tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Suvon

Suvon ( [su.wʌn]) om lidn Korejan Tazovaldkundan lodehes. Om Köngido-agjan administrativižeks keskuseks.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud 1. voz'tuhal meiden erad. Vspäi 1413 se om olmas nügüdläiženke nimenke. "Hvasonan lidnuz" om saudud vozil 1794−1796 sirdamha Korejan pälidnad sihe (onetomašti), mülüb UNESCO:n Mail'man jäl'gushe.
Vl 1949 Suvon sai oficiališt lidnan statusad. Vl 1969 «Samsung Electronics»-kompanijan aluz om pandud neche lidnha. Nügüd' nece korporacii da sen «tütred» oma kaikiš suremb radonandai Suvonas, niiden päfaterad sijadasoiš lidnas.
Geografijan andmused.
Reljef om kukhikaz. Lidn sijadase koumekümnes kilometras suvhe Seulaspäi, 66 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kvangösan-mägi om kaikiš korktemb čokkoim.
Klimat om mussonine. Paneb sadegid 1312 mm vodes, sidä kesken pol' (650 mm) heinkus-elokus.
Suvon jagase nelläks ümbrikoks (edel 2003. vot niid oli koume). Ned alajagasoiš 42 rajonaks.
Eläjad.
Vl 2005 lidnan eläjiden lugu oli 1,106,000 ristitud. Korejalaižed ottas 99 % ristitištos.
Kaik üks'toštkümne universitetad, kaks' kolledžad da 33 korgedškolad ratas lidnas. Mail'man futbolčempionatan-2002 üks' stadionoišpäi sijadase Suvonas.
Transport.
Lidn ühtenzoitase Seulanke manpäližel metrol (ühtenz' jono «indigo», nell' stancijad). «Seul — Pusan»-kiruhraudte da kiruhavtote läbitadas lidnad.
Lähembaine rahvahidenkeskeine lendimport sijadase Inčhonas. Suvikorejan sodavägiden aviabaz om lidnas, severz'-se AÜV:oiden personalad jäb siš tähäsai Korejan sodan jäl'ghe.
Vas'kov Miku

Miku Vas'kov (karj.: "Mikko Vas'kov", ; om sündunu 6. heinkud 1963 Moskvaha, NSTÜ) om venämalaine kirjutai, runokirjutai, kändai da lehtezmez'. Hänel om vepsläižid da karjalaižid jurid.
Miku Vas'kov lopi Moskvan valdkundaližen verhiden keliden institutan da NSTÜ:n Polestusen ülembaižen oficeroiden kursad. Hän om polknik erindas, jurist-tedomez', juridine tedokandidat, Karjalan masebran Moskvas ühtnii. Mihail Vas'kov om nellän runokogomusen, koumen kirjan, kahtenkümnen tedoradon da enamba mi tuhan kirjutest avtor. Hän kirjutab venäks, vepsäks, angliaks da kändab erasiš kelišpäi, niišpäi äjad oma Baltijan meren suomalaižed keled.
Evrovizii-2017

Evrovizii-2017 (, , ) oli 62. Evrovizii-konkurs, kudamb oigenzihe Ukrainas, 2017. vodel.
2017-nden voden vägestai — portugalijalaine Salvador Sobral-pajatai. Venämalaine Julija Samoilova-edestai ei ühtnend konkursha, jäi vizata.
Tegendad päzutandha näht

«Tegendad päzutandha näht» () om braziline portugalijankel'ne TV-serial dram-žanras lapsiden täht.
Serialas om 357 epizodad, kaikutte om 45 minutad hätkte. Se läksi vodes 2015 (3. eloku) vhesai 2016 (13. tal'vku) Brazilijan «SBT»-televerkos. Vl 2017 läksi ekranoile toižiš portugalijankel'žiš valdkundoiš da Amerikan ispanijankel'žiš maiš.
Radžinikant

Radžinikant (vai "Radžnikant", , , ), todesine nimi om Šivadži Rao Gaekvad (, ; om sündnu 12. tal'vku 1950, Bangalor, Karnatak, Indii) — fil'mdandan indine ak'tor, kinoprodüser da scenarijoiden kirjutai. Om akt'oran enamba mi 150 fil'mas, radab Kollivudas tobjimalaz.
Biografii.
Šivadži om sündnu Bangalor-lidnha, policijalaižen kanzha äjiden lapsiden keskes. Konz prihaižele oli viž vot, ka tuleban aigan akt'oran mam koli, i hän radoi kandajan aigoidme. Om kannadakel'žen školan pästnikan. Vll 1966−1973 oti erazvuiččid radoid, sidä kesken avtobusan konduktoran, i sil-žo aigal ühtni navedijoiden p'jesiden lavastushe. Vl 1973 ajoi Madrasha samha opendust kinon institutas, openui pagišta tamilan kelel. Fil'mdaškanzihe vl 1975, edesti pahatukuiden i banditoiden rolid tobjimalaz.
Vspäi 1981 om nainu, Lata Rangačari om hänen ak. Heil om kaks' tütärt: Ašvarija da Soundarija. Tähäsai om koume tütrenpoigad.
Mel'hetartui fakt.
Radžinikant kändihe tutabaks akt'oraks Japonijas «Muthu»-fil'man pästandan jäl'ghe.
Klon

«Klon» () — om braziline TV-serial dram-žanras. Original om portugalijan kelel.
Kaik om 250 epizodad serialan rahvahidenkeskeižes versijas (tatanmaižes — 221). Serial läksi ekranoile ezmäižen kerdan Brazilijan «Rede Globo»-telekanalal vlpäi 2001 (1. reduku) vhesai 2002 (14. kezaku). Om ozutadud venäkel'ženke kändusenke vodel 2004 Venäman «Ezmäižel kanalal».
Süžet.
Fil'man tegend šingotase braziližes Rio-de-Žaneiro-lidnas da Marokos.
Elokahad-ki itktas

Elokahad-ki itktas () om meksikaline TV-serial dram-žanras.
Kaik om 248 epizodad serialas, kaikutte 23 minutad pitte. Ispanijankel'ne original läksi ekranoile vlpäi 1979 vhesai 1980.
Om ozutadud venäkel'ženke kändusenke vozil 1991—1993 Venäman «Ezmäižel kanalal».
Aig armastada

«Aig armastada» () om portugalijankel'ne braziline TV-serial dram-žanras. Scenarijan tegii om Alkides Nogeira. Serialan prodüser — Džeim Monžardin Mataracco (edestab mugažo üht rolišpäi serialas).
Se lähteb ekranoile vlpäi 2017 (26. sügüz'ku), linneb vhesai 2018. Epizod om 34..42 minutad hätkte.
Netrebko Anna

Anna Netrebko (; sünd. 18. sügüz'ku 1971, Krasnodar, Krasnodaran rand, Venäman NFST, NSTÜ) om operpajatai (soprano) Venäman i Avstrijan (vspäi 2006) rahvahanikusenke. Venäman rahvahan artist (2008).
Anna om sündnu radnikoiden pereheze, Kubanin kozakoiden augotižlibundanke, kazvoi Krasnodaras. Openui Piterin konservatorijas. Vl 1993 kuctihe händast ezitamha Mariinskii-teatrha. Vspäi 1994 ezineb mail'madme, vl 1997 pästi ezmäižid diskoid klassižen muzikan änetusidenke.
Operpajatai om lähtnu mehele kahtenden kerdan vspäi 2016.
Black Pink

«Black Pink» (BLΛƆKPIИK, "billegpingki" «must-ruskedvauvaz») om tetab neiččiden suvikorejalaine muzikgrupp, kudamb edestab muzikad kei-pop- da džeipop-stiliš.
Gruppan aluz om pandud vl 2016.
Angelan mod (Brazilijan TV-serial, 2016)

«Angelan mod» () om braziline TV-serial lapsiden täht romantižen komedijan žanras. Se om vn 2000 Meksikan ühtennimižen (vepsäks; ) TV-serialan lapsiden täht remeik.
Serial lähteb ekranoile Brazilijan SBT-televerkos vn 2016 kül'mkuspäi, linneb vhesai 2018. Epizod om 45 minutad hätkte.
Nimidä ei jä mugoman-žo

