tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Čuvašijan Tazovaldkund

Čuvašijan Tazovaldkund (, ) vai Čuvašii (, ) om üks' Venälaižen Federacijan subjektoišpäi.
Se mülüb Volgaveren federaližhe ümbrikho.
Tazovaldkundan pälidn da kaikiš suremb lidn om Čeboksarad.
Keled.
Valdkundkeled oma venäkel' da čuvašan kel'.
Istorii.
Čuvašijan Tazovaldkund om olmas vs 1920 kezakun 20. päiväspäi. Vhesai 1925 sulakun 21. päivhäsai nimitihe Čuvašijan avtonomižeks agjaks. Vhesai 1990 redukun 19. päivhäsai sen nimi oli Čuvašijan Avtonomine Nevondkundaline Socialistine Tazovaldkund.
Čuvašijan Tazovaldkundan Konstitucii om vahvištadud vn 2000 30. päiväl kül'mkud Čuvašijan Valdkundaližen Nevondkundan ezitajil.
Geografijan andmused.
Tazovaldkundal om röunoid Tatarstanan Tazovaldkundanke päivnouzmas, Ul'janovskan agjanke suves, Mordovijan Tazovaldkundanke suvipäivlaskmas, Alalidnan agjanke päivlaskmas, Marii Elan Tazovaldkundanke pohjoižes da pohjoižpäivnouzmas. Čuvašijan Tazovaldkund om mererandatoi.
Pind om 18 343 km². Mecad ottas territorijan tobmad palad. Tazovaldkundan tobj pala sijadase Volg-jogen oiktal randal sen Sur- da Svijag-ližajogiden keskes. Kaikiš suremb järv om ratud vezišt — Čeboksaran vezivaradim Volg-jogel.
Reljef om kukhikaz alangištoidenke. Kaikiš korktemb čokkoim om nimetoi taho 286 m kortte valdmeren pindan päl läz Jablonovk-küläd suves, röunoiden saral Tatarstananke da Ul'janovskan agjanke.
Klimat om ven kontinentaline. Heinkun keskmäine lämuz om +19 C°, vilukun — –13 C°. Paneb sadegid 550 mm vodes.
Londuseližed varad oma palab šoidkivi, turbaz, fosforitad, sauvondmaterialad (letked, saved), reskvezi, mustma, gidroenergii.
Tobmuz.
Mihail Ignatjev radab Tazovaldkundan pämeheks vs 2010 elokun 29. päiväspäi. Kaik rahvaz änestab händast videks vodeks. Tazovaldkundan pämez' märičeb ministrišton strukturad, paneb ministrid radnikusile. Hän sättutab ministrišton ezimehen kandidatad parlamentanke. Tazovaldkundan pämehen administracii om hänele abhu.
Čuvašijan parlament om Valdkundaline Nevondkund (). Kaik rahvaz valičeb sen 44 ezitajad videks vodeks. Valerii Filimonov radab Nevondkundan ezimeheks vn 2016 sügüz'kun 29. päiväspäi.
Radonoigendai tobmuz om Čuvašijan Tazovaldkundan Ministrišt. Ivan Motorin radab Ministrišton ezimeheks vspäi 2011 tal'vkun 23. päiväspäi. Tazovaldkundan ministrused da radnikoičendad alištudas Ministrištole.
Valitihe järgenduseližen kerdan nügüdläšt tazovaldkundan pämest vn 2015 13. päiväl sügüz'kud, hän sai vägestust ezmäižes turas (65,54%) da radab kahtenden strokun. Čuvašijan Valdkundaližen Nevondkundan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 18. päiväl sügüz'kud.
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 1 251 619 ristitud. Vl 2018 62,5% eläjid oma lidnalaižed.
Kaik om ühesa lidnad tazovaldkundas. Toine järed lidn (enamba 100 tuh. eläjid) om Novočeboksarsk — Čeboksaran päivnouzmaine kaimdailidn. Vl 2017 kaik oli 8 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,5% vl 2010): čuvašalaižed — 65,1%, venälaižed — 25,8%, totarlaižed — 2,7%, mordvinalaižed — 1,0%, toižed rahvahad — 1,6%, rahvahuden ozutandata — 3,8%.
Hakasijan Tazovaldkund

Hakasijan Tazovaldkund (, ) om üks' Venälaižen Federacijan tazovaldkundoišpäi, sen subjekt.
Hakasii mülüb Sibirin federaližhe ümbrikho.
Tazovaldkundan pälidn da kaikiš suremb lidn om Abakan.
Keled.
Valdkundkeled oma venäkel' da hakasan kel'.
Istorii.
Hakasijan avtonomine agj oli olmas vs 1930 redukun 20. päiväspäi. Se mülüi Krasnojarskan randha vn 1990 tal'vkuhusai. Vn 1992 16. päiväl semendkud udesnimitihe sidä Hakasijan Tazovaldkundaks.
Jäl'gmäine Hakasijan Konstitucii om vahvištadud vn 1995 25. päiväl semendkud Ülembaižen Nevondkundan ezmäižel ištundal. Se om väges möhembaižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused.
Tazovaldkundal om röunoid Krasnojarskan randanke pohjoižes da päivnouzmas, Tuvan Tazovaldkundanke suvipäivnouzmas, Altajan Tazovaldkundanke suvipäivlaskmas da Kemerovon agjanke päivlaskmas. Hakasijan Tazovaldkund om mererandatoi.
Pind om 61 569 km². Znamasižed joged oma Jenisei Krasnojarskan agjanke röunaks da sen hura Abakan-ližajogi. Jogiden pala mülüb Obinjogen basseinha.
Tazovaldkundan territorii om mägikaz.
Londuseližed varad oma kivihil', raudkivend, kuld, molibden, äimetalližed kivendod vas'kenke, sauvondmaterialad (mramor, granit, sauvondkivi, sauvondgips), azbest, fosforitad, pol'kalližarvoižed kived, gidroenergii.
Tobmuz.
Viktor Zimin radab tazovaldkundan pämeheks da ohjastusen ezimeheks vs 2009 vilukun 15. päiväspäi. Kaik rahvaz änestab händast videks vodeks. Tazovaldkundan pämez' märičeb ohjastusen strukturad. Hän paneb ministrid radnikusile sättutaden kandidatoid parlamentanke.
Hakasijan parlament om üks'kodine Ülembaine Nevondkund. Kaik rahvaz valičeb sen 50 ezitajad videks vodeks. Vladimir Štigašev radab Nevondkundan ezimeheks vspäi 1992.
Tazovaldkundan radonoigendai tobmuz om Hakasijan Ohjastuz. Tazovaldkundan ministrused, komitetad, ohjandused da inspekcijad alištudas Ohjastusele.
Valitihe Tazovaldkundan pämest järgenduseližen kerdan vn 2013 8. päiväl sügüz'kud, nügüdläine pämez' sai vägestust ezmäižel tural (63,41%) da radab kahtenden strokun. Ülembaižen Nevondkundan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba sil-žo päiväl (08.09.2013, 5. kucund).
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 532 403 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 574 367 eläjad vl 1994. Vl 2018 seičeme ristitud kümnespäi oma lidnalaižed.
Kaik om viž lidnad tazovaldkundas. Toižed järedad lidnad (enamba 45 tuh. eläjid vl 2017, surembaspäi penembha) oma Černogorsk da Sajanogorsk. Vl 2018 kaik om 7 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,5% vl 2010): venälaižed — 80,3%, hakaslaižed — 12,0%, saksalaižed — 1,1%, ukrainalaižed — 1,0%, totarlaižed — 0,6%, toižed rahvahad — 3,4%, rahvahuden ozutandata — 1,6%.
Erased toižed igähižed rahvahad: šorijalaižed — 0,22% (1150 rist.), tuvalaižed — 0,18% (936 rist.).
Mordovijan Tazovaldkund

