tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Portsmut (Anglii)

Portsmut ( [ˈpɔːrtsməθ]) om lidn da järed meriport Suren Britanijan suves. Se om Anglijan unitarine ühtnik, mülüb Hemp-grafkundha, no ičeohjastusenke.
Istorii.
Eländpunkt sai lidnan oiktusid vl 1194. Lidn om laivansauvomižen keskuz amussai. Alištui lujile bombardiruindoile Toižen mail'man sodan aigan.
Britanižen sodamerilaivišton baz i järed läžundkodi sijadasoiš täs. Kalanpüdandan laivišt baziruiše lidnas mugažo. IBM-korporacijan evropine päfater radab Portsmutas.
Geografijan andmused.
Lidnan tobj pala sijadase Portsi-sarel Te Solent-sal'mes (La Manšan pohjoižpala). Portsmut ühtenzoitase ehtatimel Uait-sarenke. Matkad Londonhasai om 110 km pohjoižpäivnouzmha. Järed Sautgempton-lidn om 31 kilometras lodeheze.
Klimat om ven valdmeren, paneb lunt tal'vel harvoin lujas. Päivän keskmäine lämuz om +15..+22 C° heinkus-elokus, +4..+10 C° tal'vkus-keväz'kus. Ekstremumad oma −8 C° i +35 C°. Paneb sadegid 647 mm vodes, enamba redukus-tal'vkus (72..81 mm kus), vähemba sulakus-elokus (28..43 mm kus). Meriveden lämuz vajehtase +9..+10 C° röunoiš vilukus-sulakus i ližadub +17 Cel'sijan gradushasai sügüz'kus.
Eläjad.
Vn 2011 Suren Britanijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 205 400 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 233 545 eläjad vl 1951, vodele 1981 se poleni i oli 175 382 eläjad. Lidn mülüb Suvižen Hempširan konurbacijha pol'tošt millionad ristitištonke.
Portsmut om ühtennimižen futbolkluban päsijaduz.
Transport.
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas. Ned i raudtejonused ühtenzoittas ezilidnoidenke. Kaik viž raudtestancijad jätktas radod Portlendas. Lidnan rahvahidenkeskeine meriport om kahtenz' surtte valdkundas ehtatimiden lugun mödhe. Vl 2022 meriport vastsi 6,9 mln passažiroid i ümbriradoi läz 1 mln tonnoid jüguid.
Lähembaine rahvahidenkeskeine civiline "Sautgempton"-lendimport sijadase 32 km lodeheze läz Sautgempton-lidnad, siš-žo aglomeracijas.
Portsmut

Portsmut ( [ˈpɔːrtsməθ]) om toponim anglijankel'žiš valdkundoiš i laivoiden nimi. Se voib znamoita:
Keiptaun

Keiptaun ( [keɪp tʰaʊn], [ˈkɑːpstat], [íkáːpa], ) om lidn Suviafrikan Tazovaldkundan suvipäivlaskmas. Se om Päivlaskmaižen Kapan provincijan administrativine keskuz, valdkundan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Suviafrikan Tazovaldkundan parlament i ohjastusen erased-se aluzkundad sijadasoiš Keiptaunas.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1652 alamalaižen Jan van Ribek:an ekspedicijal kuti lidn da port Atlantižen valdmeren randal Hüvän Toivon nemenno varatoitamha laivoid söndtavaroil. Oli Kapan kolonijan (1795−1910) pälidnaks. Lidnan municipalitet om sätud vl 1839. Ezmäine raudtekeskust om saudud lidnas vl 1859, raudteverk šingotihe teravas Kapan kolonijas 1870-nzil vozil. Keiptaunan znamoičend poleni Suecan kanalan avaidusenke vl 1869, no almazoiden löudmine vl 1867 i vn 1886 kuldsäruläžund ližazi immigrantoiden lugud. Johannesburgan i Pretorijan rajon dominiruib valdkundas 20. voz'sadan augotišespäi.
Keiptaun šingotase meriportal, finansižil holitišil, torguindal, sauvondal, sömiden da jomiden pästandal. Lidnan vozne saliž oli 78,7 mlrd US$ vl 2011, ühtele hengele — 19,656 US$.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase mererandal, 0..1087 m ü.m.t. korktusil (Laudanvuitte mägi). Enamba 70 mägenpäd korktemb mi 300 metrad seištas lidnas.
Klimat om subtropine Keskmeren toižendan, päivoikaz vodes läbi. Voden keskmäine lämuz om +17,3 C°, tal'vkun-keväz'kun +20,5..+21,9 C°, kezakun-elokun +12,7..+13,2 C°. Ekstremumad oma −1,3 C° (kezaku, heinku) i +45,2 C° (viluku). Kezaaigan minimum om +6,2 C° (tal'vku), tal'vaigan maksimum om +32,0 C° (eloku). Voib panda halad kezakus-elokus vaiše. Il'man lämuz voib ülitada +28 C° miččel taht kul. Paneb sadegid 493 mm vodes, enamba semendkus-elokus (61..92 mm kus), vähemba tal'vkus-keväz'kus (9..13 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 71..74 % röunoiš redukus-keväz'kus, 77..81 % sulakus-sügüz'kus.
Tobmuz.
Lidnan tobmuden pämez' om mer (, ). Edeližed merad oma Deniel Plato ("Daniel Plato", kül'mku 2018 — reduku 2021, semendku 2009 — semendku 2011), Patrisija de Lill' ("Patricia de Lille", kezaku 2011 — reduku 2018).
Eläjad.
Vl 1901 kaik 171 tuh. ristituid elihe lidnas. Vodele 1970 lidnan ristitišt ületi millionad i oli 1,114,000 eläjad. Vl 2011 lidnan eläjiden lugu oli 3,740,025 ristitud ezilidnoidenke. Kaikiš suremb lidnan ristitišt ezilidnoidenke om nügüd' (ületi 5 mln vl 2025), SIDS:an pošav i reskveden mairiž (25 litrad päiveses ühtele hengele vl 2018) ei ole telustandoikš lidnalaižiden lugun ližadusele.
Ristitišt om erazvuitte augotižlibundan mödhe: orjiden jäl'gelaižed (Malaizii, Indonezii, Madagaskar), sijaližed afrikalaižed, vaugedverižed (Alamad, Germanii, Portugalii). Keiptaun om afrikaans-kelen kodimaks.
Transport.
Avtobusad da taksid oma kundaližeks transportaks. Järed meriport radab lidnas.
Keiptaunan rahvahidenkeskeine lendimport ("CPT / FACT", 10,7 mln passažiroid vll 2017 sulaku — 2018 keväz'ku) om kahtenz' surtte SAT:as. Se sijadase kaks'kümnes kahtes kilometras päivnouzmpolehe lidnan keskuzpalaspäi, oigendab reisid Pohjoižamerikan, Evropan da Azijan verhiže maihe, man irdpolele da südäimehe.
Pleven

Pleven () om lidn Bolgarijan pohjoižes. Se om valdkundan seičemenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Plevenan agjan (vspäi 1999) i kundan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunkt mainitase dokumentoiš ezmäižen kerdan vl 1270 kuti . Vl 1899 raudte läbiti lidnad.
Pleven šingotase mašinansauvomižel (pressad, turbinad, avtokabeläd, ventiläciž-klimatine mašiništ), sauvondmaterialiden pästandal (sendvičpanelid), sömtegimištol, sobiden tehmižel, stökolmülüiden tegimel.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Dunain tazangištol, 116 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Dunaihesai om 35 km pohjoižhe (se-žo Romanijan röun), Sofii-pälidnhasai om 132 km suvipäivlaskmha orhal vai 165 km avtotedme.
Eläjad.
Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 110 520 ristitud (agjan kaks' videndest), lidnankundan — 147 109 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 132 tuhad eläjid vl 1987.
Rahvahad (lidnan eläjad, enamba 0,4% vl 2011): bolgarijalaižed — 89,2%, turkad — 1,4%, čiganalaižed — 1,0%, toižed rahvahad — 0,4%, rahvahuden ozutandata — 8,0%.
Medicinine universitet radab lidnas.
Sumad

