tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Pokrovsk (Saha Tazovaldkund)

Pokrovsk (, ) om Venäman lidn da lidnankund Saha Tazovaldkundan keskuzpalas. Se om Hangalassin ulusan administrativine keskuz.
Istorii.
Enččel jakutalaižiden "Tigin Darhan"-karaulpost seižui korktal nemel. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1682 kuti "Jumalanmaman katken rist"-karaulpost (). Vozil 1720−1734 da 1787−1960 jumalanpert' oli olmas, kävutihe sidä naižjumalankodikš. Pokrovsk sai lidnan statusad vn 1997 26. päiväl sügüz'kud.
Pokrovskan tegimišton sarakod oma sauvondmaterialiden tehmine, bazal'ttegesiden pästand, kombisötken tegim. Maižandusen edheotand i karvanferm oma saudud lidnankundas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ulusan päivnouzman keskuses, Len-jogen korktal hural randal, seižub 90 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl.
Matkad Jakutskhasai om seičemekümne kahesa kilometrad pohjoižpäivnouzmha, se om lähembaine lidn.
Tobmuz.
Pokrovsk om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind — 320,81 nellikkilometrad.
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 9 495 ristitud, ulusan ristitišton kaks' seičemendest, vn 2021 — 12 021 ristitud. Kaik 9 177 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd' i oli enamba 10 tuhad eläjid vozil 2000−2009 (10 200 rist. vl 2001).
Ortodoksižen hristanuskondan Pühän Jumalanmaman Katken jumalanpert' om saudud lidnas vll 2006−2007, sen 325-voččele jubilejale. Jumalanmaman Katken vanh naižjumalankodi om avaitud sen alusel vspäi 2017.
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškol, muzikškol, čomamahtoine škol.
Biznestehnologijoiden kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Transport.
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. Asfal'tiruidud te ühtenzoitab Jakutskanke.
«Tind — Alabestäh»-raudte i federaline «Len»-trass (A360) mändas Lenan vastrandadme, valdmad oma lidnas da «Pokrovsk — Tit-Ebä»-ehtatim Lenas üliči.
Srednekolimsk

Srednekolimsk (, ) om Venäman lidn Saha Tazovaldkundan pohjoižpäivnouzmas. Se om Srendekolimskan ulusan (rajonan) administrativine keskuz.
Istorii.
Nügüd'aigaižen eländpunktan aluz om pandud vl 1643 (1644) kuti "Jarmong-lidnuz (Jarmank)" (ven.: "острог Ярмонга (Ярманка)") Kolim-jogen hural madalal randal, kus jukagiralaižiden-tahoživatvodijoiden jurtad jo oliba. Möhemba nimitihe sidä "Kolimsk:aks", sid' nügüdläižikš. Eländpunkt sai lidnan statusad vl 1775.
Vl 1647 sätihe ezmäšt Koliman jarmankad. Vn 1648 kezakus Semen Dežnev-edelmatkai sebranikoidenke läksi ujuden Jarmongaspäi matkata Čukotkan pol'sares ümbri.
Lidn šingotase živatvodindal, kalankazvatusel i karvpramozlal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ulusan (rajonan) keskuzpalas, Koliman hural randal läz Ankudink-jogensud, 15 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Jakutskhasai om 1485 km suvipäivlaskmha orhal, 2664 km madme vai 3940 km vetme.
Klimat om subarktine kuiv, tal'v om hätkeline da vilu lujas. Voden keskmäine lämuz om −12,3 C°, kezakun +11,3 C°, heinkun +13,5 C°, elokun +9,7 C°, tal'vkun-uhokun −34,0..−36,0 C°. Ekstremumad oma −56,1 C° (viluku, uhoku) i +36,7 C° (heinku). Kezaaigan minimum om −10,9 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om −3,3 C° (uhoku). Voib panda halad kezaaigan miččel taht kul (heinkun minimum om −1,6 C°), ei voi olda sulasäd tal'vkus-uhokus. Il'man lämuz voib olda madalamb mi −36 C° redukus-sulakus, semendkun minimum om −30 C°. Paneb sadegid 201 mm vodes, enamba heinkus-elokus (27..33 mm kus), vähemba keväz'kus-semendkus (viž..ühesa millimetrad kus).
Tobmuz.
Lobui-külä (, 2 rist. vl 2017) mülüb lidnankundha Srednekolimskan ližaks. Lidnankundan pind — 273,93 km².
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 3 525 ristitud, rajonan läz pol't, vn 2021 — 3 131 ristitud. Kaik 3 488 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 4 900 eläjad vl 1992.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškol, ulusan gimnazii, čomamahtoiden škol. Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.
Transport.
Civiline regionaline lendimport ("SEK / СРМ") radab lidnas. Sišpäi tehtas reisid Jakutskhasai da ulusadme (rajonadme).
Jogivaldmad oma saudud, laivad ujudas kezakuspäi redukuhusai. Pakaižsezonan aigan kävutadas tal'veližid avtoteid ajelemha lidnhasai. Vspäi 1988 raudbetonsild ühtenzoitab Ankudink-jogen randad.
Tommot

Tommot ( — «jädumatoi» jakutan kelel, ) om Venäman lidn da lidnankund Saha Tazovaldkundan suves. Mülüb Aldanan rajonha, sen kahtenz' surtte lidn kahtespäi.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1925 kesked kangast kuti Aldanan radnikoiden lebutaho. Se sai lidnan statusad vl 1933.
Uranan samine tegese läz lidnad 2010-nziš vozišpäi. Raudte tuli lidnha vl 1997, i Tommot-raudtestancii sijadase jonol Tindaspäi. Lidn šingotase sömkombinatal i mecanümbriradmižel.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan päivlaskmas, Aldan-jogen molembil randoil (Lenan oiged ližajogi), 280 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Aldan-rajonkeskushesai (lähembaine lidn) om kuz'kümne viž kilometrad suvipäivlaskmha, lähembaine lendimport sijadase siš. Matkad Jakutskhasai om 390 km pohjoižpäivnouzmha orhal.
Tobmuz.
Kaik nell' pen't žilod mülüdas lidnankundha Tommotan ližaks: Illimah ("Ыллымах", 472 rist. vl 2910), Ulu (139 rist.), Üläamg (, 27 rist.), mugažo Bezimännii kaikenaigaižeta ristitištota. Lidnankundan pind — 40 960 km².
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 8 057 ristitud, vn 2021 — 6 440 ristitud. Vl 2017 kaik 7 046 ristitud elihe lidnas i 7 553 ristitud kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb ristitišt oli 11 800 eläjad vll 1996−2001.
Ortodoksižen hristanuskondan Illä-endustajan uz' pühäpert' om saudud vll 2015−2020.
Udačnii

