tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Labitnangi

Labitnangi (, , «seičeme lehtkuzed», , ) om Venäman lidn da lidnümbrik Jamalan Nenciden avtonomižen ümbrikon lodehes. Se om ümbärtud Uralanverižen rajonan territorijal.
Istorii.
Eländpunktan aluz oli pandud hantilaižiden seižundtahon sijas vl 1868. Vl 1932 sätihe kolhozad. Vl 1948 saudihe "Labitnangi"-lopradtestancijad sarakol Kotlasaspäi. Vn 1952 tal'vkus kätihe radnikžiloks. Vn 1956 redukuspäi Labitnangi oli alištunu Salehard-lidnan nevondkundale. 1960-nzil vozil žilo oli londuseližen gazan löudmižsijiden otandan kävutamižhe bazaks. Labitnangi sai lidnan statusad ümbrikon alištusenke vn 1975 5. päiväl elokud.
Labitnangi šingotase lopraudtestancijan logistikal, raudbetonan tegimel, maidtegimel, gazturbinižel elektrostancijal, gazan löudmižsijiden ecmižen geofizižel edheotandal, nozoltadud gazan stancijal, mägisuksiden kompleksal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Obin Vil-Posl-hijaman randal (), 20 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, Polärižen Uralan päivnouzmaižidenno pautkidenno, Pohjoižen polärižen pirdan pohjoižemb vähän.
Matkad Obinjogen hurha randhasai om viž kilometrad suvipäivnouzmha, Salehardhasai om 20 km suvipäivnouzmha. Ehtatim ühtenzoitab lidnoid navigacijan aigan, tal'vte — tal'vel. Salehardan raudte- da avtotesild 2,5 km pitte om vaiše projektas vl 2018.
Tobmuz.
Labitnangi om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.
Municipaližen ühtnikan pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline Administracijan pämez' om Oleg Čerevko, radoi vn 2015 tal'vkuhusai. Lidnan Duman ezimez' om Jevgenii Zuikov vn 2014 sügüz'kuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 26 936 ristitud, vn 2021 — 25 501 ristitud. Kaik 26 281 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 31 501 eläjad vl 1989.
Rahvahad (enamba 1 % vl 2010): venälaižed — 73,4 %, ukrainalaižed — 10,1 %, totarlaižed — 2,7 %, komilaižed — 1,9 %, vaugedvenälaižed — 1,7 %, nencalaižed — 1,1 %, hantilaižed — 1,0 %, toižed rahvahad — 8,1 %.
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Jurgii-vägestusenkandajan kaks' jumalanpertid oma letud lidnas: vanh om saudud vll 1993−1997 i uz' vl 2007. Islaman sunnitine mečet' om sauvomas vn 2015 sügüz'kuspäi, «Ihlas»-religiisebr om registriruidud.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma ühesa nimitadud päivkodid, nell' keskškolad (nomer 1, 3, 5, 8) i gimnazii, norišton keskuz, lapsiden sädamižen keskuz, lapsiden tehnižen sädamižen keskuz, čomamahtoiden škol, kaks' sportškolad ("Junost" i olimpižen varan T.V. Ahatovan nimed). Jamalan äiprofil'žen kolledžan (Salehard) filial radab lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Tarkosale

Tarkosale (, tot. i , znamoičeb «eländpunkt jogiden keskes», sijaline ) om Venäman lidn Jamalan Nenciden avtonomižen ümbrikon päivnouzmas. Se om Puran rajonan administrativižeks keskuseks.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1932 kuti Puran rajonan administrativine keskuz. Vs 1976 elokun 18. päiväspäi oli radnikžilon statusanke. Tarkosale sai lidnan statusad vn 2004 30. päiväl keväz'kud.
Tarkosale šingotase kivivoin da sen gazan samižel («Novatek-Tarkosaleneftegaz»-edheotand i Novatek:an burauduzkompanii), gazan kondensatan ümbriradmižen tegimel, Jamalan mecanümbriradajal kombinatal (puižed pertid).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Päkupur i Aivasedapur-jogiden keskes, Päkupur-jogen oiktal randal, 22 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Joged ühthejokstas Pur-jogehe ani lidnan taga. Matkad Salehardhasai om 542 km lodeheze-päivlaskmha orhal vai 797 km avtotedme. Lähembaine lidn om Gubkinskii 95 km suvipäivlaskmha avtol. Lähembaine raudtestancii om saudud Purovsk-žilho kümnes kilometras lodeheze.
Tarkosale oli lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks sen tühjitandhasai vl 2020.
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 20 398 ristitud, rajonan kaks' videndest. Kaik 21 665 eläjad oli lidnas vl 2017, se ristitišton lugu oli kaikiš suremb.
Rahvahad (enamba 1 % vl 2010): venälaižed — 62,9 %, ukrainalaižed — 8,0 %, totarlaižed — 5,5 %, nencalaižed — 4,9 %, kumikad — 1,9 %, vaugedvenälaižed — 1,6 %, darginalaižed — 1,3 %, baškiralaižed — 1,2 %, azerbaidžanlaižed — 1,2 %, toižed rahvahad — 10,4 %, rahvahuden ozutandata — 1,1 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas: ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' (om saudud vll 2003−2005) i ph. Petr-mitropolitan časoun'. Islaman mečet' om letud vll 1998−2010.
Tarkosalen professionaline kolledž om lidnan profopendusen aluzkundaks.
Tarkosale-lidnan i Puran rajonan tobmuden pämez' om niiden ühthižen Administracijan pämez'. Edeline rajonan Administracijan pämez' om Andrei Nesteruk (tal'vku 2015 — reduku 2020).
Nevjansk

Nevjansk () om Venäman lidn Sverdlovskan agjan suvipäivlaskmas. Se om Nevjanskan ümbrikon (edel 2025. vot lidnümbrikon, edel 2006. vot — rajonan) administrativižeks keskuseks da palaks.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud Petr I-carin käskön mödhe vl 1701 kuti "Nevjan Tegim"-žilo () tehmaha raudad, nimitihe jogen mödhe. Vspäi 1878 raudtestancii om saudud. Žilo sai lidnan statusad vl 1919. Vspäi 1963 alištub agjan tobmudele oikti.
Nevjansk šingotase mašiništonsauvomižen tegimel (edel 1904. vot metallurgine; hangoikahad GEKA-kormadimed, kompressorstancijad, varapalad burauduzmašiništon täht), sauvondmaterialiden pästandal (kuivsegoitused), torviden polimerizoläcijan edheotandal i trikotažfabrikal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase municipaližen ümbrikon lodehes, Neiv- (Nevj) jogen üläjoksmusen randal ( vai endevanh "Не́вья" 294 km pitte, Turan oigedpol'ne bassein, Obin hurapol'ne bassein), Keskmäižen Uralan pautkidenno, 240 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Nevjan uiton (7,72 km²) padosein om saudud metallurgižen tegimen täht vl 1700, uit otab lidnan suvipäivnouzmad i om vezivaradimeks.
Matkad Jekaterinburghasai om seičemekümne nell' kilometrad suvhe avtotedme vai 99 km raudtedme. Nevjansk om Jekaterinburg — Alatagil keskustal, matkad Alatagilhasai om 50 km pohjoižhe, sidä kesken «Malind»-kiruhjonusel. Lähembaižed lidnad oma Kirovgrad kümnes kilometras suvipäivlaskmha Nevjanskan ümbrikon Cementnii-žilonke da sen cementtegimenke pol'tel, Ülätagil 20 km suvipäivlaskmha i Novoural'sk 30 km suvhe.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 24 567 ristitud, lidnümbrikon viž ühesandest, vn 2021 lidnan — 22 061 ristitud. Kaik 23 348 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 32 361 eläjad vl 1979.
Ortodoksižen hristanuskondan seičeme pühäpertid oma avaitud lidnas: Spasan Toižetamižen päjumalanpert' (om saudud 1824−1826), nell' jumalanpertid i kaks' časounäd. Päjumalanpert' i värištui čuhunduz (1732) oma kaikiš znamasižembad amuižed sauvused. Lidn om Vanhuskolaižiden jumalaižiden pirdandan keskuseks.
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kuz' nimitadud i nomeruidud päivkodid (nomer 1, 6 (koume adresad), 12 (kaks' adresad), 13, 36, 44 (kaks' adresad)), kuz' keskškolad (nomer 1..6), ümbrikon ehtal'ne škol, ümbrikon sädamižen keskuz, muzikškol, čomamahtoine škol, ümbrikon sportškol.
Uralan kaivuztegimiden kolledž Demidovoiden nimed om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Kamišlov