Mordovijan Tazovaldkund (, , ) vai Mordovii (, erz. i ) om üks' Venälaižen Federacijan subjektoišpäi.
Se mülüb Volgaveren federaližhe ümbrikho.
Tazovaldkundan pälidn da kaikiš suremb lidn om Saransk.
Keled.
Valdkundkeled oma venän, erzän da mokšan keled, tazovaldkundan Konstitucijan 12. kirjutusen mödhe.
Istorii.
Mordovijan Tazovaldkund om olmas vs 1930 vilukun 10. päiväspäi. Vodhe 1934 tal'vkun 20. päivhäsai sen nimi oli Mordovijan avtonomine agj. Vhesai 1990 sen nimi oli Mordovijan Avtonomine Nevondkundaline Socialistine Tazovaldkund.
Mordovijan Tazovaldkundan Konstitucii om vahvištadud vn 1995 21. päiväl sügüz'kud Mordovijan Konstitucižen Suiman ezitajil, sidä kesken Valdkundaližen Nevondkundan, da om väges äiluguižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused.
Tazovaldkundal om röunoid Ul'janovskan agjanke päivnouzmas, Penzan agjanke suves, Räzanin agjanke päivlaskmas, Alalidnan agjanke pohjoižes da Čuvašijan Tazovaldkundanke pohjoižpäivnouzmas. Mordovijan Tazovaldkund om mererandatoi.
Pind om 26 128 km². Mecad ottas territorijan tobmad palad. Tazovaldkundan territorijan päivlaskmpol' mülüb Mokš-jogen basseinha, päivnouzmpol' — Sur-jogen basseinha.
Reljef om kukhikaz alangištoidenke. Kaikiš korktemb čokkoim om nimetoi taho 324 m kortte valdmeren pindan päl.
Klimat om ven kontinentaline. Heinkun keskmäine lämuz om +19 C°, vilukun — −12 C°. Paneb sadegid 350..700 mm vodes.
Londuseližed varad oma palab šoidkivi, fosforitad, mouckivi, mec, reskvezi.
Tobmuz.
Vladimir Volkov radab tazovaldkundan pämeheks vs 2012 semendkun 10. päiväspäi, enzne tazovaldkundan Ohjastusen pämez' (1995−2012), Valdkundaline Nevondkund vahvišti händast radnikusele eziauguižikš Venäman prezidentan taričendan mödhe. Kaik rahvaz änestab tazovaldkundan pämest videks vodeks. Tazovaldkundan pämez' märičeb Ohjastusen strukturad, paneb ministrid radnikusile. Hän sättutab Ohjastusen ezimehen kandidatad parlamentanke.
Mordovijan parlament om Valdkundaline Nevondkund. Kaik rahvaz valičeb sen 48 ezitajad videks vodeks. Vladimir Čibirkin radab Nevondkundan ezimeheks vs 2011 tal'vkun 15. päiväspäi kahtenden strokun jäl'geten.
Radonoigendai tobmuz om Mordovijan Tazovaldkundan Ohjastuz. Vladimir Suškov radab Ohjastusen ezimeheks vs 2012 semendkun 14. päiväspäi. Tazovaldkundan ministrused, komitetad da radnikoičendad alištudas Ohjastusele.
Mordovijan Valdkundaližen Nevondkundan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 18. päiväl sügüz'kud (6. kucund). Valitihe tazovaldkundan pämest vn 2017 10. päiväl sügüz'kud — ezmäižen kerdan vspäi 2003, nügüdläine pämez' sai vägestust ezmäižes turas (89,19% änid).
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 834 755 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 1 029 562 eläjad vl 1970. Vl 2018 63% ristituid oma lidnalaižed.
Kaik om seičeme lidnad tazovaldkundas, 13 lidnanvuittušt žilod da 1250 küläd. Toine järed lidn (enamba 45 tuh. eläjid vl 2017) om Ruzajevk. Vl 2017 kaik oli 20 eländpunktad enamba mi 5 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 53,2%, mordvinalaižed — 39,9%, totarlaižed — 5,2%, ukrainalaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 0,9%, rahvahuden ozutandata — 0,4%.
Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkund

Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkund (, ) om Venälaižen Federacijan subjekt, üks' sen tazovaldkundoišpäi.
Se mülüb Pohjoižkavkazan federaližhe ümbrikho.
Tazovaldkundan pälidn da kaikiš suremb lidn om Vladikavkaz.
Keled.
Valdkundkeled oma venäkel' da osetinan kel'.
Istorii.
Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkund om olmas vs 1924 heinkun 7. päiväspäi. Sen aluz om pandud kuti Pohjoižosetijan avtonomine agj. Vozil 1936−1993 nimitihe sidä Pohjoižosetijan Avtonomižeks Nevondkundaližeks Socialistižeks Tazovaldkundaks.
Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkundan Konstitucii om vahvištadud vn 1994 12. päiväl kül'mkud Ülembaižen Nevondkundan ezitajil da om väges vs 1994 tal'vkun 7. päiväspäi möhembaižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused.
Tazovaldkundal om röunoid Kabardinijan da Balkarijan Tazovaldkundanke, Stavropolin randanke, Ingušetijan Tazovaldkundanke, Čečenijan Tazovaldkundanke, Gruzijanke da Suviosetijanke. Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkund om mererandatoi.
Alanii sijadase Suren Kavkazan pohjoižil pautkil da sen ezimägištol. Pohjoine pala seižub tazangištol. Kaikiš korktemb čokkoim om Kazbek (5 033 m) Gruzijan röunal. Päjogi om Terek sen Uruh-, Ardon- i Gizel'don-ližajogidenke. Pind om 7 987 km².
Londuseližed varad oma kivivoi, londuseline gaz, turbaz, metallad (vas'k, hahktin, cink, äimetalližed kivendod, harvad mametallad), sauvondmaterialad (mouckivi, katekivi, mramor, granit, letked, saved), reskvezi, gidroenergii.
Tobmuz.
Tazovaldkundan pämez' om Väčeslav Bitarov, radab vs 2016 uhokun 29. päiväspäi, edel sidä oli tazovaldkundan ohjastusen pämehen vn 2015 sügüz'kun 24. päiväspäi. Parlamentan ühtnijad pandas tazovaldkundan pämest radnikusele.
Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkundan Parlament () om üks'kodine 70 ezitajanke. Kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Aleksei Mačnev radab sen ezimehen vs 2012 kül'mkun 20. päiväspäi kahtenden strokun jäl'geten.
Radonoigendai tobmuz om Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkundan Ohjastuz. Taimuraz Tuskaev radab sen ezimehen vs 2016 keväz'kun 1. päiväspäi.
Valitihe Tazovaldkundan pämest parlamentas vl 2016 sügüz'kun 18. päiväl Venäman prezidentan taričendan mödhe, nügüdläine Tazovaldkundan pämez' sai vägestust ezmäižel tural (56 än't 68:späi, 82%). Tazovaldkundan Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2017 10. päiväl sügüz'kud (6. kucund).
Eläjad.
Vl 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 712 980 ristitud, se oli kaikiš suremb ristitišt. Sündutandmär ületab kolendmärad znamasižešti. Vl 2018 lidnalaižiden pala om 64%.
Kaik om kuz' lidnad tazovaldkundas, 7 lidnanvuittušt žilod da 209 küläd. Toižed järedad lidnad (enamba 35 tuh. eläjid, surembaspäi penembha) oma Mozdok da Beslan. Vl 2018 kaik om 12 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): osetinalaižed — 64,5%, venälaižed — 20,6%, ingušad — 4,0%, armenijalaižed — 2,3%, kumikalaižed — 2,2%, gruzijalaižed — 1,0%, turkalaižed — 0,5%, ukrainalaižed — 0,5%, azerbaidžanlaižed — 0,4%, kabardalaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 2,7%, rahvahuden ozutandata — 0,9%.
Altajan rand

