tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Variš

Variš () om levitadud lind Kroikoinvuiččed-sugukundaspäi.
Ümbrikirjutand.
Eläb Evropas i Päivlaskmaižes Azijas, sinantropine erik. Hibj om hahk, pä, suugad i händ oma mustad. N'ok om kover vähän. Täuz'kaznu lind om 50 sm pitte, hibj om 460..735 g vedutte, suugiden maihutuzkeskust sase 1 metrhasai. Södas gavedid, kazmusid, penid nühtajid, lindunpoigaižid, habukan sömäd.
Äikerdoitas elon kahtendel..videl vodel, elädas 20 vodhesai. Variš pezoitelese keväz'kus-sulakus, paneb 4..6 munad. Emäč haudub poigaižid 18..19 päivest, ižač sötab händast kaiken necen aigan. Reagiruidas teravas kadonuden pezaspäi lindunpoigaižen tagut, sätas joukuid i tehtas londoid abidoičijan päle.
Primetind.
Varišad krongaba — nece om hondoks säks.
Must variš

Must variš (vai Kron'a, ) om levitadud kezalind Kroikoinvuiččed-sugukundaspäi. Mülüb Kroikoid-heimho.
Erikon nimituz libub latinižes "corvus"-sanaspäi «kroikoi» i amuižgrekan kelen κορώνη-vaihespäi "korona" «variš».
Leviganduz.
Alaerikod:
Järgeline alaerik eläb Evropan päivlaskmaižes i keskuzpalas. "Orientalis"-alaerik om levitadud Päivnouzmaižes Sibiriš i Edahaižes Päivnouzmas. Om äi gibridoid heiden keskes.
Varišan areal levitase niiden keskes, se lind lugese mustan varišan alaerikoks erasti.
Ümbrikirjutand.
Lind om järedamb heimon toižid erikoid. Höunhišton muju harakterizuib mustad varišad, se om must vihandanke i ruskedsiniženke vasthoštanke, vihandomb äjan mi karnišal. N'ok, käpšud i käpšun alah oma mustad. Must muju abutab linduile eläda vilumbiš tahondoiš.
Sur' peza varzišpäi om saudud korktan pun ladval tobjimalaz, mugažo voib sijatas vanhan sauvusen vai pachan ülähäs. Emäč haudub munindan (nell'.. kuz' munad) 17..19 päiväd, sen aigan ižač sötleb händast. Poigaižiden höunhišt kazvab 32..36 päiväd. Edeližen pol'ven poigaižed abutadas sötelta norid poigaižid edel ičeze paran sädandad eskai.
Pedai

Pedai (), paginoiš Pihk (mž. kavag'kor'b vai ruga) i Hong (kuiv pedai) om kavag'puiden heim Pedaižed-sugukundaspäi. Kaik om läz 130 erikod mail'mas. Om kaks' alaheimod: "Pinus" i "Strobus".
Levigandmižavaruz.
Heimon kazmused oma levitadud avaros (voib rindatada lehtkuzenke), no Pohjoižen mapoliškon londuses vaiše, ekvatoralpäi Arktikan polärantagaižihe regionoihesai. Pedai sädab mecoid, no voib kazda üks'jäižen-ki. Subtropikoišpäi ekvatorhasai om pedaimecoid mägitahondoiš tobjimalaz. Pohjoižemb om pedajikoid tazangištoil i mägipautkil. Om ištutadud kazmusid introduciruidud erikoišpäi Avstralijas i Udes Zelandijas (Suvine mapolišk).
Pedai om vauktusennavedii kazmuz, i navedib letemad. Pindaline jur'sistem laskeb pedajale kazda plodutomil mahusil, oz., kall'oil, kudambil toižile puile ei voi sijatas. Pedajan pud voidas säta järghižid mecoid i segoitadud kuzen erikoidenke kavag'mecoid. Soil pedajad kazdas pahoin, vitkos lujas, jädas penikš äi vot. Kabjživatoiden paimnend telustab tahondan otandale pedajil.
Kaik om 16 heimon mecerikod i 73 introduciruidud erikod Venäman territorijal.
Ümbrikirjutand.
Pu om igähižvihand, täuz' rugad. Jagadas kavag'negloiden lugun polhe vezas: kaks', koume i viž. Lehtesed-neglad oma viž..ühesa santimetrad pitte. Barboiden i oksiden tüvil ei olele kavaged kuzen barboišpäi erineden. Kaik juirišt sijadase mahusen pindanno, jured oleldas 20 metrhasai pitte.
Kävutand.
Ottas kävutamižhe pumaterialaks levedali: kogonaižed parded, tehmaha lahkoid, laivoiden i lendimiden paloikš, torhuz cellülozbumagaižen tegimišton täht, kaivuztüged, pakuitez. Kogotas rugad vodes-toižes edel mecan pilindad, sadas sišpäi torhut himižen tegimišton täht: jögot', skipidar i kanifol'. Kavag', urbad, ruga, jögot' i efirvoi mändas zelläks. Möuvhan šoid kävutase vanilinan tehmižen täht. Jartal' om amuine kividunu ruga.
Venämas pedaimec andab pumaterialan koumandeshesai i pilindmaterialiden polehesai. Ištutadas erasiden-se erikoiden kazmusid dekorativižikš.
Vahtar'

Vahtar' (), paginoiš vahker mugažo, om lehtpuiden heim, mülüb Sapindusižed-sugukundha. Enamba 160 erikod om olmas heimos.
Kazvandan tahondad.
Kazvab Evropas, Pohjoižamerikas, Kavkazal, Keskuzližes, Suvižes (mägirajoniš tobjimalaz) i Päivnouzmaižes Azijas. Om igähižvihandoid erikoid-ki Keskmeren randpolel da Suviazijas.
Ümbrikirjutand.
Pud sadas 10..40 metrhasai kortte. Erased penzhad mülüdas heimho, hö kazdas 5..10 metrhasai kortusen mödhe. Änikod oleldas rusttoil, oranžmujul, pakuižil da vihandoil, kuti lehthed-ki sügüzel. Om 3% saharad vahtaren südäivedes keskmäral.
Nene nell' erikod kazdas Venäman evropižes palas:
Kävutand.
Ottas kävutamižhe dekoriruimha irdoid da puištoid, bonsaikš, pumaterialaks, bumagan tehmižes, medenkandajaks kazmuseks. Sadas saharad da siropad Kanadan erikoiden südäivedespäi (4% saharad). AÜV:oiden armii kävuti 26-kilogrammišt bombad vahtaren semnidenke päkomponentaks Toižen mail'man sodan aigan.
Vačjärv

Vačjärv () om reskveden järv Süvär'-jogen oiktal randpolel, Venäman evropižen palan lodehpoles, Leningradan agjan Kos'kenaluižen rajonas.
Järv om 10 km pitte i 3 km levette. Sen pind saridenke om 17 km². Järven bassein — 104,4 km².
Kipinä

«Kipinä» (vepsän nimituz om "Kibin") om vepsänkel'ne, suomenkel'ne da karjalankel'ne (kaks' paginad) Karjalan Tazovaldkundan lapsenaiglehtez. Lähtleb kerdan kus Petroskoin Periodika-pästandkodiš.
Aiglehtez tundištoitab lugijoid suomalaiž-ugrilaižiden rahvahiden istorijanke i veroidenke. Siš om Karjalan uziden i amuižiden kirjutajiden sädusid, mastarklassoid, kirjutusid tegendoiden täht.
Istorii.
Ezmäižed pästandad oliba Leningradas vl 1932. Pästand om udessündutadud Petroskoihe vn 1986 elokus karjalaižen Jaakko Rugoev-kirjutajan taričendan mödhe.
Vspäi 2011 aiglehtez lähtleb nügüdläižes formatas: erižel kelel, joga kelel nell' kerdad vodes. Kaik om 24 lehtpol't suomenkel'žes i vepsänkel'žes pästandoiš, 32 lehtpol't ičenaižkarjalan i livvin paginoil (kelil). Aiglehtesen redaktoroiden kund sai Karjalan pämehen Sampo-premijad vl 2015 eriližes panendas tazovaldkundan rahvahankul'turan kaičendas da šingoteses.
Päredaktorad.
Nügüdläine päredaktor om Oksana Čurigina. Edeližed päredaktorad:
Süvären Aleksandr

Süvären Aleksandr (Amos) vai Aleksandr Süvärilaine (; sünd. 1448, Sermaks, Venäma — kol. 30. eloku 1533, Aleksandriž-Süvären jumalankodi, Venäma) oli Venäman ortodoksine pühämez', igumen. Vepsläine. Om kanoniziruidud vl 1547.
Mušt tegese 17. (30.) sulakud i 30. päiväl elokud (12. sügüz'kud).
Kabul

Kabul (puštu i dari: "کابل", puštu [kɑˈbəl], dari [kɑːˈbʊl]) om Afganistanan pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om Kabulan agjan administrativine keskuz mugažo.
Istorii.
1. voz'tuhal EME lidn mainitase "Kubha"-nimenke Rigvedas («idealine sija elämhä mägil») i Avestas. Ahemenidoiden aigan nimitihe lidnad jo "Kabura:ks", se kändihe zoroastrizman, buddizman i induizman kul'turižeks keskuseks.
Kabulan legaline ižanduz šingotase šlibakoiden tehmižel, meblin, kanghiden i saharan pästandal, torguindal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan päivnouzmas, ühtennimižen Kabul-jogen randoil (460 km pitte, Indan oiged ližajogi), 1791 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Klimat om kontinentaline pol'kuiv korktoiden mägiden. Voden keskmäine lämuz om +12,1 C°, kezakun-elokun +22,8..+25 C°, tal'vkun-uhokun −2,3..+0,6 C°. Ekstremumad oma −25,5 C° (viluku) i +37,8 C° (heinku). Kezaaigan minimum om +3,1 C° (kezaku), tal'vaigain maksimum om +20,4 C° (tal'vku). Paneb sadegid 312 mm vodes, enamba uhokus-sulakus (60..72 mm kus), kuiv sezon oleskeleb kezakus-redukus (14 mm kus). Ei olele haloid semendkus-sügüz'kus. Lämuz vajehtase päiveses 10..15 C° röunoiš voden joga päiväl, se om lidnan klimatan eriližuz.
Tobmuz.
Lidnan pämez' paneb radnikusele 22 nomeruidud rajonan ("nāhia") pämehid.
Edeližed lidnan pämehed (merad) oma Mohammad Daud Sultanzoi (sulaku 2020 — eloku 2021, "Mohammad Daoud Sultanzoy"), Šohib Rahim (velgusentäutai, reduku 2018 — uhoku 2019, "Shoaib Rahim"), Mohammad Junus Nauandiš (viluku 2010 — tal'vku 2014, "Muhammad Yunus Nawandish").
Eläjad.
Vl 2006 lidnan eläjiden lugu oli 615 900 ristitud. Vl 2011 läz koumed millionad ristituid elihe ezilidnoidenke. Vl 2012 oficialine lidnan ristitišt oli 3 289 000 eläjid. Kaik 4 635 000 eläjad oli lidnas vl 2015. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Valdkundan ristitišt pageni pälidnha sodategendoiden tagut Afganistanan toižiš paloiš.
Rahvahad (2012): tadžikalaižed — 45 % (sunnitad, darikel'žed), hazarijalaižed — 25 % (šijitad), puštunad — 25 %, uzbekad — 4 %, toižed rahvahad — 1 % (sikhad, induistad, pagištas ičeze indoarižil kelil).
Religijan mödhe läz kaik ristitišt om uskojad i islaman polenpidajad: sunnitad — 75 %, šijitad — läz 25 %. Om hristanuskojiden i induistoiden penid kundoid mugažo.
Kaik 44 universitetad i institutad i 41 üläopendusen škol oma avaitud Kabulas da sen agjas.
Transport.
Avtobusad, kiruhavtobusad i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Ei ole raudteid i elektrotransportad.
Rahvahidenkeskeine civiline "Kabul"-lendimport ("KBL / OAKB", 100 tuh. passažiroid vl 2010, vll 2014−2021 oli Hamid Karzain nimed i sen ližaks sodaznamoičendanke) sijadase vides kilometras pohjoižpäivnouzmha lidnan keskusespäi. Tehtas reisid Keskuzazijan i Keskmäižen Päivnouzmman maihe, Turkanmaha, Delihe, Moskvha, Urumčihe i Frankfurtha Mainal, mugažo Afganistanadme.
Evropan futbolan čempionat 2012

Evropan futbolan čempionat 2012 om Evropan 14-nz' čempionat, kudamb mäneb Ukrainas i Pol'šanmas. Finaližen palan matčad augotiše semenkun 8. päiväl Varšavas i lopiše heinkun 1. päiväl Kijevas.
Čempionatan vägestai om Ispanii.
Vändod.
Gruppoiden stadii.
Gruppoiden stadijas vätas 16 joukud, kudambad oma jagatud nelläks gruppaks. Plei-off stadijaha tuldas kaks' joukud kaikuččes gruppaspäi, kudambad sijadase ezmäižel da toižel sijal.
Grupp A.
VD — vändod, VÄ — vägestused, TL — tazolugud, IŠ — iškused, AG — ajatud golad, SG — sadud golad, +/- — erinend
Grupp B.
VD — vändod, VÄ — vägestused, TL — tazolugud, IŠ — iškused, AG — ajatud golad, SG — sadud golad, +/- — erinend
Grupp C.
VD — vändod, VÄ — vägestused, TL — tazolugud, IŠ — iškused, AG — ajatud golad, SG — sadud golad, +/- — erinend
Grupp D.
VD — vändod, VÄ — vägestused, TL — tazolugud, IŠ — iškused, AG — ajatud golad, SG — sadud golad, +/- — erinend
Puštu

Puštu (ičeze nimituz: "پښتو" [paʂto:], [paxto:], [pa:çte:]) om üks' indoevropižiš kelišpäi.
Puštu-kel' om Afganistanan ühteks kahtes valdkundkelespäi. Regionaline kel' Pakistanan severziš-se agjoiš.
Pagižijoiden ühthine lugu om 40-50 millionad ristituid.
Dari

Dari (ičeze nimituz: "دری" [dæˈɾiː]) om persijan kelen dialekt; Afganistanan ühteks kahtes valdkundkelespäi. Pagižijoiden lugu om läz 15 millionad ristituid.
Karzai Hamid

Hamid Karzai (; sünd. 24. tal'vku 1957, Karz, Afganistan) om ranu Afganistanan 12. prezidentan (07.12.2004 — 29.09.2014). Edel sidä radoi prezidentan velgusentäutajan (22.12.2001-dataspäi).
Nauandiš Mohammad Junus

Mohammad Junus Nauandiš (dari: "محمد یونس نواندیش") om enzne Kabulan pämez' (4. viluku 2010 — 22. tal'vku 2014), uzbek rahvahaližusen mödhe.
Lidnan pämehen radnikusel valdkundmez' vedi programid lidnan ümbrišton puhtastandas i kazmusiden ištutandas, illegitimižen biznesan heitandas, lugi rahapanendoid Kabulan infrastrukturan paremboičendha tulijoiden verazmaižiden kompanijoiden velguseks.
Biografii.
Mez' om pästnus Kabulan politehnižes universitetaspäi. Nauandišal om koumekümnevottušt mahtod Afganistanan kivivoigazan da energetikan sferas. Hän radoi valdkundan Gazanpuhtastandan palakundan ohjandajal (1979−1981), radnikoiči Rounantagaižiden azjoiden ministrusen nevojal (1984−1988), Kaivuztegimišton i industrijan ministrusen kivivoiinženeral (1989−1992). Mez' oli Balhan universitetan (Mazari-Šarif) inženerižtöiden professoran vll 1992−1994. Talibanan režiman aigan (1998−2001) Nauandiš eli röunal taga.
Vll 2001−2005 mez' radnikoiči Veden da energetikan ministran varamehen. Vspäi 2005 ohjandi uden sauvondan i rekonstrukcijan projektoid energijan generacijan i järgendusen sferas rahvahanikoiden sodan arvoimižiš.
Mez' om naižiš, kuz' last.
Islam