Udačnii ( [ʊˈdatɕnɨj], — «satusekaz» vepsäks) om Venäman lidn da lidnankund Saha Tazovaldkundan päivlaskmas. Se om Mirnijan rajonan penemb lidn kahtespäi i koumanz' eländpunkt eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1967 samha diamantoid. Vspäi 1968 oli radnikžilon statusanke. Se om nimitadud «Udačnai»-kimberlitturun mödhe (). Toine kimberlitturu om «Zarnic» («lunad» vepsäks). Ühtištadihe severzid-se žiloid Udačnijha da anttihe lidnan statusad vl 1987. Enččed tarbhatomad žilod oma likvidiruidud: Vanh Udačnii vodele 1998 i Polärnii. Nügüd' kaks' lidnanlaptad om lidnas: Varmed (, vspäi 1970, eläjad sirtas sišpäi) da Uz' lidn (, vspäi 1971).
Udačnijan ižandusen päsarak om diamantoiden samine tähäsai (ALROSA-kompanii).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan pohjoižpäivnouzmaižes čogas, Vilüin platol, 22 km Pohjoižes nabapirdaspäi suvhe, Daldin-jogen randoil (), Marh-jogen üläjoksmusel ( 1181 km pitte, Vilüin hura ližajogi), 380 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Jakutskhasai om 930 km suvipäivnouzmha orhal i 1370 km avtotedme, Mirnii-rajonkeskushesai om 530 km suvhe. Toine lähembaine lidn om Nürb 450 km suvipäivnouzmha orhal vai 900 km avtol.
Klimat om subarktine. Tal'v om sorav kuiv, hätkeline da vilu lujas. Voden keskmäine lämuz om −12,7 C°, kezakun-elokun +10,1..+14,2 C°, kül'mkun-uhokun −29,8..−39,4 C°. Tal'ven ekstremum om −57,7 C° (viluku). Voib panda halad kezaaigan miččel taht kul, heinkun minimum om −4,1 C°. Paneb sadegid 326 mm vodes, enamba kezakus-elokus (46..59 mm kus), vähemba vilukus-keväz'kus (9..12 mm kus). Il'man keskmäine vozne relätivine nepsuz om 74,7 %.
Ei oleskele polärišt öd lidnas. Kaikiš lühüdamban päivän hätkeližuz om 2 časud 22 minutad (22. tal'vku). Polärine päiv jätktase 29 päivest (7. kezaku — 5. heinku).
Tobmuz.
Polärnii-žilo (429 rist. vl 2013) mülüi lidnankundha Udačnijan ližaks, se seižui rahvahatoman vl 2017 i om likvidiruidud täuzin. Lidnankundan pind — 2 827,28 km².
Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Lidnan Deputatoiden nevondkundan ezimez' om Väčeslav Faizulin.
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 12 613 ristitud, rajonan kudendez, vn 2021 lidnan — 12 930 ristitud. Lidnankundan i lidnan ristitišt oma tazostadud 11 835 eläjad lugule vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 19 603 eläjad vl 1989. 
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Serafim Sarovalaižen jumalanpert' om saudud vll 2011−2012.
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, kaks' keskškolad (nomer 19 i 24), ližaopendusen keskuz, čomamahtoiden škol.
Mirnii-lidnan Regionaližen tehnižen kolledžan filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Transport.
Tatanmaine civiline "Polärnii"-lendimport ("PYJ / ПЛЯ / UERP") sijadase ühesas kilometras lidnaspäi päivlaskmha. Sišpäi tehtas reisid Moskvha, Novosibiskha da Irkutskha, mugažo tazovaldkundadme. Se om varalendimportaks rahvahidenkeskeižiden transpolärižiden reisiden täht.
Kodinsk

Kodinsk () om Venäman lidn Krasnojarskan randan päivnouzmas. Se om Kežman rajonan administrativine keskuz (vspäi 1988).
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1977 žiloks sauvomha Bogučanan GES:ad. Žilo sai lidnan statusad vl 1989.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase taigamecoiš ümbri, Angaranjogen hural randal, 287 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, 12 kilometras Bogučanan gidroelektrostancijaspäi. Matkad Krasnojarskaspäi om 476 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 700 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Ust'-Ilimsk (Irkutskan agj) 220 km päivnouzmha orhal vai 440 km avtotedme, Bratsk (Irkutskan agj) 340 km suvipäivnouzmha avtol i Kansk 335 km suvipäivlaskmha orhal vai 470 km avtotedme.
Lidnan territorijan klimat om Edahaižen Pohjoižen arvoimižihe tazostadud.
Siromolotovo-külä (, 126 rist. vl 2017) mülüb lidnankundha Kodinskan ližaks. Lidnankundan pind — 28,81 km².
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 14 873 ristitud, lidnankundan — 15 007 ristitud, rajonan koume nelländest. Vl 2017 kaik 16 312 ristitud elihe lidnas, se oli kaikiš suremb ristitišt kaikes aigas, i 16 438 ristitud kaikes lidnankundas.
Ortodoksižen hristanuskondan Pühän Jumalanmaman Katken jumalanpert' om letud vodele 1999.
Edeline lidnan pämez' om Vladimir Govorskii (keväz'ku 2006 — sügüz'ku 2020).
Openduzsijad.
Nügüdläižen aigan ratas Kodinskas:
Massižen informacijan abutused.
Lehtesed.
Rajonine lehtez lähtleb Kodinskha:
Televizii.
Neniden federaližiden TV-kanaloiden signalad ottas lidnas kaikjal: «Ezmäine», «Venäma», STS-Kodinsk, REN TV, «Jenisei» (Krasnojarskan randan valdkundaline TV-kanal). «Kodinskan lidnalaižen TV-radiokompanijan» programad lähttas regulärižikš STS-Kodinsk:an paksudel.
Om voimust lidnas ühtneda analogižhe kabel'televizijha, AAS «Kabel'televizijan verkod» anttas necidä voimust. AAS «DKV» (Digitaližed Kabel'verkod) tegeb ühtnemižen digitaližhe TV:ha vanutud paran turbiš.
Internet.
Kaik viž internet-provaiderad ratas lidnas: SRV «Radiosväz'», PAS «Rostelekom», IE Trofimov (Wi-Fi, katab kaiked lidnad), SRV «IT Telekom».
Mobiline sido.
Kaik nell' operatorad ratas mobiližen sidon GSM-standartad lidnas, kuti randan-ki territorijal:
Ekonomik.
Tehmine.
Järedad edheotandad ratas lidnas:
Bankad.
Mugažo koume ekspresskredituindan sijad ratas «Merkurii»-torguindkompleksas: Päivnouzmaine ekspressbank, Houm kredit end finans bank, OTP-Bank.
Kundaline sömine.
Mugažo voib pakitoitta lidnas sušid, rollad, picc, šašlik, uzbekine plov, tortad satandanke kodihe.
Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkundan lidnad

Kaik om kuz' lidnad (, ) i üks' lidnanvuitte žilo (ven. "посёлок городского типа") Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkundas.
Alagir

Alagir (, ) om Venäman lidn da lidnankund Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkundan keskuzpalas. Se om Alagiran rajonan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1850 kuti "Gornai"-stanic (). Vl 1863 udesnimitihe sidä Alagir:aks, -sanoišpäi, znamoičeb «Üläosetii». Alagir oli žiloks hobedan-hahktinan tegimenno vhesai 1897, konz sauptihe tegint. Panihe toižen "Salugardan"-eländpunktan () alust edel 1824. vot, aigan mändes kaks' žilod ühtištuihe. Alagir sai lidnan statusad vl 1938.
Alagir šingotase elektropaloiden (rezistorad da toižed vastustused) i sauvondmaterialiden tegimil, mugažo meblin tehmine radab. "Tamisk"-kurort () sijadase ühesas kilometras suvhe Alagiran raudtestancijaspäi.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan pohjoižes, Osetijan alangišton suves, 721 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl.
Matkad Vladikavkazhasai om 40 km päivnouzmha orhal vai avtotedme. Lähembaine lidn om Ardon 18 km pohjoižhe orhal vai avtol.
Tobmuz.
Kaik kaks' pen't žilod mülüdas lidnankundha Alagiran ližaks: Tamisk i Cementnii. Edel 2019. vot lugetihe niiden ristitištod lidnan palaks.
Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Ezitajiden suiman ezimez'. Lidnan Administracijan pämehen velgusentäutai om Mahar Tolparov vn 2022 uhokuspäi. Edeližed lidnankundan Administracijan pämehed oma Aleksei Gokonaev (kül'mku 2017 — sulaku 2019) i Eduard Tolparov (semendku 2019 — uhoku 2022, velgusentäutai).
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 20 949 ristitud, rajonan viž ühesandest. Vl 2020 lidnan ristitišt oli 19 737 eläjad, lidnankundan — 19 940 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 24 500 eläjad vl 1996.
Rahvahad (enamba 0,6 % vl 2010, ozutadud rahvahudenke): osetinalaižed — 91,5 %, venälaižed — 5,6 %, armenijalaižed — 0,6 %, toižed rahvahad — 2,3 %.
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma avaitud lidnas: Pühän Hengen Voznesen'jan päjumalanpert' (om saudud vll 1851−1853), Jumalannägundan Alanijan naižjumalankodi (vspäi 2003) phh. Jelisaveta Feodorovna-ruhtinaznaižen- i Varvara-moknikoiden jumalanpertinke (vspäi 2004), časoun' rajonan läžundkodinno (om saudud vodele 2016). Baptizman jumalanpert' om avaitud mugažo.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma 12 päivkodid, viž keskškolad, čomamahtoiden škol. Muzikškol lapsiden täht radab muzikškolan täuz'kaznuziden täht sijas. Pohjoižkavkazan mectehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Ardon (lidn)

Ardon (, ) om Venäman lidn da lidnankund Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkundan keskuzpalan pohjoižes. Se om Ardonan rajonan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1824 kuti Venäman imperijan varmitez kaičemha ted. Ühtes vodes sijaližed osetinalaižed heimod sirdaškanziba varmitesen seinile. Vl 1838 panihe kozakoiden Ardonskai-stanicad () osetinan eländpunktanno. Žilod ühtištuiba aigan mändes. Ardonskai-stanic sai lidnan statusad vl 1964 nügüdläiženke nimitusenke.
Ardon šingotase šebnän i etilspirtan tegimil.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ühtennimižen jogen hural randal ( «äred jogi» 102 km pitte, Terekan hura ližajogi), 418 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Vladikavkazhasai om 35 km suvipäivnouzmha. Lähembaižed lidnad oma Alagir 18 km suvhe i Digor 12 km päivlaskmha orhal vai avtotedme.
Bekan-žilo (, 189 rist. vl 2022) mülüb lidnankundha Ardonan ližaks. Lidnankundan pind om 165,12 km².
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 18 774  ristitud, rajonan koume videndest. Vl 2018 lidnan ristitišt oli 19 412 eläjad, lidnankundan — 19 597 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 19 513 eläjad vl 2016.
Rahvahad (enamba 0,6% vl 2010, ozutadud rahvahudenke): osetinalaižed — 78,1%, venälaižed — 17,8%, armenijalaižed — 1,4%, toižed rahvahad — 2,7%.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid (jumalanpert' i časoun') oma avaitud lidnas. Mugažo Aleksandrovskai missionerine hengeline seminarii radoi vll 1895−1918 (Ardonan hengeline škol vll 1887−1895), vspäi 2006 sauvuz om anttud jumalankodikundale, no ei ole kohetud vodele 2019.
Pohjoižkavkazan agrariž-tehnologine kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Beslan

Beslan (, ) om Venäman lidn da lidnankund Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkundan päivnouzmas. Se om tazovaldkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Oigedrandaližen rajonan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1847 kuti "Tulatovo"-žilo (, ) sijaližen Beslan Tulatov-manpidajan mödhe. Vl 1941 udesnimitihe "Iriston"-žiloks. Žilo sai lidnan statusad vl 1950 nügüdläiženke nimenke. Vn 2004 1. päiväl sügüz'kud lidn eli läbi teraktas ühtes lidnan keskškoloišpäi.
Beslan šingotase spirttegimišton koumel tegimel, vodkan koumel tegimel i šampanjvinan tegimel, söndtavaroiden pästandal (leibtegim), sauvondan materialiden (šebin', mecanümbriradai tegim) i tegesiden (savič, raudbetontegesed) edheotandoil, mugažo elektromehanine tegim (transformatorad) i omblendfabrik ratas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Terekan oiktal randal, 484 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl.
Matkad Vladikavkazhasai om 16 km suvhe-suvipäivnouzmha. Toine lähembaine lidn om Nazran' (Ingušetii) kümnes kilometras päivnouzmha.
Tobmuz.
Beslan om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnan Ezitajiden suiman edeline ezimez' (municipaližen ühtnikan pämez') om German Hautov (reduku 2017 — viluku 2020). Lidnan Administracijan nügüdläine pämez' om Hariton Tatrov vn 2023 sulakuspäi. Edeližed lidnan Administracijan pämehed oma Boris Margiev (viluku 2020 — uhoku 2023), Stanislav Dzeboev (tal'vku 2017 — kül'mku 2019).
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 36 728 ristitud, rajonan kaks' koumandest. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 37 025 eläjad. Vspäi 2013 lidnan ristitišt om kaikiš suremb — läz 37 tuh. eläjid (37 400 rist. vl 2021).
Rahvahad (enamba 1 % vl 2010, ozutadud rahvahudenke): osetinalaižed — 83,4 %, venälaižed — 11,9 %, armenijalaižed — 1,3 %, toižed rahvahad — 3,4 %.
Hristanuskondan seičeme jumalanpertid (viž — ortodoksine, kaks' — vižkümnenden päivän jumalankodikund) oma kaičenus i saudud lidnas. Islaman 20. voz'sadan augotišen mečet' om restavriruidud i avaitud tošti vspäi 2011.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, kümne keskškolad, gimnazii, muzikškol, čomamahtoine škol, kaks' sportškolad. Pohjoižosetijan valdkundaližen torguimiž-ekonomižen kolledžan palakund (edel 2021. vot profškol nomer 8) om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Transport.
Beslan om raudtesol'meks «Rostov — Baku»-jonol.
Rahvahidenkeskeine civiline Vladikavkaz (Beslan)-lendimport ("OGZ / ВЛА / URMO", , 705 tuh. passažiroid vl 2021) sijadase kahtes kilometras päivnouzmha lidnaspäi i 26 km pohjoižhe Vladikavkazaspäi avtoteidme. Sišpäi tehtas reisid Moskvha, Piterihe i Stambulha.
Digor