Kamišlov () om Venäman lidn da lidnümbrik Sverdlovskan agjan suves. Se om Kamišlovan rajonan administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü sihe.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud sirdanikoil-manmehil vl 1668 kuti "Kamiševskai"-slabad. Vll 1668−1679 saudihe "Kamišenskii"-lidnust kaičemha ümbrištod kalaidajiden heimoiden londoišpäi. Vspäi 1687 nimitihe "Kamišlovskai"-slabad (). Vl 1763 Sibirin trakt läbiti žilod, i vl 1781 se sai lidnan statusad. 18.-19. voz'sadoil koume jarmankad oleskeliba Kamišlovas joga vot, lidn oli Uralantaguižen villän da jauhon torguindan keskuseks. Vspäi 1885 Transsiban raudtestancii radab. Vspäi 1963 lidn alištub agjan tobmudele oikti.
Kamišlov šingotase elektrotehnižel tegimel (raudten avtomatik) i «Uralizolätor»-tegimel (elektrotehnižen porcellanan tehmine), sauvondmaterialiden tegimil (raudbetonplitad, apakut, savič), nahkan ümbriradmižen fabrikal i specialižen soban omblendfabrikal, sömtegimištol (maidtegim, leibänkombinat).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbärdajan rajonan keskuzpalas, Pišm-jogen keskjoksmusen hural randal ( 603 km pitte, Turan oigedpol'ne bassein, Obin hurapol'ne bassein) i sen penel Kamišlovk-ližajogel ( 18 km pitte), 95 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Jekaterinburghasai om 120 km päivlaskmha orhal, 130 km avtotedme vai raudtedme. Kamišlov om Jekaterinburg — Tümen' keskustal, Transsib i R351-avtote ühtenzoittas niid, matkad Tümenihesai om 180 km päivnouzmha. R351-avtote («Sibirin trakt») ümbärdab lidnad pohjoižespäi. Lähembaižed lidnad oma Bogdanovič nell'kümne üks' kilometrad päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal, 44 km Sibirin traktal vai raudtel, i Suhoi Log 42 km päivlaskmha orhal vai 55 km avtotedme.
Tobmuz.
Kamišlov om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline Administracijan pämez' om Mihail Čuharev, radoi vn 2016 heinkuhusai. Lidnümbrikon Duman ezimez' om Tat'jana Čikunova vn 2012 keväz'kuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 26 870 ristitud, vn 2021 — 27 117 ristitud. Kaik 26 538 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 33 462 eläjad vl 1989.
Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 96,8 %, toižed rahvahad — 3,2 %.
Ortodoksižen hristanuskondan viž pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: Pühän Jumalanmaman Katken päjumalanpert' (om letud vl 1821), ühtennimine naižjumalankodi sijadase siš vspäi 1998, mugažo koume jumalanpertid i časoun' oma avaitud.
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma lidnümbrikon kümne nomeruidud päivkodid (nomer 1, 2, 4, 5, 12..14, 16, 92, 170), viž keskškolad (nomer 1, 3, 6, 7, 58), licei nomer 5, lapsiden sädamižen pert', horeografine škol, čomamahtoine škol, kaks' čomamahtoiden školad (nomer 1 i 2), lapsiden da norišton sportškol.
Professionaližen opendusen aluzkundad: Kamišlovan pedagogine kolledž, Kamišlovan tegimišton da transportan tehnikum, Kamišlovan gumanitariž-tehnologine tehnikum.
Kitajankel'ne Vikipedii

Kitajankel'ne Vikipedii (ičeze nimituz (kebnenzoittud kel'): 中文维基百科, pin'jin': "Zhōngwén Wéijībǎikē") om joudai enciklopedii kitajan kelel, Vikipedijan kitajankel'ne jaguz.
Nece jaguz om avaitud 2001-nden voden 11. päiväl semendkud. Voib avaita lehtpol' veroližel kirjkelel (Honkongan, Makaon, Taivanin variantad) vai kebnenzoittud kelel (kontinentaline Kitai) avtomatižen kändusen kal't redaktoran ühtel painimel.
Vikipedijan erased lehtpoled oma blokiruidud kontinentaližen Kitain territorijal. Siš ičeze elektronižed enciklopedijad oma olmas: "Hudun" (vspäi 2005, 15 mln lehtpolid vl 2017) i "Baidupedii" (vspäi 2006, 14 mln lehtpolid vl 2017).
Nügüdläine kirjutusiden lugu om (vn 2026 02. päivän), süvüz — .
Statistik.
Sen ližaks, seičeme vikipedijad om olmas kelen paginoil (vn 2026 02. päivän):
Sisert' (lidn)

