Uz' Urengoi

Uz' Urengoi (, , ) om Venäman lidn da lidnümbrik Jamalan Nenciden avtonomižen ümbrikon keskuzpalan suvipäivnouzmas. Se om ümbrikon kaikiš suremb lidn eläjiden lugun mödhe, om ümbärtud Puran rajonan territorijal.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vn 1973 lopus kuti "Jagel'noje"-žilo otmaha kävutamižhe londuseližen gazan järedoid löudmižsijid. Vn 1975 18. päiväl elokud registriruihe žilod "Uz' Urengoi"-nimenke, i se om oficialine alusenpanendan dat. Nimitihe Urengoi-faktorijan mödhe, se žilo sijadase 60 km päivnouzmha Pur-jogen randal. Uz' Urengoi sai lidnan statusad vn 1980 16. päiväl kezakud.
Uz' Urengoi šingotase londuseližen gazan samižel (Venäman sadud gazan enamba pol't, «Gazprom»-, «Novatek»-, «Arktikgaz»-kompanijad) i gazan vaumičemižtegimel, sauvondkompanijoil i Urengoin GRES:al, buraudusen kompanijoiden päfaterad sijadasoiš lidnas. «Urengoi — Pomari — Užgorod»-gazanveim radab vspäi 1984.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Jevojah-jogen ( 201 km pitte, Pur-jogen hura ližajogi) i sen oiktan Sedejah-ližajogen randoil, 40 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Sokaz tahond ümbärdab lidnad. Matkad Salehardhasai om 452 km päivlaskmha orhal vai 604 km avtotedme. Lähembaine lidn om Tarkosale 140 km suvipäivnouzmha orhal, 200 km raudtedme vai avtol.
Klimat om ven terav kontinentaline, röunatab subarktiženke. Voden keskmäine lämuz om −4,7 C°, kezakun-elokun +11..+17 C°, tal'vkun-uhokun −20..−25 C°. Voib panda halad heinkus. Ekstremumad oma −54 C° (viluku) i +34 C° (heinku, eloku). Kezaaigan minimum om −5 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +5 C° (tal'vku). Voib panda halad kezaaigan miččel taht kul (heinkun minimum om −2 C°). Ei voi olda sulasäd vilukus-uhokus (vilukun maksimum om −1 C°, uhokun 0 C°). Paneb sadegid 471 mm vodes, enamba heinkus-sügüz'kus (57..64 mm kus). Il'man keskmäine vozne relätivine nepsuz om 68 %.
Tobmuz.
Uz' Urengoi om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks. Lidn om 80 km pitte, päine pertišt jagase nimitadud mikrorajonikš.
Lidnümbrikon pämez' om sen Administracijan pämez', edel 2015. vot oli toižin. Ivan Kostogriz ("Иван Костогриз") radoi edeližen lidnan Administracijan pämehen (keväz'ku 2012 — sügüz'ku 2020) i oli lidnan pämehen vn 2007 sulakuspäi vhesai 2012.
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 104 107 ristitud, vn 2021 — 107 251 ristitud. Kaik 113 254 eläjad oli lidnas 111 nellikkilometrad pindal vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 118 659 eläjad vl 2009 i 118 033 ristitud vl 2020.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma sätud lidnas: Jumalannägundan päjumalanpert' (om saudud vll 2007−2015) i puine ph. Serafiman Sarovalaižen jumalanpert' (1997). Protestantizman nell' pühäpertid oma avaitud. Islaman «Nur-Islama»-mečet' om letud lidnas.
Rahvahad (enamba 1 % vl 2010): venälaižed — 64,1 %, ukrainalaižed — 10,8 %, totarlaižed — 5,0 %, nogailaižed — 2,6 %, kumikad — 2,1 %, azerbaidžanlaižed — 2,0 %, baškiralaižed — 1,7 %, čečenalaižed — 1,1 %, vaugedvenälaižed — 1,1 %, moldovalaižed — 1,1 %, toižed rahvahad — 6,1 %, rahvahuden ozutandata — 2,3 %.
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, keskškolad.
Uden Urengoin äiprofil'ne kolledž i privatine «Gazprom Tehnikum Uz' Urengoi» oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš. Kaik viž sportkompleksad ratas lidnas.
Transport.
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas, läz kümned maršrutad. "Uz' Urengoi"-päraudtestancii radab passažiroiden täht vspäi 1985, vagzalan uz' kivine sauvuz om letud vl 2015. Raudte om sauvomas Salehardhasai, radab Nadimhasai.
Tatanmaine civiline "Uz' Urengoi"-lendimport ("NUX / USMU / НУР", 1 mln passažiroid vl 2022) sijadase vides kilometras suvipäivlaskmha lidnan keskuzpalaspäi. Tehtas reisid Venäman järedoihe lidnoihe (Moskvaspäi Krasnojarskhasai). Om čarterreisid Jamalan erasihe eländpunktoihe (Sabett, Krasnosel'kup, Tol'k), niiden kesken punolendimil.