Saratov

Saratov () om lidn da lidnümbrik Venälaižes Federacijan suvipäivlaskmas, avtote- da raudtesol'm. Se om Saratovan agjan administrativine keskuz i kaikiš suremb lidn. Mülütihe Saratovan rajonad Saratovan lidnümbrikho vspäi 2021.
Nügüd'aigaine Saratov om äifunkcionaline da äisarakoine lidn, agjan openduzkeskuz.
Istorii.
Ristitud elihe lidnan territorijan sijas nell' voz'tuhad tagaz völ. Saratov-lidnan aluz om pandud koume kerdad. Ezmäi vl 1590 Volgan randoil kuti lidnuz kaičemha Venäman suviröunoid, Samaran lidnusen (vspäi 1586) i Caricinan (vspäi 1589) keskes matkan pol'ten sijha. Sikš ku voziden 1613−1614 tal'vel lidn paloi, ka vl 1617 panihe lidnad möst, jogen hural randal. Vl 1674 sirtihe lidnan keskust oiktale, korktembale randale Aleksei I Vaikneižen käskön mödhe.
Vll 1708−1718 da 1728−1739 Saratov mülüi Kazanin gubernijha, vll 1718−1728 da 1739−1780 — Astrahanin gubernijha. Vozil 1796−1928 lidn oli Saratovan gubernijan administrativižeks keskuseks. Vspäi 1936 (5. tal'vku) lidn om Saratovan agjan keskuz.
Saratovan ižandusen päsarakod oma mašinansauvomine (energijan, kivivoin da gazan samižen i järgendusen täht, pörutüged), elektrokomponentoiden i erazvuiččiden ladimiden tehmine, kivivoin ümbriradmine, sömtegimišt (leibänkombinat, maidkombinat, jauhtegim), energetine (LEK-1, LEK-2 i LEK-5, SarGRES).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan keskuzpalas, Volg-jogen da sen Volgogradan vezivaradimen oiktal randal, keskuz om saudud 50 m korktusel valdmeren pindal päl. Volgan tazopind oli kuz' metrad madalamb edel Volgogradan vezivaradimen täutmišt, kudamb tegihe vozil 1958−1961. Vezivaradimen tazopind vajehtase koumes metras sezonadme.
Saratovan territorii om kukhikaz. Volgaveren ülüden koume madalad mäged oma lidnas, ned seištas pertištota. Kaks' kivivoin da londuseližen gazan löudmižsijad om lidnan territorijan al. Mahuz om mustma.
Matkad Moskvhasai om 858 km lodeheze. Lähembaižed sured lidnad oma Engel's kahesa kilometrad suvipäivnouzmha Volgan vastrandal, Balakovo 176 km pohjoižpäivnouzmha, Kamišin (Volgogradan agj) 169 km suvhe i Penz 196 km lodeheze. Toine lähembaine lidn om Marks 50 km päivnouzmha.
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +7,1 C°, kezakun-elokun +20,5..+22,6 C°, tal'vkun-uhokun −6,2..−7,9 C°. Ekstremumad oma −37,3 C° (viluku) i +40,8 C° (heinku, eloku). Kezaaigan minimum om +2,1 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +11,7 C° (tal'vku). Ei voi panda halad kezakus-elokus. Paneb sadegid 460 mm vodes, läz tazomäras kuidme, enamba kezakus-heinkus (46..48 mm kus), sügüz'kus (46 mm) i kül'mkus (44 mm), vähemba uhokus-sulakus (29..32 mm kus). Mahusen kül'mdandan süvüz om 150 sm.
Tobmuz.
Saratov oli lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks edel 2021. vot. Lidn jagase kudeks territorialižeks rajonaks. Ned ei olgoi municipaližikš ühtnikoikš, alajagasoiš läz 70 mikrorajonaks. Vn 2021 tal'vkus lidnümbrikon territorii oli ližatud Saratovan rajonaspäi, oli 390 nellikkilometrad, tegihe 838,6 km². Vn 2022 sügüz'kus lidnümbrikon territorii oli ližatud tošti i tegihe 1490 km². Vn 2022 vilukus enzne Saratovan rajon om udesnimitadud Gagarinan rajonaks.
Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez', valičese Duman deputatoil. Edeline lidnan pämez' om Mihail Isajev (reduku 2017 — eloku 2022). Lidnan Duman ezimez' om Sergei Ovsännikov vn 2022 redukuspäi. Edeližed Duman ezimehed oma Dmitrii Kudinov (reduku 2021 — reduku 2022), Anatolii Serebräkov (vn 2021 viluku-reduku), Viktor Maletin (viluku 2017 — viluku 2021).
Eläjad.
20. voz'sadan augotišes Saratov oli järedambaks mi Kazan', Alauz'lidn, Samar, ümbri 200 tuhas ristituid elihe lidnas. Zavottes 1980-ziš vozišpäi Volgaveren saksalaižiden enambuz sirdi Saksanmaha. Vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 837 900 ristitud, vn 2021 — 901 361 ristitud. Kaik 845 300 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 918 tuh. eläjid vl 1987.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2010): venälaižed — 89,0 %, totarlaižed — 1,8 %, ukrainalaižed — 1,3 %, armenijalaižed — 1,1 %, kazahlaižed — 0,9 %, azerbaidžanlaižed — 0,7 %, toižed rahvahad — 2,3 %, rahvahuden ozutandata — 2,9 %.
Transport.
Avtoümbärte da kaks' avtotesildad Volgas päliči oma läz lidnad. Raudte tuli Saratovha vl 1871 Tambovaspäi. Volgaveren raudten ohjanduz sijadase lidnas. Jügujogiport om saudud lidnas.
Avtobusad, trolleibusad, tramvaid, taksid da jogilaivad (kezal) oma kundaližeks transportaks lidnas. Kaik 21 platform elektrojonusiden täht radab Saratovas.
Vll 2012−2019 uz' civiline "Gagarin"-lendimport ("GSV / СРО / UWSG", läz 1 mln passažiroid vl 2021) oli sauvomas 22 km pohjoižpäivnouzmha lidnan keskusespäi, läz Saburovk-küläd, se radab vn 2019 elokun 20. päiväspäi. Tehtas reisid Venämadme (Moskv, Piter, Soči, Surgut) i Antal'jahasai (Turkanma). Enzne rahvahidenkeskeine civiline "Saratov-Keskuzline"-lendimport ("RTW / СРО", , 426 tuh. passažiroid vl 2018) sijazihe ühtes kilometras pohjoižhe lidnan keskusespäi. Om sodalendimportoid-ki.