Sisert' () om Venäman lidn Sverdlovskan agjan suves. Se om Sisertin ümbrikon (edel 2025. vot — lidnümbrikon) administrativine keskuz da pala, mülüb Jekaterinburgan lidnaglomeracijha.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1732 kuti radnikoiden "Sisertin Tegim"-žilo () raudtegimenno, kudambad saudihe venämalaižen Georg Vil'hel'm de Gennin-sodainženeran käskön mödhe. Nimitihe jogen mödhe. Sisertin Tegim sai radnikžilon statusad vl 1928. Udesnimitihe nügüdläižikš vl 1932. Žilo sai lidnan statusad vn 1946 31. päiväl redukud. Erigoittihe Üläsisert'-žilod (1138 rist. vl 2010) lidnaspäi vn 1950 sulakus.
Sisert' šingotase porcellanantegimel (astjad, ikonostasad, kuvapatshaižed) i mašiništonsauvomižen «Uralgidromaš»-tegimel (pompad, gidroturbinad, korgedvol'taižen mašiništon palad).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalas, Sisert'-jogen muugotil randoil (76 km pitte, Isetin oiged ližajogi, Obin hurapol'ne bassein), 240 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Edel lidnad jogen padosein sädab kaidad lidnalašt pit'kad uitod suvipäivlaskmha lidnaspäi, Ilijinskii-uit om jogen mödvedhe pohjoižpäivnouzmha lidnaspäi. Bessonovan-mägi om lidnas (ven. "гора Бессонова").
Matkad Jekaterinburghasai om koumekümne kilometrad pohjoižhe-lodeheze orhal vai M5-avtotedme (Jekaterinburg — Čeläbinsk), trass ümbärdab lidnad päivnouzmaspäi. "Turbinnai"-raudtestancii () radab vaiše jüguiden täht, se om 29-kilometrižen raudtesarakon lopstancijaks Sisert'-žilospäi Jekaterinburgan suves, saudihe sarakod vll 1943−1944. Toižed lähembaižed lidnad oma Aramil' 25 km pohjoižhe M5-trassadme i Polevskoi 36 km päivlaskmha orhal vai 43 km avtotedme.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 20 465 ristitud, lidnan ümbrikon koumandez, vn 2021 — 20 634 ristitud. Kaik 20 962 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 22..23 tuhad vozil 1967 i 1989−2003 (23 000 eläjid vl 1989).
Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 94,6 %, totarlaižed — 1,3 %, toižed rahvahad — 4,1 %.
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma saudud lidnas: kaks' jumalanpertid i časoun'.
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma ühesa nimitadud i nomeruidud päivkodid (nomer 1..3, 14, 25, 27, 38, 44, 46), kaks' aluzškolad (nomer 14 i 15), koume keskškolad (nomer 1, 6, 23), ehtal'ne škol, školanirdpol'žen radon keskuz, ümbrikon norišton keskuz, lapsiden tehnižen sädamižen keskuz, čomamahtoiden škol, ümbrikon sportškol.
Sisertin socialiž-ekonomine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Tavd (lidn)

Tavd () om Venäman lidn Sverdlovskan agjan päivnouzmas. Se om Tavdan ümbrikon (edel 2025. vot — lidnümbrikon) administrativine keskuz da pala, agjan kaikiš päivnouzmaižemb lidn.
Istorii.
Mansilaižed oma igähine rahvaz lidnümbrikon tahondal, "tāğl, tāgt" znamoičeb «täuz'» heiden kelel i libub amuižen ezikelen «*täwde»-sanantüvespäi. Ezmäižen eländpunktan aluz lidnan territorijal oli pandud Karatunk-jogensunno 1870-nzil vozil kuti "Karatunk"-külä (, nügüd' üks' irdoišpäi) vatefabrikanno. "Tavd"-žilo sündui vl 1910 varatoitamha Transsiban sauvondad puižil špaloil, nimitihe jogen mödhe. Saudihe "Tavd"-raudtestancijad vl 1916. Žilo sai lidnan statusad vn 1937 20. päiväl heinkud. Vodele 1969 jätktihe raudted lidnaspäi Jugraha mecad varhapanemha.
Tavd šingotase mectegimel (pertiden sauvond), meckombinatal (pilindmaterialad i tehnologine pärzak), faneran kombinatal i leibäntegimel. Ende mehanine tegim (mecavtotehnik), gidrolizan tegim, suks'fabrik, kaks' raudtedepod i maidtegim radoiba.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalas, Tavd-laivjogen alajoksmusen oiktal randal (Tobolan hura ližajogi 719 km pitte, Obin hurapol'ne bassein), 70 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Jekaterinburghasai om 310 km suvipäivlaskmha orhal, 358 km avtotedme vai üks'teižedme raudtedme. Lendimport om lidnan pohjoižes, se ei ole rados passažiroiden täht. Lähembaižed lidnad oma Tümen' (Tümenin agj) sada kilometrad suvhe orhal vai 128 km avtotedme i Turinsk 93 km päivlaskmha orhal, 105 km avtotedme vai raudtel.
Kaik om 260 irdad lidnas, kaks' torgud oma saudud: Keskuzline i Vägestusen.
Tobmuz.
Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline lidnümbrikon pämez' om Viktor Lačimov (tal'vku 2010 — semendku 2021). Lidnümbrikon Duman ezimez' om Dmitrii Nohrin vn 2017 sulakuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 35 421 ristitud, ümbrikon nell' videndest, vn 2021 — 32 749 ristitud. Kaik 33 666 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 49 tuhad eläjid vl 1967.
Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 95,6 %, totarlaižed — 1,0 %, toižed rahvahad — 3,4 %.
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Mikulai-čudonsädajan puine jumalanpert' om saudud lidnas vll 2004−2014.
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma koumetoštkümne nomeruidud päivkodid (nomer 1..6, 11..14, 18, 22, 25), kaks' aluzškolad (nomer 8, 14), kuz' keskškolad (1, 2, 7, 9, 11, 18), specialine korrekcine škol 8. toižendan, sädamižšingotesen i gumanitarižen opendusen «Garmonija»-keskuz, muzikškol, čomamahtoiden škol, lapsiden da norišton sportškol.
Tavdan tehnikum Agei Jelohinan nimed om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Üläpišm

Üläpišm (, ) om Venäman lidn Sverdlovskan agjan suves. Se om Üläpišman lidnümbrikon administrativine keskuz da pala, Jekaterinburgan pohjoine ezilidn.
Istorii.
"Pišm"-külä mainitase lidnan territorijal vl 1701. Eländpunktan aluz om pandud vl 1854 kuti "Vas'kne Kaivuz"-žilo () vas'ken samižen zavodindanke. Saudihe vas'kensuladamižtegint kahtes vodes. Žilo sai lidnan statusad nügüdläiženke nimenke vn 1946 22. päiväl uhokud, nimitihe jogen mödhe. Vspäi 1963 alištub agjan tobmudele oikti.
Üläpišm šingotase vas'ken i harvoiden mametalloiden (samarii, disprozii, vanadii) metallurgijal («Uralan kaivuzmetallurgižen kompanijan» baz), neniden metalloiden mašiništonsauvomižel (elektrovedimed, lehtezmetall, vanuim, magnitad, mašiništ ühthekeitandan täht), sömtegimištol (maidtegim, leibänkombinat), mugažo himižreaktividen tegim i leskusenvastaižiden materialoiden tegim ratas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon suviröunanno, Pišm-jogen purtkenno (joginiškanno, Turan oiged ližajogi, Obin hurapol'ne bassein), 270 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Agjan Jekaterinburg-keskuz zavodiše ani suvhe, rengazavtoten taga. Lidnoiden keskused oma nell'toštkümnes kilometras toine toižespäi. Toižed lähembaižed lidnad oma Berözovskii 15 km suvipäivnouzmha avtotedme i Sredneural'sk kaks' kilometrad lodeheze avtol.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 59 749 ristitud, lidnümbrikon viž kudendest, vn 2021 — 71 335 ristitud. Kaik 69 117 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 84,0 %, totarlaižed — 8,8 %, baškiralaižed — 1,8 %, toižed rahvahad — 5,4 %.
Ortodoksižen hristanuskondan koume jumalanpertid oma saudud lidnas: Jumalanmaman Emäganpäivän (om sätud vll 1997−2000), ph. Aleksandr Nevalaižen (kaumžomal), phh. Ioakiman i Annan (letihe vll 2019−2020). Islaman pühäpert' Ismail al'-Buhari-imaman nimed om avaitud.
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kaks'kümne kuz' nimitadud i nomeruidud päivkodid (nomer 1..7, 9, 11, 13, 17, 22..24, 26, 28, 29, 31, 34, 36, 40..43, 47, 48), seičeme keskškolad lidnas (nomer 1..4, 22, 25, 33) i nell' keskškolad ümbrikon žiloiš (nomer 7, 9, 16, 24), škol-internat, škol sogedoiden da väll'nägijoiden lapsiden täht, lapsiden sädamižen pert', muzikškol Z. N. Osipovan nimed, čomamahtoine škol, čomamahtoiden škol, olimpižen varan «Lider»-sportškol (nell' filialad ümbrikos), sportškol Aleksandr Kozicinan nimed, lapsiden «Kvantorium»-tehnopark (vn 2021 uhokuspäi).
Professionaližen opendusen aluzkundad: Üläpišman mehaniž-tehnologine "Junost' "-tehnikum («Nor'aig»), UKMK:n Tehnine universitet (privatine), Uralan valdkundaližen kolledžan Ivan Polzunovan nimed (Jekaterinburg) filial.
Kušv

