Rijad

Rijad ( [ar.riˈjaːdˤ], vepsän transkripcii: "ar-Rijād", sijaline virkand [er.rɪˈjɑːðˤ], kändase «sadud» — "rauda" «sad»-sanan äilugu) om Saudan Arabijan pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om Rijadan agjan administrativine keskuz mugažo.
Istorii.
Eländpunkt oli tetab edelislamižel eral kuti Hadžr (), agjan pälidn 10. voz'sadahasai. «Rijad» mainitase 17. voz'sadaspäi kuti oazisan peniden lidnoiden ühthine nimi. Vl 1774 kätihe sidä Ezmaižen Saudan valdkundan pälidnaks.
Rijad šingotase finansižil aluzkundoil, kivivoin ümbriradmižel, sömtegimištol, cementan tegimil i sauvondedheotandoil. Äiluguižed opendusen aluzkundad, muzejad da adivpertid oma saudud. Lidn vasttab viž millionad turistoid vodes, om Dženadrijah- (verblüdvoibištelendad, runoiden lugend), kirjoiden i vauktusen jogavoččid festivalid. Rijadan ezilidnoidenke vozne kogosüdäiprodukt om 428,7 mlrd US$ ekvivalentas ostmižmahtusen paritetan mödhe (2023, US$55,800 ühtele hengele).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan keskuzpalan päivnouzman oazisas, 599 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Rijad om ümbärtud letetazangištol päivnouzmaspäi i mägitazangištol päivlaskmaspäi. Raudte ühtenzoitab lidnad Persijan lahten El' Hubar-meriportanke, avtoted lähttas Persijan lahten i Rusttan meren portoihe.
Klimat om räk kuiv letetazangišton, päivoikaz, semendkus-redukus eriližešti. Voden keskmäine lämuz +26,8 C°, semendkun-sügüz'kun +33,0..+36,9 C°, tal'vkun-uhokun +14,6..+17,5 C°. Minimaline lämuz oli −2,3 C° (viluku), maksimum oleli +48,1 C° (heinku). Il'man lämuz voib ületada +37 C° keväz'kus-kül'mkus, ei voi olda madalamb mi +21 C° kezakus-elokus. Voib panda halad vilukus i uhokus, no harvoin lujas. Paneb sadegid 100 mm vodes 14 päiväs, pol' oleskeleb keväz'kus-sulakus (21..24 mm kus), kezakuspäi redukuhusai paneb pol'tošt millimetrad vaiše kaikes pordos. Voden keskmäine relätivine nepsuz om 26 %, kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 10..20 % röunoiš semendkus-redukus, 36..47 % kül'mkus-uhokus.
Tobmuz.
Rijad jagase 130 municipalitetaks-rajonaks, ühtenzoittas niid 15 municipaližihe sarakoihe.
Faisal bin Bandar al' Saud om Rijadan agjan pämeheks vn 2015 vilukuspäi.
Eläjad.
Vll 1960−1980 lidnan ristitišt ližadui 140 tuhaspäi ühthe millionhasai. Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 5,7 mln ristituid, valdkundan videndez, heiden keskes verazmalaižiden kanzad ottiba koumandest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Kaik 7,8 mln eläjid om ezilidnoidenke (2022).
Vl 2017 lidnalaižiden 64,2 % oliba Saudan Arabijan rahvahanikad, indijalaižed otiba 13,7 % ristitištos, pakistanalaižed — 12,4 %, toižed verazmalaižed — 9,7 %.
Islaman 2 400 pühäpertid om saudud lidnas.
Üks' kaikiš surembišpäi om Saud-kunigahan universitet ( "Džāmiʿa al-Malik Saʿūd", alusenpanend 1957, Rijadan universitet vll 1964−1982, 61,4 tuh. üläopenikoid vl 2022). Kaikiš järedamb mail'mas universitet naižiden täht radab lidnas vspäi 1970, se om Nora bint Abdulrahman-princessan universitet ("PNU", 
 "Džamieat al'amirat Nurat bint eabd Alrahman", 33,8 tuhad üläopenikoid vl 2011).
Transport.
Kiruhavtobusad (koume jonod) oma kundaližeks transportaks. Metron sauvond zavodihe vl 2014, i sen avaiduz tegihe vn 2024 1. päiväl tal'vkud (kuz' jonod 85 stancijanke, 176 km raudteid), kaik metrojonused oma vedajita avtomatižed. Passažirühtenzoituz om olmas raudtel meriporthasai.
Rahvahidenkeskeine civiline «Halid-kunigaz»-lendimport (arab. "Maṭār al-Malik Khālid al-Duwaliyy", "RUH / OERK", 26 mln passažiroid vl 2018) sijadase koumekümnes vides kilometras pohjoižhe lidnan keskuzpalaspäi. Tehtas reisid Lähižen Päivnouzmman valdkundoihe i Afrikan lähižihe maihe, Indijan lidnoihe, Evropan järedoihe lidnoihe, mugažo Saudan Arabijadme.