tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Komin familijad

Komin familijad (komi "Коми овъяс") — komin rahvahan sugu- da kanzannimitused.
Struktur.
Kaik nügüdläižed komin familijad kävutadas venän nimiden tegendan sistemad: -ов (-ев), -ин, -ский suffiksoiden abul. Jured, kudambišpäi familijad oma tehtud, voib jagada koumeha gruppaha:
Arntor

«Arntor» om norvegižen Windir-gruppan kahtenz' studijanal'bom. Se om pästtud vn 1999 11. päiväl redukud.
Nece om jäl'gmäine al'bom, kudambas Valfar vändi kaikil instrumentoil iče.
1184 (al'bom)

«1184» om norvegižen Windir-gruppan koumanz' studine al'bom. Se om pästtud vl 2001.
1184 (znamoičendad)

1184 voib znamoita:
Likferd

«Likferd» om norvegižen Windir-gruppan nellänz' i jäl'gmäine studijanal'bom. Se om pästtud voden 2003 keväz'kun 27. päiväl.
Valfar, ein Windir

«Valfar, ein Windir» ("Valfar, torač)" om norvegijalaižen Windir-gruppan kompiläcijanal'bom. Se om pästtud vn 2004 keväz'kun 27. päiväl.
Kogoduz mülütab uzid kompozicijoid i edeližiden pajoiden uzid änetusid kahtel kompaktdiskal. Sal'hed al'boman möndoišpäi oma oigetud vaiše Val'faran kanzale hänen surman tagut.
SognaMetal

«SognaMetal» om norvegijalaižen Windir-gruppan DVD, pästtud vl 2005.
Se om edestadud sügüz'kun 3. päiväl, konz oliži Valfaran 26-nz' sündundpäiv. Nece om Windir:an jäl'gmäine pajomaterial, kudamb znamoičeb gruppan lopun.
America

«America» ("Amerik") om Modern Talking-duetan kümnenz' studijanal'bom. Se om pästtud vn 2001 19. päiväl keväz'kud.
«America Tour» om vn 2001 muzikgruppan koncertine tur al'boman pästandan jäl'ghe sen promotiruindan täht. Turan augotiž tegihe Piteriš (Venäma) sen-žo voden 31. päiväl semendkud. Turan lopind oli Rostok-lidnas (Saksanma) vn 2001 9. sügüz'kud.
Win the Race

«Win the Race» ("Vägestada voibuižiš") om Modern Talking-duetan ühtenz' pajo kümnendes studižes «America»-al'bomas (2001, keväz'ku) da ühtennimine singl. Se om ezmäine singl al'bomaspäi, om pästtud 2001-nden voden uhokul pajon koumenke versijanke.
Pajon kirjutai om Diter Bolen. Original om sätud pop-žanras, änetihe Gamburgas vl 2000. Pajon tekst om anglijan kelel.
«Win the Race»-pajo oli valitud vn 2001 Formula 1-avtovoibuižiden oficialižeks gimnaks i kändihe todesižeks hitaks mail'mas.
Last Exit to Brooklyn

«Last Exit to Brooklyn» ("Jäl'gmäine lähtend Bruklinho") om saksalaižen Modern Talking-duetan kahtenz' pajo kümnendes «America»-studijanal'bomas (2001, keväz'ku). Ühtennimine pajonke singl om pästtud 2001-nden voden kezakul, siš om viž pajon versijad.
Pajon tekst om anglijan kelel. Kompozicijan sädai i singlan prodüser om Diter Bolen. Eziauguižešti pajo om änetadud pop-žanras. Fil'mdihe kaks' klipad singlale.
I Need You Now

«I Need You Now» ("Nügüd' minei pidab sindai") om saksalaižen Modern Talking-duetan 14. pajo kümnendes studižes «America»-al'bomas (2001).
Pajo om sätud anglijan kelel, se om evrodisko-žanras. Kompozicijan tegii om Tomas Anders, al'boman kaikiden toižiden pajoiden erineden, kudambid kirjuti Diter Bolen.
Pajon butleg-singl om pästtud 2001-ndel vodel DJ RavL:alpäi.
New York City Girl

«New York City Girl» ("Neižne Nju Jorkaspäi") om saksalaižen Modern Talking-muzikgruppan vižtoštkümnenz' pajo kümnendes «America»-studijanal'bomas (2001).
Pajo om sätud anglijan kelel, se om evrodisko-žanras. Kompozicijan tegii om Diter Bolen.
Pajon butleg-singl om pästtud sil-žo vodel DJ RavL:alpäi.
Witchqueen of Eldorado

«Witchqueen of Eldorado» ("Noidak El'doradospäi") om Modern Talking-duetan tetabiš pajoišpäi. Se om kahesanz' pajo kümnendes studižes «America»-studijanal'bomas (2001).
Originaline kompozicii om sätud evrodens-stiliš. Pajon tegii om Diter Bolen. Sen tekst om anglijan kelel.
Hot' nece pajo ei olend pästtud kut singl, kompozicii mülüi Čilin, Perun, Argentinan, Brazilijan, Japonijan, Suviafrikan Tazovaldkundan da toiž. valdkundoiden hitparadoihe.
Šči

Šči () om venälaine rahvahan jogapäiväline sömine, kapustkeitoz. Päkomponentad oma maplodud i muiged ližaduz.
Blöd sättub pühän aigale. Jauhon ližaduz oli velgusine 19. voz'sadahasai. Slokostindan mahtuz jäi vajehtamata: savipados (möhemba kaugedraudaspäi), venälaižes päčiš, kudambad pidadas pehmdan lämuzrežiman.
Det gamle riket

«Det gamle riket» ("Vanh kunigahuz") om norvegižen Windir-gruppan kahtenz' demoal'bom. Se om pästtud vl 1996.
Demoal'bom om sätud metal-stilin blek- i folk-čuradusiš. Sen nellän pajon ühthine hätkeližuz om 22 min 16 s.
Bašnin Mihail

Mihail Bašnin () oli vepsän runokirjutai.
Däižed lindud lanktoba oksilpei

«Däižed lindud lanktoba oksilpei» (kirjankelel: "Jäižed lindud lankteba oksilpäi", , ) om 2001-žen voden suomalaiž-vepsläižen Raisa Lardot-kirjutajan runokogoduz vepsän, suomen i venän kelil.
Kirjas om 96 lehtpol't. «Atena»-kompanii (Jüväskülä, Suomenma) pästi kirjad. Runod oma kätud suomen kelespäi. Sädi fotokuvid Mikko Savolainen.
Kalarand

«Kalarand» om ezmäine vepsänkeline roman. Sen tegii om Igor' Brodskii.
Kirj om pästtud 2002-ndel vodel Petroskoihe.
Kirjan annotacii.
Igor Brodskin «Kalarand»-roman om ezmäine sur' kirjutez norel vepsän kirjkelel. Brodski kirjutab siš, midä holdutab noren mehen ezmäi kaiked — armastuses. Kalarand om penikaine lidnut, no sigä-ki kehub elo, ristitud oma kosketusiš toine toiženke, sündub erazvuiččed tegoid... Nece kaik jätab süvän jäl'gen noren mehen südäimehe.
Vanh zirkul

«Vanh zirkul» () om 2003-nden voden Mihail Bašninan runokogoduz vepsän kelel.
REMA

«REMA» om gruzijalaine al'ternativrok-/nümetalgrupp Tbilisišpäi, 2002. vlspäi. Om üks' populärižiš Gruzijan al'ternativižiš rokgruppišpäi. 
Mülükund om "Kobi Mandžgaladze" (gitar), "Giga Čihradze" (barabanad), "Nik Kiknadze" (vokal, gitar) da "Georgii Kakalašvili" (bass).
Kal'kulätor

Kal'kulätor ( «lugii») om elektrine ladim erazvuiččiden arifmetižiden operacijoiden täht.
Vajehti nenid mehanižid lugendladimid: abak, čotad, logarifmine jonoštim, arifmometr, mugažo matematižid tablüzid (edel kaiked logarifmižid).
Jagadas kal'kulätorid meton i voimusiden mödhe: koveritomad-järgeližed, tedokal'kulätorad (inženerižed), buhgalteran, finansižed, programmiruidud. Kal'kulätor oleleb elektronižiden časuiden i mobiližen telefonan palaks. Voib ližata kal'kulätoran programad verksaitha.
Etimologii.
Latinine "calculator"-sana «lugii» sauvose "calculo"-verbanformaspäi «lugen», mitte libub "calculus"-vaihespäi «kiveihut» (ottihe niid lugendan täht); "calculus" om "calx"-sanan «mouckivi» diminutivine form.
Kukuruz