«Nimidä ei jä mugoman-žo» () — om braziline TV-serial dram-žanras.
Kaik om 12 epizodad serialas, kaikutte om 60 minutad hätkte. Se läksi ekranoile Brazilijan televizijan Rede Globo-verkos vodel 2016 (27. sügüz'ku — 20. tal'vku).
Katerini

Katerini ( [kate'ɾini]) om lidn Grekanman pohjoižes, Keskuzmakedonii-agjas (periferijas). Se om agjan Pierii-ühtnikan (noman edel 2011 vot) administrativine keskuz da sen ristitišton pol'.
Istorii.
Eländpunktan igä om nor' Grekanman märas, se om tetab 13. voz'sadaspäi kuti "Hatera" (), Ottomanan imperijas — "Kateri Hatera".
Manahad paniba pühäpertin alust ph. Jekaterinan ("Aikaterini" grekan kelel) muštho 19. voz'sadan augotišes vai sen aigemba. Necen pühäpertin mödhe nimitihe lidnad nügüd'aigaižikš.
Katerini om maižanduzrajonan keskuz, kazvatadas kivi-fruktoid, višnid, pähkmid da tabakad ümbrištos. Turizm om lidnan ekonomikan znamasine sarak: Olimp-mägi, Elatohori-mägisuks'kurort (), amuine Dion-lidn (5. voz'sada EME) oma ezilidnas.
Geografijan andmused.
Katerini sijadase 6 kilometras päivlaskmha Egeižen meren lodehližen Termaikos-lahten randaspäi tazosijal, 14 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl, «Salonikid — Afinad»-raudtel. Lähembaižed järedad lidnad oma Salonikid 68 km pohjoižpäivnouzmha avtotedme i Laris 80 km suvhe avtotedme. Olimp-mägen paute levineb 20 kilometras suvipäivlaskmha lidnan keskusespäi.
Eläjad.
Vl 2011 lidnan eläjiden lugu oli 55 997 ristitud, se oli kaikiš suremb ristitišt.
Om äi ortodoksižen hristanuskondan pühäpertid lidnas.
Mikkelsen Meds

Meds Diitmann Mikkelsen (; sünd. 22. kül'mku 1965, Kopenhagen, Danii) om fil'miden akt'or-danijalaine.
Biografii.
Meds om sündnu Kopenhagen-lidnha. Vl 1996 om pästnus teatraližes "Arhus Theatre School"-školaspäi, sil-žo vodel zavodi väta rolid kinos. Lars-vell' om Medsal, hän om akt'oran mugažo. Vodele 2015 kaik 24 kinoarvlahjad i 33 nominacijad oliba Medsal.
Akt'or nai vl 2000, oti Hanna Jakobsen-horeografad akaks, besedoiči hänenke vspäi 1987. Mehel om kaks' last: Viola Jakobsen-tütar (om sündnu vl 1992) da Karl Jakobsen-poig (om sündnu vl 1997).
Litmanen Jari

Jari Olavi Litmanen (mugažo suomen kelel; om sündnu 20. uhoku 1971 Laht-lidnha, Suomenma) om Suomenman futbolist. Närituznimed "Litti" (mugažo suomeks) da "Kunigaz" ().
Jarin tat da mam vändiba mugažo professionaližhe futbolha. Jari harjoiči hokkeivändajaks-ki 14-voččehe igähäsai. Vozil 1989−2010 hän oli ezitadud Suomenman futboližhe ühthižjoukhu. Lopi futbolvändajan kar'jerad vl 2011.
Wanna One

«Wanna One» («tahtoin üht azjad», "Woneowon") om suvikorejine muzikgrupp.
Gruppan aluz oli pandud Seulha vn 2017 kezakul-elokul kuti jänuziden elegiš "Produce 101"-šoun kahtenden sezonan rezul'tat, valitihe 11 mest 101 kandidataspäi. TV-šoun transläcii oli vl 2017 sulakun 7. päiväspäi kezakun 16. päivhäsai.
Vn 2019 vilukus gruppan olend tuli lophu kontraktan lopindan tagut. Enččen gruppan ühtnijad tedištoitihe soližes kar'jeras, TV-fil'mdandan roliš vai kändihe toižiden gruppiden paloikš.
Liberec

Liberec (mugažo čehan kelel, virktas [ˈlɪbɛrɛts]), edel 1945 vot mugažo "Raihenberg" (), om videnz' surtte lidn Čehanmas. Se om Liberecan randan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn. 
Istorii.
Eländpunkt mainitase dokumentoiš ezmäižen kerdan kuti "Reychinberch" lidnan statusanke vl 1352. Ezmäine tekstil'edheotand oli sätud vl 1579. 19.-20. voz'sadal lidn oli saksalaižiden Sudetan regionan pälidnaks. Jäl'ges Toižen mail'man sodan lopud (1945. voz') deportiruihe saksalaižid Germanijha. Äi istorižid pertid om kaičenus lidnas.
Liberec šingotase tekstil'tegimišton keskuseks.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan pohjoižes, Sudetan mägiden Jizer-mägisel'gan pautkidenno, 325..1012 m korktusil, 374 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Om läz 110 km matkad Praghasai avtotedme suvipäivlaskmha vai 91 km orhal. Matkad Pol'šanman röunhasai om 6 km pohjoižhe, Saksanman röun sijadase 12 km lodeheze lidnaspäi.
Klimat om ven. Voden keskmäine lämuz om +7,2 C°. Paneb sadegid 803 mm vodes.
Eläjad.
Vn 2011 Čehanman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 102 247 ristitud. Tehnine universitet om lidnas, zavodiše kolledžaks vl 1953.
Lidnan edeline pämez' oli Tibor Battjani () vll 2014−2018.
Transport.
Avtobusad, tramvaid, ezilidnelektrojonused, funikulör da taksid oma kundaližtransportaks lidnas da sen ümbrištos. Päraudtestancii sijadase lidnan keskuses.
Sina Džon

Džon Feliks Entoni Sina (; sünd. 23. sulaku 1977, Uest Njuberi, Massačusets, AÜV) om amerikaine sportnik-restler, mugažo akt'or da hiphoppajatai.
Biografii.
Džon om sündnu Massačusets-štatan Uest Njuberi-lidnha. Openui Springfildan kolledžas i om pästtud sišpäi vl 1998 diplomanke sportan fiziologijas.
Džon Sina zavodi sportata kolledžas, oli amerikaižen futbolan vändajan siš. Otnus hibjansauvomižhe pästandan kolledžaspäi jäl'ghe i radoi suriden kebnavtoiden (limuzinoiden) vedajan. Vl 2000 Džon ühtni ezmäižen kerdan WWE:n čempionatha, i sil aigalpäi om WWE:n mail'man 16-kerdaižeks čempionaks.
Personaline elo.
Sportnik om šuigan. Oli naižiš Elizabet Hoberdonke vozil 2009−2012. Sid' Džon eli Nikki Bella-sportniknaiženke. Nügüd'aigan (vl 2018) ei ole naižiš.
Slovakan kel'