Altajan rand () om üks' Venälaižen Federacijan subjektoišpäi.
Se mülüb Sibirin federaližhe ümbrikho.
Randan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Barnaul.
Keled.
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.
Istorii.
Altajan rand om olmas vs 1937 sügüz'kun 28. päiväspäi.
Altajan randan Päkäskuz om vahvištadud vn 1995 5. päiväl kezakud Käskusenandajan Suiman ezitajil.
Geografijan andmused.
Altajan rand sijadase Päivlaskmaižen Sibirin suvipäivnouzmpoles.
Randal om röunoid Kemerovon agjanke päivnouzmas, Altajan Tazovaldkundanke suvipäivnouzmas, Kazahstananke (843 km) suves (sen Päivnouzmaižen Kazahstanan agjanke) da päivlaskmas (sen Pavlodaran agjanke), Novosibirskan agjanke pohjoižes. Altajan rand om mererandatoi.
Pind om 167 996 km². Mecad ottas territorijan nelländest. Znamasižed joged oma Ob' sen ližajogidenke (Čumiš, Alei, Čariš), mugažo Katun' da Bii. Kaikiš suremb järv om solakaz Kulundanjärv (728 km²) päivlaskmas.
Reljef om kukhikaz sijil da alangoikaz sijil, om Altajan ezimägišt suvipalas. Kaikiš korktemb čokkoim om Šanginan Majak-mägenpä (2490 m) randan suves Altajan Tazovaldkundanke röunal.
Klimat om ven, terav kontinentaline sijidme. Kezal pohjoižtulleid oma paksud. Heinkun keskmäine lämuz om +20 C°. Vilukun keskmäine lämuz om −15 C°. Paneb sadegid 230 mm vodes päivlaskmas da 600..700 mm suvipäivnouzmas.
Londuseližed varad oma bur hil', raudkivend, nikel', kobal't, magnii, kuld, äimetalližed kivendod (vas'k, cink, hobed), sauvondmaterialad (mouckivi, mramor, granit, sauvondgips, saved, letked), pol'kalližarvoižed kived, natrijan sul'fat, sod, keitandsol, gidroenergii.
Tobmuz.
Randan pämez' nimitase gubernatoraks. Aleksandr Karlin radab gubernatoran vs 2005 elokun 25. päiväspäi, edel 2007 vot (29. kül'mku) sen radnikusen nimi oli Administracijan pämez'. Kaik rahvaz änestab händast videks vodeks. Gubernator om mugažo randan Administracijan pämez', märičeb sen strukturad, paneb radnikusile ičeze varamehid sättutaden parlamentanke.
Altajan randan parlament om Käskusenandai Suim. Kaik rahvaz valičeb sen 68 ezitajad videks vodeks. Aleksandr Romanenko radab Suiman ezimeheks vs 2016 redukun 6. päiväspäi.
Radonoigendai tobmuz om Altajan randan Administracii sihesai, kudai randan Ohjastuz formiruiškatas. Randan ohjandused da departamentad alištudas Administracijale.
Vn 2014 14. päiväl sügüz'kud valitihe nügüdläšt gubernatorad möst, hän sai vägestust ezmäižes turas (72,97%) da radab koumanden strokun jäl'geten. Käskusenandajan Suiman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 18. päiväl sügüz'kud (7. kucund).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 2 419 755 ristitud. Lidnalaižiden pala om viž ühesandest. Vl 2017 kaik oli 23 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Kaik om kaks'toštkümne lidnad randas. Toižed järedad lidnad (enamba 100 tuh. ristituid vl 2015, surembaspäi penemha): Bijsk i Rubcovsk.
Rahvahad (enamba 0,5% vl 2010): venälaižed — 92,3%, saksalaižed — 2,1%, ukrainalaižed — 1,3%, toižed rahvahad — 2,6%, rahvahuden ozutandata — 1,7%.
Erased toižed igähižed rahvahad: altajalaižed — 0,07% (1763 rist.), kumandinalaižed — 0,06% (1401 rist.).
Andorr la Vel'jan lidnanznam

Andorr la Vel'jan znam () om Andorran Andorr la Vel'j-pälidnan üks' oficialižiš simvolišpäi.
Geral'dine somuzlaud om ellipsan formal. Se om jagadud seičemeks püštoiktaks lainhenvuiččeks šoiduks, sinižed i vihandad šoidud čereduišoiš kuti lidnan flagul. Kunigahan kuldaine venc panese somuzlaudan ülähäspäi.
Vihand muju znamoičeb joudjut, sinine ozutab joksijan lidnan kal't Valir-jogen vezid. Venc kuvadab tobmut, eläjiden i tobmuden ühtnendad.
Andorr la Vel'jan flag

Andorr la Vel'jan flag () om Andorran Andorr la Vel'j-pälidnan üks' oficialižiš simvolišpäi. Flagan proporcii om "2:3".
Ümbrikirjutand.
Vihand tera om ümbärtud pakuižel (kuldaižel) kontural hoikanke vauktanke šoidunke niiden keskes. Koume püštoiktad aldod oma pakuižen i sinižen mujun, ned läbitadas flagan keskust.
Vihand muju kuvadab udessündutamišt, norut i joudjut. Pakuine ozutab uskondad i oiktusekahut. Keskmäine sinine muju simvolizuruib hüvüt da tünüt.
Malind

Malind () om levitadud pen' kezalind. Erik mülüb Saraklindižed-sugukundha.
Leviganduz.
Eläb kaikil kontinentil (sidä kesken Evrazijal), päiči Avstralijas da Antarktidas.
Malind om levitadud jogiden pengroidenno pehmdanke gruntanke, avoinuzil nituil, letken i šebnän kar'jeroidenno. Valičeb sijid läz vezištoid, tal'vel-ki migracijan jäl'ghe.
Ümbrikirjutand.
Lind om 12..13 sm pitte, suugiden maihutuzkeskuz sase 25..28 santimetrhasai. Hibj om 11..16 grammad vedutte. Sugudimorfizm ozutase penes märas. Noriden linduiden üläh om rusttamb, alah om pakuižen polhe. Lindunpoigaine tegeb ezmäšt lendust elon 18..22. päivesel.
Malind pezoitelese joukuil pol'tošt tuhazesai eričuišpäi, tegeb pezoid vezištoiden pehmdoiš pengriš vai kar'jeriden seiniš. Uru om 20..100 sm pitte, voib olda pol'tošt metrhasai erasti. Letas penel korktusel i veden päl tobjimalaz. Lindud kalaitas tal'vdundan aigan suril joukuil (50 tuh. — 2 mln).
Söte.
Södas lendajid gavedid tobjimalaz (nahkutsuugaižed, kärbhaižed, bumbakod, ludeged, keričaižed, lipkaižed), mugažo kazmusid harvoin.
Merenrandaližen randan lidnad

Kaik om kaks'toštkümne lidnad (, sidä kesken 1 SATÜ) i 25 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") Merenrandaližes randas.
Arsen'jev (lidn)

