tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Dunai

Dunai (bolg. i , , , , , , , "Istros", vai "Danuvius") om kaikiš pidemb jogi Evropan Ühtištuses, «rahvahidenkeskeine jogi», 2960 km pitte. Se om Evropan kahtenz' pitte jogi Volgan jäl'ghe.
Jogi jokseb territorijadme vai om röunaks 10 valdkundas (mödvedhe): Saksanma, Avstrii, Slovakii, Mad'jaranma, Horvatii, Serbii, Bolgarii, Romanii, Moldov, Ukrain. Dunai om vezivaldkundröunaks erasil tahoil kaikiden neniden maiden täht. Enamba kaiked se jokseb Romanijadme — 1075 km, penemba kaiked om Moldovas — 200 metrad. Kaik om 19 Evropan valdkundad jogen basseinas. Dunai jokseb 4 pälidnas (mödvedhe): Ven, Bratislav, Budapešt, Belgrad, ned-žo oma kaikiš surembad lidnad jogen randoil.
Joginišk sijadase Švarcval'd-mägil Saksanman suvipäivlaskmas, se sädase Brigah- da Breg-mägiojiden ühthejoksmusel 678 m korktusel valdmeren pindan päl. Jogi lankteb Atlantižen valdmeren Mustmerhe Romanijan da Ukrainan röunal levineden del'taks.
Fizine geografii.
Dunai vajehtab joksmusen čuradust severz'-se kerdoid. Se jokseb Saksanmas päivnouzmha, jogen kaikiš pohjoižemb čokkoim sijadase Regensburg-lidnas. Sid' jogi läbitab Venan katl'usen i jokseb Keskdunain alangištodme enamba 600 km, suvhe Budapeštas, sen jäl'ghe suvipäivnouzmha. Jogi jokseb Suvižil Karpatil «Raudasižed verajad»-uran kal't, sid' jokseb päivnouzmha Aladunain alangištodme. Kaikiš suvemb čokkoim om läz Svištov-lidnad Bolgarijas.
Znamasižed ližajoged (enamba 500 km pitte): hurad — Tis, Siret, Prut; oiktad — Inn, Drav, Sav, Morav.
Dunain hijamad oma znamasižed, 100 kilometrhasai pitte da sen enamba. Jogivagon keskmäine pautkuz om 23,7 sm/km. Kova tullei merelpäi veb teravale sur'vedele jogen del'tas.
Vedenkeradandbassein.
Dunain basseinan pind om 817 tuh. km². Jogen veden purtked oma vihmad da kurod, Al'piden i Karpatiden jäžomad, manalaižed veded.
Vozne vedhuz om 205 km³. Veden valu om 6500 m³ sekundpigudenke suhištos keskmäral.
Ližajogiden enambuz lankteb üläjogehe.
Sur'veden da madalveden strokud erinedas jogen erazvuiččil paloil. Üläjogen i Keskdunain veden tazopind om kaikiš korktemb kezakus, minimaline — tal'vel (tal'vku-uhoku). Alajogel sur'vezi oleleb sulakus-semendkus, madalvezi — sügüz'ku-reduku.
Sadegiden jagand basseinadme om erazvuitte. Paneb sadegid 400−600 mm vodes tazangištoil, 800−1200 mm Karpatiden pautkil, 1800−2500 mm Al'pil. Sadegiden minimum om Dunain del'tas. Lumen da jän katked oma lühüdaigaižed päiči Ülädunain basseinan mägitahondoiš.
Laivoidenlikund.
Kaks'sarakoine «Dunai — Mustmeri»-kanal om saudud Romanijas vozil 1976–1987, laivan te lüheneb 400 kilometrad. Vl 1987 jüguiden vedamižen mülü Dunajadme ületi 100 mln tonnoid. Jogi om evropižen veziten pala, kudamb ühtištoitab Pohjoižmert Mustmerenke vspäi 1992, Rein-Main-Dunai-kanalan sauvondan jäl'ghe Saksanmas.
Ei ole laivoiden ujundad vaiše 1 − 2 kul vodes vilun tal'ven aigan.
19 šlüzad om joges, niiden bjefan korktuz om videspäi koumhekümnehe nell'hä metrhasai.
Kaks' gidroelektrostancijad — Džerdap I da II — oma saudud «Raudasižed verajad»-urha Serbijan i Romanijan röunal. Džerdap I om kaikiš suremb Dunail da üks' kaikiš surembišpäi Evropas.
Vožeg

Vožeg () om Venäman lidnanvuitte žilo Vologdan agjan pohjoižes. Se om Vožegan ümbrikon (edel vn 2022 kezakud — rajonan) administrativine keskuz (vspäi 1929) da kaikiš suremb eländpunkt.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1895 kuti raudtestancii sauvomha «Vologd — Arhangel'sk» raudtekeskust. Vn 1932 tal'vkun 10. päiväl radnikžilo sai lidnanvuiččen žilon statusad VCIK:an käskön mödhe.
Vožegan ižandusen päižed sarakod oma mecan varhapanend, mecan ümbriradmine pumaterialaks (pened edheotandad ratas senke), sauvond, leibtegim da adivpert' oma saudud. Ende Vožegan mehanine tegim (Vologdan optiž-mehanižen tegimen filial) radoi žilos mugažo.
Geografijan andmused.
Žilo sijadase ümbrikon keskuzpalas, kukhikahas tahondas, ühtennimižen jogen oiktal randpolel, kahtes kilometras sen randaspäi.
Matkad Vologdhasai om 141 kilometrad suvhe orhal, 177 km avtotedme. Lähembaine lidn om Harovsk 58 kilometrad suvhe orhal vai 72 km avtotedme.
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +2,4 C°, kezakun-elokun +13,8..+17,0 C°, tal'vkun-uhokun −9,4..−11,7 C°.
Tobmuz.
Vožegan lidnankund oli olmas vspäi 2006.
Lidnankundan pind oli 554,6 km², 606 ristitud eliba 48 küläs Vožeg-žilon ližaks vl 2010.
Lidnankundan päkäskuz oli vahvištadud vn 2005 elokun 8. päiväl, se oli väges vajehtusidenke da ližadusidenke edel lidnankundan tühjitandhasai.
Nikolai Olenev oli valitud da radoi Vožegan lidnankundan pämehen vn 2013 sügüz'kuspäi, mugažo radoi rajonan suiman ezitajaks edel sidä. Administracijan varapämez' oli hänele abhu.
Kaik koume valičemižümbrikod oli lidnankundas (1 — nell' mandatad, 2 — koumin mandatoin). Kaik kümne ezitajad mülüiba lidnankundan Nevondkundha (). Valitihe heid järgenduseližen kerdan vn 2013 sügüz'kun 8. päiväl (koumanz' kucund). Heiden valdatusiden strok oli nell' vot. Anatolii Kekišev radoi sen ezimehen vspäi 2005 koumanden strokun jäl'geten. Varapämez' oli hänele abhu.
Lidnankundan administracii kogoni 11 radnikaspäi vl 2015.
Eläjad.
Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe žilon eläjiden lugu oli 6 835 ristitud, vl 2010 — 6 725 ristitud, vl 2021 — 6 119 ristitud. Kaik 6 156 eläjad oli žilos vl 2017. Kaikiš suremb žilon ristitišt oli 7 552 eläjad vl 1959 i 7 370 eläjad vl 1989.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 88,5 %, toižed rahvahad — 2,5 %, rahvahuden ozutandata — 9 %.
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Illä-endustajan puine jumalanpert' om saudud žilho vl 1995.
Nened büdžetižed aluzkundad oma žilos: kodirandantedištandmuzei, rajonan kul'turpert', lapsiden sädamižen pert', lapsiden i norišton sportškol, čomamahtoiden lapsidenškol, škol jumalankodinno, muzikškol, fizkul'turiž-tervehtamižkompleks da keskuzkirjištsistem. Opendusen aluzkund om keskškol, edel 2010. vot oli kaks' keskškolad.
Transport.
Avtote ühtenzoitab žilod Vologdanke.
Ühtennimine "Vožeg"-raudtestancii sijadase žilon keskuzpalas.
Jugoslavii

Jugoslavii oli valdkund Evropas vozil 1918−1992. Se sijazihe Balkanan pol'sarel da oli Adriatižen meren kaks'tuhakilometriženke randištonke.
Istorii.
Valdkund sündui Avstrijan da Mad'jaranman imperijan čihodamižen rezul'tataks. Vozil 1918−1945 se oli kunigahuz da unitarine valdkund. Sid', vspäi 1945 — federativine tazovaldkund. Federacii kogoni 6 valdkundaspäi i kaks' avtonomijad oli Serbijas. Kaik ned oma ripmatomad toine toižespäi nügüd' päiči Serbijan avtonomižid agjoid (Vojevodin i Kosovo). Vozil 2003−2006 Serbijan da Mustmägin Valdkundaline Ühtištuz-konfederacii oli Jugoslavijan oiktusiden jäl'ghetulii, no äjad ÜRO:n ühtnijad ei olgoi tundištanuded necidä.
Geografii.
Vozil 1945−1991 Jugoslavijan Socialistine Federativine Tazovaldkund oli röunoiš Romanijanke da Bolgarijanke päivnouzmas, Grekanmanke suves, Albanijanke suvipäivlaskmas, Italijanke da Avstrijanke lodehes, Mad'jaranmanke pohjoižes.
Mägitahond oli territorijan kaks' koumandest. Dunain bassein ühtištoiti valdkundad.
Ižanduz.
Mujumetalloiden metallurgii sijaližil varoil oli ižandusen aluseks. Radnikoiden kollektivad sättutiba keskneze pätindoid, ižandusen ohjanduz oli kundaližen i keskusetoman.
Čihodamine.
Jugoslavijan čihodamine tegihe pordhil: vl 1991 läksiba Slovenii, Horvatii i Makedonii; vozil 1991−1995 Bosnii da Gercegovin; vl 2006 Mustmägi tedoti ripmatomut Serbijaspäi. Vl 2008 Kosovo tedoti ripmatomut Serbijaspäi, no Serbii jäi necidä azjad tundištamata.
1965

1965 (tuha ühesasadad kuz'kümne videnz') voz' — järgeline voz', kudamb augotihe videnz'päiväl grigorianižen kalendarin mödhe.
Han Šahruh

Šahruh Han (, ; sünd. 2. kül'mku 1965, Deli, Indii) om indijalaine Bollivudan akt'or, pajatai, TV-vedai i prodüser.
Biografii.
Šahruh om sündnu Udhe Delihe. Pästihe školaspäi, sid' lopi Delin universitetad ekonomiženke specialižusenke. Mamazen surman jäl'ghe hän sirdi Mumbaihe. Edel kinod hän zavodi karjerad televizijas vl 1988, edesti rolid severziš TV-serialoiš. Šahruh edesti ezmäižen rolin kinoho vl 1992, konz "Meletoi armastuz"-fil'm läksi ekranoile. Vl 1995 hän edesti pozitivišt pärolid "Vargastamatoi neičeine"-fil'mas Kadžol-aktrisan ühtes, muugotid tegihe Indijan kinematografan kuldasižeks paraks sen tagut. Vl 2010 edesti Rizvan Han-autistan rolid, hänen heng matkazi AÜV:oidme "Mindai kuctas Han"-fil'mas. Kinoakt'oran ližaks, hän om olmas TV-vedajan-ki, sidä kesken «Ken tahtoib lindä millioneraks?»-vändos. Hänel om ičeze «Red Chillies Entertainment»-kompanii.
Vspäi 1991 om nainu, Gauri Han om hänen ak. Heil om üks' tütär da kaks' poigad: Arjan-poig (om sündnu vl 1997), Suhana-tütar (om sündnu vl 2000), Abram-poig (om sündnu vl 2013).
1946

1946 (tuha ühesasadad nell'kümne kudenz') voz' — järgeline voz', kudamb augotihe tožnargel grigorianižen kalendarin mödhe.
Stallone Sil'vestr

Sil'vestr Stallone (; sünd. 6. heinku 1946, Nju Jork, Nju Jork (štat), AÜV) om amerikalaine akt'or, režissör, kinoscenarijoiden tegii da prodüser.
Biografii.
Sil'vestr om sündnu Nju Jork-lidnha. Hän openzihe Šveicarijan Amerikaižes kolledžas, sil-žo aigal radoi treneraks i jätksi edestada rolid teatras. Štatoihe pördumižen jäl'ghe Sil'vestr päti tehtas akt'oraks i ühtni Majamin universitetha tedištelimha draman čomamahtoid. Sai opendust akt'ortedokundas da pördui ičeze kodilidnha, oti rolid peniš teatredestusiš.
Akt'or zavodi kar'jerad «"Italijalaine ubeh"»-pornofil'mas, sid' edesti penid rolid fil'miš da serialoiš. Vodel 1976 «"Rokki"»-fil'm läksi ekranoile, Sil'vestr kirjuti scenarijad iče necen fil'man täht, i tegihe tutabaks fil'man tagut. Vodel 1982 «"Rembo: Ezmäine čak"»-fil'm om pästtud, sigä hänen Rembo-personaž ozutase ezmäižen kerdan, kudamb vl 2008 fil'mzi nelländen palan ičeze scenarijan mödhe.
Sil'vestr om ranu ak'toran, no pirdajan-ki. Pirdi äi kuvid, hänen kuvad oleliba Piteriš-ki.
Sil'vestr oli nainu severz' kerdoid. Vspäi 1998 om nainu, Džennifer Flavin om hänen ak. Vl 1976 Sil'vestr tegihe tataks, Seidž-poig om sündnu (koli vl 2012). Vl 1979 Serdžo-poig om sündnu. Vl 1996 Sofia-tütär om sündnu. Vl 1998 Sistin-tütär om sündnu. Vl 2002 Skarlett-tütär om sündnu. Frenk-vell' om Sil'vestral, vell' om pajatai da akt'or.
Gorky Park (al'bom)

«Gorky Park» om ühtennimižen muzikgruppan ezmäine studioal'bom, kudamb om pästtud vl 1989.
Gott Karel

Karel Gott (mugažo čehan kelel; sünd. 14. heinku 1939, Pl'zen', Čehoslovakii — kol. 1. reduku 2019, Prag, Čehanma) oli čehalaine pajatai. Edesti čehan kelel päpaloin.
Biografii.
Karel oli sündnu Pl'zen'-lidnha. Edel kar'jeran zavodindad Karel radoi tramvaisistemiden elektromont'oraks, sil-žo aigal pajati pajoid Pragan restoranoiš da klubiš. Vl 1960 lopi radod tegimes i ühtni Pragan konservatorijha sen operan pajatandan kafedrha. Vl 1962 sai angažement Semafor-teatraspäi. Vl 1968 ühtni Evrovizii-konkursha Londonas, ezini Avstrijad «Tausend Fenster»-pajonke, oti koumetoštkümnent sijad.
Vll 1960−1980 Karel Gott oli populärižen Nevondkundaližes Ühtištuses. Elon lopus Karel ezini harvoin läžundan tagut, hän sai populärižust pajatajaks Čehanmas.
Kanz.
Karelal oli nell' tütärt. Vanhembad tütred oma Dominika i Lucija erasiš naižišpäi. Karel oli nainu vn 2008 vilukus, Ivana Mahačkova om hänen ak. Edel sidä Karel eli naindatoman. Heil sündnus kaks' tütärt: Šarlotta Ella-tütär om sündnu vl 2006, Nelli Sofija-tütär — vl 2008.
Čelentano Adriano

Adriano Čelentano (; sünd. 6. viluku 1938, Milan, Italii) om italijalaine pajatai, akt'or, režissör da prodüser.
Biografii.
Adriano om sündnu Milan-lidnha. Vl 1957 sai vägestust italižen rok'n'rollan ezmäižel konkursal. Vl 1961 pajatai ühtni ezmäižen kerdan Sanremon muzikfestivalihe "Ventiquattromila baci"-pajonke («Kaks'kümne nell' tuhad čoksaidusid»). Kaičendministran eriline laskend pidi olnudele armijas sodamehele ühtemha neche festivalihe. Pajatai kärouzi sel'gäl kacujile ezinendan zavodindas, laudkund lugi necidä ustavatomaks da andoi vaiše kahtenden sijan. Sil-žo vodel hän lopi kontraktad Jolly:nke, kerazi ičeze parahimid sebranikoid da sädi änetamižen «Clan Celentano»-markad.
Vl 1962 pajatai sai vägestust «Kantadžiro»-konkursal, ezini "Stai lontana da me"-pajod («Piida ičtaiž edahamb minuspäi»). Sen jäl'ghe hän tegi gastrolid Francijadme da Ispanijadme, sädi TV-programiden ičeze serijad.
Vl 1987 Adriano akanke ajelihe Nevondkundaližhe Ühtištushe üks'jäižen kerdan ičeze "Džoan Lui"-fil'man ezmäižele ozutesele. Kacmata sihe, miše hän mokičese aerofobijaspäi, pajatai tegi erind NSTÜ:n täht da tuli lendimel. Artist andoi kaks' koncertad Moskvan «Olimpijskii»-sportkompleksas, se oli hänen ezmäine ezituz kahesas vodes. Keskuztelevizii fil'mzi koncertan TV-versijad.
Nügüd' Adriano jätktab sädamižradmižen i eläb erižpertiš, Lacio-agjas.
Adriano om nainu vn 1964, Klaudia Mori om hänen ak. Heil om kaks' tütärt da üks' poig: Rosita, Rosalinda da Džakomo. Tähäsai üks'jäine Samuel'-poiganpoig om Adrianol Klaudianke.
Diskografii.
Studižed al'bomad.
Kaik om sätud 37 stidioal'bomad nügüdläižele kurole.
Uskmatoi armastuz

«Uskmatoi armastuz» (, oficialine angline transkripcii "Kambakkht Ishq") om vn 2009 indine kinokomedii.
Fil'mdand.
Fil'mdihe kinod Los Andželesas i Venecijas.
Mindai kuctas Han

«Mindai kuctas Han» ( "māy nem iz khān", ) om vn 2010 indine dramfil'm. Ezmäine ozutez Indijas oli vn 2010 uhokun 12. päiväl, Venämas — seičemes kus sen jäl'ghe (2. sügüz'ku 2010).
Kinotarin.
Rizvan Han om islamanuskoi. Hän om kazvanu Zakir-vellenke i Razija-mamanke Mumbaiš. Mamaze koli, i Rizvan sirdab San Francisko-lidnha vellezen jäl'ghe. Sil aigal Rizvan sädab tundmust vellesen Hasina-akanke, kudamb pani diagnoz, miše Rizvanan läžund om Aspergeran sindrom (autistine psihopatii). Rizvan otab Mandiran akaks, hö zavottas edheotandan.
Kundaline pidand islamanuskojid vajehtase vn 2001 teraktan tagut. Mandiran poig koleb, i goräh'ne naine pakičeb Rizvanad, miše hän oigenziži AÜV:oiden prezidentannnoks i sanuiži hüväd islamanuskojiš. Rizvan ajeleb kaiken valdkundan kal't.
Fil'mdand.
Kino om fil'mdud San Franciskos, Los Andželesas da Nju Džersiš.
Macumoto Leidži

Leidži Macumoto ( "Macumoto Reidzi"), todesine nimi oli Akira Macumoto ( "Macumoto Akira"; sünd. 22. viluku 1938, Kurume, Fukuokan prefektur, Japonii — kol. 13. uhoku 2023, Tokio, Japonii), oli japonine kirjutai da pirdai.
Biografii.
Akira oli sündnu Kurume-lidnha.
Kosmine Harlok-merirazbainik (fil'm)

«Kosmine Harlok-merirazbainik» ( "Utü Kaidzoku Käputen Harokku") om japonine draman mul'tfil'm tedoližen fantastikan žanras. Nece mul'tfil'm om fil'matud ühtennimižiden mangan da animen mödhe. Ezmäine ozutez Japonijas oli vn 2013 7. päiväl sügüz'kud, Venämas — kahesas kus sen jäl'ghe (14. semendku 2014).
Kinotarin.
Tulebas aigas ristitud lendaškanzihe päivänvauktusen pigutte i levitihe kolonijoid toižihe planetoihe. Vižsadad milliardad ristituid letas kodimaižhe Mahasai resursoiden mairhen tagut toižil planetoil. Se tegihe «Pördumine pördumišt vaste»-toran zavodindaks.
Koumanden planetan peituz

«Koumanden planetan peituz» () om vn 1981 nevondkundaline mul'tfil'm tedoližen fantastikan žanras.
Pavlov Arsen

Arsen (Arsenii) Sergejevič Pavlov (; sünd. 2. uhoku 1983, Uht, Komin ANST, Venäman NFST, NSTÜ — kol. 16. reduku 2016, Doneck, Ukrain), mugažo tetab kut Motorola (ven. "Моторола") oli Sodakonfliktan Ukrainan päivnouzmpoles ühtnii, tankanvastaižen specialižen «Sparta»-alajagusen käsknik.
DNR:an armijan polknik. Doneckan Rahvahaližen Tazovaldkundan vägimez' (21. uhoku 2015).
Tolstih Mihail

Mihail Sergejevič Tolstih (; sünd. 19. heinku 1980, Ilovaisk, Doneckan agj, Ukrainan NST — kol. 8. uhoku 2017, Makejevk, Doneckan agj, Ukrain), mugažo tetab kut Givi (ven. "Гиви") oli Voinkonfliktan Ukrainan päivnouzmpoles ühtnii, «Somali»-alajagusen käsknik. 
«DNR:an» armijan polknik. Doneckan Rahvahaližen Tazovaldkundan vägimez' (24. uhoku 2015).
Pölistui radhonuses ičeze sodapalakundan territorijal Makejevk-lidnas ambundan vai poukahtusen tagut.
Mihejev Sergei

Sergei Aleksandrovič Mihejev (; sünd. 28. semendku 1967, Moskv, NSTÜ) om venämalaine politolog.
Sergei om paks adiv erazvuiččil kundaližpolitižil tok-šouil televizijal. Vodespäi 2015 hän vedab «Raudlogik»-oigendust Vesti FM radiostancijal.
Ala pagiže «Jä hüväšti igäks» nikonz

«Ala pagiže «Jä hüväšti igäks» nikonz» ( "Kabhi Alvida Naa Kehna") om vn 2006 indine dramfil'm.
Kinotarin.
Dev Saran om futbolist. Hänen naind Rijanke om onematoi, Rii-ak radab redaktoran modaiglehteses. Heil om üks'jäine Ardžun-poig. Devan kar'jer lopihe jaugan satatesen jäl'ghe.
Fil'mdand.
Fil'mdihe kinod Nju Jorkas.
Baččan Abhišek

Abhišek Baččan (, ; sünd. 5. uhoku 1976, Bombei, Maharaštr, Indii) om indijalaine akt'or, pajatai da prodüser.
Biografii.
Abhišek om sündnu Mumbai-lidnha, Amitabh-akt'oran i Džaja-aktrisan sämižkanzha. Openui Šveicarijan privatižes «Aiglon College»-školas.
Kanz.
Vspäi 2007 om nainu, Ašvarija Rai om hänen ak, aktris da Miss Mail'm 1994. Edel Abhišekan besedoičendoid hänenke aktris besedoiči toiženke akt'oranke — Salman Hananke. Vl 2011 Abhišek kändihe tataks, Aaradhija-tütär om sündnu.
Nenavašoin tüništoitmine

«Nenavašoin tüništoitmine» () om italine kinokomedii. Se läksi ekranoile vl 1980. Ozutihe fil'man versijad NSTÜ:s vl 1983 surenke satusenke, erased epizodad oliba lühetud.
Kinotarin.
Fil'man tegend šingotase italižes Ravin'jano-küläs (nimi om tehtud melel), ei edahan Voger- (Pavijan agj) i penen Portofino- (Genujan agj) lidnoišpäi. Statjaline Liza-lidnalaine mel'dütoitab ičheze naimatont 40-vottušt kaugedtabašt fermerad.
Pölištunuziden laivoiden sar'

«Pölištunuziden laivoiden sar'» () om vn 1987 nevondkundaline muzikfil'm. Režissörad Jevgenii Ginzburg i Rauf Mamedov.
Fil'man scenarii oti nevondkundaližen Aleksandr Beläjev-fantastan voziden 1926−1927 ühtennimišt ozaitelemižiden romanad aluseks.
Baččan Amitabh

Amitabh Baččan (, ; sünd. 11. reduku, 1942, Allahabad, Britanine Indii) om indijalaine akt'or, politikanmez', pajatai da prodüser.
Biografii.
Amitabh om sündnu Allahabad-lidnha, nüg. se nimitase Prajagradž:aks i sijadase Uttar Pradeš-štatas. Hänen Harivanš Rai Baččan-tat (todesine kanzannimi — Šrivastav) oli tetabaks runokirjutajaks valdkundas.
Amitabh edesti ezmäižen rolin kinoho vl 1969 «Seičeme indijalašt»-fil'mas. Kinoakt'oran ližaks, hän om olmas TV-vedajan-ki, sidä kesken «Ken tahtoib lindä millioneraks?»-vändon sijaližes versijas.
Kanz.
Vspäi 1973 om nainu, Džaja Baččan om hänen ak, aktris. Heil om üks' tütär da üks' poig: Šveta, Abhišek Baččan. Poig jätktab tatan radod, radab akt'oran mugažo. Tähäsai oma Agastija-tütrenpoig, Navja Naveli-tütrentütär da Aaradhija-poigantütär.
Vl 2020 akt'or andoi pozitivine Covid-19-virusan test.
Rošan Ritik

Ritik Rošan (, ; sünd. 10. viluku 1974, Bombei, Maharaštr, Indii) om indijalaine Bollivudan akt'or da kargaidai. Edestab rolid hindikel'žiš fil'miš tobjimalaz.
Biografii.
Ritik om sündnu Mumbai-lidnha, Rakeš-kinorežissöran i hänen Pinki-akan sämižkanzha. Fil'mzihe händast kinos ezmäižen kerdan lapsen völ, vl 1980. Openui «Sydenham College»-aluzkundas, kommercii oli päpredmetaks.
Kanz.
Vspäi 2000 Ritik oli nainu Suzanna Hananke. Vl 2006 Ritik kändihe tataks, Rehaan-poig om sündnu, vl 2008 Ridhaan-poig om sündnu. Vl 2014 Ritik i Suzanna saiba joudobut naimiželospäi i toine toižespäi.
Kaik oleleb elos

«Kaik oleleb elos» (, "Kuch Kuch Hota Hai") om vn 1998 indine dramfil'm. Se om Karan Džoharan ezmäine fil'm.
Ražnatovič Svetlana

Svetlana Ražnatovič (, kanzannimi oli "Veličkovič" edel naimiželod; sünd. 14. kezaku 1973, Žitoradž, Serbijan ST, Jugoslavii) om serbalaine pop- da folkpajatai i aktris, mugažo tetas händast Ceca-psevdonimanke ().
Biografii.
Svetlana om sündnu Žitoradž-lidnha. Pajatab ühesavoččes igäspäi.
Nügüd'aigan (vl 2017) Svetlana gastroliruib lopmäta.
Kanz.
Vspäi 1995 pajatai naine oli lähtnu mehele, Žel'ko Ražnatovič-sodajenarale. Nece jenaral oli tetab kuti Arkan. Vl 1996 Svetlana kändihe mamaks, Vel'ko-poig om sündnu, vl 1998 Anastasija-tütär om sündnu. Vl 2000 amptihe jenaralad surmhasai Belgradan «Interkontinental'»-adivpertin hollas.
Friske Žanna

Žanna Friske (), todesine nimi — Žanna Vladimirovna Kopilova (; sünd. 8. heinku 1974, Moskv, NSTÜ — kol. 15. kezaku 2015, Balaših, Moskvan agj, Venäma) oli venämalaine pajatai da aktris.
Biografii.
Žanna oli sündnu Moskv-lidnha vl 1974. Hänen Natal'ja-čikoi om pajatajan mugažo.
Vozil 1996−2003 Žanna oli «Блестящие»-gruppan solistan. Vl 2005 Žanna pästi ičeze üks'jäine studine «Жанна»-al'bom.
Vl 2013 Žanna kändihe mamaks, Platon-poig om sündnu Majamihe.
Koume jäl'gmäšt kud Žanna oli komas, tuntketa. Koli päaivoiden rakaspäi Balaših-lidnas.
Čumakov Aleksei

Aleksei Georgijevič Čumakov (; sünd. 12. keväz'ku 1981, Samarkand, Uzbekan NST, NSTÜ) om venämalaine estradpajatai bolgariž-armeniženke augotižlibundanke, muzikankirjutai, TV-šouiden vedai, kirjutai, akt'or da prodüser. Edestab pajoid venän kelel.
Biografii.
Aleksei om sündnu Samarkand-lidnha, pirdajan i lekarin kanzha. Kirjutab pajoid i tegeb ezitusud scenal üks'toštkümnevoččes igäspäi. Vl 1995 priha kanzanke sirdi Tümenihe, siš hän tuli openumha Tümenin čomamahtoiden üläkolledžha (änen palakund), no openui üht vot vaiše. Jätksi opendust Taškentan čomamahtoiden üläkolledžas (dirižoran i horan palakund) i lopi sidä vl 1998. Sirdi Moskvha kazvatajidenke vl 2003.
Vl 2006 pajatai pästi ičeze ezmäižen «Sni o čom-to bol'šem»-al'boman.
Vspäi 2013 Aleksei om nainu Julija Koval'čuk-pajatajal.
Indii-ižand

«Indii-ižand» () om vn 1987 indine fil'm tedoližen fantastikan žanras. Ezmäine ozutez Indijas oli vodel 1987, NSTÜ:s — sil-žo vodel.
Kormuhina Ol'ga

Ol'ga Borisovna Kormuhina (; sünd. 1. kezaku 1960, Alauz'lidn, Venäman NFST, NSTÜ) om Venäman eläi, nevondkundaline i venämalaine, venäkel'ne i anglijankel'ne rokpajatai da muzikankirjutai. Venäman arvostadud artist (2016).
Biografii.
Ol'ga om sündnu Alauz'lidn-lidnha. Vl 1977 lopi Gor'kijan keskškolad nomer 48 i zavodi opendust Gor'kijan inženerižsauvondan instututas, sen arhitekturižel fakul'tetal. Vl 1980 hän sädi debütan «Nižegorodskaja vesna»-džazrokfestivališ ("Alalidnan keväz"').
Vl 1983 Kormuhina sirdi Moskvha Oleg Lundstreman kucundan mödhe i tuli openumha Valdkundaližes muzikaliž-pedagogižes institutas Gnesinoiden nimed, vaumiči sen estradan palakundad T. N. Markovič-pedagogan ohjandusen al. Opendusen aigan pajatai radoi Oleg Lundstreman orkestranke.
Vl 1988 Ol'ga oli «Krasnaja Pantera»-gruppan solistan ("Rusked Panter"). Zavodi solišt kar'jerad vl 1989. Ühtni enamba mi 20 videoklipan tehmižhe. Vl 2012 Ol'ga pästi ičeze «Padaju v nebo»-studijanal'bomad. Vspäi 2015 radab solistan Moskvan agjan filarmonijas, äned — kontral'to i mecco-soprano.
Vspäi 1999 läksi mehele, Aleksei Belov om hänen mužik, ühtneb Gorky Park-gruppha gitaristaks. Vl 2000 Ol'ga kändihe mamaks, Anatolija-tütär om sündnu.
Kapur Anil

Anil Kapur (, ; sünd. 24. tal'vku, 1956, Bombei, Maharaštr, Indii) om indijalaine akt'or, fil'miden prodüser (vspäi 2005) da pajatai, hindikel'ne päpaloin.
Biografii.
Anil om sündnu Čemburha (nügüdläižen Mumbain ezilidn), Surinder Kapur-kinoprodüseran da hänen Nirmal-akan pereheze, kahtenz' laps' nelläspäi. Anilan vanhemb Boni Kapur-vell' radab kinoprodüseran, noremb Sandžai Kapur-vell' om akt'or mugažo.
Vspäi 1979 Anil edesti toižid rolid kinos. Sai pärolin ezmäižen kerdan «"Ned seičeme päiväd"»-fil'mas (1983), hänen tat oli sen prodüseran. Jäl'geližel vodel Anil edesti tagaman rolid «"Fakel"»-fil'mas (1984) i sai ezmäšt «Filmfare Award»-arvlahjad parahimas toižes mužikroliš.
Kanz.
Vspäi 1984 om nainu, Sunita Bhavnani Kapur om hänen ak, kostümiden dizainer. Heil om kaks' tütärt da üks' poig: Sonam, Reja da Haršvardhan. Sonam-tütär jätktab tatan radod, radab aktrisan mugažo.
Nik

Nik vai nikneim (), mugažo verknimi, om psevdonim, kudambad kävutai kävutab Internetas, tobjimalaz besedoičendan sijoiš (blogoiš, forumoiš, čatoiš).
Kosmine Harlok-merirazbainik

Kosmine Harlok-merirazbainik (, virkand: "Utü Kaidzoku Käputen Harokku") om japonine manga da anime-serial tedoližen fantastikan žanras. Režissör om Rintaro.
Serialas om 42 epizodad. Se läksi ekranoile vodes 1978. Om tehtud vozil 1978−1979 japonižen «TV Asahi»-kanalan täht. Om ozutadud Francijas «Albator»-nimitusenke.
Padukone Dipika

Dipika Padukone (, ; sünd. 5. viluku, 1986, Kopenhagen, Danii) om indijalaine aktris.
Biografii.
Dipika om sündnu Kopenhagen-lidnha. Tat om Prakaš Padukone, badmintonan vändai mail'man klassanke, mam — turistine agent. Konz' hän oli üks'toštkümnekuine, kanz sirdi Bangalorha. Hän openzihe Bangaloran «Sofija»-keskškolas, sid' «Mount Carmel»-kolledžas. Mamankel' om konkanin kel'. Norembaine Aniša-sizar (sünd. 1991) om Dipikal.
Vspäi 2012 besedoiči Bollivudan Ranvir Singh-akt'oranke, i vl 2018 om lähtnu mehele hänele.
Čopra-Džonas Prijanka

Prijanka Čopra-Džonas (, ; sünd. 18. heinku, 1982, Džamšedpur, Bihar-štat, Indii) om indijalaine Bollivud:an aktris, pajatai, fotomodel' da TV-vedai. Eläb «Miss Mail'm 2000»-arvnimenke.
Biografii.
Prijanka om sündnu Džamšedpur-lidnha, Ašok da Madhu-sodalekariden kanzha.
Tähtazkundan ekspress 999

«Tähtazkundan ekspress 999» ( "Ginga Tecudo: 999") om japonine anime-serial Leidži Macumoton mangan aluseks, tedoližen fantastikan žanras. Original om japonan kelel. Režissör — Nobutaka Nišizava. Idejan tegii — Hirojasu Jamaura, Keisuke Fudžikava da Jošiaki Jošida. Muzik — Nozomi Aoki.
Kaik om 113 epizodad serialas. Se läksi ekranoile vodes 1978 (14. sügüz'ku) vhesai 1981 (26. keväz'ku). Om tehtud vll 1982−1983 «Fuji Television», da «Animax»-kanalan täht.
Tähtazkundan ekspress 999 (fil'm)

«Tähtazkundan ekspress 999» ( "Ginga tetsudō 999") om japonine draman mul'tfil'm tedoližen fantastikan žanras. Nece mul'tfil'm om fil'matud ühtennimižiden mangan da animen mödhe.
Opalas, ihastuses-ki

Opalas, ihastuses-ki (, vepsän kirjamil: "Kabhi Khushi Kabhie Gham...", lühüdas "K3G") om vn 2001 indine dramfil'm.
Minun noruden Arkadii-lidnuz

«Minun noruden Arkadii-lidnuz» ( "Vaga Seisün-no Arukadija") om japonine draman mul'tfil'm tedoližen fantastikan žanras. Se läksi ekranoile vl 1982.
Zičiuifalu

Zičiuifalu ( [ˈziʧiuːjfɒlu]) om külä Mad'jaranman Fejer-agjas, läz Sekešfehervarad.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1239. Ühtennimine raudtestancii radab jonol külänno.
Külä sijadase valdkundan keskuzpalan päivlaskmas. Kaikiš suremb londuseline korktuz om 125 m ü.m.t. külän territorijal.
Vl 2016 eläjiden lugu oli 924 ristitud.
1982

1982 (tuha ühesasadad kahesakümne kahtenz') voz' — järgeline voz', kudamb augotihe videnz'päiväl grigorianižen kalendarin mödhe.
Harlok

Harlok ( "Harokku") om tedoližen fantastikan riven kul'tine melestehtud personaž, antivägimez', kosmine merirazbainik. Ezmäižen kerdan hän ozutihe "Mitsubachi no Boken"-mangas (1953), no sid' sädi kuti debütad vl 1977 ühtennimižes komiksas.
Hän sobib must vihmsoba da kostüm päle.
Kapur Ranbir

Ranbir Kapur (, ; sünd. 28. sügüz'ku 1982 Bombei-lidnha, Maharaštr-štatas, Indii) om indijalaine akt'or da prodüser.
Biografii.
Ranbir om sündnu Mumbai-lidnha, Riši-kinorežissöran i Nitu-aktrisan sämižkanzha. Riddhima-sizar' om Ranbiral, hän radab kostümiden dizaineran.
Vargastamatoi neičeine

«Vargastamatoi neičeine» (, "Dilwale Dulhania Le Jayenge" — «Todesižikš mel'dünu sab neičest») om vn 1995 indine dramfil'm. Ezmäine ozutez Indijas oli sen-žo voden 20. päiväl redukud.
Elektruz

Elektruz om sidodud elektrotäutkiden olendha, likundha da vastaimižpaineghe kaik nägused.
Vl 1600 anglijalaine Uil'jam Gilbert tegi meles elektrusen tärtusen ičeze «Magnitan, magnithibjiden da suren Ma-magnitan polhe»-kirjutuses ().
Elektruz andab äi tetabid effektoid: samalduz, statine elektruz, elektromagnitine indukcii, elektrojoksuz. Sen ližaks, elektruz ühtneb elektromagnitižen sädegoičendan sädamižes da samižes, oz., radiolainhed.
Elektrotäutked sädas elektromagnitižid kendoid. Nened kendad vastaimižpaindas toižihe täutkihe.
Sadas elektrust elektrostancijoil i kävutadas elektronikan ladimil. Nügüd'aigaižed kommunikacijad (transport, sido), lämbituz i pidatuz oma elektrusen aluseks täuzin vai paloin.
Barfi!

«Barfi!» () om vn 2012 indine kinokomedii-dramfil'm.
Kinotarin.
Fil'man tegend šingotase indižes Daržiling-lidnas, 1970-nzil vozil.
Kapur Karina

Karina Kapur (, ; sünd. 21. sügüz'ku 1980, Bombei, Maharaštr, Indii) om indijalaine aktris.
Biografii.
Karina om sündnu Bombei-lidnha, Randhir Kapur-akt'or da Babita-aktris (neiččel Šivdasani) sämižkanzha. Vanhemb Karizma-sizar om Karinal, hän om aktris mugažo.
Školan jäl'ghe Karina openui kommercijad Mumbain «Mithibai College»-aluzkundas kaks' vot, sid' oli juridižen kolledžan üläopenikan, no vodes päliči (2000) zavodi aktrisan kar'jerad.
Kanz.
Vspäi 2012 om lähtnu mehele, Saif Ali Han-akt'orale. Vl 2016 Karina kändihe mamaks, Taimur Ali Pataudi-poig om sündnu.
Kurihara Komaki

Komaki Kurihara ( "Kurihara Komaki"; sünd. 14. keväz'ku 1945, Tokio, Japonii) om japonijalaine aktris.
RA. Ezmäine

«RA. Ezmäine» ( "Ra. Van", ) om vn 2011 indine fil'm tedoližen fantastikan žanras.
Sured järved

Sured järved (, ) oma reskveden järvišt Pohjoižamerikas, AÜV:oiden i Kanadan röunal, kaikiš suremb mugoine mail'mas. Järved mülüdas Pühän Lavrentijan jogen basseinha (lankteb Atlantižhe valdmerhe).
Nened järved oma (mödvedhe): Üläjärv, Mičiganjärv (AÜV:oiš täuzin), Guronjärv, Erinjärv da Ontarionjärv, erasti Sent Kler-järv ližatas sihe. Järviden pindan kaks' koumandest sijadase AÜV:oiš, koumandez om Kanadas. Järved ühtenzoittas keskneze jogil, sal'mil da kanalil.
Järvišt sädihe jäl'gmäižen jäpordan lopus kümne tuhad vozid tagaz jäžoman vedusen tagut.
Suriden järviden ühthine pind om 244 106 km². Basseinan pind — 768 tuh. nellikkilometrid (järvidenke). Veden ühthine mülü — 22 671 km³. Randanpird saridenke om 18 tuh. km. Kaikiš süvemb om Mičiganjärv, 281 m süvütte.
Laivoiden likund i kalanpüdand oma šingotadud järviš. Sured järved ühtenzoitasoiš kanalil Gudzon-jogenke i Mississipi-jogen basseinanke. Päižed portad järviden randoil oma Buffalo, Čikago, Detroit, Klivlend, Miluoki, Toronto.
Čennain ekspress

«Čennain ekspress» (, , ) om vn 2013 indine torafil'm. Režissör — Rohit Šetti.
Lindud

Lindud () oma lämuzverižiden munijoiden sel'grodaižiden živatoiden klass. Vn 2017 vilukus tetas 10 672 eläbad linduiden erikod mail'mas.
Zoologijan alajaguz — ornitologii — om pühätadud linduiden tedoidusele.
Leviganduz.
Linduiden augotižlibund om ühthine penidenke dinozavridenke ("Deinonychosauria"). Lindud oma dinozavriden üks'jäine klass, kudamb om kaičenus elegil tähäsai. Elädas kuivman kaikil kontinentil i äjil saril.
Ümbrikirjutand.
Nägujad tundused oma n'ok da höunhišt. Ezilopused kändihe suugikš. Höunhed oma tarbhaižed hibjan lämuden kaičendas, ned kävutasoiš lendusen täht. Kaik erikod mahttas tehta lendust päiči erasiš kadotanuziš necidä voimust. Sömänsulatusen i hengaidusen organad sättudas lendusele.
Linduiden klassha mülüdas kur'ged, joucned, kajaged, kanad, vilulindud da toižed. Ned oma socialižed živatad, mecatas i kaičesoiš lihansöjid vaste ühtes. Äjad erikoišpäi oma kezalinduikš, letas tal'veks lämihe maihe parvehil da joukuil. Vepsänma om mugažo läm' ma pehmdanke tal'venke erasiden Edahaižen Pohjoižen erikoiden täht. Om kalajdajid-ki linduid.
Moskv, oled minun armastuseks

«Moskv, oled minun armastuseks» (, "Mosukuva Vaga Ai") om vn 1974 nevondkundaliž-japonine draman fil'm.
Sanada Hirojuki

Hirojuki Sanada ( "Sanada Hirojuki"), todesine nimi — Hirojuki Šimosava ( "Šimosava Hirojuki"; sünd. 12. reduku 1960, Sinagav, Tokio, Japonii) om japonine akt'or. Edestab fil'miden i TV-serialoiden rolid draman i toran žanroiš.
Biografii.
Zavodi kar'jerad kinos prihan igäs vl 1974. Hirojuki openui "Japan Action Club:as" japonižen kinon Sonni Tiba-tähthaižen ohjastusen al, siš sai nügüdläšt psevdonimad. Planirui väta torafil'miden rolid, ka sai täut opendust toračomamahtoiden mastarišpäi. Vaumiči vanhembad Horikosi-školad.
Kinon ližaks, Hirojuki vändi teatran äjiš lavastusiš, pästi severz'-se muzikal'bomid.
Sur' Zaborkrif

Sur' Zaborkrif om kaikiš suremb korallrif Man pindal i kaikiš jaredämb ratud eläbil organizmil objekt.
Ümbrikirjutand.
Rif om 2300 km pitte, sijadase Korallmeres pidust' Avstralijan i sen Kvinslend-štatan pohjoižpäivnouzmašt randad Papuaspäi zavodiden. Pind — 344 400 km² (ülitab Suren Britanijan territorijad), se vajehtase merivezipagon da ližadumižen aigan. Rifan leveduz om kahtes kilometraspäi pohjoižes i 152 kilometrhasai suves. Kaik om 900 sar't da 2900 pen't rifad Sures Zaborkrifas, sen sauvondan da murendusen process mäneb kaikenaigašti. Kaikiš surembad i amuižembad rifan palad sijadasoiš sen pohjoižes. Milliardad koralloid elädas rifal, se kogoneb niiden kolijoiš mouckivižiš skeletoišpäi. Rifan sijaduz märičese šel'fal 15..20 m süvüdenke, solavan veden olemižel, meriveden sättujal lämudel +22..+27 C° i enamba mi +17,5 C° kaiken.
Sur' Zaborkrif om kaikiš suremb ekosistem Mas. Om koralloiden 400 erikod, kaloiden — 1500, linduiden — 250, kazmusiden — 40 erikod saril. Leved da madal (100 metrhasai süvütte), tün' da ireg laht sijadase rifan i kontinentan keskes. Se om mödaine lujas meriolijoiden kazmusen täht veden vajehtamatoman lämuden taguiči. Jäl'gmäižed kahesa tuhad vozid rif kazvab intensivižikš valdmeren tazopindan ližadusen tagut.
Kävutand.
Äi laivoid upsi vedenalaižil rifoil. 1840-nziš vozišpäi rifan ümbrišt om tedoitud tarkašti. Hel'miden da meren produktoiden samine oli rifal. Vspäi 1979 Sur' Zaborkrif om Avstralijan rahvahaližeks kel'dtahoks (), vspäi 1981 UNESCO mülüti sidä Mail'man jäl'gushe. Nügüd' igähižed rahvahad elädas da mecatas rifan rajonas, turizm om lasktud erasil saril, kalanpüdo om röunatud. Vn 2014 kül'mkus Google-kompanii sädi Rifan 3D-modelin.
Millenia-kunigaznaine

«Millenia-kunigznaine» (, vepsän kirjamil: "Sin taketori monogatari sennen dzöo", sana-sanha «Uz' sanutez bambukan leiktajas: voz'tuhan kunigaznaine») om japonine manga da anime-serial tedoližen fantastikan žanras. Original om japonan kelel. Režissör — Nobutaka Nišizava. Idejan tegii — Keisuke Fudžikava, Sigemitsu Taguti, Hirojasu Jamaura da Tojohiro Ando. Muzik — Rudo Uzaki da Tomojuki Asakava.
Serialas om 42 epizodad. Se läksi ekranoile vodes 1981 (16. sulaku), vhesai 1982 (13. keväz’ku). Om tehtud televizijan «Fuji Television»-kanalan täht.
Kaif Katrina

Katrina Kaif (, ; sünd. 16. heinku, 1982, Honkong, Sur' Britanii) om indijalaine aktris britaniženke augotižlibundanke.
Biografii.
Katrina om sündnu Honkongha, kašmiralaižen Mohammed Kaif-biznesmenan i anglijalaižen Süzann Türkott-juristan da hüvädtegijan pereheze. Koume čikoid (Stefani, Kristina, Nataša), koume norembad sizart (Melissa, Son'a, Izabel') i Maikl-veik oma Katrinal. Tat eläškanzi eriži AÜV:oiš, mam kazvati lapsid. Kanz ajeli Azijan i Evropan maidme maman radon jäl'ghe, openuihe kodiš. Katrina sai vägestust čomuden konkursal Havajil 14-voččes igäs da zavodi kar'jerad juvelirkompanijan modelikš.
Besedoiči kahtenke mužikanke: Salman Hananke (2003−2010) i Ranbir Kapuranke (2010−2016).
Vatanabe Ken

Ken Vatanabe ( "Vatanabe Ken"; sünd. 21. reduku 1959, Koide, Niigat-prefektur, Japonii) om japonine kinon, teatran da televizijan akt'or.
Biografii.
Ken om sündnu radnikoičijoiden pereheze: mam radoi školopendajan, tat oli kalligrafijan radnikaks. Ajeli prefekturadme kazvatajiden radon taga. Pästnudes Koiden üläškolaspäi vl 1978 Ken sirdi Tokioho i zavodi kar'jerad teatran rolišpäi.
Edestab televizijan rolid vspäi 1982, ühtneb fil'mihe vspäi 1984. Hänen samurajiden rolid oma tetabad.
Kanz.
Mez' oli naižiš kaks' kerdad, akad: Jumiko Vatanabe (1983−2005) i Kaho Minami (2005−2018). Dai-poig (sünd. 1984) i Anna-tütär (sünd. 1986) oma ezmäižes naimiželospäi, mugažo poigindam kahtendes naimiželospäi. Vodele 2018 poiganpoig, poigantütär, tütrentütred-kaks'jaižed i tütrenpoig oma sündnuded.
Japonan kel'

Japonan kel' (ičeze nimi Japonijan südäimes: 國語 vai 国語 "kokugo" «valdkundkel'»; verazmalaižiden täht: 日本語 "nihongo") om japonijalaižiden kel' da Japonijan valdkundkel' faktižikš.
Regulirui organizacii om Japonijan ohjastusen Openduzministrusen Kul'turagentuz faktižikš.
Kelenkandajad.
Pagižijoiden lugu kaikes mirus om enamba 140 millionad ristituid. Japonijan ližaks, pagištas Korejas, Taivan'-sarel (enččed kolonijad), i kus eläb äi japonijalaižid (Havajad, San Paulu, Lim).
Vaihišt.
Om kaks' vaihišton šoidud — altaine i avstronezine, grammatik om pujon kelihe pojav, sen tagut ei voi mülüda kel't miččehe-se märitud gruppha. Nügüdläižen klassifikacijan mödhe lugetas japonan kel't izoliruidud keleks. Kaik kümne paginad om keles, mägisel'gad da sal'med oma röunaks niiden keskes. Vspäi 1886 standartine pagin om olmas, ottihe Tokion paginad aluseks sädamha sidä.
Keles om 16 kändod substantividen täht, kaks' kändlust verboiden da adjektividen täht. Kirjkel' kogoneb koumes palaspäi: enamba 3 tuhad ijeroglifoid i kaks' tavukirjamištod — hiragana 46 znamanke, katakana (mugažo 46). Ijeroglifad oma kitajiženke augotižlibundanke, no voib lugeda kaikuttušt kahtenvuiččikš: "kun-lugend" (japonine) da "on-lugend" (kitajine, om lähine nügüd'aigaiženke hakka-kelenke) oma olmas.
Han Irrfan

Irrfan Han (, ), täuz' nimi om Sahabzade Irrfan Ali Han (hindi: "शाहबजादे इरफान अली खान", angl. "Sahabzade Irrfan Ali Khan"; sünd. 7. viluku 1967, Džaipur, Radžasthan, Indii — kol. 29. sulaku 2020, Mumbai, Maharaštr, Indii), oli indijalaine Bollivudan da Gollivudan akt'or, hindikel'ne tobjimalaz.
Biografii.
Irrfan oli sündnu Džaipur-lidnha, islamanuskojiden kanzha. Mam — Sajida Begum, tat — Džagirdar. Irrfan openui kändmahas čomamahtoiden magistraks, konz sai stipendijad opendamha Nacionaližes dramškolas (Nju Deli) vl 1984. Pästandan jäl'ghe sirdi Mumbaihe.
Zavodi akt'oran kar'jerad Indijan teleserialoišpäi, vspäi 1985 fil'mzihe kahtes kümenikas serialas. Ezini britanižen «Sodamez'»-fil'man (2001) pärolid, se toi hänele tetabut.
Kanz.
Vspäi 1995 akt'or oli nainu, Sutapa Sikdar-kirjutai om hänen ak. Sündutihe kaht poigad naimiželos: Babil i Ajan.
Jäl'gmäine samurai

«Jäl'gmäine samurai» () om vn 2003 amerikaine torafil'm.
Jogi

Jogi om kaikenaigaine znamasine (ojan erineden) vezivalu, londuseline geografine objekt. Nil da Amazonas oma kaikiš surembad joged Mas.
Kuivan man gidrologijan jaguz — potamologii — om pühätadud jogiden tedoidusele. Joged kuctas sur'vezid da mahusen erozijad.
Joged oma Man gidrologižen ciklan pala. Vezi keradase pindaližiš valuišpäi, ned sädaba lanktenuziš märitud pindale (jogen bassein) atmosferižiš sadegišpäi, mugažo toižiš purtkišpäi, oz., manalaižen veden varad, jäžomiden suland, lumikate.
Harakteristikad.
Jogi voib jäduda, käta jäks täuzin vai kuida lophu pordaigaližešti. Jokseb ičeze alangištodme joginiškaspäi jogensuhusai i voib langeta toižhe jogehe, järvhe, vezivaradimhe, merhe vai valdmerhe, erasti soho. Om oiktoid da hurid ližajogid päpaloin. Rand da kendäk oma vezivalun röunaks. Aigan mändes jogi voib vajehtada vagon sijadust tahoidme. Vezijagandad erigoittas erazvuiččiden jogiden basseinoid.
Jogen suruded: piduz (km), basseinan pind (km²), sekundine (m³/s) i vozne valujoksmuz (km³), jogen pidustan pautkuz (% vai promille ‰), ližajogiden lugu, joginiškan da jogensun korktuz valdmeren tazopindan päl, om-ik del't jogensus. Jogen vago voib olda ottud torvhe, lidnan territorijal tobjimalaz. Saudas padoseinid vezivaradimid säden, kos'ked da vezilanktendad heittas sil-žo aigal.
Kävutand.
Nened otandad kävutamižhe oleskeldas jogel: kävutand reskvedeks, kalanpüdand da kalankazvatuz, elektrusen da toižen vägen (vezimellic) samine, jogilikkuimed da kanalad, pöudoiden kastelend, rajod valdkundoiden keskes.
Rahvahidenkeskeine tegendoiden päiv kaičemha jogid () oigendase keväz'kun 14. päiväl.
Rai Ašvarija

Ašvarija Rai Baččan ( "Aišvarja Rai", "Aišvarja Rai", ; sünd. 1. kül'mku 1973, Mangalur, Karnatak-štat, Indii) om indijalaine aktris, fotomodel da Miss Mail'm 1994.
Biografii.
Ašvarija om sündnu Mangalur-lidnha.
Vspäi 2007 om lähtnu mehele, Abhišek Baččan om hänen mužik, akt'or. Vl 2011 Ašvarija kändihe mamaks, Aaradhija-tütär om sündnu.
Sag Harlokas

«Sag Harlokas: Nibelungoiden rengaz» (, vepsän kirjamil: "Hārokku Sāga Nīberungo-no jubiva") om vn 1998 japonine anime-serial tedoližen fantastikan žanras. Original om japonan kelel. Režissör om Jošio Takeuči. Idejan tegii — Megumi Hijoši. Muzik — Kaoru Vada. Scenarii — Leidži Macumoto.
Serialas om kuz' epizodad da 30 minutad hätkte. Se läksi ekranoile vodes 1999 (25. sulaku — 25. kül'mku). Om tehtud vll «Šinčoša»-kompanii täht.
Pu (material)

Pumaterial om sündnu möuvhaspäi olii koren al pun südäimine pala da sadud puspäi material.
Kaikiš amuižembid kividunuzid pukazmusid löuzihe vl 2011 Kanadan Nju Bransuik-provincijas, ned eliba 400 mln vot tagaz mecaks. Tähäsai pumaterialad sadas mecan varhapanendal, hot' om-ki naprindoid Azijas sauda fermoid kazvatamha bambuk (se kazvab lujas teravas).
Pumaterial kävutase amuižiš aigoišpäi kuti torhuz:
Nügüd'aigan ližazihe meblin tehmine, bumagan da himižiden substancijoiden pästand, čomamahtsädused.
Pun sugud oma pehmdad, kovad da kal'hed. Pidab kävutada vigatoi mec da kuivata kuidimil oikti samha hüväladuližid materialoid.
Pu (znamoičendad)

Pu voib znamoita:
Emeral'das-kunigaznaine

Emeral'das-kunigaznaine ( "Kuīn Emerarudasu") om japonine manga da anime-serial tedoližen fantastikan žanras. Režissör om Judzi Asada.
Kaik om 4 epizodad serialas. Se läksi ekranoile vodes 1998.
Jä hüväšti igäks, Tähtazkundan ekspress 999

«Jä hüväšti igäks, Tähtazkundan ekspress 999» ( "Sajonara Ginga Tetsudo Sri Nain - Andoromeda Šüčäkueki") om japonine draman mul'tfil'm tedoližen fantastikan žanras.
Kosmine Zero-saldat

Kosmine Zero-saldat ( "Kosumo Wōriā Dzero") om vn 2001 japonine anime-serial tedoližen fantastikan žanras. Režissör om Kijotaka Isako. Serialas om 15 epizodad.
Sinä ed ole üksnäiž

«Sinä ed ole üksnäiž» (, vepsän kirjamil: "Koi... Mil Gaja") om vn 2003 indine fil'm tedoližen fantastikan žanras.
Fil'mdand.
Fil'mdihe kinod valdkundan pohjoižes i Kanadas.
Pohjoižnaba

Pohjoižnaba vai Geografine Pohjoižnaba om Man kaikiš pohjoižemb čokkoim sen Pohjoižes mapoliškos.
Geografijan andmused.
Pohjoižnaba sijadase Jävaldmeren keskuzpalas, 0..3 m valdmeren tazopindal päl (jän sanktuz vajehtub). Geografižed koordinatad oma 90°00′00″ pohjoišt levedust. Valdmeren süvüz om 4261 metrad.
Planetan virtualine punondvärtmuz läbitab naban. Suvinaba om vastal'ne diametraližikš sille. Om vaiše suvine čuraduz Pohjoižnabaspäi. Naba ei mülü aigvöihe. Polärine päiv da polärine ö vedadas läz pol'vot kaikutte.
Lähembaine eländpunkt om Alert-žilo Nunavut-agjas (Kanad) 817 kilometras.
Klimat.
Klimat om arktine. Tal'vel keskmäine lämuz om −40 C°, kezal 0 C°. Kaikiš korktemb fiksiruidud lämuz om +5 C°. Paneb sadegid 100..250 mm vodes. Evropad vaste jälautikod dreifuidas Grenlandan randpolennoks.
Rahvahidenkeskeine status.
Pohjoižnaban akvatorii ei mülü nimiččehe valdkundha, se om ÜRO:n "International Seabed Authority"-agentusen ohjandusen al.
Avaidusen istorii i tedoidused.
Naprihe sadas Pohjoižnabhasai, sikš miše 17. voz'sadal eciškanzihe lühüdad torguindted Evropaspäi Kitaiha. Anglijalaine Genri Gudzon-merimatkadai tegi ezmäižen naprindan vl 1607, no saihe vaiše vähäižen pohjoižemb Špicbergenad. Vn 1948 23. päiväl sulakud nevondkundaližen «Pohjoine-2»-ekspedicijan ühtnijad saisoiš Pohjoižnabahasai ezmäižen kerdan mail'mas, hö tegihe ištutandad lendimil.
Vn 2007 2. päiväl elokud Venäman kaks' pilotiruidud «Mir»-apparatad tedoižiba ezmäižen kerdan Pohjoižnaban mapindan biologijad da gruntad, painuz pohjanno om 430 atmosferad. Kaik kuz' ristitud oliba apparatoiš: nell' Venäman rahvahanikad, mugažo Ročinman i Avstralijan rahvahanikad üksin.
Kadžol

Kadžol Devgan (, ; sünd. 5. eloku 1974, Bombei, Maharaštr, Indii) om indijalaine aktris. Fil'mdase hindi-kelel.
Biografii.
Kadžol om sündnu Mumbai-lidnha, Šomu Mukerdži-kinorežissöran i Tanudža Samarth-aktrisan sämižkanzha. Neiččel Mukerdži, Kadžol om aktrisaks koumandel pol'vel: hänen Nutan Bahl-tädi (1936−1991) i Šobhna Samart-baboi (1916−2000) fil'mzihe äjan.
Vspäi 1999 om lähtnu mehele. Adžai Devgan om hänen mužik, akt'or, režissör. Vl 2003 Kadžol tegihe mamaks, Niša-tütär om sündnu, sen jäl'ghe tegi koumevottušt rat'kaigad aktrisan kar'jeras. Vl 2010 Jug-poig om sündnu.
Aktris om britanižen hüvädtegijan "Loomba Trust"-organizacijan sur'oigenudeks, andab hol't leskiakoile da heiden lapsile kaiked mail'madme.
Kezr

Kezr om likutim, ei ole olmas eläbas londuses. Se om kehker tobjimalaz, punose joudjas vai kingitadud värtmudel kehkruz. Pandud sen päle hibj verub, ende oliži libestanu.
Kaikiš aigaližemb löutud kezr om datiruidud 5. voz'tuhal edel m.e. i libui Evropan territorijaspäi. Romanijalaine M. Dinu-arheolog löuzi sidä Balkanan pol'sarel, nügüdläižen Romanijan Jassi-ümbrikos vl 1981. Kezrad oma niiden savesižed modelid («käkud») bobaižajoregen täht. Kaikiš amuižemb löutud kezr värtmudel om Pressehausaspäi, Šveicarii, datiruiše vodel 3200 edel m.e.. Kezroiden tehnologijan šingotez mäni voz'sadoiš. Kezrad pal'coidenke südäimes tehtihe melel Suviuralan pautkil 2. voz'tuhas edel m.e.
Kezr om kova disk tobjimalaz. Motoriziruidud kezr elektrolikutimenke da orbitaline kezr värtmudeta oma tehtud melel.
Diametr om kezran parametraks. Kezran olijad palad: vandeh, stupic, diskad vai pal'cad. Tatanmaižen avtotegimišton ohjandimiden mödhe, šin ei ole kezran pala, päiči paginas.
Kävutadas avaros kezroid vedamha jüguid, mugažo äjiden mašinoiden da ladimiden palaks (pikezr, jauhondkivi).
Eli-oli tigr

«Eli-oli tigr» (, vepsän kirjamil: "Ek Tha Tiger") om vn 2012 indine torafil'm.
Fil'mdand.
Kinod fil'mdihe Havanas, Stambulas da Dublinas.
Hani-čomač (fil'm)

«Hani-čomač» (, vepsän kirjamil "Küčī Hanī", ) om vn 2004 japonine torafil'm. Se om fil'matud ühtennimižiden mangan da animen mödhe.
Suvinaba

Suvinaba vai Geografine Suvinaba om Man kaikiš suvižemb čokkoim sen Suvižes mapoliškos.
Geografijan andmused.
Suvinaba sijadase Antarktidan keskuzpalas, Polärižel mägitazangištol, 2835 m valdmeren tazopindal päl, sidä kesken jän sanktuz om 2700 m. Geografižed koordinatad oma 90°00′00″ suvišt levedust. Päiväine likub taivastme častomaraižen likumišt vaste.
Planetan punondvärtmuz läbitab naban. Pohjoižnaba om diametraližikš vastal'ne sille. Om vaiše pohjoine čuraduz Suvinabaspäi. Naba ei mülü aigvöihe formaližikš, no polärine AÜV:oiden «Amundsen — Skott»-stancii kävutab UTC+12:00-aigvönen (Uden Zelandijan aig). Polärine päiv da polärine ö vedadas läz pol'vot kaikutte.
Lähembaine meri om Rossan meri 1300 kilometras. Jäžom likub Suvinabal-ki, jän pind sirdase 10 m vodes Uedellan meren polehe, i kaikuccel vodel Suvinaban znamad pandas udhe sijha.
Klimat.
Klimat om arktine, vilu kuiv. Tal'vel (sulaku-sügüz'ku) keskmäine lämuz om −58 C°, kezal (tal'vku-viluku) −26 C°. Kaikiš korktemb fiksiruidud lämuz om −12,3 C° vl 2011. Paneb lunt 200 millimetrhasai vodes.
Status.
Suvinaban territorii ei mülü nimiččehe valdkundha kaiken Antarktikan kartte, se kävutase vaiše kožundtedoidusiden täht Kožundaktan Antarktikas aluseks.
Tedoiduz.
Vn 1911 14. päiväl tal'vkud norvegijalaižiden ekspedicijan ühtnijad Rual' Amundsenanke pämeheks saisoiš Suvinabahasai ezmäižen kerdan mail'mas, kaik pörzihe tagaz. Ripmatoi britanine «Terra Nova»-ekspedicii Robert Skottanke pämeheks sase Suvinabahasai vn 1912 17. päiväl vilukud, kaik pölištuiba pördumižes. Vl 1956 panihe kaikenaigaižen «Amundsen — Skott»-stancijan alusen, neche vodhesai ristituid ei olelend Suvinabal avaidusen aigaspäi.
Meitel

Meitel ( "Meeteru") om tedoližen fantastikan riven kul'tine melestehtud personaž, vägimez'.
Ezmäižen kerdan Meitel ozutihe Tähtazkundan ekspress 999-mangas (1977). Hän om čomač pit'kidenke vauvhidenke hibusidenke, sobib must kostüm päl da must šapuk päle päiči ühten mangan ezmäižes palas, kus hän om vauvaz pal't päl. Meitel sel'gitab mustad sobad kut trauran znam pölištunuziden sebranikoiden muštoks (kinoversijas — kut traur ičeze enččiden hibjoiden muštoks). Naine kandab vauktad matklipast kerdalaz, siš azegišt, sobad da toine matkbagaž kaičesoiš, iče matklipaz kävutase sidon täht pämehištonke.
Naine om Tecuron kaimdajan ajelendas Andromedannoks. Tecuro tundištab hänes ičeze mamad, no scenarijan mändes mainitase, miše naine ei voi kolda, Meitel spravitase teravas surmaližihe satatesihe kacmata. Kinoversijan finalas Meitel avaidase Tecurole, pagižeb, miše hänen mam faktižikš, hibj vajehtase ravastusen tagut i se om eziauguižen Meitelan kopii. Naižen todesine hibj kaičese jäižes Plutonas, Tecuro nägui itkijad Meitelad sen planetan kaumžomal. Finalas Meitel ajeleb Plutonha udessündutamha ičeze hibjad, no jäi tedmata, kändi-k hän ristituks tošti.
Änetoitiba Meitelan rolid: Masako Ikeda i Satsuki Jukino («Meitelan legend» i «Meitelan kosmine simfonii»).