Mezen' (lidn)

Mezen' (, pagin. mž. "Ме́зень") om Venäman lidn Arhangel'skan agjan pohjoižes, Vauktan meren randpolel. Lidn om lidnankundan i Mezenin rajonan administrativižeks keskuseks.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud 16. voz'sadal kuti "Okladnikovan (Sur') slabad". Vspäi 1708 alištub Arhangel'skan tobmudele. Ühtenzoittihe "Kuznecovan (Penen) slabadanke" vl 1780, anttihe makundan lidnan statusad da nimitihe nügüdläižikš jogen mödhe. Mezen' šingotihe torgovanoiden lidnaks.
Mezen' om ümbrišton tedoiduzkeskuseks geologiden (sadas diamantoid rajonas), sänendustajiden i mecnikoiden täht, mugažo port kalanpüdajiden arteliden täht. Mezenin meriportan alajaguz sijadase lidnas. Rahvahanpramozlad oma šingotadud, sen paloin kuvatud putegesed, punleiktand, tetörad-pränikoiden paštand.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Mezen'-jogen oiktal randal, 45 kilometras merospäi suvhe, 20 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Tov-jogi ( 25 km pitte) lankteb Mezenihe oiktalpäi lidnankundan territorijal. Mezen' mülüb valdkundröunanverižhe zonha (pästandbumag om velgusine turistan täht) i ei mülü igähižen rougun zonha.
Matkad lähembaižhe Arhangel'sk-lidnhasai om 215 km suvipäivlaskmha orhal vai 380 km avtotedme, se om olmas vspäi 2008. Lähembaine järed eländpunkt om lidnanvuitte Kamenk-žilo koumes kilometras lodeheze jogedme lidnan röunaspäi.
Klimat om subarktine venon röunal. Taigan i tundran röun sijadase 50..100 km pohjoižhe lidnaspäi. Voden keskmäine lämuz om −0,7 C°, heinkun +14,5 C°, kezakun i elokun +10,7..+12,0 C°, tal'vkun-uhokun −11,4..−14,9 C°. Ekstremumad oma −46,3 C° (viluku) i +36,9 C° (heinku). Kezaaigan minimum om −4,0 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +8,8 C° (viluku). Voib panda halad kezaaigan miččel taht kul (heinkun minimum om −1,2 C°). Paneb sadegid 532 mm vodes, enamba kaiked heinkus-sügüz'kus (61..78 mm kus), vähemba tal'vkus-semendkus (29..35 mm kus). Voden keskmäine relätivine nepsuz om 81,3 %.
Tobmuz.
Kaik viž küläd mülüdas lidnankundha Mezenin ližaks. Lidnankundan pind om 1057 km².
Edeline lidnankundan pämez' (Deputatoiden Nevondkundan ezimez') om Aleksei Samilov ("Алексей Самылов", edel vn 2016 redukud). Lidnankundan Administracii om likvidiruidud vn 2020 sügüz'kus, rajonan tobmuz tegeb sen velgusidme. Lidnan Administracijan jäl'gmäine pämez' om Natalja Rogačeva vn 2016 uhokuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 3 575 ristitud, lidnankundan — 3 876 ristitud, rajonan ristitišton koumandez. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 3 287 eläjad, kaiken lidnankundan 3 568 eläjad. Vspäi 1856 kaikiš suremb ristitišt oli 5 100 eläjad vl 1992.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 94,5 %, pomorad — 1,6 %, ukrainalaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 0,8 %, rahvahuden ozutandata — 2,7 %.
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma avaitud: Jumalannägundan päjumalanpert' (om udessündutadud), Jumalanmaman Sündundan jumalanpert' (om saudud vll 2019−2022), Jumalanmaman Katken časoun' kaumžomal (letihe vll 1996−2000).
Lapsiden opendusen aluzkundad oma "Ulibka"-päivkodi («muhu»), Mezenin keskškol (lapsiden sädamižen pert' om sen filialaks), čomamahtoiden škol nomer 15, sportškol V.S. Kuzinan nimed. Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš (Arhangel'sk). Edel 2024/25-openduzvoden zavodindad Pinegan industrialine tehnikum oli Pineg-žilos 133 km suvhe orhal, se om sauptud vn 2024 tal'vkus. Edel 2011. vot profškol radoi Kamenk-žilos Mezenin vastrandal.
Transport.
Tatanmaine regionaline "Mezen' "-lendimport (14 m ü.m.t., "МЗН / УЛАЕ / ULAE", kuz' tuhad passažiroid vl 2017) om penen aviacijan täht, sijadase lidnan pohjoižes nelläs kilometras keskusespäi. Tehtas reisid Arhangel'skha i rajonadme. Avtobusmaršrut ühtenzoitab lidnan keskust lendimportanke. Vn 2021 semendkus lendimport om čuratud civiližen aviacijan lendimportoiden nimikirjutesišpäi.
Mezen'-meriportan valdmad sijadasoiš lähižes Kamenk-žilos (ühtenzoitase ehtatimel kezaaigan) i jogen mödvedhe, Krivk-port-punktas. Jogiport om Kamenk-žilos.