tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Soči

Soči ( [ˈsotɕɪ], "Soči", ) om Venälaižen Federacijan kaikiš järedamb kurortlidn. Se om Krasnodaran randan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe. Sijadase Päivlaskmaižen Kavkazan Mustanmeren randištol. Om kaks' meriportad.
Vl 2014 Soči vastsi Tal'veližid Olimpižid vändoid.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1838. Se sai lidnan statusad vl 1917.
Soči šingotase lebuturizmal i kahtel meriportal.
Geografijan andmused.
Lidn om pit'k da kaid formal, vedase pidust' randištod tobjimalaz, 0..1800 m korktusil, 65 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Om kahtendeks pitte lidnaks mail'mas Mehikon jäl'ghe, piduz — 105 km orhal vai 140 km avtotedme.
Klimat om subtropine neps, Kavkazan mäged kaitas mererandad pohjoižiš viluiš tulleišpäi. Voden keskmäine lämuz +14,6 C°, heinkun-elokun +23,7..+24,3 C°, vilukun-uhokun +6,3..+6,5 C°. Ekstremumad oma −13,4 C° (viluku) i +39,4 C° (heinku). Ei voi panda halad semendkus-sügüz'kus. Paneb sadegid 1651 mm vodes, läz tazomäras kuidme, enamba redukus-vilukus (175..178 mm kus), vähemba sulakus-kezakus (95..109 mm kus) i elokus (106 mm).
Tobmuz.
Sočin lidnümbrik jagase nelläks administrativižeks rajonaks. Kaik 80 eländpunktad mülüdas lidnümbrikho Sočin ližaks: lidnanvuitte Rusked Pallišt-žilo, 71 küläd, üks' žilo i seičeme aulad. Lidnümbrikon pind — 3502 km².
Edeline lidnan pämez' (mer) om Anatolii Pahomov (viluku 2009 — sügüz'ku 2019).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan kaikenaigaižiden eläjiden lugu oli 343 334 ristitud, lidnümbrikon — 420 589 ristitud. Vl 2017 lidnan eläjiden lugu oli 411 524 ristitud, lidnümbrikon (Sur' Soči) — 492 601 ristitud. Kaik 446 599 eläjad oli lidnas i 561 793 eläjad oli lidnümbrikos vl 2023. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 466 078 eläjad vn 2021 rahvahanlugemižen mödhe, kaiken lidnümbrikon — 564 367 eläjad sil-žo vodel.
Rahvahad (enamba 0,4 % lidnümbrikos vl 2010): venälaižed — 67,1 %, armenijalaižed — 19,3 %, ukrainalaižed — 2,2 %, gruzijalaižed — 1,9 %, adiglaižed — 1,1 %, grekalaižed — 0,8 %, totarlaižed — 0,5 %, vaugedvenälaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 2,6 %, rahvahuden ozutandata — 4,1 %.
Transport.
Avtobusad, maršruttaksid, ezilidnelektrojonused, avtoiden kortom, taksid i koume kervačted oma kundaližeks transportaks lidnas. Kaks' funikulörad oma sanatorijoiden sauptud territorijal. Avtoümbärte 18 km pitte om saudud vspäi 1988. Kaik kuz' päraudtestancijad ratas (Soči, Adler, Lazarevskai, Host, Rusked Pallišt, Loo) i äi raudteplatformid. Nevondkundaližen aigan punolendimiden jonod ühtenzoitiba Sočin lendimportad Sočin keskuzpalanke (maploduiden möndan tukuil torgusen tarh), Rusttanke Pallištonke i Aibg-žilonke. Soči varatoitase londuseližel gazal veimedme Džubgaspäi 172 km pitte, sen tobj pala venub Mustmeren pohjal pidust' randad.
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline "Soči"-lendimport Vitalii Sevastjanov-kosmonavtan nimed ("AER / АДЛ / URSS", 12,9 mln passažiroid vl 2022) sijadase läz Soči-päraudtestancijad. Tehtas reisid Venäman äjihe surihe lidnoihe, Kavkazan pälidnoihe (enamba Jerevanha), Keskuzazijan surihe lidnoihe, Päivlaskmaižen Azijan erasihe-se lidnoihe (Dubai, Stambul, Tel' Aviv), Belgradha, Tailandan i Egiptan lebutahoiže.
Buranovon baboid

«Buranovon baboid / Buranovskije Babuški» (, , ) om Venäman muzikaline folkgrupp, kudamb om ezitanu Venämad 2012. voden Evrovizii-konkursal. Konkursal grupp pajati «Party for Everybody»-pajon, kudambanke oti kahtenden sijan.
Gruppan aluz om pandud enamba 40 vot tagaz Udmurtijan Buranovo-külähä. Vspäi 2014 grupp om udenke mülükundanke. Vanh mülükund (oli vspäi 2008) sädi ut gruppad i ezineb Baboid Buranovospäi-nimitusenke.
Party for Everybody

«Party for Everybody» ("Ehtpraznik kaikiden täht") om muzikaližen «Buranovon baboid»-kollektivan pajo folkmuzikan žanras. 
Pajon tekst om udmurtan i anglijan kelil. Pajo oli satusekaz lujas Evrovizii-2012-konkursal Bakus da oti kahtenden sijan. Vl 2012 ühtennimine pajonke maksisingl om pästtud vinildiskal.
Pajon tekst.
Ӝӧккышет тӧдьы вӧлдӥсько, пиосме возьмасько. 
Котэм нянь буй-буй будэ, сюлэмы керектэ. 
Party for everybody! Dance! 
Come on and dance! 
Come on and dance! 
Come on and… Boom! Boom! 
Корка тыр ик нылпиосы, бертӥзы, мусоосы. 
Корка тыр ик нылпиосы, бертӥзы, мусоосы. 
Вож дэремме дӥсяло но горд кышетме мон кертто. 
Вож дэремме дӥсяло но эктыны пото. 
Кырӟалом жон-жон-жон, мӧзмон мед кошкоз али, 
Кырӟалом жон-жон-жон ваньмы ӵошен! 
Party for everybody! Dance! 
Come on and dance! 
Come on and dance! 
Come on and … 
Party for everybody! Dance! 
Come on and dance! 
Come on and dance! 
Come on and… Boom! Boom! 
Коӵыше но шумпотэ но, пуные но шумпотэ. 
Коӵыше но шумпотэ но, пуные но шумпотэ. 
Мылы-кыды капчия но шумпотонэн пачылме. 
Мылы-кыды капчия но шумпотонэн пачылме. 
Кырӟалом жон-жон-жон, мӧзмон мед кошкоз али, 
Кырӟалом жон-жон-жон ваньмы ӵошен! 
Party for everybody! Dance! 
Come on and dance! 
Come on and dance! 
Come on and … 
Party for everybody! Dance! 
Come on and dance! 
Come on and dance! 
Come on and… Boom! Boom! 
Party for everybody! Dance! 
Come on and dance! 
Come on and dance! 
Come on and …
Party for everybody! Dance! 
Come on and dance! 
Come on and dance! 
Come on and… Boom! Boom! Boom! Boom! Dance! 
Pajon sanoiden znamoičend.
Kollektivan ühtnijoiden mödhe, pajo «om siš, miše panim päč lämhä, sädaškanzim taigin, ladim vauktad pühkint da varastam ičeze lapsid kodihe. Da pagižem, miše meiden lapsed tuliba ajaden kodihe, ka linnem iloiteldas da kargaita».
Udmurtan kelen kändod