Kukuruz () om Tähkheiniden sugukundan heinäsine kazmuz. Eziauguižin kazvoi Meksikas, no nügüd' om kul'tiviruidud kaiked mail'madme.
Kazmuz om ottud maižanduzkul'turha läz 10 tuhad vozid tagaz. Kazvab 3 metrhasai kortte, seikh om reiguta i oleskeleb 7 santimetrhasai sankte, jured ličtas 1−1,5 m süvüdele. Kukruzan plodud (tähkused) oma södabad.
Tehtas jüvišpäi konservid, jauhod, läpuškoid da leibäd, hel'pked i popkorn oma populärine söm. Kävutadas augidüid i tehtas olut, sadas void idüišpäi tervehtamižhe. Ottas kävutamižhe norid seikhid furažaks (sidä kesken tehtas silosad). Meksikan veroližed hatad oma saudud kukuruzan seikhišpäi. Seikhen südäin om hüvä tüpäks.
Mail'man järedad kazvatajad oma AÜV (384 mln tonnoid vl 2016) i Kitai (231 mln tonnoid).
Taranto

Taranto ( [ˈtaːranto], sijaline pagin: "Tarde" [ˈtardə], "Tárantas", ) om lidn da kommun Italijan suvipäivnouzmas. Mülüb Apulii-agjaha (regionha), om sen Taranton provincijan administrativižeks keskuseks da palaks.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud Amuižen Grekanman spartalaižil vl 706 EME "Taras"-nimenke (). 9.-10. voz'sadoil meiden erad lidn oli toran objektaks Vizantijan i arabialaižiden keskes, kaikutte vägestai möi kaik ristitištod orjikš. Vodele 2006 Taranton municipalitet oti velgha €637 mln i eli bankrotnendan proceduras läbi.
Taranto šingotase raudan metallurgijal, kivivoihimižel tegimištol, cementan tehmižel i meriportal. Italijan sodamerilaivišton Ionižen ümbrikon štab radab lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Ionižen meren Taranton lahten randal, 3..431 m korktusil, 15 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Rimhasai om 430 km päivlaskmha-lodeheze orhal vai 520 km avtotedme.
Klimat om subtropine kuivahk Keskmeren, kontinentan kaikenaigaiženke valatoitusenke. Se om päivoikaz, kezal eriližešti. Voden keskmäine lämuz om +16,6 C°, kezakun-sügüz'kun +22,2..+25,1 C°, tal'vkun-uhokun +9,1..+10,4 C°. Ekstremumad oma −10,0 C° (viluku) i +43,0 C° (heinku). Kezaaigan minimum om +7,4 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +23,0 C° (tal'vku). Ei voi panda halad semendkus-redukus. Paneb sadegid 425 mm vodes, enamba redukus-tal'vkus (52..63 mm kus), vähemba kezakus-heinkus (11..12 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 61..66 % röunoiš kezakus-sügüz'kus, 73..80 % redukus-keväz'kus.
Tobmuz.
Taranto-lidn jagase kudeks ümbrikoks (äilugu ).
Edeline lidnan pämez' () om Ippacio Stefano ("Ippazio Stefano", kezaku 2007 — kezaku 2017).
Eläjad.
Vn 2011 Italijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 200 154 ristitud. Kaik 199 561 eläjad oli lidnas vn 2018 lopus. Kaikiš suremb kommunan ristitišt oli 244 101 eläjad vl 1981.
Derbentan rajon

Derbentan rajon (, , ) om Venäman municipaline ühtnik Dagestanan Tazovaldkundan suvipäivnouzmas. Vedase pidust' Kaspijan meren randad.
Pind om 823 km². Eläjiden lugu om 93,282 ristitud (2012).
Administrativine keskuz — Derbent-lidn.
Back for Good Tour

«Back for Good Tour» om saksalaižen Modern Talking-duetan vn 1998 koncertine tur seičemenden studižen al'boman pästandan jäl'ghe sen promotiruindan täht.
Sontaga

Sontaga () om vepsän külä Vologdan agjan Babajevon rajonan pohjoižpäivnouzmas. Mülüb sen Vepsän rahvahaližhe küläkundha.
Külä sijadase Šol-jogen basseinas, läz 160 m ü.m.t. korktusel. Matkad küläkundan Timošino-keskushesai om 26 km suvhe-suvipäivlaskmha, Babajevo-rajonkeskushesai om 117 km suvhe avtotedme. Lähembaižed eländpunktad oma Kaist ani päivnouzmha, Prangatist 3 km pohjoižpäivnouzmha i Janglaht 14 km suvhe-suvipäivlaskmha.
Vn 2002 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe külän eläjiden lugu oli 45 ristitud (20 mest, 25 našt), kirjutihe heid venälaižikš tobjimalaz (84%).
Vn 2019 sügüz'kulpäi külän tobmin om Angelina Födorovna Gerasimova.
Koumekümne koume (kirj)

«Koumekümne koume» om vepsläižen Nikolai Abramov-kirjutajan ezmäine runokirj, ezmäine runokogoduz vepsän kelel kogonaz. Se om pästtud Petroskoihe «Karjala»-pästandkodil vl 1994.
Kirjan redaktor om vepsläine Nina Zaiceva-tedonaine, pästandan redaktor M.F. Hütti. Pirdi i kändi Irina Kart. Runokirj om paindud suomalaižen M.A. Kastrenan Sebran abunke i mülütab läz 40 runod 54 lehtpolel. Kirjan tiraž om tuha egzemplärid.
Kurgiden aig

«Kurgiden aig» om Nikolai Abramovan kahtenz' kirj, runokogoduz vepsän kelel. Om pästtud Petroskoiš vl 1999.
Pagiškam, vell'

«Pagiškam, vell'» () om vepsän Nikolai Abramov-kirjutajan koumanz' kirj, runokogoduz vepsän i venän kelil. Se om pästtud Petroskoihe vl 2005.
Iisusan elo

«Iisusan elo» om kirj vepsän kelel läpsiden täht. Siš om lühüdoid starinoid Iisusan Hristan elon polhe i Evangelijoiden ümbristarinoičendad kebnal kelel läpsiden täht.
Nece om ezmäine kirj udel vepsän kirjkelel. Kirj om paindud Suomenmas vl 1991, painai — Biblijan kändmižen Institut.
Minun rahvhan fol'klor

«Minun rahvhan fol'klor» om Rürik Loninan kirj vepsän kelel, vepsän fol'kloran kogoduz. Kirj om pästtud Petroskoihe vl 2000.
Nened sädused oma kogotud kirjaks: erazvuiččed rahvahaližed sarnad, pajod, muštatišed, anekdotad da toižed fol'kloran ozutesed.
Šemeikka Petri

Petri Šemeikka (mugažo karjalan kelil; , ; sünd. 1825 (vai 1821), Šemeikka-külä, Suistamo-tulend, Suomenman Sur' kunigahuz, Venäman imperii — kol. 11. sulaku 1915, Ristivaara-külä, Suistamo-tulend, Suomenman Sur' kunigahuz, Venäman imperii, nügüd' Karjalan Tazovaldkundan Sojärven rajonas) oli karjalaine runonpajatai.
Oli sündnu manmehiden kanzha. Vändi kantelel i edesti rahvahanpajoid hüvin. Vl 1900 kuctihe Šemeikkad Hel'sinkin pajopraznikannoks, suomalaine Jan Sibelius-muzikankirjutai arvosti korktas hänen vändod.
Sortavalas muštpacaz runonpajatajale om pandud hänen oiktastuseks vl 1935, «Kalevala»-eposan ezmäižen pästandan sadavoččele jubilejale.
Victory

«Victory» ("Vägestuz") om Modern Talking-muzikkollektivan üks'toštkümnenz' studijanal'bom. Se om pästtud voden 2002 18. päiväl keväz'kud.
Summer in December

«Summer in December» ("Keza tal'vkul") om saksalaižen Modern Talking-muzikgruppan kahesanz' pajo üks'toštkümnendes studižes «Victory»-al'bomas (2002).
Kompozicii om sätud anglijan kelel, evrodens-stiliš. Pajon tegii om Diter Bolen.
Pajon butleg-singl om pästtud sil-žo vodel DJ RavL:alpäi.
10 Seconds to Countdown

«10 Seconds to Countdown» ("10 sekundad starthasai") om saksalaižen Modern Talking-muzikgruppan ühesanz' pajo üks'toštkümnendes «Victory»-studijanal'bomas (2002).
Pajon original om sätud evrodens-žanras. Kompozicii om anglijan kelel, sen tegii om Diter Bolen.
Pajon butleg-singl om pästtud 2002-ndel vodel DJ RavL:alpäi.
Virahtan

Virahtan (mugažo — Viraht, Virin; ) om vepsän külä Vologdan agjan Babajevon rajonas. Mülüb sen Vepsän rahvahaližhe küläkundha.
Eländpunkt sijadase 155..160 m ü.m.t. korktusil. Matkad küläkundan tobmuden Timošino-keskushesai om 20 km suvipäivlaskmha orhal vai 36 km avtotedme, rajonan Babajevo-keskushesai om 127 km suvhe avtotedme. Lähembaižed küläd oma Markutan, Prangatist, Pust.
Vn 2002 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe külän eläjiden lugu oli 11 ristitud (vepsläižed — 8 ristitud dai venälaižed — 3).
Vn 2019 sügüz'kulpäi külän tobmin om Angelina Födorovna Gerasimova.
Venäman valdkundgimn

Venälaižen Federacijan valdkundgimn (, "Gosudarstvennyj gimn Rossijskoi Federacii") om üks' Venäman oficialižiš simvolišpäi. Sanad oma vahvištadud vl 2000.
Volg

Volg vai Volg-jogi ( [ˈvoɫɡə], mokš. i , , , , ) om jogi Venäman päivlaskmas.
Se om kaikiš pidemb jogi Evropas, sen kaikiš suremb basseinan pindan i vedhuden mödhe. Jokseb Päivnouzmaižedme Evropan alangištodme, keskjoksmuses — siriči Volgaveren ülüdes. Lankteb Kaspijan merhe. Volg om kaikiš suremb jogi mail'mas, kudamb lankteb vedhudetomha vezištho.
Ühthižed andmused.
Jogi om 3 530 km pitte (nellänz' Venämas), basseinan pind om 1,361,000 km², vozne vedhuz — 254 km³. Kaik 151 vezivalud formiruidas jogen basseinad, niiden ühthine piduz om 574 tuh. km. Purde sijadase Valdain ülüdel sos penenno Volgoverhovje-külänno 228 m ü.m.t. läz Tverin agjan päivlaskmašt röunad. Volg kändase laivjogeks Rževas (Tverin agj) da mödvedhe sišpäi. Läz 200 ližajoged lanktas Volgha. Znamasine ližajogi om langenii huralpäi Kam. Volg sädab del'tad (suhištod) lanktes Kaspijha −28 m ü.m.t. korktusel.
Amuižes aigaspäi kävutihe Volgad torguindteks. Ivan Grazii ühtišti jogen randoid ühtes valdkundas 16. voz'sadan lopus, sen jäl'ghe torguind jogedme eli korktas aigas läbi. Nened järedad lidnad sijadasoiš jogen randal (mödvedhe, enamba 100 tuh. eläjid): Tver', Ribinsk, Jaroslavl', Kostrom, Alauz'lidn, Čeboksarad, Novočeboksarsk, Kazan', Ul'janovsk, Tol'jatti, Samar, Sizran', Balakovo, Saratov, Engel's, Kamišin, Volžskii, Volgograd, Astrahan'.
Volgan üläjoksmuz vedase purtkespäi Okan lanktendhasai, keskjoksmuz märičese Okan suspäi Kaman suhusai, alajoksmusen veded oma Kaman lanktendaspäi Kaspijan merhesai.
Vezivaradimed.
Nevondkundaližen aigan 1930−1980-nzil vozil vezivaradimiden da kahesan gidroelektrostancijan kaskad om saudud jogel sen ližajodigenke. Vezivaradimed (mödvedhe): Ivan'kovon, Ribinskan, Gor'kijan, Čeboksaran, Kuibiševan, Saratovan, Volgogradan. Ühtenzoitase Don-jogenke kanalal vspäi 1952.
Änine (jogi)

Änine, Änine-jogi vai Änižjogi () om Venäman jogi Arhangel'skan agjan päivlaskmas.
Ümbrikirjutand.
Jogen piduz om 416 km, basseinan pind om 56 900 km². Keskmäine vedhuz jogensus om 505 m³/s. Änižjogi lähteb Lač-järvespäi 118 m ü.m.t., lankteb Vauktha merhe (Änižlaht). Jogen sistem i Änine-järven bassein ei kosketagoi toine tošt, ka tedomehed ezimeletadas, miše pojavad nimed libudas erištadud parallelišpäi.
Randad oma korktahkod, kazvahtunuded mecal. Om luhtoid keskjoksmuses. Jogi jagase kahteks hijamaks 75 kilometras jogensuspäi: hura Pen' Änine 21 km pitte i oiged Sur' Änine 33 km pitte, sar' niiden keskes om läz 50 km² pindal. Jogensus Änine jagase Dvinan i Karjalan hijamikš, Kii-sar' om niiden keskes. Znamasižed ližajoged oma Vološk, Moš, Kodin, Mudjug, Nel'nüg, Vongud (oiktad), Ken, Iks, Kož, Pon'g (hurad).
Jogen vezi om lumen augotižlibundanke tobjimalaz. Vedhuz reguliruiše joginiškan i ližajogiden järvil. Sur'vezi oleskeleb semendkus-kezakus. Jogi jädub redukun lopus — tal'vkun augotišes, kos'kil vilukus-uhokus; sulab sulakun keskes — semendkus.
Kävutand.
Änine-jogi om kos'kekaz, ottas laivjogeks joginiškas (kuz' kilometrad) i jogensuspäi (30 km). Ende kävutihe vuigonkan täht. Kargopol'-lidn sijadase joginiškanno, Severoonežsk-žilo seižub keskjoksmuses, Oneg-lidn om jogensunno. Lidnad oma mecan ümbriradmižen keskused.
Sadas lohed i navagad jogensus.
Sildad.
Kaik om nell' sildad Änižes päliči: avtotesildad Kargopoliš i Sorokinskai-küläs, raudte- da avtotesild Oksovskii- i Severoonežsk-žiloiden keskes, raudtesild Arhangel'sk — Belomorsk-keskustal alajoksmuses.
Ehtatimed ühtenzoittas jogen randoid toižiš eländpunktoiš navigacijan aigan.
Severoonežsk

Severoonežsk () om Venäman lidnanvuitte žilo Arhangel'skan agjas. Mülüb Pleseckan rajonha. Edel vn 2021 sulakud žilo oli Severoonežskan lidnankundan administrativižeks keskuseks.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1973. Se sai lidnanvuiččen žilon statusad vl 1985.
Severoonežsk šingotase alüminijan kivendon samižel (vspäi 1974) i mecan varhapanendal da ümbriradmižel pilindmaterialoikš. Sijaližen raudten Iks-stancii radab () vspäi 1973.
Geografijan andmused.
Žilo sijadase Änižjogen hural randal, 55 kilometras Mirnii-lidnaspäi. Matkad Pleseck-rajonkeskushesai om 36 kilometrad.
Enččen lidnankundan pind oli 1372,05 km², i se mülüti kuz' tošt eländpunktad.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe žilon eläjiden lugu oli 5 092 ristitud, kaiken lidnankundan — 6 741 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 6 223 eläjad vl 1989. Žilon ristitišt oli 4 973 eläjad vl 2017.
Nevondkundaline norišt sirdi žilho otmaha ut Iksan löudmižsijad kävutamižhe. Geologine muzei radab žilos, vl 2012 fizkul'turine tervehtamižkompleks om saudud.
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Panteleimon-spravitajan jumalanpert' om saudud vl 2014.
Severoonežskan specialine opendusen i kazvatusen aluzkund om professijan sandan sijaks žilos.
Marijan hebonmez'

«Marijan hebonmez'» () om voden 1896 francine erotine lühüdpiduzline bigifil'm (ende pornofil'm). Al'bert Kiršner tegihe sen režissöraks Léar-psevdonimanke. Prodüser — Ežen Piru.
Faktižikš, nece om ezmäine varatud pornofil'm kinematografan istorijas. Täuden fil'man hätkeližuz oli läz seičemed minutad ezimeletaden, no kerteh oli vigostadud Francijan arhivas vodele 1996, i vaiše fil'man koumeminutaine fragment om kaičenus, siš aktris rušib sobid.
Fil'makt'orad oma eraz Luiz Villi-kabareaktris da lugii lehtest tähäsai tundmatoi akt'or.
Mikki Maus

Mikki Maus () om mul'tiplikacine melestehtud personaž, mehenvuitte hirut, Uolt Disnein studijan üks' simvoloišpäi. Ezmäine ozutez ekranoil tegihe vn 1928 18. päiväl kül'mkud.
Mikki-hirudel om äiluguižid heimolaižid: Maks-tat, Meri-mam, Maik-däd' (Maksan veik), Mark-ded, Mija-bab, noremb Morti-vell', vanhemb Osval'd-vellindam, dvojurodnii noremb Milton-vell', plemännikad (Maikl, Mailo, Morti, Fredi), Minni-sebranik vai mel'heine, Pluto-koir.
Mikki-hirut sündui vl 1928 kuti satusekahan Osval'd-kodijänišan vajehtuz, Uolt Disnei jäi Osval'dan avtoroiktusita. Disnein Ab Aiverks-kompanjon pirdi ezmäižid lühüdpiduzližid mul'tfil'mid Mikkinke. Personažan populärižuz libui aigan mändes, i Mikki Maus ozutaškanzihe täuz'piduzližiš mul'tfil'miš, televizijas, komiksoiš i kaluiden pindoil.
Taksami Čuner

Čuner Mihailovič Taksami (; sünd. 23. uhoku 1931, Kal'm, Habarovskan rand, Venäman NFST, NSTÜ — kol. 27. uhoku 2014, Piter, Venäma) oli nevondkundaline da venämalaine pohjoižentedomez', specialist pohjoižes i nivhalaižiš.
Tegi ezmäižen nivha-venälaižen da venä-nivhalaižen vajehnikan V.N. Savel'jevanke ühtes.
Nivhalaižed

Nivhalaižed (nivh. "нивах", "нивух", "нивхгу", "ньигвнгун", , ende "гиляки") oma igähine vähäluguine rahvaz Venäman päivnouzmas. Elädas läz Amur-jogen sud Habarovskan randas i Sahalin-sarel, läz poleti niiš regioniš. Tataran sal'm om röunaks rahvahan paginoiden i kul'turan eriližusiden keskes.
Ičeze nimetuz: "нивх" — «mez'», "нивхгу" — «mehed». Rahvaz mainitase ezmäižen kerdan kitain dokumentoiš läz 600. vot meiden erad.
Lugumär om läz 5 200 ristitud (vn 2002 rahvahanlugemine). Rahvahan keled oma nivhan kel' i venän kel'. 
Kalanpüdand oli i om kaikiš znamasižemb nivhalaižiden radmine. Toreh i ahavoitud kala (keittud i räkištadud harvemba) om veroližen keitandan aluseks. Ižandusen toižed tarbhaižed tegendad oma mectuz, poimind i koiranvodind. Veroline religii om animizm.
MAZ-504

MAZ-504 () om nevondkundaline vedim jüguavtoiden täht. Pästtihe Minskan avtotegimel vll 1965−1977, sidä kesken MAZ-504 vhesai 1970, MAZ-504A vspäi 1970.
Eksportiruihe erazvuiččihe maihe, sidä kesken Päivnouzmaižhe Saksanmaha.
81-540/541

Modeliden 81-540/541 Venäman metrovagon om tehtud «Vagonmaš»-zavodal Piteriš vl 1997 vagonoiden 81-717/714 pohjal. Om sätud äi modifikacijoid.
Pävagonoiden nimituz om 81-540, i keskvagonoiden — 81-541. Kaik om pästtud 15 mugošt pävagonad i 25 keskvagonad.
Heraštoitim

Heraštoitim om časud, kudambad anttas kulund- i/vai lämoisignalad pandud aigan kurol.
Vepsän «heraštoitim»-nimituz ozutab mugomiden časuiden päznamoičendad — ičeze ižandan heraštoitandad. Voib kävutada elektroništ heraštoitint «muštatimeks» vai taimeraks.
Levi Hatčins-amerikalaine sädi ezmäižen heraštoitimen vl 1787. Ladim oli mehanine i tilliti vaiše ühtel kurol nell' časud homendest. Francijalaine Antuan Radje (fr. "Antoine Redier") patentui heraštoitint tilližen miččenke taht aiganke vl 1847.
Heraštoitandan ladimiden sädandan naprindad jätktasoiš.
Ready for the Victory

«Ready for the Victory» ("Vaumiž samha vägestust") om Modern Talking-duetan ezmäine pajo üks'toštkümnendes «Victory»-studijanal'bomas (2002). Ühtennimine pajonke singl, ezmäine al'bomaspäi, om änetadud vl 2001 i om pästtud «Hansa Records»-kompanijal vn 2002 18. päiväl uhokud.
Pajon tekst om anglijan kelel. Kompozicijan tegii i singlan prodüser om Diter Bolen. Eziauguine pajo om sätud evrodens-stiliš.
Singl saihe seičemendehe sijhasai Saksanman hitparadas, panihe sidä 11. sijha Ispanijan čartas. Kuz' pajon versijad i muzikklip mülüdas pästtud Saksanmaha singlha. Venäman singl mülütab pajon koume versijad i nenid ližapajoid: "Rouge Et Noir" (Alone-al'boman 7. pajo), "Space Mix '98".
Juliet

«Juliet» ("Džul'jetta") om Modern Talking-duetan nellänz' pajo üks'toštkümnendes «Victory»-studijanal'bomas (2002, keväz'ku). Ühtennimine singl om pästtud 2002-nden voden sulakul, kahtendeks al'bomaspäi.
Pajon tegii da singlan prodüser om Diter Bolen. Se om sätud evropop-žanras, tekst om anglijan kelel, om änetadud vl 2001. Pajo sai popularižust Bel'gijas (4. sija čartoiš).
TV Makes the Superstar

«TV Makes the Superstar» ("Televizii kändab «supertähthaks»") om Modern Talking-muzikgruppan ühtenz' pajo kaks'toštkümnendes «Universe»-studijanal'bomas da ühtennimine singl. Ned oma pästtud 2003-nden voden keväz'kus: singl — 3. päiväl, al'bom — 31. päiväl.
Pajon tekst om anglijan kelel.
Must reig

Must reig om agj avarudes-aigas lujas surenke gravitaciženke kendanke. Kendan vedand om mugoi luja, miše eskai likujad objektad vauktusen pigutte da vauktusen kvantad ei voigoi lähtta neciš agjaspäi. Kosmižen objektan evolücijan toižed ted oma poukahtuz i vitk hajenend avarudes sädegoičendoiden tagut.
Reigun röun nimitase aigtegoiden gorizontaks. Ku otta järgelišt statjad — simmetrine sferižikš must reig, ka se om sfer Švarcšil'dan raduisanke. Se radius rippub objektan massaspäi, oz., Maidte-galaktikan keskusen mustan reigun radius om 16 mln km, Päiväižen gravitacine radius om 2,9 km, Man 8 mm. Lugetas sidä radiusad mustan reigun harakterižeks surudeks.
Mustad reigud voidas ühtištuda, sen aigan gravitacižed lainhed sädasoiš.
Sündund.
Tetas nell' scenarijad mustan reigun sündundan täht:
Kaks' oma realistižed:
Kaks' tošt oma gipotetižed:
Victory Tour

«Victory Tour» om saksalaižen Modern Talking-duetan vn 2002 koncertine tur üks'toštkümnenden studijanal'boman pästandan jäl'ghe sen promotiruindan täht.
Universe Tour

«Universe Tour» () om saksalaižen Modern Talking-muzikkollektivan vn 2003 koncertine tur kaks'toštkümnenden da jäl'gmäižen studijanal'boman pästandan jäl'ghe sen promotiruindan täht.
LM-2008

LM-2008 () om Venäman üks'pol'ne tramvaivagon nelläl värtmudel. Se om sätud Piterin tramvaiž-mehanižel tegimel vl 2008.
Kaik om pästtud 64 vagonad vhesai 2012. Kaikiš lujemb piguz om 75 km/čas.
LVS-2005

LVS-2005 (71-152) () om Venäman tramvaivagon. Sädihe sidä Piterin tramvaiž-mehanižel tegimel vl 2005. LM-2008- i LVS-2009-modelid oma sätud sen alusel.
Kodvindkävutand zavodihe vl 2007. Kaik om pästtud 26 tramvaid municipaližen kontraktan mödhe vll 2006−2009, ekspluatiruidas Piteriš päiči üht Barnaulas.
Tramvaivagon ajab ühthe čuradushe. Se om kuz'värtmusine, om ühtenzoittud kahtes palaspäi, lavan vajehtujanke tazopindanke.
Nell' uks'reigud, 26 tonnad vedutte. Kaikiš lujemb piguz om 75 km/čas. Kävutandan strok om 20 vot.
Lumi

Lumi om atmosferižiden sadegiden toižend, kudamb kogoneb jän kristalloišpäi.
Ümbrikirjutand.
Kaikenaigaine lumikate om tal'ven tarbhaine atribut. Lumi tuleb lumenlähtendoil i vezipurun kondensacijal (hala). Kogoneb lumuzišpäi paksumba kaiked, mugažo lumisurin oleleb.
Znamoitas lunt toižendoid nenil parametroil: hel'pkiden form, kogodamižen piguz i formad man pindal, lumikate. Lumikatken harakteristikad oma sanktuz, lämuz, veden lugumär, vahvuz.
Kävutand.
Verez lumi om hüvä lämuzizoläcii, pidab äi likumatont il'mad, sen tagut lumen muju om vauged. Kävutadas lumiapakoid pordaigaližiden pertiden sauvondan täht (oz., iglu). Lumi tegese märgaks da sulab 0 C° lämudel, dai sen korktemba. Ei oleskele lunt ekvatorialižes, subekvatorialižes i tropižes vöiš.
Pandas laudoid pöudoiden veril rividen nägul tal'vaigaks, miše kaita sadegid maižandusen täht.
Lumenlähtend

Lumenlähtend om lumen lanktendan näguz pil'višpäi.
Lumenlähtendan hätkeližuz om tagaproporcijas sen intensivižusenke tobjimalaz. Ku kova tullei puhub ühtenaigašti, ka se om tuho (uho).
Lujad lumenlähtendad sätas übusid da pudotesid teil, muretas elektrojonoiden veimid i sauvusiden katusid. Lumen sur' lugumär mägiden pautkil vedab lumilaskmidennoks. Keväzline lumenlähtend voib kucta plodkul'turoiden änikoiden pölištust i maižanduzsatusen kadondad.
Harakteristikad.
Lumuziden lugu il'man kubižes metras om vähemb mi 10 vällen lumenlähtendan aigan, 10..100 keskmäižen i enamba 100 da äjad tuhad lujan lumenlähtendan aigan.
Lumenlähtendan palaižed oleldas kuivad, nepsad (tarttas kaluile) i märgad (sulatas iškten).
Ku ei ole toižid sännägusid (sumeg), ka nägubuz man pindanno om 4..10 km vällen i 1..3 km venon lumenlähtendan aigan, penemb mi tuha metrad tihedas lumenlähtendas.
Zavorotnük Anastasija

Anastasija Jur'jevna Zavorotnük (; sünd. 3. sulaku 1971, Astrahan', Venäman NFST, NSTÜ — kol. 29. semendku 2024, Moskv, Venäma) oli venämalaine kinon i teatran aktris da TV-vedai. Venälaižen Federacijan arvostadud artist (2006).
Biografii.
Tuleban aigan aktris oli sündnu Jurii Zavorotnük-telerežissöran (1945−2014) i sen Valentina-akan (Venäman rahvahan artist) kanzha. Lapsessai Anastasija päti väta rolid teatras, oti muzikan i karguiden urokoid joudas, oli pästnus Astrahanin lapsiden muzikškolaspäi nomer 1.
Vll 1988−1989 naine zavodi opendust Astrahanin valdkundaližen pedagogižen institutan istorižes fakul'tetas, no jäti kesketi i tuli samha opendust MHAT:an školha-studijha (Moskv, Avangard Leontjevan kurs), oli sen vn 1993 pästnikan.
Anastasija radoi aktrisan teatras-studijas Oleg Tabakovan ohjandusel, kümnes vodes edesti 29 spektaklin rolid. Vspäi 1991 vändi rolid fil'miš epizodižikš, vll 2004−2018 fil'mzihe kaikenaigašti. Sil-žo aigal aktris radoi televizijas, läz 20 teleoigendusen vedai.
Vn 2018 elokuspäi naine ei radand, löutihe päaivoiden paižet. Anastasija napri spravitada läžundad, no koli sišpäi vn 2024 semendkus. Om mahapandud Moskvan Trojekurovan kaumžomal. Sünduti koume last: Anna (sünd. 1996) i Maikl (sünd. 2000) kahtendes naimiželos, Mila (sünd. 2018) koumandes naimiželos.
Tundmatomad modod

«Tundmatomad modod» () om voden 2010 amerikaine anglijankel'ne TV-serial triller-žanras. Tegii — Kristofer Makkuorri. Muzik — Džeff Pona. Prodüser — Mitč Engel', Lorenso O'Braien, Andre Barren, Erendira de la Lama da Al'berto Pando.
Üks'jäižen sezonan 13 epizodad om serialas. Ezmäine ozutez tegihe AÜV:oiden NBC-telekanalal vodel 2010 (7. kezaku — 28 eloku).
Stepanenko Jelena

Jelena Grigor'jevna Stepanenko (; sünd. 8. sulaku 1953, Stalingrad, Venäman NFST, NSTÜ) om nevondkundaline da venämalaine jumorist i aktris paginoiden žanras, Venäman teleoigendusiden riven vedai, runokirjutai.
Naine ezineb scenal vspäi 1979. Vändi rolid severziš-se fil'miš, änetoiti mul'tfil'miden personažid. Venäman arvostadud artist (1995).
Biografii.
Tuleban aigan aktris om sündnu Stalingradha (nüg. Volgograd). Laps'aigan sportazi, oli otnus ujumaha.
Vl 1971 Jelena sirdi Moskvha openumha GITIS:as, tuli sen muzikžanroiden akt'ormahtoiden fakul'tetha. Zavodi professionaližen aktrisan kar'jerad Moskvan estradan teatras vl 1979, siš vändi spektakliden rolid, parodirui tetabid akt'orid, pajati. Ezmäine Aleksandr Vasil'jev-mužik oli pianonvändajan i akkompanirui Stepanenkole aktrisan ezitusiden aigan, toi našt estradan scenale. Jevgenii Petrosän-artist oli Jelenan kahten mužikan hätken aigan (1985−2018).
Runaway Train

«Runaway Train» ("Lähtnu jonuz") om amerikaižen al'ternativižen rokan Soul Asylum-muzikgruppan tetab pajo da ühtennimine singl, sentimentaline ballad. Se om gruppan kudenden "Grave Dancers Union"-al'boman (1992) pajon nellänz' singl, om pästtud 1993-nden voden kezakul.
Pajon tekst om anglijan kelel. Pajon oficialine video mülütab kadonuziden ristituiden fotokuvid, lapsiden päpaloin.
Strogalščikova Zinaida

Zinaida Ivanovna Strogalščikova (, sünd. 7. kül'mkud 1948 Sarozero-külähä, Kos'kenaluižen rajon, Leningradan agj, Venäman NFST, NSTÜ) om vepsläine naine, politikanmez', Vepsän kul'turan sebran varaezimez' (ende pämez').
Tedonaine i kundaline šingotai, istorižiden tedoiden kandidat, Karjalan Tedokeskusen ühtnii, sen Kelen, literaturan i istorijan institutan vanhemb tedoradnik.
Zinaida openui Leningradan valdkundaližen universitetan A.A. Ždanovan nimed istorižel fakul'tetal da lopi sidä. Openui da vaumiči NSTÜ:n Tedoakademijan Etnografijan institutan N.N. Mikluho-Maklain nimed aspiranturad. Naine om enamba mi 80 tedotön tegijan, niiden kesken monografijad oma kirjutadud vepsläižiden polhe.
Strogalščikova radoi Karjalan Tazovaldkundan tobmuden organoiš: oli Ülembaižen Nevondkundan deputatan, sen kaikenaigaižen laudkundan ezimehen nacionaližes politikas, kul'turas, keles i istorižen jäl'gusen kaičendas; Käskusenandajan suiman deputatan, sen komitetan ezimehen valdkundaližes sauvondas, sijaližen ičeohjandusen küzundoiš i nacionaližes politikas. Tedonaine radoi ÜRO:n Kaikenaigaižen foruman ekspertan igähižiden rahvahiden küzundoiš sen organizacijan Ekonomižen i Socialižen Nevondkundanno, sil radinsijal edesti Venäman i Päivnouzmaižen Evropan valdkundoiden jur'rahvahiden mel'hetartusid.
Zinaida Strogalščikovan abul Karjalan Tazovaldkundan vepsläižed oma mülütadud Venälaižen Federacijan igähižiden vähäluguižiden rahvahiden ühthižhe nimikirjuteshe i Venälaižen Federacijan Pohjoižen, Sibirin i Edahaižen Päivnouzman igähižiden vähäluguižiden rahvahiden nimikirjuteshe. Nügüd'aigan se abutab vedada Karjalan Tazovaldkundha rahoid federaližes büdžetaspäi pid'oitelemha vepsläižiden sociališt šingotest.
Meiden päivil tedonaine om Karjalaižiden, vepsläižiden i suomalaižiden ezitajiden nevondkundan ühtnijan Karjalan Tazovaldkundan pämehenno, Regionoidenkeskeižen kundaližen «Venälaižen Federacijan Pohjoižen, Sibirin i Edahaižen Päivnouzman igähižiden vähäluguižiden rahvahiden kodikelen da literaturan opendajiden associacii»-likundan radonoigendajan komitetan ezimehen. Ühtni Organizacižhe komitetha Rahvahidenkeskeižen igähižiden rahvahiden keliden voden vaumičendas da vedandas Venälaižes Federacijas vl 2019.
Pakaine-Ded

Pakaine-Ded vai Pakaižuk () om sarnaline personaž, Uden voden lahjoičijan venälaine variant.
Personaž sündui Venäman imperijan lidnalaižiden fol'kloras i oli tetab 1840-nziš vozišpäi kut "Moroz Ivanovič". Libui päivnouzmslavilaižiden mifižiš "Moroz"- («pakaine») i "Morozko"-hengišpäi, paganuzaugotižlibundanke, mainitase sarnoiš, pühegiš, muštatišiš haloiden da toižen vilusän polhe. Ded oli sidodud Raštvoiden praznuičendha edel 1929. vot, kut nügüdläine Santa Klaus Päivlaskman maiš. Oigetas Ut vot Pakaižukonke nevondkundaližes aigaspäi. Sur' Ustüg om pandud Pakaine-Dedan kodimaks 1990-nziš vozišpäi. Toižed rezidencijad oma saudud Arhangel'skha, Murmanskha i Vaugedvenämaha, om usadib Moskvas. Sündundpäiv — 18. kül'mku.
Dedan atributad oma čomitadud batog, pövu, kindhad, villakod i bard, havad lahjoidenke. Hänen kaikenaigaine kaimdai i abunik om Lumineižne. Ajeltas reges heboiden koumnikan taga, mecživatad kaimdas heid erasti.
Šahmatad

Šahmatad ( "šah mat"-sanoišpäi «šah koli») oma logine laudanvänd. Se om sätud amuižes Indijas i om sodatoran sheman pojav.
Ümbrikirjutand.
Kaks' vändajad ühtnedas vändho. Ku abutajad oma vändajil, ka se partii nimitase konsul'tativižeks.
Šahmatlaud om 64 stajanke, ned oma mujutadud diagonalidme («šahmatjärgenduses») kahtel mujul paksumba kaiked. Figuroil da stajil om kaks' mujud — vauged da must. Kaik om kuz'toštkümne figurad joga vändajal eziauguižešti, figuroiden kuz' toižendad: kahesa saldatad, kaksin lidnused, oficerad da hebod, üksin kunigaznaine i kunigaz. Kaik figurad pandas laudha kahteks rivikš molembiš polišpäi edel vändon zavodindad. Vänd vedase aigaks tobjimalaz märitud ohjandimiden mödhe, meletandan aig om röunatud.
Vändon augotiž nimitase debütaks. Vägestadud («södud») figur čuradase laudaspäi. Vändon lop om endšpil'. Vändajad voidas valita tazolugud (pol'punktad kaikuččele), ku figuroiden pozicii läheneb patannoks. Vägestuz om matan panend vai todištadud vei sille pozicii laudal, konz jäl'geline kävu linniži kunigahan «sönd». Vägestai sab üht punktad. Šahmatturnir kahten kesken jätktase kaks'punktižhe keskusthasai.
Znamoičend.
Šahmatad oma vänd täudenke informacijanke, statjaližusen valatoitandata. Matematik tedoidab vändon statjoid. Om todištadud, miše šahmatoiden vägestusen vai tazolugun strategii om olmas, no se ei ole löutud tähäsai. Nece laudanvänd om sportansugu, mail'man šahmatčempionan jogavozne arv andase vspäi 1886. Rahvahidenkeskeine šahmatfederacii ("FIDE") radab vspäi 1924, sen alusenpanendan voz'päiv oigendase 20. päiväl heinkud kut Rahvahidenkeskeine šahmatoiden päiv vspäi 1966 UNESCO:n taričendan mödhe.
Vänd šahmatoihe šingotab nenid mahtoid: taktik, strategii, kombinacine nägemine, nägemižen mušt.
Kidonii (Mars)

Kidonii () om region Marsan pohjoižes šurupoliškos. Mülütab penid mägid lapakonke ülähänke. Region sai nimitust Amuižen Grekanman polisan mödhe Krit-saren lodehližel randal.
Muga nimitadud «Mod Marsal»-kukkaz sijadase Kidonijas. Se nägui kuti ristitun mod ezmäižil fotokuvil «Viking-1»-kosmosstancijaspäi vl 1976.
Penrouzan pordhad

Penrouzan pordhad "(lopmatomad pordhad, voimatomad pordhad)" om üks' voimatomiš figuroišpäi, kudamb om avaitud ročilaižel Oskar Rutersvard-pirdajal.
Pordhiden ezmäižed modelid oma tehtud anglijalaižil Lajonel i Rodžer Penrouz-matematikantedomehil, hö publikoičiba kirjutust «British Journal of Psychology»-aiglehteses vl 1958. Voimatoi figur sai popularižust alamalaižen Mauric Ešer-pirdajan «Libund i laskend»-litografijan jäl'ghe.
Figur putub matematikan i psihologijan kirjoiš, vändoiš.
Pirei

Pirei ( [piɾɛˈas], "Pireas"; , "Pireefs") om Grekanman lidn, Afiniden suvipäivlaskmaine ezilidn, valdkundan kaikiš järedamb meriport (20 mln matknikoid vodes, 3,3 mln konteinerid vl 2015) i mail'man laivoidenlikundan registracijan znamasine keskuz. Mülüb Attik-periferijha.
Istorii.
Eländpunkt om amuižgrekižen Afiniden polisan meriportaks völ. Lidnoidenkeskeine te oli kaitud seinil londoišpäi vll 460−86 EME, ned oliba pandud mantazole rimalaižil i kaičenus penil paloil. Ezmäine Grekanmas raudte ühtenzoiti lidnad Afinidenke vl 1869. Afiniden metron jono nomer 1 i ezilidnelektrojonusen jonod tuldas Pireihe.
Pirei šingotase metallurgijal, mašiništonsauvomižel i sömtegimištol meriportan ližaks.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Egeižen meren Saronikos-merikaran randal, 0..87 m korktusil, 2 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Afiniden keskushesai om 8 km pohjoižpäivnouzmha. Pirei- i Lefk- (grek. "Λεύκα") raudtestancijad ratas lidnas.
Elänzoitmatoi Psitalei-sar' mülüb Pirein kundha lidnan ližaks. Kundan pind om 10,86 km², se jäb vajehtuseta vspäi 1968.
Eläjad.
Vl 2001 lidnan eläjiden lugu oli 175 697 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 196 389 eläjad vl 1981. Vn 2011 Grekanman rahvahanlugemižen mödhe kaik 448 997 ristitud elädas lidnaglomeracijas (kahtenz' valdkundas), se mülüb Surihe Afinihe.
Geografii

Geografii (-sanaspäi "geografia" «Man ümbrikirjutand»), vai Mantedo, om londusentedon i kundaližiden tedoiden kompleks, kudamb tedoidab Man eriližusid da nägusid (oz., geologii, meteorologii), sen ristitištod i varoid (ekonomine geografii), londusen objektoiden jagandad pindadme (fizine geografii).
Geografijan tedoidusiden aluz i satused oma kartad.
Tedon eziauguižed alused oma pandud Amuižen Grekanman tedomehil i Klavdii Ptolemeil (1. voz'sada meiden erad). Kartografijan znamasižed satused oliba Udessündutamižen aigan, ned oma sidodud Pühän Rimalaižen imperijan Gerard Merkator-tedomeheze. Saksalaižed Aleksandr Gumbol'dt i Karl Ritter paniba nügüdläižen akademižen geografijan alusid 19. voz'sadan ezmäižes poles.
Päjagused oma teoretine, fizine i socialiž-ekonomine geografijad, sodageografii.
Elefteriu Elefterija

Elefterija Elefteriu (, ; sünd. 12. keväz'ku 1989, Paralimni, Kipr) om kiprilaine pajatai.
Vl 2012 hän ezini «Evrovizii»-konkursal, kus pajati «Aphrodisiac»-pajon, kut Grekanman ezitai. Elefterija sai 17-nden sijan (64 čokkoint).
Arktik

Arktik (-sanaspäi «kondi», «olii Sur' Kondjantähthišton al») om ühthine fiziž-geografine region Man pohjoižes. Sen röun om tundran zonan suvine röun.
Arktik-region sijadase Pohjoižen polärižen pirdan südäimes tobjimalaz. Sen keskuz om Pohjoižnaba. Pind om läz 27 mln nellikkilometrid, sidä kesken Pohjoižen polärižen pirdan südäimes 21 mln km². Mülütab Jävaldmert läz täuzin, Evrazii- i Pohjoižamerik-kontinentiden pohjoižagjoid.
Neniden valdkundoiden territorijad sijadasoiš Arktikas paloin: AÜV (Aläsk-štat), Venäma, Norvegii, Islandii, Danii (Grenland) i Kanad. Om äi varoid, tarbhaižiden kaivatusiden löudmižsijid (kivivoi, londuseline gaz, uran, kivihil'), no äjad ned jädas muite hoikan ekologižen sisteman tagut.
Rel'jef.
Kaks' reljefzonad oma Arktikas: šel'f kontinentaližen augotižlibundan saridenke da kontinentiden agjoidenke i Arktine bassein. Jävaldmeren agjmered ottas šel'fad: Barencan meri, Karan meri, Laptevoiden meri, Päivnouzmaine Sibirin meri, Čukotkan meri, Bofortan meri, Baffinan meri, Linkol'nan meri, Grenlandan meri. Venäman Arktikan kuivman rel'jef om ven päpaloin, regionan toižen kontinentaližen palan i sariden landšaft om mägikaz. Arktine bassein otab regionan keskuzpalad, sil om süvid merikatl'usid (5527 metrhasai süvütte) da vedenalažid mägisel'gid.
Arktikan kaikiš korktemb čokkoim om danine Gunbjörn-mägi Grenlandan päivnouzmas, 3694 m ü.m.t. kortte.
Klimatan toižetamine.
Tedoidusiden andmusiden mödhe, Arktikan il'man lämuz ližadub kaks' kerdad teravamba, mi jättud mail'mas. Se voib kucta kazmusiden i živatoiden äjiden erikoiden kadondad regionas. Nügüdläine globaline lämšund grazib Arktikan igähižiden rahvahiden olemižele, heiden elon veroline maht i sönd riptas kazmusišton i živatišton olendaspäi oikti.
Arktikan nevondkund om rahvahidenkeskeine organizacii vspäi 1989, se edestab Arktikan rahvahiden i maiden mel'hetartusid.
Il-114

Il-114 () om «Il'jušin»:an lendim sijaližen aviaühtenzoitusen täht.
Ezmäine lenduz oli 1990-nden voden keväz'kul. Kaik pästtihe 20 lendint. Mülütab 64 passažirad da 2 mez'kundan ühtnijad, vai 6,5 tonnad jüguid.
Facepalm

Facepalm [ˈfeɪspɑːm] ( — mod i "palm" — kämen', «käzimod») om populärine virkeh internetžargonal, žest, konz kattas modod kämnel (kämnil).
Žest kävutase hätken aigan, no kändihe memaks internetan levigandusenke. Voib znamoita melen vilugoitust, huiktust, pahidundad. Kut internet-virkeh ozutab nenid ristitun olendoid: tetpaine konfuz, kahtenpaginan toivotomuz, mugažo vastuseks el'getomusen vai väran informacijan jäl'ghe.
«FACE PALM»-simvol (U+1F926, 🤦) om Unikodan palaks 9.0-versijan augotades.
2 Eivissa

«2 Eivissa» oli saksalaine evrodensgrupp Hamburgaspäi. Grupp oli väges vlpäi 1997 vhesai 2005.
Kaikiš tetabamb gruppan pajo — «Oh La La La». Čihodamižen jäl'ghe gruppan ühtnijad jätkustuiba singloiden harvad pästandad sen pajoiden remiksoidenke.
Sana

Sana (vai vajeh) om strukturine kelen ühtnik. Se služib erazvuiččiden leksižiden funkciojiden täht, ozutesikš, objektoiden nimitusele, sidä kesken tehtud melel.
Kuctas morfologijaks tedod, kudamb tedoidab sanoiden strukturad. Kaikutte sana mülütab morfemad, sen suline (änetadud) i kirjutadud formad oma olmas. Sanan vajehtui pala, ku se om, toižetase märitud ohjandimiden mödhe päpaloin. Erasiš keliš sanantüvi voib vajehtadas vähän.
Sanoiden istorine augotižlibund om erazvuitte lujas, etimologii sel'genzoitab sidä. Om kaks' sanoiden toižendad: täuz'znamasižed da specialižed sanad.
Klassificiruidas vaihid leksižen znamoičendan mödhe, sätas nimikirjutesid eziauguižiš sanoišpäi leksikologijan, semantikan, etimologijan i stilistikan šingoteses.
Sanha sidodud vepsän muštatišed.
Erased muštatišed oma ottud «Mi meles, se i keles»-kogodusespäi.
Lomonosov Mihail

Mihail(o) Vasil'jevič Lomonosov (; sünd. 19. kül'mku 1711, Mišaninskai-külä (nüg. — Lomonosovo-külä), Arhangel'skan gubernii, Moskvan car'kund — kol. 15. sulaku 1765, Piter, Venäman imperii) oli tutab venämalaine tedomez', polimat, himik da fizikantedomez'; mugažo hän oli tedajaks toižiš tedo- da čomamahtagjoiš.
Tedomez' om tedoližen meriujundan i fizižen himijan alusenpanii; pani tedon stökol-materialas alust. Löuzi atmosferad Vener-planetal.
Lomonosov openui Moskvan Slaviž-grekiž-latinižes akademijas, sid' tedoiži kaivuztöid da metallurgijad Marburgan universitetas. Tedomez' om Moskvan valdkundaližen universitetan üks' alusenpanijoišpäi (1755), sädi projektan sen täht, i universitet om nimitadud hänen oiktastuseks.
Čoruh

Čoruh (, , , "Akampsis") om jogi Turkanmas da Gruzijas.
Jogen piduz om 438 km, sidä kesken 412 km Turkanmas. Basseinan pind om 22,100 km². Lankteb Mustmerhe läz Batumi-lidnad.
Jokseb mägiden kesked. Ottas vet maižandushe kastelendan täht.
Kaclim

Kaclim vai Brauzer ( [wɛb ˈbraʊ.zə(ɹ), -zɚ]), vai veb-ümbrikacui, om specialine kompjuterine program kacumha vebsaitid, vebdokumentoiden südäiolendad, kompjuterfailid da niiden katalogoid, mugažo ohjastamha vebližaprogrammid.
Globaližes verkos kävutadas kaclimid neniden tegendoiden täht vebsaitiden südäiolendanke: ezipakitoituz, ümbriradmine, manipuliruind, kuvastuz.
Kaclimed i niiden kävutand oma maksutomad tobjimalaz. Todas niid operaciisistemanke vai eriži.
Universe

«Universe» ("Londuzkund") om Modern Talking-muzikgruppan kaks'toštkümnenz' da jäl'gmäine studijanal'bom. Se om pästtud vn 2003 31. päiväl keväz'kud. Al'boman prodüser om Diter Bolen.
Shooting Star

«Shooting Star» ("Langenu tähtaz") om Modern Talking-duetan jäl'gmäine pajo. Om sätud 2003-ndes vodes, no kompozicii om pästtud vaiše 2006-nden voden keväz'kus gruppan čihodamižen tagut.
Pajon tekst om anglijan kelel. Kompozicijan tegii da prodüser om Diter Bolen. Originaližen pajon žanr om sintipop. Se kogoneb aigemba änetadud pajoiden fragmentoišpäi, Tomas Anders pajati niid vll 1998–2001. Fal'cethoran än' i muzik oma ližatud vl 2006.
Nece pajo om ezitadud as.
Theope sticheli

Theope sticheli om gaved', lipkaine "Riodinidae"-sugukundaspäi. 
Amerikalaine Džeison Pirs Uilton Holl-entomolog avaiži da ümbrikirjuti necidä erikod vl 1998. Lipkaine eläb Gajanas i Brazilijas.
Necil gavedil ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.
Tetragnatha conica

Tetragnatha conica om hämähouk "Tetragnathidae"-sugukundas. 
Saksalaine Grube-zoolog (1812−1880) avaiži da ümbrikirjuti erikod vl 1861. Alaerikoid ei ole.
Necil hämähoukul, ezimeletaden, ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.
Glipa formosana

Glipa formosana om gaved', bumbak "Mordellidae"-sugukundaspäi. Francine Moris Pik-entomolog avaiži da ümbrikirjuti necen gavedin vl 1911.
Eläb Taivan'-sarel. Gavedil ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.
Alaerikod.
Kaik om seičeme alaerikod:
Suicide Tuesday

«Suicide Tuesday» ("Suicidine tožnarg") om britanižen DJ Hyper-muzikantan kahtenz' al'bom. Se om pästtud 2008. vodes.
ČME3

ČME3 (, «Čehoslovakine Manevruindlämuzvedim Elektroajaimenke, 3nz' toižend») om čehoslovakine lämuzvedim eksportan täht Nevondkundaližhe Ühtištushe, tegi čehoslovakine «ČKD Praha»-kompanii.
Kaik om tehtud 7454 mugošt vedint vll 1963−1991 i viž vedint vl 1994, seriine tehmine oli vspäi 1965. Om modifikacijoid i moderniziruidud versijoid. Vl 2016 lämuzvedimiden enambuz jätksi ekspluatacijad.
TEM2

TEM2 () om nevondkundaline i Venäman lämuzvedim.
Pästtihe vll 1960−2000 kahtel tegimel: Bränskas i Vorošilovgradas. Kaik om tehtud 6225 necen modelin vedint. Se om kaikiš enamba levitadud lämuzvedim enččen NSTÜ:n maiš, toine om ČME3-vedim. Om modifikacijoid kaidemban raižun täht (1435 mm). Erased pästtud modelid oliba alištunuded modernizacijale.
Vägev TEM2-lämuzvedim om üks'sekcine elektroajaimenke, kävutase manevruindan i tegimišton radoiden täht raudteverkodme avaros enččen NSTÜ:n kaikiš maiš, Mongolijas, Afganistanas.
TEM18

TEM18 () om venämalaine lämuzvedim elektroajaimenke.
Model' pästtase Bränskan mašinansauvomižen tegimel vspäi 1992 tähäsai. Kaik om pästtud 1796 mašinad vn 2020 elokule. Lämuzvedim om tarbhaine manevruindan, vedandan i kebnan magistraližen radon täht ühthižil raudteil i tegimišton edheotandoil.
TEM18-bazmodelin likutim om nell'taktine 1PD-1A, kävutab dizel'poltust. Vll 2004−2007 pästtihe TEM18D-modifikacijad, vspäi 2007 TEM18DM-modifikacii pästtase (3О−3О−3О värtmuziden formulanke). Modifikacijoiden likutim om paremboittud 1PD-4D, azotim om elektrine, vedajan herkusen kontrolin telemehanine sistem om ližatud, vspäi 2008 kontrolin da varuitomuden komplekssistem om olmas.
Tegim sauvob necen serijan lämuzvedimid erazvuiččiš modifikacijoiš penil partijoil, 1435..1676 mm raižun täht, venon i tropikoiden klimatan täht.
Greatest Hits Mix

«Greatest Hits Mix» ("Parahimiden hitoiden miks") om saksalaižen Modern Talking-duetan kompiläcijanal'bom. Se om pästtud vl 1988, da vaiše Ispanijha.
Best of Modern Talking

«Best of Modern Talking» ("Parahim Modern Talking:alpäi") om Modern Talking-duetan kompiläcijanal'bom sintipop- i evrodisko-žanroiš.
Al'bom om pästtud Dino Music-kompanijal vn 1988 elokus BMG Music Publishing licenzijan alusel. Kompiläcijan tegii om Diter Bolen, toine prodüser om Luis Rodriges. Äjad hitad mülüdas al'bomha, i se kändihe populärižeks muga-žo, kut edeližikš pästtud kuz' studišt al'bomad.
Romantic Dreams

«Romantic Dreams» ("Romantižed unikuvad") om Modern Talking-duetan kompiläcijanal'bom sintipop-žanras. Se om pästtud vl 1988 i mülütab pajoid duetan voziden 1984−1987 studijanal'bomoišpäi (nomerad 1—5).
Al'bom om pästtud BMG Berlin Musik-leiblal. Prodüsirui da aranžirui Diter Bolen, toine prodüser — Luis Rodriges. Al'boman änetusiden hätkeližuz om 66 minutad. Ni üks' pähitoišpäi ei mülünd sihe.
The Collection

«The Collection» ("Kogoduz") om Modern Talking-muzikgruppan kompiläcijanal'bom. Se om pästtud 1991. vodes.
The Golden Years

«The Golden Years» ("Kuldaižed voded") om Modern Talking-duetan kompiläcijanal'bom. Se om pästtud 2007. vodes.
We Still Have Dreams — The Greatest Love Ballads of Modern Talking

«We Still Have Dreams — The Greatest Love Ballads of Modern Talking» ("Mö unikuvandoičim völ — Parahimad armastuzballadad Modern Talking:alpäi") om Modern Talking-muzikgruppan kompiläcijanal'bom. Se om pästtud vodel 2002.
Let's Talking!

«Let's Talking!» ("Pagiškam!") om saksalaižen Modern Talking-duetan kompiläcijanal'bom. Se om pästtud BMG-kompanijal 2003. vodes, dai vaiše Taivaniš i Honkongas. Kogoneb voziden 1984−2002 pajoišpäi da niiden uziš versijoišpäi. Kompiläcijan avtor om Diter Bolen.
The Final Album

«The Final Album» ("Finaline al'bom") om Modern Talking:an kompiläcijanal'bom, pästtud 2003. vodes.