Arsen'jev () om Venäman lidn da lidnümbrik Merenrandaližen randan suves.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1902 kuti "Semönovk"-žilo () severziš-se külišpäi. Kätihe sidä radnikžiloks vl 1938 sauvomha lendimiden kohenduztegint. Se sai lidnan statusad vn 1952 24. tal'vkud, kerdalaz udesnimitihe Edahaižen Päivnouzmman Vladimir Arsen'jev-tedoidajan da kirjutajan oiktastuseks.
Arsen'jevan ižandusen päsarakod oma aviasauvomine («Ka»-punolendimiden pästand «Progress»-kompanijal), laivarmaturan tehmine («Askol'd»-tegim) i sömtegimišt (leibänkombinat, maidkombinat, vastegim, jauhtegesiden i maploduiden ümbriradmižen edheotandad).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Arsen'jevk-jogen oiktal randpolel (aborigenine nimi om "Hue", Ussurin hura ližajogi), 170 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Sambnu Obzornai-vulkan (, 876 m) da Sihote Alin'-mägisel'gan pautked seištas lidnan ümbrištos, suvipäivnouzmha lidnaspäi. Matkad Vladivostokhasai om 160 km suvipäivlaskmha orhal vai 250 km avtotedme. Lähembaine lidn om Spassk Dal'nii 62 km lodeheze orhal vai 110 km avtotedme.
Klimat om ven mussonine. Voden keskmäine lämuz om +3,7 C°, kezakun-elokun +17,7..+21,3 C°, tal'vkun-uhokun −13,1..−18,5 C°. Ekstremumad oma −44 C° i +39 C°. Paneb sadegid 708 mm vodes, enamba heinkus (118 mm) i elokus (132 mm), vähemba tal'vkus-keväz'kus (12..28 mm kus).
Tobmuz.
Arsen'jev om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez', valičese lidnan Duman deputatoil. Edeližed lidnümbrikon pämehed oma Aleksandr Koval' (sulaku 2017 — kezaku 2018), Aleksandr Dronin (keväz'ku 2012 — sulaku 2017), Nikolai Jermiškin (keväz'ku 2007 — keväz'ku 2012).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 56 750 ristitud, vn 2021 — 47 937 ristitud. Kaik 52 767 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 71 500 eläjad vl 1992.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2010): venälaižed — 91,7 %, ukrainalaižed — 2,2 %, totarlaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 1,3 %, rahvahuden ozutandata — 4,4 %.
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma saudud lidnas: Jumalanmaman Blagoveššenjan kafedraline päjumalanpert' (letihe vll 1998−2007), ph. Mikoi-arhangelan jumalanpert' (om saudud vll 1980−1981) i puine Raštvoiden jumalanpert' (om letud vll 2013−2014).
Mererandaline industrialine kolledž i EPFU:n kolledž (enzne aviatehnikum) oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Suviosetii

Suviosetii (oset.: "Хуссар Ирыстон", ven.: "Южная Осетия") om valdkund Evropas palahiženke tundištusenke. Pälidn om Chinval.
Eläjiden lugu om läz 72,000 ristitud (2007). Pind om 3,900 km².
Suviosetijan prezident om Leonid Tibilov. Päministr om Domentii Kulumbegov.
Artöm (lidn)

Artöm () om Venäman lidn Merenrandaližen randan suves, Vladivostokan pohjoižpäivnouzmaine ezilidn. Se om Artöman lidnümbrikon administrativižeks keskuseks da päpalaks.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud kut "Hodosevičan futor". Vspäi 1913 se oli "Zibunnije kopi"-žiloks samha burad hil't läz Zibunnii-kaivut. Vl 1924 nimitihe radnikžilod Födor Sergejev-revolücioneran psevdonimal (1883−1921), «Artöm-sebranik»: "žilo Artöman nimed". Vn 1938 redukun 26. päiväl žilo sai lidnan statusad.
Artöm šingotase sömtegimištol (leibänkombinat, maidtegim), metalltegesiden, sauvondmaterialiden (raudbetontegesed) i meblin pästandal, FAW-jüguavtoiden ühthekeradamižel. Artöman LEK radab hilel. Sadas burad hil't Artöman lidnümbrikos. Varažomiden zon, mägisuksiden «Sinine kukkaz»-lebutaho () da «Mererand»-azartvändzon () oma läz lidnad.
Geografijan andmused.
Reljef om erazvuitte, om järvid, jogid da kukhid lidnas. Artöm sijadase Murav'jov-Amurskijan pol'saren jurel, mägidenkeskeižes katl'uses, 40 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, mülütab Japonijan meren Amurskijan i Ussurijskan lahtiden randoid.
Tobmuz.
Kaik viž žilod mülüdas lidnümbrikho Artöm-lidnan ližaks: Kneviči (4845 rist. vl 2010), Krolevci, Olenii, Suraževk (), Jasnoje.
Edeline lidnümbrikon pämez' om Aleksandr Avdejev (sügüz'ku 2016 — uhoku 2020).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 102 603 ristitud, vn 2021 — 109 556 ristitud. Vspäi 2005 lidnümbrik om sätud, enččed Artomovskii-, Zavodskoi- da Uglovoje-radnikžilod nügüd' mülüdas lidnan territorijha, i lidnan ristitišt ližadui enamba mi pol'tošt kerdad. Kaik 106 732 eläjad oli lidnas i 116 284 eläjad kaikes lidnümbrikos vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 109 556 eläjad vl 2021, lidnümbrikon — 118 842 eläjad sil-žo vodel, mugažo 117 974 ristitud elihe nügüdläižen lidnümbrikon territorijal vl 1979.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma saudud lidnas: Jumalannägundan jumalanpert' (om pühästadud vl 2007) i Pühän Jumalanmaman Blagoveššenjan kodijumalanpert'. Niiden ližaks kaks' jumalanpertid i kodijumalanpert' oma avaitud lidnümbrikon žiloiš.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad. Lidnan professionaližen opendusen aluzkundad oma Merenrandaline sauvondkolledž, Artöman servisan i dizainan kolledž, Edahaižen Päivnouzmman finansoiden da oiktusen kolledž, Energetikan da sidon tegimištoližen kolledžan (Vladivostok) filial, Vladivostokan valdkundaližen universitetan filial.
Transport.
Vn 2016 sügüz'kuspäi avtoümbärte om olmas Artömas. Avtobusad da raudted oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos.
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline "Vladivostok (Kneviči)"-lendimport Vladimir Arsen'jevan nimed ("VVO / UHWW / ВВО", 3 mln passažiroid vl 2019) sijadase koumes kilometras pohjoižhe lidnaspäi. Sišpäi tehtas reisid Kitaihe, Pohjoižkorejha da Suvikorejha, čarterreisid Uzbekistanha, mugažo Venämadme. Sodalendimbaz sijadase ühesas kilometras suvipäivlaskmha lendimportaspäi.
Dal'negorsk