Sumad ( [ˈsumɪ], ) om lidn Ukrainan pohjoižpäivnouzmas. Se om Suman agjan administrativine keskuz (vspäi 1939) da kaikiš suremb lidn.
Istorii.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1655 kuti "Sumin lidnuz", nimitihe Sum- da Sumk-jogiden mödhe. Se sai lidnan statusad vl 1780.
Sumad šingotasoiš nenil sarakoil: mašinansauvomine (himižen sarakon, kivivoinveimiden pompandstancijoiden, sömtegimišton täht), himine (substancijad, sauvondmujud), sömtegimišt (saharfabrik, vintegim, maidtegim, leibänproduktoiden kombinat), mugažo porcellanantegim radab (astjad i astjištod). Elektronižmikroskopiden edheotand eile rados.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Pslanjogen randoil (, Dnepran hura ližajogi), 138 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Venäman röunhasai om läz vižkümned kilometrad pohjoižhe (Kurskan agj) i päivnouzmha (Belgorodan agj), Kijev-pälidnhasai om 303 km päivlaskmha orhal, 338 km avtotedme vai 350 km raudtel. Lähembaine järed lidn om Har'kov 135 km suvipäivnouzmha orhal.
Tobmuz.
Sumad jagasoiš kahteks rajonaks: Kovpakan () i Jogentagaine ("Зарічний"). Kaik kuz' žilod oma alištunuded lidnan tobmudele 2900 eläjad ühthiženke ristitištonke (2012, Piščanen küläkund pohjoižhe lidnaspäi), lidnan pind niidenke om 145 km².
Lidnan suim () kogoneb 42 deputataspäi. Valitas lidnan pämest nelläks vodeks. Edeližed lidnan pämehed oma Oleksandr Lisenko ("Олександр Лисенко", radoi vn 2014 semendkuspäi vn 2023 redukuhusai), Gennadii Minaev ("Геннадій Мінаєв", keväz'ku 2006 — uhoku 2014).
Eläjad.
Vl 2013 lidnan eläjiden lugu oli 269 177 ristitud, vl 2018 — 264 483 ristitud (23. sija valdkundas). Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 307 tuh. eläjid vl 1993.
Rahvahad (enamba 1 % vl 2001): ukrainalaižed — 84,5 %, venänikad — 12,5 %, toižed rahvahad — 3,0 %.
Transport.
Avtobusad, trolleibusad i maršruttaksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Avtobusad i ezilidnelektrojonused ühtenzoittas ezilidnoidenke i järedoidenke lidnoidenke.
Valdkundaline civiline "Sumad"-lendimport ("UMY / UKHS") sijadase kudes kilometras suvipäivlaskmha lidnan keskuzpalaspäi. Tehtas reguläritomid reisid. Kävutase avtoiden ozutelendoiden sijaduseks.
Portsmut (Nju Gempšir)

Portsmut () om AÜV:oiden lidn da port Nju Gempšir-štatan suvipäivnouzmas. Mülüb Rokingem-ümbrikho, sen nellänz' surtte lidn i municipalitet, üks'jäine "siti"-statusanke.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1630, evropalaižiden ezmäine žilo štatan territorijal. Kirjutihe peneks lidnaks () vl 1653. Štat sai nimitust Anglijan Hemp-grafkundaspäi, i lidn om nimitadud sen järedan Portsmutan mödhe. Sai "siti"-statusad vl 1849. Kožundakt om allekirjutadud neciš lidnas Venäman i Japonijan keskes sodan lopindaks vl 1905.
Portsmut om laivansauvomižen taho lidnan alusenpanendaspäi. Štatan üks'jäine valdmeriport radab siš. vedenalaižiden laivoiden sauvomine tegese lidnanno, sodabaz-ki oli Vilusodan aigaspäi. Lidn šingotase mugažo verhiden maiden dokumentoiden valdkundaližel keskusel, biotehnologižen «Lonza Biologics»-kompanijan palakundal, «Liberty Mutual»-varmituzkompanijan palakundal, kül'menzoittud jogurtan edheotandal, pakuitadud programholitusen «Bottomline Technologies»-kompanijal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Atlantižen valdmeren randal, kuz' metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Klimat om ven neps. Voden keskmäine lämuz om +8..+9 C°. Ekstremumad oma −32 C° i +40 C°. Paneb sadegid 1287 mm vodes, läz tazomäras kuidme (91..126 mm kus).
Eläjad.
Vn 2010 AÜV:oiden rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 21 233 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 25..26 tuhad eläjid vll 1960−1990 (26 900 rist. vl 1960).
Profopendusen koumen aluzkundan kampusad ratas lidnas, niiden keskes Franklin Pirs-universitetan kampus (päfater om štatan Rindž-lidnudes) i kahten kolledžan.
Edeline lidnan pämez' (mer) om Džek Blelok (radoi vspäi 2016, "Jack Blalock").
Polokvane

Polokvane (sesoto i , anglijan virkand: [ˌpɒləˈkwɑːnɪ]) om lidn Suviafrikan Tazovaldkundan pohjoižpäivnouzmas. Se om Limpopon agjan i Polokvane-municipalitetan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1886 kuti "Pitersburg" (afrikaans i ). Vl 1992 se sai "city"-statusad "town:an" sijas. Udesnimitihe vn 2005 uhokus, nimituz znamoičeb «varuitoi sija» sesoto-kelel.
Polokvane šingotase bankingal, ekoturizmal, jomiden tehmižel (Coca-Cola, olud), radioladimiden pästandal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan keskuzpalas, 1310 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Ühtenzoitase raudtel Johannesburganke da toižidenke järedoidenke lidnoidenke.
Klimat om subtropine pol'kuiv mägišton. Voden keskmäine lämuz om +17,7 C°, kül'mkun-keväz'kun +20..+22 C°, kezakun-heinkun +11..+12 C°. Ekstremumad oma −3 C° i +38 C°. Paneb sadegid 478 mm vodes, enamba kül'mkus-vilukus (81..85 mm kus), kuiv sezon oleskeleb kezakus-elokus (14 mm pordos).
Eläjad.
Vl 2011 lidnan eläjiden lugu oli 130 028 ristitud. Kaik 629 tuhad eläjid om municipalitetas 3766 km² pindal (2011), lidn mülüb sihe.
Rahvahidenkeskeine civiline Polokvane-lendimport ("PTG / FAPP", 58 tuh. passažiroid vl 2010, ende "Gateway") radab ani lidnan pohjoižröunan taga. Tehtas reisid Johannesburgha.
Pitermaricburg

Pitermaricburg (angl. i , angline virkand [ˌpiːtərˈmærɪtsbɜːrɡ], ) om lidn Suviafrikan Tazovaldkundan päivnouzmas. Se om Kvazulu-Natal-agjan pälidn sädandan aigaspäi vl 1994. Lidn mülüb Msunduzi-municipalitetha 634 km² pindanke, sen ristitišt om 618 536 eläjad vn 2011 rahvahanlugemižen mödhe.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1838, nimitihe riktud zululaižil buralaižiden lideriden muštho: Piter Retif i Gerhard Maric. Lidn oli buralaižiden Natal'-tazovaldkundan pälidnaks alusenpanendan aigaspäi, vll 1910−1994 — valdkundan Natal'-provincijan administrativižeks keskuseks.
Pitermaricburg ezilidnoidenke šingotase alüminijan tehmižel, kivivoin ümbriradmižel, taholižen mecan i citruskazmusiden ümbriradajil edheotandoil. Tekstiline tegimišt i kengiden pästand oliba šingotadud i dominiruiba 20. voz'sadan lophusai.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan keskuzpalan suvipäivlaskmas, 596 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Klimat om subtropine. Ekstremumad oma −4 C° i +42 C°. Paneb sadegid 832 mm vodes, vähemba kezakus-elokus (23 mm pordos), enamba vilukus (155 mm).
Eläjad.
Vl 2011 lidnan eläjiden lugu oli 223 448 ristitud.
Mamankel' (ezmäine kel', 2011): zulun kel' — 57,0 %, anglijan kel' — 28,9 %, afrikaans — 4,2 %, kosan kel' — 3,5 %, toižed keled — 6,4 %.
Durbanan tehnologižen universitetan (vspäi 2002) kaks' kampusad seičemespäi ratas lidnas. Kvazulu-Natalan universitet om sätud kahten universitetan ühtištusel vl 2004, sen üks' kampus videspäi om Pitermaricburgas.
Mekk

Mekk (, "Makka" [ˈmæk.kæ], mugažo مكة المكرّمة "Makka-al-Mukarrama" — «Ülev Mekk», "Bakka" om amuine nimi) om Saudan Arabijan lidn-millioner, ühtennimižen agjan pälidn. Se om koumanz' surtte Saudan Arabijan lidn. Läz kaht millionad elädas lidnan aglomeracijas kaikenaigašti 1200 km² pindal.
Lidn om Saudan Arabijan da kaiken islaman mail'man uskojiden päkeskuz.
Istorii.
Mekkan sijaduz — "Kaaban" olendsija — oli arabialaižiden kumardelendan sijaks paganusen aigan völ. Vl 630 islamanuskojad Muhammed-endustajanke ezinenas tuliba lidnha. Lidn alištui torata, kaik sen eläjad kändihe islamha.
Nügüd'aigan kaikuččel vodel läz 15 millionad islamanuskojid tuldas lidnha kaikes mail'maspäi hadžan säden (araban kelespäi «matk pühäsijile»). Heiden matkan lopindsija om "Masdžid Al' Haram" (araban kelespäi «Kel'dpühäpert'») — kaikiš suremb islaman pühäpert' mail'mas. Amussai i valdkundan Konstitucijan mödhe, tulend lidnha sab vaiše islamanuskojile.
Geografijan andmused.
Mekk sijadase läz 80 kilometras Rusttan meren randištolpäi päivnouzmpolehe, mägidenkeskeižes alangos, suvipäivlaskmha Rijad-pälidnaspäi. Lidnan keskmäine korktuz om 227 metrad ülemb meren tazopindad.
Klimat om letetazangišton tropine, räk da kuiv lujas, päivoikaz vodes läbi. Voden keskmäine lämuz om +31,2 C°, semendkun-redukun +32,5..+36,2 C°, tal'vkun-uhokun +24,3..+25,9 C°. Ekstremumad oma +10,0 C° (uhoku) i +51,8 C° (semendku-sügüz'ku). Il'man lämuz voib ülitada +38 C° miččel taht kul, ei voi olda madalamb mi +20 C° semendkus-sügüz'kus. Paneb sadegid 105 mm vodes, niiden pol' oleleb kül'mkus-vilukus (21..25 mm kus), läz ei olele semendkus-heinkus (nell' millimetrad pordos). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 33..39 % röunoiš semendkus-elokus, 58..59 % kül'mkus-vilukus.
Tobmuz.
Saudan Arabijan ohjastuz paneb lidnan pämest () radsijha. Mekkan municipaližen nevondkundan ühtnijad oma lidnan pämez' da völ 14 valitud sijidme mest.
Eläjad.
Vl 2010 lidnan kaikenaigaižiden eläjiden lugu oli 1 675 386 ristitud 760 km² pindal. Kaik 2 042 000 tuhad eläjid oli lidnas vl 2020. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Transport.
Vspäi 2010 metron üks'jäine manpäline jono radab lidnas (18,5 km pitte, ühesa stancijad).
Vaiše pen' Päivlaskmaine aeroport om Mekkas, se ei ota surid lendimid. Rahvahidenkeskeine lendimport Abdulaziz-kunigahan nimed ("JED") sijadase lähembaižes sures Džidd-lidnas, 100 kilometrad päivlaskmha Mekkan keskuzpalaspäi. Hadžan pühämatkajad kävutadas sidä.
Kembridž

Kembridž ( [ˈkeɪmbrɪdʒ] «sild Kemas päliči») om Suren Britanijan lidn Anglijan päivnouzmas. Se om Kembridž-grafkundan administrativine keskuz, om sen erigoittud rajonaks «siti»-statusanke.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud 1. voz'sadal meiden erad. Se mainitase ezmäižen kerdan vl 730. Mail'man tetab Kembridžan universitet om olmas lidnas vspäi 1209.
Kembridž šingotase tedoidusil, inžiniringal, zell'edheotandoil i turizmal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase grafkundan suvipalas, Kem-jogen alangištos ( 70 km pitte, Greit-Uzan oiged ližajogi), 6..24 m ü.m.t. korktusil.
Matkad Londonhasai om 70 km suvhe. Lidn om ümbärtud grafkundan Saut-Kembridžšir-rajonal kaikiš polišpäi.
Klimat om ven valdmeren. Voden keskmäine lämuz om +10,5 C°, heinkun-elokun +17..+18 C°, tal'vkun-uhokun +4..+5 C°. Ekstremumad oma −17 C° i +38 C°. Paneb sadegid 576 mm vodes, kuidme läz tazomäras (vähemba uhokus-sulakus, 35..40 mm kus).
Eläjad.
Vn 2011 Suren Britanijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan kaikenaigaižiden eläjiden lugu oli 123 900 ristitud, sen ližaks läz 25 tuhad üläopenikoid, vn 2021 — 145 674 ristitud. Kaik 124 900 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Augotižlibundan mödhe (2021): evropalaižed — 74,6 % (britanijalaižed 53,0 %), azijalaižed — 14,9 %, afrikalaižed — 2,4 %, segoitadud augotižlibundan — 5,2 %, toižed rahvahad — 2,9 %.
Transport.
Ezmäine raudtestancii om avaitud lidnas vspäi 1845. Raudten severz'-se jonoid ühtenzoitiba lidnad valdkundan toižidenke paloidenke, saudihe 19. voz'sadal. Kembridž Pohjoine-raudtestancii om letud vll 2014−2017, stancii lidnan suves planiruiše vodele 2025.
Lähembaine rahvahidenkeskeine lendimport om Londonan Stansted.
Kotor

Kotor (mugažo mustmägin kelel, ) om lidn Mustmägin suvipäivlaskmas. Se om Kotoran kundan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 168 EME.
Kotor šingotase kalanümbriradmižel i turizmal (lidnuz, koume verajad, viž jumalanpertid, seičeme pert'kulud), vanh lidn mülüb UNESCO:n Mail'man jäl'gushe.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase kundan keskuzpalas, Adriatižen meren Kotoran lahten randal, 16 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, Lovčen-mägisel'gan pohjanno.
Vn 2003 rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 13 176 ristitud.
Akkr