Slovakan kel' (ičeze nimitused: "slovenčina", "slovenský jazyk", "slovenská reč") om Slovakijan oficialine kel'. Mugažo se om EÜ:n üks' oficialižiš kelišpäi.
Reguliruindorganzacii om Slovakijan Tazovaldkundan kul'turministrusen valdkundkelen palakund ("Ministerstvo kultúry Slovenskej republiky. Odbor štátneho jazyka", Bratislav).
Leviganduz.
Slovakan kel' om indoevropine, slavine kel'. Pagižijoiden lugu om 5,2 millionad ristituid (2015), heišpäi nell' videndest elädas Slovakijas (4,34 mln vl 2012), läz kaik kandajad mamankeleks oma slovakalaižed. Verhiš maiš enamba kelenkandajid om Čehanmas (235 tuhad vl 2011) i Serbijas (50 tuh. ristituid vl 2011). Kacmata sihe, miše slovakan amerikaine diaspor om pol'millionad, vaiše kaks' tuhad ristituid mahttas pagišta rahvahan kelel.
Koume paginoiden joukud: päivnouzmaine, keskuzline, päivlaskmaine. Paginoiden erazvuiččend sündui mägitahondan arvoimižiš.
Istorii.
Erigoittas koume pordod slovakan kelen istorijas: aigaline (edel 1000. vot), edel kirjankel't (voded 1000−1787) i kirjankelenke (vspäi 1787). Čehan kel' oli kirjankeleks 18. voz'sadhasai. Slovakan kirjankel' om sätud i kodificiruidud 19. voz'sadan keskes keskpaginoiden alusel. Kirjamišt oti latiništ grafikad aluseks.
Slovakan kelen kirjutadud muštnikad zavodišoiš 15. voz'sadan lopuspäi, no velgsanad slovakan kelespäi oma čehan, saksan i latinan keliden aigaližembiš kirjoiš.
Eriližused.
Toižiden slavižiden keliden erineden, [ä]-fonem om olmas slovakan keles (no kadob), om lühüdoid i pit'kid vokalid, mugažo konsonantoid ([l̥], [l̥̄], [r̥], [r̥̄]). Ritmižen ohjandimen mödhe, pit'k vokal' voib olda vaiše ühtes tavus lähižiš tavuišpäi. Palatalizuidud konsonantoiden kadob keles.
Kirjankelen painend om dinamine. Erigoittud sanan painend om fiksiruidud i sijadase ezmäižel tavul ("ˈdruhá ˈmladosť" «toine noruz», "ˈlist ˈešte ˈneprišiel" «kirjeine ei tulend völ») päiči statjas, konz eziabusana om ("ˈkôň" «ižahebo», no "ˈna koni" «ižahebon päl»). Erased pronominad i abusanad oma painmatomad.
Džonni Hollidei

Džonni Hollidei (, francine virkand [dʒɔ.ni a.li.dɛ(j)]), todesine nimi — Žan-Filipp Leo Smet (; sünd. 15. kezaku 1943, Pariž, Francii — kol. 5. tal'vku 2017, Marn-la-Kokett, Francii), oli francine pajatai da akt'or.
Biografii.
Žan-Filipp oli sündnu Pariž-lidnha. Hänen tat oli bel'gijalaine, mam — francijalaine, laps' sai Bel'gijan rahvahanikust. Vspäi 1961 anttihe Francijan rahvahanikust. Tatan tädi kazvati last, sikš miše tat da mam erigoitihe toine toižespäi.
Tegi 181 koncertmatkad mail'madme, möi 110 mln diskoid ičeze änetusidenke, 18 al'bomad kätihe platinasižikš. Üks' kaikiš plodukahiš pajatajišpäi mail'mas. Pajati rok-n-roll-, šanson-, blüzrok- i kantrirok-stiliš. Koli ičeze pertiš Marn-la-Kokett-lidnas (Parižan päivlaskmaine ezilidn).
Kanz.
Mez' oli naižiš koume kerdad. Letisija oli jäl'gmäižen akan vspäi 1996.
Üks' poig da koume tütärt jäihe Žanaspäi: David-poig (ühtendes naindaspäi, sünd. 1968), Lora (kahtendes naindaspäi, sündnu vl 1986), Žad (om ottud tütreks Vjetnamaspäi, om sündnu vl 2004), Džoi (om sündnu da ottud tütreks vl 2008).
Bjanka

Bjanka (); todesine nimi — Tatjana Eduardovna Lipnickaja (, ; sünd. 17. kül'mku 1985, Minsk, Vaugedvenäman NST, NSTÜ) — vaugedvenälaine da venämalaine hiphoppajatai, muzikankirjutai, prodüser, kargaidai da aktris.
Biografii.
Bjanka om sündnu Minsk-lidnha, vaugedvenälaižiden kanzha. Laps'aigas ühtni horha pajatajaks i rahvahaližiden karguiden sebrudehe. Radoi 4 vot Vaugedvenäman valdkundaližes simfonižen da estradan muzikan orkestras, vändi violončelil. Vl 2001 ezini pajatajaks ičeze repertuaranke, sai kahten rahvahidenkeskeižen «Vauged Venä»- da «Mal'v»- (Pol'šanma) festivalin pälahjad (gran-prid) kerdalaz da tegihe tutabaks. Kirjutab muzikad, tekstoid da horeografijad iče. Ühtenzoitab kaht stilid pajataden: amerikaine urban i venälaižed lühüdad pajoižed popfolkan ümbriradmižes.
Sil

Sil ( «tülen'»), todesine nimi om Henri Olusegun Adeola Samuel' (; sünd. 16. uhoku 1963, Paddington, London, Sur' Britanii), om britanijalaine soulpajatai da muzikankirjutai.
Biografii.
Sil-pajatai om sündnu Londonan Paddington-rajonha. Hänen "Frensis Samüel' "-tat oli brazilijalaine afrikaiženke augotižlibundanke, "Adebiši Samüel' "-mam — Nigerijan augotižlibundanke. Openui i sai arhitekturan diplomad, radoi arhitektoraks Londonas i Kanadas. Ezineb pajatajaks vspäi 1980. Sai «Gremmi»-muzikpremijad vodel 1995 "Kiss from a Rose"-pajos, koumes nominacijas.
Sil oli naimiželos üks' kerdad saksalaiženke Haidi Klum-modelinke vspäi 2005, uinotas eriži vspäi 2012. Hö kazvatadas nell' last: kaks' tütärt, Helen (sünd. 2004 Kluman kosketusespäi italijalaiženke Flavio Briatore-biznesmehenke) i Lu Sulolu Samuel' (sünd. 2009), mugažo kaks' poigad, Henri Günter Ademola Daštu Samuel' (sünd. 2005) i Johan Raili Födor Taivo Samuel' (sünd. 2006).
Vspäi 2015 besedoičeb Erika Parker-modelinke.
Andrea (pajatai)

Andrea (), todesine nimi — Teodora Rumenova Andrejeva (; sünd. 23. viluku 1987, Sofii, Bolgarii) om bolgarijalaine popfolkpajatai, kargaidai da erotikan fotomodel'. Pajatab bolgarijan i anglijan kelil.
Biografii.
Andrea om sündnu Sofii-lidnha, muzikantoiden da kargaidajiden sädamižkanzha, kazvoi neciš lidnas.
Vspäi 2006 besedoičeb Kubrat Pulev-sportnikanke-boksöranke.
Timebomb (Kaili Minougan pajo)

Timebomb («časbomb») om Kaili Minoug-pajatajan naižen pajo da vn 2012 ühtennimine singl. Originaline pajo om pästtud vn 2012 28. päiväl semendkud. Se mülüi mugažo «K25: Time Capsule»-kompiläcijanal'bomha vn 2012 redukus.
Pajon tekst om anglijan kelel.
Eto zdorovo

Eto zdorovo ( «Nece om lujas hüvä») om venämalaižen Nikolai Noskov-muzikantan nellänz' pajo koumandes «Dišu tišinoi»-studijanal'bomaspäi (2000).
Originaline pajo om pästtud vn 2000.
Pajon tekst om sätud venän kelel.
Minoug Kaili

Kaili Enn Minoug (; sünd. 28. semendku 1968, Mel'burn, Viktorii-štat, Avstralii) om avstralijalaine pajatai, muzikankirjutai da televizijan i kinon aktris.
Biografii.
Kaili om sündnu Mel'burn-lidnha, Ron Minoug-avstralijalaižen videndes pol'ves i Kerol Minoug-britanijalaižen (neiččel Džons) pereheze.
Zavodi kar'jerad lapsen völ vspäi 1976, ühtni «Taivhaližed ted»- ("Skyways"), «Sallivanad»- ("The Sullivans") i «Hendersonad-lapsed»- ("The Henderson Kids") TV-serijoihe. Sil aigal Danni-sizar oli tetabamba pajatajaks. Kaili fil'mzihe «Susedad»-TV-serialan aktrisaks (1986−1988) i kändi tutabaks, sai hüvid satusid kuti pajatai naine vspäi 1988. Vodele 2015 möi enamba 80 mln platoid kaiked mail'madme.
Kaili eläb da radab Londonas 1990-nziš vozišpäi.
Kanz.
Aktris besedoiči nellänke mužikanke, no ei ole lähtnu mehele tähäsai. Noremb Danni-sizar om Kailil (sünd. 1971), om pajatajan mugažo. Brendan-vell' (sünd. 1970) radab televizijan uzištusiden operatoraks.
Son Il' Guk

Son Il' Guk (; ; om sündnu 1. reduku 1971, Seul, Suvikorei) om suvikoreajalaine TV-serialoiden da fil'miden ak'tor.
Biografii.
Vspäi 2008 om nainu, Džung Sün Jen om hänen ak. Heil koume poigad om olmas: Dehan, Min Guk i Manse (oma sündnu vl 2012).
Can't Get You Out of My Head

Can't Get You Out of My Head («En voi heitta sindai minun päspäi») om avstraližen Kaili Minoug-pajatajan nellänz' pajo kahesandes «Fever»-studijanal'bomas (2001) i sen-žo voden ühtennimine singl, ezmäine al'bomaspäi. Originaline pajo om pästtud vn 2001 8. päiväl sügüz'kud, mülüb denspop- i elektropop-stilihe.
Pajon tekst om anglijan kelel. Tekstan i muzikan sädajad oma Keti Dennis i Rob Devis, hö-žo oma singlan prodüserad. Singl om änetadud Devisan kodistudijas Anglijan Surrei-grafkundas (Sur' Britanii).
Pajo sai mail'man satust. Vl 2001 möihe singlan nell' millionad kopijoid (vodele 2018 viž millionad), platinstatusanke Avstralijas (koumašti), Sures Britanijas, Saksanmas, Francijas. Pajo saihe ezmäižhe sijhasai Avstralijan i Evropan hitparadoiš.
Videoklip pajole sai nominacijad «Parahim kargvideo»-kategorijas MTV Video Music Awards 2002-konkursan ceremonijal. Klipan Maikl Runi-horeograf sai arvlahjad parahimas horeografijas.
Reins Roman

Liti Džozef «Džo» Anoa'i (; sünd. 25. semendku 1985, Pensakol, Florid, AÜV) om amerikaine sportnik-restler. Vspäi 2010 ezineb restlingan čempionatas Roman Reins-psevonimanke () WWE:n kontraktan ramuziš.
Biografii.
Liti om sündnu Florid-štatan Pensakol-lidnha. Openui Džordžijan tehnologižes institutas. Om restleroiden Anoa'i-roduspäi samoan da italijan augotižlibundanke.
Eläb naižiš amuiženke sebranikanke vn 2014 tal'vkuspäi, Galina Džoel' Bekker om hänen ak. Heil om üks' tütär DžoDžo (sünd. 2008).
Twice (muzikgrupp)

«Twice» («kahtišti» anglijan kelespäi, "teuwaiseu", "towwaisu") om neiččiden suvikorejine muzikgrupp. Se edestab muzikad keipop- da džeipop-stiliš.
Istorii.
Gruppan aluz om pandud Seul-lidnha vl 2015. Om formiruidud "JYP Entertainment"-kompanijal. Kogoneb ühesas neiččespäi, mülükund jäb vajehtamaha alusenpanendaspäi.
Fantastic Baby

Fantastic Baby ("fantastine mel'heine") om suvikorejižen Big Bang-muzikgruppan nellänz' pajo «Alive»-minial'bomaspäi (29. uhoku 2012) da ühtennimine singl (7. keväz'ku 2012), koumanz' da jäl'gmäine al'bomaspäi. Necen pajon tegijad oma G-Dragon, T.O.P (gruppan ühtnijad), Teddy Park. Singlan prodüserad oma G-Dragon i Teddy Park.
Voib märita originaližen pajon žanrad kut elektropop, EDM, hip hop i hip haus. Pajon tekst om sätud korejan kelel.
Singl sai lujad satust Japonijas (platinstatus kahtišti) i Suvikorejas. Muzikvideo om jügutoitud YouTube-saitha vn 2012 7. päiväl keväz'kud i tegihe populärižeks kerdalaz.
Tropikalaine naine

Tropikalaine naine () om braziline TV-serial dram-žanras. Original om portugalijan kelel.
Kaik om 194 epizodad serialas. Serial läksi ekranoile ezmäižen kerdan Brazilijan Rede Globo-telekanalal vlpäi 1994.
Pržibram

Pržibram ( [ˈpr̝̊iːbram], , vozil 1939−45 "Pibrans") om Čehanman lidn Keskčehanman randas, Pržibraman ümbrikon administrativine keskuz. 
Istorii.
Eländpunkt mainitase dokumentoiš ezmäižen kerdan vl 1216. Se sai lidnan oiktusid vl 1406. 18.-20. voz'sadoil saihe hobedad da raudkivendod lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan suvipäivlaskmas, 502 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Om läz 60 km matkad Praghasai pohjoižpäivnouzmha.
Klimat om ven. Voden keskmäine lämuz om +7,2 C°. Paneb sadegid 651 mm vodes.
Eläjad.
Vn 2011 Čehanman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 33 084 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 36 898 eläjad vl 1991. Hristanuskondan nell' pühäpertid om lidnas: koume katoližen jumalankodikundan kostelad i lüteranine kirh.
Lidnan edeline pämez' om Jindržih Varžeka (), radoi vll 2014−2019.
.cz

.cz om Čehanman Internet-domen. Se om avaitud 1993-nden voden 13. päiväl vilukud Čehoslovakijan čihodamižen jäl'ghe, kudamban domen oli .cs.
Vl 2012 domennimiden lugu ületi millionad, vn 2019 heinkus se oli 1,32 mln. Čehanma om EÜ:n ühtnijan, sikš .eu-domen om populärine mugažo, voib kävutada diakritižid znamoid siš .cz-zonan domennimiden erineden.
Registracii om lasktud kahtendel tazopindal oikti. Domennimen kaikiš suremb voimusine piduz om 63 simvolad. Akkredituidud registratorad tehtas registracijad, ühtnijoiden CZ.NIC-organizacii administriruib processad. Biznesan aluzkundoile piidab ozutada valdkundmaksnomerad edel registracijad.
Kahtenden tazopindan reglamentiruidud domenad:
Love Like Oxygen

«Love Like Oxygen» («armastuz hapanikan kartte», "Sanso Gateun Neo" «sinä hapanikan kartte») om suvikorejižen SHINee-muzikgruppan vn 2008 singl (om edestadud Suvikorejan irdpolel) da koumanz' pajo sen-žo voden korejankel'žes ezmäižes «The Shinee World»-al'bomaspäi. Nece pajo om Danijan Martin Hoberg Hedegaard-pajatajan vn 2008 «Show The World»-pajon kaver-versii. Necen pajon toižed muzikankirjutajad oma Jun Jon Gvon, Jon Hö Kim, Mikkel Remi Sigvardt, Lukas Sekon, Tomas Troelsen.
Originaline pajo om pästtud vn 2008 25. päiväl elokud.
Pajon tekst om korejan kelel.
Mister (Kara-gruppan pajo)

«Mister» («ižand», "miseuteo"; "mistaa") om suvikorejižen Kara-muzikgruppan singl da vn 2009 ühtenz' pajo sen-žo voden korejankel'žes kahtendes «Revolution»-al'bomaspäi. 
Originaline pajo om pästtud vn 2009. Pajon tekst om korejan kelel. Vl 2010 japonankel'ne-ki singl da versii oma pästtud, se om kahtenz' pajo japonankel'žes debütižes «Girl's Talk»-al'bomas.
She Is

«She Is» ("Hän om olmas"; "Džoh ah" «om mel'he äjile») om Kim Džonhönan üks'jäine studine al'bom. Se om pästtud vl 2016.
Rein (znamoičendad)

Rein voib znamoita:
Vepsläižed (znamoičendad)

Vepsläižed voib znamoita:
All I Want for Christmas Is You

«All I Want for Christmas Is You» ("Sinä om kaik midä minei pidab Raštvoile") om Meraja Keri-pajatajan naižen singl i 2. pajo nelländes «Merry Christmas»-al'bomaspäi. Necen pajon toine muzikankirjutai om Uolter Afanas'jeff.
Originaline pajo da singl oma pästtud vn 1994 1. päiväl kül'mkud. Pajo om kirjutadud danspop-stiliš, sen tekst om anglijan kelel.
Red Velvet

