Beliz

Beliz ( [bɛˈliːz]) om valdkund Keskuzamerikas, Kariban meren randištol. Edel 1973. vot nimitihe Belizad Britanijan Gonduras:aks. Sen pälidn om Bel'mopan.
Istorii.
Vn 1981 sügüz'kun 21. päiväl Beliz tedištoiti ripmatomudes Sures Britanijaspäi. Vahvištihe Belizan Konstitucijad sil-žo päiväl, sid' vajehtihe sidä vähäižel, jäl'gmäižen kerdan — vl 2010.
Geografijan andmused.
Beliz om röunoiš Gvatemalanke päivlaskmas (röunan piduz — 266 km) da Meksikanke pohjoižes (250 km). Ühthine röunoiden piduz om 516 km. Bar'jerrif vedase 30 kilometras randištolpäi pidust' sidä 322 km pitte (kahtenz' surtte mail'mas), i edemba merhe om severz'-se järedoid sarid.
Belizan päivnouzmaižed randad lainištab Atlantižen valdmeren Kariban meri. Randanpird om 386 km (sarita da rifita).
Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Doilz Delait-mägenoc (sana sanha «Doilan sur' ihastuz») Maija-mägiš, 1124 m kortte valdmeren pindan päl. Znamasižed joged oma Beliz i Rio Ondo.
Klimat om tropine passatine. Pohjoižpäivnouzmaine passat tob äi sadegid, niiden mülünd sureneb man pohjoižespäi (1300 mm vodes) suvhe (3500 mm). Vihmoiden sezon vedase semendkuspäi heinkuhusai. Lämuden keskmäine norm om +26 C°.
Londuseližed pävarad oma kivivoi da mecad.
Politine sistem.
Ohjandusen form om unitarine konstitucine parlamentine monarhii. Valdkundan pämez' om Suren Britanijan Karl Koumanz'-kunigaz, hän kandab «Belizan kunigaz»-arvnimen. Hänen ezitai om sijaline pämez', radnikuz nimitase jenaral-gubernatoraks, vn 2021 semendkus Stüart Lesli tegeb sen velgusidme, Froila Tsalam ("Froyla Tzalam") om nominiruidud radnikusele, Kolvill Jang oli radnikusel vn 1993 kül'mkuspäi vn 2021 sulakuhusai. Päministr () om vägestunuden partijan lider valičendoiden satusiden mödhe, ned oleskeldas kerdan vides vodes.
Belizan parlament, Nacionaline Suim (), om kaks'kodine. Üläkodi om Senat (), se mülütab koumetoštkümned ühtnijad, pandas heid jenaral-gubernatoral videks vodeks kundusen da partijoiden nevondan mödhe. Alakodi om Ezitajiden Kodi (angl. "House of Representatives"), heid om 31 ristitud, kaik rahvaz valičeb alakodin ühtnijoid videks vodeks.
Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2020 11. päiväl kül'mkud. Džonni Brisenjo radab päministran vn 2020 kül'mkun 12. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand.
   "Kacu kirjutuz: Belizan administrativiž-territorialine jagand."
Beliz jagase kudeks ümbrikoks (), ned alajagasoiš 31 valičemižümbrikoks ().
Eläjad.
Belizas elädas belizalaižed. Vl 2014 valdkundan eläjiden lugu oli 340,844 ristitud. Kaikiš suremb valdkundan ristitišt om nügüd'.
Augotižlibundan mödhe (2010, erased andoiba enamba mi üks' vastuz): mestizo — 52,9 %, kreolad — 25,9 %, maja-indejalaižed — 11,3 %, garifuna — 6,1 %, indijalaižed — 3,9 %, mennonitad — 3,6 %, vaugedverižed — 1,2 %, azijalaižed — 1,0 %, toiženke augotižlibundanke — 1,2 %, märhapanendata — 0,3 %.
Kelenmahtod (2010): anglijan kel' — 62,9 %, ispanijan kel' — 56,6 %, kreolan pagin — 44,6 %, majan kel' — 10,5 %, saksan kel' — 3,2 %, garifunan kel' — 2,9 %, toižed keled — 1,8 %, märhapanendata — 0,3 %, lamanad — 0,2 %.
Uskondan mödhe (2010): riman katolikad — 40,1 %, protestantad — 31,5 %, Jehovan tundištajad — 1,7 %, other — 10,5 % (sidä kesken bahai-uskondan polenpidajad, buddistad, induistad, mormonad, islamanuskojad, rastafarilaižed, Päzutandan armii), märhapanendata — 0,7 %, religijatomad — 15,5 %.
Belizan kaikiš surembad lidnad (enamba 15 tuh. ristituid vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe, surembaspäi penembha): Beliz, San Ignasio. Lidnalaižiden pala om 46 % (2020).
Ižanduz.
Beliz om goll' šingotai industrialiž-agrarine ma, ei ole lujad rippundad irdpol'žes torguindaspäi. Vl 2018 valdkundan nominaline kogosüdäiprodukt oli 1,92 mlrd. US$ ekvivalentas (165. sija mail'mas; US4,862 ühtele hengele, 99. sija) vai 3,37 mlrd. US$ tazostadud ostmižmahtusen mödhe (167. sija; US$8,504 ühtele hengele, 115. sija). Ižandusen problemad oma znamasižed radotomudenmär (11 % vl 2016) i valdkundaline velg (KSP:n koumen videndest surtte vl 2013). Industrijan päsarakod oma kivivoin samine, sauvond, sobiden pästand, sömtegimišt, turizm. Finansine voz' zavodiše 1. sulakud.
Kogosüdäiproduktan palad (2012): maižanduz 13 %, tegimišt 23 %, holitišiden sfer 64 %. Radajiden järgenduz sektoroidme (vn 2007 andmused): maižanduz 10,2 %, tegimišt 18,1 %, holitišiden sfer 71,7 %.
Valdkundan päeksport om kivivoi, bananad, fruktsüdäiveded, rogosine sahar; toine eksport — sobad, kala, pumaterialad. Importan tavarad oma mašinansauvomižen produkcii i transportine mašiništ, tegimišton tavarad, poltuz, himikalijad, zelläd, söndtavarad da jomad, tabak. Irdpol'žen torguindan päižed partnörad (2022) oma Amerikan Ühtenzoittud Valdkundad (Belizan eksportan 21,7 % i importan 33,3 %), Kitai (Belizan importan 22,5 %), Gvatemal (eksportan 9,8 % i importan 9,3 %), Sur' Britanii (eksportan 16,1 %), Meksik (importan 7,7 %), Ispanii (Belizan eksportan 7,2 %).