Alatagil

Alatagil () om Venäman lidn da järed tegimištoline keskuz Sverdlovskan agjan päivlaskmas. Se om agjan kahtenz' surtte lidn, Alatagilan lidnümbrikon administrativine keskuz.
Istorii.
Vl 1696 löutihe vas'kkivendod da raudmägid nügüdläižen lidnan ümbrištos. Tagilan raudtegim () i Vijan raudtegim () oliba saudud Demidovad-dinastijan ohjastusen al Suren Petran käskön mödhe vn 1714 jäl'ghe. Alatagil-eländpunktan alusenpanendan oficialine dat om vn 1722 19. (8.) päiv redukud, sil päiväl saihe ezmäšt kaugedraudad Vijan tegimel. Žilo oli tetab metallal (vas'k i raud) «Vanh näd»-torguindznamanke, kuvatadud lehtraudaižil kandičuil. Vl 1800 tegihe melel velosipedan täs, vl 1833 — puruvedimen.
Vn 1919 20. päiväl elokud koume ühtenzoittud volostid (Tagilan, Vijan-Mikulain i Stroican-Aleksandran) saiba lidnan statusad nügüdläiženke nimenke, sil aigal ristitišt oli 30..40 tuhad eläjid. Vspäi 1963 lidn om alištunu agjan tobmudele oikti.
Alatagil šingotase raudan Korgedmägen küllästamižfabrikal i Alatagilan metallurgižel tegimel, mašiništonsauvomižel («Uralvagonzavod» — vagonad, tramavaid, cisternad, sodatankad, traktorad, ekskavatorad, kormadimed, toižed edheotandad — palad raudtemašiništon täht, kriotehnik), sauvondmaterialiden sarakol (leskusenvastaižed materialad, metalližed konstrukcijad, lämuzizoläcii, asfal't, cement, apakut), himižel tegimel («Uralhimplast») i sömtegimištol (leibtegim, jähine), mugažo mebel'fabrik radab.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon pohjoižpäivnouzmas, Keskmäižen Uralan päuvnouzmaižel pautkel, Tagil-jogen üläjoksmusen da sen huran Vii-ližajogen (34 km pitte, , Tur-jogen oigedpol'ne bassein) randoil, 200 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Tagilan uit om saudud lidnan suvipalas, Vijan uit — päivlaskmas. Kahesa mäged seištas lidnas ani: Medved'-Kivi, Korged, Pit'k, Pall'az Kivi da toižed, 250..388 m ü.m.t. korktusil.
Matkad lidnaspäi Jekaterinburghasai om 125 km suvhe orhal, 143 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma 30..50 km lidnaspäi: Nevjansk, Kirovgrad, Ülätagil i Novoural'sk suvhe, Kušv, Ülätur i Krasnoural'sk pohjoižhe, Üläsald i Alasald päivnouzmha.
Klimat om ven kontinentaline subarktižen klimatan pirdoidenke. Semendkun-heinkun pord om päivoikaz, reduku-uhoku oma pil'vekahad lujas. Voden keskmäine lämuz om +1,3 C°, kezakun-elokun +14,2..+17,2 C°, tal'vkun-uhokun −12,4..−14,7 C°. Ekstremumad oma −46,0 C° (tal'vku, viluku) i +37,2 C° (eloku). Kezaaigan minimum om −5,0 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +11,1 C° (viluku, uhoku). Ei voi panda halad heinkus vaiše (minimum om 0 C°). Paneb sadegid 550 mm vodes, enamba heinkus-elokus (79..96 mm kus), vähemba kül'mkus-sulakus (24..33 mm kus). Il'man vozne keskmäine relätivine nepsuz om 75 %, se vajehtase 63..64 % röunoiš sulakus-semendkus, 77..79 % elokus-vilukus, 70..73 % toižiš kuiš.
Tobmuz.
Alatagil jagase koumeks lidnrajonaks. Ned ei olgoi municipaližikš ühtnikoikš, kaikuččel ičeze administracii om olmas. Kaik 23 pen't žilod da küläd mülüdas lidnümbrikho Alatagilan ližaks. Lidnümbrikon pind — 4 105,80 km², se levineb suvhe i päivlaskmha lidnaspäi.
Lidnümbrikon tobmuden pämez' () om sen Administracijan pämez', panese radnikusele lidnan Duman 28 deputatal videks vodeks. Edeline lidnan pämez' om Sergei Nosov (reduku 2012 — semendku 2018). Kaik rahvaz valičeb Duman deputatoid videks vodeks. Vadim Raudštein radab Duman ezimehen vn 2019 sügüz'kuspäi. Edeližed Duman ezimehed oma Aleksei Pirin ("Алексей Пырин", reduku 2017 — sügüz'ku 2019), Aleksandr Maslov (keväz'ku 2012 — reduku 2017).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 361 811 ristitud, lidnümbrikon — 365 433 ristitud. Vn 2021 rahvahanlugemižen mödhe lidnan ristitišt oli 338 966 eläjad. Vl 2018 kaik 353 950 ristitud elihe lidnas i 356 844 ristitud kaikes lidnümbrikos. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 425..439 tuhad eläjid vll 1985−1994 (439 521 rist. vl 1989).
Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 92,9 %, totarlaižed — 2,0 %, ukrainalaižed — 0,9 %, toižed rahvahad — 4,2 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks'kümne pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: koume päjumalanpertid (koumanz' om Sündun Voznesenjan päjumalanpert' jumalankodiš), 15 jumalanpertid, kaks' časounäd, mez'- i naižjumalankodid. Islaman augškol (medrese) om avaitud. Mugažo om protestantizman, islaman, induizman, judaizman i buddizman kundoid.
Keskopendusen 18 aluzkundad (tehnikumad, kolledžad) i üläopendusen 15 filialad (Jekaterinburg, Moskv) oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš. Kaik om koume sportkompleksad, jäpert'kulu i nell' suks'bazad lidnas.
Transport.
Avtobusad, tramvaid, maršruttaksid da taksid oma kundaližeks transportaks. Kaks' päraudtestancijad, päavtostancii i koume lidnoidenkeskešt avtostancijad ratas lidnas. Kiruhjonuz ühtenzoitab Alatagilad Jekaterinburganke, ezilidnelektrojonused ajadas lähižihe lidnoihesai.
Enzne Salk-sodalendimport () om aviacijan kodvlendimport vspäi 2005, sijadase seičemes kilometras pohjoižpäivnouzmha lidnaspäi.