«Red Velvet» ( "ledeubelbes" «rusked barhat») om neiččiden suvikorejine muzikgrupp, kudamb edestab muzikad keipop- da džeipop-stiliš.
Gruppan aluz om pandud Seul-lidnha vl 2014.
G-Dragon

G-Dragon (, "dži diregon"), todesine nimi om Kvon Čži Jon (; sünd. 18. eloku 1988, Seul, Suvikorei) om suvikorejine pajatai, muzikankirjutai, prodüser. Om «Big Bang»-muzikgruppan lideran, prodüseran da repsolistan vspäi 2006. Zavodi solišt kar'jerad mugažo.
Biografii.
G-Dragon om sündnu Seul-lidnha, Kezaližiden Olimpižiden vändoiden aigan neciš lidnas. Käveli sebrudhe kargaidamha nell'voččen. Ühtni televizijan šouihe lapsessai. Nügüd'aigan om Suvikorejan modan ühteks päoigendajišpäi.
Armavir

Armavir ( "Armavir") om toponim armenijan augotižlibundanke. Se voib znamoita:
Karusel' (znamoičendad)

Karusel' voib znamoita:
Vltav

Vltav vai Vltav-jogi ( [ˈvl̩tava], [ˈmɔldaʊ̯]) om jogi Čehanmas, El'ban hura ližajogi. Se om Čehanman kaikiš pidemb jogi. Čehanman pälidn ja kaikiš suremb lidn Prag sijadase Vltavan randoil.
Ümbrikirjutand.
Jogen piduz om 430 km, basseinan pind om 28 090 km². Alištub sur'vezile, molembad nimitused libudas vanhan saksan kelen "Wilth-ahwa"-sanoišpäi «arktunu vezi». Joginišk sijadase Šumav-mägisel'gan (se-žo Bogemijan Mec) Mustan mägenno () 1172 m ü.m.t. korktusel Saksanman Bavarijan röunanno, kus Läm' Vltav i Vilu Vltav (joginišk Bavarijas) ühthesulatas.
Nened lidnad sijadasoiš jogen randoil (mödvedhe): Česki Krumlov, Česke Budejovice, Prag (31 km, 18 sildad), Mel'nik.
Vltav lankteb El'bha Mel'nik-lidnas 155 m ü.m.t. korktusel, Mel'nikan zamk seižub sen randal.
Kävutand.
Lipno-padosein sädab järedad vezivaradint Šumavas, toine Orlik-vezivaradim läz Pržibram-lidnad om kaikiš suremb mülün mödhe, kävutadas muugotid padoseinid tehmaha elektrust. Jogen pala sättub laivoidenlikundale, kaik om 12 šlüzad Pragan da Mel'nikan keskes.
Veziturizm om populärine jogedme Pragas da läz sidä.
El'b

El'b vai El'banjogi ( [ˈlabɛ], [ˈɛlbə], üläluž. i alaluž.: "Łobjo"; alasaks.: "Elv" — «jogi» norvegijaks) om jogi Čehanmas da Saksanmas, lankteb Pohjoižmerhe. El'ban kaikiš znamasižemb ližajogi om Vltav.
Päandmused.
Jogen piduz om 1 091 km. Basseinan pind om 148 268 km², se om nellänz' Evropas, 24,4 mln ristituid elädas siš (2018). Veden valu vajehtab jogensunno 493..1232 m³/s röunoiš, keskmäine om 870 m³/s.
Geografine ümbrikirjutand.
Joginišk sijadase Čehanman pohjoižes Pol'šanman röunanno, Krkonoše-mägil (vai "Ogibalad mäged", Sudetiden pala), 1386 m ü.m.t. korktusel, sädase Vauktan El'ban () da äiluguižiden ojiden ühthejoksmusel.
Vltav om znamasižemb mi El'b niiden ühthejoksmusen sijanno kaikil parametroil (piduz 434 km i 294 km, bassein, veden valu), no istorižikš penemb jogi nimitase El'baks. Jogi om sättui sur'vezile, jäl'gmäižed oliba vozil 2002, 2006 i 2013, sen tagut ehtatimed oma levitadud tähäsai, kaik radab 24 ehtatimjonod.
Otand kävutamižhe.
Sättub laivoiden likundale Vltavan lanktendan sijaspäi. Koume kanalad ühtenzoittas joged tarbhaižidenke sijidenke: Kil'-lidnanke (Baltijan meren port), Berlinanke i Rurštadtanke Keskuzsaksanman kanalal, koumanz' mäneb Lübekaspäi (Baltijan meren port) Braunšvaig-lidnhasai (Keskuzsaksanman kanal). Om vezivaradimid üläjoksmuses (Čehanma) i ližajogil.
Nell' rahvahališt puištod oma sätud Saksanmas jogen randoil.
Järedad lidnad jogen randoil (mödvedhe): Hradec Kralove, Pardubice, Usti El'bal (Čehanma), Drezden, Vittenberg, Magdeburg, Gamburg (Saksanma). Redustihe joged äi vot, no sen puhtastandan program om väges.
Čehijan kron

Čehijan kron (, Kč) om Čehanman oficialine valüt vspäi 1993. Vajehti čehoslovakijan kronad.
1 kron = 100 gellerad (, h), no kävutadas vaiše kronid vn 2008 sügüz'kuspäi. Ende oliba rahuded 10, 20 i 50 gellerad nominalanke. Valütkod om "CZK". Regulator om Čehijan Nacionaline bank. Tegii om Čehijan rahatanaz.
Monetad oma 1, 2, 5, 10, 20 da 50 Kč znamoičendanke, banknotad oma 100, 200, 500, 1000, 2000 da 5000 Kč nominalanke.
Valütan kurs vajehtase joudjas. Reguliruindan kriterii om infläcijan andmused.
ASTRO

ASTRO ( "asutulo" «astronomine») om prihoiden suvikorejine muzikgrupp, edestab muzikad keipop- da elektropop-stiliš.
Gruppan aluz om pandud Seul-lidnha vl 2016.
BMW GINA (konceptavto)

«BMW GINA (Light Visionary Model)» om saksalaižen «BMW»-kompanijan sport/konceptavto.
Avto om ezitadud vl 2001.
Sätajiden sanoiden mödhe, «BMW GINA» voib vajehtada ičeze formad, kattihe sen konor'ad tekstil'materialal.
Kiriši