Akkr ( [əˈkrɑː]) om Ganan pälidn (vspäi 1957) da kaikiš suremb lidn. Se om mugažo Akkr-agjan administrativižeks keskuseks.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud 15. voz'sadal. Danijan, Alamaiden i Suren Britanijan lidnused oma kaičenus. Vhesai 1807 Akkr oli orjantorguindan keskuseks, vll 1877−1957 — Britanijan Kuldrandan pälidnaks. Vspäi 1957 Akkr om ripmatoman valdkundan pälidnaks i ohjastusen sijaduseks.
Akkr šingotase valdkundaližil holitišil, sauvondal, kalanpüdandal, torguindal, penen biznesan edheotandoil, bankoiden keskuseks, finansižil i varmitezkompanijoil. Ganan fondbirž ("GSE") radab lidnas vspäi 1989.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Gvinejan lahten suvirandal, kukhikahas tahondas, 61 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Klimat om savannan tropine mussonine. Kun lämuz vajehtase +25,6..+29,2 C° röunoiš vodes läbi. Ekstremumad oma +15 C° (viluku) i +38,7 C° (sulaku, kül'mku). Paneb sadegid 798 mm vodes, enamba sulakus-kezakus (430 mm pordos) i redukus (80 mm), vähemba tal'vkus-uhokus (12..27 mm kus) i elokus (21 mm). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 77..85 % röunoiš voden aigan. Kaikiš päivoikahambad kud oma reduku i kül'mku.
Tobmuz.
Akkr jagase koumetoštkümneks alaümbrikoks, niiden formiruind tuli lophu vodele 2019: Akkr-lidnan metropolitenine ümbrik i koume submetropoliteništ ümbrikod, 12 nimitadud municipališt ümbrikod.
Suren Akkran regionan pämez' (mer) om ministr (). Arni Akkr-lidnan metropolitenižen ümbrikon mer om Mohammed Adžei Sovah ("Mohammed Adjei Sowah") vn 2017 keväz'kuspäi.
Eläjad.
Vn 2012 rahvahanlugemižen mödhe lidnrajoniden eläjiden lugu oli 2 291 352 ristitud 225,67 nellikkilometrad pindal. Vl 2010 kaik 4 010 054 ristitud elihe lidnan aglomeracijas (Akkr-agjas, kahtenz' surtte agj valdkundas) 3245 km² pindal, vn 2021 rahvahanlugemižen mödhe — 5 455 692 ristitud.
Transport.
Avtobusad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Meriport radab. Raudte ühtenzoitab Tem-ezilidnanke.
Rahvahidenkeskeine "Kotok"-lendimport (, "ACC / DGAA", 3,1 mln passažiroid vl 2023) sijadase kümnes kilometras päivlaskmha lidnan keskuzpalaspäi. Sil soda- da civiline kävutand oma olmas. Tehtas reisid Afrikan i Evropan järedoihe lidnoihe, Nju Jorkha i Dubaihe.
Estinman konservativine rahvahaline partii

Estinman konservativine rahvahaline partii, EKRP (, "EKRE") om Estinman oiged politine partii nacionastiženke ideologijanke. Päfater sijadase Tallidnas.
Ezmäine pämez' oli Mart Helme, hänen Martin Helme-poig vajehti radinsijas vn 2020 heinkus.
Istorii.
Partii om sätud 2012-nden voden keväz'kun 24. päiväl neniden organizacijoiden ühtištusel: Estinman Rahvahaline ühtištuz (agrarine, keskuz) i Estinman rahvahaline likund (oiged nacionalistine sebr). Ideologii om nacionalkonservatizm, socialine konservatizm, evroskepticizm.
Partijas om enamba mi 10 tuhad ühtnijoid (2021). Ühesatoštkümne partijan ühtnijad om valdkundan parlamentas vn 2019 valičendoišpäi, üks' ühtnii om Evroparlamentas. Estinman parlamentan nügüdläižes mülükundas EKRP mülüi ohjastajha koalicijha vn 2021 vilukuhusai, sid' partii om oppozicijas.
Kumasi

Kumasi (mugažo anglijan kelel) om lidn Ganan suvipalas. Se om valdkundan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Ašanti-agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud 17. voz'sadal. Kumasi oli Ašanti-valdkundan (1670−1902) pälidnaks, sen kunigahan rezidencii (Manhii-pert'kulu) sijadase lidnas tämbäi-ki.
Kumasi šingotase punümbriradmižel, kaivuztegimištol, erazvuiččil holitišil. Elektruz generiruiše päiväižpaneliden stancijoil.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan keskuzpalas, 250 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Gvinejan lahthesai om 200 km suvhe, ekvatorhasai om 500 km suvhe. Vedhudetoi Bosumtvi-järv ( kahesa kilometrad diametral i 80 m süvütte) om populärižeks lebutahoks 30 km suvipäivnouzmha lidnaspäi.
Klimat om tropižen savannan kaks'sezonine. Kun keskmäine lämuz om +25..+28 C° vodes läbi. Ekstremumad oma +11 C° i +37 C°. Paneb sadegid 1402 mm vodes, enamba kezakus (214 mm), vähemba tal'vkus-vilukus (41 mm pordos).
Eläjad.
Vl 2013 eläjiden lugu ezilidnoidenke oli 2 069 350 ristitud (valdkundan 6..7 %) 254 km² pindal. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Tedon da tehnologijan universitet Kvame Nkruman nimed radab lidnas (, alusenpanend 1952, läz 100 tuhad üläopenikoid vl 2020).
Malabo

Malabo (mugažo ispanijan da francijan kelil, ispanine virkand: [maˈlaβo]; vozil 1846−1973 — Santa Isabel', [ˈsantajsaˈβel]) om Ekvatorialižen Gvinejan pälidnaks. Se om mugažo Pohjoine Bioko-agjan da Malabo-ümbrikon keskuz. Malabo om kahtenz' lidn valdkundas ristitišton lugun mödhe (Batan jäl'ghe).
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1827 anglijalaižil meribazaks. Sil aigal lidnan nimi oli Port Klerens ().
Malabo om tazovaldkundan rahaazjoiden da torguindan päižeks keskuseks, sur' port radab eksportan täht.
Geografijan andmused.
Lidn levigandeb upnuden vulkanan sunno (kal'deranno). Malabo sijadase man pohjoižes, Bioko-saren pohjoižel randal Gvinejan lahtes.
Klimat om ekvatorialine mussonine, pil'vekaz vodes läbi (kezakus-redukus eriližešti). Kun keskmäine päivänlämuz om +25,0..+27,7 C° vodes läbi. Ekstremumad oma +15,0 C° (semendku, eloku) i +36,5 C° (sulaku). Paneb 1869 mm sadegid vodes, enamba semendkus-kezakus i sügüz'kus-redukus (227..261 mm kus), vähemba vilukus (29 mm) i tal'vkus (40 mm). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 83..84 % röunoiš tal'vkus-sulakus, 87..91 % semendkus-kül'mkus.
Eläjad da transport.
Vl 2012 lidnan eläjiden lugu oli 187 302 ristitud.
Malabon (vai Santa Isabelin) rahvahidenkeskeine soda- da civiline lendimport ("SSG / FGSL", 237 tuh. passažiroid vl 2020) sijadase ühesas kilometras päivlaskmpolehe lidnan keskuzpalaspäi. Tehtas reisid Afrikan maiden surihe lidnoihe, Evropha (Madrid, Pariž, Frankfurt) da man südäimehe kontinental.
Asmar

Asmar ( "Asmera", "Asmaraa", angl. i ) om Eritrejan pälidn da kaikiš suremb lidn. Se sijadase Maekel'-agjas (Keskuzagjas) da om agjan administrativižeks keskuseks.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud 12. voz'sadal. Ühtištuihe nell' küläd da sauvoškanzihe Italižen Eritrejan ut pälidnad 19. voz'sadan lopus. Vozil 1897−1941 Asmar oli pälidnaks edel Suren Britanijan londad, sil aigalpäi äi italižen stilin pertid jäihe lidnas. Vspäi 1991 om ripmatoman valdkundan pälidnaks.
Asmar šingotase tekstil'-, söm- (olud) i keramižen tegimišton edheotandoil. Vn 2017 heinkuspäi lidnan pertišt mülüb UNESCO:n mail'man jäl'gusen nimikirjuteshe.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase 2325 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Klimat om ven mägiden, subtropižen pirdoidenke. Kun keskmäine päivänlämuz om +14..+17 C° vodes läbi, halad oleldas tal'vel öidme. Päivän da ön lämuded oma lujidenke vajehtusidenke päiveses läbi. Paneb 520 mm sadegid vodes, sidä kesken 330 mm lühüdan vihmsezonan aigan (heinku−eloku).
Asmar jagase 13 administrativižeks lidnümbrikoks ("Neous Zobas"), ned alajagasoiš eländrajonikš.
Eläjad.
Vl 2009 eläjiden lugu oli 649 000 ristitud, vl 2018 — 896 tuhad ristituid. Läz 1,25 mln ristituid elädas ezilidnoidenke (2017), Maekel'-agjan pind — 1300 km².
1930-nzil vozil italijalaižed oliba ristitišton enambuseks. Vl 2012 sijaližed tigrajad i tigre rahvahad otihe 92% ristitištos.
Religijan mödhe (2012): Eritrejan ortodoksižed hristanuskojad — koume videndest, islamanuskojad — nelländez (sunnitad), katolikad — 15 %.
Lidnan edeline pämez' oli Semere Russom (2002 viluku — 2018 heinku).
Transport.
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. Raudte ühtenzoitab Massaua-avanportanke. Valdkundan ted oma udessauvomižes sodan lopindan jäl'ghe (kožundakt Efiopijanke 2018).
Asmaran rahvahidenkeskeine soda- da civiline lendimport ("ASM / HHAS") tegeb reisid lähižihe pälidnoihe, Saudan Arabijha, Dubaihe, Stambulha. Sil om röunatusid kävutamižes mägireljefan (lühüd lendahtamižsarg) da suren korktusen tagut. Lendimport om civiline da sodavägiden täht. Toine rahvahidenkeskeine soda- da civiline lendimport sijadase kolonijan enččes Massaua-pälidnas ("MSW / HHMS") Rusttan meren randpolel, 65 km pohjoižpäivnouzmha orhal lendimel vai 113 km mägiavtotedme, tehtas reisid niihe-žo lidnoihe.
Tel'šäi

Tel'šäi (, , vai "Telschi", , "Тельши" vai "Тяльшяй", jidiš: "טעלז") om lidn Litvanman lodehes. Nimi om litvan kelen äilugus.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1398. Ezmäine katoline jumalanpert' oli saudud vl 1536. Tel'šäi sai lidnan oiktusid 17. voz'sadal. Se om etnografižen Žemaitii-regionan istorine pälidn.
Tel'šäin ižandusen päedheotandad oma «Žemaitijos pienas» (söndtavarad), «Eliuda» (mebel'), «Telšių gelžbetonis» (sauvondmaterialad).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Mastis-järven pohjoižel randal, 128 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Vil'nüshasai om 201 km suvipäivnouzmha, Šäuläihesai — 69 km päivnouzmha.
Klimat om ven. Voden keskmäine lämuz om +5,9 C°. Ekstremumad oma −36 C° i +32 C°. Paneb sadegid 788 mm vodes, vähemba uhokus-semendkus (34..46 mm kus).
Eläjad.
Vn 2011 rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 25 540 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 33 351 eläjad vl 1989 i 31 460 eläjad vl 2001.
Rahvahad (enamba 0,2% vl 2021): litvalaižed — 97,1 %, venänikad — 1,4 %, toižed rahvahad — 0,4 %, rahvahuden ozutandata — 1,1 %.
Kaik koume üläopendusen aluzkundad da filialad ratas lidnas, niiden kesken Tel'šäin seminarii.
Taurage

Taurage (, , , jidiš: "טאווריק"/"Tovrig", vai "Таурогген") om lidn Litvanman päivlaskmas.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1507 kut usadib, žilo senno i vaiše vaumitud puine katoline kostöl školanke. Nimituz sel'genzoitase litvan kelen kahtes sanaspäi: "tauras" «tur (mechärg)» i "ragas" «sar'v» tegesiden torhuden mödhe.
Žilo oli Litvanman lüteranine keskuz, lüteranine pühäpert' oli saudud vl 1567. Sil-žo vodel muit radaškanzi, žilo seižui röunmal. Vll 1691−1793 mülüi Prussijha, sid' oli Venäman imperijan palaks. Kändihe ripmatoman Litvanman žiloks vl 1920, sai lidnan statusad vl 1924.
Taurage šingotase tegimišton parkal (3 km², sidä kesken keramine tegim sijaližel savel), avtoiden torgusel, turizmal (Tauragen lidnuz, bobuštuzpark).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Jurajogen hural randal (litv. "Jūra", Nämunasan oiged ližajogi), 36 m korktusel valdmeren pindal päl. Matkad Vil'nüshasai om 201 km suvipäivnouzmha. Ühtenzoitase Šäuläinke raudtedme, matkad sihesai om 102 km pohjoižpäivnouzmha.
Vn 2011 Litvanman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 24 389 ristitud, heišpäi 98% oma litvalaižed. Kaikiš suremb ristitišt oli 30 119 eläjad vl 1989.
Amman

Amman (araban kelel: عمّان "Ammān" [ʕamːaːn]) om Jordanijan pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om mugažo Pälidnan agjan (Ammanan agj) administrativine keskuz.
Istorii.
Amman om ristitun üks' kaikiš amuižembiš eländpunktoišpäi mail'mas. Mainitase ezmäižen kerdan 13. voz'sadal edel m.e. kuti "Rabbat-Ammon". Rimalaižen imperijan aigan nimitihe "Filadel'fij:aks".
Pen' lidnut šingotaškanzihe, konz Ottomanan imperijan ohjastai päti sauda «Damask — Medin»-raudted (1900−1908) vedamha hadžan pühämatkajid, i se läbiti lidnad. Municipalitetan aluz om pandud vl 1909. Raudten Jordanijan pala radab nügüd'-ki.
Amman šingotase bankingal (sur' transnacionaline Arab Bank) i fondbiržal ("Amman Stock Exchange — ASE", vspäi 1999), turizmal (1,8 mln matknikoid vl 2011), zell'tegimištol (Hikma Pharmaceuticals), logistikal (Aramex). Mail'man korporacijoiden regionaližed palakundad ratas lidnas. Ižandusen keskuz sijadase lidnan päivlaskmas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan lodehes, seižub seičemel kukhal, 700..1100 m korktusil, 773 metrad valdmeren pindan päl keskmäižel korktusel. Matkad Jerusalimalpäi (Izrail') 65 kilometrad päivnouzmha.
Klimat om Keskmeren lidnan pohjoižes i päivlaskmas, tropine kuiv suves i päivnouzmas. Lidnan päivlaskmas voden keskmäine lämuz om +16,1 C°, kezakun-sügüz'kun +22,5..+24,5 C°, tal'vkun-uhokun +6,5..+8 C°. Ekstremumad oma −9 C° (viluku) i +41,5 C° (heinku, eloku). Paneb sadegid 525 mm vodes, enamba tal'vkus-uhokus (100..133 mm kus), kezakus-sügüz'kus ei olele sadegid ani. Lidnan päivnouzmas voden keskmäine lämuz om +18,1 C°, kezakun-sügüz'kun +24,6..+26,6 C°, tal'vkun-uhokun +8,5..+10,2 C°. Ekstremumad oma −4,5 C° (viluku) i +43,7 C° (eloku). Paneb sadegid 245 mm vodes, enamba tal'vkus-uhokus (46..63 mm kus), kezakus-sügüz'kus ei olele sadegid ani mugažo.
Tobmuz.
Amman jagase kaks'kümneks seičemeks nimitadud ümbrikoks.
Edeline lidnan pämez' om Akel' Bil'tadži ("Aqel Biltaji", sügüz'ku 2013 — eloku 2017).
Eläjad.
Lidnan ristitišt ületi millionad vl 1990. Vl 2010 Ammanan eläjiden lugu oli 2,842,629 ristitud 1 680 nellikkilometrad pindal. Kaik 4,007,526 eläjad oli lidnas vl 2016. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Läz pol'tošt millionad ristituid verhanmaiženke augotižlibundanke elädas lidnas vl 2015, enamba kaiked Sirijaspäi (435 tuh.), Egiptaspäi (390 tuh.) i Palestinaspäi (308 tuh.).
Transport.
Avtobusad, kiruhavtobusad ("BRT", kaks' maršrutad) da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas.
Kaik kaks' rahvahidenkeskešt aeroportad ratas lidnas da läz sidä. Ammanan rahvahidenkeskeine civiline lendimport Alija-kunigaznaižen nimed ("AMM / OJAI", 8,9 mln passažiroid vl 2019) sijadase koumekümnes kilometras suvhe lidnaspäi, tehtas reisid äjihe verhiže maihe. Soda- da civiline Amman (Mark)-lendimport ("ADJ / OJAM", 279 tuh. passažiroid vl 2012) sijadase koumes kilometras lidnan keskuzpalaspäi, otab čarter- da VIP-lendimid lähižiš maišpäi, kävutase enamba kuti openduzsija lendajiden täht.
Manil