Dal'negorsk () om Venäman lidn Merenrandaližen randan päivnouzmas. Se om lidn randan alištusenke, Dal'negorskan lidnümbrikon (edel 1998. vot — rajonan) administrativine keskuz da pala.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1897 kuti "Tetühe"-külä samha äimetalližid kivendoid, nimitihe jogen mödhe ( "ječžuhe" «mecsigoiden jogi»). Vspäi 1930 oli radnikžiloks. Vl 1972 udesnimitihe Tetühe-radnikžilod nügüdläižikš. Vl 1989 Dal'negorsk sai lidnan statusad.
Dal'negorsk šingotase kaivuztegimištol, sadas nenid substancijoid: tin, cink, hahktin, borühtnendad.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase koumekümnes vides kilometras Japonijan meren randaspäi, Sihote-Alin'-mägisisteman päivnouzmaižil pautkil, 180..804 m ü.m.t. korktusil, 200 m keskmäižel korktusel. Dal'negorsk om läz 25 km pitte i kaks'..koume kilometrad levette, seižub pidust' Rudnai-jogen randoid (, lankteb merhe). Jogen alangišt om kaid i ümbärtud sambnuziden vulkanoiden pautkil.
Matkad Vladivostokhasai om 340 km suvipäivlaskmha orhal vai 490 km avtotedme (05H-100). Lähembaižed järedad eländpunktad oma lidnanvuitte Kavalerovo-žilo 68 km suvipäivlaskmha avtotedme i Arsen'jev-lidn 187 km päivlaskmha orhal vai 255 km sil-žo avtotel.
Klimat om ven mussonine, vilu Mererandaline joksend valatoitab sidä. Tahond om Edahaižen Pohjoižen arvoimižihe tazostadud. Voden keskmäine lämuz om +4,3 C°, kezakun-sügüz'kun +14,8..+19,4 C°, tal'vkun-uhokun −10..−12,8 C°. Tal'v om lumekaz, keza om neps pil'vekaz.
Tobmuz.
Kaik nell' žilod i koume küläd mülüdas lidnümbrikho Dal'negorskan ližaks.
Edeline lidnan da lidnümbrikon pämez' om Igor' Sahuta (kül'mku 2013 — 2018).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 37 519 ristitud, ümbrikon ristitišton nell' videndest, vn 2021 — 33 655 ristitud. Kaik 35 034 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 50 400 eläjad vl 1992.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid om saudud lidnas: phh. Borisan i Gleban puine jumalanpert' (om letud vll 1996−1998), ph. Jurgii-vägestusenkandajan pühäpert'.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad. Dal'negorskan industrialiž-tehnologine kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks, mugažo Vladivostokan bazižen medicinižen kolledžan filial.
Dal'nerečensk

Dal'nerečensk () om Venäman lidn Merenrandaližen randan pohjoižes. Se om kaikiš pohjoižemb da amuižemb lidn Merenrandaližes randas, Dal'nerečenskan lidnümbrikon päpala. Lidn om Dal'nerečenskan rajonan administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü sihe.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud kozakoil vl 1859 kuti "Grafskai"-stanic (). Vozil 1897−1972 nimitihe "Iman:aks" jogen mödhe (, nüg. "Sur' Ussurk"), se oli kitajankel'ne nimituz. Om olmas lidnan statusanke vspäi 1917. Vspäi 1972 nimitase nügüdläižikš nevondkundaliž-kitajižen azekhan konfliktan jäl'ghe Damanskii-sarel.
Vn 2016 sügüz'kul Laionrok-taifun toi sur'vet, lidnan znamasine pala alištui upotamižele hätkiden valegiden tagut.
Dal'nerečenskan ižandusen päsarak om mecan varhapanend, ištutand i ümbriradmine (špon, "AmberWood"-parket). Kivivoinpompstancii om olmas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase läz Kitain valdkundröunad, Ussuri-jogen oiktal randal i Sihote-Alinän ezimägištol, 160 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Habarovsk — Vladivostok-raudte i avtote läbitadas lidnad. Om 400 km matkad Vladivostokhasai suvipäivlaskmha. Lähembaine Venäman lidn om Lesozavodsk 50 km suvhe.
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +3,2 C°, heinku i eloku oleldas kaikiš lämhembad (+20,4..+21,4 C°), tal'vkun-uhokun lämuz kuidme om −13,7..−18,3 C°. Ekstremumad oma −42 C° (viluku) i +36,8 C° (eloku). Kezaaigan minimum om +2,1 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +8,8 C° (tal'vku). Ei voi panda halad kezakus-elokus. Paneb sadegid 637 mm vodes, enamba mussonan aigan (heinku-eloku, 237 mm pordos), vähemba kül'mkus-keväz'kus (12..28 mm kus).
Tobmuz.
Kaik koume žilod i Krasnojarovk-külä ( kaikenaigaižeta ristitištota) mülüdas lidnümbrikho Dal'nerečenskan ližaks. Žilod oma Lazo (2465 rist. vl 2010), Grusevoje (410 rist.), Kol'cevoje (301 rist.). Lidnümbrikon pind om 108,49 km².
Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline lidnan pämez' om Sergei Vasil'jev, radoi vn 2020 kül'mkuhusai. Lidnümbrikon Duman ezimez' om Aleksandr Pavlov vn 2014 redukuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 27 604 ristitud, kaiken lidnümbrikon — 30 780 ristitud, vn 2021 lidnalaižen lugu oli 23 613 ristitud. Kaik 26 121 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 39,7 tuhad eläjid vl 1996.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas: Spasan Londuseližen Mel'kuvan jumalanpert' (om saudud vl 1913, muzei sijazihe siš nevondkundaližen aigan) i Raštvoiden časoun'.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kuz' päivkodid (nomer 4..7, 10, 12), aluzškol (nomer 12), nell' keskškolad (nomer 2, 3, 5, 6), lidnümbrikon licei, čomamahtoiden škol, lapsiden da norišton sportškol. Tegimištoliž-tehnologine kolledž om lidnan professionaližen üläopendusen aluzkundaks.
Fokino (Merenrandaline rand)

Fokino () om Venäman lidn da lidnümbrik Merenrandaližen randan suves.
Tünvaldmerižen laivišton sodabaz sijadase SATÜ:s.
Istorii.
Vl 1867 pordaigaline sodapost oli pandud kontroliruimha kuldan samišt lähižel Askol'd-sarel. "Promislovk"-eländpunktan aluz () om pandud vl 1891, vspäi 1958 oli radnikžiloks. Registriruihe "Tihookeanskii"-žilod vl 1963, vspäi 1967 se oli radnikžiloks i Promislovk mülüi sihe aigan mändes.
Vn 1980 redukun 4. päiväspäi om olmas sauptud territorijaks, nimitihe "Škotovo-17"-lidnaks rajonkeskusen mödhe. Vspäi 1994 oficialine nimi om nügüdläine Tihookeanskii-žilon ezmäižen sauvojan, Vitalii Fokin-admiralan kanzannimen mödhe. Laivad seištas valdmoidenno lähižes merikaras, ümbriratas da kaitas VA-laivoiden reaktorid.
Geografijan andmused.
Lidnan keskuzpala sijadase mägidenkeskeižes katl'uses, kahtes kilometras randaspäi, 40 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, mugažo om rajonid Tünen valdmeren randal.
Matkad Vladivostokhasai om nell'kümne viž kilometrad päivlaskmha orhal vai 130 km avtotedme Ussuriiskan lahten randpolel. Lähembaižed lidnad samhas avtol oma Sur' Kivi 25 km lodeheze i Nahotk 57 km päivnouzmha.
Tobmuz.
Lidnanvuiččed Dunai- (7 614 rist. vl 2017) i Putätin-žilod (780 rist. vl 2017) mülüdas lidnümbrikho Fokinon ližaks. SATÜ:n pind — 291,29 km², korktused 0..530 m.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 23 696 ristitud, lidnümbrikon — 32 164 ristitud, vn 2021 lidnan — 19 711 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 25..26 tuhad eläjid vll 1996−2009 (26 500 rist. vl 1996 i vl 2003).
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Ondrii Ezikuctud-apostolan jumalanpert' om saudud vll 1999−2000.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad. Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.
Lesozavodsk

