Puškin (lidn)

Puškin (, ) om Venäman lidn federacijan Piter-subjektan suves (vspäi 1936). Se om maižandusen järed tedokeskuz, Puškinan rajonan administrativine keskuz.
Istorii.
Vl 1501 eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Nikol'skii Ižorskii pagastan mülükudas Uz'lidnan Vodin pätinan aigkirjas, voz'sadan lopus nimitihe usadibad "Saric:aks" (). Vll 1609−1702 oli Ročinman puine "Saari Mois(i)"-pert'kulu puišton keskes. Petr I lahjoiči sidä Aleksandr Menšikov-jenaralgubernatorale kuti "Sarskai miz:ad" ().
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1710 kuti "Sarskoje"-žilo (). Kändi Jelizaveta I-imperatornaižen usadibaks. Vl 1780 panihe erigoittud pert'kuluspäi Sofii-lidnad Jekaterina II-imperatornaižen käskön mödhe, sil-žo voz'sadal nimitaškanzihe žilod "Carskoje". Vl 1808 ühtištadihe Sofii-lidnad žilonke "Carskoje Selo"-lidnha ( «carin žilo»). Vl 1837 Venäman ezmäine raudte oli saudud lidnha, vl 1887 kätihe Evropan ezmäižeks elektrificiruidud täuzin lidnaks. Vll 1918−1937 lidnan nimi oli "Detskoje Selo" ( «lapsiden žilo»). Nimitihe Venäman imperijan Aleksandr Puškin-kirjutajan kanzannimen mödhe vn 1937 9. päiväl uhokud. Suren sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistižen Germanijan sodavägil (18. sügüz'ku 1941 — 24. viluku 1944). Äjad istorižed sauvused oliba pandud mantazole, no udessaudas niid nügüd'.
Puškin-lidn šingotase turizmal, transportmašinoiden sauvomižel (temašinad raudten i sauvondtehnik avtoteiden täht), tömašinoidensauvomižel (ümbriradamha mecad), sömtegimištol (lihapol'fabrikatad, olud, leib), pertidensauvondan kombinatal i sauvondmaterialiden pästandal (kivenümbriradmine, asfal't, pumaterialad), medicinižmašiništon edheotandoil da projektiruindan organizacijoil.
Geografijan andmused.
Lidn otab rajonan keskuzpalad i suvipäivlaskmad, sijadase Nevan alangon i hurapol'žen basseinan kanaliden randoil. Om kukhid, uitoid, ojid da puištoid.
Matkad Piterin keskuzpalhasai om 35 kilometrad pohjoižhe. Lähembaižed lidnad oma Piterin Kolpino ani päivnouzmha i Pavlovsk ani suvhe. "Carskoje Selo"-raudtestancii radab «Piter (Vitebskan vagzal) — Pavlovsk»-keskustal vspäi 1837.
Eläjad.
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 56 136 eläjad, vl 1959 — 46 tuhad eläjid. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 99 380 ristitud, rajonan koume nelländest, vn 2021 — 107 223 ristitud. Kaik 106 087 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 112 674 eläjad vl 2020, rajonan pol'.
Rahvahad (2010): venälaižed — 92,7 %, ukrainalaižed — 2,2 %, vaugedvenälaižed — 1,1 %, toižed rahvahad — 4,0 %.
Ortodoksižen hristanuskondan äi pühäpertid om kaičenus i saudud lidnas, niiden kesken ph. Jekaterina-moknikan päjumalanpert' (om udessaudud vl 2010) i ph. Sofijan päjumalanpert' (vai Voznesenjan, letihe vll 1782−1788, kellčuhunduz 1904). Toižen hristanuskondan koume pühäpertid om saudud: riman katoline ph. Joann-valatajan, lüteranine, baptizman.
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma 24 päivkodid (nomer 1..10, 14..19, 25, 27..29, 31..34), 12 keskškolad, kaks' školad-internatad (nomer 16 i 67), kaks' liceid (nomer 408 i 522), gimnazii (nomer 406), čomamahtoiden gimnazii A.A. Ahmatovan nimed, čomamahtoine škol nomer 20 I.L. Sautovan nimed, Puškinan rajonan muzikškol nomer 45, keliden školad, olimpižen varan sportškol, lapsiden da norišton ambujiden tehnine sportškol da ferm, hebonsportklubad.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Venäman veroližen kul'turan kolledž, Piterin agrarine universitet, Leningradan valdkundaline universitet Puškinan nimed (pedagogižed kadrad), Sodakosmižen akademijan Možaiskijan nimed pala.