tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Fransistaun

Fransistaun () om lidn da lidnümbrik Botsvanan päivnouzmas. Valdkundan kahtenz' surtte lidn, om ümbärtud Pohjoižpäivnouzmaižen ümbrikon territorijal, om sen administrativižeks keskuseks, no ei mülü sihe.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1897, se oli Suvižen Afrikan ezmäižen kuldsäruläžundan keskuz. Nimitihe Deniel Frensis-anglijalaižen Liverpulišpäi kanzannimen mödhe, hänen kompanii möi koncessijan licenzijoid kuldan samižen tahoile.
Fransistaun šingotase kobal'tan, vas'ken i nikelin samižel läz lidnad, küllästamižtegimel i maižanduzrajonan keskuseks.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Tati- i Inčve-jogiden ühthejoksmusen randal (Limpopon bassein), 1001 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Gaborone-pälidnhasai om 400 km suvhe-suvipäivlaskmha. Zimbabven röunma om 15 kilometras orhal pohjoižpäivnouzmha lidnaspäi, no matkad sihesai avtotedme om 90 km, se mante ühtenzoitab Bulavaio-lidnanke (198 kilometras).
Klimat om tropine räk pol'kuiv. Kun keskmäine lämuz om +22..+25 C° päiči semendkus-elokus (+15..+18 C°). Ekstremumad oma −6 C° i +41 C°. Paneb sadegid 460 mm vodes, enamba tal'vkus-uhokus (84..99 mm kus), vähemba semendkus-sügüz'kus (18 mm pordos).
Eläjad.
Vn 2001 Botsvanan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 84 406 ristitud, vl 2011 — 100 079 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Kaik läz 150 tuhad ristituid elädas ezilidnoidenke (2011 i 2022).
Maun (lidn)

Maun (mugažo tsvanan i anglijan kelil) om lidn Botsvanan pohjoižes. Se om valdkundan videnz' eländpunkt eläjiden lugun mödhe, Lodehližen ümbrikon administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud batavana-rahvahal vl 1915 penen külän sijas kuti heimon keskuz.
Maun šingotase londuseližel turizmal, intensivižešti 1990-nziš vozišpäi, koume adivpertid oma avaitud. Lidn om geotedištelendan keskuseks Botsvanan pohjoižpäivnouzmaižen regionan täht. Živatvodind tegese lidnan ümbrištos (oslad, kozad).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon suvipäivnouzmas, Okavango-jogen del'tan randal, 927 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Gaborone-pälidnhasai om 575 km suvipäivnouzmha orhal vai 850 km avtoteidme.
Klimat om räk pol'kuiv. Voden keskmäine lämuz om +22,4 C°, sügüz'kun-sulakun +23..+27 C°, kezakun-heinkun +15..+16 C°. Absolütine minimum om −6,4 C°, maksimum +44 C° (kaikiš korktemb lämuz valdkundas). Paneb sadegid 452 mm vodes, enamba tal'vkus-keväz'kus (81..104 mm kus), kuiv sezon oleskeleb semendkus-sügüz'kus (seičeme millimetrad pordos).
Eläjad.
Vn 2011 Botsvanan rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 55 784 ristitud.
Transport.
Oiged avtote ühtenzoitab lidnad Fransistaunanke 490 kilometras päivnouzmha (445 km orhal).
Rahvahidenkeskeine civiline Maun-lendimport ("MUB / FBMN", 201 tuh. passažiroid vl 2008) om saudud vides kilometras päivnouzmha lidnan keskusespäi, se radab penen aviacijan täht tobjimalaz. Tehtas reisid Suviafrikan Tazovaldkundha (Keiptaun, Johannesburg) i Viktoria Folls-lidnha (Zimbabve, vezilanktendanno), mugažo Botsvanadme (Gaborone).
Molepolole

Molepolole (mugažo anglijan kelel) om žilo Botsvanan suves. Se om valdkundan kaikiš suremb žilo, koumanz' eländpunkt eläjiden lugun mödhe, Kveneng-ümbrikon administrativine keskuz.
Geografijan andmused.
Žilo sijadase ümbrikon suvipäivnouzmas, Metsimotlhabe-jogen randal (Limpopon bassein), 1189 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Gaborone-pälidnhasai om 50 km päivnouzmha.
Klimat om pol'kuiv tropine. Voden keskmäine lämuz om +19,5 C°. Paneb sadegid 504 mm vodes, kuivsezon oleskeleb kezakus-elokus (9 mm pordos).
Eläjad.
Vn 2001 Botsvanan rahvahanlugemižen mödhe žilon eläjiden lugu oli 54 561 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Molepololen opendusen kolledž, Molepololen tervhuztedoiden institutan Babičijoiden kolledž i Tehnine Nampol-kolledž.
Mogoditšane

Mogoditšane (tsvan. i ) om lidn Botsvanan suves, mülüb Kveneng-ümbrikho. Se om valdkundan nellänz' eländpunkt eläjiden lugun mödhe.
Lidnan paginnimed: "Mogadišu", "Sgadišu", "Sgababa".
Lidn sijadase ümbrikon suvipäivnouzmaižes čogas, 1022 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Om Gaborone-pälidnan aglomeracijan palaks, pälidn om saudud ani päivnouzmha.
Vn 2001 Botsvanan rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 32 843 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Vl 1981 kaik 3125 eläjad oli žilos, ristitišt ližadui pälidnan šingotesen tagut.
Abomei Kalavi

Abomei Kalavi () om lidn da kommun Beninan suvirandanno. Se om valdkundan kantenz' lidn eläjiden lugun mödhe, mülüb Atlantižhe agjaha.
Lidn sijadase Nokoue-järven randal, 54 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad valdkundan ižandusen Kotonu-pälidnhasai om 5 km suvhe.
Vl 2002 Abomei Kalavin eläjiden lugu oli 307 745 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Kommunan pind om 650 km².
Džugu

Džugu () om lidn da kommun Beninan lodehes. Se om valdkundan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, Dong-agjan administrativine keskuz.
Ižanduz.
Džugun regionan kunigahiden nimikirjutez vedase vodespäi 1800.
Džugu šingotase kommunan torguindlidnaks da avtoteiden ristaks, nahkan ümbriradmižel, kanghiden tehmižel, päiväiželektrostancijoil, pästtas konorüzid diamantoiden täht. Sijaližed sarakoližed torguindassociacijad baziruišoiš lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan pohjoižpalas, Atakor-massivan ezimägištol, 421 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Om ümbärtud maižanduzrajonal. Matkad valdkundan ekonomižhe Kotonu-pälidnhasai om 380 km suvhe.
Äiluguižed ezilidnad ümbärtas Džugud.
Eläjad.
Vn 2013 Beninan rahvahanlugemižen mödhe lidnan ristitišt oli 94 773 eläjad. Vl 2009 kundan eläjiden lugu oli 237 040 ristitud 3966 km² pindal. Ristitišt om nor', ližadub teravas.
Eläjiden tobj pala om islamanuskojad (72 % vl 2013). Om äi katolikoid (8..10 %, päjumalanpert', konvent, seminarii, katoližed keskškolad). Toižed eläjad oma protestantizman uskojad (3 %) i sijaližiden uskondoiden polenpidajad (7 %).
Kaks' kundališt tervhuden keskust i privatine läžundkodi ratas lidnas.
Paraku