Digor (, , sijaline pagin: "Дыгурæ") om Venäman lidn da lidnankund Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkundan keskuzpalan lodehes. Se om Digoran rajonan administrativine keskuz.
Irdkosketused.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1852 kuti Vol'no-Hristianovskii-aul. Nimitihe sidä möhemba "Novohristianovskoje-žiloks" i "Hristianovskoje-žiloks" (sijaline: "Киристонгъæу", ). Vn 1934 1. päiväl sulakud udesnimitihe žilod nügüdläižikš VCIK:an käskön mödhe. Vn 1964 kezal Digor sai lidnan statusad.
Digor šingotase gofriruindpakuitesen kartonfabrikal i sömtegimišton edheotandoil (leibäntegesed, limonmuiktuz).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Ursdon-jogen hural randal (48 km pitte, sijaline pagin: "Уорсдон", Terek-jogen hura ližajogi), 448 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Vladikavkazhasai om 45 km suvipäivnouzmha orhal vai 51 km avtotedme. Lähembaine lidn om Ardon 12 km päivnouzmha orhal vai avtol.
Digor om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 10 856 ristitud, rajonan viž ühesandest. Vl 2018 lidnan ristitišt oli 10 075 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 12 200 eläjad vll 2000−2001.
Rahvahad (enamba 0,6% vl 2010, ozutadud rahvahudenke): osetinalaižed — 95,7%, venälaižed — 1,8%, lezginalaižed — 0,6%, toižed rahvahad — 1,9%.
Ortodoksižen hristanuskondan Pühän Jumalanmaman Sündundan jumalanpert' om saudud lidnas vll 1999−2002, jumalanradnikoičend vedase osetijan kelel.
Lähembaižed profopendusen aluzkundad ratas Ardon- i Alagir-lidnoiš.
Tatarstanan Tazovaldkundan lidnad

Kaik om kaks'kümne nell' lidnad (, ) i 18 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа", ) Tatarstanan Tazovaldkundas.
Agriz

Agriz (, , mugažo nitmarin kelel, ) om Venäman lidn da lidnankund Tatarstanan Tazovaldkundan pohjoižpäivnouzmas. Se om Agrizan rajonan administrativine keskuz (vspäi 1927).
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1646. Kätihe radnikžiloks vl 1928. Žilo sai lidnan statusad vn 1938 28. päiväl elokud.
Agrizan ižandusen sarakod oma sömtegimišt (kaks' leibänkombinatad, maidkombinat), sauvondmaterialiden pästand, mecan ümbriradmine, mugažo raudtedepo om saudud lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Agrizk-jogen randal (, , 32 km pitte, Iž-jogen oiged ližajogi, Kaman i Volgan bassein), 90 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, ani Udmurtijan röunanno.
Matkad Kazanihesai om 330 km päivlaskmha, Iževskhasai — 36 km pohjoižhe. "Agriz"-raudtestancii om olmas vspäi 1919, «Iževsk — Jarčalli»- i «Kazan' — Jekaterinburg»-raudtejonod ristikoittas lidnas.
Tobmuz.
Agriz om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Nevondkundan ezimez'. Edeline lidnan nevondkundan ezimez' om Farit Gabbasov (semendku 2008 — heinku 2023). Lidnan Radonoigendajan komitetan ohjandai om Il'nar Gizzatullin vn 2024 heinkuspäi. Edeližed komitetan ohjandajad oma Lilija Šaripova ("Лилия Шарипова", vn 2024 uhoku-heinku), Rafael' Nijazov (keväz'ku 2022 — viluku 2024), Anvar Rahmatulin (eloku 2018 — reduku 2021).
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 19 300 ristitud, vn 2021 — 19 991 ristitud. Kaik 19 704 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 20 270 eläjad vl 1959, sil aigalpäi vajehtase 18..20 tuh. ristituid röunoiš.
Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): totarlaižed — 59 %, venälaižed — 25 %, marilaižed — 8 %, udmurtalaižed — 6 %, toižed rahvahad — 2 %.
Islaman kaks' mečetid oma saudud da avaitud: «Hasan» i «Nur». Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma saudud: ph. Sergii Radonežalaižen jumalanpert' (om letud vll 2005−2008) i Sündun Eläbzdusen loičendpert' (1995, om sauptud jumalanpertin sauvondan jäl'ghe).
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma seičeme päivkodid (nomer 1, 4..9), gimnazii (nomer 1), koume keskškolad (nomer 2, 3, 4), škol-internat lapsiden täht tervhuden röunatud voimusidenke, lapsiden sädamižen "Raduga talantov"-pert' («lahjakahiden jumalanbembel'»), čomamahtoiden škol, rajonan sportškol.
Nižnekamskan agrariž-tegimištoližen kolledžan filial nomer kaks' om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Al'met'jevsk

Al'met'jevsk (, ) om Venäman lidn da lidnankund Tatarstanan Tazovaldkundan suvipäivnouzmas. Se tazovaldkundan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, om Al'met'jevskan rajonan administrativine keskuz (vspäi 1930), mülüb rajonha.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1720 kuti "Al'met'jevo"-külä, Al'met-mullan-alusenpanijan baškiran nimen mödhe. Aigan mändes se kändihe žiloks. Vn 1952 25. päiväl keväz'kud panihe žilod lidnanvuiččeks da nimitihe nügüdläižikš. Vn 1953 3. päivälpäi kül'mkud Al'met'jevsk om lidnan statusanke.
«Tatneft»-kompanijan päofis, sen «Tatnefteprom»-tütärkompanijan päfater, pompiden «Alnas»-tegim i torviden tegim kivivoi- da gazanveimiden täht sijadasoiš lidnas. Rahvahidenkeskeine «Sebruz-kivivoinveim» augotase lidnan veres. Čulkoiden da noskiden fabrik radab.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Zai-jogen hural randal (Kaman bassein). Matkad Kazanihesai om 265 km lodeheze.
Klimat om ven. Voden keskmäine lämuz +4,4 C°, kezakun-elokun +19,0..+20,7 C°, tal'vkun-uhokun −10,2..−10,9 C°.
Tobmuz.
Al'met'jevsk om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.
Edeline lidnan da rajonan pämez' om Airat Hairullin (sügüz'ku 2015 — kezaku 2019).
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 146 393 ristitud, se oti koume nelländest rajonan ristitištos, vn 2021 — 163 512 ristitud. Kaik 154 262 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 164 094 eläjad vl 2022.
Rahvahad (2010): totarlaižed — 55,2 %, venälaižed — 37,1 %, čuvašalaižed — 3,1 %, toižed rahvahad — 4,6 %.
Islaman kaks' pämečetid i religiikeskuz Riza Fahretdinan nimed pühäpertinke oma avaitud lidnas. Ortodoksižen hristanuskondan Kazanin Jumalanmaman kafedraline päjumalanpert' om saudud. Protestantine (evangeližed hristanuskojad) «Toivon vest'»-pühäpert' om olmas mugažo.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad. Lidnan professionaližen opendusen valdkundaližed aluzkundad oma Al'met'jevskan valdkundaline kivivoin institut, kaks' tehnikumad, koume kolledžad da muzikškol täuz'kaznuziden täht.
Transport.
Avtobusad, trolleibusad, maršruttaksid da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Velotransportine infrastruktur om šingotadud.
Lähembaižed lendimportad sijadasoiš Bugul'm- i Neftekamsk- ("Begiševo") lidnoiš. "Al'met'jevskai"-raudtestancii sijadase kahesas kilometras «Agriz — Akbaš»-jonol.
Arsk

Arsk (, ) om Venäman lidn Tatarstanan Tazovaldkundan lodehes. Se om Arskan rajonan i lidnankundan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunkt mainitase 13. voz'sadaspäi kuti Kazanin hankundan pohjoine "Arč"-kaičendlidnuz. Vspäi 1606 kätihe Venäman palaks. Vozil 1781−1926 oli Kazanin gubernijan makundan lidnaks. Vl 1926 Arsk kadoti lidnan statusad, panihe žiloks. Vozil 1938−2008 oli lidnanvuiččeks žiloks, sid' om sanu lidnan statusad tošti.
Arskan ižandusen päsarakod oma sauvondmaterialiden pästand (metalližkonstrukcijad i sendvičpanelid, savič, asfal't) i sömtegimišt (maidkombinat, saguden tegim, trahmalantegim, kartohkan kuivadamižtegim), mugažo kombisötken tegim radab. Koume znamasišt muzejad ratas lidnas: totaran kirjankelen Gabdulla Tukai-sädajan, «Elifba» (totaran abekirjan), istoriž-etnografine.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Kazank-jogen randal ( 142 km pitte, Volgan hurapol'ne bassein), 97 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Kazanihesai om 65 km suvipäivlaskmha. "Arsk"-raudtestancii radab «Kazan' — Jekaterinburg»-jonol.
Tobmuz.
Kaik koume žilod mülüdas lidnankundha Arskan ližaks.
Lidnankundan pämez' om radonoigendajan komitetan pämez'. Edeline komitetan pämez' om Rafil Ismagilov, oli radnikusel edel vn 2015 redukud. Lidnan Nevondkund om likvidiruidud vn 2012 uhokus, sen jäl'gmäine ezimez' oli Almas Nazirov, radoi vn 2005 tal'vkuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 18 114 ristitud, lidnankundan — 20 598 ristitud, rajonan eläjiden kaks' videndest, vn 2021 lidnan — 20 421 ristitud. Vl 2017 kaik 20 419 ristitud elihe lidnas i 23 107 ristitud kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Rahvahad (vn 2002 rahvahanlugemine): totarlaižed — 88,2 %, venälaižed — 10,7 %, toižed rahvahad — 1,1 %.
Islaman koume mečetid oma saudud: Keskuzline pämečet', «Көнбатыш» («päivlaskm» totaran kelespäi) i Päivnouzmaine. Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma kaičenus: Jumalanmaman Katken (om avaitud, letihe vll 1865−1882) i Jumalannägundan (om saudud vll 1869−1873, ei ole väges).
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kümne nomeruidud päivkodid (nomer 1, 2, 4..11), augškol-päivkodi, nell' keskškolad (nomer 1, 2, 6, 7), gimnazii (nomer 5), rajonan školnikoiden pert', čomamahtoiden škol, kaks' sportškolad ("Arča" i "Arča-aren"). Arskan gumanitariž-tehnine tehnikum i Arskan pedagogine kolledž oma lidnan profopendusen aluzkundoikš.
Aznakajevo

Aznakajevo (, ) om Venäman lidn da lidnankund Tatarstanan Tazovaldkundan suvipäivnouzmas. Se om Aznakajevon rajonan administrativine keskuz da üks'jäine lidn.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1762 kuti baškiralaižiden külä, oli mülünu Samaran i Ufan gubernijoihe. Vspäi 1920 mülüi Tatarstanan Bugul'man rajonha, vn 1931 redukuspäi om Aznakajevon rajonan keskuseks. Žilo sai lidnan statusad vl 1987.
Vspäi 1951 sadas kivivoid lidnan ümbrištos. Aznakajevon toine tegimišt om «Neftemaš»-tegim (kivivoinmašiništon tehmine, specavtod, mobiližed i modul'pertid), sömtegimišt, omblendfabrik.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Stärle-jogen randoil ( 53 km pitte, Ik-jogen hura ližajogi, Kaman hurapol'ne bassein), 180 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Kazanihesai om 270 km lodeheze orhal vai 325 km avtotedme. Lähembaižed avtoteidme lidnad oma Oktäbr'skii 59 km suvipäivnouzmha, Bugul'm 43 km suvhe (lähembaine lendimport), Leninogorsk 57 km suvipäivlaskmha i Al'met'jevsk 55 km päivlaskmha.
Tobmuz.
Aznakajevo om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnankundan tobmuden pämez' om Lidnan nevondkundan ezimez'. Lidnan Radonoigendajan komitetan ohjandai om El'vir Gabdrahmanov vn 2021 sulakuspäi. Edeline komitetan ohjandai om Marat Sultanov (eloku 2017 — keväz'ku 2021).
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 34 853 ristitud, rajonan ristitišton viž ühesandest, vn 2021 — 34 750 ristitud. Kaik 34 863 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 37 200 eläjad vl 2001.
Islaman kaks' pühäpertid oma avaitud. Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäperid oma saudud lidnas: Veran, Nadeždan, Lübovin i heiden Sofija-maman jumalanpert' (om letud vll 2012−2021), Kazanin Jumalanmaman loičendpert' i Sündun Eläbzdusen časoun'.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma ühesatoštkümne nimitadud i nomeruidud päivkodid (kaks' nomerad 1, 2..6, 8..10, 12..16, 18..21), kahesa keskškolad (nomer 1..3, 5..9), licei (nomer 4), lidnan gimnazii, škol lapsiden täht tervhuden röunatud voimusidenke, lapsiden sädamižen keskuz, norišton keskuz, čomamahtoiden škol, lapsiden da norišton "Jubileinii"-sportškol. Ei ole ičeze professionaližen opendusen aluzkundoid, Leninogorskan politehnižen kolledžan filial radab.
Transport.
Avtobusad (nell' maršrutad) da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Ühtenzoitase avtobusoil aglomeracijan toižidenke lidnoidenke.
Lähembaine "Jutaz"-raudtestancii (, ) sijadase 34 km suvhe.
Bavli

Bavli (, ) om Venäman lidn da lidnankund Tatarstanan Tazovaldkundan suvipäivnouzmaižes čogas. Se om Bavlin rajonan administrativine keskuz (vspäi 1930).
Istorii.
Severz'-se eländpunktoid oli Bavlin sijal eziauguižin. Ezmäine külä oli olmas 16-kilometrižen jogen randal vspäi 1626, baškiralaižed oliba enambuses. Tetas usadiboid, "Mansurovo"-usadib oli olmas vspäi 1755 anttud Mansur-valdkundmehele umaspäi. Aigan mändes ühtenzoittihe niid, nimitaškanzihe žilod penen Bavlink-jogen mödhe totaraks ( 16 km pitte, «mezijogi», Ikan hura ližajogi, Kaman hurapol'ne bassein).
Vn 1946 sügüz'kul löutihe kivivoid rajonan territorijal i zavottihe sauda kaik tarbhašt samižen da elon täht. Žilo šingotihe, i vl 1997 Bavli sai lidnan statusad. Om londuseližen gazan-ki löudmižsijid lidnan ümbrištos.
Bavli šingotase kivivoin samižen edheotandoil, sömtegimištol (leibtegim, jauhkombinat, maidceh), stökolplastiktorviden tegim om sauvomižes vspäi 2022.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan pohjoižpalas, Ik-jogen hural randpolel (, Kaman hura ližajogi), kukhikahas tahondas, Bugul'man da Belebein ülüdel, 210 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Kazanihesai om 303 km lodeheze orhal vai 355 km avtotedme. Lähembaine lidn om Oktäbr'skii (Baškortostan) kümnes kilometras pohjoižpäivnouzmha orhal. Vižkilometrine sarak tuleb lidnha Samar — Uf-avtotespäi.
Tobmuz.
Bavli om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Nevondkundan pämez' (mer). Edeline Bavli-lidnan pämez' om Ramil' Gatijatullin (sügüz'ku 2014 — reduku 2021), mugažo Karim Kurbanov tegi meran velgusidme (kül'mku 2021 — reduku 2022). Lidnan radonoigendajan komitetan pämez' om Stanislav Sokolov vn 2023 keväz'kuspäi. Edeližed radonoigendajan komitetan pämehed oma Danijar Bakirov (reduku 2018 — kül'mku 2022), Ravil' Šaripov (radoi edel vn 2018 redukud). Vll 2004−2017 lidnan i rajonan Administracii radoi, Minnifoat Hasijatullin oli sen pämehen (keväz'ku 2007 — reduku 2017).
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 22 109 ristitud, rajonan ristitišton kaks' koumandest, vn 2021 — 21 628 ristitud. Kaik 22 258 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 23 400 eläjad vl 2001.
Rahvahad: totarlaižed — 69,1 %, venälaižed — 21,6 %, čuvašalaižed — 3,5 %, udmurtalaižed — 2,5 %, toižed rahvahad — 3,3 %.
Islaman kaks' pühäpertid om avaitud lidnas: keskuzline «Gali»-pämečet' i puine «Umet»-pühäpert' («toiv»). Ortodoksižen hristanuskondan ph. Serafim Sarovalaižen jumalanpert' om saudud vll 2005−2008.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma ühesa nimitadud i nomeruidud päivkodid (nomer 1, 2, 4, 5, 7..10, 12), aluzškol (nomer 1), viž keskškolad (nomer 2, 3, 5, 6, 7), gimnazii (nomer 4), školnikoiden pert', čomamahtoiden škol, koume sportškolad (nomer 1..3). Bavlin agrarine kolledž i profopendusen keskuz oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Bolgar

Bolgar (, ) om Venäman lidn da lidnankund Tatarstanan Tazovaldkundan suvipäivlaskmas. Se om Spasskan rajonan administrativine keskuz.
Istorii.
Amuine "Bulgar"-lidn oli olmas 10. voz'sadaspäi. Lidnusen jändused seištas Bolgaran ümbrištos nügüd'-ki, mülütihe niid Mail'man jäl'gusen nimikirjuteshe vl 2014.
Lähine upotadud "Spasskoje (Čertikovo)"-külä sai makundan lidnan statusad vl 1781, mülüi Kazanin gubernijha. Vhesai 1935 nimitihe lidnad "Spassk-Tatarskijaks" mugažo () erištamha toižiš Spasskoišpäi. Sid' udesnimitihe "Kuibišev:aks", i lidn oli olmas vanhal sijal edel Kuibiševan vezivaradimen täutmišt vl 1957. Sirtihe Kuibiševad täuzin kahtes kilometras suvhe Bolgari-küläspäi (), eländpunktad ühtenzoitiba aigan mändes. Vl 1991 udesnimitihe lidnad nügüdläižikš.
Bolgaran ižandusen päsarak om turizm (541 tuhad matknikoid vl 2018), jogiport om lidnas turistlaivoiden täht. Leibänkombinat om tegimišton edheotandaks.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan päivlaskmas, Kuibiševan vezivaradimen hural randal, 80 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Kazanihesai om 90..100 km pohjoižhe orhal vai vezivaradimedme, 190 km avtotedme. Lähembaine lidn om Tetüši 15 km päivlaskmha vezivaradimen vastrandal.
Tobmuz.
Bolgari-žilo (, 179 rist. vl 2017) mülüb lidnankundha Bolgaran ližaks. Lidnfartaloiden pind om kahesa nellikkilometrad.
Edeline lidnan da rajonan pämez' om Kamil' Nugaev (1995 — sügüz'ku 2019).
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 8 650 ristitud, lidnankundan — 8 841 ristitud, rajonan ristitišton koume seičemendest, vn 2021 lidnan — 8 285 ristitud. Kaik 8 571 eläjad oli lidnas vl 2017. Vll 1979−2019 lidnan ristitišt oli 8,3..8,7 tuh. eläjid röunoiš (8 700 rist. vl 2003).
Rahvahad (1989): venälaižed — 83,4 %, totarlaižed — 12,9 %, čuvašalaižed — 2,1 %, toižed rahvahad — 1,6 %.
Islaman akademii (vspäi 2017) i Vauged päpühäpert' (sunnitad, , letihe vll 2010−2012) oma avaitud Bolgaras. Ortodoksižen hristanuskondan kuz' jumalanpertid oma kaičenus i saudud lidnas: nell' jumalanpertid, Eläban Eziauguižen Stroican loičendpert', ph. Avraamii Bolgaralaižen časoun'.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma viž nimitadud päivkodid, kaks' keskškolad (nomer 1 i 2), lapsiden sädamižen pert', čomamahtoiden škol, «Olimp»-sportškol. Spasskan saraktehnologijoiden tehnikum om lidnan professionaližen opendusen toižeks aluzkundaks.
Bugul'm

Bugul'm (, ) om Venäman lidn da lidnankund Tatarstanan Tazovaldkundan suvipäivnouzmas. Om Bugul'man rajonan administrativižeks keskuseks vspäi 1930, mülüb rajonha vodespäi 2011.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud kuti "Bugul'man slabad" () penen külän sijas vl 1736, nimitihe sijaližen jogen mödhe. Bugul'm sai makundan lidnan statusad vl 1781. Mülüi Orenburgan gubernijha, sid' vozil 1851−1920 — Samaran gubernijha.
Bugul'man ižandusen päsarakod oma kivivoin samižen holitajad edheotandad (geologine tedištelend, mašiništon pästand), sömtegimišt (leibproduktoiden kaks' kombinatad, maidkombinat, voitegim, kombisötken tegim), sauvondmaterialiden pästand (savič, raudbetontegesed). Kaks' kivivoin tedoinstitutad om lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Bugul'man da Belebein ülüden keskuses, 315 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Pen' Bugul'm-jogi 17 km pitte mülüb Zai-jogen basseinha (Kaman hura ližajogi).
Matkad Kazanihesai om 270 km lodeheze orhal vai 320 km avtotedme. Mülüb Suvitatarstanan äikeskuzližhe aglomeracijha. Lähembaine lidn om Leninogorsk vižtoštkümnes kilometras lodeheze avtotedme.
Tobmuz.
Bugul'm om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Nevondkundan pämez' (mer). Radonoigendajan komitetan ohjandai om Mihail Konkov vn 2015 kezakuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 89 204 ristitud, rajonan ristitišton nell' videndest, vn 2021 — 81 677 ristitud. Kaik 85 476 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 94 200 eläjad vl 1998.
Islaman kuz' pühäpertid om avaitud lidnas, niiden kesken Keskuzline mečet' ("Үзәк мәчет"), Irham, Islam Nuri ("Ислам Нуры"), «Geuher» ("Гәүһәр" «kalližarvoine kivi», om saudud vll 2018−2023). Ortodoksižen hristanuskondan ühesa pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas (no vaiše severz'-se ratas): viž jumalanpertid, kaks' loičendpertid i kaks' časounäd.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, keskškolad. Professionaližen opendusen aluzkundad: mašiništonsauvomižen tehnikum, agrarine, pedagogine i sauvomižtehnine kolledžad.
Transport.
Avtobusad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas da lidnaglomeracijas. "Bugul'm"-raudtestancii om «Ul'janovsk — Uf»-jonol vspäi 1911.
Tatanmaine civiline Bugul'm-lendimport (, "UUA / БУГ / UWKB", 43 tuh. passažiroid vl 2021) sijadase 12 km pohjoižhe lidnaspäi, tehtas reisid Moskvha, Piterihe, Nižnevartovskha, mugažo om sezonreisid Mustmerennoks i Tümenin agjan järedoihe lidnoihe.
Buinsk

Buinsk ( «padosein», , ) om Venäman lidn da lidnankund Tatarstanan Tazovaldkundan suvipäivlaskmas. Se om Buinskan rajonan administrativine keskuz i üks'jäine lidn.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1691. Se sai makundan lidnan statusad vl 1780. Oigetas lidnanpäiväd 30. elokud.
Buinskan ižandusen päsarak om sömtegimišt (etilspirt, sahar, sep, kombisöte, argvoi, sagud, lihaproduktad), mugažo elektromehanine i mašinansauvomižen tegimed oma saudud.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Karlanjogen hural randal ( 91 km pitte, Svijagan hura ližajogi), 80 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
"Bua"-raudtestancii radab «Joškar-Ol — Ul'janovsk»-jonol. Matkad Kazanihesai om 104 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 135 km avtotedme, Ul'janovskhasai om 80 km suvhe sil-žo tel. Lähembaine lidn om Tetüši 40 km päivnouzmha orhal.
Tobmuz.
Buinsk om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnankundan tobmuden pämez' om Lidnan nevondkundan ezimez'. Edeližed nevondkundan ezimehed oma Svetlana Zaiceva (vn 2020 viluku-reduku), Marat Zäbbarov (reduku 2017 — tal'vku 2019). Lidnan Radonoigendajan komitetan ohjandai om Almaz Safin vn 2024 elokuspäi. Edeližed komitetan ohjandajad oma Il'nar Talipov ("Ильнар Талипов", sügüz'ku 2023 — eloku 2024), Rafis Galäutdinov (semendku 2020 — eloku 2023), Oleg Pancirev (keväz'ku 2019 — semendku 2020), Airat Habibrahmanov (sügüz'ku 2017 — keväz'ku 2019).
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu lidnan oli 20 352 ristitud, rajonan ristitišton pol', vn 2021 — 19 968 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 20 905 eläjad vl 2017.
Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): totarlaižed — 71,1 %, venälaižed — 19,2 %, čuvašalaižed — 8,4 %, toižed rahvahad — 1,3 %.
Islaman «Abu Hanifa»-mečet' (vspäi 2020), seičeme tošt pühäpertid i medrese ratas lidnas. Ortodoksižen hristanuskondan Eläban Eziauguižen Stroican päjumalanpert' (1791−1828) om avaitud.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kaks'toštkümne nimitadud päivkodid, keskškol nomer 1, licei nomer 2, gimnazii nomer 5, licei-internat nomer 6 (škol lahjoitud lapsiden täht), keskškol R.Z. Sagdeevan nimed, totarankel'ne gimnazii M.M. Vahitovan nimed, norišton keskuz, čomamahtoiden škol, "Batir"-sportškol («Батыр»). Buinskan veterinarine tehnikum i Buinskan medicinine škol oma lidnan profopendusen aluzkundoikš.
Čistopol'

Čistopol' (, ) om Venäman lidn Tatarstanan Tazovaldkundan keskuses. Om Čistopolin rajonan administrativine keskuz, vspäi 2011 mülüb rajonha lidnankundaks.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud 17-18. voz'sadal kuti "Čistoje Pole"-žilo. Se sai makundan lidnan statusad vl 1781 udenke nügüdläiženke nimenke.
Čistopolin ižandusen päsarakod oma sömtegimišt (maidkombinat) da omblendtegimišt, mugažo časuidentegim i laivoiden kohendusen tegim, avtomašiništon edheotandad oma olmas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Kamanjogen hural randal (Kuibiševan vezivaradim), 100 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl.
Matkad Kazanihesai om 103 km lodeheze orhal vai 130 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Mamadiš kuz'kümnes kilometras pohjožpäivnouzmha orhal vai 220 km avtotedme, Nižnekamsk 105 km pohjožpäivnouzmha avtotedme i Laiševo 85 km päivlaskmha avtotedme.
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +4,1 C°, kezakun-elokun +17,7..+20,3 C°, tal'vkun-uhokun −10,1..−10,9 C°. Il'man keskmäine vozne relätivine nepsuz om 69,8 %.
Tobmuz.
Čistopol' om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 60 755 ristitud, se om rajonan ristitišton koume nelländest, vn 2021 — 58 815 ristitud. Kaik 60 564 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 67 500 eläjad vl 1996.
Rahvahad (enamba 1 % vn 2002 rahvahanlugemižen mödhe, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 62,6 %, totarlaižed — 32,8 %, čuvašalaižed — 2,3 %, toižed rahvahad — 2,3 %.
Islaman kuz' pühäpertid oma avaitud lidnas: Ezmäine pämečet', «Munir», «Iman», «Anas», «Ihlas», «Eniler». Ortodoksižen hristanuskondan 17 pühäpertid oma olmas: ph. Mikulai-čudonsädajan kafedraline päjumalanpert' (1838), kuz' jumalanpertid, koume loičendpertid, koume časounäd, mugažo vanhuskolaižiden koume loičendpertid oma lidnas i Jumalanmaman Emäganpäivän naižjumalankodin sauvused (1864−1879) oma kaičenus.
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, aluzškol (nomer 6), nell' keskškolad (nomer 1, 4, 5, 16), kaks' liceid (nomer 1 i 2), koume gimnazijad (nomer 1, 2, 3), Čistopolin kadetine škol-internat, škol nomer 10 lapsiden täht tervhuden röunatud voimusidenke, lapsiden sädamižen pert', čomamahtoiden škol, kaks' sportškolad («Batir», «Lider»).
Kaik kaks' professionaližen opendusen sijališt aluzkundad om lidnas: maižanduztehnikum i medicinine škol. Enzne äiprofil'ne kolledž om ühtištadud maižanduztehnikumanke vn 2021 sügüz'kule. Kazanin üläopendusen aluzkundoiden kaks' filialad oma avaitud.
Laiševo

