tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Galle (lidn, Šrilank)

Galle ( "Gālla", "Kāli") om lidn Šrilankan suvipäivlaskmaižel randal. Se om Suvižen agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Amuižen aigan oli tetab Azijas kuti saren päine "Gimhathitha"-torguindmeriport. Vl 1502 pen' portugaline laivišt putui sarele statjaližikš torokan tagut portan rajonas. Vll 1640−1796 lidn oli alamaine, lidnuz om saudud vl 1663. Britanižen tobmuden aigan nimituz oli "Point de Galle". Pölištuihe severz'-se tuhad ristituid vn 2004 cunamin aigan, udessaudihe lidnad.
Galle šingotase sömtegimištol (sidä kesken kalan ümbriradmine), stöklan tehmižel, tekstil'edheotandoil, turizmal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Indižen valdmeren randal. Matkad ekonomižhe Kolombo-pälidnhasai om 119 km pohjoižhe-lodeheze.
Klimat om ekvatorialine tropižiden vihmmecoiden. Kun keskmäine lämuz vajehtase +24..+29 C° röunoiš. Ekstremumad oma +17 C° i +36 C°. Paneb sadegid 2377 mm vodes, enamba semendkus (290 mm) i redukus-kül'mkus (322 mm kus), vähemba vilukus-uhokus (70..85 mm kus).
Galle jagase 20 nimitadud ümbrikoks ().
Eläjad.
Vl 2001 eläjiden lugu oli 90 934 ristitud.
Rahvahad (2001): singalad — 72,7%, larakallad — 25,5%, tamilad — 1,4%, toižed rahvahad — 0,4%.
Kaik 30 školad ratas lidnan municipalitetas. Om profaluzkundoid merimehiden i opendajiden täht, biznesohjandusen institut i tehnologijoiden institut. Ruhunan universitetan koume fakul'tetad oma avaitud lidnas: inžiniringan, medicinan, sättutoitud tervhudentedoiden. Siš universitetas om 11 tuh. üläopenikoid, om alusenpandud kut kolledž vl 1978, universitet vspäi 1984, sen päkampus sijadase lähižes Matar-lidnas.
Galle

Galle om kazannimi i toponim. Se voib znamoita:
Börmingem

Börmingem ( [ˈbɝːmɪŋəm], sijaline virkand [ˈbɜːmɪŋɡəm], kelen pagin om brummi) om Suren Britanijan da Anglijan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe. Se om Uest Midlends-regionan i ühtennimižen Uest Midlends-grafkundan administrativižeks keskuseks da palaks.
Istorii.
Eländpunkt sai lidnan statusad vl 1166 kuti torguindlidn.
Voz'sadoil 18.-19. lidn kändihe tegimištrevolücijan da fabriksisteman edelmatkajaks. Om sauvondsebrusiden pioneraks.
Börmingem šingotase metallurgijal, mašiništonsauvomižel i elektrotehnižel sarakol, sömtegimištol.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan suves, Anglijan päivlaskmas, 140 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Londonhasai om 162 km suvipäivnouzmha.
Klimat om ven meren neps pil'vekaz, tal'vel — lujas. Vozne keskmäine lämuz om +10,0 C°, kezakun-elokun +14,8..+16,8 C°, tal'vku-uhokun +4,3..+4,7 C°. Ekstremumad oma −14,3 C° (viluku) i +37,4 C° (heinku). Kezaaigan minimum om +0,5 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +18,8 C° (uhoku). Ei voi panda halad kezakus-sügüz'kus. Paneb sadegid 809 mm vodes, kuidme läz tazomäras, enamba redukus-tal'vkus (79..84 mm kus), vähemba uhokus-sulakus (51..56 mm kus).
Tobmuz.
Lidnan tobmuden pämez' om mer (). Hän panese radnikusele vspäi 1838, strokun hätkeližuz om üks' voz'. Toižiden strokuiden voimuz om olmas, no se jäb kävutandata päpaloin. Nügüd'aigan strok zavodiše semendkun lopus. Edeližed lidnan pämehed oma Čaman Lal ("Chaman Lal", 2023−2024), Ivonna Moskito ("Yvonne Mosquito", 2018−2019).
Eläjad.
Vl 2017 lidnan ristitišt oli 1 137 100 eläjad. Vn 2011 Suren Britanijan rahvahanlugemižen mödhe läz 3,7 mln ristituid elädas lidnan aglomeracijas, se om kahtenz' surtte valdkundas kut lidn-ki.
Kaik viž universitetad baziruišoiš lidnas. Znamasižed üläopendusen aluzkundad oma valdkundaližed Börmingeman universitet (, oficialitomašti "Birmingham University", alusenpanend 1825 kut medškol, om universitetaks vspäi 1900, 38,7 tuh. üläopenikoid 2022/23 openduzvodel) i Astonan universitet (alusenpanend 1895 kut tehnine kolledž, kätihe universitetaks vl 1966, 15,5 tuh. üläopenikoid 2017-18 openduzvodel).
Transport.
Avtobusad i lidnelektrojonused oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. Vspäi 1999 kiruhtramvain jono (21 km, 26 stancijad) ühtenzoitab Börmingemad Vulvergempton-lidnanke. Vedadas jüguid äiluguižidme laivkanalidme.
Rahvahidenkeskeine civiline "Börmingem"-lendimport ("BHX / EGBB", 13 mln passažiroid vl 2017) sijadase kümnes kilometras suvipäivnouzmpolehe lidnan keskuzpalaspäi. Tehtas reisid Evropan äjihe znamasižihe lidnoihe, Lähižen Päivnouzmman valdkundoihe, Keskmeren, Egiptan i Kanaran sariden lebutahoiže.
Tripoli (Livan)

Tripoli ( "Tarabulus / Trablos" grekan kelen "Tripolis"-sanaspäi «koumekerdaine lidn») om lidn Livanan pohjoižes. Se om valdkundan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Pohjoižlivan-agjan (muhafazan) administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan istorii zavodihe 14. voz'sadal EME. Se mülüi Finikijha i oli znamasižeks lidnaks. Kogoni koumes palaspäi: Tir, Sidon, Arvad. Vll 1109−1289 oli hristianižen Tripolin grafkundan pälidnaks. Vll 1516−1918 lidn mülüi Ottomanan imperijha, siš oli Tripolin ejaletan keskuseks. Livanan ripmatomuden sandan jäl'ghe vl 1943 Tripoli kadoti kesksidoid Sirijanke, lidnan torguindznamoičend poleni Beirutan rindataden.
Tripoli šingotase furnituran tehmižel, vas'ktegesiden edheotandoil, muilan i päivnouzmman magedusiden pästandal. Mugažo lidn om üläopendusen, rahanpanmižen edheotandoiden i turizman keskuz. Valdkundan kaikiš pohjoižemb meriport radab siš.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Keskmeren randal, agjan päivlaskmas, 10 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Portan rajon nimitase "El' Minj " (). Palm-sared oma meriportanno, ned oma üks'jäižed Livanan sared. Matkad Beirut-pälidnhasai om 85 km suvhe-suvipäivlaskmha.
Klimat om Keskmeren. Voden keskmäine lämuz om +19,8 C°, se om kahesa..kümne gradusad enamba, mi lähižil mägiterritorijoil. Paneb sadegid 848 mm vodes, kuiv sezon oleskeleb semendkus-sügüz'kus (30 mm pordos). Paneb ragišt erasti, lumi oleleb kerdan vižkümnes vodes.
Eläjad.
Lidnan eläjiden lugu ezilidnoidenke om 500 tuhad ristituid.
Islamanuskojad-sunnitad ottas läz nelläd videndest ristitištos (16 tetabad mečetid da toižed), hristanuskojad — vähemb mi kümnedest (21 pühäpertid), toižed uskojad oma alavitad i maronitad.
Tripoli (znamoičendad)

Tripoli om toponim grekan kelen Τρίπολις-sanaspäi ("Tripolis") «koumekerdaine lidn». Se voib znamoita:
Zahle

Zahle () om lidn Livanan keskuzpalas. Se om valdkundan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, Bekaa-agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud 18. voz'sadan augotišes kuti külä. "Zahlé" kändase sijaližes paginaspäi «likujad sijad», mecatomad kukhad oma vanoikahad. Vodele 1850 žilo kändihe torguindan keskuseks torguindteil: kabjživatišt Kurdistanaspäi i Arabijaspäi, tavarad Evropaspäi i Sirijan lidnoišpäi. Raudte tuli lidnha vl 1885, se eile väges rahvahanikoiden sodan jäl'ghe.
Zahle šingotase kurortaks, tekstiližil edheotandoil (nahktegesed) i sömtegimištol (jätegim, veroližed sömtavarad, vinmarjan ümbriradmine). Severz'-se rimalaižid mel'heižtahod i bronzaigan seižutesed oma olmas lidnan ümbrištos.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan keskuzpalan suvipäivlaskmas, mägitahondas i Bekaa-alangištos, 900..1150 m korktusil, 1010 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Beiruthasai om 55 km päivlaskmha «Beirut — Damask»-avtotedme.
Klimat om mägitahondan kaks'sezonine, ireg il'm. Voden keskmäine lämuz om +15,2 C°, vilukun +6,2 C°, elokun +24,1 C°. Paneb sadegid 686 mm vodes, enamba kaiked vilukus (160 mm), kuivsezon oleskeleb kezakus-sügüz'kus (3 mm pordos).
Eläjad.
Vl 2006 eläjiden lugu oli läz 100 tuhad eläjid, ezilidnoidenke 200 tuh. rist. 40 km² pindal. Livanan grekižkatoližen jumalankodikundan keskuz, Lähižen Päivnouzmman üks'jäine katoline lidn. Katolikad ottas kaks' koumandest ristitištos, toižed eläjad oma hristanuskojad mugažo.
Üläopendusen aluzkundoiden viž filialad: Livanan universitet, privatižed Ph. Osipan (Beirut) i Ph. Hengen (Livan-mägi) universitetad, privatine Amerikaine tedon da tehnologijan universitet (Beirut), Nacionaline tehnine institut.
Sidon

Sidon vai Said ( "Saida" «kalanpüdand») om lidn Livanan suvipäivlaskmas, Keskmeren randal. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Suvilivan-agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunkt mainitase Finikijan portaks. Se oli Amuižen mirun torguindan järed keskuz 10.-9. voz'sadal EME.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan lodehes. Matkad Beirut-pälidnhasai om 40 km pohjoižhe.
Eläjiden lugu om 218 700 ristitud, agjan (muhafaz:an) kaks' koumandest. Kümnen universitetan filialad ratas Sidonas, sidä kesken viž valdkundališt.
Sal'to (lidn, Urugvai)

Sal'to ( [ˈsalto]) om lidn Urugvain lodehes. Se om valdkundan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Sal'ton agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1756 kuti Brazilijan varmitesed, vspäi 1817 — Sal'to-žilo Urugvaiš. Sai lidnuden statusad (isp. "villa") vl 1835, om olmas lidnaks (isp. "ciudad") vs 1863 kezakun 8. päiväspäi. Edel padoseinän sauvondad oli pit'kid kos'kid Urugvai-jogel läz Sal'tod, ka nimitihe lidnad niiden mödhe (kändase «hüpke» ispanijan kelespäi).
Sal'to šingotase sömtegimištol (lihakonservad, citrusfruktad), laivansauvomižel, lebuturizmal Argentinaspäi. Lidn om ümbärtud citrusfruktoiden i vinmarjan plantacijoil.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Urugvai-röunjogen hural randal, 48 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Montevideo-pälidnhasai om 498 km suvipäivnouzmha avtotedme vai raudtedme. Argentinan Konkordii-lidn om vastrandal, ned ühtenzoittas Sal'to Grande-padoseinädme 12 km pohjoižhe lidnaspäi.
Klimat om subtropine neps, kezaaig om päivoikaz. Voden keskmäine lämuz om +19,4 C°, tal'vkun-keväz'kun +23..+26 C°, kezakun-elokun +13..+15 C°. Ekstremumad oma −5 C° i +42 C°. Paneb sadegid 1399 mm vodes, vähemba heinkus-elokus (53..58 mm kus), enamba keväz'kus-sulakus (157..162 mm kus).
Eläjad.
Vn 2011 Urugvain rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 104 028 ristitud, agjan viž kudendest. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Nened professionaližen opendusen aluzkundad ratas lidnas: Tehnologine institut, Opendajiden vaumičendan kaks' keskust, tehnine üläškol, ohjandusen da holitišiden tehnologine üläškol, Tazovaldkundan universitetan filial i privatižen Katoližen universitetan filial.
Sal'to (znamoičendad)

Sal'to voib znamoita:
Sjudad de la Kost

Sjudad de la Kost ( «randišton lidn») om lidn Urugvain suvirandal. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Montevideon päivnouzmaine ezilidn, mülüb Kanelonesan agjaha kaikiš surembaks lidnaks.
Istorii.
Montevideo-pälidnan šingotez vedi ezilidnoiden ližadusennoks. Pened lidnad i kurortad päivnouzmha pälidnan ezilidnoišpäi kazvoiba mugažo kümneks kilometraks i ühtištuiba aigan mändes. Eländpunkt sai lidnan röunoid da oiktusid vn 1994 19. päiväl redukud nügüdläiženke nimitusenke.
Sjudad de la Kost šingotase lebuturizmal kül'bendrandanno. Letud avtodrom abutab sile i rahvahidenkeskeižen «Karrasko»-lendimportan sijaduz Paso Karrasko-lidnas ani lodeheze.
Geografijan andmused.
Lidn vedase pidust' Atlantižen valdmeren randad, sijadase 15 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kurortlidnoiden Kosta de Oro-rajon («kuldaine rand») levitase 70 kilometraks päivnouzmha lidnaspäi.
Klimat om subtropine valdmeren. Voden keskmäine lämuz om +16,8 C°, tal'vkun-keväz'kun +21..+23 C°, kezakun-elokun +10..+12 C°. Ekstremumad oma −7 C° i +40 C°. Paneb sadegid 1163 mm vodes, kuidme läz tazomäras (88..112 mm).
Eläjad.
Vn 2011 Urugvain rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 112 449 ristitud. Se ližadui enamba mi pol'tošt kerdad vspäi 1996 (66 402 ristitud).
Paisandu

Paisandu ( [pai̯.sanˈdu]) om lidn Urugvain päivlaskmas, valdkundröunanno. Se om valdkundan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, Paisandun agjan (departamentan) administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1772 kuti lidnut (). Se sai todesižen lidnan statusad (isp. "ciudad") vn 1863 8. päiväl kezakud.
Paisandu-lidn šingotase sömtegimištol (olud, sahar, citruskazmusiden ümbriradmine), cementantegimel, mecan ümbriradmižel, villkanghiden tehmižel, nahkedheotandoil i lebuturizmal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Urugvai-jogen hural randal, 34 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Montevideohosai om 378 km suvipäivlaskmha. Vspäi 1975 avtotesild Artigas-jenaralan nimed 334 m pitte ühtenzoitab Argentinan Kolon-lidnanke Urugvai-jogen vastrandal.
Klimat om subtropine neps. Voden keskmäine lämuz om +18,4 C°, kezakun-elokun +12..+14 C°, tal'vkun-uhokun +23..+25 C°. Ekstremumad oma −7 C° i +44 C°. Paneb sadegid 1238 mm vodes, vähemba kezakus-sügüz'kus (55..71 mm kus).
Eläjad.
Vn 2011 Urugvain rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 76 412 ristitud (agjan kaks' koumandest), ezilidnoidenke 90 tuhad ristituid. Se om kaikiš suremb lidnan ristitišt, läz kaikenaigaine vspäi 1996 (sil vodel oli 74 568 eläjad).
Vspäi 1969 Paisandun universitetine keskuz radab lidnas, se alištub Tazovaldkundan universitetale.
Las Pjedras (lidn, Urugvai)

Las Pjedras () om lidn da municipalitet Urugvain suvirandanno. Se om valdkundan seičemenz' lidn eläjiden lugun mödhe, mülüb Kanelonesan agjaha, Montevideon pohjoine ezilidn.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1744 "San Isidro"-nimitusenke. Vn 1811 semendkus (nüg. 18. semendku) sodaväged Urugvain Hose Artigas-borcujan ripmatomudes ohjastusen al vägestiba Ispanijan sodavägid toras Las Pjedrasanno. Se tora kändihe sirdandan ripmatomudennoks tarbhaižeks haškuks (Urugvai sai täut ripmatomut vl 1825). Žilo sai lidnan statusad ("ciudad") vn 1925 15. päiväl semendkud.
Las Pjedras šingotase pälidnan «magaduzsijaks» i tegimišton zonal (radab vilugoitimiden sijaduses vspäi 2008). Sömtegimišton edheotandad oma avaitud zonas päpaloin: vinmarjan, toižiden fruktiden, maploduiden ümbriradmine, seniden kazvatand, lihaproduktoiden tehmine. Mugažo pezendabutusiden pästand.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase 81 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Arojo-de-las-Pjedras-oja läbitab lidnad. Municipalitet röunatab Montevideon municipalitetanke suvipäivnouzmas.
Klimat om subtropine neps.
Eläjad.
Vl 1963 lidnan ristitišt oli 40 658 eläjad. Vn 2011 Urugvain rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 71 258 ristitud, se oli kaikiš suremb ristitišt. Kaik 79 412 ristitud elihe municipalitetas vl 2010.
Vn 2013 keväz'kus sätihe 18. semendkun municipalitetad sen palaspäi i anttihe lidnan statusad vl 2017. Las Pjedrasan municipalitetan nügüdläine pind om 54 km², kaik 62 247 eläjad oli sen uziš röunoiš vl 2011.
Las Pjedrasan hippodrom radab sobatoidme tobjimalaz, se om kahtenz' znamoičendal valdkundas.
Las Pjedras

Las Pjedras ( [las ˈpjeðɾas]) om toponim. Se voib znamoita:
San Lorenso (lidn, Paragvai)

San Lorenso ( [san loˈɾenso], mugažo kirjutadas guaranin kelel) om lidn Paragvain suvipäivlaskmas, valdkundröunanno. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, mülüb Keskuzagjaha. Asunsjon-pälidnan suvipäivnouzmaine ezilidn.
Istorii.
Ende Nju Guasu-plantacii ("Ñu Guazú"), vai Kampo Grande, oli lidnan sijas. Eländpunktan aluz om pandud jezuitoil 18. voz'sadan keskes. Küksihe jezuitoid, i Agustin Fernando de Pineda-kapitangubernator pani ut alusenpanendan datad — 10. eloku 1775. Tabaktegim radoi 18. voz'sadan lopus.
Farmaceftine tegimišt om šingotadud San Lorensos.
Geografijan andmused.
Lidn seižub 126 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Jagase 52 nimitadud "barrio:ks". Fernando-de-la-Mor-lidn sijadase Asunsjonan i San Lorenson keskes.
Eläjad.
Vl 2002 lidnan ristitišt oli 204 356 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Asunsjonan rahvahaližen universitetan päkampus i vanhad fakul'tetad sijadasoiš siš vspäi 1889 (, 54 tuh. üläopenikoid vl 2015).
San Lorenso

San Lorenso ( [san loˈɾenso] «pühä Lavrentii») om toponim ispanijankel'žiš maiš. Se voib znamoita:
Sjudad Del' Este

Sjudad Del' Este ( [sjuˈðað ðel ˈeste] «päivnouzman lidn», ) om lidn Paragvain suvipäivnouzmas. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Al'to Paranan agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vn 1957 uhokus "Puerto-Flor-de-Lis"-nimitusenke. Lidn sai nügüdläšt nimitust vn 1989 referenduman jäl'ghe.
Sjudad Del' Este šingotase kut rahvahidenkeskeižen torguindan keskuz, valdkundmaksatoi zon. Lidn ümbrištonke tegeb Paragvain kogosüdäiproduktan koume videndest. Järedan «Itaipu»-gidroelektrostancijan holitand, elektrusen eksport Brazilijha.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan päivnouzmas, Brazilijan valdkundröunanno, Parananjogen oiktal randal, 185 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Asunsjon-pälidnhasai om 327 km päivlaskmha orhal. Lähembaine lidn om Brazilijan Fos-de-Iguasu jogen vastrandal, pol'kilometrine avtotesild ühtenzoitab senke vspäi 1965.
Sjudad Del' Este jagase 30 rajonaks ("barrio:ks").
Eläjad.
Vl 2019 eläjiden lugu oli 301 815 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Läz 600 tuhad eläjid om ezilidnoidenke.
Luke (lidn, Paragvai)

Luke ( [ˈlu.ke], ) om lidn Paragvain suvipäivlaskmas. Se om valdkundan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, Asunsjonan päivnouzmaine ezilidn. Mülüb Keskuzagjaha, sen kaikiš suremb lidn.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud 18. voz'sadan keskes guarani-indejalaižiden territorijal. Vspäi 1781 lidn mainitase dokumentoiš kut erigoittud municipalitetan keskuz. Oli valdkundan pordaigaližeks pälidnaks vl 1868 (22. uhoku — 7. tal'vku) Paragvain sodan aigan.
Luke šingotase pälidnan lendimportal, juvelirtegesiden, matkliphiden i soitoiden (gitarad, arfad) pästandal da möndal, kaik om viž tuhad penid edheotandoid lidnas. Motocikloiden ühthekeradand, tekstilin edheotandad.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Paragvai-jogen päivlaskmaižel randal, 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Asunsjon-pälidnan keskushesai om 13 km päivlaskmha.
Klimat om subtropine. Kezal om räk, tulleid Amazonasan regionaspäi ližatas uparid. Tal'v om viluhk lühüd. Paneb sadegid kezal i sügüzel päpaloin.
Luke jagase 28 rajonaks ("barrio:ks").
Eläjad.
Vl 2002 lidnan eläjiden lugu oli 185 127 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd', agjan kahesandez.
Neniden universitetoiden päsauvused vai filialad ratas lidnas: Taivaniž-Paragvaine politehnine, Luken avtonomine, Kommercializacijan i šingotesen tehnine, Asunsjonan nacionaline (Tehnologižiden innovacijoiden keskuz), Pohjoine, Kontinentidenkeskeine tehnologine, Politehnine i čomamahtoine, Leonardo da Vinčin nimed. Toižed profopendusen aluzkundad oma Luke-lidnan municipaline muzikkonservatorii, Municipaline karguiden škol.
Transport.
Pälidnan soda- da civiline rahvahidenkeskeine lendimport Sil'vio Pettirossi-aviatoran nimed ("ASU / SGAS", 1,2 mln passažiroid vl 2018) radab lidnas.
Fernando-de-la-Mor