Kušv ( «hapnu vezi» permin komin kelespäi) om Venäman lidn da raudtesol'm Sverdlovskan agjan päivlaskmas. Se om Kušvan ümbrikon (edel 2025. vot — lidnümbrikon) administrativine keskuz da pala.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud "Kušvan tegim"-žiloks () raudkivendon löudmižsijanno (Blagodat'-raudmägi, nimitihe Anna Ioannovna-imperatornaižen nimen kändusel ivrit-kelespäi), ühtennimižen jogen randal vl 1735. Saudihe padoseinäd jogel, i ezmäine čuhunduzpäč radaškanzi vn 1739 sügüz'kul. Raudte ühtenzoiti Alatagilanke i Jekaterinburganke vl 1878, raudtestancii nimitase "Goroblagodatskai" (). Toižed lidnan raudtestancijad oma "Kušv" i "Blagodat' " jonol edemba Jugrahasai. Žilo sai lidnan statusad vn 1925 semendkus, nimitase nügüdläižikš vspäi 1926.
Kušv šingotase kaivuzohjandusel (löudmižsijad lidnan ümbrištos i kivendon jändusiden kogod), raudkivendon küllästamižel kahtel fabrikal, vanundpuiden valkoiden tegimel, sauvondmaterialiden tegimištol (transportmašiništon tegimen metalližkonstrukcijad, keramzitan tegim, raudbetonantegim, rusttan savičun edheotand, šebin') i sömtegimištol (maidtegim, leibänkombinat). Edel 2003. vot sijaližen raudkivendon vanadijanke samine da sen küllästoitand oliba olmas, nügüd' kar'jer jäi 315 m süvütte.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon pohjoižpäivnouzmas, kaks'kümnes kilometras päivnouzmha Uralan pämägisel'gaspäi, Kušv-jogen randoil (20 km pitte, Turan oiged ližajogi, Obin hurapol'ne bassein), 250..260 metrhasai korktusil, 240 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Korktusiden vajehtuz sase 50..60 metrhasai. Kušv-lidn ümbärdab Kušvan uitod (keskuses i suves) i Blagodat'-mäged (päivnouzmas).
Matkad Jekaterinburghasai om 168 km suvhe-suvipäivnouzmha orhal, 192 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Ülätur nelläs kilometras pohjoižhe-pohjoižpäivnouzmha orhal, avtotedme vai raudtel, i Krasnoural'sk 17 km päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha orhal, 20 km avtotedme vai raudtel.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 30 167 ristitud, lidnan ümbrikon seičeme kümnendest, vn 2021 — 27 306 ristitud. Kaik 28 409 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 47 tuhad eläjid vl 1967.
Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 93,4 %, totarlaižed — 2,9 %, toižed rahvahad — 3,7 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid ratas lidnas: Mikoi-arhangelan jumalanpert' (om saudud vll 1886−1892) i ph. Spiridon Trimifuntalaižen jumalanpert'. Islaman pühäpert' om letud lidnas.
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kümne nomeruidud päivkodid (nomer 5, 10, 12, 19, 24, 30, 54, 58, 59, 62), viž keskškolad (nomer 1, 3, 4, 6, 10), sädamižen i norišton politikan pert', muzikškol, čomamahtoine škol, olimpižen varan sportškol.
Barančinskijan elektromehanižen tehnikuman Kušvan filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Primorsk

Primorsk om eländpunktoiden riven nimituz venäkel'žiš maiš. Se voib znamoita:
Alasald

Alasald () om Venäman lidn Sverdlovskan agjan päivlaskmas. Se om Alasaldan lidnümbrikon administrativine keskuz.
Istorii.
Ende mansin žilo oli lidnan territorijal. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1760 (vai 1758 — vanhuskolaižiden časoun') kuti Nikita Demidovan raudantegim i žilo senno Sald-jogen randal. Žilon eläjad oliba sirdanuzikš mehikš Alalidnan, Kazanin i Arhangel'skan gubernijoišpäi. Vll 1851−1858 lattihe Venäman ezmäižiden raudterel'soiden pästandad. Vspäi 1938 Alasald om lidnan statusanke. Saubatihe raudan metallurgijan päčid 1970-nzil vozil.
Alasald šingotase vanundantegimel (raudasižed aluižed da ladlused rel'soiden alle), Mašiništonsauvomižen tedoinstitutal da sen tehmižel (vitkod raketlikutimed i hapanik), mugažo mecan ümbriradmižel pilindmaterialoikš.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Sald-jogen randoil ( 122 km pitte, Tagilan oiged ližajogi, Obinjogen hurapol'ne bassein), 175 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Uit-vezivaradim om saudud ülezjogen, sijadase lidnan suves. Matkad Jekaterinburghasai om 137 km suvhe orhal, 185 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaine lidn om Üläsald vides kilometras päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal, avtol i raudtel.
"Alasald"-raudtestancii om lidnan pohjoižpäivnouzmas. Elektrojonused ühtenzoittas lidnad Alatagilanke 45 km suvipäivlaskmha i Alapajevskanke 60 km suvipäivnouzmha.
Tobmuz.
Kaik nell' pen't žilod mülüdas lidnümbrikho Alasaldan ližaks. Lidnümbrikon pind — 590,8 km².
Edeline lidnümbrikon pämez' om Jelena Matvejeva (keväz'ku 2012 — viluku 2020).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 17 619 ristitud, lidnümbrikon — 17 939 ristitud. Vl 2017 kaik 17 380 ristitud elihe lidnas i 17 672 ristitud kaikes lidnümbrikos. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 20..22 tuhad eläjid vozil 1959−1992 (22 000 rist. vl 1967).
Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 94,2 %, totarlaižed — 1,1 %, toižed rahvahad — 4,7 %.
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid ratas lidnas: ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' (om saudud vll 1810−1834), ph. Aleksandr Nevalaižen jumalanpert' (1905), Jumalanmaman «Spravitai»-jumalaižen pühäpert'-časoun' (2013).
Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, keskškolad. Alatagilan kaivuzmetallurgižen kolledžan filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Ülätur

