tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Kolombo

Kolombo ( [ˈkəlɐmbɞ], [koɻumbu], [kəˈlʌmboʊ]) om Šrilankan kaikiš suremb lidn, valdkundan ižandusen i kul'turan keskuz. Se om Päivlaskmaižen agjan administrativine keskuz, mülüb sihe.
Istorii.
Araban, Kitain i Riman torgovanad oleskeliba eländpunktan merikaras kaks' tuhad vozid tagaz. Portugalijalaižed tuliba lidnha 16. voz'sadal, alamalaižed anastiba sidä vl 1656. Vll 1802−1982 Kolombo oli saren oficialižeks pälidnaks: ezmäks britanižen Ceilon-kolonijan, vspäi 1948 Ceilon-dominionan, vspäi 1972 — ripmatoman Šrilank-valdkundan.
Kolombo šingotase järedal meriportal (kaikiš surembišpäi Suviazijas), industrii mülütab nenid sarakoid: himine, tekstiline, kivivoinümbriradai, stöklan i cementan pästand, punümbriradai, nahkoiden ümbriradmine i kengiden tehmine, juvelirtegesiden edheotandad.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase saren päivlaskmas, Indižen valdmeren randal, 1 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Valdkundan Šri Džajavardenepura Kotte-pälidn om saudud ani päivnouzmha Kolombospäi.
Klimat om ekvatorialine tropižiden vihmmecoiden, päivoikaz vilukus-sulakus. Kun keskmäine lämuz om +27,2..+28,9 C°. Ekstremumad oma +16,4 C° (viluku) i +36,1 C° (keväz'ku). Paneb sadegid 2397 mm vodes, enamba semendkus (314 mm) i redukus-kül'mkus (346..359 mm kus), vähemba vilukus-uhokus (78..80 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 69..73 % röunoiš tal'vkus-keväz'kus, 75..79 % sulakus-kül'mkus.
Eläjad.
Vl 2011 lidnan eläjiden lugu oli 752 993 ristitud. Kaik 5,6 mln ristituid elädas lidnaglomeracijas 3 684 nellikkilometrad pindal (2011), valdkundan nelländez.
Znamasine üläopendusen aluzkund om Kolombon universitet (, 37,6 tuh. üläopenikoid). Sen paloiden alused oma pandud vl 1870 kut Ceilonan medškol (medkolledž vspäi 1880) i vl 1921 kut Ceilonan universitetine kolledž. Om universitetan statusanke vn 1942 heinkuspäi.
Transport.
Avtobusad, koumekezraižed avtorikšad i taksikebad oma kundaližeks transportaks lidnas. Koume avtovagzalad oma Bastian Mavath, Keskuzline i Gunasinghapur. Nell' raudtejonod ühtenzoittas ezilidnoidenke. Kaik nell' avtoted lähttas sarehe. Kolombon port om konteineroiden ümbriradandan sija meritel Azijaspäi Evrophasai. Ehtatim ühtenzoitab lidnad Indijan Tuttukkudi-lidnanke (Tutikorin).
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline "Ratmalan"-lendimport ( vai "Colombo International Airport, Ratmalana", "Ratmalāna Džātjantara Guvantoṭupaḷa", , "Iratmalāṉai Sarvadesa Vimāṉa Nilaijam", "RML / VCCC", 2,3 mln passažiroid vl 2016) sijadase vižtoštkümnes kilometras suvhe lidnan keskuzpalaspäi. Sišpäi tehtas reisid Šrilankadme päpaloin. Toine suremb rahvahidenkeskeine soda- da civiline "Bandaranaike"-lendimport ("CMB / VCBI", 8,8 mln passažiroid vl 2024) om 32 km pohjoižhe Kolombospäi. Tehtas reisid Evropan, Lähižen Päivnouzmman, Indijan, Kitain, Indonezijan i Avstralijan surihe lidnoihe, Bankokha, Singapurha, Tokioho, mugažo valdkundadme.
Mari

Mari ( [marɯ], edel 1937. vot "Merv") om lidn, avtote- da raudtesol'm Turkmenistanan suvipäivnouzmas. Se om valdkundan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, Marin agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud lidnan statusanke vl 1884 kuti Venäman imperijan soda- da administrativine keskuz 30 km päivlaskmha amuižes persijankel'žes Merv-lidnusespäi, Murgaban oazisan tekinižen lidnusen sijha. Vspäi 1890 oli makundan keskuseks Kaspijantagaižes agjas.
Kätihe Marid agjan keskuseks vn 1939 21. päiväl kül'mkud. Vll 1963−1970 agj oli tühjitadud, i sil aigal lidn oli rajonan keskusen. Nevondkundaližiden sodavägiden baz oli Mariš hätken aigan.
Geografijan andmused.
Eländpunkt sijadase 17 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Karakuman kanal ümbärdab lidnan suviröunoid, Murgab-jogi lankteb sihe.
Vl 1989 eläjiden lugu oli 92 290 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Ižanduz.
Lidn da sen lähine ümbrišt om valdkundan energetine keskuz. Londuseližen gazan samine, Marin GRES kävutab sidä poltuseks i tegeb Turkmenistanan elektrusen nell' videndest.
Nened edheotandad ratas lidnas: mašinansauvomižen (kivivoinpompad) i azotheretusiden tegimed, pertinsauvondan i sauvondmaterialiden kombinatad, sömtegimišt (sahartegim, konditerine fabrik, oluden i maidon tegimed) i tekstiline sarak (puvillanpuhtastandtegim, nahktegim, kangazfabrik, omblendfabrik, kouriden fabrik) oma šingotadud, mugažo mebel'fabrik om olmas.
San Migel' De Tukuman

San Migel' De Tukuman (, paksus lüh. "Tukuman", isp. "Tucumán") om lidn Argentinan pohjoižes. Se om valdkundan videnz' lidn eläjiden lugun mödhe, Tukumanan agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vn 1565 31. päiväl semendkud "Ivatin"-nimitusenke (), om sirtud nügüdläižhe sijha vl 1685. Argentinan ripmatomuz om tedištoittud neciš lidnas vl 1816. Raudte tuli lidnha vl 1870.
San Migel' De Tukuman šingotase finansižil aluzkundoil (bankad), turizmal i toižil holitišil, znamasine transportteiden keskuz.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase 431 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Buenos Aireshasai om 1310 km suvipäivnouzmha.
Klimat om subtropine kaks'sezonine. Voden keskmäine lämuz om +19,3 C°, kezakun-heinkun +12 C°, kül'mkun-uhokun +23..+25 C°. Ekstremumad oma +3 C° i +42 C°. Paneb sadegid 966 mm vodes, enamba tal'vkus-keväz'kus (158..200 mm kus), kuiv sezon oleskeleb semendkus-sügüz'kus (12..15 mm kus).
Luja manrehkaiduz (6..7 ballad) oleleb Tukumanan tahondas kerdan 30 vodes, sen tagut pidadas märitud ohjandimid sauvomižes.
Eläjad.
Vn 2010 Argentinan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 548 866 ristitud. Läz 830 tuhad ristituid elädas ezilidnoidenke (2010) 114 km² pindal.
Tukuman om Argentinan pohjoižregionan üläopendusen keskuz, kaks' universitetad i kahten universitetan palakundad ratas lidnas.
La Plat (lidn)

La Plat ( [la ˈplata]) om Argentinan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe. Se om Buenos Airesan agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vn 1882 19. päiväl kül'mkud kuti agjan projektiruidud uz' pälidn, sikš miše anttihe Buenos Airesale federaližen ümbrikon statusad vl 1880. Vll 1952−55 lidnan nimi oli "Sjudad Eva Peron".
La Plat ezilidnoidenke šingotase valdmeriportal (lähižed Ensenad- i Berisso-municipalitetad), kivivoinümbriradajal tegimel, kivivoihimijal (efirvoid, propilen), metallanümbriradajil edheotandoil, lihaproduktoiden pästandal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan pohjoižpäivnoumas, La Plat-estuarijan randal, 26 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Buenos Aireshasai om 56 km lodeheze. Pened manrehkaidused oleskeldas.
La Platan agjan keskusen sijaline ispanine toine nimituz om "Casco urbano" vai "Casco fundacional", se om nellikanvuitte i levitase 27 km² pindal, ristitišt 193 144 eläjad (2010). Kaik 24 lidnad i koume žilod mülüdas municipalitetha, 40..60 tuhad eläjid om neniš lidnoiš (2001, kaik röunatadas Kasko urbano:nke): Vil'ja Elvir, Los Ornos, Tolos, San Karlos.
Eläjad.
Vn 2010 Argentinan rahvahanlugemižen mödhe lidnan municipalitetan eläjiden lugu oli 799 523 ristitud, se oli kaikiš suremb ristitišt. Vl 2001 ristitišt oli 663 943 eläjad.
La Platan Nacionaline universitet (, 121 tuhad üläopenikoid vl 2011) radab kut valdkundaline vspäi 1905.
La Plat

La Plat ( «hobed») om toponim. Se voib znamoita:
Mar Del' Plat

Mar Del' Plat ( «meri hobedan polhe») om Argentinan lidn da port Atlantižen valdmeren randal. Se om Heneral' Pueiredon-municipalitetan päpala, valdkundan seičemenz' lidn eläjiden lugun mödhe. Mülüb Buenos Airesan agjaha.
Istorii.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vn 1874 10. päiväl uhokud. Vspäi 1911 raudte ühtenzoitab meriportad Buenos Airesanke. Meriport om saudud vll 1911−1916.
Mar Del' Plat šingotase kurortižel turizmal, kalanpüdandan portal i kalan ümbriradmižel, pakuitezmašinoiden pästandal, tekstilin i polimeriden tehmižel. Kaks' laivankohenduztegint ratas lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan i agjan päivnouzmas, 38 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Buenos Aireshasai om 400 km pohjoižhe.
Klimat om ven valdmeren. Kezakun-elokun keskmäine lämuz om +8..+9 C°, tal'vkun-uhokun +18..+20 C°. Voden keskmäine lämuz om +14 C°. Paneb sadegid 926 mm vodes, redukus-sulakus 85..95 mm kus. Voib panda halad kezakus-sügüz'kus tobjimalaz, kaikiš madalamb registriruidud lämuz om −9 C°. Il'massad Antarktikaspäi vajehtadas säd teravas miččen taht voz'aigan.
Eläjad.
Vn 2010 Argentinan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 593 337 ristitud, 765 tuhad eläjid oli kaikes lidnaglomeracijas. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Mar Del' Platan nacionaline universitet (isp. lühenduz "UNMdP") radab vspäi 1962.
Rosario

Rosario (mugažo ispanijan kelel, virktas [roˈsaɾjo], znamoičeb «rozarii») om nimi, kanzannimi i toponim ispanijankel'žiš maiš. Se voib znamoita:
Kordov (lidn, Argentin)

Kordov ( [ˈkoɾðoβa]) om Argentinan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe. Se om Kordovan agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vn 1573 6. päiväl heinkud.
Kordov šingotase avtosauvomižel, sodatehnikan i elektronikan pästandal, aerokosmižel sarakol.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan i agjan keskuzpalan pohjoižes, Sikuii-jogen randal (indejine nimi, Rio Primero oficialižešti, 200 km pitte), 352..544 m korktusil, 389 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Buenos Airesaspäi om 700 km lodeheze.
Klimat om subtropine valdmeren. Voden keskmäine lämuz om +18,4 C°, tal'vkun-uhokun +23,2..+24,7 C°, kezakun-elokun +10,8..+13,5 C°. Ekstremumad oma −7,1 C° (heinku) i +43,7 C° (kül'mku, tal'vku). Voib panda halad sulakus-sügüz'kus. Paneb sadegid 816 mm vodes, enamba tal'vkus-uhokus (122..144 mm kus), kuiv sezon oleskeleb semendkus-elokus (7..21 mm kus). Paneb lunt harvoin lujas, paksumba ezilidnan mägitahondas.
Eläjad.
Vn 2010 Argentinan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 1 329 604 ristitud. Läz 1,6 mln elädas ezilidnoidenke (2010).
Kordovan nacionaline universitet radab vspäi 1613 (, 111 tuhad üläopenikoid vl 2014). Argentinan Tedoakademii om sätud Kordovas vl 1869 i baziruiše neciš lidnas tähäsai.
Transport.
Avtobusad, trolleibusad, lidnelektrojonused i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Avtobusad da jonused ühtenzoittas ezilidnoidenke i agjan tahondoidenke mugažo.
Kordovan rahvahidenkeskeine civiline lendimport Ambrosio Taravella-aeroinženeran nimed ("COR / SACO", 3,5 mln passažiroid vl 2019) sijadase ühesas kilometras pohjoižhe-lodeheze lidnan keskuzpalaspäi. Tehtas reisid Suviamerikan pälidnoihe, Brazilijan lähižihe surihe lidnoihe, mugažo Argentinadme.
Kordov

Kordov ( [ˈkorðoβa]) om toponim. Se voib znamoita:
Kordov (lidn, Meksik)

Kordov () om lidn Meksikan päivnouzmaižes Verakrus-štatas. Se om Kordovan municipalitetan administrativižeks keskuseks.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud ispanijalaižil sirdnikoil vn 1618 26. päiväl sulakud. Pen' lidn sijazihe kesked indejalaižiden külid i kaiči ted Verakrus-portan i Mehikon keskes pagenuzid orjid vaste. Vl 1821 Kordovan kožundakt lopi Meksikan sodad ripmatomudes. Vll 1916−1920 lidn oli Verakrus-štatan pälidnaks. Vn 1973 Verakrusan manrehkaiduz toi erasid murendusid lidnale, äi kolonialižid sauvusid om kaičenus.
Kordov šingotase sömtegimištol (sahar, kofe, fruktad, kukuruz), metallurgijal, butulkvalamižmašinoiden pästandal, plastikan industrijal, mecan varhapanendal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase štatan keskuzpalas, 860 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Ühtenzoitase avtotel Verakrus-meriportanke, matkad sihesai om 111 km päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha. Matkad Mehikon keskushesai om 295 km avtotedme päivlaskmha-lodeheze.
Klimat om tropine. Kun keskmäine lämuz vajehtase +19..+25 C° vodes läbi. Ekstremumad oma +2 C° i +43 C°. Paneb sadegid 2363 mm vodes, enamba kezakus-sügüz'kus (354..472 mm kus).
Kordov jagase 15 ümbrikoks ().
Eläjad.
Vn 2010 Meksikan rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 140 896 ristitud, se oli kaikiš suremb lidnan ristitišt. Vl 2010 lidnaglomeracijan ristitišt oli 316 tuhad eläjid 460 km² pindal nelläs municipalitetas, vl 2020 — 336 tuhad ristituid sil-žo pindal.
Huanhe

Huanhe (, pin'jin': "Huáng hé" — «pakuine jogi», niman mujun mödhe) om jogi Kitaiš. Lankteb Tünen valdmeren Pakuižhe merhe (nimitihe sidä jogen mödhe), sen Bohai-lahthe.
Ühthižed andmused.
Jogen piduz om 5 464 km, basseinan pind — 752 tuh. nellikkilometrad. Veden keskmäine mülü om 2 571 m³/s jogensus. Huanhe jokseb 2 avtonomižen rajonan da 7 agjan (provincijan) kal't.
Geografijan andmused.
Joginišk sijadase Tibetan mägišton päivnouzmaižes palas, 4500 m ü.m.t. korktusel. Jogahižel vodel jogi tob 1,5 mlrd. tonnoid sagedmaid, se om kaikiš suremb lugu mail'man jogiden keskes. Sen ližaks, vl 2007 4,3 mlrd. tonnoid redustadud vet da substancijoid oli pästtud jogehe, 70% tegemištospäi. Sikš ku äi sagedmaid jäb joksmusen aigan, ka jogen vago om 3..10 metrad ülemb ümbärdajid tazangištoid, i dambad 5 tuh. km pitte oma jogen randoikš kesk- da alajoksmusel.
Ližajoged: oiktad — Macüi, Dasähe, Taohe, Udinhe, Veihe (kaikiš znamasižemb), Lohe; hurad — Datunhe, Huanšui, Czulihe, Daheihe, Fenhe.
Sured eländpunktad (mödvedhe): Lan'čžou, In'čuan', Baotou, Čženčžou, Czinan'. Om ehtatimid da 28 sildad ajelemha joges päliči.
Kävutand i sur'veded.
Huanhen bassein varatoitab jomižvedel 140 mln ristituid, ottas vet kastelemha-ki pöudoid. Pahaks, jogen joksmuz veb lujile sur'vezile kaikuččes kahtendes-koumandes vodes, aigkirjoiden mödhe jäl'gmäižes koumes tuhad vodes. Vl 1960−2016 saudihe 16 gidroelektrostancijad, no sur'veded oleldas tähäsai: joginiškad jädudas, sid' sulatas ühtenaigašti. Sur' Kitain tazangišt om lapak, se azj kändab sur'vezid katastrofaks. Ühteltoštkümnendel vodel meiden erad jogi vajehti vagod, mi kucui Sin'-dinastijan lähtendad (voded 9-23 m.e.). Huanhe jokseb nügüdläižedme vagodme vspäi 1897, i vajehtab vagod suril vai penil pidustoil joga 110-130 vot.
Rein

Rein (mugažo romanšan kelel; [ʀaɪ̯n], [ʀɛ̃], [rɛi̯n]) om znamasine jogi Päivlaskmaižes Evropas.
Ühthižed andmused.
Jogen piduz om 1 230 km, basseinan pind om 185 tuh. nellikkilometrad. Veden keskmäine mülü om 2 200 m³/s läz jogensud. Veden vozne mülü om 79 km³. Om jädumatomaks laivjogeks 952 kilometraks suspäi Bazel'-lidnhasai i Bodenjärves, kaik om koume tuhad kilometrid laivteid jogen basseinas.
Keväz'vezi oleskeleb üläjoksmuses, om äi vet kesk- i alajoksmuses kaiken voden aigan.
Reinanjogi jokseb läbi kudes valdkundas (mödvedhe): Šveicarii (joginišk), Lihtenštein, Avstrii, Saksanma, Francii, Alamad (del't).
Geografii.
Joginišk sijadase Al'piš 2412 m valdmeren pindan päl. Rein sündub Ezireinan da Tagaižen Reinan ühthejoksmusel. Jogi läbitab Bodenjärved üläjoksmuses. Rein lankteb Pohjoižmerhe, sädab ühthišt avarod del'tad Maas-jogenke, jäl'gmäine om päivlaskmaižemb.
Rainfall'-vezilanktend Noihauzen-lidnanno (Šveicarijan Šaffhauzen-kanton) om kaikiš surembišpäi Evropas, 23 m kortte i 150 m levette. Se om ühtes rives Islandijan Dettifoss-vezilanktendanke, kudamb om korktemb, no vähembanke veden mülünke.
Reinan znamasižed ližajoged (mödvedhe): Nekkar, Main, Vupper, Itter, Düssel', Rur, Ill' (oiktad); Are da Mozel' (hurad).
Sured lidnad Reinan randoil (mödvedhe): Bazel' (Šveicarii), Strasburg (Francii), Karlsrue, Köl'n, Düssel'dorf, Duisburg (Saksanma).
Jogi om ühtenzoittud kanaloil nenidenke jogidenke: Ronanjogi, Marn, Vezer, El'b.
Nil

Nil ( "En Nil' ", , amuižegipt.: "Ḥ'pī" i "Iteru", Biblijan ivrit: היאור "Ha-Ye'or") om kaikiš pidemb jogi Afrikas da mail'mas (kut Amazonas-ki).
Ühthižed andmused.
Jogen piduz om 6 853 km, basseinan pind om 3,4 mln nellikkilometrid. Veden keskmäine mülü om 2 600 m³/s Asuanan padoseinäspäi, veden valu voib vajehtadas edel padoseinid 500..15000 m³/s röunoiš erazvuiččil vozil.
Geografijan andmused.
Nilan joginišk om Viktorii-järv 350 m kortte valdmeren pindan päl, jogi nimitase kuti "Vauged Nil". Se jokseb ühthe kaikiš surembanke "Sinivauvaz Nil"-ližajogenke läz Hartum-lidnad. Necile sijale Vauged Nil kadotab veden mülün enambust purutusen da kastelendan tagut, i sur' znamoičend om Sinivauval Nilal. Ei ole ližajogid pidust' jäl'gmäšt 3 tuh. km, siš Nil läbitab Saharad. Nilan kos'ked oma upotadud padoseiniden sauvondal Sudanas i Egiptas (Naseran järv). Jogi lankteb Keskmerhe äjil hijamil.
Nil jokseb läbi nelläs valdkundas (mödvedhe): Ugand (joginišk), Suvisudan, Sudan, Egipt (del't).
Nilan znamasižed ližajoged (mödvedhe): Sobat, Sinivauvaz Nil, Atbar (oiktad), El' Gazal' (hura). Enzne järed hura "Pakuine Nil"-ližajogi om kuivanu 3 tuhad vot tagaz klimatan kuivatesen tagut, Hovar-ojandeh jäi sen tagut.
Kävutand.
Nil läbitab Saharad i om üks'jäine mugoine jogi, tob reskvet randan eläjile. Amussai ottas kävutamižhe jogen vezid kastelemha, jogen nimad — pöudoiden heretuseks. 20. voz'sadaspäi gidroelektrostancijad oma olmas padoseiniš, jogen gidroenergetine potencial arvoidas 50 gigavattan vägevutte. Nil om laivjogi keskustoil 3 200 km pitte kesk- i alajoksmusiš, om laivkanalid suhištos.
Sured lidnad da portad Nilan randoil (mödvedhe): Džub (Suvisudan), Hartum da Omdurman (Sudan), Asuan, Luksor, Giz, Kair, Aleksandrii (Egipt). Egiptan 97% ristitištod eläb Nilan alangištos.
Dar Es Salam

Dar Es Salam (suah. i , anglijan virkand [ˌdɑːr ɛs səˈlɑːm], lüh. "Dar") om Tanzanijan kaikiš suremb lidn da meriport, ekonomine i diplomatine pälidn.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1862 kalanikoiden "Mzizim"-külänno () kuti Zanzibaran sultanan pert'kulu. Nimituz znamoičeb «kožundan kodi» araban kelel ( "Dār as-Salām"). Vhesai 1993 Dar Es Salam oli valdkundan oficialižeks pälidnaks. Verhiden maiden äjad sur'oigenduzkundad oma lidnas, Tanzanijan bank i Dar Es Salaman birž ("DSE").
Dar Es Salam šingotase eksportan meriportal, torguindal, turizmal i finansoiden sarakol. Tegimišton znamasižed sarakod oma sauvond, söndtavaroiden pästand, kebn tegimišt (tekstiline, kengäd, käzitöiden edheotandad).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan päivnouzmas, Indižen valdmeren lahten randal, 12 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Dodom-pälidnhasai om 460 km päivlaskmha avtotel vai raudtedme.
Klimat om tropine neps valdmeren i ekvatoran lähembusen tagut, päivoikaz päiči sulakus. Kaks' vihmsezonad oleskeldas. Voden keskmäine lämuz om +26,3 C°, tal'vkun-keväz'kun +27,7..+28,2 C°, kezakun-sügüz'kun +23,8..+24,9 C°. Ekstremumad oma +12,8 C° (eloku) i +36,9 C° (keväz'ku). Il'man lämuz voib ületada +31 C° miččel taht kul, ei voi olda madalamb mi +18 C° tal'vkus-sulakus. Paneb sadegid 1117 mm vodes, enamba keväz'kus-semendkus (170..264 mm kus) i kül'mkus-tal'vkus (110..114 mm kus), vähemba heinkus-sügüz'kus (16..20 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 80..84 % röunoiš keväz'kus-semendkus, 75..78 % toižiš kuiš.
Tobmuz.
Dar Es Salaman agj jagase videks municipaližeks ümbrikoks, pohjoižespäi suvhe: Kinondoni, Ubungo, Ilal ("Ilala"), Temeke, Kigamboni. Ned alajagasoiš nimitadud valičendümbrikoikš.
Eläjad.
Vn 2002 Tanzanijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan-agjan eläjiden lugu oli 2,487,288 ristitud, vn 2012 — 4,364,541 ristitud, vn 2022 — 5,383,728 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Läz 6,4 mln ristituid elädas ezilidnoidenke (2020).
Transport.
Kiruhavtobusad, minibusad ("daladala"), ezilidnjonused, mototaksid ("bodaboda"), avtorikšad ("badžadž") oma kundaližeks transportaks lidnas. Ehtatimed ühtenzoittas lidnan kaht rajonad. Metropolitenan projekt om sädandan pordhal.
Dar Es Salaman port om valdkundan kaikiš suremb, jüguiden ühesa kümnendest läbitadas sidä.
Rahvahidenkeskeine civiline lendimport Džulius Njerere-prezidentan nimed ("DAR / HTDA", 2,4 mln passažiroid i 16 tuh. tonnoid jüguid vl 2018) sijadase kaks'toštkümnes kilometras päivlaskmha-suvipäivlaskmha lidnan azjaližes keskusespäi Ilal-municipalitetan Kipav-valičendümbrikos ("Kipawa"). Radab vn 1954 redukuspäi, kaik om koume terminalad lendimportas. Tehtas reisid valdkundan äjihe lidnoihe, lähižiden valdkundoiden pälidnoihe, Johannesburgha, Arabijan pol'sar'he (Doh, Dubai, Maskat), Evropha (Amsterdam, Stambul), Indijha (Mumbai).
Oš (lidn, Kirgizstan)

Oš ( [ɔʃ], ) om lidn Kirgizstanan päivlaskmas. Se om lidn tazovaldkundan alištusenke, valdkundan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, om Ošan agjan administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü sihe.
Istorii.
Eländpunkt mainitase 9. voz'sadaspäi. Se sai lidnan statusad vl 1876.
Oš šingotase šuukkanghiden i tekstilin (puvill) kombinatoil, manalaižiden pompiden tegimel, sömtegimištol (leibän pästand, lihakombinat, tabakan ümbriradmine).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbärdajan agjan lodehes, läz Uzbekistanan röunad, Ferganan alangišton päivnouzmas, Ak-Buur-jogen randal (, 148 km pitte), 870..1100 m korktusil valdmeren pindan päl.
Matkad Biškekhasai om 300 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 700 km M43-avtotedme. Lähembaižed sured lidnad oma Manas 47 km pohjoižhe orhal vai 75 km avtol i Andižan (Uzbekistan) 46 km lodeheze orhal vai 55 km avtotedme.
Klimat om kontinentaline kuivahk, päivoikaz vodes läbi. Kezakun-elokun lämuz om +25 C°, tal'vkun-uhokun 0..−2 C°. Paneb sadegid 416 mm vodes, enamba keväz'kus-sulakus (61..67 mm kus), vähemba heinkus-sügüz'kus (6..9 mm kus). Paneb lunt 58 sm tal'ven 28 päiväs. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 32..34 % röunoiš heinkus-sügüz'kus, 58..69 % tal'vkus-keväz'kus.
Kaik 11 žilod ümbrištos oma alištunuded lidnan administracijale: Almalik, Arek, Gulbaar-Toloikon, Džapalak, Keneš, Kerme-Too, Ozgur, Orke, Pätiletk, Toloikon, Teeke. Žiloiden ühthine ristitišt om 25..27 tuhad eläjid.
Eläjad.
Vl 2009 lidnan da alištunuziden žiloiden eläjiden ühthine lugu oli 258 tuh. ristituid, žiloita — 232 816 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Rahvahad (vaiše lidn, enamba 0,4 % vl 2009): uzbekad — 48,1 %, kirgizlaižed — 43,1 %, venänikad — 2,7 %, turkad — 2,4 %, totarlaižed — 1,2 %, turkmenalaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 2,1 %.
Vanadzor

Vanadzor ( "Vanadzor") om lidn Armenijan pohjoižes. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Lorin agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1828 "Karaklis"-nimitusenke. Vl 1935 nimitihe Kirovakan:aks Sergei Kirovan pölištusen voden jäl'ghe. Vn 1988 tal'vkus luja Spitakan manrehkaiduz seičeme magnitudanke mureni lidnad. Vspäi 1993 nimitase nügüdläižikš jogen mödhe.
Vanadzor šingotase necen produkcijan pästandal: sobad (kaks' fabrikad), lämbituzladimed (koume edheotandad), gazmašiništ, avtopalad, polimerad.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan suves, Vanadzoran katl'uses, 1350 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, mägisel'gad ümbärtas sidä. Pambak-, Tandzut- i Vanadzor-joged ühthejokstas lidnas (Kuranjogen oigedpol'ne bassein).
Matkad Jerevanhasai om 116 km suvhe avtotedme vai 224 km raudtel. «Tbilis — Gümri»-raudtekeskust läbitab lidnad, stancii om ühtennimine.
Klimat om kontinentaline mägiden, läz ei olele kovid tulleid. Voden keskmäine lämuz om +4,2 C°, heinkun-elokun +15 C°, tal'vkun-uhokun −6..−8 C°. Paneb sadegid 565 mm vodes, enamba semendkus-kezakus (95..96 mm kus), vähemba tal'vkus-uhokus (18..25 mm kus).
Eläjad.
Vl 2011 lidnan eläjiden lugu oli 86 199 ristitud, vl 1980 — 148 876 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 172 600 eläjad vl 1988.
Nene professionaližen opendusen aluzkundad ratas lidnas: Vanadzoran valdkundaline universitet Ovanes Tumanänan nimed (alusenpanend 1969 kuti Kirovakanan pedagogine institut, universitet vspäi 2014, 2,4 tuhad üläopenikoid), üläopendusen toižiden aluzkundoiden nell' filialad, nell' tehnikumad, medicinine škol i muzikškol.
Gümri

Gümri ( "Gümri", , ) om lidn da raudtesol'm Armenijan lodehes. Se om valdkundan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Širakan agjan administrativine keskuz (vn 1995 kül'mkuspäi).
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud 5. voz'sadal EME, oli tetab "Kumairi"-nimitusenke. Anttihe oficiališt lidnan statusad vl 1840 da udesnimitihe venäks "Aleksandropol:ikš" () Venäman Aleksandra Födorovna-imperatornaižen oiktastuseks. Vl 1898 raudte ühtenzoiti Tiflisanke. Vll 1924−1990 oficialine nimituz oli "Leninakan" Leninan muštho, vl 1991 "Kumairi".
Gümri šingotase mašinansauvomižel i sömtegimištol (saharantegim). Venäman 102. sodabaz radnikoičeb lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Širakan katl'usen keskuzpalas, 1550 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Om ümbärtud mägisel'gil, ristikoičese Čerkez- i Džadžur-uril. Lujad manrehkaidused oleldas (1926, 1988). Mahuz om mustma.
Klimat om terav kontinentaline mägiden. Heinkun i elokun lämuz om +19,5 C°, vilukun — −9,5 C°, absolütine minimum oleli −41 C°. Voden keskmäine lämuz om +6,2 C°. Paneb sadegid 486 mm vodes, enamba semendkus-kezakus (157 mm pordos).
Gümri jagase 21 lidnfartalaks.
Eläjad.
Vl 2011 lidnan eläjiden lugu oli 121 976 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 238 tuhad eläjid vl 1988, sid' 122 587 eläjad vl 1989 Spitakan manrehkaidusen jäl'ghe.
Ararat

Ararat (, "Ararat" i Մասիս "Masis", "Kuhi-Nuh" «Noin mägi», ) om kaikiš korktemb mägi Turkanmas. Sen korktuz om 5 165 metrad ü.m.t., relätivine korktuz — 4 365 m.
Mägimassiv sijadase valdkundan päivnouzmas, läz Armenijan i Iranan röunoid, Araksan keskjoksmusen oiktal randal. Kaks' stratovulkanad ühthižel alusel, Sur' i Pen' Ararat. Jäl'gmäine lavanheitand manrehkaidusenke oliba vn 1840 2. päiväl heinkud, jumalankodi oli muretud, i ei ole kaikenaigaižid eländpunktoid mägen pautkil siš aigaspäi.
Ararat om Armenijan simvol i pühämägi. Penen Araratan korktuz om 3 896 m ü.m.t., kahten mägenpän keskust om 11 km, ühthine aluz sase 130 kilometrhasai surudel. Koumekümne jäžomad om mägimassival, no ni üks' jogi ei lähte sišpäi. Kaikiš suremb jäžom om ph. Jakovan massiv kahten kilometrad pitte. Pautked oma pal'had i oma saudud tulleitadud lavanvaluišpäi. Suren Araratan pä om kattud jäl da lumel kaikenaigašti 4250 m korktusel da sen ülemb.
El' Ain

El' Ain ( [æl ˈʕajn] «purde») om Araban Ühtenzoittud Emiratoiden nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe. Mülüb Abu Dabi-emiratha, sen kahtenz' surtte lidn.
Istorii.
Vl 2018 islaman amuižen pühäpertin aluz om löutud lidnan territorijal. Alusen igä om enamba tuhad vot.
El' Ain šingotase torguindal (mollad), Coca-Cola:n tegimel, cementan tegimel, opendusen keskuseks, turizmal (lidnuz, adivpertid oazisanno, sur' zoopark).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan päivnouzmas, Omanan röunanno, Bureimi-oazisas, 292 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad emiratan Abu Dabi-pälidnhasai om 148 km päivlaskmha avtotedme, Dubaihesai om 130 km pohjoižhe-lodeheze.
El' Ain om valdkundan üks'jäine järed lidn sijadusenke edehko mererandalpäi. Oazis om ümbärtüd letetazangištoil i mägil. Om mineraližiden veziden purtkid ezimägištol. 
Klimat om räk kuiv letetazangišton. Voden keskmäine lämuz om +28,8 C°, kezakun-elokun +36..+37 C°, tal'vkun-uhokun +18..+21 C°. Ekstremumad oma +5,6 C° i +49,3 C°. Paneb sadegid 61 mm vodes, enamba vilukus (12 mm) i keväz'kus (19 mm).
Eläjad.
Vl 2012 lidnan eläjiden lugu oli 518 316 ristitud, vl 2017 — 766 936 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Territorii 13 100 km² pindanke alištui lidnan tobmudele vl 2012, nügüd'aigan 15 123 km².
AÜE:n universitet om saudud lidnas (, , alusenpanend 1976, 15 tuh. üläopenikoid).
Transport.
Rahvahidenkeskeine civiline El' Ain-lendimport ("AAN / OMAL", 136 tuhad passažiroid vl 2017) radab vspäi 1994 i sijadase 15 km päivlaskmha lidnaspäi. Tehtas reisid Kairha, Kuveitha, Pakistanha, om sezonreisid Džiddha.
Sumgajit

Sumgajit (), voib kirjutada Sumgait mugažo, om koumanz' lidn Azerbaidžanas ristitišton mödhe da kahtenz' tegimišton mödhe. Se om lidn tazovaldkundan alištusenke, Baku-pälidnan lodehline kaimdailidn, mülüb sen aglomeracijha.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1938 sauvomha kivivoin ümbriradajid tegimid keskustas Bakuspäi varuitomudhe näht. Om nimitadud ühtennimižen penen jogen mödhe. Sumgajit sai lidnan statusad vl 1949.
Himižed, metallurgižed, sauvondmaterialiden da tekstiližed edheotandad oma Sumgajitan tegimišton aluseks.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase 30 km lodeheze Bakuspäi, Apšeronan pol'sarel, Kaspijan meren randal, 5..30 m korktusil Kaspijan pindan päl. Samur-Apšeronan kanal ümbärdab lidnad suvespäi.
Klimat om subtropine kuiv. Paneb sadegid 247 mm vodes, vihmatomuz oleskeleb kezakus-elokus.
Sumgajit jagase nomeruidud lidnanlaptoihe, läz ei ole nimitadud irdoid. Kaks' lidnanvuittušt žilod oma alištunuded lidnan tobmudele: Gadži-Zeinalabdin i Džorat. Apšeronan rajon röunatab lidnanke, Bakun municipaline territorii om läz päivnouzmašt lidnan röunad.
Eläjad.
Vl 2014 lidnan eläjiden lugu oli 294 500 ristitud. Vl 2018 ristitišt kahtenke lidnanvuiččenke žilonke oli 341 tuhad eläjid.
Lidnalaižiden 97 % oma azerbaidžanlaižed, ristitišton londuseline ližaduz om znamasine.
Kaik 13 üläopendusen aluzkundad i 6 kolledžad ratas lidnas. Sumgajit-futbolklub vändab ezidivizionas.
Transport.
Avtobusad, maršruttaksid da avtotaksid oma kundaližeks transportaks. Kaks'žiruižed ezilidnelektrojonused ühtenzoittas lidnad Bakunke da Apšeronan pol'saren eländpunktoidenke rengazraudtedme. Kiruhavtote om Bakuhusai. Meriport radab lidnas.
Hloce

Hloce (sesoto i [ˈɬlɔtsɪ], toine nimituz om "Leribe") om lidn Lesoton pohjoižes. Se om valdkundan kahtenz'-koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Leriben ümbrikon administrativine keskuz.
Istorii.
Vl 1859 "Leribe-žilo" oli pandud, nimitihe francižen katoližen missijan mödhe. Vspäi 1876 britanine "Hloce"-sodapost i sijaline ohjastusen keskuz oli olmas, panihe samha diamantoid, fortifikacii i kolonialižed pertid oma kaičenus. Ühtenzoittud žilo sai lidnan statusad vl 1926.
Vspäi 1966 Hloce om Lesoton palaks sen ripmatomuden tedotusen jäl'ghe. Oficialine nimituz om anttud jogen mödhe, no lidnan rajonad nimitasoiš enččikš.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Hloce-jogen randal, Maluti-mägenno, vides kilometras suvipäivnouzmha Suviafrikan Tazovaldkundan röunaspäi. Matkad Maseru-pälidnhasai om 75 km suvipäivlaskmha.
Eläjad.
Vn 2006 Lesoton rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 24 710 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Hloce om katoližen eparhijan keskuz. Eläjiden nelländez oma Lesoton evangeližen jumalankodikundan uskojad (protestantizm).
Mafeteng

Mafeteng (mugažo sesoto i anglijan kelil) om lidn Lesoton suvipäivlaskmas. Se om valdkundan kahtenz'-koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Mafetengan ümbrikon administrativine keskuz.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1880 kuti lidnuz. Nimituz znamoičeb «matkadajan sija» vai «neičeižiden sija» sijaližes kelespäi.
Mafeteng šingotase surintegimel, sobiden fabrikal i zell'edheotandal.
Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalas, om ümbärtud mägil da vezištoil. Matkad SAT-valdkundan röunhasai om 12 km suvipäivlaskmha, Maseru-pälidnhasai om 76 km pohjoižhe.
Vn 2016 Lesoton rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 39 754 ristitud. Vl 1996 ristitišt oli 20 804 eläjad.
Čoibalsan (lidn)

Čoibalsan () om lidn Mongolijan päivnouzmas. Se om valdkundan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, Päivnouzmaižen agjan (mong. "Дорнод аймаг") administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunkt oli karavanseižuteseks amussai. Kändihe lidnaks 19. voz'sadal. Vhesai 1921 sen nimi oli "San-Beise", vll 1921−1941 — "Bajan-Tumen". Om nimitadud Mongolijan Horlogiin Čoibalsan-lideran (1895−1952) kanzannimen mödhe vl 1941.
Čoibalsan šingotase sömtegimištol (jauh, lihan ümbriradmine) i sauvondmaterialiden tehmižel, polietilenan ümbriradmižen tegim. Kaivuztegimišt radab ümbrištos: buran hilen i špatan samine. Čoibalsanan LEK varatoitab lämudel i elektrusel vspäi 1982.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan keskuzpalas, Kerulen-jogen randal (, Amuran bassein), 747 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Ulanbatar-pälidnhasai om 566 km päivlaskmha orhal vai 663 km avtoteidme.
Klimat om terav kontinentaline kuiv. Voden keskmäine lämuz om +0,7 C°, kezakun-elokun +18..+20 C°, tal'vkun-uhokun −17..−20 C°. Ekstremumad oma −41 C° i +41 C°. Paneb sadegid 207 mm vodes, enamba kezakus-elokus (39..57 mm kus), kuiv sezon oleskeleb kül'mkus-keväz'kus (1..3 mm kus).
Eläjad.
Vl 2010 eläjiden lugu oli 38 537 ristitud, agjan läz pol't. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Nakhonratčasim

Nakhonratčasim ( [ná(ʔ).kʰɔ̄ːn râːt.t͡ɕʰā.sǐː.māː]), mugažo "Korat" ( [kʰōː.râːt]) lühüdas, om Tailandan lidn pohjoižpäivnouzmha Bankokaspäi. Se om ühtennimižen agjan administrativine keskuz, valdkundan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1656 vanhiden lidnusiden udessauvondal kaičemha Siaman kunigahusen päivnouzmašt röunad. Sirtihe pälidnad Bankokha vl 1782, i lidnan strategine znamoičend ližadui, kaitihe valdkundröunad Siaman Kambodž- i Laos-vassaloid vaste. AÜV:oiden sodabaz oli saudud läz lidnad Vjetnaman sodan aigan.
Nakhonratčasim šingotase šuukun tehmižel, torguindal, sömtegimištol (risan i tapiokan ümbriradmine, saharan tehmine), mugažo CD-diskoiden ajaimladimiden järed tegim radab.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Korat-mägitazangištol, Mekongan basseinas. Matkad Bankok-pälidnhasai om 210 km suvipäivlaskmha orhal vai 260 km avtoteidme.
Klimat om tropižen savannan. Kun keskmäine lämuz om +27..+30 C° päiči kül'mkus-vilukus, konz se om +24..+25 C°. Ekstremumad oma +8 C° i +42 C°. Paneb sadegid 1071 mm vodes, vähemba tal'vkus-uhokus (27 mm pordos).
Eläjad.
Vl 2013 eläjiden lugu oli 136 153 ristitud. Läz 440 tuhad ristitud elädas ezilidnoidenke.
Nell' universitetad ratas lidnas: Tehnine Suranari-universitet (alusenpanend 1990, 17,3 tuhad üläopenikoid vl 2020), Nakhonratčasiman Račabhat-universitet, Tehnine universitet Isan Račamangalan nimed, Vongčavalitkul-universitet.
Kiff

Kiff ( "Kaiifa", ) om lidn Mavritanijan suves. Se om Assab-agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1884 kuti külä. Francijalaižed sädiba sodapostad külänno vl 1907.
Kiff om tetab nabornikoiden tehmižel.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan keskuzpalan päivnouzmas, 94 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Nuakšot-pälidnhasai om 600 km lodeheze.
Vl 2000 lidnan eläjiden lugu oli 32 716 ristitud. Läz 95 tuhad eläjid om ezilidnoidenke (2013). Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Nuadibu

Nuadibu ( "Nauadhibu‎", ) om lidn da meriport Mavritanijan päivlaskmas. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Dahlet Nuadibu-agjan da sen üks'jäižen departamentan administrativine keskuz.
Istorii.
Vll 1907−1960 lidnan nimituz oli Port-Etjen ().
Nuadibu šingotase merikalanpüdandal, meriportal (tegimištoline vspäi 1963) i raudkivendon küllästamižel. Raudte ühtenzoitab Fderik- i Zuerat-lidnoidenke kontinentan südäimes (raudkivendon i eläjiden tond).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Atlantižen valdmeren randal, Kap-Blan-nemen (vai Ras-Nuadibu, 65 km pitte) päivnouzmaižes, 0..1 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Röunatab Päivlaskmaine Sahar-territorijanke. Matkad Nuakšot-pälidnhasai om 450 km suvhe avtotedme.
Klimat om tropine räk kuiv letetazangišton. Kun keskmäine lämuz vajehtase +19..+24 C° röunoiš vodes läbi. Ekstremumad oma +4 C° i +41 C°. Paneb sadegid 23 mm vodes, niiden naceinuz om kaikiš suremb sügüz'kus (5 mm kus).
Eläjad.
Vl 2000 lidnan eläjiden lugu oli 72 337 ristitud. Läz 140 tuhad eläjid om ezilidnoidenke (2013).
Regionaline läžundkodi radab vspäi 2017.
Transport.
Meriport radab lidnas.
Rahvahidenkeskeine civiline Nuadibu-lendimport ("NDB / GQPP") sijadase koumes kilometras pohjoižpäivnouzmha lidnan keskusespäi. Tehtas severz'-se reisid vaiše: Kanaran sarihe (Ispanii), Kasablankha (Marok), Mavritanijan kahthe lendimportha (Nuakšot, Zuerat).
Roso (Mavritanii)

Roso ( "Rosau" vai "Al-Quwarib" «venehed», ) om lidn da kund (departament) Mavritanijan suvipäivlaskmas. Se om valdkundan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, Trarz-agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Ende lidnut oli Trarzan emiratan keskuseks. Francižen kolonialižen administracijan aigan Senegal i Mavritanii oliba ühteks, ka Roso-lidnut kändihe röunmal varastamata.
Roso seižub «Nuakšot — Dakar»-avtotekeskustal i šingotase Mavritanijan torguindal Senegalanke (sen tobj pala tegese täs), ühtennimine jogi om laivjogeks vodes läbi, ehtatim ühtenzoitab randoid. Lidn om ümbärtud maižandusen edheotandoil kastelendanke (villänkazvatuz, bobanvuiččed, hirs', mänt, arbuzkazmused, živatvodind), ned oma sätud AÜE:n ühtnendanke, maižanduzkursad (tehnologijoiden institut oficialižešti) oma avaitud.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan suves, Senegalan röunanno, Senegal-jogen oiktal randal, 6 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Alištub sur'vezile. Matkad Nuakšot-pälidnhasai om 204 km pohjoižhe. Ühtennimine lidnut sijadase jogen vastrandal Senegalas.
Klimat om tropine räk letetazangišton, Sahar valatoitab sidä. Kun keskmäine lämuz om +26..+31 C° päiči kül'mkus-vilukus, konz se om +23..+25 C°. Ekstremumad oma +7 C° i +45 C°. Paneb sadegid 300 mm vodes, se om kaikiš suremb lugumär valdkundas.
Eläjad.
Vl 2007 eläjiden lugu oli 15 922 ristitud. Lidn vastsi klimatižiden pagenikoiden surt lugumärad valdkundan toižiš agjoišpäi. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Zuerat

Zuerat (, ) om lidn Mavritanijan pohjoižpalas. Se valdkundan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Tiris Zemmur-agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Raudan samine Zueratan tahondas mainitase ezmäižen kerdan 11. voz'sadal völ. Vl 1952 todištihe raudkivendon kommertižid varoid, i vl 1958 ezmäižed tarhad oliba anttud radho koncessijan arvoimižil. Vspäi 1974 samine om nacionaliziruidud, i nügüd'aigan valdkundaline SNIM-kompanii sab raudkivendod päpaloin. Vll 1981 i 1990 löutihe raudan toižid varoid 30..60 kilometras Zuerataspäi.
Zuerat šingotase raudkivendon samižel. Pit'kad vagonrived kivendonke ajasoiš raudtedme 650 km pitte Nuadibu-porthasai, tagaz todas ajaden raudtedme sauvondmaterialid, jondvet da kaik tošt lidnan täht.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan suvipäivlaskmas, 380 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Lähembaine lidn om Fderik 30 km päivlaskmha, läz Päivlaskmaine Sahar-territorijan röunad.
Klimat om tropine räk kuiv letetazangišton. Voden keskmäine lämuz om +25,6 C°, tal'vkun-uhokun +16..+19 C°, kezakun-sügüz'kun +32..+34 C°. Ekstremumad oma +6 C° i +47 C°. Paneb sadegid 56 mm vodes, enamba kaiked sügüz'kus (21 mm).
Lidn kogoneb severziš-se erigoittud rajonišpäi: Mavritanijan radnikoiden, radnikoiden verhiš maišpäi, «ižandoiden», ohjandajiden, administrativine keskuz.
Eläjad.
Vl 2005 lidnan eläjiden lugu oli 37 977 ristitud, agjan nell' videndest. Ristitišt radab kaivuztegimištos i sen holitajiš edheotandoiš. Om äi radnikoid Afrikan verhiš maišpäi.
Tazadit-lendimport ("OUZ / GQPZ") radab, se ühtenzoitab pälidnanke i Kasablank-lidnanke.
Kaedi

Kaedi ( "Kaihidi", ) om lidn Mavritanijan suvipäivlaskmas. Se om valdkundan videnz' lidn eläjiden lugun mödhe, Gorgolin agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Vanhan lidnan pertišt kogoneb masavičun sauvusišpäi. Lidn oli muretud paloin vn 1989 Senegalan röunkonfliktan aigan.
Kaedi šingotase maižanduzrajonan keskuseks da sen produkcijan torguindal, mugažo agjan tervhudenkaičendan keskuseks. Fosfatoiden löudmižsija om läz lidnad.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Gorgol'-jogen () lanktendan sijas Senegal-röunjogehe oiktalpäi, 23 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Nuakšot-pälidnhasai om 435 km lodeheze.
Klimat om tropine räk kuiv. Kun keskmäine lämuz vajehtase +24..+26 Cel'sijan gradusaspäi tal'vkus-uhokus +34 Cel'sijan gradushasai semendkus-kezakus. Paneb sadegid 292 mm vodes, läz kaik ned oleldas heinkus-sügüz'kus (256 mm), kuiv sezon om kül'mkus-semendkus (4 mm pordos).
Eläjad.
Vl 2013 lidnan da kommunan eläjiden lugu oli 49 152 ristitud, 121 726 ristitud ezilidnoidenke. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Dašoguz

Dašoguz (, edel 1999 vot kävutihe "Dašhovuz"-nimed i sen venäkelišt "Tašauz"-nimitust) om lidn Turkmenistanan pohjoižes. Se om ühtennimižen agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1681 Hivan hankundha kuti lebun sija Šuuktel, "Dašhovuz-karavansarai". Mülüb Turkmenijha vspäi 1924 ümbrikon, sid' agjan keskuseks.
Dašoguz šingotase söm- da tekstil'tegimišton (sijaližel torhudel) edheotandoil, sauvondmaterialiden sarakol, turizmal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase 88 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl, Šavat-kanalan molembil randoil (irrigacine sarak Amudarjaspäi). Kanal jagab lidnan pohjoižpalaha i suvipalaha. Matkad Uzbekistanan röunhasai om 10 km pohjoižpäivnouzmha (Karakalpakii) vai 6 km suvipäivnouzmha (Horezman agj), Ašgabathasai om 630 km suvhe. Lähembaižed järedad lidnad oma Uzbekistanas, Nukus (100 km) i Urgenč (68 km).
Klimat om räk kontinentaline. Heinkun lämuz om +28,3 C°, vilukun — −3,6 C°, voden keskmäine lämuz +12,8 C°. Paneb sadegid 100 mm vodes.
Eläjad.
Vl 2004 lidnan eläjiden lugu oli 210 tuhad ristituid. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Professionaližen opendusen aluzkundad: Maižandusen institut, medicinine i pedagogine školad, profškolad.
Transport.
Avtobusad, maršruttaksid, municipaližed i privatižed taksid oma kundaližeks transportaks. Päraudtestancii om olmas lidnas.
Civiline Dašoguz-lendimport ("TAZ") sijadase 15 km suvipäivlaskmha lidnan keskusespäi. Se radab vaiše tatanmaižiden reisiden täht.
Turkmenabat

Turkmenabat () om lidn da transportsol'm Turkmenistanan päivnouzmas. Se om valdkundan kahtenz' surtte lidn, Lebap-agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Amuine "Amul"'-lidnuz oli tetab 1.-4. voz'sadaspäi meiden erad, panihe sidä Šuuktel. Lidnusen rujod oma kaičenus 10 kilometras lidnaspäi. Amudarj-jogi om nimitadud lidnusen mödhe.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1511 "Čardžui"-nimenke («nell' kanalad» persijan kelespäi). Se šingotaškanzi 1890-nzil vozil stancijanno «Mari — Samarkand»-raudten sauvondan jäl'ghe i sai lidnan statusad vl 1918. Nimitihe "Leninsk:aks" vll 1924−1927. Vll 1940−1992 lidnan oficialine nimituz oli "Čardžou".
Turkmenabatan ižandusen sarakod oma londuseližen gazan samine, šuukkanghiden tehmine, sömtegimišt (argvoi, lihaproduktad) sijaližel torhudel, sauvondmaterialiden pästand.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundröunanno, Amudarj-jogen hural randal, 187 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Ašgabat-pälidnhasai om 470 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal vai 585 km avtotedme.
Klimat om letetazangišton kuiv, keza om räk lujas. Voden keskmäine lämuz om +15,3 C°, päivän keskmäine lämuz kezakus-redukus om +27..+29 C°, vilukus +1 C°, kaikiš lujemb hala oleli −11 C°. Paneb sadegid 130 mm vodes, kezakus-redukus 8 mm kaikes pordos vaiše.
Turkmenabat jagase kahteks rajonaks ().
Eläjad.
Vl 2010 eläjiden lugu oli 279 765 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Pagižeb turkmenan kelen sijaližel dialektal, uzbekan kel' valatoiti sidä.
Opendusen aluzkundad oma 41 ühthižen opendusen školad, 13 liceid, koume pedagogišt i kaks' mediciništ školad, čomamahtoiden profškol, himine i maižanduztehnikumad. Üläopendusen aluzkund om Turkmenan valdkundaline pedagogine institut Sejitnazar Seidin nimed.
Turkmenbaši

Turkmenbaši () om lidn da meriport Turkmenistanan päivlaskmas. Mülüb Balkanabatan agjaha.
Istorii.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1869 kuti Venäman imperijan armijan "Krasnovodsk"-lidnuz. Raudte ühtenzoiti portad Keskuzazijan järedoidenke lidnoidenke 20. voz'sadan augotišes. Nevondkundaližen aigan lidn oli Krasnovodskan agjan administrativižeks keskuseks, agj oli olmas vll 1939−1947, 1952−1955, 1973−1988. Udesnimitihe lidnad vl 1993 Saparmurat Nijazov-prezidentan toižen nimen mödhe.
Turkmenbaši šingotase kivivoin ümbriradmižen tegimiden kompleksal (benzin, tehnižed void, polipropilen), rahvahidenkeskeižel meriportal i Avaz-merikurortal ().
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Kaspijan meren päivnouzmaižel randal, 27 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Ašgabathasai om 520 km päivnouzmha orhal vai 580 km avtotel. Ehtatim ühtenzoitab Bakunke päivlaskmas (Azerbaidžan, 306 km).
Klimat om subtropine kuiv letetazangišton, kezal om räk. Voden keskmäine lämuz om +15,1 C°, ekstremumad oma −21 C° i +45 C°. Paneb sadegid 126 mm vodes, vähemba kezakus-sügüz'kus (15 mm pordos). Meriveden lämuz ülitab +20 C° semendkus-redukus.
Turkmenbaši jagase kahteks etrapaks.
Eläjad.
Vl 2010 eläjiden lugu oli 73 803 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Rahvahidenkeskeine civiline Turkmenbaši-lidnan lendimport ("KRW / UTAK") radab Avazan etrapas 12 km lidnan keskusespäi. Tehtas passažirreisid Turkmenistanadme i Stambulha. Ei ole passažirtrafikan statistikad, no lendimport voib pästta 800 passažirad čashu. Jügureisad ühtenzoittas Suvipäivlaskmašt Azijad Evropanke i Kavkazan pälidnoidenke.
Namangan

Namangan (mugažo uzbekan kelel) om lidn Uzbekistanan suvipäivnouzmas. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Namanganan agjan administrativine keskuz (vspäi 1941).
Istorii.
Nügüdläine eländpunkt mainitaškanzihe 15. voz'sadan lopuspäi. Se sai lidnan statusad vl 1610. Vl 1912 raudte ühtenzoiti lidnad Kokandanke. Vl 1926 lidn eli lujas manrehkaiduses läbi.
Namangan šingotase sömtegimištol i puvillan ümbriradmižel.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan päivnouzmas, Ferganan alangišton pohjoižes, 476 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kirgizstanhasai om 20 km lodeheze vai pohjoižpäivnouzmha orhal, Taškent-pälidnhasai om 200 km lodeheze orhal vai 300 km avtotedme.
Eläjad.
Vl 2011 eläjiden lugu oli 451 tuhad ristituid. Edel 2016 vot lidnan pind oli 101,5 nellikkilometrad, sid' mülütihe ezilidnoid, i ristitišt ližadui läz 90 tuhad eläjid. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Nened professionaližen opendusen aluzkundad ratas lidnas: Namanganan valdkundaline universitet (vspäi 1942, 5,4 tuhad üläopenikoid vl 2017), pedagogine institut, inženeriž-tehnologine institut, kümne kolledžad.
Islaman 270 pühäpertid (vn 1997 andmused) i hristanuskondan koume jumalanpertid oma avaitud lidnas.
Transport.
Avtobusad da maršruttaksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Namangan-raudtestancii radab lidnan keskuses.
Namanganan rahvahidenkeskeine civiline lendimport ("NMA / НМГ") sijadase 12 km keskusespäi lidnan päivlaskmaiženno röunanno. Tehtas reisid Taškentha i Venäman järedoihe lidnoihe.
Andižan

Andižan () om Uzbekistanan lidn valdkundan päivnouzmas. Se om valdkundan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, Andižanan agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud 6.-4. voz'sadal edel meiden erad arheologijan andmusiden mödhe, oli znamasižeks keskuseks Šuuktel. Lidn mainitase 9. voz'sadaspäi m.e kuti "Andukan", 15. voz'sadal — feodaližen valdkundan "Andigan"-pälidn. Nimitadas nügüdläižikš 16. voz'sadaspäi.
Andižan šingotase äjil tegimil, niiden tobj pala om valdkundaline, sidä kesken neniš ižandusen sarakoiš: mašinansauvomine (äjad avtopalad «General Motors»-korporacijan avtotegimen täht Asak-ezilidnas, mašiništ maižandusen, kivivoin da gazan sarakon täht, inženerižed instrumentad, kaläskad mehile), elektrotehnine (likutimed, pompad, koditehnik), kaikenvuitte tekstiline tegimišt (puvillan, villan da šuukan ümbriradmine, kangaz- i omblendfabrikad, kengiden edheotandad), sauvondmaterialiden tegimed (sidä kesken cementan i stöklan), sömtegimišt (20 tegint da kombinatad), himižiden substancijoiden i meblin pästand.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan keskuzpalas, Ferganan alangištos, 490 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Taškenthasai om 260 km päivlaskmha-lodeheze orhal vai 360 km avtotedme. Lähembaine järed lidn om Oš (Kirgizstan) 40 km suvipäivnouzmha.
Klimat om subtropine terav kontinentaline kuivahk. Keza om räk da päivoikaz, tal'v om pil'vekaz. Voden keskmäine lämuz om +14,5 C°, kezakun-elokun +26,0..+27,9 C°, tal'vkun-uhokun −0,1..+2,8 C°. Paneb sadegid 244 mm vodes, enamba uhokus-keväz'kus (32..33 mm kus) i kül'mkus-tal'vkus (30..33 mm kus), vähemba heinkus-sügüz'kus (3..5 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 46..57 % röunoiš semendkus-elokus, 77..86 % kül'mkus-uhokus.
Eläjad.
Vl 2008 lidnan eläjiden lugu oli 350 300 ristitud, vl 2017 — 425 500 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd', otab agjan läz seičemendest. Enamba 700 tuhad ristituid elädas ezilidnoidenke.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma 15 akademišt profil'liceid, 28 kolledžad i viž valdkundališt profškolad, ühesa tehnikumad, universitet i kuz' institutad, Taškentan üläopendusen aluzkundoiden kaks' filialad, kvalifikacijan lujendusen kaks' institutad da kaks' universitetad. Znamasine üläopendusen aluzkund om Andižanan valdkundaline universitet Zahriddin Muhammed Baburan nimed (). Universitetan aluz om pandud vl 1931 kut pedinstitut, om universitetaks vspäi 1992, kaik 23 tuh. üläopenikoid opetas sen ühesal fakul'tetal.
Transport.
Avtobusad, maršruttaksid i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Vll 1970−2002 trolleibusverk radoi, se oli 70 km pitte. Kaks'kilometrine kervačte radab lidnan suvipäivnouzmas (koume stancijad). Lidn om nellän čuradusen raudtesol'meks, ühtenzoitase elektrojonusil alangišton toižidenke suridenke lidnoidenke. Kaks' päraudtestancijad: "Andižan I" i "Andižan II", kaks' raudtestancijad ratas niiden ližaks: "Andižan Pohjoine" i "Andižan Suvine".
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline "Andižan"-lendimport Baburan nimed ("AZN / UTFA / АНЖ") sijadase lidnan suvipäivlaskmaižel röunal. Tehtas reisid Venäman surihe lidnoihe i Taškentha.