Kiriši (mugažo suomen kelel, [ˈkʲirʲɪʂɨ]) om Venäman lidn Leningradan agjan keskuzpalan suves. Se om Kirišin rajonan administrativine keskuz, mülüb rajonha vspäi 2006, rajonan üks'jäine lidn.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan kuti Uz'lidnan gubernijan pen' "Kiriši"-külä vl 1693, möhemba "Kireš"- i "Kireši"-nimidenke mugažo. 18. voz'sadaspäi mülüi Piterin gubernijan Sol'cin volostihe, sodaoficerad oliba külän pidajikš.
Vspäi 1927 "Kiriši"-raudtestancii da raudtesild Olhavas päliči oma olmas «Piter — Pestovo»-keskustal. Vl 1931 udesnimitihe Sol'ci-žilod "Kiriši"-radnikžiloks, sirtihe Andrejevon rajonan keskust sihe da udesnimitihe rajonad. Zavodihe sauda mechimijan tegint da virifabrikad žilos, no roimahti planoid Toižen mail'man sodan tagut. Sodan aigan radnikžilo oli pandud mantazole, i sirtihe rajonan keskust Budogošč-radnikžilho.
Vl 1961 sauvoškanzihe kivivoin ümbriradajad tegint udenke radnikžilonke. Vodel 1965 Kiriši-žilo sai lidnan da rajonkeskusen statusad. Vozil 1967−2005 alištui agjan tobmudele oikti.
Kirišin ižandusen päsarakod oma kivivoin ümbriradmine, elektrusen tehmine (Kirišin GRES), sauvond i sauvondmaterialiden tehmine (penopleks), mugažo stökolmülüiden tegim om saudud.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Kirišin rajonan keskuzpalan päivlaskmas. Kiriši seižub Olhav-jogen oiktal randal tobjimalaz, 29 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Lidnankund röunatab Uz'lidnan agjanke suvipäivlaskmas.
Matkad Piterin röunhasai om ühesakümne viž kilometrad lodeheze orhal vai raudtedme, 140 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Čudovo (Uz'lidnan agj) 42 km suvipäivlaskmha orhal vai 57 km avtotedme i Lüban' 45 km päivlaskmha vai 73 km avtotedme.
Tobmuz.
Kiriši om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.
Käskusenandai tobmuz om Deputatoiden nevondkund () 20 ühtnijanke. Kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Järgenduseližed valičendad sihe oliba vn 2019 sügüz'kun 8. päiväl. Konstantin Timofejev radab sen ezimehen da lidnankundan pämehen vn 2019 14. päiväspäi sügüz'kud, hän-žo radab Kirišin rajonan pämehen. Edeline lidnankundan i rajonan pämez' oli Anatolii Levin (lidnankundan vn 2017 27. päiväspäi uhokud, rajonan sen-žo voden 14. päiväspäi keväz'kud).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 52 309 ristitud, rajonan nell' videndest, vn 2021 — 51 028 ristitud. Kaik 51 930 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 54..55 tuhad eläjid vll 1996−2009 (55 900 rist. vl 1998).
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma avaitud lidnas: Pühän Jumalanmaman Sündundan i Eläban Eziauguižen Stroican.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma seičeme nomeruidud päivkodid (nomer 1, 6, 19, 22, 24, 27, 29), kuz' keskškolad (nomer 1, 2, 3, 6, 7, 8), gimnazii, licei, lapsiden (norišton) sädamižen pert'kulu, čomamahtoiden škol, Kirišin sportškol. Professionaližen opendusen aluzkundad: Kirišin politehnine tehnikum, Tihvinan medicinižen kolledžan filial i Piterin ohjandusen da kommercijan kolledžan filial.
Transport.
Avtobusad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas.
Ezilidnelektrojonused ühtenzoittas Kirišid Piterinke da Uz'lidnan agjanke.
Primorsk (lidn, Leningradan agj)

Primorsk (, ) om Venäman lidn da lidnankund Leningradan agjan lodehes, mülüb Viipurin rajonha.
Istorii.
Eländpunkt mainitase aigkirjoiš vspäi 1268 kuti "Berözovskoje", vspäi 1323 mülüi Ročinmaha "Björke"-nimenke. Vozil 1721−1920 oli Venäman imperijan palaks "Berözovoje"-nimenke, sid' vhesai 1940 alištui Suomenman tobmudele. Sai lidnan statusad NSTÜ:s vl 1940. Oli okkupiruidud Suomenman sodavägil vll 1941 (2. sügüz'ku) — 1944 (18. kezaku). Udesnimitihe nügüdläižikš vn 1948 1. päiväl redukud.
Primorsk šingotase valdkundaližen büdžetan aluzkundoil i kivivoin järedal meriportal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan suves, Suomen lahten randal, viž metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Viipurhasai om nell'kümne viž kilometrad pohjoižhe, Piterihesai — 75 km suvipäivnouzmha. Järed Primorsk-meritorguindport om saudud vides kilometras suvipäivnouzmha lidnaspäi vozil 2000−2006 valamha kivivoid da sen produktoid veimespäi laivoihe, portan jüguiden pörund oli 57,6 mln tonnoid vl 2017. "Primorsk"-raudtestancii radab «Zelenogorsk — Viipur»-keskustal (mererandaline variant).
Tobmuz.
Kaik 17 žilod da koume küläd mülüdas lidnankundha Primorskan ližaks. Lidnankundan pind — 596,47 km².
Lidnankundan pämez' om Deputatoiden nevondkundan ezimez'. Edeline lidnankundan pämez' om Svetlana Rižova (reduku 2009 — heinku 2021). Lidnan Administracijan pämez' om Sergei Saharovskii vn 2022 sulakuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 6 119 ristitud, lidnankundan — 10 486 ristitud. Vl 2017 kaik 5 739 ristitud elihe lidnas i 13 768 ristitud kaikes lidnankundas, rajonan 6,8 %. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 6 637 eläjad vozil 1989 i 2001 i 6 537 eläjad vl 2021.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma avaitud lidnas: ph. Mikulai-čudonsädajan (letihe vll 1997−1999) i Venäman jumalankodikundan moknikoiden (om saudud vll 2006−2010). Kaik kahesa jumalankodikundad oma tulendoid lidnas.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma lidnan päivkodi (kaks' adresad), keskškol («opendusen keskuz»), škol-internat adaptiruidud openduzprogramiden todenzoitmiženke, Primorskan čomamahtoiden škol. Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš. Ende Piterin tegimištoliž-ekonomižen kolledžan (sauptihe vl 2017) filial radoi.
Pragan metropoliten

Pragan metropoliten () om üks'jäine metropoliten Čehanmas. Se om avaitud vn 1974 9. päiväl semendkud. Pragan kundaližen transportan edheotand ohjandab sil ().
Projektiruihe metrod 1920-nziš vozišpäi, sauvoškanzihe vl 1966 NSTÜ:n abunke. Koume linijad funkcioniruidas Pragan metropolitenas nügüd'aigan, raudteiden piduz om 65,2 km. Vspäi 2015 stancijoiden lugu om 61, sidä kesken 3 sirdandsol'med. Koume depod om olmas, kaikutte ühtenzoitase raudtenke. Vodes 2016 Pragan metropoliten vedi 461,16 mln matknikoid (seičemenz' sija EÜ:s).
Üks' 30-minutaine ajo maksab 1€ (2017). Biletad matkadamha oleskeldas lühüdaigaižed (, 3 päivhäsai) i pit'kaigaižed (, kuspäi vodhesai) lidnan toižen transportan kartte. Biletad päivhä da sen hätkemba oma väges Pragan kundaližtransportan kaikil toižendoil päiči taksiš.
Vn 2002 elokus 19 stancijad 51:späi oliba upotadud Vltavan sur'veden tagut. Vn 2003 keväz'kuhusai metro ei olend rados, udessündutihe vhesai 2004. Vn 2013 3. päiväl kezakud metropolitenan keskuzstancijad oliba sauptud sen-žo sün taguiči.
Šlissel'burg