Ülätur (, ) om Venäman lidn da lidnümbrik Sverdlovskan agjan päivlaskmas.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1737 kuti kaugedraudan valamižtegim i žilo senno Tur-jogen randal. Vl 1766 panihe Alaturan alust, i nimitaškanzihe žilod nügüdläižikš sijadusen mödhe lähemb joginiškannoks. Vn 1928 27. päiväl elokud kätihe radnikžiloks. Vspäi 1941 Ülätur om lidnan statusanke. Vhesai 1996 oli alištunu lähižen Kušv-lidnan tobmudele.
Ülätur šingotase mašiništonsauvomižen tegimel (raudten elektročepiden irdaližed katkaižimed).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon päivnouzmas, Tur-jogen molembil randoil (Obinjogen hurapol'ne bassein), 220 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Padosein sädab Üläturan vezivaradimen, ned oma lidnan suvipäivlaskmas.
Matkad Jekaterinburghasai om 175 km suvhe orhal, 203 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Krasnoural'sk kahesas kilometras päivnouzmha orhal, avtol i raudtel, i Kušv nelläs kilometras suvhe-suvipäivlaskmha orhal, avtotedme vai raudtel. Kilometrine sarak tuleb lidnha «Alatagil — Serov»-avtotekeskustalpäi.
Tobmuz.
Ülätur om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnümbrikon pind — 236,43 km².
Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline Administracijan pämez' om Aleksandr Brezgin, radoi vn 2017 uhokuhusai. Lidnümbrikon Duman ezimez' om Il'sur Musagitov vn 2019 redukuspäi. Edeline Duman ezimez' om Ol'ga Doboš (tal'vku 2015 — reduku 2019).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 9 461 ristitud, vn 2021 — 8 554 ristitud. Kaik 9 128 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 16..17 tuhad eläjid vozil 1959−1970 (17 509 rist. vl 1959).
Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 83,5 %, totarlaižed — 14,4 %, toižed rahvahad — 2,1 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: ph. Aleksandr Nevalaižen päjumalanpert' (om saudud vll 1905−1908) i ph. Jurgii-vägestusenkandajan časoun'.
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kuz' nimitadud i nomeruidud päivkodid (nomer 11, 12, 35, 45, 47, 56), kaks' keskškolad (nomer 14 i 19), školanirdpol'žen radon "Mužestvo"-keskuz sodapatriotižes kazvatandas («Mehestuz»), lidnan norišton iniciativoiden keskuz, čomamahtoiden škol A. A. Pantikinan nimed, lapsiden da norišton sportškol.
Üläturan mehanine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Severoural'sk

 Severoural'sk () om Venäman lidn Sverdlovskan agjan lodehes. Se om Severoural'skan ümbrikon (edel 2025. vot — lidnümbrikon) administrativine keskuz, mülüb sihe.
Istorii.
Ende mansid eliba niiš tahoiš. Venälaižiden eländpunktan aluz om pandud vl 1758 kuti žilo sauvomha da holitamha Petropavlovskii-tegint sijaližen raudkivendon ümbriradmižen täht, nimitihe žilon Pedroin da Pauloin pühäpertin mödhe. Vl 1826 avaitihe kuldan jogilöudmižsijid, i vl 1827 sauptihe raudantegint torhuden lopindan tagut. Vl 1931 löuzihe alüminijan torhut žilonno. Vn 1944 27. päiväl kül'mkud žilo sai lidnan statusad nügüdläiženke nimenke. Nimi om anttud geografižen sijadusen mödhe, kuti Sredneural'sk- i Suviural'sk-lidnoile. Vspäi 1963 lidn alištub agjan tobmudele oikti.
Severoural'sk šingotase boksitoiden järedal samižel kaivuziden kal't («Sevuralboksitruda»-edheotand mülüb «Rusal»-kompanijan strukturha), mugažo raudbetonantegim, omblendfabrik i oludtegim jätktas radod.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon suvipäivnouzmas, Vagran-jogen hural randal ( 137 km pitte, Sos'van oiged ližajogi, Obinjogen hurapol'ne bassein) i sen Kolong-ližajogen randoil ( 41 km pitte), Pohjoižen Uralan päivnouzmaižidenno pautkidenno, 200 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Jekaterinburghasai om 370 km suvipäivlaskmha orhal vai 440 km avtotedme, raudteühtenzoituz om vaiše jüguiden täht. Lähembaine lidn om Volčansk kaks'kümnes vides kilometras suvhe orhal, avtol i raudtel. Radonan londuseline koncentracii om lujetud.
Ei ole passažirühtenzoitust raudtedme "Severoural'sk"-raudtestancijhasai vspäi 2013, sen ližaraudted oma demontiruidud, raudtevagzalan sauvuz kävutase avtostancijaks. "Boksitad"-raudtestancii () radab lidnan suves jüguiden täht vaiše.
Tobmuz.
Municipaližen ümbrikon Dum kogoneb 20 deputataspäi, valitas heid videks vodeks.
Edeline lidnan ümbrikon pämez' om Vasilii Matüšenko (reduku 2016 — uhoku 2022).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 29 263 ristitud, lidnan ümbrikon koume videndest, vn 2021 — 24 428 ristitud. Kaik 26 543 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 36 200 eläjad vodel 1992.
Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 90,9 %, totarlaižed — 3,8 %, ukrainalaižed — 1,3 %, toižed rahvahad — 4,0 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: phh. Pedroin da Pauloin päjumalanpert' (kivine om saudud vll 1787−1798) i ph. Jurgii-vägestusenkandajan jumalanpert' (letihe vll 2013−2015). Islaman kundaline («mahallä») mečet' om avaitud lidnas.
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma üks'toštkümne päivkodid, viž keskškolad, čomamahtoiden škol, čomamahtoine škol, školoidenkeskeine openduzkombinat.
Severoural'skan politehnikum (tehnikum) i Jekaterinburgan ekonomikan da tehnologijoiden kolledžan filial oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Degtärsk