Manil ( [majˈnilaʔ], angl. i ) om Filippinoiden pälidn da kahtenz' surtte lidn. Mülüb Pälidnan statistižhe regionha ühteks sen kudestoštkümnes lidnaspäi.
Istorii.
Nügüdläižen lidnan aluz om pandud vl 1571 ispanijalaižil lidnuseks, hö anastiba änikoičijad musul'maništ Manilad da küksiba islamanuskojid Suleiman-radžanke. Vl 1611 Azijan ezmäižen ph. Homoi Akvinalaižen universitetan aluz om pandud Manilha, se om privatine, kaikiš järedamb Azijan universitet i katoline opendusen aluzkund mail'mas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Kitain Suvimeren Manilan lahten randal da Pasig-jogensun molembil randoil, 0..108 m korkusil, seičeme metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Röunatab nenidenke lidnoidenke (častomaraižen mödhe): Navotas i Kalookan (koumanz' surtte valdkundas) pohjoižes, Keson Siti pohjoižpäivnouzmas (kaikiš suremb valdkundas), San Huan i Mandalujong päivnouzmas, Makati suvipäivnouzmas, Pasai suves.
Klimat om subekvatorialine räk, vai tropine mussonine tropižen savannan pirdoidenke, pil'vekaz päpaloin (om äi päivänvauktad keväz'kus-semendkus). Kun keskmäine lämuz om +26,9..+30,3 C° vodes läbi. Ekstremumad oma +14,5 C° (viluku) i +38,8 C° (sulaku, semendku). Paneb sadegid 2243 mm vodes, enamba heinkus-sügüz'kus (396..476 mm kus), vaiše 85 mm kuivan sezonan aigan (viluku-sulaku). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 66..72 % röunoiš vilukus-semendkus, 75..82 % kezakus-tal'vkus.
Administrativine jagand.
Manil jagase kudeks käskusenandajaks ümbrikoks. Ümbrikod alajagasoiš 897 "barangai:kš" ičeze nevondkundoidenke. Mugažo ümbrikod alajagasoiš geografižikš 16 rajonaks, ned — sadaks zonaks.
Edeline lidnan pämez' () om Isko Moreno ("Francisco Moreno Domagoso", heinku 2019 — kezaku 2022).
Eläjad.
Vn 2010 Filippinoiden rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 1 652 171 ristitud. Kaik 1 780 148 eläjad oli lidnas vl 2015. Manil om mail'man kaikiš tihedašti elänzoittud järed lidn mail'mas.
Kaik 22 710 000 ristitud elädas lidnaglomeracijas (Sur' Manil, 2013) 1474,82 km² pindal.
Transport.
Avtobusad, lidnelektrojonused (kaks' jonod), ehtatimed, džipni-taksid (läz 50 tuhad) i mototaksid oma kundaližeks transportaks lidnas. "Tutuban"-päraudtestancii radab vspäi 1887. Manilan meriport sijadase lidnan päivlaskmas, se om kaikiš suremb valdkundas. Tüpäd avtoteil oma paksud.
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline "Manil"-lendimport Ninoi Akino-politikanmehen nimed ("MNL / RPLL", 45,3 mln passažiroid i 485 tuh. tonnoid jüguid vl 2023) sijadase seičemes kilometras suvhe Manilaspäi, Pasai- i Paranak-lidnoiden röunal. Tehtas reisid Azijan suvipäivnouzman i päivnouzman äjihe surihe lidnoihe, Arabijan pol'sarehe, Addis-Abebha, Stambulha, Sidneihe, mugažo kaikidme Filippinoidme.
Konakri

Konakri (francijan i anglijan kelil: "Conakry", francijan virkand [kɔnakʁi], anglijan [ˈkɒnəkri], sus.: "Kɔnakiri") om Gvinejan pälidn da kaikiš suremb lidn.
Lidn om valdkundan ižandusen päkeskuseks da kaikiš järedambaks portaks.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1887 francijalaižil.
Vl 1891 Konakri kändihe Francižen Gvinejan pälidnaks.
Konakri šingotase jomiden tegimil (Coca-Cola, mineralveded), sauvondmaterialiden edheotandoil (cement, mujud), plastiktegesiden pästandal, telekommunikacijoiden kompanijoil i bankoil.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ühtenzoittud dambal kontinentha Tombo (Tolebo)-sarel da Kalum-nemakol. Kaid nem' andase Atlantižele valdmerele edahaks, se om 36 km pitte. Kaik korktused oma 100 metrad penembad.
Klimat om subekvatorialine mussonine räk. Kun päiväline keskmäine lämuz vajehtase +25..+27 C° röunoiš voden aigan. Paneb sadegid 3780 mm, sidä kesken kuivan sezonan aigan (kül'mku−sulaku) — 105 mm vaiše. Kuival sezonal "harmattan"-tullei puhub Saharaspäi.
Tobmuz.
Konakri om tazostadud Gvinejan agjaha, jagase videks kommunaks (lidnankundaks). Kommunad alajagasoiš 97 fartalaks.
Lidnan tobmuden pämez' om gubernator (). Edeližed lidnan-agjan pämehed om Matüren Bangora ("Mathurin Bangoura", 2016 — sügüz'ku 2021), oli Soriba Sorel Kamara (2014−2016, koli).
Eläjad.
Vl 1958 lidnan eläjiden lugu oli 58 tuhad ristituid. Vn 2014 rahvahanlugemižen mödhe pälidnan eläjiden lugu oli 1,667,864 ristitud, valdkundan seičemendez.
Vl 2014 pälidnan 85,7 % 15-voččid da sen vanhemb el'genziba i pagižiba francijan kelel, 42,1 % mahtoiba kirjutada i lugeda sil kelel.
Transport.
Taksid oma kundaližeks transportaks. Raudted ühtenzoittas pälidnad valdkundan maidenke, vedadas jüguid rahvahidenkeskeižen torguindan täht Konakrin meriportan kal't.
Rahvahidenkeskeine civiline "Konakri (Gbessii)"-lendimport (, "CKY", vspäi 1945, 527 tuh. passažiroid vl 2018) sijadase koumetoštkümnes kilometras pohjoižpäivnouzmha lidnan keskuzpalapäi (Tombo-sarespäi), Kalum-nemakon suvirandal. Se tegeb reisid Afrikan päivlaskman da Evropan verhiže maihe.
Bahr Dar