Lesozavodsk () om Venäman lidn Merenrandaližen randan päivlaskmas. Se om Lesozavodskan ümbrikon (edel 2024. vot — lidnümbrikon) administrativine keskuz da pala.
Istorii.
Vspäi 1894 ristitud tuliba elämhä sihe Venälaižen imperijan Kijevan, Černigovan i Poltavan gubernijoišpäi, paniba stanicoiden alusid. Šingotihe mecan ümbriradmišt, «Ussurin mecanümbriradai kombinat» oli olmas nevondkundaližen aigan. "Lesozavodsk"-eländpunkt om sätud vl 1932 radnikžiloks nügüdläiženke nimenke Dal'les-žilon, Ussuri-stancijan (nüg. "Lesozavodsk-1", om olmas jogen hural randal) da küliden ühtištusel. Žilo sai lidnan statusad vn 1938 2. päiväl uhokud. Vozil 1963−1992 lidn alištui randan tobmudele oikti.
Lesozavodsk šingotase raudtestancijal, mebel'fabrikal, omblendfabrikal, sömtegimišton edheotandoil.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Ussuri-jogen muugotil randoil, 80 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl.
Matkad Vladivostokhasai om 269 km suvipäivlaskmha orhal vai 350 km «Ussuri»-avtotedme. Kitain valdkundröun om kümnes kilometras lodeheze. Lähembaižed lidnad oma Dal'nerečensk 57 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 72 km «Ussuri»-avtotedme, i kitajine Hulin'-lidn 63 km lodeheze avtotedme.
Kaik 19 küläd da kaks' raudtestancijad mülüdas ümbrikho Lesozavodskan ližaks. Municipaližen ümbrikon pind — 3 063,8 km², se röunatab Kitainke.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 37 034 ristitud, ümbrikon ristitišton nell' videndest, vn 2021 — 35 433 ristitud. Kaik 35 816 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 45..46 tuhad eläjid vozil 1992−2001 (46 800 rist. vl 1996).
Ortodoksižen hristanuskondan Pühän Jumalanmaman Katken jumalanpert' om saudud lidnas vll 1998−2002, mugažo ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' om letud Ružino-stancijal vodele 2002.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad. Lidnan professionaližen opendusen aluzkundad oma Lesozavodskan industrialine kolledž i Vladivostokan bazižen medicinižen kolledžan filial. Mererandaline mectehnologijoiden, ekonomikan i transportan kolledž (ende tehnikum) kändihe industrialižen kolledžan palaks vspäi 2020.
Transport.
"Ružino"-raudtestancii om Transsiban palaks, sijadase Habarovsk — Ussuriisk jonol, seižub jogen oiktal randal vspäi 1936. Stancii om kaikiš surembaks radonandajaks: vagondepo, vedimiden depo, raudten elektrovaratoitandan distancii sijadasoiš lidnas.
Avtobusad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Kümnekilometrine sarak «Ussuri»-avtotelpäi (A-370) tuleb lidnha päivnouzmpolespäi. Raudtesild i R449-ten avtotesild ristikoitas Ussuri-joged neciš lidnas.
Partizansk

Partizansk () om Venäman lidn da ümbrik (edel 2024. vot — lidnümbrik) Merenrandaližen randan suves. Mülüb Nahotkan lidnaglomeracijha.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1896 kuti "Sučanan kaivuz"-žilo () samha kivihil't, nimitihe jogen mödhe, sana kitajiženke augotižlibundanke. Vl 1932 žilo sai lidnan statusad "Sučan"-nimenke. Udesnimitihe nügüdläižikš vn 1972 26. päiväl tal'vkud Rahvahanikoiden sodan vägevan partizanoiden likundan tagut neniš tahoiš.
Partizansk-lidn šingotihe kivihilen samižen järedaks keskuseks, saudihe koume omblendfabrikad, ladimensauvomižen, mecan ümbriradmižen i sömtegimišton edheotandoid, farmaceftine tegim radoi. Likvidiruihe kivihilen samižen sarakod vozil 1994−2004 (vl 2008 Uglekamenskas), sid' toižid tegimid. Nügüd'aigan Partizanskan GRES radab (vedadas hil't Nerüngrišpäi), raudten edheotandad «Vladivostok — Nahotk»-jonol, metalližkonstrukcijoiden tegim, sömtegimišton edheotandad (oludentegim) oma väges.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Partizanskai-jogen alangištos ( 142 km pitte, ende Sučan), 140 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, mäged ümbärtas lidnad. Lujad manrehkaidused oleldas (vl 1933 — seičemeballaine).
Matkad Vladivostokhasai om 95 km päivlaskmha orhal. Lähembaine lidn om Nahotk vižkümne kilometrad suvhe avtotedme.
Klimat om ven mussonine, oleleb vähä lunt tal'vel. Voden keskmäine lämuz om +5,3 C°, heinkun-elokun +19,9..+20,6 C°, tal'vkun-uhokun −8,5..−12,2 C°. Ekstremumad oma −29,9 C° (viluku) i +36,6 C° (eloku). Paneb sadegid 681 mm vodes, enamba kezakus-sügüz'kus (106..112 mm kus), vähemba tal'vkus-uhokus (13..17 mm kus).
Tobmuz.
Kaik ühesa žilod, raudtestancii i raudtesarak mülüdas lidnümbrikho Partizanskan ližaks, niiden kesken Uglekamensk-žilo (3647 rist. vl 2010) i Avangard-žilo (2143 rist. vl 2010). Lidnümbrikon pind — 1288,61 km².
Lidnan ümbrikon edeline pämez' om Aleksandr Zraževskii (keväz'ku 2014 — semendku 2018).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 38 659 ristitud, lidnümbrikon — 46 748 ristitud, vn 2021 lidnan — 33 832 ristitud. Vl 2017 kaik 37 291 ristitud elihe lidnas i 45 106 ristitud kaikes lidnümbrikos. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 46..50 tuhad vll 1959−2001 (50 000 rist. vl 1967, 49 900 rist. vl 1992).
Ortodoksižen hristanuskondan Sündun Sretenjan jumalankodi (om saudud vll 2018−2020) i Jumalanmaman Sündundan jumalanpert' (om sirtud nügüdläižhe sijha vll 1963−1964) oma avaitud lidnas.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kuz' päivkodid («Antares»-openduzkeskusen i nomer 1, 6, 14, 24, 30), nell' nimitadud openduzkeskust («Kristall», «Antares», «Garmonija», «Sapsan»), koume keskškolad (nomer 6, 12, 24), lapsiden sädamižen keskuz, čomamahtoiden škol, lapsiden da norišton «Sučan»-sportškol. Mererandaline äiprofil'ne kolledž (kaivuztehnikum enččel) om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks, mugažo Vladivostokan bazižen medicinižen kolledžan filial.
Spassk Dal'nii