Paraku () om lidn da kommun Beninan keskuzpalan päivnouzmas. Se om valdkundan videnz' surtte lidn, Borgu-agjan (departamentan) administrativine keskuz.
Lidn sijadase 324 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Raudtejono ühtenzoitab Parakud Kotonu-ižanduzpälidnanke.
Vl 2012 lidnan eläjiden lugu om 206 667 ristitud.
Kotonu

Kotonu () om Beninan kaikiš suremb lidn, ižandusen pälidn da port, valdkundan ohjastusen olendsija. Lidn om Litoral'-agjan (departamentan) administrativine keskuz, sen pind om lidnan pindha tazostadud.
Istorii.
Pen' kalanpüdajiden külä oli lidnan sijas 19. voz'sadan augotišes. Dagomejan Gezo-kunigaz pani eländpunktan alust oficialižeks vl 1830. Francii tegi kožundkirjutest Gezonke vl 1851, hän laski francijalaižile avaita torguindan postad Kotonus. Francijan olemine jäi valdkundan ripmatomuden tedotandhasai.
Vl 1908 saudihe merivaldmoid, i lidn šingotaškanzihe teravamb, no vl 1960 sen ristitišt oli vaiše 70 tuhad eläjid.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan suvipäivnouzmas, 51 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, Atlantižen valdmeren i Nokue-järven keskes. Matkad Porto Novo-pälidnhasai om 30 km pohjoižpäivnouzmha orhal.
Klimat om tropine neps lühüdanke kuivsezonanke. Kun keskmäine lämuz om +25..+29 C° vodes läbi. Ekstremumad oma +17 i +39 C°. Paneb sadegid 1308 mm vodes, enamba kezakus (356 mm), kuiv sezon harmattan-tulleinke oleskeleb tal'vkus-vilukus (29 mm pordos).
Eläjad.
Vl 2012 eläjiden lugu oli 779 314 ristitud. Vl 2021 kaik 2,55 mln eläjid om lidnan aglomeracijas.
Riman katoližed i protestantizman pühäpertid dominiruidas. Om islaman pühäpertid.
Ižanduz.
Nenid tavaroid tehtas Kotonus: pal'mvoi, olud, tekstil', cement. Mecanpilindan kompanijad, motorlikkuimiden i velosipedoiden ühthekeradamižen edheotandad ratas lidnas. Kivivoin samine tegese mererandaližiš platformišpäi.
Eksportan päproduktad oma kivivoi, boksitad, raudkivend. Tekstilin i Evropan avtoiden torgused oma olmas lidnas.
Sen Lui (lidn, Senegal)

Sen Lui (, ) om lidn Senegalan lodehes. Se om valdkundan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Sen Luin agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud Francijan torgovanoil vl 1659 jogen rahvahatomal sarel, francijalaižiden ezmäine žilo Senegalas. Nimitihe Francijan Lui IX-kunigahan-pühämehen mödhe. Lidn oli Francijan Senegal-kolonijan pälidnaks vll 1673−1902 i Francižen Päivlaskmaižen Afrikan pälidnaks vll 1895−1902, sirtihe sidä Dakarha. Vll 1920−1957 Sen Lui oli lähižen Mavritanii-kolonijan pälidnaks.
Sen Lui šingotase turizmal i sömtegimištol (saharedheotandad, kalanpüdand, arahisan ümbriradmine).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Atlantižen valdmeren i Senegal-jogen randoil, 22 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Hoik 10-kilometrine čirak erigoitab valdmert jogespäi, Senegal lankteb valdmerhe ani suvhe lidnaspäi. Sen Lui-lidnan keskuz om saudud jogen Ndar-sarel, se mülüb UNESCO:n Mail'man jäl'gushe. Matkad Mavritanijan röunhasai om 2 km pohjoižhe, Dakar-pälidnhasai om 264 km suvipäivlaskmha orhal vai 320 km avtotedme.
Eläjad.
Vn 2013 Senegalan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 209 752 ristitud, agjan läz nelländest. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Sodaakademii Čarl'z Nčorere nimed radab vspäi 1922, universitet Gaston Bergeran nimed om olmas vspäi 1990.
Sen Lui

Sen Lui ( ​[sɛ̃ lwi] «pühä Lui») om toponim francijankel'žiš maiš. Se voib znamoita:
Ties

Ties (, ) om lidn da raudtesol'm Senegalan päivlaskmas. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Tiesan agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1864 kuti francine fort. Vspäi 1885 om raudtestancijaks «Dakar — Sen Lui»-keskustal. Tiesan kund (kommun) om sätud vl 1904.
Ties šingotase avtobusoiden i traktoriden ühthekeradamižen «Senbus Industries»-edheotandal (vspäi 2001), akkumulätoriden pästandal, kouroiden tehmižel, sömtegimištol (lihan ümbriradmine), elektromehanižel inžiniringal, alüminijan fosfatan samižel ezilidnas eksportan täht (Taib- i Pallo-kaivuded), torguindal. Om maižanduzrajonan keskuseks.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan keskuzpalas, 63 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Dakar-pälidnhasai om 60 km päivlaskmha.
Klimat om räk pol'kuiv. Voden keskmäine lämuz om +25,7 C°. Paneb sadegid 503 mm vodes.
Eläjad.
Vl 2002 lidnan eläjiden lugu oli 237 849 ristitud, vl 2013 — 286 283 ristitud. Vl 2019 kaik 765 213 eläjad oli ezilidnoidenke, agjan koumandez.
Islaman läz nell'kümned mečetid oma avaitud lidnas. Katoližen jumalankodikundan seičeme tulendad ratas Tiesas, ph. Annan päjumalanpertinke.
Tiesan universitet () radab vspäi 2007.
Ziginšor

Ziginšor (, ) om Senegalan lidn suvipäivlaskmaiženno röunanno. Se om valdkundan seičemenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Ziginšoran agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud portugalijalaižil vl 1645.
Ziginšor om maižanduzrajonan keskuz (ris, tropižed fruktad i maplodud). Pähkimvoin fabrik radab lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Kazamans-jogen hural suvižel randal (, lankteb Atlantižhe valdmerhe), 12 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Jogen 80 kilometrad 320:späi voib kävutada laivjogeks, jüguport radab lidnas 70 kilometras jogensuspäi, ehtatim om olmas joges päliči. Matkad Dakarhasai om 454 km orhal pohjoižhe-lodeheze sijaližen lendimportan kal't.
Klimat om tropižen savannan kaks'sezonine. Kun keskmäine lämuz om +24..+28 C° vodes läbi, ekstremumad oma +11 C° i +41 C°. Paneb sadegid 1558 mm vodes, kuiv sezon oleskeleb kül'mkus-semendkus (20 mm pordos), läz kaik vihmad tegesoiš heinkus-sügüz'kus (350..550 mm kus).
Eläjad.
Vn 2013 Senegalan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 205 294 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Läz 300 tuhad eläjid om ezilidnoidenke.
Lidnan universitet () om sätud vl 2007, sijadase lidnan suvipäivlaskmas.
Edeline lidnan pämez' om Abdulaje Bal'de (2009−2019, "Abdoulaye Baldé").
Mbur

Mbur ( vai "Mbour", ) om lidn da meriport Senegalan päivlaskmas, mülüb Tiesan agjaha. Se om valdkundan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud 19. voz'sadal, sen kund (kommun) om sätud vl 1927.
Mbur šingotase meriportal, turizmal, kalanpüdandal i pähkmiden ümbriradmižel, titanan samižel. Afrikan matematižen institutan Senegalan palakund om avaitud lidnas. Žestkelen sijaline toižend om olmas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan suves. Lidnan keskuz om Atlantižen valdmeren randal, 0 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Dakar-pälidnhasai om 55 km lodeheze orhal vai 80 km avtotedme.
Vl 2002 kaik 153 503 ristitud elihe lidnas 17,25 km² pindal. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Kaolak

Kaolak (, "Kaolak", ) om lidn Senegalan päivlaskmas. Se om valdkundan videnz' lidn eläjiden lugun mödhe, Kaolakan agjan administrativine keskuz. Islaman znamasine openduzkeskuz.
Istorii.
"Kagone"-eländpunkt oli tetab 16. voz'sadaspäi, se oli Salum-kunigahusen (1494–1969) pälidn da torguindkeskuz. Vspäi 1911 raudtejono ühtenzoiti Dakarad Francine Sudan-kolonijan (nüg. Mali) Kajes-lidnanke, sid' sen kolonijan Bamako-pälidnanke Niger-jogen randal, i Kaolakan ristitišt ližadui lujas. Kagone om Kaolakan päivnouzmaižeks palaks nügüd'.
Kaolak šingotase 19. voz'sadaspäi sijaližen arahisan ümbriradmižel i voin samižel sišpäi, järedal torgusel znamasižiden avtoteiden ristikoičendanno. Keitandsolan samine tegese pidust' joged lidnanno.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan pohjoižpalas, Salum-jogen (, lankteb valdmerhe) oiktal pohjoižel randal, 22 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Jogi kändase laivjogeks lidnas, torguindjogiport radab.
Kaks'kümnekilometrine raudtesarak ühtenzoitab lidnad «Dakar — Bamako»-raudtenke. Matkad Dakar-pälidnhasai om 150 km lodeheze mantedme.
Klimat om tropine räk kaks'sezonine. Voden keskmäine lämuz om +28,6 C°, kuidme +26..+31 C°. Paneb sadegid 611 mm vodes, läz kaikid niid paneb heinkus-sügüz'kus (135..220 mm kus), kuivan sezonan hätkeližuz om seičeme kud (kül'mku-semendku, 9 mm pordos).
Eläjad.
Vn 1988 Senegalan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 150 961 ristitud. Vl 2002 lidnan ristitišt oli 172 305 ristitud, agjan nelländez.
Tub (lidn, Senegal)

Tub (, ) om lidn Senegalan päivlaskmas, mülüb Diurbelin agjaha. Se om valdkundan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Eländpunkt om olmas vspäi 1887 sijal, kus sufizman Müridija-ordenan alusenpanii, Amadu Bamba Mbake-šeih (1853−1927), nägui taivhališt vauktust. Hän om Senegalan islaman hengeline lider. Lidnan nimituz libub araban kelen "ţûbâ"-sanaspäi «oza», «magituz».
Tub oli peneks hätken aigan, no kändihe valdkundan kul'turan keskuseks šeihan mahapanendan jäl'ghe, sur' islaman pühäpert' om vaumitud vodele 1963 lidnan keskuses. Kut islaman toižiš pühälidnoiš, siš policii radab šariatan ohjandimiden alusel.
Tub šingotase sijaližeks torguseks, produkcijan torguindal ümbärdajan maižanduzrajonan plantacijoišpäi. Äi lidnalaižid oma torgovanoikš, hö tehtas matkoid islaman mail'man lidnoidme joga vodel i todas Tuban religiiohjandusele sal'hen palad.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan pohjoižpäivnouzmas, 35 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Om avtotesol'meks. Matkad Dakarhasai om 184 km päivlaskmha.
Klimat om tropine Saharan valatoitandanke, kaks'sezonine. Kun keskmäine lämuz om +24..+27 C° vodes läbi. Paneb sadegid 481 mm (48 m ü.m.t.) .. 1021 mm (21 m ü.m.t.) vodes, kuiv sezon oleskeleb kül'mkus-semendkus (4..5 mm pordos). Läz kaikid sadegid paneb heinkus-sügüz'kus.
Eläjad.
Vl 2013 eläjiden lugu oli 753 313 ristitud, agjan pol'. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd', läz 1 mln eläjid om lidnaglomeracijas (2018).
Islaman universitet radab lidnas.
Mundu

Mundu () om lidn Čadan suvipäivlaskmas. Se om valdkundan kahtenz' surtte lidn, Päivlaskmaine Logon-agjan administrativine keskuz.
Lidn sijadase Logon-jogen randal, 413 m ü.m.t. korktusel. Vei-järv levitase lidnan suvipäivlaskmaižel röunal. Matkad Ndžamen-pälidnhasai om 480 km pohjoižhe.
Vl 2008 eläjiden lugu oli 142 462 ristitud, agjan videndez.
Mundu om Čadan tegimištoline keskuz. Kivivoiindustrii, puvillkanghiden tehmine i oludenkeitand oma šingotadud lidnas. Lendimport radab ("MQQ / FTTD") asfal'tiruidud lendahtamižsarganke.
Sarh

Sarh (mugažo francijan kelel) om lidn da transporttesol'm Čadan suves. Se om valdkundan koumanz' surtte lidn, Keskmäine Šari-agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud francijalaižil kuti raudten sauvojiden "Fort-Aršambo"-žilo. Nügüdläine nimituz om anttud vl 1972 sijaližen etnižen sara-gruppan mödhe.
Sarh šingotase puvillan ümbriradmižen tegimištol. Mel'heižtahod: lidnan rahvahaline muzei, lendimport.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Šari-jogen randal, 353 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Ndžamen-pälidnhasai om 550 km lodeheze orhal.
Vl 2008 eläjiden lugu oli 108 061 ristitud.
Keren

Keren (mugažo anglijan kelel; tigrinjaks: "ከረን") om lidn Eritrejan lodehes. Se om valdkundan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Anseb-agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Lidn formiruihe Eritrejan raudten sauvondan aigan (1887−1932, 1920-nziden voziden raudtestancii) italižen tobmuden al. Nügüd'aigan raudten pala Asmaraspäi valdkundan päivlaskmha om muretud, rekonstrukcii om planoiš. Toižen mail'man sodan aigan (vn 1941 uhoku-keväz'ku) Suren Britanijan i Italijan sodavägiden pätora mäni lidnanno, molembiden armijoiden kaumžomad oma kaičenus. Toižed mel'heižtahod oma 19. voz'sadan egiptine Tigu-lidnuz, pühäpertid, mavzolejad, pertišt ar-deko-stiliš (Asmaras-ki).
Keren šingotase sijaližil torgusil da radhonusil.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan suves, 1590 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Valdkundan Asmar-pälidn om suvipäivnouzmha.
Erased lidnanlaptad: Elabered, Halhal, Hazag, Melbaso.
Vl 2012 eläjiden lugu oli 82 200 ristitud.
Tesenei

Tesenei (, ) om lidn Eritrejan päivlaskmas. Mülüb Gaš-Bark-agjaha.
Lidn sijadase Mereb (Gaš)-jogen randal (440 km pitte, kadob letkihe ojandehes Nilannoks), 45 kilometras Sudanan röunaspäi, 919 m ü.m.t. korktusel. Se om muretud lujas Eritrejan sodan ripmatomudes aigan (1961−1991), päzutihe vl 1988. Raudtesarakon Sudanan Kassal-lidnaspäi lopstancii, sodabaz. Šingotase torguindal Sudanan röunanno.
Vl 2010 eläjiden lugu oli 4 650 ristitud. Läz 65 tuhad ristituid elädas ezilidnoidenke (2012).
Mendefer

Mendefer (, , ende Adi Ugri) om lidn Eritrejan keskuzpalan päivlaskmas. Se om valdkundan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, Debub-agjan administrativine keskuz.
Eländpunktan aluz om pandud 5. voz'sadal EME. Tehtihe kaivandusid vspäi 1959, no äjad tahod varastadas tedoidusid tähäsai. Kolonijanvastaine likund baziruihe lidnas 20. voz'sadal.
Lidn sijadase agjan keskuzpalan lodehes, 1972 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Nimitihe nügüdläižikš korktan kukhan mödhe keskuses.
Vl 2012 eläjiden lugu oli 25 332 ristitud, ezilidnoidenke — 64 tuhad ristituid.
Mujing

Mujing (rundi i ) om lidn Burundin pohjoižpäivnouzmas. Se om valdkundan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Mujingan agjan administrativine keskuz.
Lidn sijadase läz Tanzanijan röunad, päivlaskmha Ruvuvu-jogespäi, 1731 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Vl 2008 eläjiden lugu oli 138 227 ristitud.
Rujigi

Rujigi () om lidn Burundin päivnouzmas. Se om Rujigin agjan administrativine keskuz.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan keskuzpalas, suvhe Sanzu-jogespäi (Ruvuvu-jogen bassein), 1842 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad ekonomižhe Bužumbur-pälidnhasai om 96 km päivlaskmha.
Eläjad.
Vl 2008 lidnan eläjiden lugu oli 7 139 ristitud, kommunan — läz 40 tuh. ristituid.
Lidn om Rujigin katoližen eparhijan keskuz.
Ižanduz.
Rujigi šingotase kofen i kabjživatišton torguindal. Savičun i apakuden tehmine.
Lendimport gruntlendahtamižsarganke om saudud 1,5 km päivlaskmha lidnaspäi, toine lähembaine lendimport om Giteg-pälidnas.
Santa Krus de la Sjerr

Santa Krus de la Sjerr ( [ˈsanta ˈkɾuz ðe la ˈsjera]) om lidn Bolivijan keskuzpalas. Se om valdkundan kaikiš suremb lidn eläjiden lugun mödhe, Santa Krusan departamentan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1561, nügüdläižel sijal — vl 1595, 220 km päivlaskmha enččes sijadusespäi indejalaižiden londoiden tagut. Šingotaškanzihe 1950-nzil vozil kivivoin da londuseližen gazan löudmižsijidenno.
Santa Krus de la Sjerran tegimišton päsarakod oma kivivoinhimii, sömtegimišt sijaližel torhudel, mecan ümbriradmine, sauvond, turizm.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase departamentan päivlaskmas, Pirai-jogen randal (Amazonasan bassein), 416 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Sukre-pälidnhasai om 250 km suvipäivlaskmha orhal vai 480 km avtotedme.
Klimat om tropižen savannan. Tal'ven (kezaku-heinku) lämuz om +20..+22 C°, redukun-keväz'kun keskmäine lämuz om +26..+27 C°. Paneb sadegid 1321 mm vodes, vähemba heinkus-sügüz'kus (37..61 mm kus). Tal'veližed suvitulleid todas vilud säd teravas. Paneb halad tal'vel lujas harvoin.
Eläjad da transport.
Vl 1992 eläjiden lugu oli 1 030 000 ristituid. Läz 2,1 mln ristituid elädas ezilidnoidenke (2012, kahtenz' surtte lidnaglomeracii).
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos.
El' Al'to (Bolivii)

El' Al'to ( «korged») om lidn Bolivijan päivlaskmas. Se om valdkundan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, mülüb La Pasan departamentha.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1903 sauvomha raudted La Pasaspäi Čilin Arik-lidnhasai. Mülüi La Pasha pit'kan aigan. Om erižeks lidnaks vn 1985 keväz'kun 6. päiväspäi.
El' Al'to šingotase sauvondal, omblendtegmištol, meblin tehmižel, sömtegimištol (leibproduktad), metalltegesiden edheotandoil.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Andiden mägitazangištol, 4090 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Röunatab La Pas-lidnanke päivnouzmas.
Vspäi 2002 El' Al'to jagoihe 9 administrativižeks rajonaks, nügüd' niid om 14.
Eläjad.
Vl 2001 eläjiden lugu oli 647 350 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Kočabamb

Kočabamb (, , «sokaz tahond») om lidn Bolivijan keskuzpalas. Se om valdkundan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, om Kočabamban departamentan administrativižeks keskuseks da palaks.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1571 kuti "Oropes" () ispanižen Fransisko de Toledo-kunigahan kanzannimen mödhe. Vl 1786 udesnimitihe lidnan nügüdläižikš.
Kočabambas tehtas kebnavtoiden paloid («Mopar»), sauvondmaterialid (cement), ühthekeratas traktorid. Himine sarak i sömtegimišt oma šingotadud, pästtas kodihimijad («Unilever») i kompjuterprogramid, mugažo nenid produktoid: keramik, tekstil' i mebel'. Kočabamban departamentan kogosüdäiprodukt oli US$5,2 mlrd vl 2016. Lidn om järedan maižanduzrajonan keskuz.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase kazvateližes alangištos, 2558 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, om ümbärtud Andiden mägisel'gil. Roč-jogi da Alalai-järv oma lidnan territorijal. Matkad surhe La Pas-lidnhasai om 220 km lodeheze. Voib olda lujid manrehkaidusid (6,8 ballad Rihteran pordhišton mödhe vl 1998).
Klimat om subtropine korktoiden mägiden kaks'sezonine. Voden keskmäine lämuz om +17,2 C°, tal'ven (semendku-eloku) +13,4..+15,3 C°, toižiš kuiš +17,2..+19,8 C°. Ekstremumad oma −7,0 C° (kezaku) i +35,5 C° (kül'mku). Il'man lämuz voib ülitada +30 C° miččel taht kul. Paneb halad tal'vel harvoin, ei voi panda niid redukus-keväz'kus. Paneb sadegid 470 mm vodes, vihmsezon oleskeleb tal'vkus-uhokus (88..118 mm kus), läz ei olele sadegid semendkus-sügüz'kus (20 mm pordos). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 48..52 % röunoiš semendkus-kül'mkus, 57..65 % toižiš kuiš.
Eläjad.
Vn 2012 Bolivijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 630 587 ristitud. Läz 1,3 mln ristituid elädas ezilidnoidenke.
Sodainženerine škol i San Simonan päuniversitet oma üläopendusen aluzkundoikš. Bolivijan privatižed universitetad ratas mugažo: medicinan, biznesan i katolicizman.
Transport.
Avtobusad, minibusad, funikulörad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Kebn metro om sauvomas vll 2017−2020.
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline "Horhe Vilstermann"-lendimport (, "CBB / SLCB", 1,3 mln passažiroid vl 2013) sijadase nelläs kilometras suvipäivlaskmha keskuzfartaloišpäi. Tehtas reisid Madridha, Majamihe i Buenos Airesha, mugažo Bolivijadme.
Ezmäine kanal

Ezmäine kanal () om Venäman valdkundaline federaline venäkel'ne TV-kanal. Oigendase Moskvaspäi päiveses läbi. Rahvahidenkeskeine versii om olmas.
Akcijoiden pidajad: Venäma-valdkund (51%: «Rosimuššestvo» — 38,9%, TASS-agentuz — 9,1%, Ostankino-telekeskuz — 3%), Nacionaline Media-jouk — 29%, VTB Kapital — 20% (vn 2019 keväz'kuspäi). Edeline pidai om Roman Abramovič (24% vhesai 2019).
Istorii.
Kanalan aluz om pandud vl 1951 Keskuztelevizijan «Ezmäižeks programaks».
NSTÜ:n čihodamižen jäl'ghe, vozil 1991−1995 telekanal nimitihe «Ostankino»-televizijaks. Vozil 1995−2002 kanalan nimi oli «Venäman kundaline televizii», vspäi 2013 Venäman toine kanal sai mugoižen nimen.
Konstantin Ernst radab telekanalan direktoran vspäi 1999.
Nzerekore

Nzerekore () om lidn Gvinejan suvipäivnouzmas. Valdkundan kahtenz' surtte lidn, om ühtennimižen agjan i sen Nzerekoren prefekturan administrativižeks keskuseks.
Istorii.
Lidnan territorii oli alištadud Francijan sodavägile 1890-nzil vozil. Lidn oli francijanvastaižen likundan keskuseks vl 1911. Katoline missii oli alusenpandud lidnas vn 1913 lopus, eparhijan keskuz vspäi 1959. Nzerekore ližadui suruzid i kändihe administrativižeks keskuseks Toižen mail'man sodan jäl'ghe. Mecpilindan edheotandad i fanertegim abutiba šingotesele.
Nzerekore šingotase penil edheotandoil (lihan ümbriradmine, paštandsijad, omblend, mehanik), torguindan keskuseks (koume torgust) i hobedan samižel. Raudkivendon löudmižsijan radatoitand läz lidnad om sen naceine tuleb aig.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan suves, Gvinejan mecregionas, 560 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Reljef om koverikaz, koume mäged seištas lidnas: Götö (450 m kortte), Hononje () i Kveleje ("Kwéléyé", 350 m). Tile-jogi ("Tilé") om lidnas. Matkad Konakri-pälidnhasai om 570 km lodeheze.
Klimat om tropižen savannan, subekvatorialine vö. Kun keskmäine lämuz om +23..+26 C° vodes läbi. Paneb sadegid 1754 mm vodes, enamba elokus-sügüz'kus (298..324 mm kus), vähemba kül'mkus-uhokus (10..73 mm kus). Relätivine nepsuz om penemb mi 70 % vaiše vilukus-uhokus.
Eläjad.
Vl 2008 eläjiden lugu oli 224 791 ristitud, pagenikoidenke lähižiš valdkundoišpäi (Kot d'Ivuar, Liberii, Sjerra Leone) rahvahanikoiden sodoiden tagut 21. voz'sadan augotišes. Se oli kaikiš suremb ristitišt, ližadui lujas vspäi 1996 (107 329 eläjad).
Ristitišt kogoneb severziš-se sijaližiš rahvahišpäi: gerze i manonad (igähižed rahvahad), koniakad, peulad, toma, kissi, sussu. Om rahvahiden lähižiš valdkundoišpäi kundoid, politižid pagenijoid.
Transport.
Lidn ühtezoitase avtotel Kankan-lidnanke pohjoižes.
Nzerekoren civiline lendimport ("NZE / GUNZ") radab 12 km pohjoižpäivnouzmha lidnaspäi.
Sekondi-Takoradi

Sekondi-Takoradi (mugažo anglijan kelel) om järed lidn da transporttesol'm Ganan suves, valdkundan koumanz' surtte lidn. Se om Päivlaskmaižen agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunkt sai lidnan statusad vl 1946, sätihe kahten lidnan ühtištusel: Sekondi i Takoradi. Nimed oma prussijan torgovanoiden vajehtadud kanzannimed.
Sekondi šingotaškanzihe raudten sauvomižel, Takoradiš saudihe merivaldmoid vodele 1928. Tegimišton päsarakod oma merikalan, kakaon i mecan ümbriradmine sijaližel torhudel, laivansauvomine, kivivoin samine.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Atlantižen valdmeren Gvinejan lahten randal, 10 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Klimat om tropižen savannan. Kun keskmäine lämuz om +24..+27 C° vodes läbi. Paneb sadegid 1322 mm vodes, enamba semendkus-kezakus (250..346 mm kus), vähemba tal'vkus-uhokus (31..35 mm kus).
Eläjad.
Vl 2012 eläjiden lugu oli 445 205 ristitud, ristitišt ližadub rahvahanikoil kaikes valdkundaspäi kivivoin samižen tagut.
Religijan mödhe: vižkümnenden päivän jumalankodikundan polenpidajad i harizmatikad — 35 %, toižed protestantad — 26 %, katolikad — 14 %, toižed hristanuskojad — 12 %, islamanuskojad — 9 %, religijatomad — 3,5 %, Afrikan veroližiden religijoiden uskojad — 0,2 %.
Takoradin tehnine universitet (, alusenpanend 1954 kut Valdkundaline tehnine institut, universitet vspäi 2016) radab lidnas.
Hančžou

Hančžou (, pin'jin': "Hángzhōu", standartine virkand: [xǎŋ.ʈʂóu], sijaline virkand: [ɦɑ̃.tse]) om lidn da lidnümbrik Kitain päivnouzmas. Se om Čžeczän-agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 589 Kitain Suren kanalan lopus. Lidnan sein oli saudud kahtes vodes sen jäl'ghe. Vspäi 1895 Hančžou oli joudjaks meriportaks, kus sab verazmalaižile torguida. Vll 1938−1945 lidn oli okkupiruidud Japonijan sodavägil.
Hančžou šingotase mašinoiden ühthekeradamižel (mašiništ, vilugoitimed) i istorižel südäiturizmal. Neniden järedoiden kompanijoiden päfaterad oma lidnas: Alibaba Group (elektronine torguind), Geely Automobile, Wahaha Group (jomad).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan pohjoižpäivnouzmas, Fučun'czän-jogen randal, 19 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Šanhaihesai om 180 km pohjoižpäivnouzmha.
Hančžou jagase 6 lidnrajonaks i 7 ezilidnrajonaks.
Vn 2010 Kitain rahvahanlugemižen mödhe lidnümbrikon eläjiden lugu oli 8 844 400 ristitud.
Padui

Padui ( [ˈpaːdova], ) om lidn da kommun Italijan pohjoižpäivnouzmas, mülüb Venecijan agjaha.
Istorii.
Ezmäižed eländpunktad oliba olmas lidnan territorijal 11.-10. voz'sadaspäi edel meiden erad. Vspäi 226 EME Padui oli ühtnenu Riman tobmudehe. Vl 1405 Padui mülüi Venecijan Tazovaldkundha i kändihe sen openduzkeskuseks. 16. voz'sadan lidnuz om kaičenus hüvin, Riman amfiteatran seiniden jändused oma olmas.
Padui šingotase tegimištzonal 10 km² pindal, se om varatoittud portal i kahtel raudtestancijal, Evropan järed logistine keskuz. Sädas mugažo keramižid tegesid, kaluid porcellanaspäi i čomamahttekstilišpäi, muziksoitoid, juvelirižid tegesid.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Bakkil'jone-jogen (118 km pitte, ital. "Bacchiglione") i kanaliden randoil, 12 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Brent-jogi (174 km, ital. "Brenta") om lidnan pohjoižröunaks. Matkad Venecijan lahthesai da Venecijhasai om 20 km päivnouzmha.
Eläjad.
Vl 2015 eläjiden lugu oli 211 208 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 234 678 eläjad vl 1981. Vl 2006 90,7% eläjid oliba italijalaižed, uskojiden enambuz — Riman katolikad. Vodele 2016 kommunan toižiden rahvahiden pala oli 15,9%, sündnundan ma (enamba 2,5 tuhad rist.): Romanii — 8,8 tuh., Moldov — 4,7 tuh., Nigerii — 2,6 tuh., Kitai — 2,5 tuhad.
Transport.
Kundaline transport om avtobusad (40 maršrutad), tramvaid šinal (1 jono, 10 km), privatižed taksid. Elektroraudtejonod ühtenzoittas Venecijan aglomeracijan toižidenke lidnoidenke.
Biratnagar

