Bogota

Bogota ( [boɣoˈta]) om Kolumbijan pälidn da kaikiš suremb lidn, oficialižikš Bogota, Pälidnan ümbrik (isp. "Bogotá, Distrito Capital", lühüdaks "Bogotá, D.C.") agjan (departamentan) oiktusidenke. Mugažo se om Kundinamark-agjan administrativižeks keskuseks.
Lidn om Kolumbijan politikan da ižandusen keskuz, täs tehtas valdkundan KSP:n nelländest.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud ispanijalaižil vn 1538 elokun 6. päiväl kuti "Santa Fe de Bogota" ( [ˌsanta ˈfe ðe βoɣoˈta]) indejalaižiden Bakata-lidnusen sijas, se oli nimitadud indejalaižiden vejan nimel. Lugetas Himenes de Kesada-konkistadorad Bogotan alusenpanijaks oficialižešti. «Santa Fe de Bogota»-nimituz oli oficialižeks mugažo vozil 1991−2000. Vspäi 1598 Bogota oli ümbriolijoiden maiden pälidnaks kaiken.
Bogota šingotase turizmal, torguindal, valdkundan opendusen, medijan i transportan (importan tobj pala) keskuseks. Lidnan KSP oli 160 mlrd US$ ekvivalentas vl 2014 (ostmižmahtusen paritetan mödhe), 17,5 tuh. US$ ühtele hengele.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan keskuzpalas, seižub Andiden Päivnouzmaižen Kordil'jeran päivlaskmaižil pautkil i mägidenkeskeižes katl'uses. Bogotan keskuz sijadase 2640 m ü.m.t. korktusel, kaik lidn levigandeb 2540..3250 m korktusil, 2582 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Se om kaikiš korktemba sijatud megapolis mail'mas. Pen' Rio-San-Fransisko-jogi jokseb torvidme, enččel lidnan keskuz oli sen randoil.
Klimat om subtropine viluhk pil'vekaz korktoiden mägiden. Kun keskmäine lämuz om +13,6..+14,3 C° vodes läbi. Ekstremumad oma −6,0 C° (tal'vku) i +28,6 C° (kezaku). Voib panda halad läz kaikuččes kus, erasti voib panda lunt öidme, kacmata ekvatorialižhe sijadushe. Il'man lämuz voib ületada +23 C° miččel taht kul. Paneb sadegid 877 mm vodes, enamba sulakus-semendkus da redukus-kül'mkus (107..117 mm kus), vähemba vilukus (33 mm) i heinkus-elokus (44..49 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 77..83 % röunoiš voden aigan. Manrehkaidused oma paksud.
Tobmuz.
Bogota jagase kaks'kümneks nimitadud rajonaks (üks'lugu ) kut Pälidnan ümbrik, ned alajagasoiš 1922 "barrio:ks".
Lidnan tobmuden pämez' om mer (). Valitas merad i lidnan suiman ühtnijoid lidnalaižiden änestusel. Edeližed lidnan pämehed oma Klaudia Lopes Fernandes ("Claudia López Hernández", viluku 2020 — tal'vku 2023), Enrike Pen'jalosa ("Enrique Peñalosa", viluku 2016 — tal'vku 2019, mugažo 1998−2000). Mer vahvištab kaikuččen rajonan (lokalidadan) administracijan pämest.
Eläjad.
Vl 1964 lidnan ristitišt oli 1 697 311 eläjid. Vn 2018 Kolumbijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 7 412 566 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Vaiše 25 166 ristitud elädas pälidnan külätahondas (2018). Kolumbijan kaikutte kudenz' ristit eläb pälidnas. Läz 10,3 mln ristituid elädas kaikes lidnaglomeracijas (2022, vl 2016 oli 9,3 mln).
Ristitišton enambuz oma "mestizo" (vaugedverižiden da indejalaižiden jäl'gelaižed) i vaugedverižed (98,8 % vl 2018), katoližen jumalankodikundan uskojad. Afrokolumbijalaižed ottas 0,9 % ristitištos, indejalaižed — 0,3 %. Rajonad jagasoiš kudeks strataks sal'hen mödhe. Elokahad rahvahanikad makstas kal'hid kommunaližid holitišid. Golläd rahvahanikad ei makskoi niid, no ottas kävutamižhe uzid territorijoid mägiden pautkil.
Transport.
Kiruhavtobusad ("TransMilenio"-verkon metrobusad) erigoittud teil, penen da kesksuruden avtobusad i velosipedad oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes. Bogotan metropolitetan sauvuz zavodihe vl 2020 i linneb vaumitud vodele 2028.
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline "El' Dorado"-lendimport ("BOG / SKBO", 32,7 mln passažiroid i 741 tuh. jügutonnoid vl 2018) sijadase vižtoštkümnes kilometras päivlaskmha lidnan keskuzpalaspäi. Sišpäi tehtas passažirreisid Suviamerikan da Pohjoižamerikan äjihe maihe i Kolumbijadme, mugažo jügureisid kaiked mail'madme.