Spassk Dal'nii () om Venäman lidn da lidnümbrik Merenrandaližen randan päivlaskmas, lidn randan alištusenke. Om Spasskan rajonan administrativižeks keskuseks, ei mülü rajonha.
Istorii.
Vl 1906 saudihe "Jevgen'jevk"-raudtestancijad «Vladivostok — Habarovsk»-jonol i radnikžilod stancijanno. Sen ližaks, panihe "Spasskai"-slabadan alust läheli. Vl 1917 ühtištadihe niid, nimitihe "Spassk-Primorskii"-lidnaks. Vl 1929 udesnimitihe nügüdläižikš. Spasskoje-külä (vspäi 1886, 5778 rist. vl 2010) sijadase lidnan lodehližen röunan taga, no sen da lidnan infrastruktur om ühthine.
Spassk Dal'nijan ižandusen päsarakod oma sauvondmaterialiden tehmine (cement, trotuarapakut, rusked savič, sauvondsegoitused, pumaterialad, šebin', lete, produkcii metallprofiläspäi i vanutud metallaspäi, raudbetontegesed) i sömtegimišt (konservad maploduišpäi, pol'fabrikatad, konditerižed tegesed), mugažo omblendfirm, lehtezraudpakuitesen edheotand i lendimiden suren kohendusen kompanii ratas lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Hankajärven alangištos, peniden Kulešovkan i Spasovkan jogidenkeskeižes. Spassk Dal'nii seižub 100 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, Kulešovk-jogen (edel 1972. vot "Santahez") oiktal randal tobjimalaz, se lankteb Spasovk-jogehe (edel 1972. vot alajoksmuz nimitihe "Santahez:aks", Hankajärven da Ussuri-jogen bassein) huralpäi ani lidnan röunan taga. Om pöudoid kazvatamha risad lodeheze lidnaspäi.
Matkad Hankajärvhesai om kaks'kümne kilometrad lodeheze, Vladivostokhasai om 178 km suvipäivlaskmha orhal vai 225 km «Ussuri»-avtotedme.
Klimat om ven mussonine. Voden keskmäine lämuz om +4,0 C°, kezakun-elokun +18,2..+21,6 C°, tal'vkun-uhokun −13,2..−18,2 C°. Ekstremumad oma −42 C° i +37 C°. Paneb sadegid 659 mm vodes, enamba semendkus-sügüz'kus (75..108 mm kus), vähemba tal'vkus-uhokus (14..23 mm kus). Il'man keskmäine vozne relätivine nepsuz om 70 %.
Tobmuz.
Spassk Dal'nii om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.
Edeline lidnan pämez' om Väčeslav Kvon (eloku 2016 — uhoku 2020).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 44 173 ristitud, vn 2021 — 35 732 ristitud. Kaik 41 127 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 61 400 eläjad vl 1992.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma saudud lidnas i rajonan Spasskoje-žilos: Sündun Voznesenjan, Mikulai-čudonsädajan i Spasan Toižetamižen jumalanpertid, Sündun Eläbzdusen Pühäpertin Udištandan časoun'.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, keskškolad. Professionaližen opendusen aluzkundad: Spasskan industrialiž-ekonomine kolledž, politehnine kolledž, pedagogine kolledž (jäl'gmäine sijadase rajonan Spasskoje-žilos ani lidnan röunan taga).
Transport.
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas. Transsiban "Spassk Dal'nii"-raudtestancii sijadase lidnan pohjoižpalas, ezilidnelektrojonused ajadas Vladivostokan ümbrišthosai.
«Ussuri»-avtote (A-370) ümbärdab lidnad suvipäivnouzmaižeks röunaks. Avtote mäneb Hankajärvhesai, lebubazoidenke teverenno.
Sur' Kivi

Sur' Kivi ( [bɐlʲˈʂoj ˈkamʲɪnʲ]) om Venäman lidn da lidnümbrik Merenrandaližen randan suves. Vhesai 2015 se oli sauptud lidnaks.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1947 kuti "UNR-261-sauvomine" (), atomlaivoiden tegim radaškanzi vn 1954 3. päiväl tal'vkud. Vspäi 1956 kätihe radnikžiloks i nimitihe nügüdläižikš sijaližen merikaran mödhe. Vl 1963 poukahtihe järedad kived (kall' 15 metrhasai kortte) merikaran randal sauvomha tegimen cehad. Radnikžilo sai lidnan statusad vl 1989.
Sur' Kivi-lidn šingotase vedenalaižiden laivoiden kohendusen i civiližen laivansauvomižen «Tähtaz»-tegimel (), sömtegimišton edheotandoil (kalan püdon da ümbriradmižen laivišt, leibänkombinat), mugažo pästtas punümbriradajad mašiništod, seifid da meblid tegimel.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Japonijan meren Ussuriiskan lahten randal, 48 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Sijaline Sur' Kivi-merikar om kaitud hüvin erazvuiččid tulleid vaste, se om 12 m süvütte, randanpird koume kilometrad.
Matkad Vladivostokhasai om kaks'kümne kilometrad päivlaskmha orhal lahten kal't, 110 km avtotedme Artöm-lidnan kal't vai 105 km raudtedme. Lähembaine lidn om Fokino 25 km suvipäivnouzmha avtotedme. Nevondkundaližen aigan ehtatim ühtenzoiti lidnad Vladivostokanke.
Tobmuz.
Petrovk-žilo (, 977 rist. vl 2010) i Suhodol-žilo (, 301 rist. vl 2010) mülüdas lidnümbrikho Suren Kiven ližaks. Lidnümbrikon pind — 119,82 km².
Lidnümbrikon pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeližed lidnan pämehed oma Aleksandr Andrühin (viluku 2018 — viluku 2022), Väčeslav Moskajev (edel vn 2018 vilukud). Lidnümbrikon Duman ezimez' om Aleksei Kuznecov vn 2017 redukuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 39 257 ristitud, lidnümbrikon — 40 535 ristitud, vn 2021 lidnan — 41 825 ristitud. Vl 2017 kaik 38 493 ristitud elihe lidnas i 39 739 ristitud kaikes lidnümbrikos. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 65 621 eläjad vl 1989.
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma saudud lidnas: ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' (2007), Raštvoiden jumalanpert' (1999−2003), ph. Petr-apostolan päjumalanpert' (2010−2022).
Lapsiden opendusen aluzkundad (alištadud eländpunktoidenke) oma üks'toštkümne päivkodid, seičeme keskškolad (nomer 1..4, 8, 44 i Petrovk-žilon nomer 27), ehtal'ne škol kolonijanno nomer 29, lapsiden sädamižen keskuz, čomamahtoiden škol, «Lider»-sportškol. Edahaižen Päivnouzmman laivansauvomižen kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Ussuriisk