Biratnagar ( «sur'kulu lidn») om lidn Nepalan suvipäivnouzmas. Se om valdkundan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Koši Pradeš-agjan (edel vn 2023 keväz'kud Agj nomer 1) administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunkt mainitase 7. voz'sadaspäi, edeline nimituz oli "Gograha Bazaar". Nügüd'aigaine nimituz om anttud vl 1919 endevanhan pert'kulun suriden ruinoiden olendan tagut.
Biratnagar om valdkundan kahtenz' tegimištoline keskuz. Džutan fabrikad, biznesinkubatoran kompanii. Jüguiden järed logistine keskuz (üks' mugoižes kahtespäi Nepalas) radab lidnas Indijan raudtesarakon Džogbani-lopstancijanno valdkundröunal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase 80 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Indijan röunhasai om kuz' kilometrad suvhe, Katmandu-pälidnhasai om 400 km päivlaskmha orhal vai 544 km avtotedme.
Klimat om tropine räk kaks'sezonine. Voden keskmäine lämuz om +24,6 C°, sulakus-sügüz'kus +27..+29 C°, tal'vkun-uhokun +16..+19 C°. Ekstremumad oma −1 C° i +43 C°. Paneb sadegid 1891 mm vodes, enamba kezakus-sügüz'kus (299..530 mm kus), kuiv sezon oleskeleb kül'mkus-keväz'kus (6..13 mm kus).
Eläjad.
Vn 2011 Nepalan rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 242 548 ristitud, agjan läz vit procentad. Kaikiš enamba levitadud keled (ezmäine kel', 2011) oma nepali (39 %) i maithili (38 %).
Religijan mödhe (2011): induizman polenpidajad — 89 %, islamanuskojad — 8 %, toižed uskojad — 3 %.
Pokhar

Pokhar ( [ˈpokʰʌɾa]) "Pokhara") om Nepalan koumanz' surtte lidn. Se om Gandaki Pradeš-agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Ezmäižen eländpunktan aluz om pandud alangištho 14. voz'sadan keskes.
Nepalan rahvahad elädas lidnas. Pagenijad Tibetan rajonaspäi tuliba Pokharan alangištho vspäi 1959. Hippi-kul'turan polenpidajad avaitihe lidnad 1960-nzil vozil, hö panihe äiluguižid eländpunktoid alangištos. Vl 1962 lidnan municipalitet om sätud. Valdkundaline politik sirdi hippid valdkundaspäi, no religiozine i mägiturizm šingotaškanzi.
Pokharan ižandusen päsarakod oma turizm i holitišiden sfer. Koume gidroelektrostancijad ratas lidnanno.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan keskuzpalas, alangišton lodehližes čogas, 822 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, reskveden Phev-järven randal ( "Pheva Tal" 4,4 km², kahtenz' surtte Nepalas). Gimalajiden koume kahesatuhašt mägenpäd oma 30..60 kilometras lidnaspäi, sen tagut vihmub lujas paksus. Matkad Katmandu-pälidnhasai om 198 km päivnouzmha.
Klimat om subtropine mussonine. Voden keskmäine lämuz om +21,1 C°. Ekstremumad oma +0,5 C° i +38,5 C°. Paneb sadegid 3901 mm vodes, vihmsezon oleskeleb semendkus-sügüz'kus (359..940 mm kus).
Eläjad.
Vn 2011 Nepalan rahvahanlugemižen mödhe lidnan municipalitetan eläjiden lugu oli 414 141 ristitud, agjan kudendez.
Civiline Pokhar-lendimport ("PKR / VNPK", 700 tuh. passažiroid vl 2019) radab lidnan keskuzpalas. Tehtas reisid Nepaladme penil lendimil. Uz' rahvahidenkeskeine lendimport om saudud i vl 2022 radaškandeb koumes kilometras päivnouzmha olijaspäi, lindäs otta surembid lendimid i leta Indijan lendimportoihe. Pokharan lendimport om Katmandu-pälidnan reisiden varalendimport.
Čarlstaun (Sent Kits da Nevis)

Čarlstaun (angl.: "Charlestown") om lidn Sent Kitsas da Nevisas. Se sijadase Nevis-sarel.
Eläjiden lugu om 1538 ristitud.
Sent Pol Kapister

Sent Pol Kapister (angl.: "Saint Paul Capisterre") om lidn Sent Kitsas da Nevisas.
Vl 2010 eläjiden lugu om 1 339 ristitud.
Sendi Point Taun

Sendi Point Taun () om lidn Sent Kitsas da Nevisas. Se om valdkundan kahtenz' eländpunkt eläjiden lugun mödhe, enamba koumed tuhad eläjid.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud 1620-nzil vozil. Lidn oli tabaktorguindan keskuseks 17. voz'sadal, sid' ižandusen päine aktivižuz sirdihe Baster-pälidnha saren suvipäivnouzmas.
Sendi Point šingotase kaluišton pästandal lendimiden täht i turizmal. Saharrogon plantacijad ümbärtas lidnad. Meriport oli sauptud vn 1984 torokan jäl'ghe.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Sent Kits-saren lodehes, Pamp-merikaran randal. Liamuig-mägi (1156 m ü.m.t.) om koumes kilometras päivnouzmha. Severz'-se hristanuskondan kundoid om olmas lidnas.
Kirillovan ümbrik

Kirillovan ümbrik () om ümbrik (edel vn 2023 kezakud — rajon) Venäman Vologdan agjas.
Administrativine keskuz om Kirillov-lidn, otab ümbrikon ristitišton pol't.
Istorii.
Ümbrikon aluz om pandud kut rajon vn 1927 elokun 1. päiväl Leningradan agjan Čerepovecan ümbrikos. Vn 1930 heinkun 23. päiväl heittihe ümbrikod, i vhesai 1937 rajon mülüi Leningradan agjaha kut administrativine ühtnik. Vl 1931 mülütihe Nikol'skii Toržokan rajonan territorijad sihe. Vn 1937 sügüz'kun 23. päiväspäi mülüb Vologdan agjaha. Vn 1955 tal'vkuspäi Čarozeron rajonan territorii oli mülütadud Kirillovan rajonha. Ümbrik om olmas nügüdläižiš röunoiš vn 1964 keväz'kuspäi, konz anttihe rajonan pen't palad Arhangel'skan agjaha.
Geografijan andmused.
Kirillovan ümbrik om Vologdan agjan lodehline taho. Pind — 5 394,19 nellikkilometrad. Sen piduz pohjoižespäi suvhe — 143 km, päivlaskmaspäi päivnouzmha — 56 km.
Ümbrik röunatab Venäman ühesanke ümbrikonke i rajonanke:
Kaikiš surembad vezištod oma Vaugedjärv, Vože-järv da Šeksnan vezivaradim, kaik ned mülüdas ümbrikho vaiše paloin. Mec otab ümbrikon territorijan kaht koumandest. Rahvahaline «Venälaine pohjoine»-puišt 1680 km² pindanke om sätud ümbrikon territorijal vl 1992, sen pala om kel'dtaho i tarbhaičeb laskendad tulemha.
Londuseližed varad oma turbaz, sapropel' (agjan varoiden pol'), sauvondmaterialad (gravii, šebin', lete), mineraližen veden purtked.
Tobmuz.
Vn 2015 kezakun 26. päiväspäi rajonan territorii jagoihe seičemeks municipalitetaks: üks' lidnankund (Kirillov-lidn) i kuz' küläkundad. Kaik ned oma kätud ümbrikon territorialižikš palakundoikš vn 2023 kezakuspäi.
Vspäi 2008 Sergei Usov oli rajonan pämehen. Hän-žo radoi rajonan parlamentan — Ezitajiden Suiman — ezimehen (19 ezitajad). Siš-žo vodespäi Vladimir Šačin oli rajonan administracijan pämehen (22 radnikad).
Vspäi 2012 Kundaline Nevondkund () radab ümbrikos (14 ühtnijad).
Eläjad.
Kaik 21 700 eläjad oli rajonas vl 1990. Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe rajonan eläjiden lugu oli 18 627 ristitud, vn 2010 — 17 538 ristitud, vn 2021 — 14 227 ristitud.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 92,0 %, toižed rahvahad — 2,4 %, rahvahuden ozutandata — 5,6 %.
Kaik om 471 eländpunkt ümbrikos, niiden kesken üks' lidn, 21 žilod, 439 küläd, seičeme sijašt da koume eländpunktad šlüzanno. Niišpäi 209 eländpunktad oma kaikenaigaižeta ristitištota: 205 küläd, koume žilod i eländpunkt šlüzanno nomer 6.
Toine znamasine eländpunkt om Talici-žilo (851 rist. vl 2010).
Ižanduz.
Ümbrikon ižandusen päsarakod oma kaikenvuitte turizm, mecan ümbriradmine, erazvuitte sömtegimišt, mašinansauvomine (katl'ad).
Blagojevgrad

Blagojevgrad () om lidn Bolgarijan suvipäivlaskmas. Se om Blagojevgradan agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Frakijalaižed elänzoittiba tahondad mineralveden purtkidenke. Amuižed grekalaižed nimitihe lidnad "Skaptopar" (). Osmanan imperijan aigan lidn oli tetab "Gorna Džumai"-nimitusenke ("Горна Джумая"). Nimitihe nügüdläižikš vl 1950 Bolgarijan kompartijan Dimitr Blagoev-alusenpanijan da lideran kanzannimen mödhe.
Blagojevgrad šingotase tabakfabrikal i oludtegimel.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan pohjoižröunanno, mägitahondas, 410 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Levitase Strum-jogen alangištos (), sen hura Bistric-ližajogi ("Бистрица" 41 km pitte) läbitab lidnad. Matkad Sofii-pälidnhasai om 100 km pohjoižhe.
Eläjad.
Vn 2011 Bolgarijan rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 70 881 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 71 476 eläjad vl 1992.
Rahvahad (2011): bolgarijalaižed — 95,6 %, čiganalaižed — 2,7 %,
toižed rahvahad — 1,3 %, rahvahuden ozutandata — 0,4%.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Suvipäivlaskmaine universitet Neofit Ril'skijan nimed, Amerikaine universitet Bolgarijas (vspäi 1991), tehnine i turistine kolledžad.
Birminhem (Alabam)

Birminhem ( [ˈbɜːrmɪŋhæm]) om AÜV:oiden lidn Alabam-štatan keskuzpalan pohjoižes. Se om štatan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe (Hantsvillan jäl'ghe), medicinižen i juridižen opendusen järed keskuz, Džefferson-ümbrikon (2910 km²) administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1871, ani lopun jäl'ghe. Nimitihe britanižen Börmingem-lidnan mödhe. Ende oli tetab raudan metallurgijan keskuseks sauvomha raudteid.
Nügüd'aigaine Birminhem šingotase bankingan keskuseks (10. sija AÜV:oiš, järed «Regions Bank»), šebnän da leten järedal «Vulcan Materials»-kompanijal i sauvondedheotandoil («EBSCO Industries»-konglomeratan päfater i 1,5 tuhad radnikoid, «Brasfield &amp; Gorrie»).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase 182 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Sen aglomeracii seižub Kahab-jogen oiktal randpolel (, 312 km pitte, Mobil-jogen bassein). Kaikiš znamasižemb Guver-ezilidn sijadase ani suvhe lidnaspäi. Matkad štatan administrativižhe Montgomeri-keskushesai om 148 km suvhe.
Klimat om subtropine neps. Keza om päivoikaz lujas, tal'vaig om pil'vekaz. Voden keskmäine lämuz om +17,7 C°, kezakun-sügüz'kun +24,2..+27,5 C°, tal'vkun-uhokun +7,1..+9,3 C°. Lämuden absolütine minimum oleskeli −23,3 C° (uhoku), maksimum +42 C° (heinku). Paneb sadegid 1438 mm vodes, kuidme läz tazomäras, vähemb redukus (85 mm). Paneb lunt nell' santimetrad tal'ves. Manrehkaidusen kaikiš lujemb registriruidud magnitud oli 5,1 vl 1916. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 64..66 % röunoiš uhokus-sulakus, 70..75 % toižiš kuiš.
Eläjad.
Vn 2010 AÜV:oiden rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 212 237 ristitud, vn 2020 — 200 733 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 340 887 eläjad vl 1960. Kaik 210,710 elihe lidnas (sen aigan štatan kaikiš suremb) i 1,15 mln ristituid elihe lidnaglomeracijas vl 2017 (49. sija valdkundas).
Ajud

Ajud ( [aˈjud], [ˈnɒɟɛɲɛd], ) om Romanijan lidn valdkundan keskuzpalan lodehes. Mülüb Alban ümbrikho, sen kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Rimalaine Brukl-eländpunkt () oli olmas lidnan territorijal. Nügüdläine eländpunkt mainitase vspäi 1293 kuti saksan lidn. Lidnuz-jumalanpert' om saudud 13. voz'sadal, lidnusen seinäd — 16.-17. voz'sadoil. Lidnan da jogen nimi libub ph. Egidijan latinižes nimespäi ("Aegidius"), saudihe ezmäšt jumalanpertid hänen oiktastuseks.
Ajud šingotase turizman keskuseks: lidnan kul'turan sauvused, agroturizm, kalatez da mectuz ezilidnan kukhikahiš tahondoiš vodes läbi.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Ajud-jogen randal (Dunain hurapol'ne bassein), 260 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. «Buharest — Budapešt»-avtotekeskust läbitab lidnad.
Kaik 4 žilod i 6 küläd mülüdas lidnmunicipalitetha Ajudan ližaks.
Eläjad.
Vn 2011 Romanijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 22 495 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 31 894 eläjad vl 1992. Professionaližen opendusen nell' aluzkundad ratas lidnas, kaik om läz 2,5 tuhad openikoid niiš.
Rahvahad (lidnan eläjad, ozutadud rahvahudenke — 93% vl 2011): romanijalaižed — 79,7%, mad'jaralaižed — 15,8%, čiganalaižed — 4,4%, saksalaižed — 0,1%.
Gorna Orähovic

Gorna Orähovic ( [ˈɡornɐ oˈrʲaxovit͡sɐ]) om lidn Bolgarijan keskuzpalan pohjoižes. Mülüb Veliko Tirnovon agjaha.
Istorii.
Rahovec-lidnuz oli saudud keskaigan nell' kilometrad lodeheze nügüdläižes lidnaspäi varjoičemha cariden Tarnovgrad-pälidnad. Lidnuz om pandud mantazole Ottomanan imperijan aigan.
Tahondan ekonomine šingotez zavodihe sijaližel torguindal 19. voz'sadal. Gorna Orähovic sai lidnan statusad vl 1870, sil aigal eländpunktas eli 4700 ristitud, oli 1200 pertid da viž jumalanpertid. Vl 1899 saudihe ühtennimišt raudtestancijad lidnas. Nügüd'aigan se om järed raudtesol'm, sijadase lidnan lodehes.
Gorna Orähovic šingotase saharantegimil i mašiništon pästandal (elektro-, varažomtehnik i libutimed, transformerad). Sportivižed voibištelendad i viž..kuz' festivalid oleskeldas lidnas kezaaigan joga vodel.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan keskuzpalas, Jantr-jogen oiktal randal (, Dunain oiged ližajogi), 218 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad agjan Veliko Tirnovo-keskushesai om kahesa kilometrad suvipäivlaskmha.
Rahvahidenkeskeine civiline Gorna Orähovic-lendimport ("GOZ / LBGO") sijadase koumes kilometras pohjoižpäivnouzmha lidnaspäi, kävutase jügureisiden täht, passažirreisad Sofijhasai oliba sauptud 2010-nziden voziden lopus.
Eläjad.
Vl 2010 eläjiden lugu oli 32 436 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 40 890 eläjad vl 1985.
Eläjiden viž kudendest oma hristanuskojad. Ortodoksižen hristanuskondan seičeme pühäpertid oma avaitud lidnas.
Derri

Derri () om AÜV:oiden lidn Nju Gempšir-štatan suvipäivnouzmas, sen Rokingem-ümbrikos. Ümbrikon kaikiš suremb lidn, štatan nellänz' eländpunkt eläjiden lugun mödhe. Mülüb Sur' Boston-lidnaglomeracijha.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud šotlandižil i irlandižil sirdnikoil vl 1719. Ezmäine AÜV:oiden kartohkan kazvatandan taho oli neciš lidnas sil-žo vodel. Lidn om nimitadud Pohjoižirlandijan Derri-lidnan mödhe, irlandijan "Doire"-sana znamoičeb «tammine mec». Lugetihe lähižen Londonderri-lidnan palaks hätken aigan, se lidn sijadase ani päivlaskmha.
Derri šingotase keskopendusen aluzkundoil (sidä kesken privatine "Pinkerton Academy" 9.-12. klassan 3,6 tuhanke openikoid), medicinižeks keskuseks, torguindverkoil, sauvusiden mašiništon edheotandal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase 86 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kaikiš korktemb čokkoim om Uorner-kukkaz 184 m ü.m.t.. Matkad štatan kaikiš surembha Mančester-lidnhasai om 19 km lodeheze.
Klimat om ven kontinentaline. Nell' voz'aigad ozutasoiš sel'ktati.
Eläjad.
Vn 2010 AÜV:oiden rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 33 109 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 34 021 eläjad vl 2000 i om nügüd'. Vl 1960 ristitišt oli 6 987 eläjad, sid' vhesai 1990 ližadui teravas.
Isfahan

Isfahan ( [esfæˈhɒːn] "Esfahān") om Iranan lidn-millioner valdkundan keskuzpalan päivlaskmas. Se om ühtennimižen agjan administrativine keskuz da pala, sijadase 340 km suvhe Tehran-pälidnalpäi (440 km avtoteidme).
Istorii.
Ristitud elädas lidnan territorijal paleolitan aigaspäi. Voz'sadoil 10. da 17. Isfahan oli valdkundan (Persijan) pälidnaks. Isfahan om arabine nimi, sündui lidnan keskuzpersijan "Spahān"-nimitusespäi, "spāda"-sana znamoičeb «armii» amuižpersijan kelel.
Voz'sadoiden 11.-19. islaman arhitekturan äi sauvusid om Isfahanas. Nügüd'aigaine lidn om metallurgijan ("Mobarakeh Steel Company") da südäitukpoltusen tegimišton keskuz. Kivivoinümbriradai tegim om lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan keskuzpalan suvipäivlaskmas, seižub Zagros-mägisel'gan päivnouzmaižidenno pautkidenno 1574 metrad keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl, Zajende-jogen molembil randoil.
Klimat om kontinentaline kuiv, päivoikaz, kezal eriližešti. Keza om räk, tal'v om viluhk. Voden keskmäine lämuz om +17,0 C°, kezakun-elokun +27,9..+30,3 C°, tal'vkun-uhokun +3,4..+6,8 C°. Ekstremumad oma −19,4 C° (viluku) i +44,6 C° (heinku). Kezaaigan minimum om +10,0 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +25,0 C° (uhoku). Ei voi panda halad semendkus-sügüz'kus, redukun minimum om 0 C°. Il'man lämuz voib ületada +38 C° semendkus-sügüz'kus. Paneb sadegid 136 mm vodes, enamba kül'mkus-sulakus (16..27 mm kus), läz ei ole vihmoid kezakus-redukus (6 mm pordos). Paneb 10 sm lunt tal'ven koumes päiväs, vilukus päpaloin. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 19..22 % röunoiš kezakus-sügüz'kus, 43..59 % kül'mkus-uhokus.
Tobmuz.
Isfahan jagase vižtoštkümneks nomeruidud lidnrajonaks (1..15).
Lidnan Islamine municipaline nevondkund kogoneb 13 ühtnijaspäi. Kaik rahvaz valičeb heid nelläks vodeks. Nevondkund paneb merad radnikusele, nelläks vodeks mugažo. Edeline lidnan municipalitetan pämez' (mer) om Godratolla Noruzi (2017−2021).
Eläjad.
Läz 1987. vot lidnan ristitišt ületi millionad (986 800 eläjad oli vl 1986). Vn 2001 Iranan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 1,502,567 ristitud, vn 2011 — 1,853,293 ristitud. Vl 2016 lidnan ristitišt oli 1,961,260 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Lidnan aglomeracii (3 793 101 rist. vn 2012 rahvahanlugemižen mödhe i 3,989,070 rist. vl 2018) otab kahtent sijad Iranas ristitišton lugun mödhe.
Kaik 13 islaman, kuz' judaizman i viž hristanuskondan pühäpertid om saudud lidnas.
Lidn om agjan üläopendusen keskuseks. Kaik om seičeme valdkundališt i kaks' privatišt universitetad ratas lidnas, toižiden universitetoiden (Tehran) koume filialad. Znamasine om Isfahanan universitet (alusenpanend 1946, 18 tuh. üläopenikoid 14 fakul'tetal vl 2020).
Transport.
Avtobusad, metro i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Metropoliten radab vspäi 2015 (üks'jäine jono 20 stancijanke, 20,2 km raudted), sen kahtenz' i koumanz' jonod oma sauvomižes.
Rahvahidenkeskeine "Isfahan"-lendimport Šahid Behešti-politikanmehen nimed ("IFN / OIFM", 2,7 mln passažiroid vl 2017) om soda- da civiliženke znamoičendanke, sijadase lidnan suvipäivnouzmas. Sišpäi da sihe tehtas reisid lähižidme arabižidme valdkundoidme i Iranadme.
Must muju

Must muju (mugažo musked runoiš) om ahromatine muju, vauktusen valun olmatomuz objektaspäi.
Kävutase kor'ben da toižen polen ozutamha. Mugažo se om trauran da mahapanendan muju; peitushe sidodud muju (piikoipimed).
Kelenvänd.
Toižiden keliden «must kaži»-tärtusele sättub vepsän kelen «kadonu kaži»: «kadonu kaži joksi heiden keskes».