Islam ( [alʔɪsˈlaːm], ) om üks' mail'manreligijoišpäi, kahtenz' levigandmižavaruden mödhe hristanuskondan jäl'ghe.
Religijan nimituz om üks' vokalizuidud sanoišpäi S-L-M-konsonantoidenke, ned sanad znamoitas «kaik», «vaikneižuz», «varuitomuz», «kožund». Se om kaikiš noremb mail'man avraamine monoteistine religii, islaman pühäpaginik — Muhammed-endustai (571−632). Kaik 1,8 milliardad ristituid oma islaman polenpidajikš (2017), hö elädas 125 valdkundas da sen enamba. Islam om valdkundaližen vai oficialižen religijan 28 valdkundas neniš regioniš: Bangladeš, Keskuzazii, Keskmäine Päivnouzmma i Pohjoine Afrik.
Islaman polenpidajad nimitasoiš "islamanuskojikš", pühäpertin nimituz om mečet'. Pühä kirj — Koran. Jumalanradnikoičendan kel' om araban kel'. Islamižen opendusen i oiktusen kahtenz' tarbhaine purde om Sunna, se kogoneb toštelmasišpäi («hadis»), Muhammed-endustajan elonmeliš da tegoiš.
Islamanuskojiden keskes sunnitad ottas 85..90 procentad, toižed järedad sarakod oma šiitad, ibaditad.
Afgani

Afgani (puštu: "افغانۍ", dari: "افغانی") om Afganistanan valdkundvalüt vn 1926 heinkuspäi (kabulan rupijan ühtes). Valdkundan üks'jäine valüt vspäi 1978. Nügüdläižed banknotad oma olmas vn 2002 redukun rahareforman jäl'ghe rahvahanikoiden sodan lopuks. Ned vajehtiba vanhan afganin koume toižendad 1:1000 rindatusenke, polttihe vanhid rahoid kerdalaz.
1 afgani = 100 pulad ("پول"). Valütkod om "AFN". Simvolad: ؋, Af, äilugu Afs. Regulätor om Afganistanan Keskuzbank (Da Afganistan bank).
Rahaühtnikan nügüd'aigaižed nominalad: rahuded oma 1, 2 i 5 afganid, banknotad — 10, 20, 50, 100, 500 i 1000 afganid.
.af

.af om Afganistanan Internet-domen. Se om avaitud 1997-nden voden 16. päiväl redukud.
Registrirui om Afganistanan telekommunikacijoiden ministruz. Vn 2020 elokus .af-domenas oli 5960 nimed.
Kahtenden tazopindan domenad (2020): gov.af, .com.af, .org.af, .net.af, .edu.af, .tv.af, .media.af. Koumanden tazopindan domennimiden registracii om avaitud röunadusidenke kahtenden tazopindan nimehe kacten. Ku domenan tazopind korktemb, ka maksmine registracijas om korktemb, verazmaižed rezidentad makstas enamba. Vl 2020 domennimen bazine arv oli 50 US$ ekvivalentas.
Afganistanan flag

Afganistanan flag (puštu: "د افغانستان بيرغ" "D Afgẖạnstạn birgẖ", dari: "بيرق افغانستان" "Birk Afgẖạnstạn") om Afganistan Islamižen Tazovaldkundan üks' oficialižiš simvolišpäi. Nügüdläine flag om vahvištadud 2004-nden voden 4. päiväl vilukud. Flagan proporcii om "7:10".
Koume püštoiktad šoidud: vihand, rusked, must. Afganistanan valdkundznaman mujutoi toižend kuvadase flagal.
Afganistanan valdkundznam

Afganistanan valdkundznam (puštu: "د افغانستان نښان" "D Afgẖạnstạn nsˌạn") om Afganistanan Islamižen Tazovaldkundan üks' oficialižiš simvolišpäi. Nügüdläine valdkundznam om vahvištadud 2013-ndel vodel. Kirjutused oma tehtud puštun kelel. Valdkundznam om Afganistanan flagas-ki.
Ümbrikirjutand.
«افغانستان»-kirjutuz lentaižel valdkundznaman alahas znamoičeb: «Afganistan». Arabankel'ne «Allahu Aqbar»-takbir znamoičeb: «Ülähaine om sur'», se sijadase valdkundznaman ülähäs päiväižen sädegiden al.
Islaman pühäpert' (mečet') om valdkundznaman keskuses. Sen alemba Afganistanan ripmatomuden voz' om kirjutadud iranan kalendarin mödhe: 1298. voz' (se om 1919. voz' grigorianižen kalendarin mödhe).
Alamaiden valdkundznam

Alamaiden valdkundznam () om Alaman Kunigahusen üks' oficialižiš simvolišpäi, monarhan personaline znam. Se om vahvištadud vn 1907 10. päiväl heinkud vn 1815 versijan alusel. Ottas kävutamižhe mugažo keskmäšt variantad (kangazkodita) i pen't (vaiše laud).
Ümbrikirjutand.
Kuldaižed billetad i lev venc päl oma laudan azur'žel tagamal. Lev pidab hobedad mekad ühtel käpšul i seičeme hobedad tomarad toižel käpšul. Tomarad simvolizuruidas Utrehtan unijan seičemed provincijad. Alamaiden kunigahan venc kuvadase laudan päl. Kaks' kuldašt levad pid'oiteldas laudan. Hö seištas azur'žel devizlental "Je Maintiendrai"-tekstanke Keskaigan francijan kelel, se om kirjutadud kuldaižil kirjamil i znamoičeb «olen seižui» vai «linnen kaita».
Alamaiden flag

Alamaiden flag () om Alaman Kunigahusen üks' oficialižiš valdkundaližiš simvoloišpäi. Flagan proporcii om "2:3".
Nügüdläine flag om vahvištadud 1937-nden voden uhokul. Oigedsaumaine tera kogoneb koumes tazostadud šoiduspäi: rusked ülähän, vauged keskuses, kobal'tine sinine alahan.
Flagan istorii.
Tazovaldkundan ezmäine oficialine flag oli vahvištadud vl 1599 Oranan princan flagan mödhe, sen ülähäine šoid om ruskedpakuine mujul. Vl 1648 revolücii tegihe valdkundas, i vajehtihe üläšoidun mujud rusttaks. Flag om kaičenus vajehtusita monarhijan pördumižen jäl'ghe vl 1815, no kunigazdinastijan ruskedpakuine vimpel sijadase ülemba flagad praznuičendan aigan. Mujun vajehtuz oli praktine-ki, merilaivan flagan rusked muju vereb hätkemb päiväižel.
Hristanuskond

Hristanuskond (, ) om monoteistine religii, üks' mail'manreligijoišpäi. Sen simvol om pandud püštti pidenzoittud rist.
Religii libui Palestinaspäi läz 33 vot meiden erad Iisus Hristosan elos i openduses ümbri, kirjoiden Uz' Zavet-kogoduz starinoičeb niiden polhe. Läz 2,4 mlrd uskojid om kaikedme mirudme, sen rahvahidenkeskeine kalendar' zavodiše Hristan sündundan vodespäi (meiden eran zavodind).
Moraline orientir om kümne käsköd. Hristanuskojad oma varmdad meles, miše Iisus Nazaretaspäi om Messii (oigetud taivhalpäi), Ülähäižen poig i ristitkundan Päzutai.
Uskondas koume päkonfessijad oma olmas:
.nl

.nl om Alamaiden Internet-domen. Se om avaitud 1986-nden voden 25. päiväl sulakud. Vn 2020 sügüz'kus domennimiden lugu ületi 6 millionad.
Domennimen registracii maksab 10..15 evrod. Kahtenden tazopindan domenan registracii om lasktud, sidä kesken personoile (vspäi 2003), ei ole oficialižid domenoid sil tazopindal. Kaikutte domennimi tarbhaičeb eziaugušt DNS-serverad i hot' üht sekundarišt.
Organizacii Alamaiden internetdomenoiden registracijas (, "SIDN") ohjandab processal kesknikoiden verkon kal't.
Evro

Evro (€) om üks' mail'manvalütoišpäi, kudambad kävutadas EÜ:s. Vajehti EKÜ:d 1:1 rindatuses vn 1999 vilukuspäi. Evro personaližmaksuikš om olmas vn 2002 vilukuspäi.
Ühtes evros om sada evrocentad. Valütkod om "EUR". Valütan regulätor om Evropine Keskuzbank.
Rahuded pörundas: 1, 2, 5, 10, 20, 50 evrocentad, 1, 2 evrod. Banknotad oma 5, 10, 20, 50, 100, 200, 500 evrod. Banknotan 500 evrod nominalanke pästand om loptüd vn 2019 sulakus borcuindan ramuziš peitolišt ekonomikad vaste.
Kahtenz' valüt mail'mas levigandusen mödhe an jäl'ghe, evro oti läz koumandest SWIFT-maksmižsistemas vl 2014.
Oficialine kävutamine.
EÜ:n ühtnijad.
Bolgarii i Romanii planiruidas kävutada evrod üks'jäižeks valütaks vspäi 2024.
Effektad ühthižen valütan tondaspäi.
Evron tondan ližad oma sidodud valütkursoihe riskoiden olmatomuz, mitte kebnenzoitab investicijoid valdkundoiden-ühtnijoiden keskes, i evrozonan finansoiden torgusiden vastustelendmaht krizisan statjas. Toižed pozitivižed effektad oma arvoiden tazostuz i konkurentine refinansiruind.
Kaičijoiden ičeze valütad valdkundoiden melen mödhe, evron tond voib sirta ližoid toižihe maihe, se azj poleneb socialižid programid.
Beatriks

Beatriks Vil'gel'mina Armgard (; sünd. 31. viluku 1938, Barn, Alamad) oli Alamaiden kunigaznaižeks vn 1980 sulakun 30. päiväspäi. Vl 2013 sulakun 30. päiväl pučihe tobmudespäi Villem-Aleksandr-poigan ližaks. Nügüd' om Alamaiden princessaks.
Van der Lan Eberhard

Eberhard van der Lan (; sünd. 28. kezaku 1955, Leiden, Alamad — kol. 5. reduku 2017, Amsterdam, Alamad) oli Amsterdaman pämehen vs 2010 heinkun 7. päiväspäi vn 2017 18. päivhäsai sügüz'kud.
Amsterdaman lidnanznam

Amsterdaman lidnanznam () om Alamaiden oficialižen Amsterdam-pälidnan üks' oficialižiš simvoloišpäi. Sen ezmäine versii om vahvištadud 1489-nden voden uhokul, nügüdläine — vn 1816 26. päiväl kezakud. Südäimine laud ristoidenke om pen' lidnanznam.
Ümbrikirjutand.
Znam kuvastoitab lidnan istorižen znamoičendan da šingotesen. Koume simvolad-päelementad mülüdas lidnanznamha: rusked laud ristoidenke, Avstrijan imperatorine venc ülähäs, kaks' kuldašt levad laptoikš. Alahan om Amsterdaman deviz. Ristad i venc kuvadasoiš lidnan erazvuiččiš sijiš čomiteseks.
Amsterdaman flag

Amsterdaman flag () om Alamaiden oficialižen Amsterdam-pälidnan üks' oficialižiš simvoloišpäi. Flagan proporcii om "2:3".
Nügüdläine flag om vahvištadud 1975-nden voden uhokul.
Ümbrikirjutand.
Flagan nägu toštab Amsterdaman lidnanznaman somuzlaudad täuzin. Koume tazostadud lapakoiktad šoidud oma järgenduses: rusked, must, rusked. Koume vauktad venujad ristad kuvadasoiš ühteks riveks keskmäižel mustal šoidul.
Ristad oma pühän Ondrii-apostolan ristad. Flagan i lidnanznaman mujud libudas Persein-kanzan znamaspäi Amsterdaman ohjastusen andmusiden mödhe, se pereh valdoiči äjil tahoil lidnas. Keskmäine šoid voib znamoita Amstel-joged.
Mail'manreligijad

Mail'manreligii om levitadud religii erazvuiččiden maiden i kontinentiden rahvahiden keskes. Se ühtenzoitab ristituid ühthižel opendusel ripmata heiden etnižiš, kelen i politikan kosketusišpäi, nacionaližen i valdkundaližen religijan erineden.
Mail'mas om koume päreligijad:
Toižed levitadud mail'mas religijad oma induizm (kandidat mail'manreligijoihe) i judaizm (hristanuskondan i islaman purde, kc. avraamižed religijad). Kitajižed religijad, sidä kesken daosizm i konfucianizm, oma sured uskojiden lugun mödhe, no uskojad oma kitajalaižed tobjimalaz. Kaikiš amuižemb mail'manreligii om animizm, nügüd'aigan se vasttase Afrikas, Edahaižen Pohjoižen i Avstralijan rahvahil päpaloin.
Las Vegas Strip

Las Vegas Strip (mugažo anglijan kelel), sijaline Strip lühüdaks, om Las Vegas-lidnaglomeracijan pala tutabidenke adivpertidenke da kazinoidenke. Se om Las Vegas-bul'varan seičemekilometrine keskust, sijadase lidnan administrativižen röunan taga Klark-ümbrikos, Nevad-štat, AÜV, Paradais- i Uinčester-ezilidnoiš. Las Vegas-lidnan «Hüvät tulgat sarnaližhe Las Vegasha»-simvol om Las Vegas Strip:an suves.
Kazinoiden sauvond oli lasktud auguspäi Las Vegasan keskuzpalas vaiše sen Frimont-irdal, sen tagut erased edheotajad avaižiba ičeze aluzkundoid ani lidnan administrativižen röunan taga. Ezmäine "El Rancho Vegas"-kazino radoi kaks'kümne vot vspäi 1941. Strip šingotaškanzi teravas. Sauvoškanzihe surid bobuštuzkeskusid vspäi 1969, konz avaitihe "International Hotel"-adivpertid (nüg. "Las Vegas Hilton") 1512 nomeranke. Üks' mugoine bobuštuzkeskuz mülütab nenid edheotandoid: adivpert', torguindkeskuz, kazino, bobuštuzpark. Ozutesed: «Nju Jork, Nju Jork», «Luksor Las Vegas».
Albanijan kel'

Albanijan kel' (ičeze nimitused: "shqipja" [ʃcipja] i "gjuha shqipe" [ˈɟuha ˈʃcipɛ]) om üks' indoevropižiš kelišpäi, mülüb paleobalkanižed keled-gruppha. Se om Albanijan valdkundkel' i Pohjoižmakedonijan üks' kahtes valdkundkelespäi, mugažo üks' kahtes kelespäi Kosovo-territorijal.
Pagižijoiden lugu om läz kahesad millionad ristituid. Kaks' paginad: suvine (toskan) i pohjoine (gegan), niiden röun mäneb pidust' Škumbini-joged Albanijan keskuzpalas. Molembad paginad oma kirjkelenke.
Kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal, kaikenaigašti vspäi 1908. Ohjastai organizacii om Albanijan Tedoakademii, sen päfater om Tiran-lidnas.
Kirjamišt.
Kaik seičeme vokalid i 29 konsonantad oma standartiziruidud keles.
Harakteristik.
Kelen struktur om sintetine flektivine. Substantival om kaks' lugud, kaks' sugud. Sugud oma mužik- i naižsugu. Kesksugu om vaiše severzil-se sanoil i ei ole mugomid pronominoid. Postpozitivine artikl', panese definitižen substantivan jäl'ghe. Viž kändod oma vokativad lugemata: nominativ, genitiv, dativ, akkuzativ, ablativ. Sanoiden kanonine järgenduz om SVO.
Kelen vaihištos om äi parallelid latinan, turkan, grekan i slavižidenke kelidenke, sil-žo aigal albanijan kel' om tedoidusiden znamasine objekt ezikeliden rekonstrukcijan täht.
Albanijan lek

Albanijan lek (, "Leku Shqiptar", äilugu "lekë") om Albanijan valdkundvalüt vspäi 1926. Edel sidä kävutihe verhiden maiden valütad ripmatomuden sandan aigaspäi vl 1912. Toine valüt oli albanijan frank vhesai 1947, konz vajehtihe niid lekoikš 1 frank 9 lekha tazostadud kursan mödhe.
1 lek = 100 kindarkad ("qindarka", «sada»), ned ei ole kävutandas nügüd'. Valütkod om "ALL". Simvol: L. Nimituz libub Aleksandr Makedonijalaine-ohjandajan () nimen lühendusespäi. Emissijan keskuz i regulätor om Albanijan bank.
Nene rahuded oma pörundas: 1, 2, 5, 10, 20, 50 i 100 lekad. Banknotad oma nominalanke: 200, 500, 1000, 2000 i 5000 lekoid.
Vl 1949 vajehtihe lekan banknotid uzikš denominacijata. Vl 1965 rahareform mäni, vajehtihe vanhoid lekoid uzikš 10:1 nominalan mödhe.
.al

.al om Albanijan Internet-domen. Se om avaitud 1992-nden voden 21. päiväl sulakud.
Topi Bamir

Bamir Mirteza Topi (; sünd. 24. sulaku 1957, Tiran, Albanii) om Albanijan politikanmez' da diplomat. Mez' om ranu Albanijan 5. prezidentan (24. heinku 2007 — 24. heinku 2012).
Biolog-živatlekar' professijan mödhe. Topi oli Albanijan Demokratižen partijan varaezimehen, no läksi partijaspäi ičeze prezidentan strokun aigaks, tahtoi olda «toran päl». Ühtni parlamentha vspäi 1996, radoi maižandusen ministran vll 1996−1997. Sai tetabut kut kompromissan löudai ohjandajan partijan i oppozicijan keskes. Kosovon ripmatomuden polenpidai. Valitihe prezidentaks nelländes naprindas politižen krizisan jäl'ghe.
Vl 2012 Topi oli uden oigedkonservativižen «Uz' demokratine hengaiduz»-partijan alusenpanijoišpäi (), i radoi sen ezimehen prezidentan radnikusen jäl'ghe vn 2021 uhokuhusai.
Albanijan valdkundznam

Albanijan valdkundznam () om Albanijan Tazovaldkundan üks' oficialižiš simvolišpäi. Nügüdläine versii om vahvištadud vl 1998 voziden 1925−1946 toižendoiden alusel.
Must kaks'päine stilizuidud orl kuvadase rusttal tagamal, ani kuti Albanijan flagal. Likundan Albanijan ripmatomudes Skanderbeg-vejan istorine šlöm panese orlan ülähäspäi, se kuldaine šlöm mülütab ližapähišt ižakozan pän nägul. Laudan röun om kuldaine.
Albanijan flag

Albanijan flag () om Albanijan Tazovaldkundan üks' oficialižiš simvolišpäi. Nügüdläine flag om vahvištadud 1992-nden voden 7. päiväl sulakud voziden 1929−1939 versijoiden alusel.
Ümbrikirjutand.
Must kaks'päine stilizuidud orl kuvadase rusttal tagamal. Flagan proporcii om "5:7".
Tiranan lidnanznam

Tiranan lidnanznam () om Albanijan Tiran-pälidnan municipalitetan üks' oficialižiš simvolišpäi. Nügüdläine znam om vahvištadud 2000-nden voden 14. päiväl kül'mkud.
Ümbrikirjutand.
Lidnanznam om francine geral'dine laud. Se om jagadud kaks'heze püštoiktal pirdal. Koumepiine čuhunduzvenc om laudan päl. Hobed čuhunduz časuidenke kuvadase laudan rusttas poliškos. Hobed händikaz pidab kuldašt lilijad azur'žes poliškos. Rusked jono ristikoičeb händikahan kuvad, se om kahtenke kahesasaumaiženke hobedanke tähthanke. Händikaz ozutab varmdad tobmut, lilii om johtutez Albanijan maiden alištuses Sicilijan kunigahile.
Tiranan flag

Tiranan flag () om Tiran-lidnan üks' oficialižiš simvolišpäi.
Flag om oigedsaumaiženke teranke, azur'ženke tagamanke. Poliden proporcii om "2:3". Lidnan täuz' oficialine lidnanznam vencanke om kuvitadud teran keskuses.
Baša Lül'zim

Lül'zim Dželal Baša (; sünd. 12. kezaku 1974, Tiran, Albanii) om albanine politikanmez', enzne Tiran-lidnan pämez' (heinku 2011 — heinku 2015).
Vn 2013 heinkuspäi vn 2022 keväz'kuhusai mez' radoi Albanijan Demokratižen partijan ezimehen, nece partii om oppozicijas.
FK Zenit Piter

FK Zenit Piter () om Venäman futbolklub Piterišpäi.
Pätrener — venämalaine Sergei Semak vn 2018 kezakuspäi. Kodiaren — Petrovskii-stadion.
Kluban istorii augotihe vl 1925. Vl 1984 Zenitan vändajad kändihe NSTÜ:n čempionikš. Vozil 2007, 2010, 2011/12, 2014/15 i 2018/19 hö vägestiba Venäman čempionatan.
Alžir-lidnan znam

Alžir-lidnan znam () om Alžir-valdkundan Alžir-pälidnan üks' oficialižiš simvolišpäi. Nügüdläine versii om vahvištadud valdkundan ripmatomuden tedotusen jäl'ghe kolonialižen versijan alusel.
Pakuine lidnuz kuvadase rindhankatusen ülähäspäi, se om Alžiran kasbahan da kaiken vanhan lidnan simvol. Laiv simvolizuruib valdkundan laivišton sijadust da sen znamoičendad enččes. Kaks' hahkad levad oma ottud lidnan "Bab Azzoun"-verajaspäi, hö pidadas pol'kud. Stilizuidud rusked pol'ku tähtanke sen südäimes om islam-päreligijan znam, sijadase somuzlaudan keskuses. Sinine i vihand zonad kuvastadas lidnan sijadust mererandal.
Kukruzan snap i piikezr kuvadasoiš somuzlaudan alahas. Kukuruz om valdkundan päine villänkul'tur i om ümbärdajan maižanduzrajonan simvolaks. Piikezr znamoičeb industrijad, Alžir-lidn om kaikiš suremb tegimištoline keskuz valdkundas.
Araban kel'

Araban kel' (ičeze nimituz: "اللغة العربية", vepsän kirjamil: "al'-luġa al'-ʿarabijja") om semitan kel', mülüb afroazijalaižhe kel'kundha. Pagižijoiden lugu om läz 240 millionad, völ 50 mln kävutadas toižeks keleks, i 1,57 mlrd uskojid islam-religijas (Koranan original om kirjutadud araban kelel).
Kirjkel' otab kävutamižhe araban kirjamištod. Kirjutadas oiktalpäi hurale. Kaik om viž paginoiden gruppad, kaikutte valdkund kävutab ičeze normad i om ičezenke reguliruindorganizacijanke. Sädas tedotekstoid anglijan kelel päiči Tunisas, Alžiras i Marokos, kirjutadas francijan kelel niiš.
Araban kel' om ÜRO:n üks' kudes oficialižes kelespäi radmaha.
Araban kel' om üks'jäine valdkundkel' neniš valdkundoiš: AÜE, Bahrein, Egipt, Jemen, Jordanii, Katar, Kuveit, Livan, Livii, Mavritanii, Oman, Saudan Arabii, Sirii, Tunis.
Araban kel' kävutase ühteks oficialižiš valdkundkelišpäi neniš valdkundoiš: Alžir, Čad, Džibuti, Eritrei, Irak, Izrail', Komoran Sared, Marok, Somali, Sudan.
Buteflika Abdel' Aziz

Abdel' Aziz Buteflika (; sünd. 2. keväz'ku 1937, Udžd, Francijan Marok — kol. 17. sügüz'ku 2021 ičeze kodiš Zeral'd-kundas, Alžiran agj, Alžir) oli Alžir-valdkundan videnz' prezident. Vspäi 1999 valitihe koume kerdad, oli radnikuses vn 2019 uhokuhusai, vn 2013 insul'tha kacmata.
Vodespäi 1963 (5. sügüz'ku) vhesai 1979 (8. keväz'ku) mez' radoi Alžiran röunantagaižiden azjoiden ministran. Buteflika oli ÜRO:n Päassamblejan ezimehen (17.09.1974 — 16.09.1975).
Alžiran dinar

Alžiran dinar ( "dinar jizairi") om Alžiran valdkundvalüt vspäi 1964. Vajehti alžiran frankad ripmatomuden sandan jäl'ghe.
1 dinar = 100 santimad ("سنتيم"). Valütkod om "DZD". Simvolad: .د.ج , DA. Regulätor om Alžiran bank.
Rahuded pörundas oma ¼, ½, 1, 2, 5, 10, 20, 50 i 100 dinarad. Banknotad oma 100, 200, 500, 1000 i 2000 dinarad nominalanke.
.dz

.dz om Alžiran Internet-domen. Se om avaitud 1994-nden voden 3. päiväl vilukud.
Alžiran valdkundznam

Alžiran valdkundznam () om Alžiran Rahvahaližen Demokratižen Tazovaldkundan üks' oficialižiš simvolišpäi. Nügüdläine versii om vahvištadud 1976-nden voden 1. päiväl kül'mkud.
Ümbrikirjutand.
Fatiman käzi kuvadase noustatajan päiväižen al, se om regionan veroline simvol. Päiväine znamoičeb ut aigan. Maged tagamal simvolizuruidas Atlas-mägid. Toižed znamad oma maižanduzkazmused i tegim.
Pol'ku om islaman znam. Valdkundan täuz' nimituz araban kelel ümbärdab kuvad vauktal tagamal.
Alžiran flag

Alžiran flag () om Alžiran Rahvahaližen Demokratižen Tazovaldkundan üks' oficialižiš simvolišpäi. Flagan proporcii om "2:3".
Nügüdläine flag om vahvištadud 1962-nden voden 3. päiväl heinkud. Alžiran Rahvahaližen Päzutandan Frontan flag om sen pojav, vaiše suruded oma toižed. Se partii vei Alžirad ripmatomuden tedotusennoks.
Flag kogoneb kahtes püštoiktas šoiduspäi tazostadud levedusenke, vihandan i vauktan mujun. Rusttad pol'ku i tähtaz sen südäimes kuvadasoiš flagan keskuses. Pol'kun suruz om flagan korktusen pol'. Vauged muju ozutab puhthut, islaman simvolad oma vihand muju i pol'ku.
Kaks' ristikoitud vauktad jakkarid oma ližatud Alžiran sodameriflagan hurha üläčogaha.
Mail'man koordiniruidud aig

Mail'man koordiniruidud aig (, , lühüdas UTC) om standart, kudamban mödhe reguliruidas aigan i datan.
Standart vajehti Keskmäšt aigad Grinvičun mödhe (GMT) vl 1972, sikš miše vanh pordhišt oli tazomäratoi i oli sidodud Man päivezpöruden hätkeližushe. UTC om pandud tazomäraižen atomaigan (TAI) alusel i sättub enamba civiližen kävutandan täht.
Vašingtonan lidnanznam

Vašingtonan (Kolumbii-ümbrikon) znam () om AÜV:oiden pälidnan üks' oficialižiš simvoloišpäi. Se om vahvištadud 1871-nden voden uhokul.
Ümbrikirjutand.
Kaks' figurad oma kuvatud kehkran znaman keskuses: valdkundan ezmäine Džordž Vašington-prezident i Justicija-jumalnaine. Orl laudanke rindhal seižub hänen oiktan käden al, lent om orlan n'okus. Maižandusen produkcii om kuvatud orlanno: kaks' bučušt tabakonke, nižun snap, villän kaks' havadod.
Potomak-jogi om znaman tagaman oiktalpäi, sid' Kapitolii, kukhad levitadas sen edes. Päiväine i jonuz puruvedimenke sijadasoiš tagaman huralpäi.
«Kolumbii-ümbrik»-kirjutez () om pandud ülähän. Lent ümbrikon «Oiktusekahuz kaikiden täht»-devizanke () om kuvatud alahan.
Kolumbii-ümbrikon flag

Kolumbii-ümbrikon (Vašington-pälidnan) flag () om AÜV:oiden pälidnan üks' oficialižiš simvolišpäi.
Nügüdläine flag om vahvištadud 1938-nden voden redukun 15. päiväl, ei olend ümbrikon oficiališt flagad edel sidä. Sädai om grafine Čarl'z Dann-dizainer ("Charles A. R. Dunn"), tariči ičeze variantad vl 1921 völ. Hän oti Džordž Vašingtonan kanzanznamad flagan aluseks.
Ümbrikirjutand.
Flag kävutab vauktad i rusttad mujud. Sen teran proporcii om 1:2.
Oficialižen ümbrikirjutandan mödhe, vauged üläpala otab teran korktusen koume kümnendest; kaks' lapakoiktad šoidud oma videndesen kortte; vauged pala šoiduiden keskes otab korktusen kümnendest. Koume vižagjašt tähtast oma teran korktusen videndesen surtte, ned sijadasoiš tazokeskustas lapakoiktan mödhe.
Grei Vinsent

Vinsent Kondol Grei (; sünd. 8. kül'mku 1942, Vašington, AÜV) om ranu 7. Vašington-lidnan pämehen (2. viluku 2011 — 2. vuliku 2015).
.us

.us om AÜV:oiden Internet-domen. Se om avaitud 1985-nden voden 15. päiväl uhokud. URL registracijan servisoiden täht: http://www.nic.us.
Sponsirujad organizacijad: NeuStar Inc., Loudon Tech Center. Domen kävutase vähän, amerikalaižed ottas .com-domenad paksumba. Jogahižel štatal i territorijal kahtenden tazopindan domenad oma olmas, oz., Kolumbii-ümbrikon domen om .dc.us. Ottas .fed.us-domenad .gov-domenan al'ternativaks federaližen ohjastusen täht.
Joudjuden kuvapatsaz

Joudjuden kuvapatsaz () vai Joudjuden muštpacaz om arhitekturine muštnik neoklassicizman stiliš. Seižub AÜV:oiden pohjoižpäivnouzmas, Joudjuden sarel, Nju Jork-lidnan üks' mel'heižtahoišpäi. Sen täuz' nimituz om Vauktastai mail'mad joudjuz (). Muštnikan kogonaine korktuz om 93 metrad man pindaspäi, sidä kesken kuvapatshan 46 metrad.
Joudjuden sar' sijadase Nju Jorkan Üläkaras, läz koumed kilometrad suvipäivlaskmha Manhetten-saren suviagjaspäi. Joudjuden saren territorii om federaližen ohjastusen al, ei mülü nimiččehe štatha.
Kuvapatsaz om AÜV:oiden rahvahaližeks muštnikaks vn 1924 redukuspäi. Mülüb UNESCO:n Mail'man jäl'gushe vspäi 1984. Muštpachan toine funkcii om majak laivoiden täht, kahtenz' kortte AÜV:oiš.
Sauvomine.
Joudjuden muštnik om saudud hüvädtegijoiden aigtegoiden i rahvahan rahoišpäi. Kuvapatshan arhitektor om Güstav Eifel', skul'ptor — Frederik Ogüst Bartol'di.
Kuvapatshan käzi tervačunke oli sätud eziauguižešti lahjaks AÜV:oile Francijaspäi vn 1876 Mail'man ozutelendan täht Filadel'fijas i valdkundan sadavoččen jubilejan oiktastuseks, projektan kuvad oliba ozutadud Nju Jorkas mugažo. Radod kaiken kuvapatshan sädamižes tuliba lophu Francijas vl 1884, sid' jagoihe muštnikad da vedihe ujuden valdmeren kal't sauvomižen sijannoks. Om saudud kaikenaigaižel sijal vozil 1885 (5. eloku) — 1886 (22. sulaku), amerikaižel betonalusel.
Ümbrikirjutand.
Kuvapatsaz om seižui muretud raudrenghil naine (joudjuden kuvastuz) hitonan kartte soba päle. Seičemesädegine venc om naižen päl. Naine tob tervačun libutadud oiktas kädes i kivišt tablut huras kädes. Tabluden «JULY IV MDCCLXXVI»-kirjutez znamoičeb valdkundan Deklaracijan ripmatomudes vahvištandan "4. heinku 1776"-datad. Vll 1984−1986 kuvapatcaz oli alištunu restavracijale.
Muzei kuvapatshan istorijas om kuvapatshan alusen südäimes. Kaclendparangod sijadasoiš muštnikan päs. Voib sadas muzejha i parangoihesai pordhidme vai liftan abul. Vajehtihe pordhid i eskalatoroid vl 2012.
Päzund sarehe om röunatud, matknikoiden kodvind om lendimportan kodvindan kartte.
Obama Barak

