Mustikaine

Mustikaine ("mustik" om paginsana) vai Järgeline mustikaine, vai Mirtanlehtesine mustikaine () om madal varz'hein Kanabränvuiččed-sugukundaspäi. Se kazvab Evrazijan pohjoižes, Grenlandas da Pohjoižamerikas.
Mustikaižen marjad oma södabad. Kävutadas marjoid da lehtesid vaumičemha zellid. Erašti kazvatadas mustikašt mäguziš čomitesen täht.
Etimologii.
Heimon tedonimi om saudud latinan kelen "vacca"-sanaspäi — «lehm», sikš miše sen erasiden erikoiden lehtesed sättutadas sötamha živatoid.
Erikon "myrtillus"-nimituz om vähenzoitai sana "myrtus"-nimespäi — «mirt», mustikaine om penen mirtan kartte.
Vepsän «mustikaine»-nimi om sündnu marjoiden mujuspäi. Sen ližaks, marjad mustenzoittas käzid da sud.
Se om mel'hetartui, miše kaktusoiden "Myrtillocactus"-heimon nimituz om saudud mustikaižen latinan nimespäi ("Vaccinium myrtillus"). Neniden kaktusoiden marjad da mustikaižen marjad oma pojavad toine toižhe ičeze irdnägus.
Ümbrikirjutand.
Mustikaine om marjasine varz'hein 10..50 sm kazvol, i tundr-zonas se kazvab madme.
Lehtesed oma järgetud, pened, sonekahad, nahkakahad da munanvuiččed ičeze pindal. Ned lanktas maha tal'vele. Vihman aigan vezi jokseb varziden kurnunvuiččidme lehtesidme jurele.
Kazmusel leved juruz om olmas, se andab äi vezoid.
Mustikaine änikoičeb semendkus. Sen änikod oma vauktad vihandokahudenke vai ruzavudenke, oiktad, išttas üksin. Änik om kumartud alahaks, se kaičeb ičeze heid'omad märgudespäi. Änikoiden päižed pölüstoitajad oma kodimezjäine da učubras.
Marjad oma mustad siniženke loštanke vahakerthen tagut, vai todesižeks mustad kertheta. Vahasine kerteh heittas kebnašti, i sid' nimitihe marjoid oikti. Marjoiden südäin om purpurine. Keskmäine semniden lugu om läz 20 paksumba kaiked, no voib olda 40-ki. Meclindud žouptas marjoid da kanttas edahaks niiden sulatomid semnid.
Mustikaine kazvab pohjoižagjoiš da mägisel'giš, soiš tobjimalaz, no vasttase mecoiš-ki (paksumba pedajikoiš).
Mustikaižen gibrid bolanke putub Päivlaskmaižes Evropas, nimitadas sidä "Vaccinium × intermedium" Rute.
Kävutand.
Sömha.
Mustikaižen marjad kävutasoiš sömha eläbalaz da röudumižen jäl'ghe, mugažo vaumičemha nalivkad, tislid, keitišt, pirgoid (mustiknik, vai mustikpirg).
Mustikaižen varded oma hüväd mezikazmused, anttas äi nektarad. Aromatakaz mustikaižmezi om vauvaz ruzavudenke.
Zelläks.
Painajad substancijad: kondensiruitud dubindsubstancijad (5..7%), antocianad, pektinad.
Mustikaižen marjoiš om vähä fruktmuiktusid, no niiš om äi A-, B- da C-vitaminoid, äi manganad, magnijad da kal'cijad, mugažo äi sömkuiduid da flavonoidoid.
Mustikaižen kävutandan sega om siš, miše sen sur' lugumär kucub umbaidust.
Medicinas kävutadas mustikaižen marjoid (), lehtesid da varzid ("Cormus Vaccinii myrtilli").
Mustikaižen marjad, kävutamha zelläks, pandas varha küpsikš täuzin (heinkun — elokun aigan), i lehtesed — änikoičendan aigan. Šil'ptäs niid käzil da kuivatas räusthan al. Mugoine torhuz varadase bumagasižiš šauguižiš, konorüziš, konoriš. Kävutandan strok om penemb, mi kaks' vot.
Marjad da lehtesed kävutasoiš sil'miden, südäikohtsoližen traktan läžundoiden aigan, sahardiabetan aigan, mugažo sijaližikš: poltatesiden da südäisatatesiden tervehtamha, stomatitad da gingivitad vaste. Ottas kävutamižhe niid gerontologijas-ki.
Lehtesed da varded kävutasoiš sihlaiženke, fasolinke da imičaiženke segoitaden spravitamha diabetan augotižformid.
Veresed marjad oma tarbhaižed cingad vaste.
Keittud marjad, keitoz vai tisel' kuivatud marjoišpäi abutadas uitod vaste.
Muzasinižed mustikaižen marjad mülütadas äi antocianad. Kut nägub tedoližiš kaclendtegoišpäi, niiden kävutand aleneb südäikeran, verenvendsisteman, sil'miden läžundoiden riskad, mugažo se om rakanvastaine zell'.
Ottud kogonaz mustikaižen unotez om pöltusenvastaine zell'. Se vedab poiš da tervehtab glaukomad, sikš miše paremboičeb verenjoksendan sil'män verkhel'pkele.
Himijas.
Mustikaižen mujutai substancii — se om PH-indikator, kudamb vajehtab ičeze mujun sinižeks muiktuzmäran alendusen aigan.
Sömtegimištos.
Mustikaine kävutase ruskedsinižeks kazmuzmujutimeks, ozutesikš, kleimdamha lihad.
Kuti pramozl.
Marjoiden poimind tob äjile külänikoile znamakahid saližrahoid.
Mustikaižhe sidodud vepsän muštatišed da ozoitesed.
Ozoitez.
Must härgääne, hirašine händaan'e (mustik).