Degtärsk (, ) om Venäman lidn da municipaline ümbrik (edel 2025. vot — lidnümbrik) Sverdlovskan agjan suvipäivlaskmas.
Istorii.
Pordaigaližed sauvused oliba lidnan tahos 19. voz'sadaspäi varhapanemha hil't sijaližiš koivuišpäi Revdan tegimen täht da ajamha dögotid. Eländpunktan aluz om pandud vl 1914 kuti "Degtärk"-žilo () samha vas'kkivendod (lopihe samišt vl 2010). Vn 1954 18. päiväl kül'mkud ühtištadihe Revdan Degtärk- (ven. "Ревдинская Дегтярка") i Severskai Degtärk- (ven. "Северская Дегтярка") žiloid da anttihe lidnan statusad nügüdläiženke nimenke. Vhesai 1997 lidn oli alištunu Revd-lidnan tobmudele.
Degtärsk šingotase mašiništonsauvomižen tegimel (fil'trad, avtoklavad, mülüd, lämudenvajehtuzladimed), «Cvetmetavtomatika»-tedoinstitutan tegimel i mouckiven ümbriradmižen tegimel, mugažo leibäntegim radab. Valamiž-metallurgine tegim seižub radmata.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Keskmäižen Uralan päivlaskmaižil pautkil, 370 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Väzovk-jogi jokseb lidnan suves ( 19 km pitte, Čusovai-jogen hura ližajogi, Kamanjogen hurapol'ne bassein). Ikbulat-järv levineb lidnan pohjoižpäivnouzmaižel röunal.
Matkad Jekaterinburghasai om kaks'kümne kahesa kilometrad suvipäivnouzmha orhal vai 48 km avtotedme. Lähembaine lidn om Revd kümnes kilometras lodeheze orhal, avtol i raudtel.
Tobmuz.
Kaik koume pen't žilod mülüdas ümbrikho Degtärskan ližaks: Berežok (45 rist. vl 2010, Čusovai i Väzovai kaikenaigaižeta ristitištota). Municipaližen ümbrikon pind — 167 km².
Ümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline Administracijan pämez' om Igor' Busahin, radoi vn 2018 redukuhusai. Degtärskan ümbrikon Duman ezimez' om Igor' Busahin vn 2021 kül'mkuspäi. Edeližed Duman ezimehed oma Ol'ga Hisamova (viluku 2018 — kül'mku 2021), Rašit Andaržanov (radoi vn 2018 vilukuhusai).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 15 522 ristitud, ümbrikon — 15 567 ristitud, vn 2021 lidnan — 15 497 ristitud. Vl 2017 kaik 16 141 ristitud elihe lidnas i 16 188 ristitud kaikes ümbrikos. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 27 430 eläjad vodel 1959.
Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 86,8 %, totarlaižed — 7,0 %, udmurtalaižed — 1,4 %, baškiralaižed — 1,3 %, toižed rahvahad — 3,5 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma saudud lidnas: ph. Jurgii-vägestusenkandajan puine jumalanpert' (om vspäi 2007) i ph. Dimitrii Solunalaižen časoun' (letihe vl 2005).
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma seičeme nomeruidud päivkodid (nomer 1, 11, 16, 20, 24, 38, 49), koume keskškolad (nomer 16, 23, 30), ehtal'ne škol nomer 4, Degtärskan škol adaptiruidud programidenke (ende specialine korrekcine škol nomer 15), ližaopendusen "Unikum"-keskuz, čomamahtoiden škol, lapsiden da norišton sportškol, «Nor' tehnikanradai»-klub.
Lidnan professionaližen opendusen aluzkund om openduzkombinat. Toižed lähembaižed profopendusen aluzkundad sijadasoiš neniš lidnoiš: Revd, Pervoural'sk, Jekaterinburg.
Uz' Läl'

Uz' Läl' () om Venäman lidn Sverdlovskan agjan päivlaskmas. Se om Uden Lälin ümbrikon (edel 2025. vot lidnümbrikon, edel 2006. vot — rajonan) administrativine keskuz, mülüb sihe.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1903 kuti "Uz' Läl' "-žilo (Vanh Läl'-žilo-ki om olmas), nimitihe jogen mödhe. Vspäi 1928 oli rajonan keskuseks. Žilo sai lidnan statusad vl 1938. Toižen mail'man sodan aigan patrontegim radoi lidnas.
Uz' Läl' šingotase Uden Lälin cellülozbumagaižel kombinatal, mugažo mecižandusen edheotand i leibänkombinat ratas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon päivnouzmas, Läl'-jogen keskjoksmusen muugotil randoil ( 242 km pitte, Sos'v-jogen oiged ližajogi, Obin hurapol'ne bassein), 100 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
"Läl' "-raudtestancii om «Alatagil — Serov»-keskustal, sijadase lidnan keskuses. Kaik viž avtotesildad om saudud Läl'-joges päliči. Matkad Jekaterinburghasai om 246 km suvhe orhal, 290 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaine lidn om Verhoturje kaks'kümne viž kilometrad suvipäivnouzmha orhal vai raudtel, 41 km avtol.
Klimat om ven kontinentaline vilu. Voden keskmäine lämuz om +0,6 C°, kezakun-elokun +15,0..+18,1 C°, tal'vkun-uhokun −16,3..−18,0 C°. Ekstremumad oma −52,3 C° (tal'vku) i +38,4 C° (heinku). Kezaaigan minimum om −5,0 C° (kezaku, eloku), tal'vaigan maksimum om +4,2 C° (uhoku). Voib panda halad kezaaigan miččel taht kul (heinkun minimum om −2,1 C°). Paneb sadegid 522 mm vodes, enamba heinkus (96 mm) i elokus (73 mm), vähemba tal'vkus-keväz'kus (17..26 mm kus).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 12 734 ristitud, ümbrikon viž ühesandest, vn 2021 — 10 684 ristitud. Kaik 11 947 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 16..18 tuhad eläjad vll 1959−1979 (18 000 rist. vl 1967).
Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 93,8 %, totarlaižed — 2,3 %, saksalaižed — 1,0 %, toižed rahvahad — 2,9 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma saudud i avaitud Udes Läliš: Sündun Eläbzdusen (puine, saudihe vll 2001−2006) i Venäman uziden moknikoiden da hengenavaidamižen kundlijoiden (om letud türman territorijal vll 2015−2016). Islaman pühäpert' om avaitud lidnas vl 2019.
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma seičeme nimitadud i nomeruidud päivkodid (nomer 2, 4..6, 9..11), koume keskškolad (nomer 1, 2, 4), lapsiden sädamižen "Raduga"-pert' («jumalanbembel'»), čomamahtoiden škol, lapsiden da norišton sportškol.
Serovan politehnižen tehnikuman filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Suhoi Log (lidn)

Suhoi Log () om Venäman lidn Sverdlovskan agjan suves. Se om municipaližen Suhoi Log-ümbrikon (edel 2025. vot — lidnümbrikon) administrativine keskuz, mülüb sihe. Edel 1996. vot kaks' municipališt ühtnikad oli: Suhoi Log-lidn i Suhoi Logan rajon.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1710 kuti "Suholožskai"-slabad (), ümbärdajad küläd da žilod oma olmas 17. voz'sadan lopuspäi. Sauvondmaterialiden tegimed radaškanziba žilos 1930-nzil vozil. Vn 1943 uhokus anttihe radnikžilole lidnan statusad nügüdläiženke nimenke. Vspäi 1965 lidn om alištunu agjan tobmudele oikti.
Suhoi Log šingotase libutimiden tegimel (sildkranad), valamižtegimel (terasespäi, kaugedraudaspäi) i sauvondmaterialiden tegimištol (cement, leskusenvastaižed materialad, šifer, azbestcementtorved).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon suviröunanno, Pišm-jogen oiktal randal tobjimalaz (, Tur-jogen oiged ližajogi, Obin hurapol'ne bassein), 170 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Jekaterinburghasai om 87 km päivlaskmha orhal, 106 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaine lidn om Bogdanovič kümnes kilometras suvhe orhal, avtol i raudtel.
"Kunar"-raudtestancii (ven. "Куна́ра") radab «Bogdanovič — Artömovskii»-keskustal.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 34 554 ristitud, lidnan ümbrikon seičeme kümnendest, vn 2021 — 32 748 ristitud. Kaik 34 018 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 36 800 eläjad vodel 1992.
Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 94,8 %, totarlaižed — 1,6 %, toižed rahvahad — 3,6 %.
Ortodoksižen hristanuskondan Sündun Nägundan jumalanpert' om kaičenus vspäi 1865.
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kümne nimitadud i nomeruidud päivkodid (nomer 2, 3, 8, 29, 37..39, 42..44), nell' keskškolad (nomer 2, 5, 6, 7), gimnazii nomer 1, licei nomer 17, škol adaptiruidud programidenke, radajan norišton ehtal'ne škol nomer 1, ümbrikon ližaopendusen keskuz, muzikškol, čomamahtoiden škol V. A. Bunakovan nimed, ümbrikon sportškol.
Suhoi Logan äiprofil'ne tehnikum, Sverdlovskan agjan medicinižen kolledžan filial (Jekaterinburg) i Jekaterinburgan ekonomikan da tehnologijoiden kolledžan filial oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Kirovgrad