Barack Hussein Obama Toine ( [bə'rɑːk huː'seɪn ɵ'bɑːmə ði 'sɛkənd]; sünd. 4. eloku 1961, Gonolulu, Havajad, AÜV) om enzne, 44. AÜV:oiden prezident (20.01.2009—20.01.2017, radoi kaks' strokud). Mez' om ühtnijan. Nobelän kožundpremijan laureat (2009).
Biografii.
Tuleban aigan politikanmehen kazvatajad sädiba tundmust opendusen aigan Havajiden universitetas Manoas. Hot' heiden kazvatajad oliba vasthapäi, mel'heižed naiba, i naimiželo jätksi koume vot (1961−1964). Barak Husein Obama-vanhemb (1936−1982) oli kenijalaine, Stenli Enn Danhem-mam (1942−1995) oli päivlaskmaiževropižen i čeroki-indejižen augotižlibundanke. Barakan-noremban bab kazvati tütrenpoigad hätken aigan, priha nägui tatad jäl'gmäižen kerdan kümnevoččen.
Mam läksi mehele kahtenden kerdan, se mez' oli indonezijalaine Lolo Sutoro, üläopenik mugažo. Barak openui Džakartan valdkundaližes školas kuz'..kümne vot igäs, sen jäl'ghe pördui Gonolulhu i eli maman kazvatajil pästandhasai prestižižes privatižes «Panehou»-školaspäi vl 1979. Školan jäl'ghe mez' openui kaks' vot Los Andželesan Päivlaskmaižes kolledžas i sid' jätksi rattemata opendust Kolumbijan universitetas «rahvahidenkeskeižed kosketused»-specializacijanke.
Amerikaine politikanmez' om vn 1983 Kolumbijan universitetan pästnik bakalavran arvonke. Mez' openui Garvardan universitetan Oiktusen školas, siš hän oli universitetižen periodižen "Harvard Law Review"-pästandan redaktoran.
Obama radoi kundaližen organizatoran mugažo i advokatan civiližen oiktusen sferas. Vspäi 1992 vhesai 2004 hän oli konstitucižen oiktusen opendajaks Čikagon juridižiden tedoiden institutas i ühtenaigašti oli valitud koume kerdad da radoi Illinois-štatan senatas vll 1997−2004.
Mez' läksi prezidentan radnikusespäi vl 2017 hüvästusen reitinganke 60 %. Eläb Vašington-pälidnas.
Kanz.
Barak om naižiš vspäi 1992, Mišel' Robinson Obama (sünd. 1964) om hänen ak, jurist. Par sünduti da kazvati kaht tütärt naimiželos: Malia Enn ("Malia Ann", s. 1998) i Nataša ("Natasha", enamba tetas kut Saša, s. 2001).
Kub (fil'm, 1997)

«Kub» () om voden 1997 kanadine tedoliž-fantastine fil'm trilleran žanras. Se om trilogijan ezmäine säduz i Vinčenco Natali-režissöran ezmäine täuz'piduzline fil'm.
Kuz' ristitud oma kinotarinan keskuses. Hö noustas honusiden sivisavudes. Ristituile pidab löuta lähtendad edel kolendad näl'gaspäi i jondvedeta, ümbärta varastamatomid ridoid. Fil'man slogan — «Ala eci sü. Eci te irdpolele».
Rolid.
Kaik personažad oma nimitadud tetabiden mail'mas türmiden mödhe.
Jousne

Jousne (), todesine nimi — Anna Vasil'jeva (, sünd. 30. semendku 1983, Petroskoi, Karjalan ANST, Venäman NFST, NSTÜ), om vepsläine pajatai, Jousnen Järved-kollektivan solist. Hän pajatab pajoid vepsän kelel.
Noid (grupp)

«Noid» om vepsläine folkrokgrupp Petroskoišpäi (Karjalan Tazovaldkund, Venäma). Grupp om olmas vspäi 2007. Nece muzikkollektiv edestab pajoid etnomuzikan da elektronižen muzikan stiliš vepsän i venän kelil.
Francijan kel'

Francijan kel' (ičeze nimituz: "Français") om üks' gallo-romanižiš, indoevropižiš kelišpäi. Se om Francijan, Kanadan, Monakon, Bel'gijan, Šveicarijan, Lüksemburgan da erasiden-se Afrikan i Valdmerimaiden valdkundoiden oficialižeks keleks.
Pagižijoiden lugu om 274 millionad ristituid (2014) kuti mamankel' i toine kel', sidä kesken 76 mln ristituid (2012) kut mamankel'. Francijan kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal diakritižiden znamoiden ližadusenke. Reguliruindorganizacijad oma Francijan akademii (fr.: "Académie Française", vspäi 1635, sijadase Parižas) i Francijan kelen Kvebekan ohjastuz (fr.: "Office québécois de la langue française", "OQLF", vspäi 1961, sijadase Monreališ).
Francijan kel' kävutase ÜRO:n i EÜ:n ühteks radkelišpäi. Se om levitadud kaikil kontinentil, toine mugoine kel' om anglijan kel'.
Ümbrikirjutand.
Francijan kirjamišt mülütab 26 latiništ kirjant, niišpäi k- i w-kirjamed kävutasoiš ottud velgha verhiš sanoiš vaiše. Kirjamed diakritižidenke znamoidenke ei mülügoi päkirjamištho, no kirjutamine niita lugese grammatižeks petuseks oficialižikš. Diakritik kävutase vokaliden täht päpaloin (eéèêë — akut, gravis, cirkumfleks, trema) i kuvastab oiktad virkandad, eile painendad; sedil' Çç-konsonantas znamoičeb [s]-kulundad, eile [k], edel vokalid, päiči vokališ i, e. Painend om fiksiruidud jäl'gmäižel tavul.
Francijan kel' om flektivine verban aigoiden šingotadud sistemanke. Libui rahvahaližes latinan kelespäi (oli levitadud Rimalaižen imperijan provincijoiš) i läksi sišpäi edahamb mi toižed romanižed keled. Kacmata lugendan ohjandimiden olendha, piidab panda muštho kaikuččen sanan oiktad virkandad.
Olland Fransua

Fransua Olland, täuz' nimi om Fransua Žerar Žorž Nikolä Olland (; sünd. 12. eloku 1954, Ruan, Francii) om ranu 24. Francijan prezidentan da 66. Andorran ruhtinasen (15. semendku 2012 — 14. semendku 2017). Emmanuel' Makron vajehti händast radsijas.
Vs 2017 semendkun 14. päiväspäi Olland radab Francijan Konstitucižen Nevondkundan ühtnijan.
Biografii.
Fransua om sündnu Ruan-lidnha, Žorž-lekarin da hänen Nikol'-akan kanzha. Hän openzihe Valdkundaližen ohjandusen školas.
Olland eläb naimatoman. Hänel om nell' last. Vodespäi 2014 Fransua besedoičeb Žuli Gajie-aktrisanke.
.ad

