Gelendžik

Gelendžik () om Venäman lidn da meriport Krasnodaran randas. Se om randan seičemenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Gelendžikan lidnümbrikon administrativine keskuz. Om federaližen lidnan-kurortan statusanke vspäi 2001.
Istorii.
Ristitud elädas lidnan ümbrištos amussai. Olnuded viž tuhad vozid tagaz bronzaigan heimod jätiba dol'menid mägipautkil. Ende oliba olmas lidnan territorijal: grekine "Torik"-kolonii (6. voz'sada e.m.e.), rimalaine "Pagri"-port (63. voz' EME), Vizantijan "Eptal"-laht (6. voz'sada m.e.) i Genujan "Mavrolako"-lidnuz (13. voz'sadaspäi). Eländpunkt nimitaškanzihe Gelendžik:aks Ottomanan imperijas (15. voz'sadan lop — 1829).
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1831 kuti "Gelendžikan varmitez" (). "Gelendžik"-žilo () sai lidnan statusad vl 1915. Vozil 1923−1963 oli Gelendžikan rajonan keskuseks sen tühjitushesai. Muretihe lidnad avialondoil Toižen mail'man sodan aigan, sen jäl'ghe udessaudihe lidnan pertid.
Gelendžikan ižandusen päsarakod oma turizm (läz 20 sanatorijad, koume akvaparkad, puištod, kül'bendrandan 20 km, enamba 3,5 mln lebaidajid vl 2021) i sömtegimišt (sidä kesken vinan edheotand). Tedoaluzkundad i jüguiden meriport ratas lidnas mugažo.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon päivlaskmas-lodehes, Mustmeren da sen Gelendžikan lahten randal, 15 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kavkazan Markoth-mägisel'g sauptab oiktoid teid kontinental.
Matkad Krasnodarhasai om kahesakümne viž kilometrad pohjoižpäivnouzmha orhal vai 180 km avtotedme. Lähembaine lidn om Novorossiisk kaks'kümnes kilometras lodeheze orhal vai 30 km «Don»-avtotedme (M4-trass).
Klimat om subtropine meren, ezimägišton pirdoidenke. Voden keskmäine lämuz +12,4 C°, heinkun +23,1 C°, vilukun +2,3 C°. Ekstremumad oma −22 C° (viluku) i +39 C° (heinku). Kezaaigan minimum om +5,6 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +21,0 C° (tal'vku, uhoku). Ei voi panda halad semendkus-sügüz'kus (semendkun minimum om +0,3 C°). Paneb sadegid 849 mm vodes, enamba kül'mkus-uhokus (74..125 mm kus), vähemba sulakus-semendkus i heinkus-elokus (53..56 mm kus). Meriveden keskmäine kuine lämuz ületab +18 C° kezakus-redukus (+24..+25 C° heinkus-elokus), vajehtase +7,7..+11,4 C° röunoiš tal'vkus-sulakus.
Tobmuz.
Kaik 15 žilod da viž futorad mülüdas lidnümbrikho Gelendžikan ližaks, ühtištadas niid nell'hä küläümbrikho. Lidnümbrikon pind — 1227,54 km².
Viktor Hrestin radoi lidnan da lidnümbrikon edeližel pämehel (2008−2018).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 54 980 ristitud, lidnümbrikon — 91 126 ristitud, vn 2021 lidnan — 80 204 ristitud. Vl 2018 kaik 76 830 ristitud elihe lidnas i 117 546 ristitud kaikes lidnümbrikos. Lidnan kaikiš suremb kaikenaigaine ristitišt oli 80 706 eläjad vl 2024.
Rahvahad (enamba 1 % vl 2010, lidnan eläjad): venälaižed — 76,2 %, grekalaižed — 4,3 %, armenijalaižed — 2,7 %, ukrainalaižed — 2,3 %, toižed rahvahad — 3,9 %, rahvahuden ozutandata — 10,6 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks'toštkümne pühäpertid oma saudud lidnas: Sündun Voznesenjan kafedraline päjumalanpert', ph. Ondrijan Ezikuctud päjumalanpert', viž jumalanpertid i viž časounäd.
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad.
Privatine Gelendžikan tehnikan, ekonomikan da oiktusen kolledž om lidnan professionaližen keskopendusen aluzkundaks, mugažo toižiden kolledžiden kaks' filialad (Krasnodar, Novorossiisk). Üläopendusen aluzkundoiden kaks' filialad (Krasnodar).
Transport.
Avtobusad, kervačted (kaks' jonod), merilikutimvenehed, maršruttaksid da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. Lähembaine raudtestancii sijadase Novorossiiskas.
Civiline "Gelendžik"-lendimport ("GDZ / ГДЖ / URKG", 1,04 mln passažiroid vl 2021) sijadase kümnes kilometras lidnan keskusespäi lodeheze avtotedme. Tehtas vaiše tatanmaižid passažirreisid Venämadme. Sätas čarterreisid gidrolendimportaspäi lähižihe järedoihe lidnoihe.