Kirovgrad (), edel 1936. vot "Kalat" (), om Venäman lidn Sverdlovskan agjan suvipäivlaskmas. Se om Kirovgradan ümbrikon (edel 2025. vot — lidnümbrikon) administrativižeks keskuseks da palaks.
Istorii.
Eländpunkt mainitase dokumentoiš ezmäižen kerdan vl 1808 kuti "Kalat"-žilo (), nimi libub ezimeletaden türkan kelišpäi ("kala-ata" «tatan külä»). Vl 1812 löutihe vas'kkivendod lidnanno, 19. voz'sadan keskes avaitihe kuldan sijid. Vspäi 1914 vas'kensuladuztegim radoi, saudihe kaks' raudtesarakod sen täht «Jekaterinburg — Alatagil»-keskustaspäi. Vl 1932 Kalat-žilo sai lidnan statusad, udesnimitihe sidä nügüdläižikš vn 1935 tal'vkus kompartijan Sergei Kirov-šingotajan kanzannimen mödhe. Vodele 1941 vas'ken sijaline samine tuli lophu, ei jänd kivendod. Vspäi 1963 lidn alištub agjan tobmudele oikti.
Kirovgrad šingotase koviden ühthesuladusiden tegimel (vspäi 1942, vol'framan i kobal'tan ühtnendad) i tegimištoližsegoitusiden tegimel (vspäi 1994, čomitandsauvondmaterialad, letked, röntgenvastaižed segoitused, substancijad samha kivivoid).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Kalat (Kalatink) jogen randoil ( 10 km pitte, Turan oigedpol'ne bassein, Obin hurapol'ne bassein), Keskmäižen Uralan päivnouzmaižil pautkil, 290 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Pened vezivaradimed oma lidnan pohjoižes i suves.
Matkad Jekaterinburghasai om 73 km suvhe-suvipäivnouzmha orhal, 92 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Nevjansk kümnes kilometras pohjoižpäivnouzmha, Ülätagil 10 km suvipäivlaskmha i Novoural'sk 20 km suvhe.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 21 035 ristitud, lidnümbrikon koume nelländest, vn 2021 — 18 698 ristitud. Kaik 19 712 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 25 598 eläjad vl 1989.
Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 90,9 %, totarlaižed — 5,2 %, toižed rahvahad — 3,9 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma saudud lidnas: ph. Amvrosii Optijanalaižen (letihe vll 2003−2004) i Jumalanmaman Vladimiran jumalaižen (om saudud vl 1997). Islaman pühäpert' om sauvomižes.
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kuz' nimitadud i nomeruidud päivkodid (nomer 1 (kaks' adresad), 2 (kaks' adresad), 3 (koume adresad), 4, 10, 26), augotižškol nomer 7, koume keskškolad (nomer 1, 2, 3), Federaližen aznoičendoiden radnikoičendan keskškol, škol-internat, ümbrikon lapsiden sädamižen keskuz Je. I. Porošinan nimed, lapsiden ližaopendusen keskuz, muzikškol, čomamahtoine škol, "Čaika"-sportškol («Kajag»).
Uralan valdkundaližen kolledžan Ivan Polzunovan nimed (Jekaterinburg) filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Ivdel'

Ivdel' (, ) om Venäman lidn Sverdlovskan agjas. Se om agjan kaikiš pohjoižemb lidn, Ivdelin lidnümbrikon administrativine keskuz, mülüb sihe.
Istorii.
Vspäi 1589 Loz'van lidnuz () oli olmas Ivdel'-jogensun randal, ezmäine puine lidnuz Uralan taga. Eländpunktan aluz om pandud vl 1831 kuti "Nikito-Ivdel' "-žilo (vai "Šapš", ven. "Шапша") kuldkivendon samižen fabrikanno Šapš-jogen lanktendan sijas Ivdelihe, vides kilometras ülezjogen nügüdläižes lidnaspäi. Vl 1849 sirtihe žilod nügüd'aigažhe sijha. Vl 1924 udesnimitihe žilod nügüdläižikš. Vn 1943 28. päiväl semendkud anttihe Ivdelile lidnan statusad. Vspäi 1963 lidn alištub agjan tobmudele oikti.
Ivdel' šingotase mecan ümbriradmižel, magistraližiden gazanveimiden holitusel i kolonijoil türmatud mehiden täht. Vhesai 2005 gidrolizantegim radoi mugažo, pästli tehništ etilspirtad i sötesepid.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalan suvipäivlaskmas, ühtennimižen jogen hural randal tobjimalaz (116 km pitte, Loz'van oiged ližajogi, Obinjogen hurapol'ne bassein), Pohjoižen Uralan pautkiden taga, 80 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
"Ivdel'-1"- i "Ivdel'-2"-raudtestancijad oma «Serov — Nägan'» keskustal, ned seištas Ivdel'-jogen erazvuiččil randoil kahtes kilometras suvhe lidnan päterritorijaspäi. Matkad Jekaterinburghasai om 425 km suvhe orhal, 520 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaine lidn om Severoural'sk 66 km suvhe orhal vai 81 km avtol, voib sadas raudtel-ki (200 km) Serovan kal't.
Klimat om ven kontinentaline, tal'v om hätkeline da vilu. Voden keskmäine lämuz om −0,1 C°, kezakun-elokun +13,9..+17,7 C°, tal'vkun-uhokun −15,8..−18,5 C°. Ekstremumad oma −49 C° (viluku, tal'vku) i +35,1 C° (kezaku, heinku). Kezaaigan minimum om −6 C° (eloku), tal'vaigan maksimum om +9 C° (uhoku). Paneb sadegid 532 mm vodes, enamba kezakus-sügüz'kus (65..76 mm kus), vähemba uhokus-keväz'kus (17..23 mm kus) i tal'vkus (23 mm). Voden keskmäine relätivine nepsuz om 73 %.
Tobmuz.
Kaik 27 žilod mülüdas lidnümbrikho Ivdelin ližaks.
Edeline lidnan pämez' om Pötr Sokolük (2001 — sügüz'ku 2020).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 17 775 ristitud, lidnümbrikon koume nelländest, vn 2021 — 14 306 ristitud. Kaik 16 090 eläjad oli lidnas i 21 990 eläjad kaikes lidnümbrikos vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 28 000 eläjid vodel 1967.
Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 90,7 %, saksalaižed — 2,7 %, ukrainalaižed — 1,9 %, totarlaižed — 1,1 %, toižed rahvahad — 3,6 %.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' jumalanpertid oma saudud lidnas NSTÜ:n olendan jäl'ghe, niišpäi ph. Ondrii Ezikuctud radab kolonijan territorijal, toižed oma Jumalanmaman Emäganpäivän kaks' jumalanpertid, Venäman uziden moknikoiden da hengenavaidamižen kundlijoiden jumalanpert'. Islaman mečet' oma avaitud kolonijas.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma viž päivkodid, koume keskškolad (nomer 1, 2, 7), lapsiden sädamižen pert', lapsiden i norišton sportškol. Uralan tegimištoliž-ekonomižen tehnikuman filial (Jekaterinburg) om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Krasnoural'sk

