Petroskoi

Petroskoi (mugažo karjalan i suomen kelil, ) vai Zavod, erasišti mugažo "Zavodad" vai muite "Lidn", om lidn Venäman lodehpoles. Se om Karjalan Tazovaldkundan pälidn da kaikiš suremb lidn, mugažo Änižröunan (Änižrandan) rajonan administrativine keskuz. Venäman seičemenz'kümnenz' koumanz' lidn ristituiden lugun mödhe (2018). Petroskoi sijadase Karjalan suves, Änižen lodehližel randal.
Petr Sur' pani Petroskoin lidnan alust vodel 1703. 
Istorii.
Eländpunktan istorii augotihe vl 1703, konz azegtegim om letud (möhemba — raud- da juraižimtegim). Sur' Petr-car' om Petroskoin alusenpanijan. Petroskoi sai lidnan statusad voden 1777 21. päiväl keväz'kud. Vspäi 1782 Petroskoi linni Olonecan gubernijan keskuseks. Venälaine Gavriil Deržavin-runokirjutai radoi sen gubernijan ezmäižen gubernatoran.
Suren Kodimaižen sodan (voinan) aigan suomalaine Karjalan armii anasti Karjalan pälidnan vodel 1941. Lidnan nimi vajehtihe "Äänislinnaks" aigaks. Vodel 1944 Rusked Armii anasti Petroskoid tagaze.
Petroskoi šingotase mašinansauvomižen (puiden vedimed) i metallanümbriradmižen edheotandoil, punümbriradandan i kiviümbriradandan tömašinoiden tehmižel, pusauvondmaterialiden pästandal (pilindmaterialad, iknad, uksed), kiviümbriradandan kompanijoil sijaližel torhudel, sauvondal, sömtegimištol (liha-, maid- i leibtegesed, likörvintegim), poligrafižel sarakol. Järed «Petrozavodskmaš»-tegim pästab mašiništod atomelektrostancijoiden täht (reaktoran mašiništ, südäitukpoltusen konteinerad), himižen, kiven da gazan i cellülozbumagaižen sarakoiden täht. Petroskoin LEK varatoitab lidnad energijal. Pästtas sportkaluištod, omblend- i trikotegesid, nahkkengid, suveniroid mugažo.
Geografii.
Mantedokoordinatad om 61 gradusad 47 minutad pohjošt levedut i 34 gradusad 36 minutad päivnouzmpolišt pidust. Päivänvauktusen hätkeližuz lidnas oleleb enamba mi 19 časud kezakus (vauktad öd).
Lidn sijadase Änižen Petroskoin lahten randal, 50..60 m ü.m.t. korktusil. Petroskoiš om järvid (Änine, Logmozero /Logmär/), Četiröhvörstnoje, Lamb, Kar'jer) da jogid (Lososink, Neglink, Tomic, Studenec, Kamennii). Om äi mecoid da puištoid ümbri lidnas. PetrVU:n botanine puišt da peizažine «Zaozerskii»-kel'dtaho oma sätud Petroskoin pohjoižpalas. Kul'turan da Lebun puišt, Änižen traktortegimen puišt da NÜKP:n 22. suiman puišt sijadasoiš Lososinkanno. Pionerižen organizacijan puišt om avaitud Neglinkanno.
Petroskoin kaikiš korktemb čokkoim om Kukkaz (Kukkovk) (293 m). Lähembaine lidn om Kondopog nell'kümne kuz' kilometrad pohjoižhe orhal, 54 km avtotedme. Matkad oiktoidme avtoteidme Suomenman röunhasai om 350 km päivlaskmha, Piterihesai om 412 km, Moskvhasai om 1010 km.
Lidnan tahond om Edahaižen Pohjoižen arvoimižihe tazostadud. Klimat om ven kontinentaline meren pirdoidenke, pil'vekahad päiväd ottas enamba pol't. Voden keskmäine lämuz om +3,7 C°, kezakun-elokun +14,1..+17,1 C°, tal'vkun-uhokun −5,6..−8,4 C°. Ekstremumad oma −41,6 C° (viluku) i +34,3 C° (kezaku, heinku). Kezaaigan minimum om −2,6 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +9,4 C° (tal'vku). Voib panda halad kezaaigan miččel taht kul (heinkun minimum om −0,1 C°). Paneb sadegid 612 mm vodes, enamba heinkus-elokus (82 mm kus), vähemba uhokus-sulakus (29..32 mm kus).
Tobmuz.
Vspäi 2004 Petroskoi om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnümbrikon pind om 615,9 nellikkilometrad. Se röunatab nenidenke Änižrandan rajonan municipaližidenke ühtnikoidenke:
Petroskoin-lidnan Nevondkund kogoneb 28 deputataspäi. Kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Jäl'gmäižed valičendad oliba vn 2021 19. päiväl sügüz'kud. Nevondkundan deputatad pandas radsijha lidnümbrikon (lidnan) pämest vspäi 2015 (vll 1994−2014 kaik rahvaz valiči merad).
Radoiba lidnümbrikon pämehen ende (nimikirjutez ei ole täuz'):
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe Petroskoin eläjiden lugu oli 261 987 ristituid. Kaik 278 551 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 281..282 tuhad eläjid vll 1995−2001 (282 900 rist. vl 2001) i 281 023 eläjad vl 2020.
Rahvahad (2010): venälaižed — 82,3 %, karjalaižed — 3,8 %, suomalaižed — 1,7 %, toižed rahvahad — 7,0 %, rahvahuden ozutandata — 5,2 %.
Vn 2002 kaiken Venäman rahvahanlugemižen andmusiden mödhe Petroskoin eläjiden keskes 5 % oliba karjalaižed (20 % Karjalan karjalaižid), 2,8 % — suomalaižed, 2,7 % — vaugedvenälaižed, 2,3 % — ukrainalaižed, 1 % — vepsläižed (Venäman vepsläižiden nelländez).
Openduz.
Keskopenduz.
Petroskoiš om 40 openduzškolad (niiden keskes viž liceid da koume gimnazijad). Rahvahaline suomalaiž-ugrilaine škol om avaitud lidnas, siš opetas suomen, karjalan da vepsän kelid. Mugažo om 67 päivkodid lidnas.
Professionaline keskopenduz.
Lidnan professionaližen opendusen aluzkundad: Petroskoin prezidentine kadetškol, jogiškol, tehnologijan i edheotaikundan, raudtetransportan, muzikan, medicine bazine, pedagogine i mašinansauvomižen kolledžad, lidnižandusen, mectehnine i avtotransportine tehnikumad.
Üläopenduz.
Petroskoiš om kaks' sijališt üläopendusen aluzkundad:
Transport.
Avtobusad, trolleibusad i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Om vezitransportan jonoid Änižedme, niiden kesken turistine Kižihesai.
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline Petroskoi-lendimport ("PES / ULPB / ПТБ", 66,4 tuh. passažiroid vl 2020) sijadase 12 kilometras lodeheze lidnan keskusespäi läz Besovec-küläd. Tehtas reisid Venäman lodehen järedoihe lidnoihe, Moskvha, Mustmeren lebutahoiže, mugažo Karjalan kahthe sijha.