Korejan Rahvahaliž-Demokratine Tazovaldkund

Korejan Rahvahaliž-Demokratine Tazovaldkund vai KRDT ( / 朝鮮民主主義人民共和國 "Čoson Mindžudžui Inmin Konhvaguk", se om täuz' oficialine nimi) om valdkund Päivnouzmazijas. Toine valdkundan nimituz om Pohjoižkorei, kävutadas sidä erižtel da levedašti. Valdkund sijadase Korejan pol'saren pohjoižes. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Phen'jan.
Istorii.
Vn 1945 15. päiväl elokud Korejan territorii oli päzutadud Japonijan sodavägišpäi.
Vn 1948 9. päiväl sügüz'kud KRDT:n aluz om pandud, ühtel päiväl aigemb ezmäine Konstitucii oli vahvištadud.
Vn 1972 27. päiväl tal'vkud nügüdläine Konstitucii (kahtenz' lugul), om vahvištadud parlamental. Se om väges nügüd'-ki, voziden 1992, 1998, 2009 da 2012 vajehtusidenke.
Geografijan andmused.
KRDT sijadase Korejan pol'saren pohjoižes.
Valdkund om röunoiš Kitainke pohjoižpoles (röunan piduz — 1416 km), Venämanke pohjoižpäivnouzmas (18 km) da Suvikorejanke suvipoles (238 km). Suvikorejan röunal om demilitarizuidud zon nell' kilometrad levette da 241 km pitte (om saudud vozil 1960−70). Ühthine röunoiden piduz — 1672 km.
Pohjoižkorejan päivlaskmaižed randad lainištab Pakuine meri, päivnouzmaižed — Japonijan meri. Ühthine randanpird — 2495 km.
Reljef om mägikaz. Kaikiš korktemb čokkoim om sambnu Pektusan-lämoimägi, 2744 metrad valdmeren pindan päl.
Klimat om kontinentaližen da valdmeren kombinacijaks, nellänke voz'aiganke. Kezal musson tob äi vihmoid, tal'v om kuiv da vilu.
Londuseližed pävarad oma kivihil', raudkivend, cink, magnii, kuld, vas'k, alüminii, nikel', vol'fram, hahktin, mec, gidroenergii, toižed varad — špat, grafit, keitandsol.
Politine sistem.
Ohjandusen form om unitarine socialistine tazovaldkund dominirujan partijan sistemanke. Valdkundan todesine pämez' om Valdkundaližen kaičendkomitetan ohjandai, vspäi 2011 — Kim Čen In. Hänen arvnimed: ülembaine ohjandai; partijan, armijan da rahvahan lider.
Parlament — Ülembaine Rahvahan Suim ( / 最高人民會議, "Čoego Inmin Hoe-ui") — om üks'kodine 687 ühtnijanke. Kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Valičendoiktuz zavodiše seičemetoštkümnevoččes igäspäi. Parlamentan prezidium om kollektivine nominaline valdkundan pä, se radab kaiken. Parlament paneb ohjastusen ministrid radsijha.
Kaik koume partijad oma valdkundas, kaik ned oma Ühthižen Demokratižen frontan ühtnijad.
KRDT:n parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2019 10. päiväl keväz'kud. Kim Dže Rön radab ministrišton ezimehen (päministran) vn 2019 sulakun 11. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand.
   "Kacu kirjutuz: ."
Pohjoižkorejas om ühesa provincijad, kaks' lidnad oiktanke alištusenke da koume erilišt administrativišt regionad.
Eläjad.
KRDT:s elädas korejalaižed (99 %), hö oma ateistad. Veroline uskond om buddizm konfucijanizman filosofijanke. Vl 2014 valdkundan eläjiden lugu oli 24,851,627 ristitud. Kaikiš suremb valdkundan ristitišt om nügüd'.
Toižed sured lidnad (enamba 300 tuh. ristituid vl 2004, surembaspäi penembha): Hamhin, Nampho, Keson, Vonsan, Čhondžin.
Ižanduz.
KRDT om lujas goll' agrariž-industrialine valdkund planiruidud ižandusenke, rippub verhiden maiden abuspäi, söndtavaroiden tondaspäi ezikät. Ei ole lujad rippundad irdpol'žes torguindaspäi. Vl 2024 valdkundan nominaline kogosüdäiprodukt oli 32 mlrd. US$ ekvivalentas (135. sija mail'mas; US$1,261 ühtele hengele, 178. sija), lugud tazostadud ostmižmahtusen mödhe oma tundmatomad. Holitišiden sferan šingotez om palah'ne. Vspäi 1960 valdkund ei publikui luguid ičeze ižanduses, ka sen olendan kaik arvod oma lähevenujad i ezimeletadud vaiše. Pohjoižkorejan äivozne izoläcii mail'maspäi jäb znamasižeks. Sured edheotandad oma valdkundaližed, om äi penid privatižid edheotandoid. Elektruz tegese gidroenergetikal i kävutajil kivihil't stancijoil. Ekonomikan problemad oma mahusen pindan mairiž maižandusen täht (0,12 ga ühtele hengele) mägireljefan tagut i keskitadud ohjanduz. Finansine voz' zavodiše 1. vilukud.
Kogosüdäiproduktan palad vl 2024: maižanduz 20,9 %, tegimišt 49,3 %, holitišiden sfer 29,8 %. Radajiden järgenduz sektoroidme (vn 2023 andmused): maižanduz 47 %, tegimišt 14 %, holitišiden sfer 39 %.
Valdkundan import ületab eksportad severzihe-se kerdoihe. Ende päeksport oli kivihil' (18 %), sobad (läz 13 %), raud da raudkivend (11 %), metallad (läz 10 %), himižen tegimišton produktad (läz 10 %), elekromašiništ da detalid (8 %); toine eksport — merenproduktad (5 %), kuld (2 %), pähkmed (1 %). Vl 2019 eksport oli časuiden komponentad, produktad čomuden täht, raudan ühthesuladused, openduzmodelid (maketad), vol'fram. Importan tavarad (2019) oma sobad da amunicii, soivoi, ris, nižuproduktad, sein- i käzičasud. Vl 2015 import ületi eksportad läz kümnendeshe. Irdpol'žen torguindan päine partnör om Kitai (KRDT:n eksportan 73,6 % i importan 96,6 % vl 2023).