tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Emden

Emden (mugažo saksan kelel, virktas [ɛmdn̩], sijaline "Emder", päivn.-friz.: "Oamde") om lidn Saksanman da sen Alasaksonii-federacijanman lodehes, Alaman röunanno.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud 8. voz'sadan aigemba. Se sai lidnan oiktusid Maksimilian I-imperatoraspäi vl 1495. Alamaiden alištuz Ispanijan tobmudele kucui protestantoiden-pagenikoiden aldod lidnha 16. voz'sadan lopus, i 17. voz'sadan aigan Emden oli elokahaks lidnaks-valdkundaks. 19. voz'sadan lopus saudihe Dortmund−Ems-kanalad (269 km pitte), i Emden kändihe Rur-regionan päižeks meriportaks.
Emden om laivansauvomižen keskuz, tehtas VA-laivoid, jügulaivoid da specialižid astjoid. Järed Volkswagen-koncernan avtotegim radab Emdenas (10 tuhad radajid). Pohjoižmeren randküliden turizman keskuz.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase 1 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Avtoiden eksportan-importan meriport om olmas lidnas Pohjoižmeren i Ems-jogensun randal.
Eläjad.
Vl 2013 lidnan eläjiden lugu oli 49 790 ristitud. Saksalaižed ottas 96 % ristitištos (2011). Kaikiš suremb ristitišt oli 53 509 eläjad vl 1975.
Religijan mödhe (2011): protestantad ― 62 %, katolikad ― 8 %, toižed uskojad i religijatomad ― 30 %.
Sättutoitud tedoiden universitet radab vspäi 1973 (läz 4 tuhad üläopenikoid).
Edeline lidnan pämez' om Bernd Bornemann (2011−2019).
Müluz

Müluz ( [myˈluːz], sijaline pagin: "Milhüsa" vai "Milhüse" [mɪlˈyːzə], [myːlˈhaʊzn̩] «mellic pertiden keskes») om lidn da kommun Francijan päivnouzmas, sen Ülärein-departamentas. Mülüb Grand Est-regionha. Departmentan kaikiš suremb lidn.
Istorii.
Eländpunkt mainitase kirjutadud purtkiš 12. voz'sadaspäi. Se sai lidnan statusad vl 1275. Vll 1515−1798 oli Šveicarijan palaks. Lidn oli tekstil'tegimišton (puvill) i raudtevedimiden pästandan keskuseks 19. voz'sadal.
Müluz šingotase järedal himižtegimištol sijaližel potašan loudmižsijal 20. voz'sadaspäi, avtosauvomižel. Avtoiden i raudten sured muzejad oma avaitud lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase regionan suvipäivnouzmas, 232..338 m korktusil, 240 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Saksanman röunhasai om 14 km päivnouzmha, Šveicarijan röunhasai — 30 km suvhe.
Klimat om ven valdmeren valatoitandanke. Keza om päivoikaz, tal'vaig om pil'vekaz. Voden keskmäine lämuz om +11,1 C°, kezakun-elokun +18,4..+20,3 C°, tal'vkun-uhokun +2,3..+3,4 C°. Ekstremumad oma −21,5 C° (uhoku) i +39,1 C° (heinku, eloku). Kezaaigan minimum om +0,9 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +21,7 C° (uhoku). Ei voi panda halad kezakus-elokus. Paneb sadegid 748 mm vodes, läz tazomäras kuidme, enamba semendkus-elokus (63..78 mm kus), redukus (70 mm) i tal'vkus (75 mm), vähemba uhokus-sulakus (49..50 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 72..76 % röunoiš keväz'kus-elokus, 84..85 % redukus-vilukus.
Eläjad.
Vn 2011 Francijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 110 351 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 117 013 eläjad vl 1975. Läz 250 tuhad ristituid om lidnaglomeracijas 239 nellikkilometrad pindal (2017).
Edeline lidnan pämez' om Žan Rottner (2014−2020, "Jean Rottner").
Transport.
Avtobusad i tramvaid (vspäi 2006, nell' jonod) oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. Jonused ühtenzoittas lidnad Francijan i Šveicarijan suridenke lidnoidenke, Frankfurtanke (Saksanma).
Rahvahidenkeskeine civiline "Bazel' — Müluz — Fraiburg"-lendimport (vai "Evroaeroport", "MLH, BSL, EAP / LFSB", 9 mln passažiroid vl 2019, 100 tuh. tonnoid jüguid vl 2022) sijadase 25 km suvhe lidnaspäi läz Francijan, Saksanman i Šveicarijan röunoiden ühthišt čokkoint. Tehtas reisid Evropan, Pohjoižafrikan i Turkanman surihe lidnoihe, om sezonreisid Monrealihe, jügureisid Seulha, Dohaze, Torontoho.
Vardö

Vardö (, vai "Vuorea", ) om lidn, kund da merikalaport Norvegijan pohjoižes. Mülüb Finnmark-agjaha.
Istorii.
Municipalitetan aluz om pandud vn 1838 vilukus. Šingotihe kalanpüdandal i kalan importal Venäman imperijaspäi.
Kaikiš pohjoižemb mail'mas keskaigaine Vardöhüs-lidnuz () sijadase lidnas. Norvegijan Hakon V-kunigaz pani lidnusen alust vl 1306. Nügüdläine lidnuz om letud vll 1734−1738, nügüd'aigan viž ristitud radnikoitas siš. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli alištunu bombardiruindale i om saudud tošti faktižikš.
«Globus II»-radar (AN/FPS-129 «Have Stare») radab Vardös vspäi 1998 kaclemha kosmižen rujon paloid, uz' «Globus III»-radar om sauvomas vspäi 2017, linneb vaumitud vl 2022.
Geografijan andmused.
Kund sijadase agjan päivnouzmas, Varanger-pol'saren päivnouzmaižel nemel i kaidal Vardö-sarel (kundan keskuz) kuz' kilometrad pitte, Varanger-fjordan pohjoižrandal, Venäman röunanno. Avtotunnel' ühtenzoitab sart kontinentanke. Lendimport om saudud kontinentaližes palas. Lähembaine järed lidn om Murmansk (Venäma) 170 km suvipäivnouzmha orhal.
Kundan pind om 600,61 km², sidä kesken kuivma 585,58 km², vezi otab 15,03 nellikkilometrad.
Eläjad.
Vl 2013 kundan eläjiden lugu oli 2 128 ristitud 600 km² pindal, norvegijalaižed päpaloin. Kaikiš suremb kundan ristitišt oli 3,5 tuhad eläjid vll 1930−1960, se poleni meren peniden kalavaroiden tagut i lähižen Kirkenesan šingotesen taguiči.
Portlend (Men)

Portlend () om AÜV:oiden lidn pohjoižpäivnouzmaižes Men-štatas. Se om štatan kaikiš suremb lidn, Kamberlend-ümbrikon administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1633. Se sai lidnan oiktusid vl 1786. Vll 1820−1832 lidn oli Men-štatan pälidnaks. "Resurgam"-deviz lidnan pečatil znamoičeb «eläbzdun tošti» latinan kelel, Portlend eli nelläs sures lämoipalos läbi. Vl 1899 ühtištuihe Diring-lidnanke lodehes.
Portlend šingotase järedal meriportal, sidä kesken kalanpüdajiden laivoiden i kivivoitankeroiden. Kivivoinveim Monrealihesai zavodiše lidnas. Štatan äjad finansižed operacijad tegesoiš täs. Sömtegimišton edheotandad.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase štatan suves, Atlantižen valdmeren randal, 19 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Portlend jagase 30 neiborhudaks (susedkundaks) i röunatab nenidenke lidnoidenke: Saut Portlend, Uestbruk i Falmut.
Eläjad.
Vn 2010 AÜV:oiden rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 66 194 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 77 634 eläjad vl 1950. Läz 500 tuhad eläjid om ezilidnoidenke, štatan koumandez.
Kahten universitetan kampusad sijadasoiš lidnas, niiden päfaterad i toižid alajagused oma ezilidnoiš: Suvimenan universitet (8 tuhad üläopenikoid vl 2020, alusenpanend 1878, Portlendan universitet oli olmas vspäi 1921) i Uden Anglijan universitet (vll 1831−1996 Uestbruk-kolledž).
Portlend

Portlend ( [ˈpɔːrtlənd]) om toponim anglijankel'žiš maiš i laivoiden nimituz. Se voib znamoita:
Morris

Morris (mugažo anglijan kelel) om levitadud kanzannimi anglijankel'žiš maiš, mugažo toponim Kanadas i AÜV:oiš. Se voib znamoita:
Pomon

Pomon om toponim, libub rimalaižiden frukt- da pähkimpuiden Pomona-jumalnaižen nimespäi. Se voib znamoita:
Beinbridž

Beinbridž () voib znamoita:
Ašdod

Ašdod ( "Ašdod", vai إسدود "Isdud") om Izrailin lidn da kaikiš järedamb port, Keskmeren päivnouzmaižel randal. Se om valdkundan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe, mülüb Suviümbrikho kaikiš surembaks lidnaks.
Istorii.
Ezmäižed eländpunktad-varmitesed mainitasoiš niil tahoil 17. voz'sadaspäi EME. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1956 letkesižil kukhil läz vanhad lidnad sauvomha da kävutamha järedad elektrostancijad. Žilo sai lidnan statusad vl 1968.
Ašdod šingotase importan portal, elektrostancijal i reskveden tegimel, kivivoinpuhtastandan tegimel, sauvondmaterialiden i zelliden edheotandoil, sömtegimištol (voi sojaspäi), mugažo radioelektrokaičendan ladimišton sädamižen keskuz radab.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan päivlaskmas, Keskmeren i Lahiš-jogen (70 km pitte, ) randoil, 24 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Tel' Avivhasai om 30 km pohjoižhe.
Eläjad.
Vl 1990 lidnan eläjiden lugu oli 83 900 ristitud, vl 2000 — 174 224 ristitud. Lidn vastsi äi immigrantoid enččen NSTÜ:n maišpäi.
Edeline lidnan pämez' oli Cvi Cil'ker (1969–1983, 1989–2008).
Noibrandenburg

Noibrandenburg ( [nɔʏˈbʁandn̩bʊʁk] «Uz' Brandenburg») om lidn Saksanman pohjoižpäivnouzmas, Meklenburg da Ezine Pomeranii-federacijanman suvipäivnouzmas.
Istorii.
Brandenburgan Johann Ezmäine-graf pani eländpunktan alust vn 1248 4. päiväl vilukud. Noibrandenburg om tetab ičeze äiluguižil sauvusil Keskaigan savičgotikan stiliš.
Noibrandenburg šingotase avtosauvomižen kompanijoil (kirhuližen abun Fahrtec-avtod, avtonomižiden Webasto-lämbitimiden kompanijan palakund), mašinansauvomižel (Weber Maschinenbau — mašinad lihan ümbriradmižen täht, Spheros:an tegim — il'man kondicionersistemad, lämbituz i vezipompad, Spezialmaschinen und Werkzeugbau-kompanii), koll-keskusil, Deutsche Post-edheotandan logistižel keskusel (koume tuhad radnikoid), IT-edheotandoil (Computron GbR, Netik, Webbyte Systems, managementminds GmbH, GTA Geoinformatik GmbH).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase läz Tollense-järved (), 18 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Berlinhasai om 120 km suvhe avto- i raudtedme, Ščecinhasai (Pol'šanma) om 85 km päivnouzmha orhal. Noibrandenburg jagase kümneks lidnrajonaks.
Vl 2013 eläjiden lugu oli 63 437 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 90 471 eläjad vl 1988.
Vagaršapat

Vagaršapat ( [vɑʁɑɾʃɑˈpɑt] "Vagaršapat") om lidn Armenijan päivlaskmas. Mülüb Armaviran agjaha, Jerevanan kaikiš suremb ezilidn.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud 2. voz'sadal EME "Vardkesavan"-nimitusenke. Suren Armenijan Vagarš I-carin aigan (140-nded voded) ümbärtihe lidnad seinäl, i se oli valdkundan pälidnaks 2.-4. voz'sadoil. Vll 1945−1992 lidnan oficialine nimi oli "Ečmiadzin" ( [ɛt͡ʃʰmjɑˈt͡sin]), se kävutase avaros tähäsai.
Vagaršapat šingotase ladimensauvondan tegimel, sauvondmaterialiden pästandal i sömtegimištol (vinankombinat, konservtegim). Nevondkundaližen aigan niiden ližaks pästtihe suveniroid, plastmassoid, metalližid koditegesid.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan päivnouzmaiženno röunanno, Araratan tazangištol, 853 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Jerevanhasai om 20 km päivnouzmha.
Klimat om ven kuivahk. Voden keskmäine lämuz om +12,1 C°, heinkun-elokun +25 C°, tal'vkun-uhokun 0..−3 C°. Paneb sadegid 301 mm vodes, enamba semendkus (51 mm), vähemba heinkus-sügüz'kus (12..16 mm kus).
Eläjad.
Vl 2011 lidnan eläjiden lugu oli 46 540 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 60 tuhad eläjid vl 1990.
Üläopendusen aluzkundad oma «Grigor Lusavorič»-universitet medkolledžanke (radab vspäi 1995) i Hengeline Gevorgän-seminarii (vai ph. Jurgijan, 1874−1917, 1945—).
La-Rošel'

La-Rošel' ( [la ʁɔʃɛl], [la ruˈtʃɛlɔ]) om lidn da kommun Francijan päivlaskmas. Mülüb Uz' Akvitanii-regionha, sen Mererandaline Šarant-departamentan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud 10. voz'sadal. Tamplieroiden orden sauvoi järedan meriportan 12.-13. voz'sadoil, torguihe vinad da keitandsolad. Äi keskaigaližid sauvusid om kaičenus lidnas. Se oli znamasine port kolonializman voz'sadoiden aigan. Suren sodan aigan se oli Francijan jäl'gmäine päzutadud nacistoišpäi lidn (8. semendku 1945). Istorine lidnuz i nacistoiden VA-laivoiden bunker oma kaičenus.
La-Rošel' šingotase kommertižel meriportal (kala i kivivoi, 6 mln tonnoid vodes), laivansauvomižel, kalanümbriradmižel, himižel sarakol, turizmal, ümbrišton üläopendusen i torguindan keskuseks.
Geografijan andmused.
Lidn da port sijadase agjan lodehes, Biskaižen lahten randal, 0..28 m korktusil, 4 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Parižhasai om 480 km pohjoižpäivnouzmha.
Eläjad.
Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 74 880 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 79 757 eläjad vl 1975.
La-Rošelin universitet radab vspäi 1993 ("La Rochelle Université", 9 tuhad üläopenikoid vl 2021). Biznesškol om avaitud vl 1998.
Dulut (Minnesot)

Dulut ( [dəˈluːθ]) om AÜV:oiden lidn da port Minnesot-štatan päivnouzmas. Se om štatan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, Sent Luis-ümbrikon administrativine keskuz da pala.
Istorii.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1857, nimitihe sen tahondad francižen Daniel' Greisolon Ser du Lut-matkadajan (1639−1710) mödhe.
Dulut šingotase jüguiden transportiruindal portan kal't, penil edheotandoil (meblin tehmine, oludenkeitand, kalud lapsiden täht) i turizmal. Vezibiologijan tedoiduzkeskuz om avaitud.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Üläjärven kaikiš päivlaskmaižen čokkoimen randal, 214 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Röunatab Viskonsin-štatanke. Matkad Minnesotan administrativižhe Sent Pol-keskushesai om 215 km suvhe-suvipäivlaskmha orhal vai 240 km avtotedme.
Klimat om ven kontinentaline, Üläjärven penenke valatoitandanke. Voden keskmäine lämuz om +4,8 C°, heinkun-elokun +18..+20 C°, tal'vkun-uhokun −8..−12 C°. Ekstremumad oma −41 C° i +41 C°. Paneb sadegid 792 mm vodes, vähemba vilukus-uhokus (24..26 mm kus), enamba semendkus-sügüz'kus (86..112 mm kus).
Lidnan ühthine pind om 207,6 km², sidä kesken kuiv ma 185,6 km², vezi otab 22 nellikkilometrad.
Tobmuz.
Dulut jagase kaks'kümneks ühesaks nimitadud neiborhudaks.
Lidnan tobmuden pämez' om mer (). Edeline mer om Emili Larson ("Emily Larson", viluku 2016 — viluku 2024).
Eläjad.
Vn 2010 AÜV:oiden rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 86 265 ristitud, vn 2020 — 86 697 ristitud, se om läz kaikenaigaine 1990-nziš vozišpäi. Eläjiden koumandez oma Skandinavijan maiden sirdnikoiden jäl'gnikad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 107 312 eläjad vl 1960. Kaik 281 603 eläjad om ezilidnoidenke 21 790 km² pindal (2020).
Augotižlibundan mödhe (2020): evropalaižed — 84,18 % (ispanijalaižita), afroamerikalaižed — 3,46 %, indejalaižed — 2,40 %, latinamerikalaižed i ispanijalaižed — 2,37 %, azijalaižed — 1,59 %, valdmerimalaižed — 0,04 %, segoitadud augotižlibundanke — 5,62 %, toižen augotižlibundan — 0,34 %.
Pul (lidn, Horvatii)

Pul ( [pǔːla], , , ) om Horvatijan lidn valdkundan päivlaskmas. Se om Istrijan ümbrikon (županijan) kaikiš suremb lidn eläjiden lugun mödhe, sen ohjastusen olendsija.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud amuižil grekalaižil vl 177 EME. Mülüi Rimalaižhe imperijha -nimenke. Vll 1150−1797 oli Venecijan Tazovaldkundan palaks, sid' avstrine lidn. Vl 1920−1943 oli Italijan palaks.
Pul šingotase turizmal (äi rimalaižid sauvusid om kaičenus), laivansauvomižel i kalanpüdandal amussai, sauvondan kompanijoil, cementan i stöklan tehmižel, sömtegimištol (vinan pästandan vero).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Adriatižen meren merikaranno 38 metrad süvütte, Istrii-pol'saren randal, läz pol'saren nügut, 30 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Klimat om subtropine Keskmeren, Al'pad kaitas pohjoižtulleid vaste. Voden keskmäine lämuz om +14 C°, heinkun-elokun +23 C°, tal'vkun-uhokun +6..+7 C°. Paneb sadegid 871 mm vodes, kuidme läz tazomäras, vähemba semendkus-heinkus (48..56 mm kus). Meriveden lämuz om +20..+25 C° kezakus-redukus.
Eläjad.
Vn 2011 Horvatijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 57 460 ristitud, ümbrikon nelländez. Kaikiš suremb ristitišt oli 62 378 eläjad vl 1991 i 59 498 eläjad vl 1910.
Rahvahad (2011): horvatijalaižed — 70,1 %, serbalaižed — 6,0 %, sijaližed italijalaižed — 4,4 %, bošnäklaižed — 3,5 %, slovenijalaižed — 1,0 %, toižed rahvahad — 15,0 %.
Edeline lidnan pämez' om Boris Miletič (kezaku 2006 — 2021, "Boris Miletić").
Larnak

Larnak ( [ˈlarnaka], vai "İskele", "Larnaka") om lidn Kipran suvipäivnouzmaižel randal. Se om valdkundan koumanz' surtte lidn.
Istorii.
Ezmäižel voz'tuhal EME eländpunkt oli tetab kuti "Kition-polis". Nügüdläine nimituz libub grekan kelen "larnakes"-sanaspäi «sarkofag» amuižiden kaumusiden suren lugumäran tagut lidnanno (enamba koumed tuhad).
Larnak šingotase meriportal i turizmal, rahvahidenkeskeine lendimport radab. Meri- i lendimportad oliba ližasaudud vn 1975 jäl'ghe,
konz Famagustan meriport ozaižihe Pohjoižen Kipran kontrolin al i Nikosijan lendimport oli sauptud.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Keskmeren randal, 26 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Nikosii-pälidnhasai om 34 km lodeheze.
Klimat om Keskmeren pol'kuiv. Voden keskmäine lämuz om +19,6 C°, kezakus-sügüz'kus +25..+27 C°, tal'vkus-keväz'kus +12..+14 C°. Ekstremumad oma −1 C° i +41 C°. Paneb sadegid 351 mm vodes, niiden pol't tal'vkus-vilukus, kuiv sezon oleskeleb semendkus-sügüz'kus (20 mm pordos). Meriveden lämuz om +20..+26 C° semendkus-kül'mkus.
Eläjad.
Vl 2011 lidnan eläjiden lugu oli 51 468 ristitud. Kaik 144 200 ristitud elädas ezilidnoidenke (2015).
Lidnas om hristanuskondan pühäpertid (ortodoksine hristanuskond, armenine jumalankodikund, riman katoline), islaman pühäpert' (kaikiš amuižemb sarel), vspäi 2005 judaizman pühäpert' om avaitud.
Veinan'

Veinan' (, pin'jin': "Wèinán" «Vei-jogespäi suvipolehe») om Kitain lidn da lidnümbrik valdkundan keskuzpalas. Mülüb Šen'si-agjaha, sen kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 668 EME. Vn 1556 vilukus manrehkaiduz 7,9..8 magnitudanke tegihe, ristitišton koume videndest pölištui, lidn oli muretud läz kogonaz i sen reljef vajehtui. Ezmäine raudtestancii radab vspäi 1934. Vspäi 1995 istorine lidn nimitase Linvei-rajonaks (临渭区).
Vl 2011 lidnümbrikon kogosüdäiprodukt oli CNY 1119 mlrd (US$177,6 mlrd).
Geografijan andmused.
Nügüd'aigan lidnan tobj pala sijadase Vei-jogen pohjoižel randal (Huanhen oiged ližajogi). Matkad agjan Sian'-pälidnan keskushesai om 60 km päivlaskmha, röunatab sen lidnümbrikonke. Huanhe om lidnümbrikon päivnouzmaižeks röunaks.
Lidnümbrik kogoneb 11 ühtnikaspäi: 2 lidnrajonad (Linvei i Huačžou), 2 lidnmakundad, 8 külämakundad. Kaik om 141 eländpunktad (lidnad i küläd) vai 215 volostid Veinanin lidnümbrikos.
Eläjad da transport.
Vn 2010 Kitain rahvahanlugemižen mödhe lidnümbrikon kaikenaigaižiden eläjiden lugu oli 5 286 077 ristitud, se lugu poleni 108 729 eläjaks vodhe 2000 rindataden.
Avtobusad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Veinan' om mülütadud kiruhraudten sistemha. Lähembaine lendimport sijadase Sian'-lidnas, sijaline lendimport om sauvomas Huačžou-rajonas, se linneb turizman täht tobjimalaz.
Parm (lidn, Italii)

Parm ( [ˈparma], sijaline pagin: "Pärma" [ˈpɛːʁmɐ]) om lidn da kommun Italijan pohjoižes. Mülüb Emilija-Romanj-agjaha, sen kahtenz' surtte lidn agjan Bolonj-keskusen jäl'ghe, om Parman provincijan administrativižeks keskuseks.
Istorii.
Galline Parm-lidn kändihe Riman kolonijaks vl 183 EME i oli torguindan znamasine keskuz. Mark Antonijan sodaväged mureniba lidnad vl 44 EME, se om udessündutadud Oktavian Avgust-imperatoran aigal uden nimen sandanke (). Päivlaskmaižen Rimalaižen imperijan lopindan jäl'ghe nimitihe lidnad "Hrisopolis:aks" ( «kuldan lidn»), sid' "Parm:aks" möst. Vll 1545−1801 oli Parman gercogkundan pälidnaks.
Parm šingotase sömtegimištol (Barilla- i Parmalat-kompanijoiden aluz om pandud sihe), zell'industrijal, maižanduztehnikan pästandal i turizmal. Lidn om tetab saguden parmezan-sortul i ahavoittud sigalihal ().
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan keskuzpalan lodehes, Parm-jogen randoil ( 92 km pitte, Pojogen oiged ližajogi), 55 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad agjan Bolonj-keskushesai om 90 km suvipäivnouzmha raudtedme.
Klimat om subtropine nell'sezonine. Voden keskmäine lämuz om +14,9 C°, kezakun-elokun +23,5..+25,9 C°, tal'vkun-uhokun +3,9..+6,0 C°. Paneb sadegid 777 mm vodes, enamba sulakus-semendkus (73..76 mm kus) i redukus-tal'vkus (73..96 mm kus), vähemba heinkus-elokus (37..48 mm kus).
Tobmuz.
Lidn jagase 13 nimitadud fartalaks.
Edeline lidnan pämez' om Federiko Piccarotti ("Federico Pizzarotti", semendku 2012 — kezaku 2022).
Eläjad.
Vl 2014 lidnan eläjiden lugu oli 190 184 ristitud, kesked 2018. vot — 197 130 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 179 019 eläjad vl 1981 i om nügüd'.
Znamasine üläopendusen aluzkund om Parman universitet (, 26 tuh. üläopenikoid vl 2016). Sen aluz om pandud vl 1601. Kaik om ühesa departamentad universitetas vspäi 2016, tedoiduzlaboratorijad ratas.
Transport.
Avtobusad, trolleibusad (nell' maršrutad vspäi 1953, vajehtiba tramvain jonoid) i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. "Parm"-päraudtestancii radab Milan — Bolonj-keskustal vspäi 1859.
Rahvahidenkeskeine civiline "Parm"-lendimport ("PMF / LIMP", 116 tuh. passažiroid vl 2022) sijadase kahtes kilometras lodeheze lidnaspäi. Tehtas sezonreisid Korsikan, Sardinijan i Sicilijan lendimportoihe.
Toledo

Toledo (mugažo ispanijan kelel, virktas [toˈleðo]) om lidnoiden i municipalitetoiden riven nimituz, mugažo kanzannimi ispanijankel'žiš maiš i erased toižed tärtused. Se voib znamoita:
Subotic

Subotic ( [sǔbotitsa], ) om lidn Serbijan pohjoižes, Mad'jaranman röunanno. Se om valdkundan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe, kaikiš pohjoižemb lidn. Vojevodinan kahtenz' surtte lidn, sen Pohjoižbačkan ümbrikon administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunkt mainitase vspäi 1391 kuti "Zabatka" mad'jaran ohjandusen aigan. Transil'vanijan Janoš Pongrac-gercog Dengelegaspäi sauvoi lidnust vl 1470 (kadoi). Oli alištunu Osmanan imperijan tobmudele vll 1542−1686.
Lidn om valdkundröunanno i nügüdläiženke oficialiženke nimitusenke vspäi 1918, sijaližed serbalaižed kävutiba sidä 17. voz'sadaspäi.
Subotic šingotase mašinansauvomižel (vagonad, tulleigeneratorad), himižiden heretusiden tegimel, sömtegimištol (konditerine fabrik, maidtegim, alkogoližiden jomiden tegim), turizmal (enamba 17 festivalid vodes).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Keskdunain alangištos, 109 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Mad'jaranman röunhasai om 10 km pohjoižhe. Järv lähižes Palič-lidnudes andab alust lebuturizman täht.
Eläjad.
Vn 2011 Serbijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 105 681 ristitud, ümbrikon kaks' koumandest, se oli kaikiš suremb ristitišt. Ümbrikon pind — 1 008 km².
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2011): mad'jaralaižed — 32,7%, serbalaižed — 29,9%, horvatijalaižed — 9,2%, bunevcad — 8,7%, jugoslavijalaižed — 2,6%, čiganalaižed — 2,5%, montenegrolaižed — 1,1%, makedonijalaižed — 0,4%, toižed rahvahad i rahvahuden ozutandata — 12,9%.
Sekueni

Sekueni ( [səkuˈjenʲ], , , ) om lidn da municipalitet Romanijan lodehes. Mülüb Bihor-ümbrikho.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vn 1217 dokumentas.
Lidn sijadase ümbrikon pohjoižes, läz Mad'jaranman röunad. Matkad agjan Oradä-keskushesai om 42 km suvipäivlaskmha.
Vl 2011 municipalitetan eläjiden lugu oli 11 526 ristitud. Viž küläd alištudas lidnan tobmudele.
Parm (lidn)

Parm-lidn voib znamoita:
Parmad

Parmad () om kaks'suugaižiden sinantropižiden gavediden sugukund. Tetas 176 erikod 30 heimos.
Leviganduz.
Sugukundan erikod oma levitadud kaikedme mail'madme. Avaromb leviganduz om kabjživatišton kazvatandha sidodud.
Kaikiš amuižembad parman "Dermatobia hydropica"-erikon kaivandused oma löutud AÜV:oiden Kolorado-štatas, sen eocenan šoidus 50,3 mln vozid igänke.
Ümbrikirjutand.
Täuz'kaznu (imagon) hibj om 9..25 mm pitte. Erased erikod oma mezjäižiden i ürghižen pojavad. Pä om leved lapakon polhe. Sil'mad oma pal'had erikoiden enambusel. Ižačuiden sil'mad kazdas lähižemb toine toižennoks. Habinoižed oma lühüdad i süvetud kopuižihe. Rindaz om kattud hibusuzil. Jaugad oma lühüdad sanktad karvakahad. Pökuine om šurunvuitte vai kon'ak.
Gaved'madod parazitiruidas imetaiživatoil, voidas ristitul-ki. Parmoiden täuz'kaznuded eričud ei sögoi (afagad), heiden sun organad oma reduciruidud. Vaiše üks' keskuzamerikaine "Dermatobia hominis"-erik tegeb zatridüd londoid ristituiden päle, enamba kaiked kodiživatišt mokičese parmoiden tagut.
Alasugukundad.
Kaik om nell' alasugukundad:
Merkurä Čuk

Merkurä Čuk (, , ) om lidn Romanijan keskuzpalan pohjoižpäivnouzmas. Se om Hargitan ümbrikon administrativine keskuz.
Eländpunkt mainitase Keskaigaspäi. Ende Merkurä Čuk šingotihe traktortegimel.
Lidn sijadase Olt-jogen alangištos (Dunain hura ližajogi), 662 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Eläjad.
Vn 2011 Romanijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 38 966 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 46 228 eläjad vl 1992.
Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2011): mad'jaralaižed — 81,4%, romanijalaižed — 17,4%, čiganalaižed — 0,9%, toižed rahvahad — 0,3%. Uskojiden koume nelländest om katolikad.
Letaverteš

Letaverteš () om lidn Mad'jaranman Haidu-Bihar-agjas, sen Derečken jarašas (rajonas).
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud Nagilet- i Verteš-žiloiden ühtištusel () vn 1970 1. heinkud. Nagilet mainitase vspäi 1291, Vertešan jumalankodin tulend oli vspäi 1333. Anttihe Letaverteš-žilole lidnan statusad vn 1996 1. päiväl heinkud.
Letaverteš šingotase penil edheotandoil.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan i valdkundan päivnouzmaiženno röunanno, 113 metrad ü.m.t. korktusel. Romanii zavodiše röunan taga, kontrol'punkt om avtotel vides kilometras. Matkad Debrecenhasai om 24 km lodeheze. Vhesai 2009 lidn oli ühtenzoittud senke raudtel. 
Eläjad.
Vl 2014 eläjiden lugu oli 7 097 ristitud, jarašan kudendez. Vl 2001 lidnan ristitišt oli 7 209 eläjad.
Rahvahad (enamba 0,8% vl 2011): mad'jaralaižed — 89,1 %, čiganalaižed — 3,9 %, romanijalaižed — 0,8 %, toižed rahvahad — 6,2 %.
Uskon mödhe (2011): Mad'jaranman reformatine jumalankodikund — 42,3 % (kaks' pühäpertid), grekan katolikad — 19,2 % (koume tulendad, koume pühäpertid), katolikad — 6,6 %, konfessijata — 11,9 %, ei antkoi vastust — 18,6 %.
Batum

Batum ( "Batumi" [ˈbatʰumi]) om Gruzijan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, meriport da kurort Mustmeren randal. Se om Adžarijan administrativižeks keskuseks, valdkundan turistine keskuz.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan 4. voz'sadal EME kuti "Batus" () Aristotel'-filosofan tedotöiš. Keskaigal i vhesai 1878 nimitihe lidnad "Batomi". Sid' lidn oli mülünu Venäman imperijha, nimituz oli "Batum" gruzijan kelel vhesai 1936. Vl 1883 raudte ühtenzoiti lidnad Bakunke da sen kivivoin löundmižsijidenke. Batum sai oficiališt lidnan statusad vl 1888.
Batum šingotase omblendtegimištol (kengäd, sobad), sömtegimištol (čai, kofein, tabak) i zell'fabrikal. Kivivoiterminal i konteinerterminal ratas meriportas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Mustmeren Batuman lahten mererandaližel alangištol, 2..3 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Turkanman röunhasai om 20 km suvhe.
Klimat om subtropine neps, no päivoikaz päpaloin. Voden keskmäine lämuz om +14,4 C°, kezakun-sügüz'kun +20,1..+23,2 C°, vilukun-uhokun +5,4..+6,8 C°. Il'man lämuden maksimum om +40,8 C° (heinku). Lämuden absolütine minimum om −8,2 C° (uhoku), lumi katab mad kaks' nedalid vodes. Kezaaigan minimum om +8,1 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +28,3 C° (tal'vku). Ei voi panda halad semendkus-redukus. Paneb sadegid 2519 mm vodes, enamba sügüz'kus-tal'vkus (278..330 mm kus), vähemba sulakus-semendkus (90..92 mm kus).
Tobmuz.
Batum jagase seičemeks nimitadud ümbrikoks vspäi 2008.
Edeline lidnan pämez' om Laša Komahidze (ლაშა კომახიძე, kül'mku 2017 — heinku 2020).
Eläjad.
Vn 2014 Gruzijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 152 839 ristitud. Kaik 163 440 eläjad oli lidnas vl 2018. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Lidnan pind oli 19 km² vhesai 2012. Vn 1989 lidnan ristitišt (136 930 eläjad) poleni vodele 2002 (121 806 rist.).
Rahvahad (2014): gruzijalaižed (adžarialaižed) — 93,4 %, armenijalaižed — 3,0 %, venänikad — 1,9 %, ukrainalaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 1,3 %.
Seičemen uskondan pühäpertid oma avaitud lidnas, enamba kaiked ortodoksižen hristanuskondan.
Poti

Poti ( [pʰɔtʰi]) om lidn da port Gruzijan päivlaskmas. Mülüb Samegrelo i Üläsvanetii-agjaha, sen kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan 5. voz'sadal EME kuti Amuižen Grekanman "Fasis"-kolonii (). Mainitaškanzihe nügüdläiženke nimitusenke 7. voz'sadal.
Poti šingotase meriportal (7,7 mln tonnoid jüguid joga vodel), laivansauvomižel i kohendusel, sömtegimištol. Gruzijan armijan päsodameribaz om olmas täs. Optine kommunikacine kabel' ühtenzoitab lidnad Varn-portanke (Bolgarii), venub Mustmeren pohjal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Mustmeren i Rioni-jogensun randoil, kaks' metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Tbilishasai om 312 km päivnouzmha. Potin port om znamasižemb mi Batumin suren londuseližen merikaran olmatomuden kacmata, sikš miše oiged raudte Tbilisihesai zavodiše arni Potiš.
Klimat om subtropine neps. Voden keskmäine lämuz om +14,7 C°, heinkun-elokun +23..+24 C°, tal'vkun-uhokun +6..+8 C°. Ekstremumad oma −10 C° i +45 C°. Paneb sadegid 2040 mm vodes, vähemba sulakus-semendkus (81..87 mm kus).
Eläjad.
Vl 2014 eläjiden lugu oli 41 465 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 50 922 eläjad vl 1989.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2014, ozutadud rahvahudenke): gruzijalaižed — 97,5 %, venänikad — 1,5 %, toižed rahvahad — 1,0 %.
Pazisi-kolledž i Batumin valdkundaližen meriakademijan filial oma lidnan profopendusen aluzkundoikš.
Jalov

Jalov () om lidn Turkanman lodehes. Se om kurort hulil mineraližil purtkil, Jalovan agjan administrativine keskuz (vspäi 1995).
Istorii.
Amuižen aigan eländpunktan nimituz oli "Pilai" (). Vl 1302 osmanižed turkad otiba eländpunktad vägel, i pigai se kändihe Ottomanan imperijan palaks. Lidnan nimi libub turkan kelen sanoišpäi: "yalı" «kodi randal» i "ova" znamoičeb «tazangišt».
Mustafa Kemal' Atatürk eli lidnas ičeze jäl'gmäižil vozil statjoidme. Vll 1930−1995 lidn mülüi Stambulan agjaha. Vn 1999 manrehkaiduz (7,4 magnitudanke) mureni lidnad lujas, pölištui enamba 2,5 tuh. lidnalaižid.
Jalov šingotase laivansauvomižel (tankerad, sured traulerad da toižed specialižed laivad, laivmašiništon vajehtuz i kohenduz), lebutahoks.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Mramorižen meren päivnouzmaižel randal, 30 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Lähembaižed sured lidnad oma Izmit i Stambul. Jäl'gmäine om pohjoižhe lidnaspäi meren taga, matkad ehtatimel om 47 km, avtotedme 93 kilometrad.
Klimat om Keskmeren. Voden keskmäine lämuz om +15,1 C°, kezakun-sügüz'kun +21..+24 C°, tal'vkun-keväz'kun +7..+9 C°. Ekstremumad oma −11 C° i +42 C°. Paneb sadegid 748 mm vodes, vähemba heinkus-elokus (22..34 mm kus), enamba tal'vkus (105 mm).
Eläjad.
Vl 2012 lidnan eläjiden lugu oli 102 874 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 129 013 eläjad vl 2019. Agjan viž kudendest elädas lidnas.
Drammen

Drammen (mugažo norvegijan kelel, virkand [ˈdrɑ̀mːən]) om Norvegijan lidn da kund (kommun) valdkundan suves. Se om valdkundan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe. Om Buskerud-agjan administrativižeks keskuseks, vll 2020-2023 mülüi Viken-agjaha.
Istorii.
Drammen-municipalitetan aluz om pandud vl 1838 koumes penes meriportaspäi: Bragernes, Strömsö ("Strømsø") i Tangen. Se om ühtištadud Skoger-municipalitetanke vspäi 1964. Sur' lämoipalo tegihe lidnas vn 1866 heinkun 12.-13. päivil, sen jäl'ghe keskuzpala oli alištunu rekonstrukcijale. Raudte tuli lidnha vl 1872 i ühtenzoiti Oslonke.
Drammen-lidn šingotase elektrotehnižel sarakol (elektromašinad, kabeläd), optikan edheotandal, mecan ümbriradmižel, sauvondan kompanijoil, torguindal tukuil (sidä kesken avtoiden import), tervhudenkaičendal da socialižil holitišil.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan suvipäivnouzmas, Drammenselv-jogen randoil sen lanktendan sijas Drammen-fjordha. Om ümbärtud mägil. Matkad Oslohosai om 40 km pohjoižpäivnouzmha.
Klimat om ven valdmeren valatoitandanke. Voden keskmäine lämuz om +6,6 C°, kezakun-elokun +15,3..+18,0 C°, tal'vkun-uhokun −2,4..−3,3 C°. Ekstremumad oma −28,0 C° (viluku) i +35,0 C° (eloku). Kezaaigan minimum om +1,4 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +14,6 C° (uhoku). Ei voi panda halad kezakus-elokus. Paneb sadegid 808 mm vodes, läz tazomäras kuidme, enamba elokus (89 mm) i redukus-kül'mkus (83..89 mm kus), vähemba uhokus-sulakus (43..46 mm kus).
Tobmuz.
Lidnankund mülüti kaht tošt kundad (Nedre Eiker i Svelvik) vl 2020. Jagase kümneks nomeruidud i nimitadud municipaližeks regionaks.
Edeližed lidnan pämehed (üks'lugu ) oma Monika Mürvol'd Berg ("Monica Myrvold Berg", viluku 2020 — reduku 2023), Tore Opdal Hansen (reduku 2003 — tal'vku 2019).
Eläjad.
Vl 2014 arni lidnan eläjiden lugu oli 65 473 ristitud, vl 2021 — 82 875 ristitud. Lidnan territorii levigandeb nellän lähižen kundan territorijoihe.
Rijek

Rijek ( [rijěːka], , ital. i , italine virkand [ˈfjuːme]) om lidn da meriport Horvatijan päivlaskmas. Se om valdkundan koumanz' surtte lidn, Primorsko-Gorskin ümbrikon (županijan) administrativine keskuz.
Istorii.
Edel Rimalašt imperijad kahten žilon aluz oli pandud lidnan territorijal: kel'tine "Tarsatik" (nüg. Rijekan Trsat-rajon) i merimehiden "Liburni".
Nügüdläine eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan 13. voz'sadal, sen eläjad vahvištiba lidnan käskusištod vl 1288. Om nimitadud jogen mödhe, sen horvatine variant ("Rječina") znamoičeb «jogi», no nece jogi italijaks nimitase "Eneo". Lidnan nimi italijan kelel znamoičeb «jogi» mugažo. Päraudtestancijan sauvuz om letud Rijekas vl 1891. Lidn Fiume-nimenke oli joudjudenke (ripmatoman) vll 1919−1924, sid' Italijan palaks vhesai 1943. Universitet om pandud Rijekha vl 1973.
Rijek om laivansauvomižen da turizman keskuz. Valdkundan kaikiš järedamb meriport radab lidnas (12,6 mln tonnoid vl 2017: kivivoi da sen ümbriradmižen produktad, pudotadud jügud). Al'pine Platak-hihtandkurort radab kümnes kilometras lidnaspäi tal'vaigan, erasti sezon jätktase semendkuhusai.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Adriatižen meren randal, 0..499 m ü.m.t. korktusil. Matkad Zagrebhasai om 131 km pohjoižpäivnouzmha.
Klimat om subtropine neps, keza om päivoikaz. Vilu tullei ("bora") om järgeline tal'vaigan. Voden keskmäine lämuz om +13,8 C°, kezakun-elokun +20,3..+23,1 C°, tal'vkun-uhokun +5,8..+6,8 C°. Ekstremumad oma −12,8 C° (uhoku) i +40,0 C° (heinku, eloku). Kezaaigan minimum om +7,4 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +21,4 C° (uhoku). Ei voi panda halad semendkus-sügüz'kus. Paneb sadegid 1552 mm vodes, enamba redukus (204 mm) i kül'mkus (182 mm), vähemba heinkus (70 mm). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 56..67 % röunoiš voden aigan. Meriveden keskmäine lämuz vajehtase +10,6 Cel'sijan gradusaspäi uhokus +23..+25 gradushasai kezakus-sügüz'kus.
Eläjad.
Vl 2011 lidnan eläjiden lugu oli 128 624 ristitud, ezilidnoidenke — 245 tuhad ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 165 904 eläjad vl 1991. Kaik 219 325 eläjad oli ezilidnoidenke 1665 nellikkilometrad pindal vl 2021.
Rahvahad (lidnan eläjad vl 2021): horvatijalaižed — 85,3 %, serbalaižed — 5,1 %, bošnäklaižed — 1,6 %, italijalaižed — 1,5 %, toižed rahvahad (heiden kesken slovenijalaižed, mad'jaralaižed) — 6,5 %.
Znamasine üläopendusen aluzkund om Rijekan universitet (, alusenpanend 1973, 17,4 tuh. üläopenikoid vl 2018). Kaik 11 fakul'tetad i čomamahtoiden akademii mülüdas sihe.
Edeline lidnan pämez' () om Voiko Obersnel' ("Vojko Obersnel", keväz'ku 2000 — kezaku 2021).
Aleksandrupolis

Aleksandrupolis ( [aleksanˈðrupoli]) om lidn Grekanman pohjoižpäivnouzmas, Päivnouzmaine Makedonii i Frakii-agjas.
Istorii.
Grekalaižiden amuine "Sale (Sali)"-lidn oli olmas Aleksandrupolisan sijas. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud kalanpüdajiden "Dedeagač"-žiloks Ottomanan imperijas 1870-nzil vozil, sil-žo aigal sauvoškanzihe raudted. Voziden 1877−1878 Venäman okkupacii lahjoiči eländpunktale planad oigedsaumaižidenke fartaloidenke.
Ezmäižen mail'man sodan aigan lidnan territorii mülüi Bolgarijha pordaigaližešti (1913−1918). Udesnimitihe Grekanman Aleksandr I-kunigahan mödhe hänen tulendan lidnha jäl'ghe vl 1920.
Aleksandrupolis šingotase meriportal (Bolgarii-ki kävutab sidä) i turizmal: 8 muzejad, puištod, karad i lämäd purtked ezilidnoiš.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan päivnouzmas, Egeižen meren randal, 0..11 m korktusil, 10 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Turkanman röunhasai om 40 km päivnouzmha.
Eläjad.
Vn 2011 Grekanman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 57 812 ristitud, municipalitetan — 72 959 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd', 11. sija valdkundas. Venäman konsuluz radab lidnas.
Rahvahidenkeskeine "Dimokritos"-lendimport ("AXD", 212 tuh. passažiroid vl 2018) om saudud 7 km päivnouzmha lidnaspäi.
Jan'tai

Jan'tai (, pin'jin': "Yāntái" «savupostad») om Kitain lidn, lidnümbrik da port Pakuižen meren randal Šan'dun-agjan päivnouzmas.
Istorii.
Amuižen aigan lidnan tahond oli elänzoittud päivnouzmaine ji-rahvahal. Enččel lidnan nimi oli Čifu (, vai "Čžifu") lähižen mägen mödhe. Nügüdläine nimi om anttud toižen lähižen mägen mödhe, miččen nimi libui 14. voz'sadaspäi. Vspäi 1862 Jan'tai oli ühteks avaitud verazmaižile meriportoišpäi. Vl 1876 Čifun konvencii oli allekirjutadud lidnas Kitain i Suren Britanijan keskes (üks' «kožundaktoišpäi tazooiktusita»). Vl 1934 Jan'tai-lidn oli alištadud agjan tobmudele oikti. Vl 1983 Jan'tain lidnümbrik om sätud, kätihe enččen Jan'tai-lidnan territorijad lidnümbrikon Čžifu-rajonaks.
Jan'tai šingotase sömtegimištol, mašinansauvomižel, šuukkanghiden tehmižel, himižel sarakol, metallurgižel kombinatal, laivankohendusel, bumagfabrikal i kalanpüdandan bazaks.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Šan'dunan pol'saren pohjoižel randal, Bohai-sal'menno. Röunatab Veihainke päivnouzmas i Cindaonke suvipäivlaskmas. Matkad Dalän'-lidnhasai om 123 km pohjoižhe ehtatimel sal'men kal't.
Jan'tain lidnümbrik jagase nelläks lidnrajonaks i seičemeks lidnaks, mugažo üks' municipalitet i üks' šingotesen zon mülüdas sihe.
Vn 2010 Kitain rahvahanlugemižen mödhe lidnümbrikon eläjiden lugu oli 6 968 202 ristitud, sidä kesken nellän lidnrajonan — 2,2 mln ristituid.
Vik (Saksanma)

Vik () om külä da küläkund Saksanman pohjoižpäivnouzmas, Meklenburg da Ezine Pomeranii-federacijanmas.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1165 kuti "Vikr". Külä sijadase Rügen-sarel, Baltijan meren penen lahten randal, 2 m korktusel valdmeren pindan päl. Valdmad oma olmas. Lähembaine sur' lidn om Rostok-port 110 km suvipäivlaskmha.
Vl 2013 eläjiden lugu oli 1 111 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 2 243 eläjad vl 1950.
Podgoric

Podgoric (mustmägin kelel: "Подгорица / Podgorica" [pǒdɡoritsa] «ezimägišt», vozil 1952−1992 — Titograd) om Mustmägin pälidn (vspäi 1945) da kaikiš suremb lidn.
Istorii.
Edel meiden erad illirižed heimod eliba lidnan ümbrištos. Rimalaižen imperijan aigan kaks' lidnad oliba Podgorican da sen ümbrišton territorijal — "Birziminium" i "Dioklei". 5. voz'sadaspäi slavižed heimod paniba "Ribnic"-lidnan alust, nimitihe jogen mödhe.
Nimitadud nügüdläižikš eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1326. Vozil 1474−1878 lidn oli Osmanan imperijan palaks, turkad sauvoiba lidnust lidnas i vspäi 1864 se oli olmas "Bogurtlen"-nimenke. Vl 1878 Mustmägi-ruhtinazkund sai ripmatomut.
Podgoric šingotase valdkundan tegimišton da kommercijan keskuseks.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase alangištos, Morač-jogen () da sen Ribnic-ližajogen randoil (Adriatižen meren bassein), 45 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Goric-mägi om 130 metrad korkte, se seižub lidnan keskuzpalas.
Klimat om subtropine Keskmeren. Räk kuiv keza da läm' tal'v oleldas lidnas. Tal'vel läz ei olele lunt, om äi päipaštod vodes läbi. Voden keskmäine lämuz om +15,6 C°, kezakun-sügüz'kun +22,0..+26,0 C°, tal'vkun-uhokun +5,5..+7,3 C°. Ekstremumad oma −9,7 C° (viluku, uhoku) i +44,8 C° (eloku). Kezaaigan minimum om +8,0 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +27,1 C° (uhoku). Ei voi panda halad semendkus-sügüz'kus. Paneb sadegid 1693 mm vodes, enamba kül'mkus-tal'vkus (232..261 mm kus), vähemba kezakus-elokus (36..60 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz om 52 % heinkus-elokus, vajehtase 68..75 % röunoiš kül'mkus-uhokus.
Tobmuz.
Podgoric jagase kaks'kümneks ühteks rajonaks ičeohjastusenke.
Edeližed lidnan pämehed (üks'lugu ) oma Ivan Vukovič ("Ivan Vuković / Иван Вуковић", heinku 2018 — sulaku 2023), Migo Stijepovič (, kezaku 2014 — heinku 2018), Miomir Mugoša ("Миомир Мугоша", heinku 2000 — kezaku 2014).
Eläjad.
Vn 2011 Mustmägin rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 150 977 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Kaikutte nellänz' Mustmägin ristit eläb Podgoricas.
Mustmägin universitet (, , alusenpanend 1974, 21,5 tuh. üläopenikoid) om üks'jäižeks valdkundaližeks üläopendusen aluzkundaks Mustmägiš, sen päine kampus i kümne fakul'tetad 19:späi sijadasoiš lidnas.
Transport.
Pälidn om valdkundan kaikiš suremb avtote- da raudtesol'm.
Rahvahidenkeskeine civiline "Podgoric"-lendimport ("TGD / LYPG", 1,75 mln passažiroid vl 2024) sijadase üks'toštkümnes kilometras suvipolehe lidnan keskuzpalaspäi, lähižes Golubovci-ezilidnas. Tehtas reisid Evropan erasihe-se maihe i Turkanmaha, om sezonreisid Keskuzazijan i Kavkazan pälidnoihe.
Pretorii

Pretorii (afrikaans- i anglijan kelil: "Pretoria", afrikaans-kelen virkand: [prəˈtʊəria], anglijan: [prɪˈtɔːriə, pri-]) om Suviafrikan Tazovaldkundan pälidn de fakto, prezidentan da ohjastusen olendsija. Lidn mülüb Gauteng-provincijan Tsvane-lidnümbrikho.
Istorii.
Raudte tuli Pretorijha vl 1892. Se sai lidnan statusad vl 1931.
Pretorii om valdkundan ekonomine, torguind- da tedoline keskuz.
Geografijan andmused.
Pretorii sijadase valdkundan pohjoižpäivnouzmas. Lidn seižub alangištol 1339 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kukhad kaitas necidä alangištod viluid suvižid tulleid vaste.
Klimat om subtropine neps. Hätkeline räk keza da lühüd tal'v oleldas. Äi päipaštod om vodes läbi. Voden keskmäine lämuz om +18,2 C°, redukun-keväz'kun +20,1..+22,6 C°, kezakun-heinkun +11,5..+11,9 C°. Ekstremumad oma −4,5 C° (kezaku, heinku) i +36,3 C° (viluku, uhoku). Kezaaigan minimum om +6,5 C° (tal'vku), tal'vaigan maksimum om +30 C° (eloku). Il'man lämuz voib ületada +30 C° sügüz'kus-semendkus. Voib panda halad semendkus-sügüz'kus vaiše. Paneb sadegid 673 mm vodes, enamba kül'mkus-vilukus (100..135 mm kus), kuiv sezon oleskeleb semendkus-sügüz'kus (3..20 mm kus). Paneb lunt tal'vel harvas lujas. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 44..45 % röunoiš elokus-sügüz'kus, 59..63 % kül'mkus-sulakus, 50..56 % toižiš kuiš.
Eläjad.
Vn 2011 rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 1 742 006 ristitud. Lidnan aglomeracii om 6298 km² surtte (Tsvane-ümbrikon pind), siš om nell' millionad eläjid (vn 2022 andmused, vl 2011 oli läz 3 mln).
Pretorii ezilidnoidenke om evropalaižiden augotižlibundan eläjiden kaikiš suremb koncentracii Afrikas Saharan suvemb, om evropalaižiden lidnaks alusenpanendan aigaspäi. Läz üht millionad afrikaneroid elädas siš, lidnan ristitišton pol'. Afrikanižed rahvahad enambuses oma pohjoine soto i tsvana.
Üläopendusen aluzkundad oma Suviafrikan universitet ("UNISA", alusenpanend 1873), Pretorijan universitet (alusenpanend 1908, läz 50 tuh. üläopenikoid), Tsvanan tehnologijan universitet ("TUT", om sätud koumen aluzkundan ühtištusel vn 2004 vilukus, läz 65 tuh. üläopenikoid).
Transport.
Pretorii sädab konurbacijad Johannesburganke, kudamban keskuzpala seižub 55 km suvhe. "Gautrein"-jonused ühtenzoittas lidnan rajonid keskneze, lidnad — rahvahidenkeskeižidenke lendimportoidenke da Johannesburganke.
Kaik kaks' rahvahidenkeskešt lendimportad sijadasoiš lähižes Johannesburgas: O.R. Tambo ("JNB") — pälendimport, 45 km suvhe Pretorijan keskuzpalaspäi, da Lanserii ("HLA") — 35 km suvipäivlaskmha Pretorijaspäi. Sen ližaks, üks' lendimport om lidnan pohjoižes penen aviacijan täht. Kaks' il'mvägiden sodabazad om saudud lidnan suves, Svartkop i Voterkluf.
Piterboro (Ontario)

Piterboro ( [ˈpiːtərbʌroʊ]) om Kanadan lidn Ontario-agjan suves.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1819 kuti "Skotts Pleins" (). Sai penen lidnan (angl. "town") oiktusid nügüdläiženke nimenke vl 1850, suren lidnan (angl. "city") — vn 1905 1. päiväl heinkud.
Piterboro šingotase openduzkeskuseks, sömtegimištol (PepsiCo), elektroladimiden tegimel, turizmal, avtodetaliden pästandal i Ošav-lidnan «magaduzezilidnaks», kosmosan i biotehnologijoiden edheotandoil.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Otonabi-jogen randoil ( 55 km pitte, Suriden järviden bassein), 195 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Ontarionjärvhesai om 35 km suvhe, Toronton keskushesai om 125 km suvipäivlaskmha, Ottav-pälidnhasai om 270 km pohjoižpäivnouzmha.
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +6,9 C°. Ekstremumad oma −39 C° i +38 C°. Paneb sadegid 882 mm vodes, kuidme 49..92 mm, sidä kesken lunt pol'tošt metrhasai.
Eläjad.
Vn 2011 Kanadan rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 78 698 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Kundaline Trentan universitet (, 11 tuhad üläopenikoid vl 2019) radab lidnas vspäi 1964.
Edeline lidnan pämez' (mer) om Diana Terrien (kül'mku 2018 — kül'mku 2022, "Diane Therrien").
Hikone

Hikone ( "Hikone-ši") om lidn Japonijan keskuzpalan päivlaskmas, Sig-prefekturas. Se om prefekturan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Hikonen zamk om saudud vll 1603−1622. Eländpunkt sai oficiališt statusad vl 1938.
Hikone šingotase nenil päižil sarakoil: vedenveimtehnikan pästand, bucudanoiden (kodialtariden) tehmine, šinoiden tegim («Bridgestone»), tekstilin edheotandad. «Fujitec»-kompanijan päfater (eskalatorad, travelatorad) om saudud täs.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Honšü-sarel, Biv-järven päivnouzmaižel randal (86 m ü.m.t.). Om ümbärtud mägil 683 metrhasai ü.m.t.. Röunatab Maibar- ("Maibara") i Higasiomi-lidnoidenke.
Klimat om subtropine neps. Elokun lämuz om +27 C°, vilukun da uhokun +4 C°. Absolütine minimum oleli −11,3 C°, maksimum +37,7 C°. Paneb sadegid 1571 mm vodes, vähemba kül'mkus-tal'vkus (84..91 mm kus). Tal'vel paneb lunt, lumikatken sanktuz vajehtase lujas voz' vodespäi, 20 santimetrad keskmäras.
Eläjad.
Vl 2010 eläjiden lugu oli 111 799 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 113 993 eläjad vl 2018.
Sidzuok

Sidzuok ( "Sidzuoka") voib znamoita geografižid nimitusid Japonijan keskuzpalas:
Huigal'p

Huigal'p ( [xwiˈɣalpa]) om lidn da municipalitet Nikaraguan keskuzpalan suvipäivlaskmas. Se om Čontales-agjan administrativine keskuz (vspäi 1877) da kaikiš suremb lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Ispanijan hogahtusen aigale indejalaižiden kund oli siš tahondas. Eländpunktan aluz om pandud vn 1668 24. päiväl sulakud. Nimi libub nahuatl'-kelen "Xiwikalpan"-nimitusespäi. Anttihe penen lidnan statusad () vl 1862, om lidnan statusanke (isp. "ciudad") vspäi 1879.
Huigal'p šingotase erazvuiččil kommertižil holitišil, om maižanduzrajonan (lehmänliha) i kaivuztegimišton keskuseks.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase 130 m, municipalitet — 123 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, taholižen Amerrike-mägisel'gan ezimägišton alangištos. Matkad lidnaspäi Managuahasai om 88 km päivlaskmha orhal vai 140 km avtotedme.
Nikaragua-järven pohjoižpäivnouzmaižen randan pala mülüb lidnankundha sen suvipäivlaskmas.
Eläjad.
Vl 2013 eläjiden lugu oli 46 394 ristitud, vl 2020 — 53 113 ristitud. Kaik 61 075 ristitud (agjan kaks' videndest) elihe Huigal'pan municipalitetas vl 2020 726,8 km² pindal, agjan (departamentan) koumandez. Zoopark radab lidnas.
Dominirui religii om katoline jumalankodikund. Toižed oma protestantizman evangelistoiden jumalankodikund, mormonad, Jehovan todištajad.
Valdkundan i Keskuzamerikan universitetoiden kuz' filialad ratas lidnas.
Remedios (Kuba)

Remedios (mugažo ispanijan kelel, virktas [reˈmeðjos]), täuz' nimituz om San Huan de los Remedios () om Kuban lidn da municipalitet Vil'ja Klar-agjan päivnouzmas.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1513, se om kaikiš amuižembiš ispanijalaižiden eländpunktoišpäi sarel, kahtenz' vai kahesanz' erazvuiččiden dokumentoiden mödhe. Eziauguine nimituz oli "Santa Cruz de la Sabana". Möhemba nimed oliba "Santa Cruz de Vasco Porcallo", "Santa Cruz de la Sabana del Cayo", i lopuks, vspäi 1578, "San Juan de los Remedios de la Sabana del Cayo".
Remediosan tahond šingotihe lehmänlihan kazvatandal da sen tondal Ispanijan Floridan kolonijoihe. 17. voz'sadan lopuspäi kazvatadihe maižanduzkul'turoid orjiden radon abunke: tabak, saharrogo, kofepud i kakaopud.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Kuba-saren keskuzpalan lodehes, vides kilometras sen pohjoižrandištonno, 25 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad agjan administrativižhe Santa Klar-keskushesai om 40 km päivlaskmha, Kaibarjen-merikurorthasai lendimportanke om kahesa kilometrad päivnouzmha.
Klimat om tropine. Kun keskmäine lämuz vajehtase +25..+26 C° röunoiš vodes läbi.
Eläjad.
Vl 2004 municipalitetan eläjiden lugu oli 46 482 ristitud, heišpäi kaks' koumandest elädas lidnan territorijal.
Jogavozne Raštvoiden "Las Parrandas de Remedios"-festival' oleskeleb lidnas tal'vkun 16.-26. päivil.
Remedios

Remedios (mugažo ispanijan kelel, virktas [reˈmeðjos]) om toponim ispanijankel'žiš tahondoiš i kanzannimi. Se voib znamoita: