Ul'janovsk

Ul'janovsk (, , ) om Venäman lidn da lidnümbrik agjan pohjoižes. Se om Ul'janovskan agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn. Agjan kaikutte kahtenz' ristit eläb Ul'janovskas.
Lidnan nimitused.
Vhesai 1780 nimitihe lidnad "Sinbirsk:aks". Vozil 1780−1924 sen nimi oli "Simbirsk". Vn 1924 9. päiväl semendkud lidn sai nügüdläšt nint Vladimir Leninan todesižen kanzannimen mödhe (Ul'janov), sikš miše hän oli sündnu neche lidnha.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1648 lidnan statusanke kuti "Simber"-lidnuz kaičemha Venämad kalaidajiden heimoiden vägitungendad vaste päivnouzmpolespäi. Vozil 1796−1928 lidn oli ühtennimižen gubernijan administrativižeks keskuseks.
Ul'janovsk šingotase transportmašiništonsauvomižen (UAZ-avtotegim, avia, avtolibutimed, avtokomponentad), elektromašiništon (pol'veimed, avtoohjandusen sistemad merilaivišton täht, mašiništ energetikan i metallurgijan täht, medicinine tehnik), sömtegimišton i sauvondmaterialiden edheotandoil.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Volg- (Kuibiševan vezivaradim) i Svijag-jogiden muugotil randoil niiden lähendusen sijas. Simbirk-jogi om ottud torvihe lidnan keskuses, se lankteb Svijagha. Ul'janovskan istorine keskuz seižub 150 metrad ü.m.t. korktusel. Lidnan korktused vajehtadas 80..160 metrad ü.m.t. röunoiš.
Matkad Moskvhasai om 890 kilometrad lodeheze orhal. Lähembaine lidn om Novoul'janovsk-kaimdailidn kaks'kümnes kilometras suvhe lidnan keskuzpalaspäi, lidnoiden ümbrikod röunatadas keskneze.
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +4,9 C°, kezakun-elokun +18,0..+20,2 C°, tal'vkun-uhokun −8,4..−10,4 C°. Ekstremumad oma −40,0 C° (uhoku) i +39,3 C° (eloku). Kezaaigan minimum om −2,2 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +7,8 C° (tal'vku). Ei voi panda halad heinkus vaiše (minimum +3,8 C°). Paneb sadegid 470 mm vodes, enamba kezakus-heinkus (60..63 mm kus), vähemba uhokus-keväz'kus (24 mm kus). Voden keskmäine relätivine nepsuz om 74 %.
Tobmuz.
Kaik 30 eländpunktad mülüdas lidnümbrikho Ul'janovskan ližaks, ned oma jagadud rajonidme. Se jagase nelläks administrativiž-territorialižeks rajonaks, ned ei olgoi municipaližikš ühtnikoikš. Lidnümbrikon pind — 628,96 km².
Edeližed lidnan Administracijan pämehed oma Dmitrii Vavilin (kezaku 2021 — tal'vku 2022), Sergei Pančin (kezaku 2018 — kezaku 2021, keväz'ku 2013 — sügüz'ku 2015). Lidnan Duman ezimez' om Il'ja Nožečkin vn 2018 semendkuspäi. Edeline Duman ezimez' om Sergei Pančin (reduku 2015 — semendku 2018).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan i lidnümbrikon eläjiden lugu oli 637 564 ristitud. Vn 2021 rahvahanlugemižen mödhe lidnan ristitišt oli 617 352 eläjad, kaiken lidnümbrikon — 639 090 eläjad. Vl 2017 kaik 624 518 ristitud elihe lidnas i 647 425 ristitud kaikes lidnümbrikos. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 679 tuh. eläjid vll 1996−1997, lidnümbrikon — 657 498 ristitud vl 2002.
Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 77,6 %, totarlaižed — 10,6 %, čuvašalaižed — 7,0 %, mordvinalaižed — 1,3 %, ukrainalaižed — 1,0 %, toižed rahvahad — 2,5 %.
Transport.
Avtobusad, trolleibusad (vaiše Volgan hural randal) da tramvaid (vaiše Volgan oiktal randal) oma kundaližeks transportaks lidnas.
Kaik nell' raudtevagzalad oma lidnas, sidä kesken päraudtestancii. Jogiport sijadase Volgan oiktal randal. Kaks' sildad ühtenzoittas Volgan randoid: vanh Imperatorine (vspäi 1916, raudte i avtote) 2,1 km pitte i uz' Prezidentine (vspäi 2009, avtote) 5,8 km pitte. Ned sildad oma strategižed, jaugnikoiden likund niidme om kel'tud.
Lidnas om kaks' rahvahidenkeskešt civilišt lendimportad. Ul'janovskan keskuzline "Baratajevk"-lendimport (, "ULV / УЛК / UWLL", 554 tuh. passažiroid vl 2021) sijadase ühesas kilometras suvipäivlaskmha lidnan istorižes keskusespäi. Sišpäi tehtas passažorreisid Venämadme. Kahtenz' lendimport om "Ul'janovsk-Päivnouzmaine"-lendimport ("ULY / УЛС / UWLW", 1 tuh. passažiroid vl 2021), sijadase 28 kilometras pohjoižpäivnouzmha lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas čarterreisid da jügureisid, mugažo kävutadas kodvijoiden i civiližen aviacijan institutan lenduzbazaks.