tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Crocus City Hall

Crocus City Hall oli äižiruine koncertzal Venäman Krasnogorsk-lidnas.
Istorii.
Vn 2024 keväz'kuhusai se zal sijazihe Moskvan agjan Krasnogorsk-lidnan "Crocus City"-bizneskeskusen territorijal, Moskvan rengazavtoten 67. kilometran ümbrištos i läz Mäkinino-metrostancijad. Zal oli avaitud vn 2009 25. päiväl redukud Araz Agalarov-edheotajal.
Zalan standartine mülü oli 6200 ristitud, kaikiš suremb — 9500 ristitud (konz karglava oli tehtud parteras). Lopi radod terroran jäl'ghe jäl'ghiženke lämoipalonke vn 2024 22. päiväl keväz'kud. Sauvusen tulii ozahuz jäb tundmatomaks, no Venäman Valdkundaline Dum vahvišti idejad sen udessündutamatomudes. Möhemba siš, miše pert' ei linne udessündutadud, sanui Moskvan agjan Andrei Vorobjov-gubernator.
Koncertad da šoud.
Ezmäižes koumes vodes "Crocus City Hall:an" rad kerazi enamba koumed millionad kacujid 900 aigtegol. Ezmäine koncert oli Muslim Magomajevan mušteht äjiden Venäman tähthaižiden ühtnendanke. Scenan olendan aigan enamba sadad tutabid artistoid tegiba edestusid, kut venälaižed, muga verazmalaižed-ki. Mugažo oli teatrozutelusid, sportaigtegoid da lapsiden ezitusid.
Vl 2010 "Crocus City Hall" vedi rahvahidenkeskešt vokalistoiden konkursad Muslim Magomaevan nimed, päiči vn 2021 konkursan sirdandas pandemijan tagut. Sen konkursan pätegend om tradicijoiden tugeduz da noriden lahjakahiden vokalistoiden edenend.
Vl 2013 "Crocus City Hall" tegi čomuden rahvahidenkeskešt «Miss Universum»-konkursad, kudamb läksi ekranoile mail'madme i kerazi enamba milliardad telekacujid. Venesuelan ezitai oti vägestust konkursal, Donal'd Trump i Stiven Tailer (Aerosmith-muzikgruppan än') oliba sen adivoikš.
Vll 2022 i 2023 "Crocus City Holle"-pajo putui «Mask»-šoun koumanden i nelländen sezonoiden finalaha, kaikutte kerazi seičeme tuhad kacujid. Finalad läksiba ekranoile NTV-telekanalan oiktaha efirha.
Bagration (sild)

Bagration-sild om jaugnikoiden da torguindan sild Venäman Moskv-pälidnan keskuzpalas, Moskvanjoges päliči.
Sijaduz.
Sild om avaitud vn 1997 sügüz'kus i kändihe «Moskv-Siti»-kompleksan ezmäižeks vaumitud sauvuseks. Ühtenzoitab Rusttan Presnän randirdad, «Vistavočnaja»- i «Azjaline keskuz»-metrostancijoid Taras Ševčenkon randirdanke i «Moskv-Siti:n» üläkorktanke «Čuhunduz 2000»-ofissauvusenke.
Istorii.
Bagration-sildan sauvondan meletuz sündui ezmäižes sur'kulus «Moskv-Siti»-projektas — letud Presnän randirdale ambiciozižes azjaližes rajonas. Konz «Moskv-Siti» kazvoi, ka kebn jaugnikoiden ühtenzoituz vastrandanke kändihe tarbhaižeks, sen paloin Taras Ševčenkon randirdanke. Muga mel' sündui tehta ei vaiše sildad, no sur'kulud dominantad, kudamb mülüiži organižikš nügüdläižhe lidnan londuzkuvaha.
Nimitadud vn 1812 Tatanmaižen sodan ühtnijan Petr Bagration-jenaralan mödhe sildan sauvomine zavodihe vl 1997 i tuli lophu täuzin vl 1999.
Harakteristikad.
Boris Thor-arhitektoran i Vladimir Travuš-konstruktoran projekt sädi avoint jaugnikoiden ted stöklaspäi i metallaspäi. Mugoine pätand tegi sildad kaiksezonižeks da komfortižeks kävelemha miččen taht voden aigan.
Sild om 214 metrad pitte i 16 metrad levette. Pind om 13,6 tuh. nellikmetrad, se laskeb säta levedad avarut ei vaiše jaugnikoiden täht, no kommertižiden-ki objektoiden täht: enamba mi nell' tuhad nellikmetrad andase kortoman kal't. Päkeskustan piduz om 147 metrad. Sildan pindan korktuz Moskvanjogen päl om nell'toštkümne metrad.
GIöt

GIöt (komi: "Глӧт") om majag komi-ziränoiden mifologijas.
Mifad personažas.
Hän eläzi ičeze hüväks meleks päl pohj jogi. Sözi äjan mehed živatad-ki. Hänen čuhusen nimitihe GIötovan küläd. Sidä miččen mif hänen polhe om toponimižen alusen. Jutuš kuvatas, miše se oli jättesk bobr. Ülämainitud külä oli saudud hänen surman sijas, hänen luilpäi, ni sureks hän' oli.
Surm.
Monah märizi hüväd, leikata händast südäimespäi. Mugoižed mifad, kus sankr märidab «hiidživat» südäimespäi, kohtasoiš äjan rahvahaližes jutušes.
Flag

Flag (alaman kelen "vlag"-sanaspäi) om oigedsaumaižen geometrižen forman paltin (tobjimalaz — oigedsaumaine), eriliženke mujunke i märitud kül'giden rindatusenke.
Lipuine om üks'jäine produkcii, flag — massine tehmine. Valdkundan flag om ühteks valdkundznamoišpäi. Valdkundan flagan ližaks, äjil valdkundoil soda-, sodameri- da torguind- (kommertine) flagad oma olmas. Tobjimalaz libutadas flagad eriližel mastal (flagštokal). Veksillologii om otnus flagoiden tedoidushe.
Ičeze flagoil oma ei vaiše valdkundad, no erased regionad da lidnad, formacijad, mugažo rahvahidenkeskeižed organizacijad (oz., ÜRO:n flag), kommertižed kompanijad, rahvahaližed likundad da diasporad (etnine flag), kundaližed likundad (oz., pacifistoiden flag), radnikused, sportjoukud-ki.
Sen ližaks, kävutadas signal'flagoid laivištos oigendamha vestid laivoiden tömehištoiden keskes. Voib kävutada flagkompozicijoid reklaman i dekorativižen kävutandan täht.
Atlantrop

Atlantrop om saksan Zörgel'-arhitektoran 1920-nziden voziden futuristine inženerine projekt, ezimeleti Keskmeren palan kuivatest. Projektan todenzoitusen naprindad ei olend tehtud, se jäi-ki puhthaks teoretižeks.
Projekt.
Zörgel' tariči blokiruida Gibraltaran sal'med gidroelektrižel padoseinäl i tošt penembad padoseinäd — saubata Dardanellad. Projektan pätegendan oli tehta äi elektroenergijad.
Mugažo variant oli, kudambas kahtenz' padosein ühtenzoiti Sicilijad Afrikanke. Sen rezul'tataks Keskmeren veden tazopind laskiži läz 200 metrad. Muga pidi ei vaiše sada elektrust külläks, no mugažo antta solatud merivet Saharha, miše se tuliži kožujaks maižandusen täht. Evrop da Afrik oližiba ühteks kontinentaks — Atlantropaks, i Keskmeren sijas oliži ratud meri — Saharmeri. Sen ližaks, ekvatorialižes Afrikas taritihe upotada Kongo-jogen basseinad, säta Kongon mert paremboičemha sijališt klimatad.
Zörgelin projektal oli polenpidajid, hot' tugi oli röunatud Pohjoižen Evropan maiden arhitektoroil da specialistoil päpaloin. Likund harakterizuihe pacifizmal, neokolonializmal, evrocentrizmal, Afrikan territorijoiden mel'hetartusen ignoracijal.
Kul'turas.
«Hearts of iron 4»-kompjutervändon «The new order: last days of Europe»-modan ezmäižiš versijoiš om tehtud uzid territorijoid i kuvatud oikti «Atlantrop»-projektan mödhe.
Neokolonializm

Neokolonializm om šingotadud kapitalistižil valdkundoil noriden šingotadud maiden i ižandusen alištusen da ekspluatacijan sistem, sidä kesken kolonialižes politižes rippundaspäi joudutadud äjak-se aigad, ekonomižiden i oiktoiden sodapolitižiden kosketusiden i kožundkirjutesiden erižtazooiktusen abul enččen kolonialižen sisteman täuden sättumatomuden i kolonialižiden imperijoiden roimahtandan tagut.
Terminad.
Neokolonializm-termin sai avarod levigandust ezmäižen kerdan, Afrikan rindataden, dekolonizacijan processan jäl'ghe, se oli äjiden rahvahaližiden likundoiden borcuind ripmatomudes kolonijoiš Toižen mail'man sodan jäl'ghe. Ripmatomuden sandan jäl'ghe erased-se nacionaližed liderad i oppozicijan gruppad zavodiba vahvištada, miše heiden mad alištudas kolonializman udele formale, kudambad vediba enččed kolonialižed valdkundad da toižed šingotadud rahvahad.
Kvame Nkruma, kudamb kändihe ripmatoman Ganan Tazovaldkundan pämeheks vl 1957, oli ezmäižen arvostelijan siš, miše sai neokolonializman klassišt märhapanendad möhemba. Nece sel'gitez om sadud hänel ühtes ezmäižiš kirjoišpäi, kudambad kävutadas terminad, ičeze «Neokolonializm kut imperializman lopuline pordaz»-tedotös (1965). Nece rad märičeb ičtaze kut «Imperializm kut kapitalizman ülembaine etap»-tedotön (1916) ližaduz, siš Lenin vahvištab, miše 19. voz'sadan imperializm otab kapitalistižen sisteman tarbhaižusid aluseks. Nkruma sanui, miše «kolonializman sijas, kut imperializman päinstrumental, mijal om neokolonializm nügüd'. Neokolonializm, kut kolonializm-ki, om kapitalistižiden maiden socialižiden konfliktoiden sirdandan naprind.». Hän jatktab:Neokolonializman rezul'tataks om se, miše verazmaine kapital kävutase ekspluatacijan täht, ei tule mail'man vähemb šingotadud paloiden šingotest. Investicijad neokolonializman aigan ližatas, ei lühendagoi mail'man elokahiden da golliden maiden keskustad. Tora neokolonializmad vaste ei ole šingotadud maiden kapitalan ühtnend vähemb šingotadud maiden ižandusihe. Se om oigetud vastustamha šingotadud maiden rahavägid, kävutadas niid murendamha vähemb šingotadud valdkundoid.
20. sügüz'ku

20. sügüz'ku om voden 263. päiv (264. päiv ližapäivvodes) grigorianižen kalendarin mödhe. Voden lophusai jäb 102 päiväd. Petroskoiš päiväine nouzeb 6 časud 27 minutad homendest, laskese taivhanröunan taga 18 časud 57 minutad ehtad. Päivän hätkeližuz 12 časud 30 minutad. Vanh kudmaine (kun igä 27,2 päiväd).
Vn 1582 15. redukuhusai — 20. sügüz'kud julianižen kalendarin mödhe, vn 1582 15. redukuspäi — 20. sügüz'kud grigorianižen kalendarin mödhe.
20. i 21. voz'sadoil sättub 7. sügüz'kule julianižen kalendarin mödhe.
Čuičenko

Čuičenko ("Чуйченко") — ukrainan kanzannimi.
Sen tetabad kandajad:
Čuičenko Konstantin Anatoljevič

Konstantin Anatoljevič Čuičenko () om venämalaine valdkundmez', Venäman justicijan ministr vn 2020 vilukun 21. päiväspäi. Venäman Varuitomuden nevondkundan ühtnii vn 2020 uhokun 3. päiväspäi. Valdkundaline justicijan nevonik (2020).
Aigemba oli Venäman prezidentan abunikaks — Venäman Prezidentan tarkišteluzohjandusen pämez' vll 2008−2018. Venäman valdkundmehišton varapämez' — Venäman valdkundmehišton apparatan pämez' vll 2018−2020.
Biografii.
Konstantin Čuičenko om sündunu Lipeckha vn 1965 12. heinkud. Tat — Anatolii Konstantinovič Čuičenko (om sündnu vl 1936), služi Nevondkundaližen Ühtištusen kundaližen järgestusen vajoičendan ministrusen palakundoiš, vozil 1978−1983 oli Leningradan agjan Vsevoložsk-lidnan prokuroran, vodel 1985 oli oigetud Lodehližhe transportprokuraturha, kus služi vodhesai 1996.
Vl 1987 Konstantin lopi opendust Leningradan valdkundaližen universitetan juridižel fakul'tetal, openzihe ühtes gruppas Dmitrii Medvedevanke.
Vozil 1987−1989 Čuičenko radoi openikan, sledovatel'an Leningrad-lidnan Kalininskii-rajonas.
Vozil 1989−1992 služi valdkundaližen varuitomuden palakundoiš oficeran radsijal.
Vozil 1992−1994 "Inter'uraudit de Faria i T"-akcionersebran pämez'. Projektad, kudambid hänen firm pästi eloho, koskiba germanižid rahapanendoid Venämha.
Vozil 1994−2001 Čuičenko — Rahvahidenkeskeižen oiktuznevojiden "Sankt-Peterburg"-kollegijan ühtnii (Moskvan palakundan ezmäižen juridižen konsul'tacijan oiktuznevoi).
Vozil 2001−2008 radoi pämehen juridižes departamentas, oli -organizacijan ohjandusen ühtnikan. Čuičenko oli üks' päpagenikoišpäi venä-ukrainižiden paginoiden aigan gazan mödhe.
Vozil 2004−2008 — kompanijan pämez' (üks' koumes pämehespäi neciš kompanijas, kudamb om registriruidud šveicarižes Cug-lidnas da kantonas).
Vozil 2008−2018 Čuičenko oli Venäman prezidentan abunik — Venäman prezidentan tarkišteluzohjandusen pämez'.
Vozil 2018−2020 — Dmitrii Medvedev-päministran valdkundmehišton varapämez' — Venäman ohjastusen apparatan pämez'.
Vn 2019 8. sulakud Medvedev-päministran käskön mödhe kändihe radgruppan pämeheks.
Vn 2020 vilukun 21. päiväspäi — Mihail Mišustin-päministran ohjastuses.
Vn 2024 14. semendkud Čuičenko om pandud Venäman justicijan ministran sijale möst.
Vodelpäi 2013 — "Amuran tigr"-keskusen tarkišteluznevondišton pämez'. Vn 2019 3. sügüz'kuspäi — orgkomitetan pämez' Rahvahidenkeskeižen tigroiden popul'acijan kaičemižen foruman vaumičendas da vedamižes.
Personaline elo.
Čuičenko om nainu, Kristina Tihonova om hänen ak. Kanzas koume tütärt om.
Päivnouzm (avtote)

Federaline kiruhavtote M-12 «Vostok» - saudud maksline avtote (federaline avtote) Moskvan i Tümenin keskes.
Vostok-avtote om rahvahidenkeskeižen transportmaršrutan (koridoran) Päivlaskmaine Evrop — Päivlaskmaine Kitai pala, mülüb «Magistraližen infrastrukturan modernizacijan da levitandan kompleksižhe planha». M-12-avtote läbitab Moskvad, Vladimirad, Muromad, Arzamasad, Kazanid, Nižnekamskad, Jekaterinburgad, Tümenid. Trassan sauvond zavodiše vn 2021 augotišes. «Moskv — Kazan'»-pala om vaumitud vn 2023 tal'vkus, keskust Jekaterinburghasai linneb vaumitud vn 2025 lopus, likund Tümenihesai linneb avaitud täuzin vl 2025.
Istorii.
Vn 2020 10. päiväl heinkud Venäman päministr Mihail Mišustin Jelabugan «Päivlaskmaine Evrop — Päivlaskmaine Kitai»-avtoten sauvondan suimal sanui, miše Venäman ohjastuz märiči tenderproceduran oloid i «Moskv — Kazan'»-avtoten sauvondan rahoitusen mahtust.
27. heinkud tedotihe tenderoid sauvomha 729 km avtoted.
Vn 2022 8. päiväl sügüz'kud ezmäine keskust (21 km pitte) om avaitud, ühtenzoitab Keskuzrengazavtoted (CKAD) i Moskvan sur't renghad.
Vostok-nimitusen realizacii oli pandud edelpäi M12:n erasil sauvondlavoil de fakto. Vn 2023 1. päiväl redukud Venäman federaline ohjastuz päti nimitada M12-avtoted Vostok-avtoteks oficialižikš, vajehti sidä A375-nimenke.
Ladogan kuld

Ladogan kuld () om ühteks velovoibuižišpäi, kudamb jätktase äi päivid Venäman lodehes ümbri Ladoganjärves (Leningradan agj, Karjal i Piter) Venäman sportministrusen tugel. Velovoibuižiden tegijad oma Venäman velosportan federacii da Roskongressan fond.
Üleižed tedod.
Ezmäižed velovoibuižed mäniba vodel 2023 Toižen Sammitan da Ekonomižen da gumanitarižen da Roskongressan fond.
«Ladogan kuld» on Venäman lodehen kaikiš znamasižembikš velovoibuižikš, kudambad jätktasoiš äi päivid. Vl 2025 voibištelend jagoihe seičemeks palaks, sen ühtnijad ajoiba velosipedoil läz 800 kilometrad ühtheverzin.
Voibuižihe ühtneba kaik vägekahad velovoibištelijad kaikes Venämaspäi. Kaikuččel vodel «Ladogan kuldan» geografii tegese levedembaks. Voibištelendoihe ühtniba jo sportmehed neniš maišpäi: Vaugedvenäma, Uzbekistan, Kazahstan, Araban Ühtenzoittud Emiratad, Sirii i Vjetnam. "«Ladogan kuld»-velovoibuižed tegihe hüväks ozuteseks rahvahidenkeskeižes ühthižrados sportas", — sanui Venäman prezidentan nevoi, Piterin rahvahidenkeskeižen ekonomižen foruman orgkomitetan päsekretar' Anton Kobäkov.
Vl 2025 velosportnikoiden keskes ezmäižen kerdan oliba korporativižed joukud da navedijoiden sebrad, kudambad ühtenzoittas melekahid mehid erazvuiččiš erištoišpäi.
Kactes mail'man surembihe grand-turoihe «Ladogan kuldan» pätegend om siš, miše ozutada regionan turistišt potencialad. Ajeluz ozutab Ladoganveren da Piterin londusen čomut da istorižid sijid: Korela-lidnuz, Viborgan zamk, Ladogan šherad, järven lodehen čoma rand, «Rebitadud kehkruz»-muštpacaz, «Gazpromarena», azjaline «Lahtan keskuz». Nened da toižed mel'hetartujad sijad i londusen čudod vastasoiš, konz sportmehed ajaba velosipedoil.
«Ladogan kuld» voib tehtas ei vaiše tetabaks sport-, no turistižeks brendaks Venämas.
Vozduh (znamoičendad)

Vozduh voib znamoita:
Husnullin

Husnullin — totaran kanzannimi.
Ristituiden ozutesed mugomanke kanzannimenke:
Starovoit

Starovoit — vaugedvenän kanzannimi.
Tetabad ristitud sen kanzannimenke:
Venän kelen päiv

Venän kelen päiv (, se-žo Puškinan päiv Venämas) om pühätadud venän kelele rahvahidenkeskeine päiv, om vahvištadud ÜRO:l vodel 2010. Praznuitas kezakun 6. päiväl, Venäman tetaban Aleksandr Puškin-kirjutajan sündundpäiväl.
Vn 2011 6. päiväl kezakud Venäman Dmitrii Medvedev-prezident allekirjuti käskön: «Vahvištoitta Venän kelen päiv i praznuita se joga voden 6. kezakud tetaban venälaižen runoilijan, nügüdläižen venän literaturan kelen augonpanijan Aleksandr Puškinan sündundpäiväl».
6. kezakud Venämal vedadas pühätadud runokirjutajan sädandradole aigtegoid, ned oma literaturlugendad, konkursad, ozutelendad, klassčasud da koncertad.
Istorii.
«Venän vaihiden vänd»-projektan tegii Ivan Klimenko pagižeškanzi venän kelen päivän vedandas ezmäižeks «Parlamentan lehtesen» lehtpolil vn 2007 26. tal'vkud. Ičeze kirjutuses avtor homaiči tehtes Venän kelen voden ühthevedoid: «...Voden satused pagižeba siš, miše kelen šingotesen täht kaikuččes kalendarižes vodes pidaiži olda völ üht praznikpäiväd. Nece om Venän kelen päiv. Mail'man praznik kaiken venälaižen mirun täht». No Venäman valdkundmehišt ei andand vastust.
Völ aigemba, vodel 1996, Kriman venälaine kund zavodi praznuita Venäman kelen kaičendpäivad 6. kezakud, Aleksandr Puškinan sündundpäiväl. Vodelpäi 2007 Krimas 6. kezakud zavottihe tehta Rahvahidenkeskešt venän, slavižen kul'turan «Sur'kulu Venälaine Sana»-festivalid. Necil päiväl Venäman prezident ozatab festivalin ühtnijoid äi vot jo.
Konz Ühtenzoittud Rahvahiden Organizacii vahvištoiti mirun oficialižiden keliden päivid, ka vl 2011 6. kezakud Venäman Dmitrii Medvedev-prezident allekirjuti käskön: «Vahvištoitta Venän kelen päiväd i praznuita sidä joga voden 6. kezakud, tetaban venälaižen runokirjutajan, nügüdläižen venän literaturan kelen Aleksandr Puškin-augonpanijan sündundpäiväl».
ÜRO:n keliden päiväd.
Ühtenzoittud Rahvahiden Organizacijas oigetas sen toižiden oficialižiden keliden päivid venän kelen päivänke. Ned oliba vahvištadud vl 2010 ÜRO:n tedoradnikoičendal andamha tugid äikel'žudele da kul'turale. Tehtud nenil päivil aigtegod oma oigetud oficialižiden keliden ühtenarvoižudehe i miše ÜRO:n radnikad tezižiba ičeze organizacijan keliden istorijas da šingoteses.
6. kezaku

6. kezaku om voden 157. päiv (158. päiv ližapäivvodes) grigorianižen kalendarin mödhe. Voden lophusai jäb 208 päiväd. Petroskoiš Päiväine nouzeb 3 časud 5 minutad homendest, laskese taivhanröunan taga 22 časud 19 minutad ehtad. Päivän hätkeližuz om 19 časud 13 minutad. Kudmaižen ezmäine nelländez (kun igä 9,8 päiväd).
Vn 1582 15. redukuhusai — 6. kezakud julianižen kalendarin mödhe, vn 1582 15. redukuspäi — 6. kezakud grigorianižen kalendarin mödhe.
20. da 21. voz'sadoil sättub 24. semendkule julianižen kalendarin mödhe.
Kalakukko

Kalakukko (ven.: "Ка́лаку́кко, калекукко", suom.: "kalakukko" — «kalakukoi» vai «kalapärpuine») om tradicionaline suomen rugihine kalapirg kalafilespäi, paksus lohižišpäi, špikanke vai bekonanke, irdpolespäi om kuti sur' rugihine leibplot. Suomalaižil kalakukko kaiken om Raštvaližen praznikstolal. Vodelpäi 2002 Päivnoiuzm-Suomen istoriližen Savo-makundal sündunu kalakurnik sai Jevrosojuzas mantedoozutandan kaičendad.
Vaumičend.
Kalakukkon täht kalasüdäimen pandas ajatud rugižjauhon vedenke da solanke reskan tahthan päle, ližatas bekonad, kakiš polišpäi saubatas rugižtahthal, tehtas kehkeran pirgan da paštas kuverz'-se časud. Söndan edel pašttud kalakukkon avaitas veičel spiralin mödhe da pandas torelkoile. Sömižen södaze jänu rugižkorenke, kuti leibänke .
Voden 1953 suomalaižes kinokomedijas Lendai kalakukko-nimi oli pigapojezdal, mitte ühtenzoiti vep..
Mail'man ümbrišton päiv

Mail'man ümbrišton päiv (, ÜRO:n toižil oficialižil kelil: , , , , ) om rahvahidenkeskeine ekologine praznik, oigetas joga voden 5. kezakud vodelpäi 1973. Nece praznik om sätud vedatamha kaiken ristitkundan tarkust meiden planetan londusen problemoihe.
Istorii.
Mail'man ümbrišton päiv om sätud vn 1972 15. tal'vkud Ühtenzoittud Rahvahiden Organizacijan 27. ištundal (Rezolücii № A/RES/2994 (XXVII)).
Praznikan datan täht valitihe 5. kezakud — päiv, konz ÜRO:n konferencii londusen problemoiš oli vedadud vl 1972. Necen konferencijan aigan sätihe ut organizacijad ÜRO:n sistemas — ÜRO:n program londuses.
Praznikan päine sü om vedatada ristitkundan tarkust londusen problemoihe.
Vn 1973 5. kezakud praznuitihe Mail'man ümbrišton päiväd ezmäižen kerdan ÜRO:n programan ohjandusel.
Sidodud aigtegod.
Vl 1993 amerikalaižed Rik Fedricci, Devid Gotfrid i Maik Italjano sädiba ezmäšt Mail'man nevondkundad ekologižes sauvondas. Se oli oigetud kändmaha populärižikš praktikoid, kudambad abutaižiba levitada seižujad šingotest.
Vl 2009 Nevondkund ekologižes sauvondas om sätud Venämas.
Temad.
Vspäi 1974 joga vodel valitas Mail'man ümbrišton päivän temad da lozungad, mugažo mad, kus lindäs pühätadud praznikale päaigtegod.
ÜRO:n päsekretar' painab sanoid ristitkundale joga voden praznikaks.
Aigtegod.
Erazvuiččiš maiš tehtas mugomid aigtegoid kut:
Mail'man ümbrišton päiväl pagištas erazvuiččiš joukvestištoiš. Ozutesikš, socialižiš verkoiš nece päiv mäneb heštegoidenke #Mail'manÜmbrištonPäiv, #Sugupol'vUdessündutand i muga edemba.
Joga vodel ÜRO:n Päassamblei vedab oigetud londusen kaičendha i paremboičendha rahvahidenkeskeižid aigtegoid.
Vl 2010 Italijas OIKOS-organizacii tegi oigetud ümbrišton paremboičendha akcijoid.
Vl 2022 praznikan rahvahidenkeskeižed aigtegod mäniba Ročinmas, vl 2023 — Kot-d’Ivuaras ühtes Alamaidenke, vl 2024 — Saudan Arabijas, vl 2025 — Korejan Tazovaldkundan Čedžudo-sarel.
Venämas.
Vspäi 1996 anttas «Venäman arvostadud ekolog»-arvnimed i mötalid tetabile ekologoile Boris Jel'cin-prezidentan käskön mödhe.
Vl 1998 Moskv-lidn oli valitud necen päivän rahvahidenkeskeižiden päaigtegoiden tehmižen täht.
Vl 2024 Moskvas Rahvahidenkeskeine «Ekologii»-forum mäni.
Petroskoin valdkundaline A. K. Glazunovan nimel konservatorii

Petroskoin valdkundaline A. K. Glazunovan nimel konservatorii (ven.: "Петрозаво́дская государственная консерватория имени Александра Константиновича Глазунова") om muzikaline üläopenduzorganizacii Petroskoiš.
Ves'

Ves' (ven.: "Весь") — äiznamasine termin:
Ves' (heim)

Ves' (ven.: "Весь") — baltianmeren-suomalaine heim, miččespäi sünduiba vepsläižed da erased karjalaižed. Heim eli Järvidenkeskišton tahol: Nevon, Änižen da Vauktan järviden keskes da edemba suvipolhe (sigä, Novgorodan Egna-volostiš eli jegonskaja ves').Vauktal järvel ištub ves'.
Ves' da visu.
Voz'sadoiden X—XIV arabalaižed mantedomehed johtutadas "visu" rahvahan, kudamb eläb vep. pohjoižpolel, lähen vep.. Ahmeta Ibn Fadlanan da al'-Garnatin kirjoiš visu johtutase arv-rahvahan rindal. Bulgarian kupcad möskeliba visunke, vediba nahkoid vajehtades metaltehmusile. Om oletuz, miše «visu»-nimel johtutase ves'.…koumen kun matkas, eläb rahvahaz, kudamb nimitase Visuks, kudambal ö om vähemba časud. Minäžo nägin, miše päiväižen nouzman aigan kaik necel mal, ma da mäged, tegesoiš rusttoikš da kaikutte kalu, miččen päle ni kacuhtab mez' edel paiväižen nouzendad, ozutase kut sur' pil'v; nece rusktuz' jatktase kuni päiväine ei libu kesktaivhale. Man eläjad starinoičiba minei, miše tal'vel ö tegese pit'k kut (kezan) päiv, a päiv tegese ön pitte, muga ku ken-ni heišpäi töndub nouzman aigan vep., mitte om paremb met; ku mez' job sid' äjan, ka humalzub kuti vinaspäi. Heiden päsöm om  — proso da hebon liha, kacmata sihe, miše heiden mal om äi nižud da ozrad. Kaikutte, ken midä-ni semendab, otab kaiken ičeleze, car' ei sa necišpäi nimidä; vaiše hö andeltas hänele härkan nahkan joga pertišpäi, a konz hän andab käskon joukule lähtta vointacindaha mitte-ni man vasthapäi, ka i hän sab satusen palan. Heil ei ole tošt void, paiči kalarazvad, mitte hö jodas voipun da kunžutan voin sijas…
Arheologižed muštpachad.
Ves'-heimonke (vaugedjärveižen da jegonižen) da merä-heimonke arheologad tobjimalaz ühtenzoitas muštpachad djakovan arheologižen kul'turanke, mitte oli Venäman tazangišton pohjoižen polel V—VI. voz'sadoiden aigan.
Paksus ves'-heimonke tedomehed ühtenzoitas longibokan Priladožjan IX—XIII voz'sadoiden kurganoiden (käpkaumoiden) kul'turanke. Necen kul'turan olendsija om Säs'-, Tihvinka-, Kapša-, Paša-, Voronežka-, Ojat'-, Süvär', Olonka-, Tuloksa-, Vidlica-jogidme da mugažo Änižen pohjoižrandoiden rajonas. Kaikid surembad kurganad (käpkaumad) mahapandud ristituidenke oma kuti kehkerad ülüsed korktusel 0,6—3 m, diametral 5—12 metrad. Käpkauman südäinsija oli tehtud kuti kodi, nodjonke da kaludištonke, mi znamoiči vepsläižiden melen mödhe surman jäl'geližes elos toižes mirus kut jogapäiväližen elon jatktandad. Aigembaižiš käpkaumoiš kollijoden hibjoiden poltandanke oma erased kalud skandinavišt sündundad. Necem kul'turan ühtenzoituz letopisižen ves'-heimonke todištuseks om Ojat'-jogen gidronimoiden oppind. Toine endevanhuden mödhe jäl'ges saamen, neciš regionas om vepsän nimiden kogomuz.
Faizullin

Faizullin (ven.: "Файзу́ллин") — baškirine da tatarine familii. Om akan forn Faizullina.
Faizullin Irek Envarovič

 Irek Envarovič Faizullin () — venälaine valdmez', Venäman sauvondan da kodikommunaližen elomišton ministr 10. kül'mkuspäi vodelpäi 2020.
Ende, 22. vilukuspäi 10. kül'mkuhusai vodel 2020, — Venäman sauvondan da kodikommunaližen elomišton ministran ezmäine varapämez'. Faizullinan rad nelläs vodes ministran radsijal om lugetud hüväks da semendkus vodel 2024 Venäman uden valdmehišton tegendan aigan hän om udespandud federaližen ministran radsijale.
Elostarin.
Vodel 1985 Irek Faizullin lopi Kazanin inžener-sauvondan institut «tegeline da rahvahaline sauvond» special'nostin mödhe; ekonomiktedon kandidat; docent. Jäl'ges läz 35 vot hänen karjer mäni Tatarstanas.
Vozil 1985—1989 inžener, Kazanin inžener-sauvondan institutan metellkonstrukcijoiden da sauvotusiden kodvusen tedokundan vanhemb inžener. Vozil 1989—1993 — päinžener, projekt-sauvondan Tatstroiprojekt-organizacijan pämez'. Vozil 1993—1995 — Tatstroiprojekt-organizacijan ohjandusen pämez'. Vozil 1995—1997 — Kazstroidekor-organizacijan ohjandusen pämez'. Vozil 1997—2002 — Tatavtodor-organizacijan ezmäine varapämez'.
Vodelpäi 2002 vodehesai 2005 Faizullin radoi Valdkundaližen territorialine projekt-icindan tedotegendan Tatinvestgraždanprojekt-päfirman pämehen.
Vozil 2005—2010 oli Tatarstanan Valdkundan sauvondan, arhitekturan da kodikommunaližen elomišton ministran varapämez', Tatarstanan Valdkundan päarhitektoran, Tatinvestgraždanprojekt-ohjandusen pämez'.
Vozil 2010—2020 Faizullin oli Tatarstanan Valdkundan sauvondan, arhitekturan da kodikommunaližen elomišton ministran, Tatarstanan Valdkundan päarhitektoran.
Vodel 2020 — Venäman sauvondan, arhitekturan da kodikommunaližen elomišton ministran ezmäine varapämez' — Venäman regionaližen kehitoitusen valdkundaližen komissijan prezidiuman vapapämez'.
10. kül'mkud vodel 2020 Venäman prezidentan käskon mödhe Faizullin om pandud Venäman sauvondan da kodikommunaližen elomišton ministraks. 14. semendkud vodel 2024 Valdkundaline Duma udespani händast Venäman sauvondan da kodikommunaližen elomišton ministraks, sidä päiväl prezident Putin allekirjuti käskon hänen panendas.
Vodelpäi 2020 Faizullin —kompanijan nevondišton ühtnik.
Venäman motosportan federacijan holetuzpidändan nevondišton varapämez'.
Kanz.
Irek Faizullin om nainu, om poig da tütär.
Sortaval (znamoičendad)

Sortaval, Sortavala () om geografine nimi da sidodud sihe nimitused:
Rešetnikov

Rešetnikov () — venälaine kanzannimi.
Keza (vestatuz, 1988)

Keza (ven.: "Лето") — pen' vestatuz bronzaspäi, mitte om tehtud žanran mahtištol vestajal Tatjana Jefimovna Bermantal vodel 1988. Objektan nomenklaturine nimi: "Keza (Ak kozanke)".
Tedod.
Vestatuz om kahtes ühtenzoittud figuraspäi. Ak ištub gorizontaližesti oigetes kengätomad jaugad. Hän kaburdab kozad kaglas. Kozan ezikäbälad oma akan jaugoil, tagakäbälad — alandusel. Figurad om tehtud üleižesti, ilman pirdoiden ozutamižeta. Kompozicijan üleine suruz' om 16,5×18×12 sm, radol om kehker form.
Materialad da tehnik.
Vestatuz om tehtud bronzaspäi sulatusen abul. Necen materialan kävutand abutab tehta vestatust vahvembaks da pidembaks aigaks. Sulatusen tehnik laskeb ozutada hoikad üleižed suruded, miččed ozutaba kompozicijan kebn'ut.
Olendsija.
Vestatuz kaičese Karjalan taidehmuzejas. Muzei om avaitud vodel 1960 da sijadase enččen gimnazijan istoriližes pertiš Petroskoiš. Muzejan kollekcijas om enamb 16 000 kaičuzsijad, mi pagižeb regionan kul'turjäl'gestusen znamoičendas.
Uk kažinke (vestatuz)

Uk kažinke (vep. vodel 1978. Objektan nomenklaturine nimi: "Uk kažinke".
Tedod.
Vestatusel om laih mužik päivnouzman rahvahut, mitte om tehtud täudel kazvol. Hibj om ozutadud likundas vähäižen edehe, hura jaug om kätud. Mužik pidäb käzil kažin. Modelin sobad om tarkas ozutadud fakturižel täputandal, mi abutab ozutada äi skladkoid, mi ližadab hibjale likundad. Vestatusen suruz' om 71×22×16 sm. Vestatusen form om kehker.
Materialad da tehnik.
Vestatusen tegendan täht kävutadihe šamot - saven rod, miččes om polttud palaižid. Nece täputandan math abutab tarkas ozutada sobiden fakturad da modon pirdad. Šamot hüvin kaičeb formad poltandan aigan, mi tegeb sidä hüväks materialaks jügedoiden vestatusiden tegendas.
Olendsija.
Eksponat kaičese Karjalan taidehmuzejas. Muzei om avaitud vodel 1960 da sijadase enččen gimnazijan istoriližes pertiš Petroskoiš. Muzejan fondas om enamba 16 000 eksponatad, niiden keskes oma rahvahaližen da klassiktaidehen keradamištod, sen ližaks tetabiden venälaižiden pirdajiden radod.
Kalakeitoz

Kalakeitoz (, ) om rahvahaline karjalan i suomen blöd kalaspäi da maidospäi. Keitoz vai nimiden al om tetab Venäman pohjoižes.
Ühthižed tedod.
Keitoz om tetab hüvin suomalaiž-ugrilažiden rahvahiden keskes (enamba estilaižiden da suomalaižiden keskes), hö kävutas maidod hulan blödan vaumičendas. Tobjimalaz vaumitas keitost vauktas rodatomas kalaspäi (kambalaspäi, sigaspäi, tröskaspäi).
Keittihe praznikkalakeitost — lohikeitost () lohespäi da kerthuzišpäi.
Slokostind.
Kalakeitosen vaumičend om kebn lujas: kalan nahkaspäi, päspäi, kalansuugoišpäi, sel'grodaspäi keittas lent, lemehe ližadas kartohkad, kalanfiled, da konz kaik om vaumiž, ka maidod vai kerthut. Nece erigoičese toiziš maidoližiš keitosišpäi sil, miše maidho vai kerthuzihe pandas jauhod. Ei pangoi eriližmagutesid äjän (vastkarin suomen sömižes), pandas vaiše perčad (mustad da duhukast), lukud, erašti petruškad da ukropad.
Novak

Novak (pol'š.: "Nowak") — om popul'arine familii Pol'šas, Čehijas, Slovakijas, Vengrijasda toižiš valdkundoiš.
Novak Irina Petrovna

 Irina Petrovna Novak (, 3. uhokud vodel 1987) - filologijan tedodoktor, Venäman tedoakademian Karjalan tedokeskuksen Kelen, literaturan da istorian institutan vanhemb tedoradnik, Kelen, literaturan da istorian institutan pämez' (vodelpäi 2024).
Elostarin.
Irina Novak om sündunus Tverin agjas Spirovan rajonas Jeremejevka-küläs.
Vozil 2003–2008 openzi Petroskoin valdkundaližes universitetas Baltianmeren-suoamaližiden keliden da kul'turan tedokundal karjalan da suomen kel't da literaturad, sai "filolog"-special'nostin.
Vozil 2008–2011 jätksi opetas Venäman tedoakademian Karjalan tedokeskuksen aspiranturas.
Vodel 2009 (nügüdehesai) radab Venäman tedoakademijas Karjalan tedokeskusen Kelen, literaturan da istorian institutas.
Vodel 2011 polesti kandidatan dissertacijad - teman mödhe. Hänen dissertacijan johtajan oli filologijan tedodoktor, tahonimiden oppii Irma Mullonen.
Vozil 2020-2024 om Venäman tedoakademian V. P. Ivannikovan nimen Sistemprogrammirovanijan institutan "Kel'tedoplatformad"- laboratorian radnik.
Vodelpäi 2024 on Venäman tedoakademian Karjalan tedokeskuksen Kelen, literaturan da istorian institutan pämez'.
Irina Novak om äjiden karjalankeližiden oppindprojektoiden ühtnik. Niiden keskes om sur' rahvahidenkeskeine Suomen da Venäman tedomehiden ühthine Kone-fondan tugetud . Se oli pästtud eloho vozil 2015-2018 da sen lopuks sündui "Karjalan kel' kel'opendamižes". Fonetikan da morfologijan rindatuz-tedokirj venän, anglijan, suomen kelil da karjalan kelel livvin paginal.
Irina Novak mülüb Karjalan Valdkundan pämehen Termišt-orfografižehe laudkundaha, Tverin karjalaižiden kelen kirjutusiden painastuzlaudkundaha, om Vähäluguižiden igähižiden rahvahiden keliden laudkundan azjantundii da Suomalaiž-Ugrilaižen Sebran verazmaine ühtnik. Vodel 2024 mülüi Venäman suomalaiž-ugrulaižehe komitetha.
Kül'mkus vodel 2024 Irina Novak polesti doktoran tedoradod "Karjalan kielen landšaft paginmetrižes paradigmas" () - teman mödhe.
Degt'ar'ov

Degt'ar'ov (Degter'ov) — venälaine familii.
V. I. Revinan modkuva (rindkuva)

V. I. Revinan modkuva (ven.: "Портрет В. И. Ревина") — rindkuva mramoraspäi. Se om tehtud vestajl Mihail Pavlovič Koppaleval vodel 1985. Objektan nomenklaturine nimi: "Suren voinan ühtnikan V. I. Revinan modkuva".
Tedod.
Rindkuval om kuvatud vanhan mužikan modkuva. Pä om sur' pit'kidenke hibusidenke, miččed om sugidud tagaze. Modol om leved oc suriden plešidenke molembiš polišpäi, nenanjurel om L-vuitte kärpäšk. Paksud kulmad tegeba sil'mäd čomembikš, hüvin näguba näguižed da levedad sil'mpäluižed. Nenal oma kärpäškod, a sanktad huled i kakskerdaine löug parembzoitaba modkuvan. Sobiden keskes om villpaid kehkeran kaglusenke, miččespäi nägub sanged kagl. Rindkuvan suruz' om 56×34×36 sm.
Materialad da tehnik.
Rindkuvan tegendan täht kävutadihe mramorad. Mahtoiden keskes oma materialan čapand da siledoitand, miččed andoiba voimusen paremboitta nahkan teksturad da modon pirdoid. Mramoran tegemine andab vestatusele siledad pindad da oiktoid elementoid.
Olendsija.
Rad kaičese Karjalan taidehmuzejas. Muzei om avaitud vodel 1960. Se sijadase enččen gimnazijan istoriližes pertiš Petroskoiš. Muzejan fondas om enamba 16 000 eksponatad, niiden keskes oma venälaižiden da verazmaižiden mastariden radod, a mugažo unikaližed keradamištod, miččed ezitaba agjan kul'turjäl'gestust.
Mužik kepk päs (rindkuva)

Mužik kepk päs (ven.: "Мужчина в кепке") — rindkuva bronzaspäi om tehtud vestajal Babasari Annamuradoval vozil 1965 - 1999. Objektan nomenklaturine nimi: "Mužik kepk päs".
Tedod.
Rindkuva om tehtud stankan abul. Sil om laih keskigäine mužik. Pä kacub kacujihe, om vähäižen kumartud alahaks. Sil'mäd kacuba alahaks. Hardjod oma kaidad. Kagl om pit'k i laih, om vedätud edehe. Nägub, miše sel'g om gurbakaz. Päs om kepk. Sädoiden elementad, paidan kagluz da rindpaik hubin näguba. Rindkuvan suruz' om 57×40×42 sm.
Materialad da tehnik.
Rindkuva om tehtud bronzaspäi valatusen mahtol. Nece maht tegeb vestatusen pit'kaigaližeks i andab voimusen tarkas ozutada sen detalid. Valatusen abul voib hüvin ozutada irdnägon da sobiden erigoičusid.
Olendsija.
Vestatuz kaičese Karjalan taidehmuzejas. Muzei om avaitud vodel 1960. Se sijadase enččen gimnazijan istoriližes pertiš Petroskoiš. Muzejan fondas om enamba 16 000 eksponatad, niiden keskes oma jumalankodin taidehkuvad, a mugažo venälaižiden da verazmaižiden mastariden radod.
Neičukaižen modkuva (vestatuz, 1956)

Neičukaižen modkuva (vep.. Objektan nomenklaturine nimi: "Neičukaižen modkuva".
Tedod.
Vestatusel om kuvatud neičukaižen pä. Pä om kovertud oiktaha, mi sündutab likundan rižad. Hibused om pal'mikoitud kahtel lühüdal kasal bantaižidenke. Kulmad om letud, a sanged ülähul' vähäižen katab alahulen. Čapand vestatusel kagladme tegeb figuran kebnaks. Aluine om tehtud toižes puspäi, se om oigedčogaine. Vestatusen suruz' om 32×23×25 sm.
Materialad da tehnik.
Vestatuz om tehtud pähkmen puspäi. Mugoine maht andab voimusen paremba ozutada detaliden elementoid, mugoižid kut kasad i čomad modon pirdad. Erazvuiččiden puiden roduiden kävutand figuran da aluižen tegendan täht čomenzoitaba eksponadad.
Olendsija.
Rad kaičese Karjalan taidehmuzejas. Muzei om avaitud vodel 1960 i sijadase enččen gimnazijan istoriližes pertiš Petroskoiš. Muzejan fondas om enamba 16 000 eksponatad, mi tegeb sen tärktaks agjan kul'turorganizacijaks.
Üläopenik (vestatuz, 1956)

Üläopenik (vep.. Objektan nomenklaturine nimi: "Üläopenik".
Tedod.
Vestatusel om nor' neižne, kudamb kacub kacujaha. Pä vähäižen om kovertud hurale. Modol hüvin näguba skulad. Sil'mäd om avaitud, nena om hoik i oiged. Sanktad huled om kingitadud. Kaglal om pen' kagluz agoidenke vestatusen ezipalal. Kidžarad hibused om sugidud i jagetud oiktal jagardol. Kehker čapand om alemba hardjoid.
Materialad da tehnik.
Vestatuz om tehtud puspäi. Sen tegendan täht kävutadihe punčapandan maht. Nece maht abutab ozutada oiktoid modon da sobiden elementoid. Nece tehnologii tegeb figuran čomembaks da parembaks.
Olendsija.
Eksponat om Karjalan taidehmuzejas. Muzei om avaitud vodel 1960. Se sijadase enččen gimnazijan istoriližes pertiš Petroskoiš. Muzejan fondas om enamba 16 000 eksponatad, niiden keskes oma venälaižiden da verazmaižiden mastariden taidehradod.
Venäman rahvahiden keliden päiv

Venäman rahvahiden keliden päiv () om taritud tehta Venäman Prezidental Vladimir Putinal Valdkundaližen politikan venän kelen da Venäman rahvahiden keliden sirdämižen nevondišton ištundal, mitte mäni 5. kezakud vodel 2025. Praznik taritihe pideta 8. sügüz'kud — runoilijan sündundpüiväl. Venäman tedoakademijan kel'tedon institutan tedoiden mödhe Venämal kävutoitas 277 kel't da paginad.
Istorii.
5. kezakud vodel 2025 Valdkundaližen politikan venän kelen da Venäman rahvahiden keliden sirdämižen nevondišton ištundal oli taritud tehta Venäman rahvahiden keliden päiv. Vladimir Putin tariči praznuita sidä runoilijan Rasul Gazmatovan sündundpüiväl — 8. sügüz'kud. Venäman Prezident johtuti tarbhudes kaita da edemba kehitoitta Venäman rahvahiden kelid, kaiken aigan tugeta niid da holduda Venäman üleižes kel'avarudes. Vladimir Putin mugažo homaiči, miše om tarbhuz' vaumita udištoittud zakonad Venäman rahvahiden keliden polhe da tehta Venäman kaikiden keliden valdkundaližen lugetišen.
5. kezakud

5. kezakud (ven.: "5 июня") — 156. voden päiv (157. päiv visokosnijas vodes) Grigorianan kalendarin mödhe. Voden lophusai om 209 päiväd. Petroskoiš Päiväine nouzeb 3 časud 7 minutad homendest, laskese 22 časud 17 minutad ehtad. Päivän piduz' 19 časud 10 minutad. Ezmäine nelländez (kun igä 8.80 päiväd).
Vodhesai 1582 15. redukuhusai — 5. kezakud Julianan kalendarin mödhe, vodelpäi 1582 15. redukuspäi — 5. kezakud Grigorianan kalendarin mödhe.
XX da XXI — voz'sadoil sättub 23. semendkule Julianan kalendarin mödhe.
Primetad.
Leontii Linnik / Levon Ogurečnik
Kacu mugažo.
5. kezakud
Karjalan valdkund päiv

Karjalan Valdkundan päiv (vep. sündundanke vodel 1920, se oli Karjalan, kut erižen valdkundan, istorijan augotišen.
Istorii.
8. kezakud vodel 1920 oli allekirjutadud Kaikenvenäman valdkundaližen komitetan oficialine azjbumag "Karjalan Radkommunan augonpanendan polhe", mitte andoi oiktusen rahvahale ičeleze tehta pätusen i vahvištoitta Karjalan Valdkundan ripmatomut. Karjalan Valdkundal ozaižihe ičeze röunad, i se tegihe ičenaižeks regionaks, kaiči tradicijoid, kul'turad da kel't.
Karjalan päiv tegihe rahvahaližeks praznikaks vodel 1999, konz sijaližed valdmehed eziniba tomotusenke sen tegemižes. Käsk oli allekirjutadud 27. sulakud vodel 1999, i neciš aigaspäi regionas joga voden 8. kezakud zavottihe tehta erazvuiččid praznikazjtegoid.
Praznikan tradicijad.
Miše tehta surid praznikazjtegoid, joga voden valitas uz' municipaline agj. Karjalaižed lidnad da küläd tegeba kaiken, miše tehtas praznikan pälidnaks. Se lidn vai külä, kus tehtas praznik, sab rahatuged regionaližes b'udžetaspäi. Sijaližed valdmehed andaba dengoid ei vaiše praznikan tegemižehe, mugažo sijan paremboitusehe da mugavudehe. Muga, edel Karjalan Valdkundan päivän praznuičendad regionas erazvuiččil vozil saudihe surid kinoteatroid, kirjištoid, läžundoid, školid, endištadihe muzejid, randirdoid.
Praznik vedetihe jo Präža-küläs, mugoižiš lidnoiš, kut Kondopoga, Sortavala, Kostomukša, Olonec. Vodel 2019 praznikan pälidnaks tegihe Medvežjegorsk. Vodel 2025 päpraznikazjtegod mäneba Petroskoiš — praznik om omištadud 105-voččele Karjalan Valdkundan augonpanendan jubilejale.
Valdkundan päiväl tehtas jarmarkoid, koncertoid, teatrastundoid, miččihe ühtneba henged tradicionaližes karjalan kul'turaspäi. Turistad da adivod voiba mujada rahvahaližid sömižid, lebaita i väta. Praznikan aigan avaitas erazvuiččid ozutelusid, vedetas mastar'-klassoid. Ehtal tehtas prazniksal'ut.
Uk lindunke (vestatuz)

Uk lindunke (ven.: "Старик с птицей") — vestatuz, mitte om tehtud vestajal Šarif Gadži Šarifoval vodel 1978. Rad om tehtud todesižes surččes i ozutab azjan jogapäiväližes elospäi. Nomenklaturine nimi:"Uk lindunke".
Tedod.
Vestatusel om keskigäine mez', kudamb ištub pun al. Vestatusen suruz' om 46,5×57×40 sm. Mez' ištub lebaiten, hänen hibj vähäižen om kovertud edehe, a kätud kombuiš jaugil ištub lind. Mehen päl oma kezasobad: paid, štanad da kepk. Hura käzi om korvanno, kuti mez' kundleb lindun änid.
Materialad da tehnik.
Vestatusen tegendan täht kävutadihe šamot - saven rod, mitte om tetab hüväl vahvudel da hüvin vedäb ičtaze korktoiden temperaturoiden painastusel. Rates šamotanke pidab kävutada formoiden tegendan, poltandan da glazuril pälustandan mahtoid. Nece material abutab tehta oiktoid penid detalid, ozutada sädoiden da modon pirdoiden fakturad, a mugažo tegeb vestatusen pit'kaigaližeks.
Olendsija.
Rad kaičese Karjalan taidehmuzejas. Muzei om avaitud vodel 1960. Se sijadase enččen gimnazijan istoriližes pertiš Petroskoiš. Muzejan fondas om enamba 16 000 eksponatad, niiden keskes oma jumalaižed, rahvahan taidehradod, a mugažo venälaižiden da verazmaižiden mastariden taidehradod. Muzei aktivižesti ühtneb ozutelusihe da kul'turprojektoihe, ozutades karjalaižen kul'turjäl'gendusen bohatust.
Heinäntego (L.Dobrovan vestatuz, voded 1950-1960)

Heinäntego (ven.: "Сенокос") — vestatuz, mitte om tehtud vozil 1950–1960 vestajal Lidija Dobroval. Objektan nomenklaturine nimi: "Heinäntego".
Tedod.
Vestatusel om kuvatud astui neižne. Neižne pidäb haravod oiktas kädes. Leved jupk kelloižen nähte sanub siš, miše neižne astub. Modelil oma lühüdad hibused i lihavahkod jaugad kengita. Hura käzi om kätud künambruses i om pandud landhen polhe. Vestatuz om vahvištoittud ovalaluižel. Sen suruz' om 120×70×70 sm. Gips om mujutadud vihandahkal mujumäral.
Materialad da tehnik.
Vestatusen tegendan täht kävutihe gipsad, mitte mujutadihe vihandal mujul. Taidehtö tehtihe täputandan mahtol, mitte abutab tarkašti ozutada formid da teksturad. Gipsad voib kebnas sada i sen abul voib tehta radon teravas.
Olendsija.
Vestatuz om Karjalan taidehmuzejas. Muzei om avaitud vodel 1960 i sijadase enččen gimnazijan istoriližes pertiš Petroskoiš. Sen fondas om enamba 16000 kalud, miččiden keskes oma venälaižiden da verazmaižiden mastariden taidehtöd, jumalaižed, a mugažo taidehtöd, miččed starinoičeba "Kalevala"-karjalaiž-suomaližen eposan polhe.
Raccastajad (vestatusen kompozicii)

Raccastajad' (ven.: "Всадники") — vestatusen kompozicii, mitte om tehtud puspäi da metallaspäi vestajal Tatjana Vladimirovna Karakozoval vodel 1983. Objektan nomenklaturine nimi: "Raccastajad".
Tedod.
Kompozicii om kahtes hebospäi raccastajidenke sel'gil. Hebod om kätud toine toižhe päil. Ühtel heboišpäi om kuvatud neižne-raccastai, pä om kumartud alahaks, toižel hebol ištub priha. Figurad om tehtud muga, miše tundub heiden likund.
Мaterialad da tehnik.
Vestatuz tehtihe puspäi, nece oli pämaterial, i metallaspäi, miše vahvištoitta konstrukcijan paloid. Mahton täht om ottud pučapand da metallpaloiden sulatuz. Mugoine materialoiden kožund tegeb vestatusen čomembaks i ozutab vastkarut fakturas.
Olendsija.
Eksponat om Karjalan taidehmuzejas. Muzei om avaitud vodel 1960 i sijadase enččen gimnazijan istoriližes pertiš Petroskoiš, om agjan tärged kul'turkeskuz. Sen keradamištos om enamba 16000 kalud, miččiden keskes om ozutadud venälaižen da verazmaižen taidehen, jumalankodin taidehkuviden radod.
Soldatov

Soldatov () om venän kanzannimi. Tetabad ristitud necen kanzannimenke:
Soldatov Oleg Jurjevič

 Oleg Jurjevič Soldatov (, sündui 9. vilukud vodel 1963, Soči-lidnas, Venäma) — venälaine dirižor da opendai. Karjalan arvostadud taidehradnik (2003) da Karjalan Valdkundan voden laureat (2003).
Elostarin.
Lopi Piterin konservatorijan dirižor-horan tedokundan (1986, Т. I. Nemkinan klass), jäl'ges vahvištoiti radmahtištod operno-simfonižen dirižirovanijan tedokundal Ravil' Martinoval. Sai ezmäižed pauklahjad Toižel ühthižvenälaižel dirižoroiden konkursal (1988, Uljanovsk) da Rahvahidenkeskeižel Arturo Toskaninin nimel dirižoroiden konkursal (1990, Parma).
Vozil 1990 —1991 oli Tomskan simfonižen orkestran taidehohjandajan da pädirižoran. Vozil 1992—2006 ohjanzi, sidä aigan vozil 1996—2003 oli Sočin simfonižen orkestran taidehohjandajan da pädirižoran. Petroskoin orkestranke eziti mugomad sured kirjutesed, kut Mocartan «Rekvijem», Bethovenan Ühesanden simfonian, Sergei Tanejevan «Ioann Damaskin» da Karl Orfan «Karmina Burana», Igor' Stravinskovan «Psalmoiden simjonii» oratorijad .
9. sügüz'kud vodel 2003 L. N. Tolstovan 175-voččen jubilejan päiväl eziti Moskvas Hamovniki-muzei-kaičendan tanhal Širvani Čalajevan «Hadži-Murat» operan Tolstovan ühtennimižen starinan mödhe.
Vodel 2006 orkestran muzikmehiden ridan täht läksi Karjalan valdkundaližen filarmonian simfonižen orkestraspäi; vodelpäi 2006 om Sočin simfonižen orkestran kuctud pädirižor. Sidä aigan radab opendajan dirižortedokundal Petroskoin konservatorijas.
Akulov Eduard Aleksandrovič

 Eduard Aleksandrovič Akulov (, , Karjalan Valdkund, Venäma) — sovetskii, venälaine vestai, monumentaline da monumentaliž-dekorativine taidehpirdai, Karjalan Valdkundan arvostadud taidehradnik (1998).
Elostarin.
Sündui Änižen traktorzavodan radnikan kanzas, tat koli Suren Kodiman voinan vozil. Školvozil kävui vestatuzsebraha, mitte radoi Petroskoin pionerdvorcas.
Vodelpäi 1961, konz hän lopi vestatusen erišton Piterin ülembaižes taideh-tegeližes radmahttehnikumas V. Muhinan nimel, radoi Petroskoiš.
Vodel 1968 händast ottihe SSSRan taidehpirdajiden sebraha. Vozil 1973 hän sai Karjalaižen ASSRan valdkundaližen pauklahjan siš, miše tegi muštpachišton "Velliden kaum i Tundmatoman Saldatan kaum Igähižen lämoinke" Leninan päirdal Petroskoiš ühtes vestajanke L'udvig David'ananke i arhitektoroidenke da Eduard F'odorovič Andrejevanke.
Vodelpäi 1963 Eduard Aleksandrovičan radod ühtniba venälaižihe, kaikenvenäman da rahvahidenkeskeižihe taidehozutelusihe.
Päivnouzmaine laud

Päivnouzmaine laud (pol'š: "Tarcza Wschód") om rahvahaline kaičendalgatuz, kudamban Pol'šanman ohjastuz pästi eloho vahvištamha ičeze päivnouzmaižid röunoid Vaugedvenämanke i Venäman Kaliningradan eksklavanke. Programm om üks' kaikiš znamasižembiš investicijoišpäi valdkundan varuitomudehe da röunoiden kaičendha Pol'šanman sodanjäl'ghižes istorijas.
Programm.
Pol'šanman ohjastuz tedoti «Päivnouzmaine laud»-programas vn 2024 18. päiväl semendkud. Programm om oigetud Pol'šanman sodavalmidusen ližadusele i röunoiden varuitomudele nügüd'aigaižiden kaclendsistemiden, fizižiden zaborkoiden i infrastrukturan šingotesen kompleksižen ühtenzoitusen kal't.
Program pid'oitelese znamasižel investicijal enamba mi 10 mlrd Pol'šanman zlotid (läz 2,55 mlrd US$), ned anttas jäl'ghižen nellän voden aigan. Nece rahoituz pid'oiteleb severziden-se kaičendobjektoiden sauvondad da otandad kävutamižhe pidust' röunad.
Fizižed zaborkad.
Päivnouzmaine laud mülütab fizižiden zaborkoiden sauvondad, ned oma oigetud telustamha i kontroliruimha sirdandad röunan taga. Nened zaborkad oma kut ahtištai faktor, muga potencialižiden vägitungendan vitkostusen abutuz.
Radioelektronižed torasistemad.
Programman päine eriližuz om nügüd'aigaižiden kaclendsistemiden otand kävutamižhe, niišpäi erased ratas ratud intellektan alusel. Ned sistemad kattas voimusiden rivid, sidä kesken vizualine tedišteluz (IMINT), signaline tedišteluz (SIGINT) i akustine monitoring. Röun linneb varutadud bazstancijoiden rivil da mastoil, kus linneb pandud aigaližen varutusen da jäl'gitamižen sistemad. Nened objektad mugažo abutaškandeba šifriruidud sidole, radioelektronižele torale i toradamha dronoid vaste.
Sätas andmusiden analizan keskusid ühtenzoitmaha keratud kaclendsistemil informacijad. Nened keskused kävutaškandeba AI:d ümbriradamha andmusid i avtomatižikš ühtenzoitmaha azegišton sistemihe.
Registriruindlaud.
Pol'šanma ozuti tahtod tehta ühthižtöd PAKO:n da Evropan Ühtištusen partnöridenke «Päivnouzmaine laud»-programan mödhe. Kaceltas iniciativad kut päprojektad, mitte vajehtab regionan varuitomuden dinamikad, eriližešti PAKO:n päivnouzmaižen polen kollektivižen kaičendan tagut. Deklaracii ”Päivnouzmaižes laudas” oli vasttud tugel erazvuiččiš sebroišpäi, sidä kesken Baltian maišpäi, miččed jagaba pojavid varuitomuden problemoid. Program kaclese kut endustuzmär vahvištamha regionališt stabiližust i pidätamha potenciališt agressijad.
Kirovskii zavod (metrostancii)

«Kirovskii zavod» () om Piterin metropolitenan stancii. Sijadase Kirovan—Viborgan linijal «Avtovo»- i «Narvskaja»-stancijoiden keskes.
Stancii om avaitud vn 1955 15. päiväl kül'mkud metron ezmäižes «Avtovo — Ploščad' Vosstanija»-jonos. Pavil'jon sijadase Stačkoiden prospektal, 70.
Vn 2011 15. päiväl tal'vkud Kul'turjäl'gusen kaičendan Nevondkund pani stancijad regionaliženke znamoičendanke kul'turjäl'gusen objektoiden ühthižhe valdkundaližhe nimikirjuteshe.
Arhitektur.
«Kirovskii zavod» — kolonnine stancii süväs (süvüz — 44 m). Manalaine zal om tehtud A.K. Andrejev-arhitektoran da O.V. Ivanov-inženeran projektan mödhe. Ezmäižen kerdan stancijan konstrukcijas tonnelin sauvondan täht pandas kolonnoid terasižiden sarakoiden sijas, ned oma pandud korenvuiččiš kaugedraudasižiš tübingoišpäi.
Stancijan formitandan tem om socialistižen tegimišton šingotez.
Kohenduz.
Vll 2003−2005 vajehtihe ezimramorad sarakoil stancijal. Tehtes radoid avaitud kolonnoiš nägui vedenveimen sistem. Vl 2008 tehtihe stancijan teiden kohendust «špalitoman» tehnologijan abul.
Šingotesen perspektivad.
Vn 2023 kahtendes poles zavottihe sauda sirdandad sauvomas olevaha «Putilovskaja»-stancijha «Krasnosel'sko-Kalininskaja»-jonol, sirdand linneb stancijan suvipäivlaskmaižes čogas. Sigä seižui Leninan büst sirttas kuz' metrad lähemba eskalatortunnelihe. Sirdandsol'men avaiduz planiruiše vl 2025. Päličmänendsija oli stancijan vn 1955 projektan pirdatusiš.