Udmurtan keles oma 15 kändod:
Substantividen kändluz ("гурт")
Himižiden elementoiden periodine tablut

Himižiden elementoiden periodine tablut vai Mendelejevan tablut om himižiden elementoiden klassifikacii. Se paneb märha elementan himižiden ičendoiden da atoman südäitukun täutken rippund. Tablut om periodižen käskusen grafine kuvand.
Tabluden ezmäižen variantan tegii om Dmitrii Mendelejev-tedomez' vll 1869−1871.
Samodižed keled

Samodižed keled om heimkeliden grupp, kudambad mülütadas ühthižhe uraližhe kel'kundha suomalaiž-ugrilaižidenke kelidenke.
Nenil kelil pagištas vaiše Venämas: Nencan ümbrikos, Jamalan Nenciden ümbrikos, Krasnojarskan randas, Tomskan agjas, Komi Tazovaldkundas da Murmanskan agjas.
Tver'

Tver' ( [tvʲerʲ]) om lidn Venäman päivlaskmas. Se om Tverin agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn, mugažo om Kalininan ümbrikon keskuseks (ei ole sen palaks).
Matkad Moskvan röunhasai om 134 kilometrad suvipäivnouzmha orhal, Piterin röunhasai — 484 km lodeheze.
Istorii.
Lidnan aluz om pandud vl 1135. Vozil 1930−1991 sen nimituz oli Kalinin.
Vozil 1247−1485 Tver' oli Suren Tverin ruhtinazkundan pälidnaks.
Tver' šingotase mašinansauvomižel (vagonad), sömtegimištol, himižel sarakol (plastmassad, stökolkuid), kebnal tegimištol (puvillkombinat), elektrusen pästandal (koume LEK:ad), poligrafijan kombinatal, stökoltegimel.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Volg-jogen molembil randoil T'mak- (oiktalpäi, 73 km pitte) i Tverc- (huralpäi, 188 km pitte) jogiden lanktendoiden sijas, 124..174 m ü.m.t. korktusil, istorižen keskusen korktuz om 146 metrad.
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +5,1 C°, kezakun-elokun +16..+19 C°, tal'vkun-uhokun −6..−8 C°. Ekstremumad oma −43 C° i +38 C°. Paneb sadegid 654 mm vodes, enamba kezakus-elokus (76..83 mm kus), vähemba uhokus-sulakus (30..36 mm kus).
Tobmuz.
Tver' om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks. Se jagase nelläks administrativižeks rajonaks (vspäi 1976).
Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline Administracijan pämez' om Jurii Timofejev, radoi vn 2016 sügüz'kuhusai. Lidnan Duman ezimez' om Jevgenii Pičujev vn 2017 tal'vkuspäi. Edeline Duman ezimez' om Aleksandr Korzin, radoi vn 2017 tal'vkuhusai.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 403 606 ristitud, vn 2021 — 416 219 ristitud. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 419 363 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 458 tuhad eläjid vl 1997.
Rahvahad (enamba 0,5 % vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 93 %, ukrainalaižed — 1,5 %, armenijalaižed — 0,8 %, azerbaidžanlaižed — 0,8 %, vaugedvenälaižed — 0,5 %, totarlaižed — 0,5 %; karjalaižed — 0,3 % (1119 rist.).
Kaik koume universitetad, maižanduzakademii i sodakosmižen kaičendan akademii oma lidnan üläopendusen aluzkundoikš, mugažo Moskvan üläopendusen aluzkundoiden nell' filialad. Universitetad oma Tverin valdkundaline, valdkundaline tehnine i valdkundaline medicinine.
Transport.
Avtobusad i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Tramvaiverk om sauptud vl 2018, trolleibussistem ei ole rados vspäi 2020. Ende tramvaid i trolleibusad vediba passažiroiden tobmad palad. Vspäi 2005 kundaližen transportan passažiroiden lugu poleni lujas (kaikiden toižendoiden), se kändihe edheotandoid ližatomikš.
Lidn sijadase Moskv — Piter-transportkoridoral. "Tver' "-päraudtestancii radab vspäi 1850. Avtobusad da ezilidnelektrojonused ühtenzoittas lidnad agjan lidnoidenke i Moskvanke. 1970-1990-nzil vozil passažirlendimport radoi Zmejovos, nügüd'aigan lähembaine mugoine om Moskvan "Šeremetjevo" (150 km).
Tverin jogiport oigenzi 1,9 mln tonnoid jüguid vl 2010. Jogivagzalan sauvuz om okaidud, se radoi 2000-nziden voziden auguhusai, valdmad kävutasoiš turistlaivoil tähäsai navigacijan aigan.
Andreapol'

Andreapol' () om Venäman lidn Tverin agjan päivlaskmas. Se om Andreapolin ümbrikon (edel 2019. vot — rajonan) administrativine keskuz.
Istorii.
Eziauguine "Dubn"-külä (, jogen oiktal randal) mainitase Litvanman metrikas vl 1489. 18. voz'sadal Andrei Kušelöv-leitnantjenaral pidi usadibad pöudoidenke jogen hural randal, avaiži sijaližiden mineralveziden kurortad. Vl 1906 saudihe raudted, i "Andrejapol'-žilo raudtestancijanno" sauvoškanzihe, möhemba nimitihe nügüdläižikš.
Vl 1928 ühtištadihe Andreapolid Dubn-külänke, panihe Leningradan agjan Leninan rajonan keskuseks. Vozil 1935−1944 oli i vspäi 1957 om Tverin agjan palaks. Toižen mail'man sodan aigan oli pandud mantazole, i vozil 1944−1957 mülüi Velikije Lukin agjaha. Vl 1965 panihe Andreapolin rajonan keskuseks. Sai lidnan statusad vl 1967.
Andreapolin tegimišton sarakod oma porcellanan tegim (elektroizolätorad), valamižtegim (ezitegesed i kanalizacijan saubad, eli bankrotnendas läbi vl 2022), mecanümbriradajad edheotandad.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalan suvipäivnouzmas, Päivlaskmaižen Dvinan kaks'kümnes kilometras joginiškaspäi, seižub Valdai-ülüden suvipäivlaskmaižil pautkil, 220 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Tverihesai om 224 km päivnouzmha orhal vai 279 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Nelidovo suvipäivnouzmha (56 km orhal), Päivlaskmpol'ne Dvin suvhe (45 km orhal) i Toropec suvipäivlaskmha (42 km orhal).
Klimat om ven. Kezakun-elokun keskmäine lämuz om +15,8..+18,5 C°, tal'vkun-uhokun −4..−7,1 C°. Paneb sadegid enamba kezakus-elokus (83..97 mm kus), vähemba uhokus-sulakus (44..48 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 65..69 % röunoiš sulakus-kezakus, 77..87 % sügüz'kus-keväz'kus.
Tobmuz.
Andreapol' sädi lidnankundad vll 2006−2019, lidn oli sen üks'jäižeks eländpunktaks.
Andrei Čistovskii radoi lidnankundan pämehen vspäi 2008.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 8 286 ristitud, kaks' koumandest rajonan ristitištos, vn 2021 — 6 956 ristitud. Kaik 7 259 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 10 500 eläjid vl 1996.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 96,8 %, ukrainalaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 2,0 %, rahvahuden ozutandata — 0,8 %.
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma saudud lidnas: Raštvoiden jumalanpert' (1756, ei ole väges), Moskvan Ion- da Tihon-patriarhoiden puine jumalanpert' (letihe vll 1990−1993), Veran, Nadeždan, Lübovin i heiden Sofia-maman puine časoun' lidnan röunal (om saudud vll 2006−2010).
Lapsiden opendusen aluzkundad oma nell' päivkodid, koume keskškolad (nomer 1, 2, 3), čomamahtoiden škol, sportškol. Päivlaskmpol'žen Dvinan tehnologine kolledž, sen Andreapolin filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Transport.
Ühtennimine "Andreapol' "-stancii radab «Bologoje — Velikije Luki»-raudtekeskustal.
Tactud Venäman sodaaviabaz (südäikod "ЬУЕА") sijadase koumes kilometras päivnouzmha lidnaspäi, vhesai 2009 se oli Moskvan regionan il'mkaičendvägiden ühteks sijadusišpäi. Aviabaz om udessündutamas vn 2023 kezakuspäi.
Bežeck

Bežeck () om Venäman lidn Tverin agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om Bežeckan ümbrikon (edel vn 2023 sulakud — rajonan) administrativižeks keskuseks da palaks.
Istorii.
Eländpunkt mainitase vspäi 1137 kuti "Bežeckii Verh" () vai "Bežiči" () Uz'lidnan aigkirjas, se oli olmas 20 km pohjoižhe nügüdläižes lidnaspäi. Vl 1272 Tverin Svätoslav Jaroslavič-ruhtinaz mureni Bežičid, i sirtihe pätinan keskust "Gorodeck"-lidnushe (). Vl 1766 udesnimitihe sidä Bežeckaks, sai lidnan statusad vl 1775, kändihe makundan keskuseks vl 1796.
«Bologoje — Ribinsk»-raudtejono läbiti Bežeckad vl 1876. Vll 1935−1990 lidn alištui agjan tobmudele oikti.
Bežeck šingotase mobiližiden buraudamižmašinoiden tehmižel i mašiništon pästandal (kompressorad, kuivatimed, letevaluapparatad, maižanduzmašinad), mugažo raudbetonantegim i maidtegim ratas lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalan päivnouzmas, 145 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Molog-jogi läbitab lidnad suvespäi pohjoižhe, Ostrečin-jogi ( 52 km pitte) lankteb sihe oiktalpäi Bežeckan territorijal.
Matkad Tverihesai om 126 km suvipäivlaskmha. Lähembaine lidn om Krasnii Holm 40 km pohjoižpäivnouzmha avtotedme.
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +3,2 C°, kezakun-elokun +15..+17 C°, tal'vkun-uhokun −8..−10 C°. Ekstremumad oma −52 C° (viluku) i +35 C° (eloku). Kezaaigan minimum om −4 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +8 C° (tal'vku). Ei voi panda halad heinkus vaiše (minimum +1 C°). Paneb sadegid 585 mm vodes, enamba kezakus-sügüz'kus (62..80 mm kus), vähemba vilukus-sulakus (27..33 mm kus).
Tobmuz.
Bežeckan lidnankund oli vll 2006−2023. Kaik koume küläd mülüiba lidnankundha Bežeckan ližaks. Lidnankundan pind oli 18,41 nellikkilometrad.
Edeline lidnankundan tobmuden pämez' oli Sergei Platonov, radoi vn 2013 sügüz'kuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 24 522 ristitud, lidnankundan — 25 728 ristitud, rajonan seičeme kümnendest. Vl 2021 lidnan ristitišt oli 21 466 eläjad. Vl 2017 kaik 21 728 ristitud elihe lidnas i 22 854 ristitud kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 29..30 tuhad eläjid vozil 1967−2001 (30 800 rist. vl 1998).
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 90,3 %, toižed rahvahad — 2,5 %, rahvahuden ozutandata — 7,2 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks'kümne koume pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: Spasan Londuseližen mel'kuvan kafedraline päjumalanpert', 13 jumalanpertid, kaks' kodijumalanpertid, viž časounäd, Blagoveššenjan naižjumalankodi (kaks' jumalanpertid). Niiden ližaks kaks' päjumalanpertid (Blagoveššenjan i Eläbzdusen) i koume jumalanpertid ei ole kaičenus.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma ühesa nomeruidud päivkodid (nomer 2..5, 8..11, 15), viž keskškolad (nomer 2..6), gimnazii nomer 1 V.Ja. Šiškovan nimed, škol-internat, lapsiden da norišton pert', venän soitčomamahton muzikškol, kompleksine sportškol. Professionaližen opendusen aluzkundad: Bežeckan tegimištoliž-ekonomine, pedagogine i medicinine kolledžad, Tverin torguimiž-ekonomižen kolledžan filial, Tverin valdkundaližen tehnižen universitetan filial.
Belii (lidn)

Belii ( «vauged») om Venäman lidn Tverin agjan suvipäivlaskmas. Se om Belijan ümbrikon (edel 2023. vot rajonan) administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunkt om tetab 13. voz'sadaspäi, eziauguižešti kut "Belai"-lidnuz () Smolenskan ruhtinazkundas, möhemba oli ičeze ruhtinazkundan pälidnaks. Sai nimitust jogen mouckivižiden randoiden mujun tagut ezimeletaden. Vozil 1355−1654 lidnuz mülüi 150 vot Litvanmaha, sid' Venämaha i Reč Pospolitai-valdkundha. Vl 1634 Smolenskan sodan aigan Reč Pospolitajan kunigaz oli satatadud venämalaižiden londan satuseks Belai-lidnusespäi.
Vl 1708 Belii sai makundan lidnan statusad. Suren sodan aigan lopihe okkupacijad vn 1942 29. päiväl vilukud. Vl 1944 lidn oli mülünu Velikije Lukin agjaha, vspäi 1957 alištub Tverin agjan tobmudele.
Belii-lidn šingotase mecan ümbriradmižel pilindmaterialoihe.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalan päivlaskmas, Obš-jogen randal ( 153 km pitte, Päivlaskmaižen Dvinan hurapol'ne bassein), 185 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Smolenskan agjhasai om 20 km suvhe, Tverihesai om 294 km pohjoižpäivnouzmha. Lähembaine lidn om Nelidovo 45 km pohjoižhe orhal vai 52 km avtotedme.
Tobmuz.
Belii oli enččen lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnan Deputatoiden nevondkund om likvidiruidud vn 2024 vilukus, sen jäl'gmäine ezimez' oli Natal'ja Smirnova. Lidnankundan Administracii om likvidiruidud vn 2023 kezakus, Irina Kolmikova radoi sen jäl'gmäižen pämehen ("Ирина Колмыкова", tal'vku 2015 — viluku 2023).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 3 772 ristitud, rajonan koume videndest. Kaik 3 268 ristitud elihe lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 13 600 eläjad vl 1913, Suren sodan jäl'ghe — 5 300 eläjad vozil 1992−1996.
Rahvahad (vl 2021): venälaižed — 98,3 %, toižed rahvahad — 0,1 %, rahvahuden ozutandata — 1,6 %.
Ortodoksižen hristanuskondan viž pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: koume jumalanpertid (phh. Petran i Paulan vanh da uz', ph. Panteleimon-spravitajan), ph. Aleksandr Nevalaižen kodipühäpert' enččenno hengeližškolanno, časoun'. Niiden ližaks seičeme pühäpertid oma pandud mantazole: Eläban Eziauguižen Stroican päjumalanpert', nell' jumalanpertid, kaks' časounäd.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kaks' päivkodid (nomer 2 i 3), Belijan keskškol, čomamahtoiden škol, lapsiden da norišton sportškol. Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.
Ves'jegonsk

Ves'jegonsk ( vai "Весьёгонск") om Venäman lidn Tverin agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om Ves'jegonskan ümbrikon (edel 2019. vot — rajonan) administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1564 kuti "Ves' Jogonskai"-žilo (). 16.-19. voz'sadoil rahvahidenkeskeižen torguindan znamasine keskuz, sai lidnan statusad vl 1776 nügüdläiženke nimenke ("Ves'jögonsk" variantaks). 19. voz'sadan keskes Tihvinan vezisisteman olend tuli lophu, i vl 1885 vaiše 2629 ristitud elihe lidnas. Ves'jegonskan koume nelländest oli upotadud Ribinskan vezivaradimen täutmižen aigan (1941−1947), lidn om sirtud ülembile korktusile.
Ves'jegonsk šingotase valdkundaližil holitišil. Tegimišton sarakod oma mecan ümbriradmine (pumaterialiden varhapanend i pilindmaterialad) da sömtegimišt (vintegim). Ende leibtegim i lihan ümbriradmižen edheotand radoiba mugažo.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon päivnouzmas, sokhas tahondas, Ribinskan vezivaradimen Mologan lahten suvipäivlaskmaižel randal, seižub 108 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Darvinan kel'dtaho sijadase kümnes kilometras päivnouzmha lidnaspäi.
Matkad Tverihesai om 216 km suvipäivlaskmha orhal vai 247 km avtotedme. Lähembaine lidn om Ustüžn (Vologdan agj) 52 km lodeheze orhal, järed lidn — Čerepovec 64 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 185 km avtotedme.
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +4,9 C°, kezakun-elokun +16..+19 C°, tal'vkun-uhokun −5..−8 C°. Paneb sadegid 720 mm vodes, enamba kezakus-elokus (78..89 mm kus), vähemba uhokus-sulakus (40 mm kus).
Tobmuz.
Ves'jegonsk oli lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.
Edeline lidnan pämez' oli Vladimir Komarov vspäi 2013.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 7 329 ristitud, rajonan ristitišton viž ühesandest, vn 2021 — 6 330 ristitud. Kaik 6 280 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 9 700 eläjad vl 1992.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 97,7 %, toižed rahvahad — 1,7 %, rahvahuden ozutandata — 0,6 %.
Ortodoksižen hristanuskondan viž pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: koume pühäpertid i kaks' časounäd. Niiden ližaks Jumalannägundan päjumalanpert' (oli saudud vll 1742−1758) i koume časounäd ei ole kaičenus.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškol. Bežeckan tegimištoliž-ekonomižen kolledžan filial om lidnan professionaližen keskopendusen aluzkundaks.
Transport.
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas, ned-žo ühtenzoittas Ustüžnanke, Tverinke i Moskvanke. "Ves'jegonsk"-raudtestancii om «Kiriši — Kaläzin»-keskustan sarakon lopstancijaks vspäi 1919.
Sezonine jogiport oleskeleb lidnas. Nevondkundaližen aigan olnu lendimpöud om tactud.
Višnii Voločok

Višnii Voločok () om Venäman lidn Tverin agjan keskuzpalan lodehes. Se om Višnii Voločokan ümbrikon administrativižeks keskuseks da palaks. Edel vn 2019 keväz'kud lidn ei mülünd Višnii Voločokan rajonha, oli erigoittud lidnümbrikoks i rajonan keskuseks mugažo.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Voskresenskan aigkirjas vl 1471, se om «ülätarabošsija». «Alatarabošsija» — nüg. Volok-külä (510 rist. vl 2010) Uz'lidnan agjas, sijadase lodeheze Boroviči-lidnaspäi.
Ezmäine Venämas Tvercan kanal om saudud lidnanno Petr I käskön mödhe vozil 1703−1722, ühtenzoitab Tverc-joged (Volgan bassein) Cnanjogenke (Baltijan meren massein). Vspäi 1770 Višnii Voločok om lidnan statusanke. Kanalad ühtenzoitiba ut Piter-pälidnad Venäman toižidenke lidnoidenke torguindteikš edel raudten sauvondad.
Višnii Voločokan ižandusen päsarakod oma tekstil'tegimišt (bumagonkombinat, trikotaž, omblendfabrik, edheotand pästamha villakoid) i sömtegimišt (liha- i leibkombinatad), mugažo stöklantegim radab (butulkad).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalas, Cnanjogen i Višnii Voločokan vezivaradimen randoil (Il'mjärven bassein), Valdai-ülüden pohjoižpäivnouzmaižel röunal, 160 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Tverišpäi om 119 km lodeheze Moskv — Piter avtotedme vai raudtedme. Lähembaine lidn om Bologoje vižkümnes kilometras lodeheze sil-žo tel. Maksline kiruhavtote ümbärdab lidnad i vezivaradint päivlaskmaspäi.
Tobmuz.
Višnii Voločok oli lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.
Enččen lidnümbrikon tobmuden pämez' oli Aleksandr Borisov (tal'vku 2015—).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 52 370 ristitud, vn 2021 — 45 830 ristitud. Kaik 47 732 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 76 tuhad eläjid vl 1973.
Ortodoksižen hristanuskondan vižtoštkümne pühäpertid oma kaičenus i udessündutadud lidnas: Jumalanmaman Kazanin jumalaižen jumalankodi (päjumalanpert', koume jumalanpertid, kaks' kodijumalanpertid, kaks' časounäd), Jumalannägundan päjumalanpert', nell' jumalanpertid, kaks' časounäd.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad. Višnii Voločokan kolledž (edel 2012. vot mehaniž-tehnologine tehnikum i kaks' profškolad), medicinine kolledž, Tverin torguimiž-ekonomižen kolledžan alajaguz oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Transport.
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos.
"Višnii Voločok"-raudtestancii radab. Ezilidnelektrojonused ühtenzoittas lidnad Bologojenke, Tverinke da Moskvanke.
Päivlaskmpol'ne Dvin

Päivlaskmpol'ne Dvin () om Venäman lidn da lidnankund Tverin agjan suvipäivlaskmas. Se om Päivlaskmpol'žen Dvinan ümbrikon (edel vn 2020 semendkud — rajonan) administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud "Päivlaskmpol'ne Dvin"-raudtestancijha vl 1900, sijadase «Moskv — Rig»-keskustal. Nimitihe stancijad jogen mödhe, se sai radnikžilon statusad vl 1927. Radnikžilo sai lidnan statusad vn 1937 1. päiväl tal'vkud. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistižen Germanijan sodavägil lühüdaks aigaks (3. sügüz'ku 1941 — 9. viluku 1942), oli muretud lujas sodategendoiden jäl'ghe, no udessündutihe teravas ezmaižil sodanjäl'ghižil vozil.
Päivlaskmpol'ne Dvin-lidn šingotase mecan ümbriradmižel da turizmal, mugažo maidtegim radab vspäi 2010. Ende radoiba pölvhanümbriradai tegim (vhesai 1998) i argvoin da saguden tegim (lopi radod vl 1994).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon pohjoižpäivnouzmas, Päivlaskmaižen Dvinan randal (se-žo Daugav alajoksmuses), Valdai-ülüden suvipäivlaskmas, 185 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Tverihesai om läz 250 km pohjoižpäivnouzmha orhal. Lähembaižed lidnad oma Nelidovo 50 km päivnouzmha raudtel vai avtol, Toropec 38 km lodeheze orhal i Andreapol' 50 km pohjoižhe avtotedme, järed lidn — Velikije Luki 100 km päivlaskmha «Baltii»-trassadme (M9).
Tobmuz.
Päivlaskmpol'ne Dvin oli lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.
Edeline lidnan pämez' oli Aleksandr Borovkov vn 2013 sügüz'kuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 9 845 ristitud, rajonan koume videndest, vn 2021 — 7 869 ristitud. Kaik 8 249 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 11 556 eläjad vl 1989.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma avaitud lidnas: Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' (letihe vll 2004−2008) i koume časounäd (oma saudud 2000-nzil vozil).
Lapsiden opendusen aluzkundad oma nell' nimitadud päivkodid, kaks' keskškolad (nomer 1 i 2), lapsiden sädamižen pert', čomamahtoiden škol, «Dvina»-sportklub (edel 2011. vot lapsiden da norišton sportškol). Päivlaskmpol'žen Dvinan tehnologine kolledž I.A. Kovalövan nimed om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Zubcov

Zubcov () om Venäman lidn Tverin agjan suves. Se om Zubcovan ümbrikon (vspäi 1935 i edel vn 2022 sulakud — rajonan) administrativine keskuz da pala.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Uz'lidnan aigkirjas vl 1216 lidnan statusanke. Vozil 1319−1364 da 1426−1460 Zubcov oli ühtennimižen ruhtinazkundan pälidnaks järedanke lidnusenke. Vspäi 1776 oli Zubcovan makundan lidnaks.
Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistižen Germanijan sodavägil vozil 1941 (11. reduku) — 1942 (23. eloku), sen aigan panihe mantazole äi istorižid sauvusid. 1970-nzil vozil Vazuzan vezivaradimen gidrotehnine sol'm padoseinänke om saudud läz lidnad varmitamha Moskvad reskvedel, jäihe specialistoid elämha lidnas.
Zubcovan ižandusen päsarakod oma mašinoidensauvomine (kohenduzmehanine tegim — pened metalližed konstrukcijad, mašinansauvomižen tegim) i turizm, mugažo kvarcletken küllästoitmižen fabrik radab.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon päivlaskmas, Vazuz-jogensun randoil (, Volgan oiged ližajogi), 170 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Tverihesai om 116 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 164 km avtotedme vai 202 km raudtedme. Ühtennimine "Zubcov"-raudtestancii radab «Moskv — Rig»-keskustal vspäi 1901. Matkad Moskvan Rigan päraudtestancijhasai om 196 km raudtedme. Lähembaine lidn om Ržev 18 km lodeheze.
Tobmuz.
Zubcov oli lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnankundan tobmuden pämez' oli sen Administracijan pämez'. Jäl'gmäine lidnan pämez' om Il'ja Smirnov, radoi vn 2021 keväz'kuspäi. Edeline lidnan pämez' om Fedor Ovčarenko (viluku 2016 — viluku 2021). Lidnankundan Deputatoiden nevondkund mülüti kümne deputatad, sen nellänz' kucund oli valitud vn 2018 9. sügüz'kud videks vodeks.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 6 927 ristitud, rajonan kaks' videndest, vn 2021 — 6 217 ristitud. Kaik 6 373 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 8 100 eläjad vl 1998.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 86,9 %, tadžikalaižed — 1,0 %, ukrainalaižed — 0,7 %, uzbekad — 0,7 %, čiganalaižed — 0,6 %, toižed rahvahad — 2,7 %, rahvahuden ozutandata — 7,4 %.
Ortodoksižen hristanuskondan viž pühäpertid oma kaičenus lidnas: Jumalanmaman Emäganpäivän päjumalanpert', kaks' jumalanpertid i kaks' časounäd. Niiden ližaks koume jumalanpertid ei ole kaičenus.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma viž nimitadud i nomeruidud päivkodid (niiden kesken nomer 1, 2, 5), aluzškol nomer 2, keskškol nomer 1, lapsiden sädamižen pert', sportškol. Rževan tehnologižen kolledžan Zubcovan filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Kaläzin

Kaläzin () om Venäman lidn da lidnankund Tverin agjan päivnouzmas. Se om Kaläzinan rajonan administrativine keskuz.
Istorii.
Nügüd'aigaižen eländpunktan aluz om pandud vl 1434 kuti "Kaläzinskai"-külä jumalankodinno. Ühtištadihe sidä Nikol'skai-slabadanke i Pirogovo-žilonke 17. voz'sadan lopus. "Kaläzinskai"-slabad sai makundan lidnan statusad vl 1775 nügüdläiženke nimenke. Vozišpäi 1939−1940 lidnan istorižen keskusen tobj pala om upotadud Ugličun GES:an sauvondan jäl'ghe, endevanh kellčuhunduz seižub vedes kesked lidnad.
Kaläzin šingotase aviasauvomižen mašiništontegimel (mülüb OAK-kompanijha vspäi 2022), mehanižel tegimel (libutimed, kaivuzmašiništ), mugažo leibänkombinat, omblendfabrik i radioastronomine observatorii ratas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan lodeližel röunal, Volgan oiktal randal (Ugličun vezivaradim), 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Tverihesai om läz 190 km suvipäivlaskmha, i om 190 km suvhe Moskvhasai. Lähembaine lidn om Kašin 30 km lodeheze avtol vai raudtedme.
Tobmuz.
Kaläzin om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Deputatoiden nevondkundan ezimez'. Edeline lidnan pämez' om Lübov' Malärova (keväz'ku 2012 — reduku 2021). Lidnan Administracii om likvidiruidud vn 2021 sügüz'kus, Galina Kohan radoi sen jäl'gmäižen pämehen (keväz'ku 2017 — eloku 2021).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 13 867 ristitud, rajonan kaks' koumandest, vn 2021 — 12 621 ristitud. Kaik 13 025 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba 15 tuhad eläjid vll 1989−2001 (15 800 rist. vozil 1992, 1998 i 2000).
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 91,4 %, armenijalaižed — 0,9 %, ukrainalaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 0,7 %, rahvahuden ozutandata — 6,6 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kuz' pühäpertid oma saudud lidnas: koume jumalanpertid i koume časounäd. Eläban Eziauguižen Stroican jumalankodi i kaks' jumalanpertid ei ole kaičenus.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškol. Kaläzinan kolledž N.M. Poležajevan nimed om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Kašin

Kašin () om Venäman lidn i mineralveziden lebutaho Tverin agjan päivnouzmas. Se om Kašinan ümbrikon (edel vn 2018 semendkud — rajonan) administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1238 Nikonan aigkirjas kuti muretud mongoloil lidn. Vozil 1319−1426 lidnuz oli Kašinan ruhtinazkundan pälidnaks. Lidn šingotihe vauktan sauvondmujun tehmižel, seižui vezitel Volgan i Nevan basseinoiden keskes. Vl 1775 Kašin sai makundan lidnan statusad.
Kašinan ižandusen päsarakod oma turizm, sömtegimišt (likörine tegim, konditerine edheotand, lihaceh, mineraližen veden edheotandad), mugažo elektroladimišton tegim radab. Ende pölvhantegim i maidtegim oliba mugažo.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon suvipäivnouzmaižel röunal, Kašinkanjogen randoil (, Volgan hura ližajogi), 125 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Tverihesai om 116 km suvipäivlaskmha orhal vai 146 km avtotedme. Lähembaine lidn om Kaläzin 30 km suvipäivnouzmha raudtedme vai avtol. Ühtennimine "Kašin"-raudtestancii om saudud vl 1898 sarakon lopstancijaks «Bologoje — Ribinsk»-keskustaspäi, om ühtenzoittud Moskvanke vl 1918, seižub «Kaläzin — Ves'jegonsk»-raudtejonol.
Tobmuz.
Kašin oli enččen lidnankundan (2005−2018) üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnan Administracii om likvidiruidud vn 2016 kezakus, Vladimir Aban'kov radoi sen jäl'gmäižen pämehen vn 2015 kül'mkuspäi. Lidnankundan Deputatoiden nevondkundan ezimez' oli hän-žo (tal'vku 2015 — reduku 2018), se nevondkund om likvidiruidud vn 2019 uhokule.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 16 171 ristitud, rajonan kaks' koumandest, vn 2021 — 14 113 ristitud. Kaik 14 475 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 21 200 eläjad vl 1992.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 96,3 %, ukrainalaižed — 0,9 %, toižed rahvahad — 2,8 %.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' päjumalanpertid da 12 jumalanpertid oma saudud lidnas, mugažo om läz kümnen pühäpertin jändusid.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad. Kašinan kolledž (edel vn 2012 sügüz'kud agrarine tehnikum) i medicinine kolledž oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Kimri

Kimri () om Venäman lidn Tverin agjan suvipäivnouzmas. Se om agjan videnz' lidn eläjiden lugun mödhe, om Kimrin ümbrikon (edel vn 2022 semendkud — rajonan) administrativižeks keskuseks da palaks.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Ivan Grazijan kirjeižes vl 1546 kuti "Kimr"-žilo (). Se šingotihe kengiden (sapkoiden) tehmižel, pästtihe severz'-se millionid paroid vodes. Vl 1859 luja lämoipalo pani puišt pertištod mantazole, udessaudihe kahtes vodes.
Vspäi 1902 raudte ühtenzoitab lidnad Moskvanke, "Savölovo"-stancii sijadase Volgan oiktal randal, om nimitadud enččen lähižen külän mödhe. Kimri sai lidnan statusad vn 1917 kezakus. Läz sadad kivišt i puist torgovaništon pertid om kaičenus lidnas.
Kimrin ižandusen päsarakod oma tömašintegimišt, sauvondmaterialiden tehmine (mecan ümbriradmine, bazal'tkuid), kebn tegimišt (koume keng'fabrikad i kaks' trikotažfabrikad), turizm.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon suvipäivnouzmas, Volgan (Ugličun vezivaradim) molembil randoil i sen huran Kimark-ližajogen randoil ( 32 km pitte), istorine keskuz — Volgan hural randal, 219 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Tverihesai om 87 km päivlaskmha orhal vai 101 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Taldom (Moskvan agj) 20 km suvipäivnouzmha i Dubn (Moskvan agj) kümnes kilometras suvipäivlaskmha vai Volgan ülezjogen. Avtotesild ühtenzoitab Volgan randoid vspäi 1978.
Tobmuz.
Vll 2005−2022 Kimri sädi erigoittud lidnümbrikod i oli sen üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnümbrikon tobmuden pämez' oli sen Administracijan pämez'. Lidnan jäl'gmäižed pämehed oliba Andrei Lukjanov vn 2022 tal'vkuspäi, Irina Balkovaja (uhoku 2020 — tal'vku 2022). Lidnümbrikon Duman ezimez' oli Alla Aleksejeva vn 2022 redukuspäi. Edeline Duman ezimez' om Dmitrii Krivčikov (tal'vku 2019 — reduku 2022).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 49 628 ristitud, vn 2021 — 40 875 ristitud. Kaik 45 504 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 58..61 tuhad eläjid vll 1973−2001 (61 800 rist. vl 1992).
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 91,3 %, armenijalaižed — 0,7 %, azerbaidžanlaižed — 0,5 %, totarlaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 2,9 %, rahvahuden ozutandata — 4,2 %.
Ortodoksižen hristanuskondan seičeme pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: Spasan Toižetamižen päjumalanpert' (1911), Sündun Voznesen'jan jumalanpert' (om letud 1813−1829), phh. Zaharijan i Jelisavetan jumalanpert' Savölovos, kodipühäpert', koume časounäd. Niiden ližaks kaks' päjumalanpertid i jumalanpert' oma pandud mantazole. Baptizman loičendpert' om avaitud.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma koumetoštkümne nimitadud i nomeruidud päivkodid (nomer 1, 2, 4..6, 9, 19, 20, 24, 25, 28, 50, «Tähthaine»), seičeme keskškolad (nomer 1, 4, 5, 11, 13, 14, 16), kaks' gimnazijad (nomer 2 kahtenke adresanke i «Logos»), keskškolan nomer 5 filial (korrekcine), koume čomamahtoiden školad (nomer 1, 2, 3), sädamižen i norišton šingotesen keskuz I.A. Pankovan nimed (koume adresad). Kimrin kolledž, Kimrin medicinine kolledž i Savölovon kolledž oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Krasnii Holm

Krasnii Holm ( «čoma kukkaz») om Venäman lidn da lidnankund Tverin agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om Krasnii Holman ümbrikon (edel vn 2020 semendkud — rajonan) administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1518 jumalankodin "Spas Holmal"-torguindžiloks (). Se sai makundan lidnan statusad vl 1776 udenke nimenke. Vl 1899 saudihe ühtennimišt raudtestancijad žilho, sarakon lopstancijad «Bologoje — Ribinsk»-jonospäi.
Krasnii Holm šingotase elektromehanižel tegimel (seifad i varmitadud škapad oružjan täht, mangalad, ende vezifil'trad armijan täht) i mebel'fabrikal (ištmed).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon suvipäivlaskmas, Neledin-jogen randoil (, Mologan i Volgan bassein), 150 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Neledin lankteb Mogoč-jogehe () ani lidnan röunan taga.
Matkad Tverihesai om 176 km suvipäivlaskmha avtotedme. Lähembaine lidn om Bežeck 40 km suvipäivlaskmha avtol.
Tobmuz.
Neledino-žilo (327 rist. vl 2010) i Gluncovo-külä (167 rist. vl 2010) mülüiba lidnankundha Krasnii Holman ližaks. Lidnankundan pind oli 13,93 km².
Lidnankundan pämez' oli Nina Gribova vn 2013 sügüz'kuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 5 608 ristitud, lidnankundan — 6 102 ristitud, rajonan viž ühesandest. Kaik 5 234 ristitud elihe lidnas i 5 710 ristitud kaikes lidnankundas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 7 900 eläjad vl 1992.
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: kaks' jumalanpertid i časoun'. Üks' kellčuhunduz (1870) jäi lidnan Stroican päjumalanpertišpäi (rušihe vl 1930). Spasan Toižetamižen päjumalanpert' om pandud mantazole. Ph. Antonii Krasniiholmalaižen mez'jumalankodi (vspäi 1461) om muretud lujas, sijadase ühtes kilometras lidnaspäi, vspäi 2017 puine časoun' radab siš. 
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodi, keskškol. Krasnii Holman kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Kuvšinovo

Kuvšinovo () om Venäman lidn da lidnankund Tverin agjan keskuzpalan päivlaskmas. Se om Kuvšinovon ümbrikon (edel vn 2023 semendkud — rajonan) administrativine keskuz da pala.
Istorii.
Vanh "Kamennoje (Kamenskoje)"-külä mainitase ezmäižen kerdan rahvahanlugemižen aigkirjas vl 1624.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1910 "Kuvšinovo"-raudtestancijha jonol Toržokaspäi, bumagfabrikan pidajiden kanzannimen mödhe. Vl 1938 ühtištadihe raudtestancijan žilod Kamennoje-radnikžilonke da anttihe lidnan statusad ühthiženke Kuvšinovo-nimenke.
Kuvšinovo šingotase Kamennojen bumagkartonan fabrikal (kartonpakuitez), mugažo leibäntegim i maidtegim ratas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalas, Valdai-ülüden päivnouzmas, Osuganjogen molembil randoil ( 167 km pitte, Tverc-jogen oiged ližajogi, Volgan bassein), 230 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Tverihesai om 120 km päivnouzmha avtotedme. Lähembaine lidn om Toržok 50 km päivnouzmha raudtel vai avtol. Ühtennimine "Kuvšinovo"-raudtestancii sijadase «Toržok — Soblago»-raudtekeskustal.
Tobmuz.
Kuvšinovo oli lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnankundan pämez' oli Deputatoiden nevondkundan ezimez'. Ol'ga Dančenko radoi nevondkundan ezimehen vn 2014 sügüz'kuspäi. Lidnan Administracijan pämez' oli Svetlana Bobrova vn 2018 tal'vkuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 10 007 ristitud, rajonan kaks' koumandest, vn 2021 — 9 262 ristitud. Kaik 9 161 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 13 549 eläjad vl 1959.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 90,3 %, tadžikalaižed — 1,1 %, armenijalaižed — 0,4 %, ukrainalaižed — 0,4 %, uzbekad — 0,4 %, toižed rahvahad — 1,9 %, rahvahuden ozutandata — 5,5 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pušt pühäpertid oma avaitud lidnas: ph. Amvrosii Optinalaižen jumalanpert i ph. German Aläskalaižen časoun'. Koumanz' puine pühäpert' oli Eläban Eziauguižen Stroican jumalanpert', paloi lophu vl 1962.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškol. Kuvšinovon kolledž (edel 2012. vot Kamennojen cellülozbumagaine tehnikum) om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Lihoslavl'

Lihoslavl' () om Venäman lidn da raudtesol'm Tverin agjan keskuses. Se om Lihoslavlin ümbrikon (edel vn 2021 sulakud — rajonan) administrativižeks keskuseks.
Istorii.
"Lihoslavl' "-usadib mainitase ezmäižen kerdan revizijan nimikirjutesiš vl 1816. Lähevenui "Ostaškovo"-külä mainitase ezmäižen kerdan Novotoržokan makundan aigkirjas vl 1624. Ühtištadihe raudtestancijad Ostaškovo-külänke vl 1907 udenke nügüdläiženke nimenke erištamha Ostaškov-lidnaspäi. Lihoslavl' sai lidnan statusad vl 1925. Vozil 1937−1939 se oli Karjalan rahvahaližen ümbrikon administrativižeks keskuseks.
Lihoslavlin ižandusen päsarakod oma elektrotehnine tegimišt (pidatezarmatur) da sömtegimišt (leibän edheotand), mugažo avtoradiatoriden tegim, čomamahtkeramiktegesiden tegim i söteližadusiden edheotand ratas lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan suves, Kavanjogen oiktal randpolel (kahtes kilometras, , Tverc-jogen hura ližajogi, Volgan bassein), 170 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Pen' Čerömuški-jogi lankteb Lihoslavlin järvhe ani lidnan päivnouzmaižen röunan taga, järv om ratud vl 1906.
Matkad Tverin röunhasai om nell'kümne kilometrad lodeheze orhal vai 45 km avtotedme. Lähembaine lidn om Toržok 35 km päivlaskmha orhal.
Tobmuz.
Kaik koume pen't eländpunktad mülüiba lidnankundha Lihoslavlin ližaks: Jubileinii-žilo (246 rist. vl 2010), MPMK-eländpunkt (162 rist. sil-žo vodel) i Čelnovk-külä (65 eläjad). Lidnankundan pind oli 16,15 nellikkilometrad.
Enččen lidnankundan tobmuden pämez' oli sen Administracijan pämez'. Lidnan Administracii om likvidiruidud vn 2022 heinkus. Jäl'gmäine Administracijan pämez' oli El'vira Baranova (kül'mku 2018 — heinku 2022), edeližed — Valerija Leonova (reduku 2016 — kül'mku 2018), Larisa Koževnikova (radoi vn 2016 redukuhusai). Lidnankundan Deputatoiden nevondkund om pästtud radmaspäi vn 2021 redukuspäi, organizacijan likvidator oli Olesä Smirnova. Nevondkundan ezimehed oliba Maksim Smirnov (sulaku 2019 — reduku 2021), Jevgenii Kotov (radoi vn 2019 sulakuhusai).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 12 257 ristitud, lidnankundan — 12 730 ristitud, rajonan ristitišton nell' ühesandest, vn 2021 lidnan — 11 017 ristitud. Kaik 11 790 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba 13 tuhad eläjid vozil 1989−2001 (13 449 rist. vl 1989).
Ortodoksižen hristanuskondan Pühän Jumalanmaman Emäganpäivän pühäpert' (1885−1899) om avaitud lidnas.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma viž nimitadud päivkodid, koume keskškolad (nomer 1, 2, 7), čomamahtoiden škol, sportškol. Kalašnikovo-žilon kolledžan Lihoslavlin palakund i Toržokan pedagogižen kolledžan filial oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Transport.
"Lihoslavl' "-raudtestancii radab «Moskv — Piter»-raudtel vspäi 1850 (vll 1897−1902 "Novotoržskai", edeline nimi oli "Ostaškovo"), sarak Toržokha om olmas vspäi 1870. Ezilidnelektrojonused ühtenzoittas lidnad Bologojenke, Tverinke i Moskvanke.
Kaks'kümnekilometrine sarak tuleb lidnha suves «Moskv — Piter»-avtotespäi.
Nelidovo

Nelidovo () om Venäman lidn da lidnankund Tverin agjan suvipäivlaskmas. Se om Nelidovon lidnümbrikon (edel vn 2018 sulakud — rajonan) administrativine keskuz.
Istorii.
Nügüd'aigaižen eländpunktan aluz om pandud "Nelidovo"-raudtestancijaks vl 1901. Se om nimitadud amuižen bajarišton rodun mödhe, kudamban Sergei Nelidov-ezitai andoi umad maksuta sauvomha raudted. Suren sodan aigan žilo oli okkupiruidud nacistižen Germanijan sodavägil vn 1941 redukus, päzutihe žilod vn 1942 25. vilukud. Sid' žilo oli muretud sodategoiden tagut rajonas, ned jätksiba vn 1943 keväz'kuhusai. Udessaudihe Nelidovod täuzin ezmäižil sodanjäl'ghižil vozil. Nelidovo-radnikžilo sai lidnan statusad vl 1949.
Nelidovon ižandusen päsarakod oma mašinoidensauvomine (pressuindmašiništ, metizad, somustoittud tegesed), sauvondmaterialiden tehmine (metalližkonstrukcijad, katused), mecan ümbriradmine (punümbriradai kombinat, meblin i poltuzbriketoiden pästand), mugažo plastmasstegim da eriližsobiden omblendfabrik ratas lidnas. Vozil 1934−1996 buran hilen samine tegihe lidnas, se saihe ühthesai millionad tonnoid vl 1975.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Mežanjogen randal ( vai "Мёжа" 259 km pitte, Päivlaskmaižen Dvinan hura ližajogi), Valdai-ülüden suves, 200 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Tverihesai om 230 km pohjoižpäivnouzmha. Lähembaižed järedad lidnad oma Ržev 105 km päivnouzmha raudtedme vai «Baltii»-avtotedme i Velikije Luki 150 km päivlaskmha raudtedme vai avtol. Lähembaižed lidnad oma Belii 50 km suvhe i Päivlaskmpol'ne Dvin 50 km päivlaskmha.
Ühtennimine "Nelidovo"-raudtestancii sijadase «Moskv — Rig»-keskustal. «Baltii»-trass (M9-avtote) mäneb vides kilometras pohjoižhe lidnaspäi.
Tobmuz.
Nelidovo oli lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks, sen pind oli 19,35 km².
Lidnan jäl'gmäine pämez' oli Zinaida Bombina vn 2013 sügüz'kuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 22 896 ristitud, rajonan (nüg. lidnümbrik) koume nelländest, vn 2021 — 18 603 ristitud. Kaik 19 400 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 30 044 eläjad vl 1989.
Rahvahad (2010): venälaižed — 95,1 %, čiganalaižed — 2,5 %, toižed rahvahad — 2,4 %.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 89,3 %, armenijalaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 2,3 %, rahvahuden ozutandata — 8,0 %.
Ortodoksižen hristanuskondan viž pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: Jumalanmaman Balikinon jumalaižen jumalanpert' (1970, om avaitud vspäi 1989), ph. Joann Kronštadtalaižen sur' jumalanpert' (om sauvomas vspäi 1999), kodijumalanpert', kaks' časounäd. Niiden ližaks Eläban Eziauguižen Stroican jumalanpert' ei ole kaičenus (oli saudud vll 1820−1848).
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kuz' nomeruidud päivkodid (nomer 1..4, 6, 7), koume keskškolad (nomer 3, 4, 5), gimnazii (nomer 2), škol-internat, lapsiden sädamižen pert', čomamahtoiden škol, lapsiden da norišton sportškol. Nelidovon kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Ostaškov

Ostaškov () om Venäman lidn Tverin agjan lodehes. Se om municipaližen «Ostaškovan lidnümbrik»-ühtnikan (edel 2017-nden voden semendkud — rajonan) administrativine keskuz.
Istorii.
Vanh sar'hine "Kličen"-röunlidnuz mainitase ezmäižen kerdan litvalaižen Ol'gerd-ruhtinasen kirjeižes vl 1371. Kaks' randališt Ostaškovan küläd mainitasoiš ezmäižen kerdan vl 1434. Ostaškov-eländpunkt sai oficiališt lidnan statusad vl 1770, i vodele 1775 kändihe makundan keskuseks. Suren sodan aigan ei olend okkupiruidud, no vozil 1941−1942 sijazihe frontpirdanno.
Ostaškovan ižandusen päsarakod oma ladimensauvomižen tegim (elektroakustine apparatur), sömtegimišt, sauvond da turizm, mugažo kaks' nahkoiden tegint i omblendfabrik oma saudud.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalas, Seliger-järven suvirandal da sen saril, seižub Valdai-ülüden keskuses, 210 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Tverihesai om 190 km päivnouzmha. Lähembaižed lidnad oma Kuvšinovo 75 km päivnouzmha avtotedme i Andreapol' 92 km suvipäivlaskmha avtotedme. "Ostaškov"-raudtestancii sijadase «Bologoje — Velikije Luki»-keskustal.
Klimat om ven. Voden keskmäine lämuz om +4,5 C°, kaikiš lämhemb om heinku (+17,5 C°), viluku i uhoku oma kaikiš vilumbad (−8..−9 C°). Paneb sadegid 687 mm vodes, enamba kezakus-elokus (81..90 mm kus), vähemba uhokus-sulakus (34 mm kus).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 18 088 ristitud, rajonan (nüg. lidnümbrik) koume nelländest, vn 2021 — 16 674 ristitud. Kaik 16 318 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 27 401 eläjad vl 1989.
Ortodoksižen hristanuskondan ühesa pühäpertid oma kaičenus lidnas: Hristan Eläbzdusen päjumalanpert', Eläban Eziauguižen Stroican päjumalanpert', Jumalanmaman Smolenskan jumalaižen jumalankodi (päjumalanpertinke i kahtenke jumalanpertinke), Znam-jumalaižen naižjumalankodi (Sündun Voznesenjan päjumalanpertinke), koume časounäd. Niiden ližaks koume jumalanpertid oma pandud mantazole.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, keskškolad. Ostaškovan kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Lidnan jäl'gmäine pämez' oli Boris Kobzarev vspäi 2015.