Ust'-Ilimsk

Ust'-Ilimsk ( [usʲtʲ ɪˈlʲimsk]) om Venäman lidn da lidnümbrik Irkutskan agjan lodehes. Se om agjan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, om Ust'-Ilimskan rajonan administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü sihe.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1966 kuti "Ust'-Ilim " sauvomha padoseinäd da gidroelektrostancijad Angar-jogel, mecümbriradajan kompleksan edheotandoid. Eziauguižin planiruihe panda padoseinäd Iliman jogensunno, sid' valitihe sijad 30 kilometras mödvedhe, no nimi jäi enzne. Žilo sai lidnan statusad vl 1973 nügüdläiženke nimenke, vspäi 1974 alištub agjan tobmudele oikti.
Ust'-Ilimsk šingotase järedal GES:al (sadametraine padosein) i lämuzenergetikal, mecan ümbriradmižel pilindmaterialoihe, cellülozbumagaižel tehmižel, kivihilen samižel, mugažo leibtegim radab.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbärdajan rajonan keskuzpalas, Angar-jogen i Ust'-Ilimskan vezivaradimen randoil, 207..320 m korktusil, 300 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Irkutskhasai om 650 km suvhe orhal, 890 km avtotedme vai 1280 km raudtedme. "Ust'-Ilimsk"-raudtestancii sijadase rajonan Železnodorožnii-žilos ani suvhe lidnaspäi, vaiše jüguraudted oma saudud lidnas, ühtenzoittas Železnogorskanke Ilimal. Lähembaižed lidnad oma Železnogorsk Ilimal 175 km suvipäivnouzmha orhal, 473 km avtotedme vai 240 km raudtedme, Bratsk 210 km suvhe orhal vai 280 km avtol i Kodinsk (Krasnojarskan rand) 220 km päivlaskmha-lodeheze orhal vai 440 km avtotedme.
Klimat om terav kontinentaline kuivahk vilunke tal'venke. Keza om päivoikaz lujas, tal'vaig om pil'vekaz lujas. Voden keskmäine lämuz om −2,8 C°, kezakun-elokun +14,4..+17,7 C°, tal'vkun-uhokun −20,5..−23,1 C°. Ekstremumad oma −53,9 C° (viluku) i +36,1 C° (kezaku, heinku). Kezaaigan minimum om −5,0 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +6,8 C° (uhoku). Ei voi panda halad heinkus vaiše (minimum om 0 C°). Paneb sadegid 475 mm vodes, enamba kezakus-elokus (50..76 mm kus), vähemba uhokus (16 mm), toižiš kuiš 27..41 mm kus. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 55..56 % röunoiš sulakus-kezakus, 70..75 % uhokus-keväz'kus i sügüz'kus-kul'mkus, 68 % vilukus, 61..64 % toižiš kuiš.
Tobmuz.
Ust'-Ilimsk om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez' (mer). Edeline lidnan pämez' om Vakil' Tulubaev (2008−2010, sügüz'ku 2015 — sulaku 2019). Lidnan Dum kogoneb 20 deputataspäi, sen ezimez' om Arsenii Čihir'kov vn 2019 redukuspäi. Edeližed Duman ezimehed oma Sergei Zacepin (reduku 2018 — reduku 2019), Vitalii Peretolčin (radoi vn 2018 redukuhusai).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 86 610 ristitud, vn 2021 — 79 570 ristitud. Kaik 82 455 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 114 tuh. eläjid vl 1992.
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma avaitud lidnas: kaks' jumalanpertid i časoun'.
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kaks'kümne kaks' nimitadud i nomeruidud päivkodid (nomer 1, 5, 7..9, 12, 14, 15, 17, 18, 22, 24, 25, 29..32, 34, 35, 36, 38, 40), kaks'toštkümne keskškolad (nomer 1, 2, 5, 7..9, 11..15, 17), lidnan gimnazii nomer 1, eksperimentaline licei M. M. Baterbijevan nimed, lapsiden sädamižen keskuz, kaks' muzikškolad i kaks' čomamahtošt školad, "Lesohimik"-sportškol («Mechimik»).
Professionaližen opendusen aluzkundad: Ust'-Ilimskan mectegimištoližiden tehnologijoiden tehnikum, saraktehnologijoiden tehnikum, Baikalan valdkundaližen universitetan (Irkutsk) filial, Irkutskan energetižen kolledžan filial.
Transport.
Avtobusad, kiruhtramvaid da taksid oma kundaližeks transportaks.
Regionaline civiline lendimport ("UIK / УТК") sijadase seičemetoštkümnes kilometras lodeheze lidnan keskuzpalaspäi. Tehtas reisid Irkutskhasai.