Buharest

Buharest ( [bukuˈreʃtʲ] «Bukurešt'») om Romanijan pälidn da kaikiš suremb lidn.
Lidn om valdkundan ižandusen keskuz. Tehtas valdkundan KSP:n da tegimištprodukcijan nelländest, kaks' koumandest Romanijan edheotandoišpäi oma registracijanke neche lidnha, KSP ühthe henghe om €20,564 ($27.300) vl 2013. Buharest om sur' kul'turan keskuz.
Istorii.
Ende mecad kukhil oliba lidnan sijas. Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vn 1459 Vlad Cepešan Koumanden dokumentoiš kuti "Buharestan lidnuz" kaičemha Valahijad turkoid vaste. Vspäi 1698 lidn om Valahijan käskuzkundan kaikenaigaine sijaduz. Vl 1861 Buharest om tedotadud Romanijan pälidnaks, nece valdkund om sündnu Valahijan da Moldovan ühtištuseks.
Katastrofad murenziba lidnad paloin severz'-se kerdoid: lämoipalod (1595, 1847), manrehkaidused (1738, 1940, 1977, 1986).
Edel 1989. vot külätahond ümbärzi Buharestad. Sid' lidnaglomeracii (662 nellikkilometrad) šingotaškanzihe planan mödhe, i vl 2011 sen ristitišt oli 2,27 mln eläjid.
Geografijan andmused.
Buharest sijadase Balkanan pol'sarel, Romanijan suves, Dimbovic-jogen randal (), Dunain basseinan hural polel, 45 km Dunaišpäi. Järviden jono om lidnan pohjoižfartaloiš da päivnouzmaiženno röunanno. Čišmidžiu-sadud järvenke oma ratud lidnan keskuses vodele 1847. Lidn seižub seičemel kukhal. Korktused oma 55..91 metrad valdmeren pindan päl.
Klimat om ven kontinentaline. Keza om räk päivoikaz, tal'v om pehmed i pil'vekaz lujas. Voden keskmäine lämuz om +11,0 C°, kezakun-elokun +21,1..+23,0 C°, tal'vkun-uhokun −1,5..+0,6 C°. Ekstremumad oma −32,2 C° (viluku) i +42,6 C° (heinku). Kezaaigan minimum om +4,5 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +24,1 C° (uhoku). Ei voi panda halad kezakus-elokus. Paneb sadegid 648 mm vodes, enamba semendkus-heinkus (69..83 mm kus), vähemba uhokus (33 mm). Paneb lunt 56 sm tal'ves. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 57..63 % röunoiš sulakus-sügüz'kus, 82..87 % kül'mkus-uhokus.
Tobmuz.
Buharest jagase kudeks sektoraks () ičeze pämehidenke (meroidenke) da administracijoidenke, nomeruiše niid častomaraižen mödhe. Sektorad alajagasoiš fartaloikš (rom.: "cartiere"), kaik niid om 57.
Lidnan tobmuden pämez' om primar. Edeline lidnan pämez' om Gabriela Firä ("Gabriela Firea", kezaku 2016 — reduku 2020).
Eläjad.
Vozil 1912−1948 lidnan ristitišt ližadui heredamba kaiked i saihe ühthesai millionad. Vn 2011 rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu om 1 883 425 ristitud. Kaik 2,3 mln eläjid om ezilidnoidenke 1803 nellikkilometrad pindal (2021). Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 2 064 474 eläjad vl 1992.
Eläjiden keskes romanijalaižed i ortodoksižed hristanuskojad oma enambuses (96..97 %). Rahvahanvähembused oma čiganalaižed (1,4 %) i mad'jaralaižed (0,3 %). Hristanuskondan äjiden toižendoiden pühäkodid oma lidnas, no vaiše rahvahan videndez tuleb jumalankodihe kerdan nedališ da sen paksumb.
Läz sadad tuhad üläopenikoid om lidnan 21 universitetas da akademijas. Znamasine üläopendusen aluzkund om Buharestan universitet (), siš om 32,5 tuhad üläopenikoid 18 fakul'tetal (2022/23 openduzvoz').
Transport.
Rengazavtote i rengazraudte ümbärtas lidnad, ned mändas ühtheze äjil keskustoil, i se om lidnan erinijoiš pirdoišpäi. Metropoliten, avtobusad, trolleibusad, tramvaid, kiruhtramvaid da taksid oma kundaližeks transportaks Buharestas. Metro radab lidnas vspäi 1979 (vspäi 2020 om viž jonod 64 stancijanke, 80,1 km raudted, kudenz' jono om sauvomižes).
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline "Buharest"-lendimport Anri Koanda-aviatoran nimed (, "OTP / LROP", ende Buharest-Otopeni, 14,6 mln passažiroid vl 2023, 39,5 tuh. tonnoid jüguid vl 2018) sijadase kuz'toštkümnes kilometras pohjoižhe lidnan keskuzpalaspäi, nelläs kilometras lidnan pohjoižröunaspäi. Sišpäi tehtas reisid äjihe Evropan i Päivlaskmaižen Azijan lendimportoihe, čarterreisid — Ispanijan sarihe i Tunisha. Toine rahvahidenkeskeine civiline vanh "Buharest-Benäs"-lendimport Aurel Vlaiku-aviatoran nimed ("BBU / LRBS") sijadase kahesa kilometrad pohjoižhe lidnan keskuzpalaspäi. Sišpäi tehtas penen biznesaviacijan tatanmaižid reisid i erasid-se rahvahidenkeskeižid čarterreisid, vozil 2013−2021 se mäni rekonstrukcijas läbi i jäi läz kävutandata.