Bahr Dar ( "Baḥər Dar" «mererand») om lidn Efiopijan lodehes. Se om valdkundan seičemenz' surtte lidn, Amharan agjan administrativine keskuz.
Istorii.
19. voz'sadal se oli "Bahir Gijorgis"-žiloks jumalankodinno 1..2 tuhad ristitištonke, sijaline torguindan keskuz. Kändihe lidnaks valdkundan italižen okkupacijan jäl'ghe vl 1936. Vl 1941 pördihe ripmatomut, i Efiopijan ohjastuz kändi lidnad regionan administrativižeks keskuseks. Bahr Dar sai erištadud municipalitetan statusad vl 1945.
Bahr Dar šingotase sömtegimišton, käziradajiden i tekstiližil edheotandoil, gidroelektrostancijal, turizmal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan päivlaskmaižes palas, Tan-järven randal, Abbain lähtendanno sišpäi, 1800 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Jaugnikoiden te ühtenzoitab lidnan keskust Sinivauvhan Nilan (Abbain) purtkenke.
Klimat om tropižen savannan kaks'sezonine. Kun keskmäine lämuz om +18..+21 C° vodes läbi. Ekstremumad oma +5 C° i +38 C°. Il'man lämuz voib poleta päiväl +10 Cel'sijan gradushasai voden mitte taht aigan. Paneb sadegid 1416 mm vodes, enamba kezakus-sügüz'kus (205..396 mm kus), kuiv sezon oleskeleb kül'mkus-sulakus (62 mm pordos).
Eläjad.
Vn 2007 Efiopijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 221 991 ristitud 28 km² pindal. Amharalaižed ottihe 96 % ristitištos.
Ühesa uskojad kümnespäi oma Efiopijan ortodoksižen hristanuskondan polenpidajad.
Bahr Daran universitet (vspäi 2001, alusenpanend 1954 kut politehnine kolledž, 54 tuh. üläopenikoid vl 2018) i medicinine kolledž oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Transport.
Avtoted ühtenzoittas valdkundan järedoidenke lidnoidenke.
Tatanmaižiden reisiden civiline Bahr Dar-lendimport (BJR / HABD) radab lidnas, sijadase kahesas kilometras päivlaskmha lidnan keskusespäi.
Aleksandrii

Aleksandrii ( "al'-'Iskandarijja" [al.ʔiskanˈdarijja], sijaline egiptan pagin: "Eskenderijja" [eskendeˈɾejjæ], "Aleksándreia", koptan kel': ⲁⲗⲉⲝⲁⲛⲇⲣⲓⲁ "Alezandria" vai ⲣⲁⲕⲟϯ "Rakodi") om Egiptan lidn-millioner da meriport. Se om valdkundan kahtenz' surtte lidn, Aleksandrijan agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud Aleksandr Makedonijalaižel vl 331 EME i om nimitadud hänen nimel. Lidnas ei olend polisan organizacijad, saudihe sidä Deinokrat-arhitektoran regulärižen planan mödhe. Aleksandrii oli Ptolemejiden Egiptan pälidnaks. Torguindlidn tuli lanktusennoks 4.-5. voz'sadoil meiden erad i arabižen anastusen jäl'ghe vl 641. Lidnan torguindznamoičend poleni voz'sadoiš irdpol'židen süiden tagut, vaiše severz'-se tuhid eläjid jäiba 17. voz'sadale. Erased vanhad lidnfartalad upsihe merhe manrehkaidusiden taguiči.
Aleksandrijan udessündutand zavodihe Muhammed Ali-pašan ohjandusen al 19. voz'sadan augus, hän käski sauda ut kanalad Nilan pävagonnoks i sauvoi rezidencijad. Ezmäine Afrikas raudte ühtenzoiti lidnad Kairanke vl 1854.
Aleksandrii om ižandusen äisarakoline keskuz. Kaikenvuitte tegimišt (metallurgii, kivivoihimii, farmaceftine, elektrotehnine) i fondbirž ratas lidnas. Valdkundan kaikiš järedamb port, Egiptan eksportan-importan jüguiden koume nelländest läbitadas sidä. Turizm om šingotadud.
Geografijan andmused.
Lidn vedase nell'kümne kilometrad pidust' Keskmeren randad, sijadase viž metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Ratud vodele 1820 Mahmudii-kanal ühtenzoitab lidnad Nilan suhištonke.
Klimat om letetazangišton vai stepin räk kuiv. Keza om päivoikaz lujas, tal'vaig om pil'vekaz. Voden keskmäine lämuz om +20,9 C°. Ekstremumad oma 0 C° (viluku) i +45,0 C° (semendku). Paneb sadegid 212 mm vodes.
Vl 2009 lidnan ristitišt oli 4,317,398 eläjad, vl 2016 — 4,984,387 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Montevideo

Montevideo (mugažo ispanijan kelel, virktas: [monteβiˈðe.o], kändase: «mägen nägen», täuz' nimi: "San Felipe y Santiago de Montevideo") om Urugvain pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om Montevideon agjan administrativižeks keskuseks, agj om Montevideo-lidn praktižešti.
Lidn om valdkundan ižandusen, kul'turan da politikan keskuz, opendusen aluzkundoiden keskuzsija.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud ispanijalaižil vl 1724 tulendanno La Plat-lahthe heitmaha tavaroiden kontrabandad lähižes Kolonija-del'-Sakramento-lidnusespäi Buenos Airesha. Montevideo oli Päivnouzmaine Rand-agjan keskuseks (Ispanijan pala). Vodele 1800 lidnuden ristitišt oli 10 tuh. eläjid. Vozil 1809−1839 Fortaleza General Artigas-lidnuz om saudud Serro-kukhan päs, sen mödhe nimitihe-ki lidnad. Vl 1816 lidn oli anastadud portugalijalaižil i vozil 1822−1828 mülüi Brazilijan imperijha.
Vn 1828 elokuspäi lidn om ripmatoman Urugvain pälidnaks.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan suves, Atlantižen valdmeren randal. Reljef om kukhikaz. Keskuz sijadase 43 m ü.m.t. korktusel. Serro-kukkaz om kaikiš korktemb londuseline čokkoim, 136 m. Znamasine Santa-Lusii-jogi jokseb lidnan päivlaskmas.
Klimat om subtropine neps. Voden keskmäine lämuz om +17,3 C°, tal'vkun-keväz'kun +21,2..+23,3 C°, kezakun-elokun +11..+12,6 C°. Ekstremumad oma −5,6 C° (kezaku) i +42,8 C° (viluku). Kezaaigan minimum om +5 C° (tal'vku), tal'vaigan maksimum om +32,6 C° (eloku). Ei olele haloid kül'mkuspäi sulakuhusai. Paneb sadegid 1142 mm vodes, tazomäras vodes läbi (83..111 mm kuidme). Meriveden lämuz om +11,3..+24,2 C° voden aigan.
Tobmuz.
Montevideo jagase kahesaks municipalitetaks () decentralizuimha lidnad vspäi 2010, znamoitas niid kelen suril kirjamil. Municipaližed ühtnikad alajagasoiš 62 nimitadud ümbrikoks (isp. "barrio").
Lidnan tobmuden pämez' om intendant (). Edeližed lidnan pämehed oma Karolina Kosse ("Carolina Cosse", kül'mku 2020 — heinku 2024), Kristian di Kandia ("Christian Di Candia", sulaku 2019 — kül'mku 2020), Daniel' Martines ("Daniel Martínez", heinku 2015 — keväz'ku 2019).
Eläjad.
Vn 2011 Urugvain rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 1 305 082 ristitud, agjan (departament) — 1 319 108 ristitud (valdkundan ristitišton koumandez). Läz 1,95 mln ristituid elädas lidnaglomeracijas 1350 km² pindal, Urugvain koume ristitud videspäi elädas siš.
Ristitišton enambuz oma immigrantoiden jäl'gelaižed Ispanijaspäi i Italijan maišpäi, hristanuskondan polenpidajad (katolikad da protestantad).
Transport.
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes. Ezilidnelektrojonused ajadas koumedme raudtedme. Sur' meriport radab lidnas jüguiden da matknikoiden täht.
Rahvahidenkeskeine civiline "Karrasko"-lendimport ("MVD / SUMU", 2,1 mln passažiroid vl 2017) sijadase ühesatoštkümnes kilometras pohjoižpäivnouzmha lidnan keskuzpalaspäi. Sišpäi tehtas reisid Suviamerikan maihe, Buenos Aires-lidnha enamba kaiked, mugažo Madridha da Majamihe.
Elankur

