Kiribati

Kiribati, täuz' oficialine form — Kiribatin Tazovaldkund ( [ɾiβaβeɾiːki (ni) ˌkiɾiːˈβˠaːs], [rɪˈpʌblɪk əv ˌkɪrɪˈbæs, -ˈbɑːti]), om valdkund Valdmerimaiš. Se om üks'jäine sijatud nellil šurupoliškoil kerdalaz valdkund mail'mas. Edel 1979. vot Kiribatin nimituz oli Gilbertan Sared. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Suvitarav. Paksus mainitadud kartoil Bairiki pälidnaks om Suvitaravan keskuzfartal.
Etimologii.
Valdkundan nimituz om vajehtadud anglijalaine sariden nimi ("Gilbertan sared").
Istorii.
Vn 1979 heinkun 12. päiväl Kiribati tedištoiti ripmatomudes Sures Britanijaspäi. Sil-žo aigal jäl'gmäine Konstitucijan udištamine oli.
Geografijan andmused.
Kiribati om alangoikaz valdkund, man tobj pala sijadase alemba vit metrad meren pindan päl. Kaikiš korktemb čokkoim om nimetoi taho Banab-sarel 81 metrad ü.m.t. kortte. Valdkundan ekonomine merizon om 3,5 mln km².
Londuseližed pävarad oma raudasiž-marganckivendod, kobal't, fosforitad, toižed varad — kala.
Tobmuz.
Kiribati om prezidentiž-parlamentine tazovaldkund kaks'partiženke sistemanke. Valdkundan da ohjastusen pämez' om prezident (, ). Kaik rahvaz valičeb händast nelläks vodeks. Päministran radnikust ei ole olmas.
Parlament (, ) om üks'kodine. Sen ühtnijad oma 45 deputatad valdatusidenke nelläks vodeks, valitas heid kahtes turas, om 23 valičendümbrikod (seičeme üks'mandatišt, 11 kaks'mandatišt i viž koumemandatišt).
Nügüdläine prezident om Taneti Maamau vn 2016 keväz'kun 11. päiväspäi. Järgenduseližed valičendad parlamentha (13. lugul) oliba vn 2024 14. i 19. elokud.
Administrativiž-territorialine jagand.
   "Kacu kirjutuz: Kiribatin administrativiž-territorialine jagand."
Kiribatin Tazovaldkundas ičeohjastusen nevondkundad da valičendümbrikod oma kaikuččel elänzoittud sarel, mugoižid om 21. Tarav-sarel om koume valičendümbrikod. Kaik sared ühtenzoittas koumhe joukhu statistikan täht.
Eläjad.
Kiribatiš elädas mikronezijalaižed. Vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe valdkundan ristitišt oli 103,058 eläjad.
Rahvahad (2015): I-Kiribati — 96,2 %, segoitadud toižidenke rahvahidenke I-Kiribati — 1,8 %, tuvalulaižed — 0,2 %, toižed rahvahad — 1,8 %.
Uskondan mödhe (2015): riman katolikad — 57,3 %, Kiribatin ühtenzoittud jumalankodikund — 31,3 %, mormonad — 5,3 %, bahai-uskondan polenpidajad — 2,1 %, seičemenden päivän adventistad — 1,9 %, toižed uskojad — 2,1 %.
Ižanduz.
Kiribati om lujas goll' šingotai valdkund, rippub importaspäi lujas märas. Vl 2018 valdkundan nominaline kogosüdäiprodukt oli 189 mln. US$ ekvivalentas (192. sija mail'mas, US$1,641 ühtele hengele) vai 240 mln. US$ tazostadud ostmižmahtusen mödhe (190. sija, US$2,087 ühtele hengele). Rahvahanižanduz baziruiše kopran eksportal, počtmarkoiden möndal, kalanpüdandal i sen kvotiden möndal, käzitöiden tegesiden pramozloil. Finansine voz' zavodiše 1. vilukud.
Kogosüdäiproduktan palad (2010): maižanduz 24,3 %, tegimišt 7,9 %, holitišiden sfer 67,8 %. Radajiden järgenduz sektoroidme (vn 2000 andmused): maižanduz 2,7 %, tegimišt 32,0 %, holitišiden sfer 65,3 %.
Valdkund eksportiruib nenid tavaroid (2023): kala (tunc), kalakonservad, laivad, kokosvoi, kopr. Importan tavarad (2023) oma astjad kalanpüdandan täht i kalanpüdused, vilugoitimed, söndtavarad (ezikät ris, sahar i lehmänliha), ümbriratud kivivoi. Vl 2021 import ületi eksportad äjihe kerdoihe. Eksportan päižed partnörad (2021) oma Tailand (Kiribatin eksportan 60 %), Indonezii (11 %), Filippinad (10 %), Japonii (6 %), Suvikorei (3 %). Importan pätojad sil-žo vodel oliba Kitai (23 %) i sen Taivan' (16 %), Fidži (16 %), Avstralii (12 %), Uz' Zelandii (6 %).