Krasnoural'sk () om Venäman lidn Sverdlovskan agjan päivlaskmas. Se om Krasnoural'skan municipaližen ümbrikon (edel 2025. vot — lidnümbrikon) administrativine keskuz, mülüb sihe.
Istorii.
Ezmäižed eländpunktad lidnan territorijal mainitasoiš vspäi 1832 vällän kuldkivendon löudmižsijidenno. Avaitihe vas'ken Bogomolovan löudmižsijad 19. voz'sadal, kuldsijan Bogomolov-pidajan kanzannimen mödhe. Eländpunktan aluz om pandud vl 1925 kut "Bogomolstroi"-žilo otmaha kävutamižhe vas'ken kivendod. Vl 1929 udesnimitihe sidä "Uralmed'stroi"-žiloks. Vas'kensuladuztegim radaškanzi vl 1931, i udesnimitihe radnikžilod nügüdläižikš. Vn 1932 vilukus anttihe Krasnoural'skale lidnan statusad. Vspäi 1963 lidn alištub agjan tobmudele oikti.
Krasnoural'sk šingotase «Svätogor»-vas'kensuladuzkombinatal (mülüb Uralan kaivuzmetallurgižhe kompanijha), meblin tehmižel, leibänkombinatal i lindfabrikal. Himine tegim ei ole rados.
Geografijan andmused.
Lidnan suvi sijadase ümbrikon lodehes, Kušaik-jogen randoil ( 12 km pitte, Saldan hura ližajogi, Tur-jogen oigedpol'ne bassein), lidnan pohjoine — Klüčevk-jogen randoil (ven. "Ключевка", Aivanjogen oiged ližajogi, Saldan hura ližajogi), Keskmäižen Uralan päivnouzmaižil pautkil, 220 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
"Vas'k"-raudtestancii () om lopuline sarakol «Alatagil — Serov»-raudtekeskustaspäi. Matkad Jekaterinburghasai om 172 km suvhe orhal, 207 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Kušv seičemetoštkümnes kilometras päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal, 20 km avtotedme vai raudtel, i Ülätur kahesas kilometras päivlaskmha orhal, avtol vai raudtel.
Tobmuz.
Kaik ühesa pen't žilod da üks' külä mülüdas ümbrikho Krasnoural'skan ližaks. Küläkundad oliba tühjitadud vl 2017. Municipaližen ümbrikon pind — 1627,23 km².
Ümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez', edel vn 2017 redukud oli Duman ezimez'. Municipaližen ümbrikon Duman ezimez' om Aleksei Medvedev vn 2017 redukuspäi. Edeline Duman ezimez' (sen aigan lidnümbrikon pämez') om Väčeslav Gribov (eloku 2016 — reduku 2017).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 24 980 ristitud, lidnümbrikon — 25 541 ristitud. Vn 2021 rahvahanlugemižen mödhe lidnalaižiden lugu oli 21 507 ristitud. Kaik 23 142 ristitud elihe lidnas i 23 619 ristitud kaikes lidnümbrikos vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 38..40 tuhad eläjid vll 1959−1979 (40 tuh. rist. vl 1967).
Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 92,4 %, totarlaižed — 3,8 %, toižed rahvahad — 3,8 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid i protestantizman koume pühäpertid oma saudud lidnas.
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kümne nomeruidud päivkodid (3, 4, 7..9, 16, 18, 22, 26, 30), viž keskškolad (nomer 1, 2, 3, 6, 8), korrekcine škol nomer 4, čomamahtoiden škol, sportškol.
Krasnoural'skan äiprofil'ne tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Alasergid

Alasergid () om Venäman lidn da lidnankund Sverdlovskan agjan suvipäivlaskmas. Se om Alasergin rajonan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1743 kuti žilo sauvomha da holitamha kaugedraudan suladusen tegint. Vl 1943 anttihe Alasergile lidnan statusad. Vozil 1963−1966 lidn oli alištunu agjan tobmudele oikti. Vspäi 2004 Alasergin municipaline ühtnik nimitase rajonaks.
Alasergid šingotasoiš metalližtegesiden metallurgižel tegimel (armatur), burauduzinstrumentan tegimel i «Alasergid»-kurortal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan suvipolen pohjoižes, Serg-jogen oiktal randal tobjimalaz ( 113 km pitte, Ufanjogen oiged ližajogi), Keskmäižen Uralan päivlaskmaižil pautkil, 320 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Alasergin uit padoseinänke om jogel päivnouzmha lidnaspäi.
"Nižneserginskai"-raudtestancii () om saudud «Lis'v — Näzepetrovsk»-keskustal. Matkad Jekaterinburghasai om kahesakümne kaks' kilometrad päivlaskmha orhal, 98 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Mihailovsk kaks'kümnes kilometras suvhe orhal, 25 km avtotedme vai raudtel, i Revd 40 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 60 km avtol vai raudtel.
Tobmuz.
Kaik kaks' pen't žilod (Bažukovo koumenke eläjanke i Uz' Jel'n' ("Новая Ельня"), 13 rist. vl 2021) da üks' Polovink-külä ("Половинка", 39 rist. vl 2021) mülüdas lidnankundha Alasergin ližaks. Lidnankundan pind — 499,08 km².
Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Andrei Čekasin radab lidnan Administracijan pämehen vn 2013 sügüz'kuspäi. Lidnankundan Duman ezimez' om Artöm Jakovlev vn 2017 redukuspäi. Edeližed Duman ezimehed oma Larisa Žerdeva (kül'mku 2015 — reduku 2017), Valentina Popova (radoi vn 2015 kül'mkuhusai).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 10 336 ristitud, lidnankundan — 10 431 ristitud (rajonan nelländez), vn 2021 lidnan — 8 009 ristitud. Kaik 9 424 ristitud elihe lidnas i 9 481 ristitud kaikes lidnankundas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 15 540 eläjad vl 1979.
Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 91,7 %, totarlaižed — 3,9 %, azerbaidžanlaižed — 1,2 %, toižed rahvahad — 3,2 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma avaitud lidnas: Ristan Zdvižen'jan (om pühästadud Alasergiš ezmäižen kerdan vl 1907) i Ioann-endustajan (om saudud vl 1903).
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma koume nomeruidud päivkodid (nomer 10, 13, 65), kaks' keskškolad (nomer 1 i 2), lapsiden ližaopendusen keskuz, lapsiden da norišton sportškol.
Lähembaine professionaližen opendusen aluzkund sijadase rajonan Üläsergid-žilos vižtoštkümnes kilometras päivnouzmha, se om Sergin äiprofil'ne tehnikum.
Londonderri

Londonderri () om toponim. Se voib znamoita: