 egzemplärad.
Kirj läksi «Karjalan kirjallisuuden klassikot»-serijas. Runokogoduz om paindud «Juminkeko»-fondan abutusenke i Karjalan valdkundan rahvahaližen politikan ministerstvon ühthižtöiš. Ümbrikacund suomen kelel om sätud ližakorel.
Kodiman vägi

«Kodiman vägi» om sanutesiden kogoduz vepsän kelel. Siš om paindud Oleg Mošnikovan da Natal'ja Silakovan sanutesid.
Kändajad vepsän kel'he oma Marina Ginijatullina, Irina Sotnikova da Galina Baburova. Kirj om pästtud 2015. vodel.
Nensi Drü (vändoiden serii)

"Nensi Drü" (angl.: "Nancy Drew", ven.: "Нэнси Дрю") om kompjuterižiden vändoiden serii neiččen-detektivan Nensi Drün polhe kvest-žanras. Serijan tegii om "Her Interactive"-kompanii, kändai venäkel'he — "Novii Disk"-kompanii.
Afina

Afina ( "Afena" vai Ἀθηναία "Afenaia"), Afina Pallada ( "Pallas Afena") — amuižgrekan mifologijas om organizuitud voinan, voinstrategijan i elonmelen jumalneižne, üks' kaikiš arvostoittud Amuižen Grekanman jumaloišpäi, mäneb kahtentoštkümnen suriden olimpalaižiden jumaloiden luguhu, Afinad-lidnan eponim. Sen aigan, hän om mugažo tedoiden, čomamahtoiden da radonmahtoiden jumalneižne; voinneižne, lidnoiden i valdkundoiden, mastarusen da melen kaičii.
Riman panteonan Afinan analog om Minerva.
Apollon

Apollon ( "Apollon", ), kucundnimi om Feb ( "Foibos" «säinu») om lämoin jumal amuižgrekan i rimalaižes mifologijoiš, čomamahtoiden kaičii, Muzoiden vei, tuleban aigan endustai i jumal-tervehtai, mehen čomuden etalon. Üks' kaikiš arvostoittud Amuižen Grekanman jumaloišpäi. Simvoliziruib Päiväšt, i hänen Artemida-sizar — Kudmašt.
Zevs-jumalan i Leto-titanidan poig. Apollon kuvazihe kut nor' mez' kuldaižiden hibusidenke, sišpäi om hänen Feb-kucundnimi. Päiväižlämoi simvoliziruiše hänen kuldaižil nolil. Jumalan atributad oma taug, lir i lavranvenc.
Apollonan lapsed oma Asklepii (vai Eskulap, medicinan jumal), Orfei-pajatai da liranvändai, koribantad i kuretad.
Artemida

Artemida ( "Artemis") — amuižgrekan mifologijas om kaiken nor' mectusen, plodukahusen da neičestusen jumalneižne.
Kaikuččen eläban olijan Mas kaičii, hän andab ozad naindas i abud sündutesen aigan. Sid' Kudmaižen jumalneižne (hänen Apollon-vell'-kaksjäine om Päiväižen simvol). Rimalaižil hänen analog om Diana.
Artemidan kul'tživatad oma kapospedr i emäkondi.
Sündutihe Artemidad Delos-sarel (nüg. Grekanman keskuzpalas). Jumalneiččen tat om Zevs, mam — Leto (Latona)-jumalnaine. Kaik 60 okeanidad i 20 amnisijalašt nimfad oliba neiččen kazakoikš. Ei ole lapsid Artemidal.
Geja

Geja ( "Gaja") — amuižgrekan mifologijas om Man jumalnaine, kogonaižen mam (nellän kesken), mi eläb i kazvab siš, mugažo Taivhan, Meren, titanoiden da gigantoiden mam, olimpalaižiden jumaloiden ezimam.
Geja om sündnu Haosan jäl'ghe, hän om Uranan, Tartaran i Talassan čiža. Efiran i Gemeran tütär.
Nügüd'aigaižed biologad kävutadas jumalnaižen mel'kuvad Gejan gipotezas 1970-nziš vozišpäi. Sen mödhe, voib otta Mad üläorganizmaks, mitte pid'oiteleb ümbrišton kaikenaigaižust i tarbhaižid elon täht olendoid kesksidoil eläban i elätoman miruiden keskes.
Riman mifologijas Gejan analog om Tellus.
Gerakl

Gerakl ( "Herakles") vai Gerkules () — amuižgrekan mifologijas om vägimez', Zevs-jumalan i Alkmenan (Amfitrion-vägimehen akan) poig. Sündundan aigan oli nimitadud Alkidaks ( "Alkeides"). Andmused hänen polhe oma jo «Iliadas» (II 658 da tž.).
Kesked äiluguižid mifid Geraklan polhe kaikiš tetabamb om cikl 12 vägitegos, kudambad Gerakl tegi, konz oli Evrisfein (Mikenoiden carin) radnikoičendal.
Geraklan kul't oli lujas populärine Amuižes Grekanmas, grekan kolonistoiden kal't se leviganzi aigašti amuižes Italijas, kus Gerakl oli tetab Gerkules-nimenke. Taivhan Pohjoižes mapoliškos sijadase Gerkules-tähthišt.
Ahill

Ahill vai Ahilles ( [a.kʰilˈleu̯s] «huletoi», ) om kaikiš rohktamb vägimez' amuižgrekan mifologijas. Hän ühtni pit'kaha Trojan sodaha Agamemnonan edhevemižen al. Gomeran «Iliadan» üks' pähengišpäi.
Mez' oli Eakidoiden rodul. Hänen tat oli Pelei, mam — Fetida (mifan päversijan mödhe), i Ahill oli üks'jäine laps' heiden ühthižes naimiželos. Ahillan ak oli Deidamija, sündutihe kaks' last: Evforion i Neoptolem.
Vägimez' oli Ftijan carikš nügüdläižen Grekanman keskuzpalas.
Poklonskaja Natal'ja

Natal'ja Vladimirovna Poklonskaja (, ; sünd. 18. keväz'ku 1980, Mihailovk-žilo, Vorošilovogradan agj, Ukrainan NST, NSTÜ) om venämalaine valdkundanšingotai, jurist. Radab Valdkundaližen Duman deputatan (vn 2016 redukuspäi).
Enzne Kriman Tazovaldkundan prokuror (vn 2014 semendkun 2. päiväspäi — vn 2016 redukun 6. päivähäsai). 
3. klassan justicijan valdkundnevoi (2015).
Venälaižen Federacijan randad

Rand () om Venäman ezmäižen (ülembaižen) tazopindan üks' administrativižiš ühtnikoišpäi.
Venälaižes Federacijas kaik om ühesa randad. Nimittušt erinendad agjoidenke ei ole ni ühthižes Konstitucijas, ni käskusištos, nimitused «rand»-sananke sünduiba istorižikš, no randoiden municipaline jagand mülütab ühtnikoid eriliženke statusanke — enččid avtonomižid agjoid.
Venäman randad da niiden pälidnad:
1. Altajan rand (Barnaul)
2. Kamčatkan rand (Petropavlovsk Kamčatkal) — om sätud vn 2007 heinkun 1. päiväl
3. Habarovskan rand (Habarovsk)
4. Krasnodaran rand (Krasnodar)
5. Krasnojarskan rand (Krasnojarsk) — röunad oma vajehtadud vn 2007 vilukun 1. päiväl ühtištusen jäl'ghe Taimiran i Evenkijan avtonomižidenke ümbrikoidenke
6. Permin rand (Perm') — om sätud vn 2005 tal'vkun 1. päiväl
7. Merenrandaline rand (Vladivostok)
8. Stavropolin rand (Stavropol')
9. Baikalantagaine rand (Čit) — om sätud vn 2008 keväz'kun 1. päiväl
Ares

Ares ( "Árēs" [árɛːs]) — amuižgrekan mifologijas om sodan (voinan) jumal, Zevsan i Geran poig. Mäneb kahtentoštkümnen olimpalaižiden jumaloiden luguhu.
Sananmurendai da vällišpä Ares navedib manalašt sodad, voinad sen ičheze näht Afina Palladaspäi erineden, kudamb om tozimel'žen i oiktusekahan voinan jumalneižne. Aresan kaimdajad oma süduiden Erida-jumalnaine i verenhimoičii Enio-jumalnaine. Jumalan atributad oma koirad, habuk, palai fakel i keihaz. Hänen heboiden nimed oma Leskuz, Judu, Ülävaru (Opakuz), Loštabuz. Kuvatihe Aresad täuz'kaznudeks da vägevaks sodameheks tobjimalaz, raudsobad päle i šlöm päl, mekanke kädes.
Afrodita oli jumalan mel'heine da ak. Om sündnus äi lapsid Afroditaspäi da toižiš naižišpäi. Mifologijan mödhe Ares oli satatadud Geraklal kahtišti: toran Pilosha näht aigan i Kikn-poigan rikondan ühtes. Jumal rikoi nenid mifižid olijoid: Adonis, Galirrofii, Mimant- i Pelor-gigantad, Perifant.
Riman mifologijas Aresan analog om Mars. Gomeran kahesanz' gimn om sätud Aresan polhe.
Gefest

Gefest ( "Hfaistos") — amuižgrekan mifologijas om lämoin jumal, sepradonmahton da melestegendoiden kaičii i kaikiš mahtavamb sep, Olimpan kaikiden sauvusiden sädai, Zevsan samaldusiden tegii.
Gomeran mödhe, Gefest om Zevsan i Geran poig, Apollonan, Aresan, Afinan, Geban da Ilifijan vell'. Afroditan mužik, sen jäl'ghe Aglaja-haritan mužik. Jumal om äiluguižiden lapsiden tataks. Kuvadase vägevaks da kambakoks, no čomudeta, mäni komborehtten molembil jaugoil.
Riman mifologijas hänen analog om Vulkan.
Germes

Germes ( "Ermes") — amuižgrekan mifologijas om torguindan, ližan, melevusen da udatin jumal. Hän andab kal'hut i sališt torguindas. Kattab Gerol'did, sur'oigenuzid, paimnid da matkadajid; magijan, alhimijan i astrologijan kaičii.
Atletoiden jumal. Jumaloiden sur'oigenu i kolnuziden hengiden vedai (sišpäi Psihopomp-kucundnimi om olmas — «hengiden vedai») Aidan manalaižhe car'kundha. Germes tegi märid, luguid, kirjamištod, openzi ristituid.
Zevs-jumalan i Maja-plejadan poig.
Dionis

Dionis ( "Dionisos"), Vakhos, Bahus (, ) — amuižgrekan mifologijas om noremb olimpalaižiš jumaloišpäi. Hän om kazvišton, vinmarjankazvatusen, vinantehmižen, londusen tegimištvägiden, hengaitesen da religiozižen ekstazan jumal. 
Jumal om sündutadud Zevsan kül'gespäi. Dionisan ak om Ariadna. Jumal matkazi äjan Keskmeren maidme, i openzi ristituid kazvatada vinmarjad kaikuččes mas, no toi ičezenke meletomut i otandad vägel sil-žo aigal. Dionisan päsimvol om härg.
Riman mifologijas Dionisan analog om Liber.
Čerepovecan rajon

Čerepovecan rajon () om Venäman rajon Vologdan agjas.
Administrativine keskuz om Čerepovec-lidn. Se ei ole rajonan palaks, rajonan tobmuden organad sijadasoiš Čerepovecas.
Istorii.
Rajonan aluz om pandud vn 1927 elokun 1. päiväl Leningradan agjan Čerepovecan ümbrikos. Vn 1930 heinkun 23. päiväl heittihe ümbrikod, i vhesai 1937 rajon mülüi Leningradan agjaha kut administrativine ühtnik. Rajon om olmas nügüdläižiš röunoiš vspäi 1965.
Geografijan andmused.
Čerepovecan rajon om Vologdan agjan suvipäivlaskmaine taho. Pind — 7 636,74 km².
Om röunoid kahesanke Venäman ümbrikonke i rajonanke:
Kaikiš suremb vezišt om Ribinskan vezivaradim, se mülüb rajonha vaiše paloin. Darvinan kel'dtahon pala om levitadud rajonan suvipäivlaskmas.
Londuseližed varad oma turbaz, lete, gravii, reskvezi.
Tobmuz.
Vn 2013 semendkun 30. päiväspäi rajonan territorii jagoihe 15 ühtnikaks: 12 küläkundad da koume municipališt ühtnikad. Vn 2015 sulakun 28. päiväl ühtištadihe koumed küläkundoišpäi, i om kümne küläkundad kaik.
Vn 2013 sügüz'kun 8. päivän valičendoiden jäl'ghe Nikolai Vinogradov oli rajonan da sen administracijan pämez', radoi ezmäižen strokun.
Käskusenandai tobmuz om Municipaline Suim (17 ezitajad), Igor' Afromejev radoi sen ezimehen.
Kaik rajonan tobmuden valičendad oleldas kerdan vides vodes.
Eläjad.
Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe rajonan eläjiden lugu oli 40 871 ristitud, vn 2010 — 38 086 ristitud, vn 2021 — 39 453 ristitud.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 93,8 %, toižed rahvahad — 2,1 %, rahvahuden ozutandata — 4,1 %.
Kaik om 555 eländpunktad rajonas, niiden kesken 39 žilod, 513 küläd, Košt- i Hemald-raudtestancijad, Roščino-futor.
Znamasižed eländpunktad oma Sud-žilo (5,9 tuh. eläjid vl 2010), Tonšalovo-žilo (4,5 tuh. vl 2010), Klimovskoje-külä (2,4 tuh. vl 2010), Botovo-külä (2,4 tuh. vl 2010), Malečkino-žilo (2,1 tuh. vl 2010).
Ižanduz.
Rajonan ižandusen päsarakod oma turizm, mecan ümbriradmine da sömtegimišt, metallsauvusiden da mašinoiden paloiden tehmine.
Olimpalaižed jumalad

Olimpalaižed jumalad ("Olympioi theoi") — amuižgrekan mifologijas oma koumanden sugupol'ven jumalad (jäl'ges eziauguižid jumaloid i titanoid — ezmäine da toine sugupol'ved), päjumalad, kudambad elädas Olimp-mägel.
Tradicijan mödhe olimpalaižiden luguhu tuldas kaks'toštkümne jumalad. Neiden nimikirjutused voidas erineda.
Kronosan i Rejan lapsed (m.k. Kronidad):
I mugažo Zevsan jäl'gelaižed:
Ustüžnan ümbrik

Ustüžnan ümbrik () om ümbrik (edel vn 2022 kezakud — rajon) Venäman Vologdan agjas.
Administrativine keskuz om Ustüžnanlidn, otab ümbrikon eläjiden pol't.
Istorii.
Ümbrikon aluz om pandud kut rajon vn 1927 elokun 1. päiväl Leningradan agjan Čerepovecan ümbrikos. Vn 1930 heinkun 23. päiväl heittihe ümbrikod, i vhesai 1937 rajon mülüi Leningradan agjaha kut administrativine ühtnik. Ümbrik om olmas nügüdläižiš röunoiš vspäi 1927.
Geografijan andmused.
Ustüžnan ümbrik om Vologdan agjan suvipäivlaskmaine taho. Pind — 3 558,6 km².
Om röunoid kudenke Venäman ümbrikonke i rajonanke:
Znamasine jogi om Molog, läz kaik joged mülüdas sen basseinha.
Londuseližed varad oma turbaz, raudkivend, mouckivi, mel, letked, mec, reskvezi.
Tobmuz.
Vn 2015 kezakun 1. päiväspäi rajonan territorii jagoihe kahesaks ühtnikaks: üks' küläkund, kuz' municipališt ühtnikad da üks' lidnankund (Ustüžn-lidn). Vn 2022 kezakuspäi kaik kundad oma tühjitadud i kätud ümbrikon territorialižikš palakundoikš.
Vn 2014 sügüz'kun 20. päiväspäi Igor' Petrov oli rajonan pämehen da Sijaližen Suiman ezimehen.
Vn 2014 keväz'kun 28. päiväspäi Mihail Makarov radoi rajonan administracijan pämehen. Kaik seičeme ohjandust alištuiba rajonan administracijale.
Vspäi 1996 ümbrikon parlament radab, se om Sijaline Suim () 15 ühtnijanke. Edel 2006. vot nimitihe sidä Ičeohjastusen Nevondkundaks (ven. "Совет самоуправления").
Eläjad.
Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe rajonan eläjiden lugu oli 21 679 ristitud, vn 2010 — 19 716 ristitud, vn 2021 — 15 694 ristitud. Kaik 17 127 eläjad oli rajonas vl 2017.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 91,9 %, uzbekad — 0,8 %, čiganalaižed — 0,5 %, toižed rahvahad — 2,5 %, rahvahuden ozutandata — 4,3 %.
Kaik om 218 eländpunktad ümbrikos, niiden kesken üks' lidn, kümne žilod, 205 küläd da kaks' futorad. Edel 2020. vot oli 225 eländpunktad, no seičeme küläd oma tühjitadud. Läz 50 eländpunktad oma kaikenaigaižeta ristitištota.
Toine znamasine eländpunkt om Želäbovan nimed žilo (1,0 tuh. rist. vl 2010).
Ižanduz.
Ümbrikon ižandusen päsarakod oma mecan ümbriradmine, sömtegimišt da turizm.
Gräzovecan ümbrik

Gräzovecan ümbrik () om ümbrik (edel vn 2022 kezakud — rajon) Venäman Vologdan agjas.
Administrativine keskuz om Gräzovec-lidn.
Istorii.
Ümbrikon aluz om pandud kut rajon vn 1929 heinkun 15. päiväl Pohjoižen randan Vologdan ümbrikho. Vn 1930 heinkun 30. päiväl heittihe sidä ümbrikod, i vhesai 1936 rajon mülüi Pohjoižhe randha kut administrativine ühtnik, sid' vozil 1936−1937 — Pohjoižhe agjaha. Vn 1937 sügüz'kun 23. päiväspäi mülüb Vologdan agjaha. Ümbrik om olmas nügüdläižiš röunoiš vspäi 2006.
Geografijan andmused.
Gräzovecan ümbrik om Vologdan agjan suvine taho. Pind — 5 025,7 km². Sen piduz pohjoižespäi suvhe — 70 km, päivlaskmaspäi päivnouzmha — 150 km. Mec otab territorijan koume nelländest (3723 nellikkilometrad).
Om röunoid seičemenke Venäman ümbrikonke i rajonanke:
Znamasižed joged oma Lež i Monz. Joged mülüdas Suhonan (Jävaldmeren) i Volgan (Kaspijan meren) basseinoihe.
Londuseližed varad oma kivivoi, turbaz, sauvondmaterialad (letked, saved, gravii), mec.
Tobmuz.
Vn 2013 keväz'kun 7. päiväspäi rajonan territorii jagoihe seičemeks municipaližeks ühtnikaks: kaks' lidnankundad da viž küläkundad. Vn 2022 kezakuspäi kaik kundad oma kätud ümbrikon territorialižikš palakundoikš.
Mihail Lupandin oli rajonan pämez' vs 2003 tal'vkuspäi, hän-žo radoi Sijaližen Suiman ezimehen vs 2009 keväz'kuspäi.
Käskusenandai tobmuz om ümbrikon parlament — Sijaline Suim () 29 ühtnijanke. Sen aluz om pandud vn 1993 redukun 23. päiväl. Suim om ezmäine mugoine Venälaižes Federacijas, no jätktab edelrevolücišt tradicijad.
Vn 2009 semendkuspäi Andrei Kazunin oli rajonan administracijan pämehen. Kaik viž ohjandust alištuiba rajonan administracijale.
Eläjad.
Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe rajonan eläjiden lugu oli 41 644 ristitud, vn 2010 — 36 820 ristitud, vn 2021 — 32 472 ristitud. Kaik 32 730 eläjad oli rajonas vl 2017. Lidnalaižed ottas koume videndest ristitištos.
Rahvahad (enamba 0,4 % eläjid vl 2021): venälaižed — 96,7 %, toižed rahvahad — 2,5 %, rahvahuden ozutandata — 0,8 %.
Kaik 481 eländpunktad om ümbrikos (niid oli 511 vl 2015), niiden kesken üks' lidn, üks' lidnanvuitte žilo, 26 muite žilod, 435 küläd, seičeme raudtestancijad, kuz' raudtesarakod, Kornil'jevo-sijaine i nell' futorad. Niišpäi 229 seištas kaikenaigaižeta ristitištota: 216 küläd, seičeme žilod, nell' raudtesarakod, Skalino-raudtestancii i Nazark-futor.
Toine znamasine eländpunkt om lidnanvuitte Vohtog-žilo (5,8 tuh. rist. vl 2015).
Ižanduz.
Ümbrikon ižandusen päsarakod oma mecan ümbriradmine, sauvondmaterialiden tehmine, raudte- da tor'vikveimtransport, maižanduz da sömtegimišt, omblendtegimišt da turizm.
Zaharova Marija

Marija Vladimirovna Zaharova (; sünd. 24. tal'vku 1975, Moskv, NSTÜ) om Venäman diplomat, radab Venäman röunantagaižiden azjoiden ministruses, sen Informacijan i painmižsanan departamentan direktor. Venäman röunantagaižiden azjoiden ministrusen oficialine ezitai (vs 2015 elokun 10. päiväspäi). Hän om istorižiden tedoiden kandidat (2003).
Tuleban aigan diplomat mäneti laps'aigad Pekinas, kus hänen kazvatajad radoiba. Vl 1998 Marija Zaharova kändihe MGIMO:n rahvahidenkeskeižen žurnalistikan fakul'tetan pästnikaks «päivnouzmmantedo»- i «žurnalistik»-specialižusidenke.
Armastuz

Armastuz om mujand, harakterine ristitun täht, süvä siduz toiženke ristitunke vai objektanke, süvän simpatijan mujand.
Armastuz kaclese mugažo kuti filosofine kategorii — subjektine pidand, intimine mujand armastusen objektale. Armastuz om ozan kaikiš tarbhaižemb subjektivine indikator.
Armastuz om üks' fundamentaližiden i ühthižiden temoiden mail'man kul'turas i čomamahtos. Sekoimižed armastuses i sen analiz nägusen ladus puttas jo amuižiš filosofižiš sistemoiš i literaturižiš muštnikoiš.
Amuižed grekalaižed erištiba armastusen toižendoid: kanzas («storge»), sebranikoiden keskes («filija»), romantine armastuz («eros») i ičtazandmižen armastuz («agape»).
Mel'dünd om lühüdaigaine mujand i armastusen naceine edelkävui. Vastal'ne armastusele mujand om nenalöudand, mugažo üks'kaikižuz. Armastuz om koumen hüvän keskes hristanuskondas (uskond, toiv, armastuz).
Armastushe sidodud vepsän muštatišed.
Erased muštatišed oma ottud «Mi meles, se i keles»-kogodusespäi.
Šeksnan rajon

Šeksnan rajon () om rajon Venäman Vologdan agjas.
Administrativine keskuz om lidnanvuitte Šeksn-žilo, otab rajonan ristitišton vit ühesandest.
Istorii.
Vll 1927−1959 Šeksnanverine rajon () oli olmas 1200 km² pindal Nikol'skoje-žilonke keskuseks. Sen territorii oli mülütadud Čobsaran rajonha, kudamb oli vll 1929−1962 3000 km² pindal. Vhesai 1937 Šeksnanverine rajon oli Leningradan agjan palaks, Čobsaran rajon mülüi Pohjoižhe randha. Vn 1962 13. tal'vkud Čobsaran rajonan territorii oli jagadud Vologdan i Čerepovecan rajoniden keskes.
Nügüdläižen rajonan aluz om pandud vn 1965 vilukun 12. päiväl.
Geografijan andmused.
Šeksnan rajon om Vologdan agjan päivlaskmaižen palan suvine taho. Pind — 2 528,07 nellikkilometrad.
Om röunoid nellänke Venäman ümbrikonke i rajonanke:
Kaikiš surembad vezištod oma Šeksnan da Ribinskan vezivaradimed, ned mülüdas rajonha vaiše penil paloil. Šeksnan GES om röunaks niiden keskes. Mec otab rajonan territorijan viž ühesandest (1429 km²), sišpäi kavag'mec om pol'.
Londuseližed varad oma turbaz, sauvondmaterialad (letked, saved, gravii), mec, reskvezi, gidroenergii.
Tobmuz.
Vn 2020 vilukun 1. päiväspäi rajonan territorii jagase ühesaks kundaks: üks' 
lidnankund (lidnanvuitte Šeksn-žilo) da kahesa küläkundad.
Vn 2014 kezakun 29. päiväspäi Jevgenii Bogomazov oli valitud i radoi rajonan da sen administracijan pämehen. Kaik viž ohjandust alištuiba sihe.
Käskusenandai tobmuz om Ezitajiden Suim (19 ezitajad). Järgvaličendad sihe oliba vn 2015 sügüz'kun 13. päiväl. Nikolai Sitnikov radoi sen ezimehen vn 2012 keväz'kuspäi kahtenden strokun.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe rajonan eläjiden lugu oli 36 007 ristitud, vn 2010 — 35 194 ristitud, vn 2021 — 29 403 ristitud. Kaik 33 415 eläjad oli rajonas vl 2017.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 91,2 %, armenijalaižed — 0,7 %, tadžikalaižed — 0,5 %, toižed rahvahad — 2,8 %, rahvahuden ozutandata — 4,8 %.
Kaik om 375 eländpunktad ümbrikos, niiden kesken üks' lidnanvuitte žilo, kümne muite žilod, 363 küläd da Rošč-raudtesarak. Niišpäi 103 küläd seištas kaikenaigaižeta ristitištota.
Toižed znamasižed eländpunktad oma Nifantovo-külä (2,7 tuh. rist. vl 2010) da Čöbsar-žilo (1,4 tuh. rist. vl 2012).
Ižanduz.
Rajonan ižandusen päsarakod oma:
Vologdan ümbrik

Vologdan ümbrik () om ümbrik (edel vn 2022 kezakud — rajon) Venäman Vologdan agjas.
Administrativine keskuz om Vologd-lidn, se ei mülü ümbrikho. Ümbrikon tobmuden organad sijadasoiš siš.
Istorii.
Ümbrikon aluz om pandud kut rajon vn 1929 heinkun 15. päiväl Pohjoižen randan Vologdan ümbrikos. Sil aigal 1115 eländpunktad oli rajonas, eli 74 869 ristitud. Vn 1930 heinkun 30. päiväl heittihe ümbrikod, i voden 1932 kezakun 20. päivhäsai rajon mülüi Pohjoižhe randha kut administrativine ühtnik. Sid' heittihe rajonad, jagoihe sen endišt territorijad lähižiden rajoniden keskes, alištadihe ezilidnad Vologdan lidnnevondkundale. Vn 1938 sügüz'kun 1. päiväspäi udessündutihe rajonad jo Vologdan agjaha. Ümbrik om olmas nügüdläižiš röunoiš vspäi 1965, Šeksnan rajonan sädandan jäl'ghe.
Geografijan andmused.
Vologdan ümbrik om Vologdan agjan keskuztaho. Sijadase 200 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, minimaline om 118 m ü.m.t.. Pind — 4 540 nellikkilometrad.
Om röunoid seičemenke Venäman ümbrikonke i rajonanke:
Znamasižed joged oma Vologd da Tošn', ned mülüdas Suhonanjogen (Jävaldmeren) basseinha. Pened joged lodehes da suves mülüdas Volgan (Kaspijan meren) basseinha. Kaikiš suremb vezišt om Kubenanjärv, ümbrikon pohjoižpäivnouzmaine röun mäneb sen keskedme.
Londuseližed varad oma turbaz, sauvondmaterialad (letked, saved), mec, reskvezi.
Tobmuz.
Vn 2009 sulakun 8. päiväspäi rajonan territorii jagoihe 12 küläkundaks, vn 2017 kezakuspäi — kümneks küläkundaks. Vn 2022 kezakuspäi kätihe niid ümbrikon territorialižikš palakundoikš.
Vn 2005 redukun 2. päiväspäi Aleksandr Gordejev radoi rajonan da sen administracijan pämehen koumanden strokun. Kaks' rajonan varapämest oliba hänele abhu. Kaik viž ohjandust da kaks' komitetad alištuiba administracijale.
Käskusenandai tobmuz om Ezitajiden Suim (vozil 1993−2005 — Ičeohjandusen Komitet) 15 ühtnijanke, Andrei Klökov radoi sen ezimehen vn 2012 sulakun 3. päiväspäi. Ümbrikon kaik rahvaz valičeb ezitajid nelläks vodeks.
Järgvaličendad Ezitajiden Suimha oliba vn 2012 keväz'kun 4. päiväl. Valitihe rajonan pämest järgkerdan vn 2013 sügüz'kun 8. päiväl.
Eläjad.
Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe rajonan eläjiden lugu oli 50 956 ristitud, vn 2010 — 50 438 ristitud, vn 2021 — 53 256 ristitud.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 94,9 %, toižed rahvahad — 2,9 %, rahvahuden ozutandata — 2,2 %.
Edel 2021. vot kaik oli 924 eländpunktad rajonas. Vn 2021 vilukus tühjitadihe seičemed küläd i üht žilod, heinkus — koumed küläd, vl 2023 mülütihe vit küläd lähižihe eländpunktoihe. Vn 2023 sügüz'kuspäi kaik om 896 eländpunktad ümbrikos, niiden kesken 858 küläd, 30 žilod, kuz' raudtestancijad da kaks' raudtesarakod.
Ümbrikon znamasižed eländpunktad oma Fedotovo-žilo (5,3 tuh. vl 2010) i Kubenskoje-žilo (3,2 tuh. vl 2010).
Ižanduz.
Ümbrikon ižandusen päsarakod oma maižanduz da sömtegimišt, mecan ümbriradmine, turizm, mašinoiden paloiden tehmine.
Kubenansun ümbrik

Kubenansun ümbrik () om ümbrik (edel vn 2022 kezakud — rajon) Venäman Vologdan agjas.
Administrativine keskuz om Ustje-žilo, otab ümbrikon ristitišton pol't.
Istorii.
Ümbrikon aluz om pandud kut rajon vn 1929 heinkun 15. päiväl Pohjoižen randan Vologdan ümbrikho. Vn 1930 heinkun 30. päiväl heittihe sidä ümbrikod, i voden 1936 tal'vkun 5. päivhäsai rajon mülüi Pohjoižhe randha kut administrativine ühtnik. Vozil 1936−1937 oli Pohjoižen agjan palaks. Vn 1937 sügüz'kun 23. päiväspäi mülüb Vologdan agjaha. Vozil 1960−1965 rajonan territorii mülüi Sokolan rajonha. Ümbrik om olmas nügüdläižiš röunoiš vspäi 1965.
Geografijan andmused.
Kubenansun ümbrik om Vologdan agjan kesktaho. Pind — 2 443,94 km², sidä kesken mec otab kaks' koumandest (1684 nellikkilometrad), kavag'mec da lehtezmec ühteverzin. Ümbrikon piduz suvespäi pohjoižhe — 80 km, päivnouzmaspäi päivlaskmha — 40 km.
Om röunoid videnke Vologdan agjan ümbrikonke:
Znamasižed joged oma Kuben da Uftüg. Kaik joged mülüdas Kubenanjärven (Jävaldmeren) basseinha. Kubenanjärv om suvižel da suvipäivlaskmaižel röunoil. Kaik om 18 järved.
Reljef om tazo tobjimalaz, kukhikaz keskuzpalas. Om äi penid soid. Kubenanjärven päivnouzmaine rand om sokaz alangišt.
Londuseližed varad oma turbaz, sauvondmaterialad (letked, gravii), mec, reskvezi.
Tobmuz.
Vn 2015 sulakun 28. päiväspäi rajonan territorii jagoihe nelläks küläkundaks. Vn 2022 kezakuspäi kundad oma tühjitadud i kätud ümbrikon territorialižikš palakundoikš.
Vn 2013 sügüz'kun 19. päiväspäi Mihail Lebedev radoi rajonan da sen administracijan pämehen. Kaik koume rajonan varapämest oliba hänele abhu. Kaik rahvaz valiči rajonan pämest videks vodeks. Kaik viž ohjandust da kahesa palakundad alištuiba ümbrikon administracijale.
Käskusenandai tobmuz om ümbrikon parlament — Ezitajiden Suim () 15 ühtnijanke. Kaik rahvaz valičeb heid nelläks vodeks. Jelena Kalabaškina radoi Suiman ezimehen vl 2015.
Vspäi 2012 Kundaline Nevondkund () radab ümbrikos (12 ühtnijad).
Järgvaličendad Ezitajiden Suimha oliba vn 2013 sügüz'kun 8. päiväl, sil-žo päiväl valitihe rajonan pämest.
Eläjad.
Kaik 36 309 eläjad oli rajonas vl 1939, 20 468 eläjad vl 1959, 14 879 eläjad vl 1970. Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe rajonan eläjiden lugu oli 9 350 ristitud, vn 2010 — 8 800 ristitud, vn 2021 — 7 512 ristitud. Kaik 7 843 eläjad oli rajonas vl 2017.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 95,5 %, toižed rahvahad — 2,5 %, rahvahuden ozutandata — 2,0 %.
Kaik oli 268 eländpunktoid rajonas edel vn 2020 kül'mkud, konz 32 küläd oliba tühjitadud kahtel pordol, niiden kesken 15 žilod da 253 küläd, niišpäi 108 eländpunktad oliba kaikenaigaženke ristitištonke. Nügüd'aigan kaik om 236 eländpunktoid ümbrikos. Toižid znamasižid eländpunktoid ei ole.
Ižanduz.
Ümbrikon ižandusen päsarakod oma jogitransport, mecan varhapanend i sen ümbriradmine pilindmaterialoihe, sömtegimišt da maižanduz, turizm.
Ukrainan Rahvahaline Ühtištuz

Ukrainan Rahvahaline Ühtištuz () om Ukrainan neonacistine oigedradikaline kundaliž-politine organizacii sodavägidenke.
Organizacijan aluz om pandud vn 2009 tal'vkun 19. päivän suimal. Vs 2012 kezakun 15. päiväspäi organizacijan lider-päkäsknik om Vitalii Krivošejev. Vl 2014 Venälaižen Federacijan tobmuden vägialuzkundad türmaziba händast, sudiba špionažan tagut da deportiruiba maspäi videks vodeks.
Tot'man ümbrik

Tot'man ümbrik () om ümbrik (edel vn 2022 kezakud — rajon) Venäman Vologdan agjas.
Administrativine keskuz om Tot'm-lidn, ümbrikon ristitišton pol' eläb siš da läz sidä.
Istorii.
Ümbrikon aluz om pandud kut rajon vn 1929 heinkun 15. päiväl Pohjoižen randan Vologdan ümbrikho. Vn 1930 heinkun 30. päiväl heittihe ümbrikod, i vhesai 1936 rajon mülüi Pohjoižhe randha kut administrativine ühtnik, sid' vozil 1936−1937 — Pohjoižhe agjaha. Vn 1937 sügüz'kun 23. päiväspäi mülüb Vologdan agjaha. Ümbrik om olmas nügüdläižiš röunoiš vspäi 2006.
Geografijan andmused.
Tot'man ümbrik om Vologdan agjan päivnouzmaine taho. Pind — 8 195,98 nellikkilometrad (koumanz' surtte agjas). Mecad ottas territorijan ühesa kümnendest (7361 km²), se om kaikiš suremb mülü agjas. Koivikod da kavag'mec oma enambuses. Soiden pind om seičeme procentad.
Om röunoid kahesanke Venäman ümbrikonke i rajonanke:
Znamasižed joged oma Suhon sen Carev- (hura) da Tolšm- (oiged) ližajogidenke. Jogiden tobj pala mülüb Pohjoižen Dvinan (Jävaldmeren) basseinha, pen' pala suves — Volgan (Kaspijan meren) basseinha. Kaik om kuz' järved ümbrikos.
Londuseližed varad oma turbaz, sauvondmaterialad (letked, saved, gravii), keitandsol, mec, reskvezi.
Tobmuz.
Vn 2015 kezakun 1. päiväspäi rajonan territorii jagoihe seičemeks municipaližeks ühtnikaks: üks' lidnankund da kuz' küläkundad. Kaik ned oma kätud ümbrikon territorialižikš palakundoikš vn 2022 kezakuspäi.
Vn 2012 keväz'kun 14. päiväspäi Sergei Selänin oli valitud i radoi rajonan da sen administracijan pämehen. Kaks' rajonan varapämest oliba hänele abhu. Kaik viž ohjandust, kaks' komitetad, 11 palakundad da viž laudkundad alištuiba rajonan administracijale.
Käskusenandai tobmuz om Municipaline Suim () 18 ühtnijanke. Kaik rahvaz valičeb heid nelläks vodeks. Järgvaličendad sihe oliba vn 2012 keväz'kun 4. päiväl. Valentin Novosölov radoi sen ezimehen vl 2015.
Eläjad.
Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe rajonan eläjiden lugu oli 26 392 ristitud, vn 2010 — 23 315 ristitud, vn 2021 — 22 322 ristitud. Kaik 22 751 eläjad oli rajonas vl 2017.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 96,8 %, toižed rahvahad — 2,2 %, rahvahuden ozutandata — 1,0 %.
Kaik 220 eländpunktad om ümbrikos, niiden kesken üks' lidn, 21 žilo, 196 küläd, Desätin-sijaine da Vnukovo-futor.
Toižed znamasižed eländpunktad oma Jubileinii-žilo (1,6 tuh. rist. vl 2002) i Sovetskii-žilo (1,4 tuh. rist. vl 2002).
Ižanduz.
Ümbrikon ižandusen päsarakod oma jogi- da tor'vikveimtransport, turizm, maižanduz da sömtegimišt, mecan varhapanend da ümbriradmine (pilindmaterialad, strubad).
Vaškiden ümbrik

Vaškiden ümbrik () om ümbrik (edel vn 2023 kezakud — rajon) Venäman Vologdan agjas.
Vn 1938 kezakuspäi administrativine keskuz om Lipin Bor-žilo, otab ümbrikon ristitišton pol't.
Istorii.
Ümbrikon aluz om pandud vn 1927 elokun 1. päiväl kut rajon Leningradan agjan Čerepovecan ümbrikho Vaškid-žilon keskuseks, kudambad upotihe Vaugedjärven tazopindan libutamižen aigan sauvomha Volgan-Baltijanmeren vezited. Vn 1930 heinkun 23. päiväl heittihe ümbrikod, i vhesai 1937 rajon mülüi Leningradan agjaha kut administrativine ühtnik. Vn 1937 sügüz'kun 23. päiväspäi mülüb Vologdan agjaha. Vozil 1963−1964 rajonan territorii mülüi Belozerskan rajonha. Ümbrik om olmas nügüdläižiš röunoiš vspäi 1965.
Geografijan andmused.
Vaškiden ümbrik sijadase agjan lodehes, päivnouzmha da pohjoižhe Vaugedjärven randalpäi. Ümbrikoidenkeskeine röun läbitab järved lodehespäi suvipäivnouzmha. Pind — 2 883,92 nellikkilometrad. Mec otab territorijan koume nelländest (2148 km²), kavag'mecad (kuz', pedai) da koivikod oma enambuses.
Om röunoid koumenke Vologdan agjan ümbrikonke i rajonanke:
Kirillovan kukkazsel'g mäneb ümbrikon päivnouzmaspäi keskushe. Reljef om tazo da sokaz toižil polil. Znamasine jogi om Kemanjogi. Kaik om 125 järved ümbrikos.
Londuseližed varad oma turbaz, sauvondmaterialad (letked, saved, gravii, dolomit), mec, kala, reskvezi.
Tobmuz.
Vn 2015 kezakun 25. päiväspäi rajonan territorii jagoihe koumeks küläkundaks. Vn 2023 kezakuspäi ned oma kätud ümbrikon territorialižikš palakundoikš.
Vn 2009 redukun 11. päiväspäi Aleksandr Ivanov oli valitud i radoi rajonan da sen administracijan pämehen kahtenden strokun. Rajonan pämehen järgvaličendad oliba vn 2013 sügüz'kun 8. päiväl. Kaks' administracijan varapämest oliba hänele abhu. Kaik viž ohjandust alištuiba rajonan administracijale.
Käskusenandai tobmuz om Ezitajiden Suim () 15 ühtnijanke. Kaik rahvaz valičeb heid nelläks vodeks. Järgvaličendad sihe oliba vn 2015 sügüz'kun 13. päiväl (kudenz' kucund). Andrei Fomin radoi sen ezimehen vn 2015 kül'mkun 27. päiväspäi.
Vn 2014 elokun 8. päiväspäi Kundaline Nevondkund () radab ümbrikos (seičeme ühtnijad).
Eläjad.
Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe rajonan eläjiden lugu oli 10 002 ristitud, vn 2010 — 9 116 ristitud, vn 2021 — 6 304 ristitud. Kaik 6 927 eläjad oli rajonad vl 2017.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 84,7 %, toižed rahvahad — 2,3 %, rahvahuden ozutandata — 13,0 %.
Kaik om 197 eländpunktad ümbrikos, niiden kesken kümne žilod da 187 küläd. Niišpäi 87 küläd i Vaškozerki-žilo seištas kaikenaigaižeta ristitištota. Toižid znamasižid eländpunktoid ei ole.
Ižanduz.
Ümbrikon ižandusen päsarakod oma mecan varhapanend da ümbriradmine pilindmaterialoihe, jogitransport, sömtegimišt, maižanduz da kalanpüdand, turizm.
Federaline «Vologd — Vitegr — Medvežjegorsk»-avtote (A119) asfal'tižbetoniženke alusenke läbitab ümbrikon territorijad.