Ussuriisk () om Venäman lidn Merenrandaližen randan suvipäivlaskmas. Se om Ussuriiskan lidnümbrikon (vhesai 2005 — rajonan) administrativine keskuz, randan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Nügüd'aigaižen eländpunktan aluz om pandud sirdanuzil mehil Astrahanin i Voronežan gubernijoišpäi kuti "Nikol'skoje"-žilo vn 1866 elokus, ph. Mikoi-čudonsädajan mödhe. Vl 1893 raudte ühtenzoiti žilod Vladivostokanke. Vn 1898 3. päiväl sulakud žilo sai lidnan statusad, nimitihe sidä "Nikol'sk:aks". 20. voz'sadan augotišes ukrainalaižed sirdanuded oliba ristitišton enambuses. Vl 1926 udesnimitihe lidnad "Nikol'sk-Ussuriiskijaks" () erištamha NSTÜ:n toižiš lidnoišpäi. Vozil 1935−1957 lidnan nimi oli "Vorošilov", vspäi 1957 nimitase nügüdläižikš.
Ussuriisk šingotase sömtegimištol (sahar, maidproduktad, likörad da vin), raudtevedimiden kohenduztegimel, kodielektronikan ühthekeradamižen tegimel, kartonkombinatal i kebnal tegimištol (sobad, nahkkengäd, mebel'fabrik). Edel 1961. vot saihe hil't läz lidnad, no lopihe samišt sijaližen hilen toksižusen tagut.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase katl'uses, Hankanveren tazangištol, sambnuziden vulkanoiden keskes, 33 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Pened joged oma Rakovk i Komarovk, mülüdas Razdol'nai-jogen ( "Suifen'-He") hurapol'žhe basseinha, se jokseb Amuran lahthe läz Vladivostokad.
Matkad Vladivostokhasai om seičemekümne kuz' kilometrad suvhe orhal vai 97 km «Ussuri»-avtotedme (A370), Kitain röunhasai — 50 km päivlaskmha orhal.
Tobmuz.
Kaik 37 eländpunktad mülüdas lidnümbrikho Ussuriiskan ližaks: 35 žilod da kaks' raudtestancijad ühesal territorijal. Lidnümbrikon pind om 3690 km².
Lidnümbrikon pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline lidnümbrikon pämez' om Nikolai Rud' (sügüz'ku 2014 — sügüz'ku 2019).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 158 004 ristitud, lidnümbrikon — 184 046 ristitud, vn 2021 lidnan — 180 383 ristitud. Vl 2017 kaik 170 660 ristitud elihe lidnas i 196 863 ristitud kaikes lidnümbrikos. Lidnan kaikiš suremb ristitišt oli 180 383 ristitud vl 2021, kaiken lidnümbrikon 205 968 ristitud vl 2022.
Rahvahad (lidnümbrik, enamba 1 % vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 91,0 %, korejalaižed — 3,0 %, ukrainalaižed — 2,4 %, toižed rahvahad — 3,6 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kahesa pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: viž jumalanpertid, kodijumalanpert' i kaks' časounäd. Niiden ližaks ph. Mikulai-čudonsädajan päjumalanpert', nell' jumalanpertid i časoun' ei ole kaičenus. Suviussuriiskan Jumalanmaman Sündundan naižjumalankodi (jumalanpert' i časoun') om kaičenus i avaitud lidnümbrikos.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad. Lidnan professionaližen opendusen aluzkundad oma Ussuriiskan medkolledž, Ussuriiskan tehnologijan da ohjandusen kolledž, Ussuriiskan agrotegimištoline kolledž, Edahaižen Päivnouzmman tehnine kolledž, Merenrandaližen randan kul'turan škol, Ussuriiskan suvorovan sodaškol, Merenrandaline valdkundaline maižanduzakademii, Merenrandaline raudtetransportan institut, Edahaižen Päivnouzmman federaližen universitetan filial (ende Ussuriiskan pedinstitut).
Stavropolin randan lidnad

Kaik om ühesatoštkümne lidnad () i 7 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") Stavropolin randas.
Blagodarnii

Blagodarnii () om Venäman lidn Stavropolin randan keskuzpalas. Se om Blagodarnijan lidnümbrikon (edel 2017. vot — rajonan) administrativine keskuz.
Istorii.
Lugetas 1782. vot eländpunktan alusenpanendan oficialižeks vodeks, zavottihe "Soldatskoje"-žiloks. 19. voz'sadal nimitihe sidä "Blagodarnoje"-žilo-ki (), kaks' nimed oli ühtel aigal. Vspäi 1900 kätihe makundan keskuseks. Vozil 1920−1922 Blagodarnii oli i vn 1971 9. päiväspäi sügüz'kud om lidnan statusanke.
Blagodarnijan ižandusen päsarak om sömtegimišt: lindkombinat, villänpurnud, leibän edheotand, maidon kompanii, «Agroprodukt».
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Märg Buivol-jogen randal (, Kumanjogen hura ližajogi), Stavropolin ülüdel, 160 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Stavropolihesai om 115 km päivlaskmha orhal vai 150 km avtotedme. Lähembaine lidn om Svetlograd vižkümnes kilometras lodeheze orhal, raudtedme vai 67 km avtotedme.
Tobmuz.
Blagodarnijan lidnankund om tühjitadud vn 2017 1. päiväl semendkud, sen pind oli 30,61 km².
Lidnankundan tobmuden pämez' oli sen Administracijan pämez'. Jäl'gmäine lidnan Administracijan pämez' oli Dmitrii Tormosov (tal'vku 2015 — sulaku 2017), edeline — Svetlana Lobkareva (2011−2015).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 32 725 ristitud, rajonan ristitišton pol', vn 2021 — 30 827 ristitud. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 31 293 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli läz 34 tuhad eläjid vozil 1998−2005 (34 500 ristitud vll 2002−2003).
Rahvahad (enamba 1 % vl 2010): venälaižed — 81,8 %, čiganalaižed — 7,5 %, armenijalaižed — 3,6 %, turkad — 1,8 %, toižed rahvahad — 5,0 %, rahvahuden ozutandata — 0,3 %.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma avaitud lidnas: Aleksandr Nevskijan jumalanpert', Tazostadud apostolha Vladimiran jumalanpert', Venäman uziden moknikoiden da hengenavaidajiden pühäpert'-časoun', Kosman i Damianan časoun', mugažo Pedran da Fevronijan jumalanpert' om sauvomas.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kahesa päivkodid (nomer 2, 3, 5, 7, 9, 28..30), specialine (korrekcine) päivkodi-augškol (nomer 1), nell' keskškolad (nomer 1, 6, 9, 15), lapsiden sädamižen pert', čomamahtoiden škol, lapsiden da norišton sportškol. Blagodarnijan agrotehnine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Transport.
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas.
«Svetlograd — Budönnovsk»-avtote i raudte läbitadas lidnad. Raudtestancii om "Blagodarnoje"-nimenke, raudte radab ajamha jüguid vaiše.
Budönnovsk

Budönnovsk () om Venäman lidn da lidnankund Stavropolin randan päivnouzmas. Se om Budönnovskan rajonan administrativine keskuz, mülüb rajonha.
Istorii.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1799 "Pühä Rist"-nimenke () da lidnan statusanke. Vll 1921−1935 i 1957−1973 lidnan nimi oli "Prikumsk", sikš miše enzne nimi oli religiozine. Vll 1935−1957 nimitihe i vs 1973 kül'mkun 30. päiväspäi nimitadas "Budönnovsk:aks" Semön Budönnii-sodakäsknikan (1883−1973) oiktastuseks, ajeli lidnan läbi vl 1935.
Budönnovsk šingotase himižen sarakon edheotandoil (plastmassan «Stavrolen»-tegim), sömtegimištol i meblin tehmižel.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase kukhikahal tazangištol, stepin i pol'letetazangišton zonoiden röunal, Kumanjogen hural randal i Buivol-järven () randal, 135 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Stavropolihesai om 175 km päivlaskmha orhal vai 210 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Neftekumsk 70 km päivnouzmha, Zelenokumsk 55 km suvipäivlaskmha i Blagodarnii 70 km lodeheze, lendimport — 130 km suvipäivlaskmha avtotedme Mineraližed Veded-lidnanno.
Budönnovsk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 64 624 ristitud, rajonan viž ühesandest. Vl 2018 lidnan ristitišt oli 62 495 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt oli 65 687 eläjad vl 2002.
Ortodoksižen hristanuskondan kuz' pühäpertid oma saudud: koume jumalanpertid i koume časounäd. Armenižen jumalankodikundan kaks' pühäpertid oma olmas lidnas.
Lidnan professionaližen opendusen aluzkundad oma Budönnovskan politehnine i medicinine kolledžad, «Progress»-openduzkeskuz, Stavropolin kooperativižen tehnikuman filial, Stavropolin valdkundaližen pedagogižen institutan filial i Kavkazan rahvahiden sebrusen institutan filial.
Lidnan Duman ezimez' om Gennadii Bespalov vn 2017 tal'vkuspäi. Edeline lidnan pämez' (Administracijan pämez') om Valerii Ševčenko (kül'mku 2015 — reduku 2018).