Tolido (Ogajo)

Tolido ( [tə'li:doʊ]) om AÜV:oiden lidn Ogajo-štatas sen pohjoiženno röunanno Mičigan-štatanke. Lidn om štatan nellänz' surtte, Lukas-ümbrikon administrativine keskuz.
Lidn vasti Mail'man kupkad joudjaližes borcuindas 17 kerdad.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud nügüdläižhe sijha vl 1837. Zavodi kazda portaks Momi-jogen i Suriden järviden keskes.
Tolido šingotihe i jätkab šingotest raudtesol'meks, stöklan i stökolkuidun tegimil, avtodetaliden edheotandoil i Jeep-avtoiden (Fiat Chrysler Automobiles) tegimel.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase štatan lodehes-pohjoižes, Eri-järven päivlaskmaižel randal, 187 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, Momi-jogensunno (). Matkad štatan administrativižhe Kolumbus-keskushesai om 196 km suvhe orhal vai 233 km avtotedme. Kanadan territorii zavodiše Eri-järven vastrandal, pohjoižpäivnouzmha.
Klimat om ven kontinentaline nell'sezonine, Eri-järv pehmdab säd. Keza om päivoikaz lujas, tal'v om pil'vekaz. Voden keskmäine lämuz om +11,2 C°, kezakun-sügüz'kun +19,1..+24,1 C°, tal'vkun-uhokun −2,5..+0,4 C°. Ekstremumad oma −29 C° (viluku) i +41 C° (heinku). Kezaaigan minimum om 0 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +23 C° (uhoku). Ei voi panda halad heinkus-elokus vaiše (elokun minimum om +1 C°). Il'man lämuz voib ületada +20 C° miččel taht kul. Paneb sadegid 889 mm vodes, kuidme läz tazomäras, enamba sulakus-kezakus (88..97 mm kus), vähemba tal'vkus-uhokus (58..62 mm kus). Paneb lunt 95 sm tal'ves 31 päivän aigan, lumikatken keskmäine korktuz sase 13 santimetrhasai vilukus-uhokus. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 66..72 % röunoiš keväz'kus-heinkus, 73..78 % toižiš kuiš.
Eläjad.
Vn 2010 AÜV:oiden rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 287 208 ristitud, vn 2020 — 270 871 ristitud. Vl 2015 lidnan ristitišt oli 279 789 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 383 818 eläjad vl 1970. Kaik 608 tuhad eläjid om ezilidnoidenke (2020, vl 2010 oli 650 tuhad).
Augotižlibundan mödhe (2020): evropalaižed (ispanijalaižita) — 55,45 %, afroamerikalaižed — 28,21 %, ispanijalaižed i latinamerikalaižed — 8,91 %, azijalaižed — 1,16 %, indejalaižed — 0,24 %, valdmerimalaižed — 0,03 %, segoitadud augotižlibundanke — 5,50 %, toiženke augotižlibundanke — 0,51 %.
Tolidon universitet (, 17 tuh. üläopenikoid vl 2021) radab 19. voz'sadan lopuspäi, sirdi ezilidnaspäi nügüdläižele sijadusele vl 1931.
Transport.
Avtobusad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas sen ezilidnoidenke. Tolidon päraudtestancii vastsi 66,4 tuhad matknikoid vl 2011. Jogapäiväližed passažirjonused läbitadas lidnad, ajadas Čikago — Nju Jork / Boston i Čikago — Vašington jonoil. Port om videnz' surtte Suriden järviden randoil.
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline "Tolido Ekspress"-lendimport ("TOL / KTOL", 180 tuh. passažiroid vl 2015, läz 100 reisad päiväs vl 2022) sijadase kuz'toštkümnes kilometras päivlaskmha lidnaspäi i om penen kommertižen aviacijan täht päpaloin. Tehtas passažirreisid Florid-štatan koumhe lendimportha, toižed tondan punktad oma Finiks (sezonine), Los Andželes, Las Vegas, Čikago, Nju Jork, Vašington. Om regulärižid jügureisid Tehas-, Florid-štatoihe i Meksikan (Gvadalahar) lidnoihe. Toine rahvahidenkeskeine "Detroit Metropolitan"-lendimport radab 55 km pohjoižhe lidnaspäi. Kaks' tošt lendimportad oma avaitud penen aviacijan täht ezilidnoiš.