.ad om Andorran Internet-domen. Se om avaitud 1996-nden voden 9. päiväl vilukud. Administriruiše Andorra Telecom-kompanijal. Vl 2015 pol'tošt tuhad domennimid oli .ad-zonas.
Registracii om lasktud kahtendel tazopindal i om röunatud nenil kategorijoil: Andorran rahvahanikad i Andorran torguindmarkoiden pidajad. Ühten ristitun domennimed oma röunatud koume-lugul. Ei sa kävutada specialižid simvolid domennimes. Andorran ohjastuz kodvib kaikuttušt registracijad.
Kahtenden tazopindan .nom.ad-domen kävutase personoiden saitoiden täht.
Stronghold (vändoiden serii)

Stronghold om kompjuterižiden vändoiden strategijan žanras serii.
Serijan säi om Firefly Studios.
Pälidn

Pälidn om ripmatoman valdkundan vai avtonomižen territorijan oficialine vanhemb lidn. Valdkundaližen tobmuden ülembaižed organad sijadasoiš siš — parlament, ohjastuz i valdkundan pämehen ofis, Ülembaine käskuzkund, mugažo verhiden maiden sur'oigenduzkundad. Valdkundan organoiden pala radab erasti toižiš lidnoiš, ozutesikš, Suviafrikan Tazovaldkundas.
Päine lidn om valdkundan kaikiš suremb lidn eläjiden lugun i ižanduzpotencialan mödhe päpaloin. Erased valdkundad sauvoihe specialižid lidnoid tehta pälidnan funkcijoiden mödhe, kut AÜV:oiden Vašington-pälidn, vai sirttas pälidnad geografižhe keskuzpalaha šingotamha territorijad, kut Naip'jido i Brazilia.
Kätas pälidnad valdkundan erižeks administrativižeks ühtnikaks paksumba kaiked, ičeze ohjanduzrežimanke. Valdkundan toižiden agjoiden päižed lidnad oma administrativižed keskused, pagišten tarkoikti.
Petroskoin flag

Petroskoin flag (, ) om Venäman Karjalan Tazovaldkundan Petroskoi-pälidnan üks' oficialižiš simvoloišpäi. Flagan proporcii om "2:3". Sädi Nikolai Triškov, lidnan päine pirdai.
Nügüdläine Petroskoin flag i Vahvištuz siš oma vahvištadud lidnan nevondkundan 24. kucundan 9. sessijal (pätand nomer XXIV/IX-175) 2001-nden voden 1. päiväl keväz'kud.
Ümbrikirjutand.
Flag om oigedsaumaine tera vauktan mujun. Lidnan pen' znam kuvadase teran hural üläčogal. Lidnanznaman leveduz otab flagan pidusen nelländest. Keskust flagan huras agjaspäi znamhasai om znaman levedusen pol', keskust flagan üläagjaspäi znamhasai om znaman levedusen nelländez. Lainhenvuitte sinine šoid sijadase flagan alahan, se otab flagan levedusen videndest.
Petroskoin lidnanznam

Petroskoin lidnanznam (, ) om Venäman Karjalan Tazovaldkundan Petroskoi-pälidnan üks' oficialižiš simvoloišpäi. Sen ezmäine versii oli väges vn 1781 elokuspäi. Nügüdläine variant om vahvištadud vn 2016 19. päiväl sulakud, sädajad — A. Maksimov i I. Jemelin. Pen' laud i täuz' toižend kävutasoiš ühtejiččil statjoil.
Ümbrikirjutand.
Pen' kuldaine laud kuvadase kompozicijan keskuses. Sen ülähän käzi ozutase pil'višpäi i pidab azur'žen laudan, kaks' artillerišt šlibakoid čepil (knippelid) oma keskuses ristan vuitte, alahan om koume ristikoittud hobedad pall'ad. Om ümbärtud Tön Rusttan Flagan ordenan lental. 
Municipaline venc om laudan päl. Laudan kaičijad: sep pall'anke pidab znamad penen laudan alahan kuvanke i Spasan Toižetamižen polkan leibgvardijan oficer 1700-nziden voziden formsobad päl pidab znamad penen laudan ülähän kuvanke. Hö seištas mustal kivirongul. Lidnan "ЗНАМЕНИТ"-deviz («tetab») om graviruidud mustoikš kirjamikš hobedaižel lental.
Taims-Skver

Taims-Skver () om tutab Nju Jorkan torg, AÜV. Sijadase Manhetten-saren i rajonan keskuzpalan suves, Brodvein i Seičemenden avenün ristikoičendal, 42. i 47. irdan keskustas, suvhe-suvipäivlaskmha Keskuzpuištospäi. Lidnan Teatraližen fartalan keskuz.
Edeline nimituz oli Longakr-skver (). Torg om nimitadud nügüdläižikš vn 1904 sulakuspäi «Nju Jork Taims»-lugendlehtesen udeks saudud «Times Building»-päfateran sijadusen mödhe (nüg. nimitase Uan-Taims-Skver).
Lidnan znamasine mel'heižtaho. Toine nimi — «mail'man ristte», sikš miše 300 tuhad jaugnikoid i turistoid päiväs da 50 mln vodes mändas läbi siš, 115 tuhad vedajid passažiroidenke päiväs, 170 tuhad ristituid ratas torgun pertiš.
Vives-i-Sisilja Žoan Enrik

Žoan Enrik Vives-i-Sisilja (, ; sünd. 24. heinku 1949, Barselon, Ispanii) om Urhelan arhiepiskop da üks' Andorran kahtes nügüdläižes ruhtinasespäi (47. lugul) vs 2003 semendkun 12. päiväspäi, Francijan prezidentanke ühtes.
Obiols Marija Roza Ferrer

Marija Roza Ferrer Obiols, vai muite Roza Ferrer (; sünd. 23. sulaku 1960 Seo-de-Uržel', Ispanii — kol. 10. uhoku 2018, Andorr la Vel'j, Andorr), oli Andorran politikanmez', oti Andorr la Vel'jan pämehen radnukust (07.12.2007—22.01.2015). Vn 2015 sulakuspäi vhesai 2016 naine radoi Andorran ohjastusen ministran tervhudenkaičendan i radon sferas.
Biografii.
Tuleban aigan politikanmez' openui Barselonan universitetas, tedoiži oiktust. Naine zavodi juristan kar'jerad vl 1979, radoi valdkundaližes i privatižes sektoroiš.
Roza Ferrer ühtni "Renovació Parroquial"-partijha vl 1983 i muga zavodi ičeze politišt kar'jerad. Möhemba hän oli "Entesa i Progrés"-kundan ühtnijan. Vl 2001 naine kändihe Andorran Socialdemokratižen partijan ühteks alusenpanijoišpäi i radoi siš sekretarin, sen jäl'ghe rahvahidenkeskeižiden kosketusiden pämehen.
Andorran valdkundznam

Andorran valdkundznam () om Andorran Ruhtinazkundan üks' oficialižiš simvolišpäi. Nügüdläine versii om sätud 13.-16. voz'sadan istorižel ezikuval, se om olmas vspäi 1959 i om vahvištadud oficialižeks vn 1993 Konstitucijal.
Ümbrikirjutand.
Valdkundznaman laud om nell'palaine, Andorran valdoičijoiden lugun mödhe:
Ühthine latinankel'ne "Virtus unita fortior"-deviz valdkundznaman alahas znamoičeb «Olem väges ühtes».
Andorran flag

Andorran flag () om Andorran Ruhtinazkundan üks' oficialižiš simvolišpäi. Nügüdläine flag om vahvištadud 1866-ndel vodel.
Flagan proporcii om "7:10". Kogoneb koumes püštoiktas tazostadud šoiduspäi: sinine huralpäi, pakuine keskuzpalas, rusked oiktalpäi. Andorran valdkundznam kuvadase flagan keskuses.
Flagan mujud oma ottud Francijan i Ispanijan flagoišpäi, niiden ezitajad oma Andorran tobmudes tähäsai. Pojav flag om Romanijal, Moldoval i Čadal.