Barbados

Barbados (mugažo anglijan kelel, britanine virkand [bɑːrˈbeɪdɒs], amerikaine [bɑːrˈbeɪdoʊs], sijaline [bɑːrˈbeɪdəs], nece om täuz' oficialine nimituz) om sar'hine valdkund Pohjoižamerikas, Kariban meren ühtennimižel sarel. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Bridžtaun.
Etimologii.
Sätud genujan Viskonte Madžolo-kartografal vl 1519 geografine kart mainitab Barbados-sart i ozutab sidä todhižel sijal. "Barbados"-nimi znamoičeb «bardakahad» i libub portugalijan ("Os Barbados") vai ispanijan ("Los Barbados") kelišpäi.
Om ezimeletusiden rivid nimen augotižlibundas. Ezmäine pagižeb: «bardakaz»-sana om fikusan "Ficus citrifolia"-erikon kazmusiden pit'kiš rippujiš juriš. Toine vahvištab, miše sana om elänzoitnuziden bardakahiden karibalaižiden polhe. Ližaks egzotine versii om siš, miše sündui irdpol'židenno rifidenno merivaht sädab bardanvuittušt kuvad.
Istorii.
Kalaidajad indejalaižed elänzoitiba Barbadosad ezmäižikš. Migracijan koume laineht mäni saren kal't Suviamerikan lähižes territorijaspäi (Venesuel), kudambad oigenziba sid' Pohjoizamerikan polehe: saladoidad-barrankoidad eläškanziba läz 350. vot meiden erad, aravak-heimon ezitajad — läz 800. vot (saren nimi oli "Ičirouganaim", sen erased-se žilod oma alusenpandud aravakoil), 13. voz'sadal karibad-heimon indejalaižed ahtištiba molembid edeližid heimoid. Hö eliba izoläcijas severt-se voz'sadoid. Tulnuded vodel 1536 ispanižed konkistadorad otiba plenha äi karibalaižid sarelpäi i kävutiba heid plantacijoil orjikš, erased-se karibad pageniba sarelpäi.
Britanižed merimehed tegiba ištutandad sarele 1620-nzil vozil läz nügüdläižen Houltaun-lidnad i löuziba sart rahvahatomaks. Ezmäižed britanižed sirdnikad tuliba Barbadosale vll 1627−1628, i vn 1966 ripmatomudehesai sar' oli Suren Britanijan kontrolin al rattemata. Zavodiden 1620-nziš vozišpäi äi orjid Päivlaskmaižes Afrikaspäi oli todud sarele. Saharrogon industrii tegihe päižeks kommertižeks radmižeks sarel. Orjiden torguind tuli lophu vl 1804.
Vn 1966 30. päiväl kül'mkud Barbados tedištoiti ripmatomudes Sures Britanijaspäi, sil-žo päiväl valdkundan Konstitucii tuli väghe. Se om väges nügüd' äiluguižidenke vajehtusidenke (vozil 1974, 1978, 1990, 1992, 1995, 2002, 2003).
Geografijan andmused.
Barbados sijadase ühtennimižel sarel 434 km pohjoižpäivnouzmpolehe Suviamerikaspäi (Venesuelaspäi). Valdkundan pind om 430 km². Randanpird — 97 km.
Kaikiš korktemb čokkoim om Hillabi-mägi 336 metrad kortte valdmeren pindan päl.
Klimat om meren tropine mussonine. Vihmsezon oleskeleb kezakuspäi kül'mkuhusai.
Londuseližed pävarad oma kivivoi da londuseline gaz, kala.
Politine sistem.
Ohjandusen form om tazovaldkund (vn 2021 kül'mkun 30. päivhäsai oli unitarine konstitucine monarhii parlamentiženke demokratijanke). Valdkundan pämez' om prezident (ende oli britanine Elizavet Toine-kunigaznaine). Päministr () om otnuden tobmut alakodin partijan lider. Konstitucijan mödhe jenaral-gubernator vahvištab ohjastusen ministrid.
Parlament om kaks'kodine. Üläkodi om Senat () kaks'kümnen ühtenke ühtnijanke, jenaral-gubernator paneb heid radsijha. Alakodi om sätud vl 1639 Suiman Kodi () koumekümnenke ezitajanke, kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks.
Päjärgvaličendad parlamentan alakodihe oliba vn 2018 24. päiväl semendkud. Nügüdläine prezident (ende jenaral-gubernator) om Sandra Meison vn 2018 vilukun 8. päiväspäi, prezidentaks vn 2021 kül'mkun 30. päiväspäi. Mia Mottli radab päministran vn 2018 semendkun 25. päiväspäi, hän anonsirui Barbadosan toižetamišt tazovaldkundaks vn 2020 sügüz'kun 16. päiväl völ. Edeline päministr om Freindel' Stüart (2010−2018).
Administrativiž-territorialine jagand.
   "Kacu kirjutuz: Barbadosan administrativiž-territorialine jagand."
Barbados jagase üks'toštkümneks tulendaks (), niišpäi vaiše kaks' oma mererandatomad.
Eläjad.
Barbadosal elädas barbadosalaižed. Vl 2009 valdkundan eläjiden lugu oli 284 589 ristitud, vl 2014 — 289 680 eläjad. Kaikiš suremb valdkundan ristitišt om nügüd'.
Rahvahad augotižlibundan mödhe (2010): afrikalaižed — 92,4 %, segoitadud rodul — 3,1 %, vaugedverižed — 2,7 %, indijalaižed — 1,3 %, toižed rahvahad i rahvahuden ozutandata — 0,5 %.
Uskondan mödhe (2010): protestantad — 66,4 %, riman katolikad — 3,8 %, toižed hristanuskojad — 5,4 %, rastafarilaižed — 1,0 %, toižed uskojad — 1,5 %, religijatomad — 20,6 %, märhapanendata — 1,3 %.
Toižed lidnad (1,5..2,5 tuh. ristituid vl 2012, surembaspäi penembha): Speitstaun, Houltaun, Oistins. Lidnalaižiden pala om 31,2 % (2020).
Ižanduz.
Barbados om keskmäižen šingotesen valdkund, rahvahidenkeskeine bizneskeskuz, rippub irdpol'žes torguindaspäi lujas märas. Sen ižanduz baziruiše finansižil holitišil, turizmal, maižandusen produktoil (sahar, alkogoližed jomad). Toižed znamasižed sarakod oma tavaroiden ühthekeradamine eksportale i kebn tegimišt (sen paloin tekstiline). Vl 2025 valdkundan ezimeletadud nominaline kogosüdäiprodukt linneb 7,55 mlrd. US$ ekvivalentas (153. sija mail'mas; US$25,900 ühtele hengele, 45. sija) vai 6,78 mlrd. US$ tazostadud ostmižmahtusen mödhe (170. sija; US$23,270 ühtele hengele, 81. sija). Znamasine ižandusen problem om sur' valdkundaline velg, pol'tošt voččen kogosüdäiproduktan surtte vl 2017. Finansine voz' zavodiše 1. sulakud.
Kogosüdäiproduktan palad (vn 2017 andmused): maižanduz 1,5 %, tegimišt 9,8 %, holitišiden sfer 88,7 %. Radnikoiden järgenduz sarakoidme vl 1996: maižanduz 10 %, tegimišt 15 %, holitišiden sfer 75 %.
Vl 2009 valdkundan päeksport oli zelläd (10 %), kundaližen transportan likkuimed (10 %), alkogoližed jomad (9 %); toine eksport — rogosahar (4 %), cement (4 %), sömrazvad (4 %, margarin tobjimalaz), juvelirižed tegesed (3 %), kivivoi (3 %), radiopalad (3 %), časud (3 %), parfümerii (3 %), argvoi (1 %), sobad (1 %), ladimed navigacijan täht (1 %). Importan tavarad oma mašiništ, sauvondmaterialad, himikatad, poltuz, kulutajiden tavarad, söndtavarad. Import ületi eksportad koumhe kerdha vl 2017. Irdpol'žen torguindan päižed partnörad (2017) oma Amerikan Ühtenzoittud Valdkundad (Barbadosan eksportan 38 % i importan 38,5 %), Trinidad da Tobago (eksportan 10,2 % i importan 14,6 %), Kitai (eksportan 4,8 % i importan 6,7 %), Sur' Britanii (importan 7,5 %), Gajan (eksportan 5,5 %), Jamaik (eksportan 5 %).