Kambodž

Kambodž ( [kam.pu.ciə]), enzne kävutadud nimi oli "Kampučii", oficialižikš Kambodžan Kunigahuz ( "Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa", transkripcii: "Preah Reatjeannatjakr Kamputjie"), om valdkund Suvipäivnouzmpol'žes Azijas, Indokitai-pol'saren suves. Sen päine da kaikiš suremb lidn om Pnompen'.
Istorii.
Vn 1953 9. päiväl kül'mkud Kambodž sai ripmatomut Francijaspäi.
Valdkundan ezmäine Konstitucii oli olmas vspäi 1947. Nügüdläine kudenz' lugul Konstitucii om vahvištadud vl 1993, sen vn 2008 versii om väges.
Geografijan andmused.
Kambodž om mavaldkundröunoiš Tailandanke lodehes (803 km), Laosanke pohjoižes (541 km) da Vjetnamanke päivnouzmas (1228 km). Sen suvipäivlaskmaižed randad lainištab Tünen valdmeren Kitain Suvimeren Siaman laht. Randpird om 443 km.
Om koume mägisel'gad man laptoiš: Kravan'-mäged läz randištod, Elefan-mägisel'g suves da Dangrek pohjoižes. Kaikiš korktemb čokkoim om Oral'-mägi Kravan'-mägiš, 1813 m meren pindan päl. Kambodžan päjogi om Mekong, se läbitab kaiken man da jokseb suvehe. Kaikiš suremb järv om Tonlesap-järv.
Tobmuz.
Ohjandusen form om unitarine parlamentine konstitucine monarhii. Oficialine valdkundan pämez' om Norodom Siamoni-kunigaz (vn 2004 29. päivälpäi redukud), hän om Norodom Sianukan poig. Kunigahan Valdištmen Nevondkund valičeb monarhad. Monarh hüvästab alakodin päministran kandidatad. Päministr (ministrišton ezimez', , transkripcii vepsän kirjamil: "Neajuok Rodthamontrei nei Preahreatjeannatjakr Kamputjie") om Hun Sen, radab vn 1998 30. päiväspäi kül'mkud.
Käskusenandmižtobmuz om parlament, se om kaks'kodine. Senat ( "Protsaphea") om üläkodi, mülütab 62 ühtnijad, sidä kesken 58 ezitajad valitas agjoiden suimil, kaks' — moharhal, kaks' — alakodil, kaikid — kudeks vodeks. Alakodi om Nacionaline Suim ( "Radhsphea"), se kogoneb 125 ristituspäi, rahvaz valičeb heid videks vodeks.
Käskuzkundaline tobmuz om Ülembaine Sudijoiden Nevondkund.
Parlamentan üläkodin järgvaličendad oliba vn 2018 25. päiväl uhokud, alakodin — vn 2018 29. päiväl heinkud.
Administrativiž-territorialine jagand.
   "Kacu kirjutuz: Kambodžan administrativiž-territorialine jagand."
Administrativiž-territorialižikš Kambodž jagase kaks'kümneks koumeks agjaks (provincijaks, ) da ühteks keskuseližikš ohjatud lidnaks. Päiči pälidnas, ned alajagasoiš 185 ümbrikoks (khmer. "srok"), sid' 1621 kundaks (kommunaks, khmer. "khum").
Eläjad.
Kambodžas elädas kambodžalaižed. Khmeralaižed ottas läz ühesad kümnendest ristitištos. Eläjiden 96 % pagižeb khmeran kelel. Vn 2019 rahvahanlugemižen mödhe valdkundan eläjiden lugu oli 15,552,211 ristitud. Kaikiš suremb valdkundan ristitišt om nügüd' (16,6 mln eläjid vl 2021).
Uskondan mödhe (2013): buddistad — 97,9 % (oficialine religii), islamanuskojad — 1,1 %, hristanuskojad — 0,5 %, toižed uskojad i religijatomad — 0,6 %.
Toižed znamasižed lidnad (enamba 100 tuh. ristituid vl 2012): Takmau, Battambang, Sisophon, Siemreap, Kampongtäm, Sianukvil'. Kaik om 25 lidnad valdkundas.
Rahvahanižanduz.
Kambodž om goll' agrariž-industrialine valdkund, šingotase teravas, rippub irdpol'žes torguindaspäi lujas märas. Vl 2025 valdkundan ezimeletadud nominaline kogosüdäiprodukt linneb 49,8 mlrd. US$ ekvivalentas (95. sija mail'mas; US$2,870 ühtele hengele, 140. sija) vai 150,05 mlrd. US$ tazostadud ostmižmahtusen mödhe (89. sija; US$8,650 ühtele hengele, 130. sija). Ižandusen znamasižed sarakod oma mecan varhapanend da ümbriradmine, kalližarvoižiden kividen samine, tekstiline sarak, sobiden pästand, räzinan i cementan tehmine, sauvond, risan jauhond i kalanpüdand, turizm. Finansine voz' zavodiše 1. vilukud.
Kogosüdäiproduktan palad (2023): maižanduz 25,3 %, tegimišt 32,8 %, holitišiden sfer 41,9 %. Radajiden järgenduz sektoroidme (vn 2023 andmused): maižanduz 21,9 %, tegimišt 37,7 %, holitišiden sfer 33,7 %.
Vl 2009 valdkundan päeksport oli erazvuiččed sobad (läz 80 %) i nahkkengäd; toine eksport — metallatoi (magnitatoi) lete (5 %), kuld (4 %), velosipedad (2 %). Importan tavarad oma ümbriratud kivivoi, sobad, kuld, avtod, hajustadud vezi. Irdpol'žen torguindan päižed partnörad oma AÜV (Kambodžan eksportan 36,3 % vl 2022), Kitai (Kambodžan importan 30,3 %), Vjetnam (eksportan 10,2 % i importan 12,7 %), Tailand (importan 19,1 %), Singapur (Kambodžan importan 18,2 %).