Elankur ( [elɑ̃kuʁ]) om Francijan lidn da kund (kommun) Il'-de-Frans-regionas, sen Ivelin-departamentas. Mülüb Parižan lidnaglomeracijha.
Etimologii.
Ezmäine "Elan"-element sel'gitase saksan Agilenus-antroponiman (fr. Aglin) suližel toižetamižel, voib jäl'gestada sidä dokumentoiš 11. voz'sadaspäi. Lopuline -"court" () znamoiči «tanaz», «aidoitud ižanduz», «küläusadib».
Kogonaine nimituz kändase «Aglinan aidoitud futor», «Aglinan maižanduz». Fermeruz oli Elankuran eläjiden radmižen 20. voz'sadahasai.
Istorii.
Voz'sadoiš Elankur oli küläks i žiloks vähemb mi tuha eläjiden lugunke. Privatižed sauvondkompanijad zavodiba leta pertid 1970-nzil vozil Parižan «uden lidnan» koncepcijan ramuziš, i ristitišt ližadui kümenikoid kerdoid. Ei jänd erigoittud külid lidnankundas.
Lidnan znamasine Klef-de-Sen-Pjer-tegimištzon mülütab 5400 radinsijid 30 kontoras i tehmižlavudes. Dominirui industrii om aeronaftik i korktoiden tehnologijoiden, sidä kesken nened kompanijad: Airbus, Thales, Fenwick.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan pohjoižes, 100..175 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Parižan keskushesai om 30 km päivnouzmha, Versalihesai om 16 km päivnouzmha.
Elankur-kukkaz om Il'-de-Frans-regionan kaikiš korktemb čokkoim, 231 m ü.m.t.. Tehtas voibištelendoid sen pautkil: mägivelosiped, paraplanerizm, planeroiden radiomodelid.
Kaks' raudtestancijad oma läz lidnad lähižiš kundoiš.
Eläjad.
Vn 2011 Francijan rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 26 389 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 27 577 eläjad vl 2006.
Opendusen aluzkundad oma kaks' keskškolad i koume kolledžad.
Zvolle

Zvolle ( [ˈzʋɔlə]) om lidn Alamaiden keskuzpalan pohjoižpäivnouzmas. Se om Overeissel-agjan administrativine keskuz, agjan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Eländpunkt mainitase kirjutadud purtkiš ezmäižen kerdan vl 1040, sen aluz om pandud korktembal tahondal soiden keskes. Mugoman tahon alaman nimituz om «soule», i se kändihe lidnan nimeks aigan mändes. Žilo sai lidnan oiktusid vl 1230. Oli Ganzan ühtnendan palaks 15. voz'sadaspäi.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Zvarte Vater-jogen randal ( «must vezi» 19 km pitte, Eisselmer-järven bassein) sen Fehte-ližajogenke (alam. "Overijsselse Vecht" 182 km pitte) i Eissel-jogen (alam. "Ĳssel" 123 km pitte, Reinan oiged hijam, Eisselmer-järven bassein) randal, 4 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Joged ühtenzoitasoiš kahtel kanalal, niišpäi üks' om laivkanal.
Municipalitetan kuivman pind om 111,38 km², saum vezid — 7,98 km².
Eläjad da transport.
Vl 2015 eläjiden lugu oli 124 032 ristitud, kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Kaik om 54 388 kodiižandust (2017). Läz 180 tuhad ristituid elädas ezilidnoidenke.
Avtobusad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Valdkundan kahtenz' surtte raudtesol'm om saudud Zvolles.
Londonderri (Nju Gempšir)

Londonderri () om AÜV:oiden lidn (angl. "town") Nju Gempšir-štatan suves. Mülüb Rokingem-ümbrikho.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1718. Se sai oficialižen statusan vl 1722, sirdanuded evropalaižed nimitihe pohjoižirlandižen lidnan mödhe.
Londonderri šingotase Coca-Cola-joman tegimel i jablokpuiden saduil. Om Suren Bostonan ühteks «magaduzsijišpäi».
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon päivlaskmaižes čogas, 130 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Röunatab kuden lidnan territorijoidenke, niiden kesken Derri-lidn om päivnouzmas.
Nened joged ristikoitas lidnan territorijad: Biver Bruk päivnouzmas ( 49 km pitte), Litl Koas Bruk i Nesenkig Bruk päivlaskmas. Kaik ned oma Merrimak-jogen ("Merrimack" 188 km pitte) ližajogikš. Namber Eit-kukkaz ("Number Eight Hill" 163 m ü.m.t.) om lidnan kaikiš korktemb čokkoim, nimitihe enččen školan mödhe, sijadase pohjoižhe keskuzpalaspäi.
Klimat ven kontinentaline neps. Nell' voz'aigad ozutasoiš sel'ktas.
Eläjad.
Vl 2010 eläjiden lugu oli 24 129 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Regionaline "Mančester-Boston"-lendimport ("MHT / KMHT", 1,6 mln passažiroid vl 2017) radab lidnan pohjoižröunal. Tehtas reisid AÜV:oiden lähižihe i Atlantižen randišton järedoihe lidnoihe.
Slupsk

Slupsk ( [swupsk], edel 1945. vot oficialine nimi oli Štol'p , ) om lidn Pol'šanman pohjoižes, mülüb Pomorjen sodaveikundha.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižel kerdal 10. voz'sadal. Se om lidnan oiktusidenke vozišpäi 1265 da 1310, konz sirtihe lidnad udhe sijha. Amerikaižen raketanvastaižen kompleksan sauvomine tuli lophu vodele 2018 viden kilometras päivnouzmha Slupskaspäi Redzikovo-žilos.
Slupsk šingotase Scania-avtobusoiden tehmižel, sobiden da kengiden pästandal, turizmal (14.-15. voz'sadoiden sauvused).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Slup'-jogen randoil (), 18 kilometras Baltijan meren randaspäi, 22 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Läz 20 vezištod lidnan territorijal oma Slupin johtad. Slupskan avanport om pen' Ustk-lidn (pol'š. "Ustka"). Lähembaižed sured lidnad da järedad meriportad oma Gdin' da Gdan'sk sadas kilometras päivnouzmha.
Klimat om ven meren. Voden keskmäine lämuz om +7 C°. Paneb sadegid 660 mm vodes.
Eläjad.
Vl 2014 lidnan eläjiden lugu oli 93 706 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 102 832 eläjad vl 1994. Vn 1939 eläjiden lugu (50 373 rist.) ületi vodele 1960.
Üläopendusen nell' aluzkundad ratas lidnas. Pomorjen universitet Slupskas (edel vn 2023 kezakud Pomorjen akademii, 3,5 tuh. üläopenikoid vn 2023 lopus) baziruiše lidnas, sen alusenpanend tegihe vl 1969 kut pedagogine tehnikum vn 1957 pedkolkedžaspäi, oli akademijaks vspäi 2000. Toižed aluzkundad oma Ganzan administracijan üläškol, Ižandusen inženerijan üläškol, Varšavan Tehnikan da ekonomikan üläškolan informatikan da keliden keskuz.