Fernando-de-la-Mor (, mugažo guaranin kelel, ispanine virkand: [feɾˈnando ðe la ˈmoɾa]) om lidn Paragvain suvipäivlaskmas. Se om valdkundan videnz' lidn eläjiden lugun mödhe, mülüb Keskuzagjaha, Asunsjon-pälidnan suvipäivnouzmaine ezilidn.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1939 kuti maižandusen "Zavala Cue"-keskuz. Udesnimitihe Paragvain ripmatomuden ühten sädajišpäi muštoks, Fernando de la Mora.
Fernando-de-la-Mor šingotase metallurgižen i himižen sarakoiden edheotandoil.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundröunanno, 143 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Asunsjonan keskushesai om ühesa kilometrad. Toine lähembaine lidn om San Lorenso ani suvipäivnouzmha. Fernando-de-la-Mor jagase 15 barrio:ks.
Vl 2002 eläjiden lugu oli 113 560 ristitud.
Lambare

Lambare (mugažo guaranin kelel, [lambaˈɾe]) om lidn Paragvain suvipäivlaskmas. Se om valdkundan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe, mülüb Keskuzagjaha, Asunsjonan suvine ezilidn.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1766. Nimituz libub guaranin kelen "El'-Ambare"-sanaspäi i znamoičeb «kuvahaižiden ma», sikš miše pertišt projeciruiše kukhiže. Oli Asunsjonan palaks 19. voz'sadaspäi. Ripmatoi municipalitet vspäi 1962.
Lambare šingotase pälidnan magaduzezilidnaks. Opendusen aluzkundad i Paragvain sportklubad (jahtsport, gol'f, mäčvändod) ratas lidnas. Enamba 9 tuhad privatižid edheotandoid om registriruidud siš.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Paragvai-jogen randal, 47 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Argentin om jogen taga.
Lambare jagase 28 nomeruidud i nimitadud lidnanlaptaks ("barrio:ks").
Vl 2002 eläjiden lugu oli 119 795 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Pedro Huan Kabal'jero (lidn)

Pedro Huan Kabal'jero (, mugažo guaranin kelel, ispanine virkand: [ˈpeðɾo ˈxwaŋ kaβaˈʎeɾo]; sijaline lühenduz: "Pedrojuán") om lidn Paragvain päivnouzmas. Se om valdkundan seičemenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Amambai-agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud penen järven randha vll 1893..1901, 1899. om oficialine alusenpanendan voz'. Nimitihe likundan Paragvain ripmatomudes Pedro Huan Kabal'jero-vägimehen (1786−1821) muštoks.
Pedro Huan Kabal'jero šingotase torguindal Brazilijanke, voib ostta odvad elektronikad, alkogoližid jomid, tabaktegesid da toižid kulutandtavaroid, löuta kontrabandad.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase 670 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, Brazilijan valdkundröunanno. Braziline Ponta Poran-lidn (alusenpanend 1892) i municipalitet om ani röunan taga. Matkad Asunsjon-pälidnhasai om 360 km suvipäivlaskmha orhal vai 460 km avtotedme.
Klimat om subtropine neps. Voden keskmäine lämuz om +21,9 C°, semendkun-sügüz'kun +18..+20 C°, redukun-keväz'kun +23..+25 C°. Paneb sadegid 1650 mm vodes, enamba kül'mkus-tal'vkus (191..198 mm kus), vähemba heinkus (44 mm).
Pedro Huan Kabal'jeron rajonan pind om 3698 km². Se jagase 60 kundaks: 16 "barrio:d" om lidnas i 44 kundad oma külätahondas.
Eläjad.
Vl 2002 lidnan eläjiden lugu oli 64 600 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Vl 2020 kaik 122 190 ristitud elihe rajonas, heišpäi 103 247 ristitud eliba lidnas.
Tatanmaine civiline aerodrom Dr. Augusto Roberto Fusteran nimed ("PJC / SGPJ") sijadase 20 kilometras lidnan keskusespäi. Tegihe reisid Asunsjon-pälidnha i Sjudad Del' Este-lidnha.
Marakai

Marakai ( [maɾaˈkaj]) om lidn Venesuelan pohjoižes. Se om valdkundan videnz' lidn eläjiden lugun mödhe, Aragua-štatan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn. Faktižen lidnan znamasine pala mülüb Žirardo-municipalitetha.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud oficialižikš Diego de Banjos-episkopal vn 1701 5. päiväl keväz'kud. Ühthižen versijan mödhe, lidn om nimitadud sijaližiden indejalaižiden vejan mödhe, «marakajo»-sana znamoičeb «pen' tigr». Marakai šingotihe lujas Huan Visente Gomes-diktatoran ohjandusen aigan (1908−1935), arni se mez' käski sauda lidnas nenid objektoid: triumfaline bembelüläh, härgiden torg (ispanižen Sevil'jan torgun kopii), operteatr, zoopark, «Jardín»-adivpertin (Garden Hotel) kompleks attrakcionoidenke i saduidenke. Gomes koli Marakaiš, hänen mavzolei i muštnik oma olmas lidnas.
Nened ižandusen sarakod oma šingotadud Marakaiš: bumagaine tegimišt, cementan pästand, himikatoiden tehmine tekstilin täht, kanghiden tegijad edheotandad, sömtegimišt, muilan i parfümerijan tehmine, ambluzvaroiden i štucertuikutimiden valdkundaližed tegimed. Lidn om maižanduseližen rajonan keskuz (saharrogo, tabak, kofe, kakao, järed sar'vikaz kabjživatišt), parččomad oma levitadud.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase 25 km suvhe Kariban meren randaspäi, 412..894 m korktusil, 445 m keskmäižel korktusel valdmeren pindal päl. Mägisel'g om lidnan da valdmeren keskes. Matkad Karakashasai om 80 km päivnouzmha.
Klimat om ekvatorialine, päivän lamuz om +25..+27 C° vodes läbi. Paneb sadegid 920 mm vodes. Vihmsezonal (semendku-kül'mku) paneb 100..200 mm kus, kuivsezonan aigan (tal'vku-sulaku) paneb ühthemänho 10 mm.
Marakai jagase kahesaks tulendaks (üks'lugu ).
Eläjad.
Vl 2011 lidnan ristitišt oli 407 109 eläjad, štatan nelländez. Vl 2011 kaik 1 212 981 ristitud elihe lidnaglomeracijas 915 km² pindal, vodele 2021 sen ristitišt tegihe 1 576 451 eläjad. Ühesa municipalitetad mülüdas sihe kogonaz, kaikiš suremb om Žirardo.
"UNEFA"-sodauniversitetan päkampus sijadase lidnas. Valdkundan üks' kahtes sodail'mbazaspäi, desantan openduzkeskuz i tankdivizii oma läz lidnad.
Sjudad Guajan

Sjudad Guajan ( [sjuˈðað ɣwaˈʝana] «Guajan-lidn») om Venesuelan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe. Se om Bolivar-štatan kaikiš suremb lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud kahten eländpunktan ühtištusel vn 1961 2. päiväl heinkud sauvomha järedad Guri-gidroelektrostancijad Karoni-jogel 70 km suvhe lidnaspäi. Nece GES pästab valdkundan elektrusen enamba pol't, 4nz' surtte GES mail'mas (2018).
Kaks' alüminijantegint i raudan metallurgijan kompanii ratas lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn vedase 40 kilometrad pidust' Orinoko-jogen oiktad (suvišt) randad, seižub sen kaikiš znamasižemban Karoni-ližajogen lanktendan sijas. Karoni läbitab lidnad suvespäi pohjoižhe i jagab kaks'haze: vanh San Feliks-lidn om päivnouzmas ("San Félix", alusenpanend 1724), uz' planiruidud Puerto Ordaz ([ˈpweɾto oɾˈðas]) levitase päivlaskmas. Sjudad Guajan sijadase 13 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad štatan Sjudad Bolivar-pälidnhasai om 110 km päivlaskmha Orinokon ülezjogen.
Klimat om ekvatorialine. Kun keskmäine lämuz om +25..+28 C° vodes läbi. Ekstremumad oma +18 C° i +37 C°. Paneb sadegid 1420 mm vodes, vähemba uhokus (48 mm), vihmsezon oleskeleb kezakus-elokus (200..255 mm kus).
Eläjad.
Vl 2001 eläjiden lugu oli 706 736 ristitud, štatan ristitišton läz pol't.
Vodele 2006 kombiniruidud raudte- da avtotesild om saudud Orinokos päliči.
San Kristobal' (lidn, Venesuel)

San Kristobal' ( [saŋ kɾisˈtoβal]) om lidn Venesuelan päivlaskmas. Se om valdkundan seičemenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Tačir-štatan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1561. Kukutan manrehkaiduz mureni lidnad i rikoi äi lidnalaižid vl 1875.
San Kristobal' šingotase cementan, keramikan, tekstilin i kengiden pästandal, sömtegimištol sijaližen torhuden kävutandanke (kofe, tabak, sahar, kukuruz, maplodud, lihaproduktad).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Andiden pautkil, 810..1350 m korktusil, 900 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kolumbijan röunhasai om 57 km päivlaskmha.
Panamerikaine mante mäneb läz lidnad.
Eläjad.
Vl 2011 lidnan eläjiden lugu oli 743 924 ristitud.
Štatan kaks' universitetad ratas lidnas: eksperimentaline ("UNET") i katoline ("UCAT").
San Kristobal'

San Kristobal' ( [saŋ kɾisˈtoβal] «pühä Hristofor») om toponim ispanijankel'žiš maiš. Se voib znamoita:
Maturin

Maturin ( [matuˈɾin]) om lidn Venesuelan pohjoižpäivnouzmas. Se om valdkundan kahesanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Monagas-štatan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vn 1760 tal'vkus kuti franciskalaižiden katoline missii kändmaha indejalaižid ičeze uskojikš.
Maturin šingotase kivivoin samižel da ümbriradmižel.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase 67 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kariban meren randhasai om 50 km pohjoižpäivnouzmha.
Eläjad.
Vl 2015 eläjiden lugu oli 514 046 ristitud.
Kaikiš suremb valdkundas «Monumental' de Maturin»-futbolstadion (52 tuh. kacujid). Rahvahidenkeskeine Hose Tadeo Monagas-lendimport ("MUN / SVMT") radab, tehtas reisid Venesuelan erasihe järedoihe lidnoihe.
Lelidorp

Lelidorp (, «Kofin hüpke») om Surinaman kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Paramaribo-pälidnan suvipäivlaskmaine ezilidn. Se om Vanik-ümbrikon administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan eziauguine nimituz oli "Kofi Djompo" (mugažo alaman kelel) orjiden pagenuden Kofi-lideran mödhe. Se nimituz om kaičenus sijaližes levitadud sranan-tongo-keles. Raudte läbiti läz okaidud küläd, i vl 1905 udesnimitihe sidä nügüdläižikš oficialižeks alamalaižen Kornelis Leli-arhitektoran oiktastuseks, hän radoi Surinaman gubernatoraks i oli äjiden suriden Alamaiden sauvondprojektoiden sädajaks.
Lelidorp šingotase torguindal, ümbrikon aluzkundoil (läžundkodi, školad), valdkundan türmal (). Lidn om jäl'gmäine znamasine eländpunkt matknikoiden täht valdkundan südäirajonihe.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan pohjoižes, ümbrikon suvipäivlaskmas, tel pälidnaspäi sen rahvahidenkeskeižennoks lendimportannoks, ühesa metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Paramaribo-pälidnhasai om 18 km pohjoižhe.
Eläjad.
Vl 2004 lidnan eläjiden lugu oli 15 576 ristitud, ümbrikon kahesandez.
Vll 1890−1939 äi paukradnikoid sirdiba lidnan ümbrištho indonezižes Jav-sarespäi, erased irdad nimitasoiš indonezijaks tähäsai. Om kreoloid, eläjid indižen i evropižen augotižlibundanke.
Kariban konferenciikeskuz (Bhai-runokirjutai pani sen alust), Matoeko-tervehtamižopenduzkeskuz i lipkaižiden puišt gavediden muzejanke ratas lidnas.
Uz' Nikkeri

Uz' Nikkeri ( [ˈniu̯ niˈkeːri]) om lidn Surinaman lodehližes čogas. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Nikkeri-ümbrikon administrativine keskuz.
Istorii.
Plantacijoiden šingotajad sirdaškanziba Sures Britanijaspäi nügüdläižen lidnan tahoiže britanižen tobmuden aigan 18. voz'sadal. Uz' Nikkerin aluz om pandud vl 1879 ümbrikon vanhan Uz' Rotterdam-keskusen murendusen jäl'ghe sur'vedel. Eländpunkt planiruihe pol'deral eziauguižešti vl 1869, no sirtihe sidä korktembaha maha edesižes. Nikkeri-nimituz libub sijaližen heimon vn 1596 mainitesespäi ("Neekeari") Teenstra-matkadajal ezimeletaden.
Torguz i adivpertid ratas lidnas. Bananiden i risan kazvatand ümbrištos.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Nikkeri-jogensun i Atlantižen valdmeren randal. Ehtatim ühtenzoitab Gajanan territorijanke.
Klimat om vihmmecoiden ekvatorialine. Kun keskmäine lämuz om +27..+28 C° vodes läbi. Ekstremumad oma +18 C° i +36 C°. Paneb sadegid 1980 mm vodes, enamba semendkus-heinkus (246..316 mm kus), vähemba sügüz'kus-kül'mkus (61..79 mm kus).
Vl 2012 lidnan eläjiden lugu oli 12 818 ristitud.
Sol (Vanuatu)

Sol (bislama-, francijan i anglijan kelil: "Sola") om lidn Vanuatus, Torb-agjan administrativine keskuz.
Vl 2010 eläjiden lugu oli 1065 ristitud.
Sol

Järgeline sol vai Keitandsol (himijas — natrijan hlorid, NaCl) om ezmäižen tarbhaižusen söndtavar. Se om mujutomad kristallad. Kävutadas maguteseks.
Sol oleleb järedanke i henonke jauhosenke; puhtaz, jodiruidud, nitritine. Puhthuden mödhe jagase sortuikš: üläsort, ezmäine sort, toine sort.
Sadas kaivuzišpäi ümbriradmižeta, merespäi i soljärvišpäi veden purutusel, mareiguišpäi solsegoitusen kül'menzoitusel.
Biologine rol'.
Sol om tarbhaine ristitun da toižiden eläbiden olijoiden elonradmižen täht, se mülütab hloran i natrijan ionid. Hloran ion om solmuiktusen pämaterial, südäikoht suladab sömäd sen abul. Natrijan ion ühtneb nervimpul'soiden oigedamižhe, lihasiden kuiduiden radho toižiden mikroelementoiden ionidenke. Niiden mairiž vedab organizmad vällüdennoks i lujetadud šupštusennoks. Sil-žo aigal natrijan liig ližadab veren painut i pidestub nozoluden eritandad.
Mail'man tervhudenkaičendan organizacii rekomenduib röunatada natrijan kulutandad kahtel grammal päiväs täuz'kaznuzile, mugoine natrijan lugumär mülüb solan vidhe grammaha. Pidab muštta, miše natrii om toižiden söndtavaroiden palaks, i sol mülüb lihaproduktoihe, mineralvedhe da paštateshe, ka puhthan solan kulutand voib olda sekundarižeks.
Lüganvil'

Lüganvil' (bislama, franc. i ) om Vanuatun kahtenz' surtte lidn. Se om Sanm-agjan administrativine keskuz.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1942 kuti AÜV:oiden sodameribaz.
Lidn sijadase valdkundan pohjoižen Espiritu-Santo-saren suves, 8 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Vl 2009 eläjiden lugu oli 13 167 ristitud.
Isangel

Isangel (mugažo bislama-, francijan da anglijan kelil) om Vanuatun lidn valdkundan suves. Se om Tafea-agjan administrativine keskuz.
Lidn sijadase Tann-saren päivlaskmaižel randal, kukhal 64 m ü.m.t. korktusenke, Tukosmer-mägen lodehliženno pohjanno. Isangelan päpala ühtenzoitase mererandanke avtoteil. Matkad Korallmeren randhasai om 1 km suvipäivlaskmha orhal, Lenakel-porthasai om 2 km lodeheze.
Vl 2009 lidnan eläjiden lugu oli 1 437 ristitud. Eläjad oma melanezijalaižed, pagištas lenakel-kelel i bislamal.
Lakatoro

Lakatoro (mugažo bislama-, francijan da anglijan kelil) om lidn Vanuatun lodehes. Se om Malamp-agjan administrativine i torguindkeskuz.
Lidn sijadase Malekul-saren päivnouzmaižel randal, 10 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Ühtenzoitase Port Vil-pälidnanke joganedal'žil laivoil. Lendimport ("NUS") radab lähižes Norsup-küläs.
Keskmäine lämuz vajehtase +22..+30 C° röunoiš vodes läbi. Paneb sadegid 1906 mm vodes, enamba vilukus-sulakus (220..270 mm kus).
Vl 2009 eläjiden lugu oli 705 ristitud. Saren kaikiš suremb eländpunkt.
Saratamat

Saratamat (bislama-, francijan i anglijan kelil: "Saratamata") om Vanuatun žilo valdkundan keskuzpalan pohjoižpäivnouzmas. Se om Penam-agjan administrativine keskuz i kahtenz' surtte eländpunkt. Om planoid sirta agjan pälidnad sarespäi vulkanižen aktivižusen tagut.
Žilo sijadase Ambae (Aob)-saren pohjoižpäivnouzmaižel randal. Nened edheotandad ratas žilos: severz'-se torguindlaukad, restoran, adivpert' i sijaližiden tavaroiden torguz.
Pen' lendimport om lähižes Longan-žilos 2 km suvipäivlaskmha. Tehtas regulärižid aviareisid Port Vil-pälidnha 280 km suvhe i Lüganvil'he 90 km päivlaskmha.
Gizo (Solomonan Sared)

Gizo (mugažo anglijan kelel) om lidn Solomonan Saril. Se om valdkundan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Päivlaskmaižen agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Amuižen aigan Gizo-sar' om mecnikoiden päihe näht objektaks. Lopuks, paginoiden mödhe, vaiše üks'jäine mam poiganke jäiba elegiš gizo-heimospäi. Se laski tedotada saren territorijad valdkundan ičezkaluikš.
Vl 1942 sar' oli okkupiruidud Japonijan imperijan sodavägil.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ühtennimižel penel sarel. Matkad Honiar-pälidnhasai om 380 km päivnouzmha-suvipäivnouzmha orhal. Lujad manrehkaidused oliba vl 2007 (8,1 magnitudanke) i 2010 (7,2, 6,5).
Klimat om tropine vihmmecoiden. Kun keskmäine lämuz om +26..+27 C° vodes läbi. Paneb sadegid 3669 mm vodes, enamba vilukus (413 mm kus), vähemba kezakus (258 mm) i redukus-kül'mkus (246..247 mm kus).
Eläjad.
Vl 2005 lidnan eläjiden lugu oli 6 154 ristitud, agjan kümnendez.
Riman katoline Ph. Petran päjumalanpert' (vai Gizon päjumalanpert') om avaitud vl 1964.
Auki

Auki (mugažo anglijan kelel) om lidn Solomonan Saril. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Malaitan agjan administrativine keskuz.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1909 kuti agjan tobmuden sijaduz.
Lidn sijadase Malait-saren lodehes, 157 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Honiar-pälidnhasai om 120 km suvipäivlaskmha orhal, regulärižed reisad il'mal i merel. Klimat om neps subekvatorialine.
Vl 2009 lidnan eläjiden lugu oli 6 811 ristitud. Ristitišt kazvatab fruktoid i maploduid, om otnus kalanpüdandha.
Noro (Solomonan Sared)

Noro (mugažo anglijan kelel) om lidn Solomonan Saril. Se om valdkundan nellänz' eländpunkt eläjiden lugun mödhe, mülüb Päivlaskmaižhe agjaha.
Lidn sijadase Nju-Džordžii-saren randal, port merikaranno. Matkad Honiar-pälidnhasai om 350 km suvipäivnouzmha orhal. Kalanpüdandan «SolTuna»-kompanijan päfater da laivišt oma Noros.
Vl 2009 lidnan eläjiden lugu oli 3 365 ristitud. Ristitišt om otnus maižandushe, kalanpüdandha i kalan ümbriradmižhe.
Mua (lidn, Tong)

Mua (tong. i ) om lidn Tongan Hahake-ümbrikos.
Lidn sijadase Tongatapu-saren lagunan päivnouzmas. Mülütanuded lidnha eländpunktad oliba Tongan edeližed pälidnad voz'sadoiden aigan (1220−1851).
Vn 2006 Tongan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 4 900 ristitud, vn 1996 — 3 900 ristitud.
Neiafu

Neiafu (mugažo tongan kelel) om Tongan kahtenz'-koumanz' surtte lidn. Se om Vavaun ümbrikon administrativine keskuz, sen üks' kudespäi rajonaspäi.
Lidn sijadase valdkundan keskuzpalan pohjoižes, Vavau-sariden suremban Vavau-saren keskuzpalas, merikaran randal, 19 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Talau-mägenpä 131 m ü.m.t. kortte om lodeheze lidnaspäi.
Vl 2006 lidnan eläjiden lugu oli 4 123 ristitud, rajonan — 5 787 ristitud. Valdkundaližed aluzkundad i meriport turizman täht (, «port-peitsija») oma olmas lidnas. Rahvahidenkeskeine Lupepauu-lendimport radab sil-žo sarel.
Salelolog

Salelolog (samoaks: "Salelologa") om Samoan lidn Savaji-saren päivnouzmas. Se om valdkundan kahtenz' lidn, mülüb Faasaleleag-ümbrikho.
Saren torguindan keskuz i meriport. Kirjišt i škol oma avaitud lidnas. Ehtatim ühtenzoitab lidnad lähiženke Upolu-sarenke (Mulifanua-žilo, sadas pol'tošt časud), severz'-se reisid päiväs. Maot-lendimport () radab 4 km päivlaskmha lidnaspäi.
Savaji

Savaji () om Samoan kaikiš suremb sar' pindan mödhe, toine om Upolu. 
Žan Fransua de Laperuz-merimatkadai avaiži sared evropalaižiden täht.
Saren pind om 1 694 km², kudenz' surtte Polinezijas. Savajin i kaiken valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Silisili-mägi saren keskuzpalas. Enamba mi sada vulkanižid kraterid. Sar' om kaikiš suremb vulkan Tünen valdmeren suvipalad, vaiše sen koume procentad om veden pindan päl. Jäl'geline manrehkaiduz oli vll 1905−1911.
Savaji jagase kudeks ümbrikoks (samoaks: "itūmālō"). Järedad portad: Salelolog (üks'jäine lidn) i Asau. Läz kaik eländpunktad sijadasoiš saren mererandal vai randpolel.
Vl 2006 eläjiden lugu oli 43 142 ristitud, valdkundan ristitišton nelländez.
Koror (lidn)

Koror (mugažo anglijan kelel, anglijan virkand [ˈkɔːˌrɔːr], "Korōru") om kaikiš suremb lidn Palaus da sen enzne pälidn vn 2006 redukun 7. päivhäsai. Lidn om Koror-štatan administrativižeks keskuseks.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1866. Vll 1919−1947 Koror oli Suvine Tün'valdmerine mandat-territorijan administrativižeks keskuseks. Se alištui Japonijan tobmudele. Tähäsai lidn om valdkundan azjaline keskuz.
Koror šingotase valdkundaližil aluzkundoil, tuncan eksportal i kokoskopran tehmižel. Turizman sarak om šingotadud: 22 adivpertid, kahesa motelid, kurortad, restoranad, öližed klubad. Lidnan port radab lähižel Malakal-sarel.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Koror (Oreor)-sarel, otab saren suvipäivlaskmašt palad. Matkad Ngerulmud-pälidnhasai om 20 km pohjoižpäivnouzmha.
Klimat om tropine vihmmecoiden. Kun keskmäine lämuz om +27,2..+28,0 C° vodes läbi. Paneb sadegid 3758 mm vodes, enamba kezakus-heinkus (438..458 mm kus), vähemba uhokus-sulakus (208..231 mm kus).
Eläjad.
Vl 2005 lidnan eläjiden lugu oli 12 676 ristitud sen ümbrištonke, valdkundan koume videndest. Lidn da ümbrišt mülüdas Koror-štatha 18 km² pindanke.
Rahvahad: mikronezijalaižed — 80 %, filippinalažed — 19 %, toižed rahvahad — 1 %.
Uskojad oma katolikad i buddistad.
Nasinu

Nasinu (mugažo anglijaks, fidžikš da fidžin hindikš) om lidn Fidžin keskuzpalan päivlaskmas. Se om valdkundan üks' kahtes kaikiš surembas lidnaspäi eläjiden lugun mödhe (toine om Suv-pälidn ani suvipäivlaskmha), mülüb Keskuzližhe ümbrikho. Om Naitasiri-provincijan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunkt om erigoittud Suvan municipalitetaspäi vl 1999 lidnan statusanke. Fidžin indijalaižed tegiba äi rahapanendoid lidnan likumatomudhe. Nasinu om pälidnan «magaduzsijaks». Lidnan šingotez vitkotase joudjan territorijan olmatomuden tagut.
Nasinu šingotase transportan kompanijal i suril laukoil (molloil). Severz'-se Fidžin ohjastusen aluzkundad baziruišoiš lidnas, mugažo Fidžin azekhiden vägiden palakundan harjoituzlager' radab.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Viti Levu-saren suvipäivnouzmas, Suv-pälidnan i Nausori-ezilidnad keskes.
Vl 2007 eläjiden lugu oli 87 446 ristitud. Fidžin Nacionaližen universitetan päkampus om avaitud lidnas.
Lautok

Lautok (, , "Lauṭōkā") om lidn Fidžin päivlaskmas. Se om valdkundan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Päivlaskmaižen ümbrikon administrativine keskuz.
Lidn sijadase Viti Levu-saren lodehližel randal. Lautok šingotase sömtegimištol (järed saharantegim sijaližel torhudel, vin, olud), punümbriradmižel, omblendtegimištol i valdmeriportal.
Vl 2007 eläjiden lugu lidnan oli 52 220 ristitud, läz 80 tuh. ristituid ezilidnoidenke, Mba-provincijan koumandez.
Nausori

Nausori (mugažo anglijan i fidžin hindi kelil) om lidn Fidžin keskuzpalan päivlaskmas. Se om valdkundan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, mülüb Keskuzližhe ümbrikho.
Lidn sijadase Viti Levu-sarel suvipäivnouzmas, 19 km päivnouzmha Suv-pälidnaspäi, Tünen valdmeren randal. Nausorin territorii mülüb koumhe provincijha: Rev, Tailevu i Naitasiri. Avtotesild om Revanjoges päliči, sild om 425 m pitte i ühtenzoitab lidnad Suvanke vspäi 2006.
Vn 2007 Fidžin rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 47 604 ristitud ezilidnoidenke. Stadion om olmas lidnas, kahesa tuhad kaclijoid voidas kacta voibuižid (futbol, regbi).
Kadun

Kadun (haus. i «krokodiloiden sija» hausan kelespäi) om lidn Nigerijan keskuzpalan pohjoižes. Se om valdkundan kahesanz' lidn eläjiden lugun mödhe, raudte- i avtotesol'm, Kadun-štatan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud britanijalaižil vl 1913. Se oli Pohjoižnigerii-protektoratan pälidnaks vll 1923−1966. Vll 2000−2002 islaman (ristitišton koume videndest) i hristanuskondan (eläjiden kaks' videndest) polenpidajad ridleba lujas, tuhad pölištuiba.
Kadun šingotase nenil sarakoil: tekstilin edheotandad (nahktegesed), mašinansauvomine (avtod, pörutüged), terasen i alüminijan tehmine, kivivoin ümbriradmižen tegim, plastikan i zelliden pästand, televizoroiden ühthekeradamine, maižanduzprodukcijan i savesižiden astjoiden torguind.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Kadun-jogen randal ( hausan "kada"-sanaspäi «krokodil», Nigeran hura ližajogi), 250 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Abudž-pälidnhasai om 163 km suvhe orhal vai 195 km avtotedme.
Klimat om subekvatorialine. Kun keskmäine lämuz om +23..+28 C° vodes läbi, ekstremumad oma +9 C° i +38 C°. Paneb sadegid 1280 mm vodes, kuiv sezon oleskeleb kül'mkus-keväz'kus (20 mm pordos).
Eläjad.
Vl 2006 eläjiden lugu oli 760 084 ristitud.
Kadunan valdkundaline universitet () radab vspäi 2004, sen ližaks om kuz' tošt üläopendusen aluzkundad.
Port Harkort

Port Harkort (, igb.: "Ugwu Ọcha") om lidn Nigerijan suves. Se om valdkundan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Rivers-štatan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud britanijalaižil vl 1912 eksportiruimha kivihil't. Nimitihe Ljuis Vernon Harkort-vikontan mödhe, hän radoi valdkundaližen sekretarin kolonijoiden azjoiš.
Port Harkort šingotase kahtel meriportal, sijaližen kivivoin ümbriradmižen kahtel tegimel.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Nigeran del'tan Bonni-hijamal (), 18 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Klimat om tropine mussonine. Järgeline päivän lämuz vajehtase +21..+32 C° röunoiš vodes läbi. Paneb sadegid 2310 mm vodes, lühüd kuiv sezon oleskeleb tal'vkus-vilukus (22..26 mm kus).
Eläjad.
Vn 2006 Nigerijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 1 005 904 ristitud. Läz kaht millionad eläjid om ezilidnoidenke 1900 km² pindal.
Lidnalaižed oma hristanuskondan erazvuiččiden jumalankodikundoiden polenpidajad, tobj pala om katolikad, toižed oma protestantad. Islamanuskojad oma vähembuses.
Port Harkortan universitet () om avaitud lidnas vspäi 1977, 45..55 tuhad üläopenikoid. Britanine «Times Higher Education»-aiglehtez lugi sidä parahimaks Nigerijas vl 2015. Toine om Rivers-štatan universitet ("Rivers State University", universitet vspäi 1980).
Benin Siti

Benin Siti (, ) om lidn Nigerijan suves. Se om valdkundan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, Edo-štatan administrativine keskuz.
Istorii.
Lidn oli tetab kuti Il'-Ibinu («opalahusen peitsija» joruban kelespäi) vll 1180−1897, Beninan kunigahusen (ičeze nimituz "Edo") pälidn 15.-17. voz'sadal.
Benin Siti šingotase kivivoin samižel i räzinan tehmižel, toižel himižel tegimištol, punümbriradmižel, pal'mvoin veroližel tehmižel. Punleiktand i lunleiktand oma znamasižed pramozlad.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase 80 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad järedha Lagos-lidnhasai om 320 km päivlaskmha. Sur'vezi oleskeleb lidnas regulärižikš.
Klimat om tropine mussonine, pil'vekaz, heinkus-sügüz'kus eriližešti. Kun keskmäine lämuz om +26,3..+29,5 C° vodes läbi. Ekstremumad oma +11 C° (tal'vku) i +48 C° (sulaku). Il'man lämuz ei voi olda madalamb mi +18 C° keväz'kus-kezakus i sügüz'kus-redukus, voib ületada +39 C° vilukus-kezakus. Paneb sadegid 2317 mm vodes, enamba semendkus-redukus (239..352 mm kus), vähemba tal'vkus-vilukus (19..24 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 80..92 % röunoiš voden aigan.
Eläjad.
Vl 2006 lidnan eläjiden lugu oli 1,147,188 ristitud 1204 km² pindal. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Kaik nell' valdkundališt universitetad ratas lidnas:
Transport.
Tatanmaine civiline "Benin"-lendimport ("BNI / DNBE", 323 tuh. passažiroid vl 2011) sijadase lidnan keskuzpalas. Tehtas reisid nenihe Nigerijan lidnoihe: Abudž, Lagos, Port Harkort.
Maiduguri

Maiduguri (mugažo anglijan kelel, virktas [maɪˈduːɡʊri]) om lidn Nigerijan pohjoižpäivnouzmas. Se om Borno-štatan administrativine keskuz (vspäi 1976).
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud kuti britanine sodapost i Bornu-kunigahusen pälidn. Toine sijaline nimituz om Jerv (). Vl 1964 Transnigerijne raudte tuli lidnha. Ridad rikondhasai oleskeliba islaman i hristanuskondan polenpidajiden keskes 21. voz'sadal.
Maiduguri šingotase štatan torguindan i üläopendusen keskuseks.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Ndadd-jogen randal (), 320 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Lopuline stancii raudtejonol Port Harkortaspäi.
Klimat om subekvatorialine räk pol'kuiv. Lidnan administracijan politik om puiden ištutamine kaičemha ristituid päiväižen oiktas sädegoičendaspäi. Kun keskmäine lämuz om +29..+33 C° keväz'kus-semendkus i +22..+25 C° kül'mkus-uhokus. Ekstremumad oma +5 C° i +47 C°. Paneb sadegid 552 mm vodes, enamba pol't heinkus-elokus (147 i 193 mm). Kuiv sezon oleskeleb kül'mkus-keväz'kus (0,4 mm pordos), sen aigan relätivine nepsuz om 11..20 %.
Eläjad.
Kaik om läz millionad eläjid ezilidnoidenke, hö oma islamanuskojad päpaloin. Pagenijoiden lageriden severz'-se kümenikoid om läz lidnad.
Maidugurin universitet radab vspäi 1975 (), läz 25 tuhad üläopenikoid.
Zaria

Zaria (mugažo anglijan kelel, ) om lidn Nigerijan i sen Kadun-štatan pohjoižes. Se om valdkundan ühesanz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Vspäi 1536 lidn om hausa-rahvahan Zazzau-emiratan (kunigahusen) pälidnaks, kazvoi transsaharižel torguindal, vajehtihe keitandsolad villäks i orjikš. Islam tuli lidnha torguindanke 1450-nzil vozil. Ende lidnan nimituz oli Zazzau mugažo, om udesnimitadud Zaria-kunigaznaižen mödhe. Zazzaun emiran rezidencii radab lidnas tähäsai.
Zaria šingotase tekstil'tegimištol, maižanduzprodukcijan torguindal (puvill, arahis, tabak), veroližil käzitöil (nahktegesed, astjoiden pästand).
Eläjad.
Vn 2006 Nigerijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 408 198 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Universitet Ahmadu Bellon nimed (, ende Pohjoižnigerijan, alusenpanend 1962) radab Zarias, läz 35 tuhad üläopenikoid.
Kar (lidn, Togo)

Kar () om lidn Togon pohjoižpäivnouzmas. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Karan agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunkt zavodihe sildan sauvondaspäi Kar-joges päliči saksalaižil vl 1902. Lama-Kar-žilo sijazihe kahten torguindteiden ristikoičendal. Sen industrialine šingotez zavodihe 1970-nzil vozil valdkundan Gnassingbe Eiadema-prezidentan aigan (ohjandi vll 1967−2005), hän oli sündnu Karan agjaha.
Kar šingotase cementan tehmižel, turizmal, sijaližen maižanduzprodukcijan eksportal (kofe, kakao, puvill) i üläopendusen keskuseks.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan päivnouzmas, Kar-jogen randoil ( läz 200 km pitte, Vol'tanjogen hurapol'ne bassein), Kabije-mägisel'gan ezimägištol (), 312 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Keskuz levigandeb jogen pohjoižrandal. Matkad Beninan röunhasai om 25 km päivnouzmha orhal, Lome-pälidnhasai om 380 km suvhe orhal vai 413 km avtoteidme.
Eläjad.
Vn 2010 Togon rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 94 878 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Karan universitet radab lidnas vspäi 2004, 18 tuhad üläopenikoid (2017/18) i 715 opendajad da radnikad. Toižed profopendusen aluzkundad oma politehnine Rikardo-institut, sodakolledž, Adel'- i Šaminad-kolledžad.
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline Njamtugu-lendimport ("LRL / DXNG") radab 26 km pohjoižhe Kar-lidnaspäi. Tehtas reisid Lome-pälidnha i čarterreisid lähižihe maihe.
Kara (Suvikorejan muzikgrupp)

«Kara» ( "Khara", "Kara", oleleb suril kirjamil "KARA") om tetab neiččiden suvikorejine muzikgrupp.
Istorii.
Grupp oli edestanu muzikad kei-pop- da džei-pop-stiliš vozil 2007−2016. Vn 2016 vilukus kontraktad muzikagentusenke oliba loptüd, no sil-žo vodel sulakus om tedotadud naceižes al'bomas tulijal aigal.
Gruppan nimi sündui grekan kelen «χαρά»-sanaspäi ("hara") «ihastuz» znamoičendanke.