Viipur

Viipur (, , ) om lidn, municipaline ühtnik (lidnankund) da Baltijan meren järed meriport Venäman i sen Leningradan agjan lodehes. Viipur om Viipurin rajonan administrativine keskuz da sen kaikiš suremb lidn.
Istorii.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud ročilaižil vl 1293 kuti "Viborgan lidnuz". Žilo lidnusenke saiba lidnan oiktusid vl 1403. 1930-nzil vozil lidn oli Suomenman tegimišton znamasižeks keskuseks.
Lidn oli mülütadud NSTÜ:he vn 1940 sulakuspäi Karjalaiž-Suomalaižen NST:an palaks. Vozil 1941 (sügüz'ku) — 1944 (kezaku) oli okkupiruidud Suomenman sodavägil. Mülüb Venäman NFST:n Leningradan agjaha vspäi 1944.
Viipurin ižandusen päsarakod oma laivoiden da meriplatformoiden sauvomine, sauvondmaterialiden tehmine, ladimiden da vilugoitimiden pästand, mašinoidensauvomine, turizm, ozrikkiven samine, sömtegimišt.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan päivlaskmas-lodehes, Karjalan kaglhan päivlaskmas, Viipurin lahten ozrikkivižel päivnouzmaižel randal, Suomen lahten pohjoižrandal, 0..51 m korktusil, koume metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Piterin keskuzpalhasai om 136 km avtotedme, om 100 km sen röunhasai orhal, Suomenman röunhasai — koumekümne kilometrad lodeheze orhal. Lähembaine lidn da port om Visock kaks'kümne kilometrad suvipäivlaskmha orhal lahtedme vai 30 km avtotedme.
Tobmuz.
Viipur om municipaližen ühtnikan üks'jäižeks eländpunktaks. Se jagase kümneks territorialižeks rajonaks vspäi 2008. Viipurin rajonan administracii tegeb likvidiruidud vl 2014 lidnan administracijan velgusidme.
Edeline lidnan da rajonan pämez' oli Aleksandr Lisov (semendku 2014 — sulaku 2017, "Александр Лысов"), koli läžundaspäi.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 79 962 ristitud, kaks' videndest rajonan ristitištos, vn 2021 — 72 530 ristitud. Kaik 78 457 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli läz 81 tuhad eläjid vozil 1986−1996 i 2012−2013.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2002): venälaižed — 90,2 %, ukrainalaižed — 2,4 %, vaugedvenälaižed — 1,3 %, totarlaižed — 0,5 %, toižed rahvahad i rahvahuden ozutandata — 5,6 %.
Ortodoksižen hristanuskondan ühesa pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: Spasan Toižetamižen kafedraline päjumalanpert', Raštvoiden päjumalanpert', kuz' jumalanpertid i časoun'. Niiden ližaks phh. Petran da Pavlan garnizonine päjumalanpert', koume jumalanpertid i časoun' ei ole kaičenus. Protestantizman viž pühäpertid oma avaitud (lüteranižuz, adventistad, baptizm da tž.), mugažo mormonoiden kundan pühäpert' om olmas.
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma seičemetoštkümne nomeruidud päivkodid (nomer 1, 3..5, 7, 8, 11, 13, 14, 16, 19, 21, 23, 25, 31, 32, 35), ühesa keskškolad (nomer 1, 6..8, 10, 12..14, 37), kaks' gimnazijad (muite i nomer 11), ehtal'ne škol, kaks' lapsiden sädamižen pertid, čomamahtoiden škol, lapsiden da norišton sportškol.
Viipurin politehnine kolledž, agrotegimištoližen i meckompleksan tehnikum oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš. Mugažo Leningradan agjan medicinižen profšingotesen keskusen filial (edel 2022. vot Viipurin medkolledž), nellän üläopendusen aluzkundan filialad (Piter, Puškin) ratas lidnas.
Transport.
Avtobusad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Ezilidnelektrojonused ühtenzoittas Piterinke. «Allegro»-kiruhjonused tegiba seižutest lidnas.
Saiman kanal augotase lidnas. «Pohjoižvalu»-gazanveim ("Nord Stream") zavodiše lidnan ümbrištos.