Iževsk

Iževsk (, ) om lidn da lidnümbrik Venämas. Se om Udmurtijan Tazovaldkundan pälidn da kaikiš suremb lidn, Volgaveren i Uralan azegtegimišton da kul'turan järed keskuz. Zav'jalovon rajon ümbärdab lidnad kaikiš polišpäi.
Istorii.
Ezmäižed eländpunktad oliba lidnan territorijal 3.−5. voz'sadal. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1760 kuti "Iževskan tegim"-radnikžilo ümbriradamha raudkivendod Blagodatnai-mägespäi. Nimitihe žilod Iž-jogen mödhe ().
Radnikžilo sai lidnan statusad nügüd'aigaiženke nimenke vl 1918. Vl 1921 regionan keskuz oli sirtud sihe Glazovaspäi. Vozil 1984−1987 lidnan nimi oli "Ustinov" ().
Iževsk šingotase terasen tegimel (valamine i vanund), mašinansauvomižel (azegišt, «Lada»-kebnavtod, mašiništ kivivoin da gazan samižen täht), elektrotehnižel sarakol («Iževskan mototegim», elektromehanine tegim i radiotegim), kivivoin i turbhan samižen edheotandoil, sömtegimištol, sauvondal da sen materialiden pästandal (keramižed i raudbetontegesed), kahtel omblendfabrikal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase kukhikahal tazangištol, 140 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Iž-jogi läbitab lidnad (237 km pitte, Kamanjogen oiged ližajogi), se om madal laivoid vaste. Iževskan vezivaradim (uit) om 22 nellikkilometrad pindanke, se om tehtud eländpunktan alusenke padoseinil.
Matkad Moskvhasai om 1180 km päivlaskmha avtotedme. Lähembaine sur' lidn om Perm' 281 km pohjoižpäivnouzmha avtotedme.
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +3,0 C°, kezakun-elokun +16..+19 C°, tal'vkun-uhokun −11..−12 C°. Ekstremumad oma −47 C° i +38 C°. Paneb sadegid 511 mm vodes, kaikiš vähemb uhokus-sulakus (21..26 mm kus). Mahusen kül'mandan süvüz oleskeleb 170 santimetrhasai.
Tobmuz.
Iževsk om üks'jäižeks eländpunktaks lidnümbrikos.
Edeline lidnan pämez' om Jurii Türin (reduku 2015 — semendku 2018).
Eläjad.
Vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe Iževskan eläjiden lugu oli 628 116 ristitud, vn 2021 — 623 472 ristitud, tazovaldkundan ristitišton kaks' videndest eläb siš. Kaik 646 277 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 650..655 tuh. ristituid vozil 1992−2001.
Rahvahad (enamba 0,3 % vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 68,8 %, udmurtalaižed — 14,8 %, totarlaižed — 8,9 %, ukrainalaižed — 0,7 %, azerbaidžanlaižed — 0,4 %, marilaižed — 0,3 %, toižed rahvahad — 6,1 %.
Ortodoksižen hristanuskondan koumekümne nell' pühäpertid oma avaitud lidnas: koume päjumalanpertid, kaks'kümne jumalanpertid, kümne časounäd, vanhuskolaižiden jumalanpert'. Protestantizman «Filadel'fii»-jumalankodikundan pühäpert' om saudud. Armenijan jumalankodikundan pühäpert' om letud. Islaman koume pühäpertid oma saudud: pämečet', «Iman Nuri»-pühäpert', keskuzline mečet'. Buddizman «Karma Kagju»-školan keskuz radab.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma 207 päivkodid, 65 keskškolad, nell' gimnazijad, 12 liceid, specialižed (korrekcižed) školad, nell' ehtališt školad. Professionaližen opendusen aluzkundad oma ühesa kolledžad, kahesa tehnikumad. Kaik nell' valdkundališt üläopendusen aluzkundad oma avaitud i niiden läz kümned filialad toižiš lidnoišpäi (Moskv, Samar, Kirov, Glazov) ratas lidnas.
Transport.
Avtobusad, trolleibusad, tramvaid da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Rengazavtote om sauvomas vspäi 2002.
Ühtennimine tatanmaine civiline "Iževsk"-lendimport ("ИЖВ / IJK / USII", 544 tuh. passažiroid vl 2021) om üks'jäine lendimport Udmurtijas matknikoiden täht, se sijadase Zav'jalovon rajonas vižtoštkümnes kilometras päivnouzmha lidnan keskuzpalaspäi. Tehtas reisid Venäman järedoihe lidnoihe i Mustmeren regionan lebutahoiže.