Laiševo (, ) om Venäman lidn Tatarstanan Tazovaldkundan päivlaskmas. Se om lidnankundan i Laiševon rajonan administrativine keskuz, üks'jäine lidn.
Istorii.
Nügüd'aigaižen eländpunktan aluz om pandud vl 1557 kuti "Laišev"-lidnuz bulgaralaižiden amuižen Laiš-eländpunktan sijas, lidnusen čuhundused oliba olmas 9. voz'sadaspäi. Laišev sai lidnan statusad vl 1781, kadoti sidä vl 1926 "Laiševo"-žilo-nimenke (). Vl 1950 kätihe žilod lidnanvuiččeks. Vspäi 2004 se sai lidnan statusad tošti Laiševo-nimenke.
Laiševon ižandusen päsarak om sömtegimišt — kalategim, maidtegim, leibtegim ratas. Eläjiden enambuz radab Kazaniš da sen ümbrišton edheotandoiš i rahvahidenkeskeižes lendimportas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan suves, Kamanjogen oiktal korktal randal (Kuibiševan vezivaradim), 80 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl.
Matkad Kazanin röunhasai om 40 km lodeheze orhal.
Tobmuz.
Vanhad Valdmad-külä (, 1700 rist. vl 2017) mülüb lidnankundha Laiševon ližaks.
Edeline rajonan da lidnan pämez' om Mihail Afanasjev (reduku 2010 — sügüz'ku 2019).
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 7 735 ristitud, lidnankundan — 9417 ristitud, vn 2021 lidnan — 9 076 ristitud. Vl 2017 kaik oli 8 518 eläjad lidnas i 10 218 eläjad kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Rahvahad (enamba 1 % vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe): venälaižed — 72,4 %, totarlaižed — 24,4 %, čuvašalaižed — 1,1 %, toižed rahvahad — 2,1 %.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma kaičenus lidnas: ph. Nikolai-čudonsädajan (Sofijan, Jumalan melen) päjumalanpert' (1767, nügüdläine versii om letud vll 1853−1870) i Sofijan, Jumalan melen (ph. Stroican) päjumalanpert' (1901−1912), Stroican jumalankodin sauvused oma kaičenus paloin, mugažo ph. Jurgii-vägestusenkandajan časoun' om avaitud vspäi 2006. Islaman pühäpert' om letud. Toine sur' pühäpert' om Ak-mečet', se om sauvomas lidnan keskuzpalas vspäi 2021 i linneb 36 m kortte.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, koume keskškolad (nomer 1, 2, 3), specialine (korrekcine) škol-internat sogedoiden i väll'nägijoiden lapsiden täht, armotomiden lapsiden kodi, lapsiden da rahvahan sädamižen keskuz, lapsiden da norišton sportškol. Laiševon tehniž-ekonomine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Leninogorsk

Leninogorsk (, ) om Venäman lidn da lidnankund Tatarstanan Tazovaldkundan suvipäivnouzmas. Se om Leninogorskan rajonan administrativine keskuz vspäi 1955, mülüb rajonha vodespäi 2011.
Istorii.
Nügüd'aigaižen eländpunktan aluz om pandud vl 1795 kuti "Uz' Pis'mänk"-külä (). Se oli žiloks, sid' radnikžiloks. "Uz' Pis'mänk"-radnikžilo sai lidnan statusad udenke nügüdläiženke nimenke vn 1955 18. päiväl elokud.
Leninogorskan ižandusen päsarakod oma kivivoin samine, kivivoimašiništon pästand, sauvondmaterialiden tehmine (kaks' raudbetontegesiden tegint), mugažo avtodetaliden tegim om saudud.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan päivnouzmas, Kamišl-jogen randoil ( 7,5 km pitte, Zai-jogen ližajogi, , Kamanjogen bassein), 165..334 m korktusil, 251 metrad ülemb meren tazopindad keskmäižel korktusel.
Matkad Kazanihesai om 308 km lodeheze orhal. Lähembaine lidn om Bugul'm vižtoštkümnes kilometras suvipäivnouzmha avtotedme.
Tobmuz.
Leninogorsk om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.
Valitas lidnan Nevondkundan 20 deputatad videks vodeks. Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Nevondkundan ezimez'. Radonoigendajan komitetan ohjandai om Rival' Sitdikov ("Риваль Сытдиков") vn 2019 tal'vkuspäi. Edeližed komitetan ohjandajad oma Rinat Jalakov (kezaku 2018 — heinku 2019), Aleksandr Tabakov (sulaku 2016 — kezaku 2018).
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 64 127 ristitud, rajonan koume nelländest, vn 2021 — 60 993 ristitud. Kaik 63 049 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 68 200 eläjad vl 2001.
Rahvahad (enamba 1 % vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 44,6 %, totarlaižed — 43,6 %, mordvinalaižed — 4,8 %, čuvašalaižed — 4,6 %, toižed rahvahad — 2,4 %.
Islaman "Ihlas"-pühäpert' kahtenke loičendzalanke om avaitud vspäi 2006. Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma saudud lidnas: Eläban Eziauguižen Stroican jumalanpert' (om letud vll 1989−1996, pühäpäivän školanke i kirjištonke) i kaks' časounäd lidnan kaumžomil. Niiden ližaks ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' om sauvomas vspäi 2013, Jumalanmaman Katken jumalanpert' ei ole väges, kaks' jumalanpertid ei ole kaičenus.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma 31 päivkodid, päivkodi-augškol, 13 keskškolad, korrekcine VIII toižendan škol, lapsiden sädamižen pert', čomamahtoine škol, muzikškol, kuz' sportškolad. Kaik koume specialižen profopendusen sijališt aluzkundad om lidnas: kivivoin tehnikum, muzikaliž-čomamahtoline pedagogine kolledž, politehnine kolledž.