Šlissel'burg (, , «avadim-lidn»; vozil 1323−1611 Orešek «pähkmut», edel 1702. vot Noteburg, «pähkmut-lidn» tähäsai, vozil 1944−1992 Petrokrepost' «Petran lidnuz», ) om Venäman lidn da lidnankund Leningradan agjan keskuzpalan päivlaskmas. Mülüb Kirovskan rajonha, sen kaikiš penemb lidn koumespäi eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud Uz'lidnan Jurii Danilanpoig-ruhtinasel vl 1323 Orehovii-sar'he pulidnuseks. Vl 1353 uz'lidnalaižed udessauvoiba lidnust kivespäi. Vozil 1613−1702 lidnuz oli Ročinman palaks. Petr I Sur' anasti lidnust tagaz vl 1702, pol'vot aigemb mi Piterin alusenpanend oli, i pani posadan alust Nevan hural randal, nimiti nügüdläižikš. Posad sai makundan lidnan statusad vl 1780. Toine rahvahaline nimi oli "Šlüšin".
Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistižen Germanijan sodavägil vll 1941 (8. sügüz'ku) — 1943 (18. viluku), päiči lidnust. Vozil 1996−2005 alištui Leningradan agjan tobmudele oikti.
Šlissel'burgan kaikiš järedamb edheotand om Nevan laivansauvomižen da kohendusen tegim (vspäi 1913).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan päivlaskmas-lodehes, Nevan hural randal (Baltjan meren bassein) jogen lähtendanno Ladogaspäi, 15 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Uden Ladogan kanalan agj om lidnas (Volgan-Baltijanmeren veziten pala).
Matkad Piterin keskuzpalhasai om vižkümne kilometrad päivlaskmha orhal vai avtotedme, Kirovsk-rajonkeskuz sijadase koumes kilometras suvhe. Žilo Morozovan nimed sijadase vastrandal, eriližmujuiden himtegimenke. "Petrokrepost' "-raudtestancii sijadase Nevan oiktal randal mugažo i ei mülü lidnha, voib sadas sišpäi lidnhasai ehtatimel (kaks' kilometrad) vai matkad 20 km avtotedme, «Kol»-avtoten sildadme.
Tobmuz.
Šlissel'burg om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Deputatoiden nevondkundan ezimez'. Edeližed lidnankundan pämehed oma Vladimir Nomerov (heinku 2018 — viluku 2020) i Nadežda Silajeva (sügüz'ku 2016 — heinku 2018). Lidnan Administracijan pämez' om Aleksandr Maslakov vn 2024 kül'mkuspäi. Edeližed Administracijan pämehed oma Spartak Čhetija (reduku 2023 — kül'mku 2024), Artöm Želudov (tal'vku 2020 — eloku 2023), Anatolii Rogozin (sügüz'ku 2018 — tal'vku 2020).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe 13 170 ristitud elihe lidnas, rajonan seičemendez, vn 2021 — 14 131 ristitud. Kaik 14 763 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 14 803 eläjad vl 2015.
Ortodoksižen hristanuskondan viž jumalanpertid oma kaičenus i saudud lidnas: Pühän Jumalanmaman Blagoveššenjan päjumalanpert', Joann-edelkävujan sündundan päjumalanpert' lidnuses, kaks' jumalanpertid i časoun'. Niiden ližaks kaks' jumalanpertid i kaks' časounäd ei ole kaičenus.
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kaks' nimitadud päivkodid, keskškol nomer 1, čomamahtoine škol, lapsiden da norišton sportškolan futbolas (Kirovsk) filial.
Vezitransportan tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Hanhed

Hanhed () om vezilindun heim. Mülüb Sorzanvuiččiden sugukundha.
Ümbrikirjutand.
N'okun korktuz suremb mi leveduz. Kaglan piduz om keskmäine, penemb mi joucnel. Höunhišt i alahöunhišt oma šingotadud. Ižačud järedamb mi emäčud. Äjad hanhed kakatadas i burbutadas, mugažo šihaidas varusen vai pahištundan statjas.
Elonlad da söte.
Elädas paroil londuses, kezalindud. Oleleb 6..12 munad pezas. Södas veresid heinid da semnid tobjimalaz, voidas šil'ptä linman kazmusid da marjoid. Navettäs kuivmad enamba mi vet. Hanhed oma mectusen objektoikš äikerdoičendan aigas päiči.
Erikod.
Kaik om 11 erikod heimos vn 2016 elokus:
Liža.
Hanhidenkazvatusen produktad: munad, höuneh, razv, hanhenliha, hanhenmaks.
Lüban' (lidn, Leningradan agj)

Lüban' ( [lʲʊˈbanʲ], ) om Venäman lidn da lidnankund Leningradan agjan keskuzpalan suves. Mülüb Tosnon rajonha, sen koumanz' surtte lidn koumespäi. Om olmas istorižeks lidnaks.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Uz'lidnan Vodin pätinan aigkirjas vl 1500 kuti "Lübani"-külä. Nimi sündui ninesižiden () tegesiden pramozlaspäi. Vl 1711 «Piter — Moskv»-počttrakt läbiti küläd (nüg. «Venäma»-trass, M10). Vozil 1843−1849 saudihe «Piter — Moskv»-raudted, i Lüban' kändihe raudtestancijaks. Mülüi Uz'lidnan gubernijha. Vn 1917 3. päiväl kezakud "Lüban'-Gork"-žilo sai lidnan statusad "Lüban'-Gork"-nimenke (), sid' nügüdläiženke nimenke. Vspäi 1927 om Leningradan agjan palaks. Vll 1927−1930 oli Lübanin rajonan keskuseks, sid' mülüb Tosnon rajonha.
Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistižen Germanijan sodavägil vll 1941 (1. sügüz'ku) — 1943 (31. tal'vku). Vozil 1963−2005 alištui Tosno-lidnan nevondkundale.
Lübanin kaikiš järedamb edheotand om mecan ümbriradai tegim, tegeb fanerad, meblid, pilindmaterialid. Lidn om maižanduzrajonan keskuseks.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan keskuzpalan päivnouzmas, lidnankundan keskuses, Tigod-jogen randoil ( 143 km pitte, Olhavan hura ližajogi, Baltjan meren bassein), 41 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Piterin keskuzpalahasai om 85 kilometrad lodeheze orhal, raudtedme vai avtotedme, Tosno-rajonkeskushesai om 25 km lodeheze niil-žo teil. Toine lähembaine lidn om Čudovo (Uz'lidnan agj) 30 km suvipäivnouzmha niil-žo teil. Om 20 km agjan röunhasai suvipäivnouzmha.
Tobmuz.
Kaik nell' žilod, futor da 20 küläd mülüdas lidnankundha Lübanin ližaks, kaikiš surembad oma Sel'co-žilo (2440 rist. vl 2010) i Lüban'-žilo (1519 rist. vl 2010, ani lidnanno). Lidnankundan pind — 670,18 km².
Lidnankundan tobmuden pämez' om Deputatoiden nevondkundan ezimez'. Edeližed nevondkundan ezimehed oma Aleksei Leonov (semendku 2019 — sügüz'ku 2024), Nikolai Nikolajev (2014 — semendku 2019). Lidnankundan Administracijan pämez' om Maksim Bogatov vn 2019 kül'mkuspäi (velgusentäutai vn 2024 redukuspäi).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe 4 188 ristitud elihe lidnas, 9 411 ristitud kaikes lidnankundas, rajonan 7,5 %, vn 2021 lidnas — 4 565 ristitud. Vl 2017 kaik 4 610 ristitud elihe lidnas i 9 810 ristitud kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli läz seičemed tuhad eläjid vll 1933−1979 (7 139 rist. vl 1959), lidnankundan — 9 957 eläjad vl 2015.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma avaitud lidnas: phh. Pedroin da Pauloin jumalanpert' i koume časounäd. Jumalanpert' om udessündutadud vll 1989−1999, se om Venäman raudteradnikoiden üks'jäine pühäpert'.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodi nomer 3, keskškol A.N. Radiščevan nimed, Tosnon čomamahtoiden školan filial (edel 2024. vot Lübanin čomamahtoiden škol). Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.
Transport.
Avtobusad da maršruttaksid ühtenzoittas lidnad ümbrištonke i Tosno-rajonkeskusenke.
"Lüban' "-raudtestancii radab «Piter — Moskv»-keskustal, ezilidnelektrojonused ühtenzoittas Piterinke.
Kamennogorsk

Kamennogorsk (, vhesai 1948 "Antrea", tähäsai, , nügüd'-ki) om Venäman lidn Leningradan agjan lodehes. Kamennogorsk mülüb Viipurin rajonha, sen koumanz' surtte lidn da videnz' surtte eländpunkt.
Istorii.
Mehed elädas lidnan ümbrištos amussai, vl 1913 löuzihe kalaverkod 9. voz'tuhaspäi EME. 14.−17. voz'sadoil žilo oli Ülävuoksan karjalaižiden küliden keskuseks. Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan dokumentoiš vl 1597 kuti ph. Ezikuctud Ondrijan lüteranižen kundan keskuz, nimitihe ročikš. Vozil 1809−1917 alištui Venäman tobmudele suomen nimenke, se mülüi Viipurin gubernijha. Vozil 1917−1940 mülüi Suomenman Viipurin agjan Antrean makundha.
Vn 1940 keväz'kul Tal'vsodan jäl'ghe kožundaktan mödhe Antrea-torguindžilo oli mülünu NSTÜ:n Karjalaha i anttihe lidnan statusad, vn 1944 kül'mkuspäi alištub Leningradan agjan tobmudele. Vl 1948 udesnimitihe lidnad "Granitnii", sid' "Pervomaisk", i sen-žo voden 1. päiväl redukud nimitihe lidnad nügüdläižikš.
Kamennogorskan ižandusen päsarakod oma rugižkiven samine (seičeme edheotandad) i cellülozbumagaine («Svenska Cellulosa Aktiebolaget»-kompanijan bumagfabrik).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan pohjoižes, lidnankundan keskuzpalas. Se seižub Karjalan kaglhan pohjoižpalas, Vuoks-jogen üläjoksmusen hural randal tobjimalaz da peniden järviden randoil, 20 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Piterin röunhasai (Zelenogorsk) om sada kilometrad raudtedme, Piterin keskushesai om 130 km suvipäivnouzmha orhal vai 174 km avtotedme. Matkad Suomenman röunhasai (avtokontrol'punkt Svetogorskas) om 30 km lodeheze jogedme, avtotedme vai raudtedme.
Tobmuz.
Kaik kaks'kümne ühesa žilod mülüdas lidnankundha Kamennogorskan ližaks, kaikiš surembad — Vozroždenije (, 1803 eläjad vl 2010) i Prudi («uitod», 1012 rist. vl 2010). Lidnankundan pind — 1733,57 km².
Lidnankundan pämez' om Deputatoiden nevondkundan ezimez'.
Eläjad.
Vl 1959 lidnan eläjiden lugu oli 3 025 ristitud. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 6 739 ristitud, lidnankundan — 12 740 ristitud, vn 2021 lidnan — 7 160 ristitud. Vl 2017 kaik 6 696 ristitud elihe lidnas i 12 521 ristitud kaikes lidnankundas. Lidnan ristitišt oli kuz'..seičeme tuhad vozil 1996−2017 i vspäi 2021, kaikiš suremb oli 7 160 eläjad vl 2021.
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Serafim Sarovalaižen puine jumalankodi om saudud vll 1997−2003. Sen ližaks, 19. voz'sadan lüteranižen kirhan jändused oma olmas memorialižes «Antrea»-puištos.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškol. Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.
Transport.
Voib sadas Viipurišpäi avtobusal vai ezilidnelektrojonusel. «Piter — Svetogorsk»- i «Viipur — Hiitol (Karjal) — Lahdenpohj»-raudtejonod ristikoitas lidnas. Ezmäine jono kävutase ajamha jüguid tobjimalaz Suomenmaha da tagaz. "Kamennogorsk I"-raudtestancii om olmas «Viipur — Hiitol»-jonol, saudihe vl 1892. Sen ližaks "Kamennogorsk II"-stancii-raudtesol'm om avaitud vn 2015 redukus vaiše jüguiden täht.
«Viipur — Priozersk»-avtote läbitab lidnad.
Hoking Stiven

Stiven Uil'jam Hoking (; sünd. 8. viluku 1942, Oksford, Anglii, Sur' Britanii — kol. 14. keväz'ku 2018, Kembridž, Anglii, Sur' Britanii) oli britanine (anglijalaine) teoretižen fizikan tedomez', astronom, kosmologist.
Biografii.
Stiven oli sündnu angližhe Oksford-lidnha, sen universitetan medicinan Frenk-tedoidajan (1905−1986) i Isobel' Eilin Hoking-sekretarin (neiččel Uolker, 1915−2013) kanzha. Kaks' norembad Filippa- i Meri-sizart oli Stivenal, sen ližaks Edvard Frenk Devid-vellindam (1955−2003).
Stiven Hoking om Oksfordan universitetan vn 1962 pästnikan, sai ezmäšt tedoarvod Kembridžan "Triniti-holl"-kolledžas. Radoi Kembridžan universitetas vspäi 1965 i 1980-nzihe vozihesai. Tedoizi mustoid reiguid, ühtenzoiti niiden olendad termodinamikanke. Vodele 1975 sädi teorijad mustan reigun «purustuses» Hokingan sädegoičendan pästandanke.
Fizikantedomez' oli läžui ičeze kibul 1960-nziš vozišpäi. Lopi pagišta tävun poltusen löumendusen jäl'ghe vl 1985. Tedomez' koli Kembridžas.
Kanz.
Hoking oli naižiš kaks' kerdad: 1965−1990-nded voded i vll 1995−2006. Kazvatihe koume last ezmäižes naimiželos: Robert-poig (sünd. 1967), Lüsi-tütär (sünd. 1970) i Timoti-poig (sünd. 1979).
Thejan

Thejan (, ); todesine nimi om Ton Jon Be (, ; sünd. 18. semendku 1988, Ijdžonbu, Köngido, Suvikorei) om suvikorejine pajatai. Ezitab «Big Bang»-muzikgruppan solistaks vspäi 2006. Zavodi solišt kar'jerad mugažo.
Biografii.
Thejan om sündnu Ijdžonbu-lidnha (Seulan pohjoine ezilidn).
Vspäi 2018 om nainu, Min Hörin-aktris om hänen ak.
Džekson Maikl

Maikl Džozef Džekson (; sünd. 29. eloku 1958 Geri, Indian, AÜV — kol. 25. kezaku 2009, Los Andželes, Kalifornii, AÜV) oli amerikaine pajatai da kargnik, pajoiden kirjutai, horeograf, muzikprodüser, akt'or, scenarist, hüvädtegii i edheotai.
Üks' kaikiš satusekahambiš popmuzikan edestajišpäi, om tetab kut «Popmuzikan kunigaz», «Gremmi»-muzikpremijan da sadoiden toižiden premijoiden sai. Džeksonan mödud mail'madme änetusiden lugumär (al'bomad, singlad, kogodused) ületi üht milliardad kopijoid. Maikl Džekson toi znamasišt panendad popmuzikan, videoklipoden, kargun da modan šingoteshe.
Kanz.
Pajatai oli naižiš kahtišti. Vll 1994−1996 Liza-Mari Presli (Elvis Preslin tütär) oli hänen ak. Vll 1996−1999 pajatai eli kahtendes naimiželos, Debbi Rou-ak (medsizar enččes) sünduti Džeksonale kaht last: Prins Maikl Džekson I-poig (sünd. 1997) i Peris-Maikl Ketrin Džekson-tütär (sünd. 1998). Kahtenz' poig Prins Maikl Džekson II-nimenke om sündnu tundmatomal surrogatižel mamal vl 2002.
Inna (pajatai)

Inna, todesine nimi om Jelena Aleksandra Apostolänu (; sünd. 16. reduku 1986, Mangalii, Romanii) om romanijalaine pajatai naine elektropop- i haus-stiliš, mugažo kargaidai.
Biografii.
Elena om sündnu Mangalii-lidnha. Hän openzihe Konstanc-lidnan Ovidiusan universitetas.
Vl 2008 Inna pästi ičeze ezmäine studine «Hot»-al'bom.
Anofrijev Oleg

Oleg Andrejevič Anofrijev (; sünd. 20. heinku 1930, Gelendžik, Pohjoižkavkazan rand, Venäman NFST, NSTÜ — koli 28. keväz'ku 2018, Moskv, Venäma) — oli nevondkundaline da venämalaine pajatai, ak'tor, muzikankirjutai, režissör, änetoiti mul'tfil'mid. (1969), Venäman rahvahan artist (2004).
Biografii.
Oleg oli sündnu Gelendžik-lidnha, Andrei-lekarin i Marija-kodiemägen kanzha koumeks norembaks poigaks. Pereh eli Moskvas tobjimalaz.
Akt'or koli rakaspäi Moskv-lidnas. Oli nainu, Natal'ja-ak i Marija-tütär radoiba i ratas lekaril. Kaks' tütrentütärt, poig om ühtespäi.
Höna Kim

Kim Höna (; sünd. 6. kezaku 1992, Seul Suvikorei) om korejalaine pajatai naine, model', kargaidai, enzne Wonder Girls- da 4Minute-muzikgruppiden solist. Tobjimalaz om tetab anglijankel'ženke Höna vai HönA-psevdonimanke nimen mödhe. Zavodi solišt kar'jerad mugažo.
Biografii.
Höna om sündnu Seul-lidnha.
Vodel 2007 Höna oli «Wonder Girls»-gruppan solistan da vozil 2009−2015 oli «4Minute»-gruppan solistan.