tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Elizavet I

Elizavet I (; sünd. 7. sügüz'ku 1533, Grinvič, Anglijan kunigahuz — kol. 24. keväz'ku 1603, Ričmond (London), Anglijan kunigahuz) oli Anglijan i Irlandijan kunigaznaine vs 1558 kül'mkun 17. päiväspäi surmhasai.
Tuli valdištmele Marija I-sizaren jäl'ghe. Elizavetan I toižed nimed oma "Kunigaznaine-neižne" (angl. "The Virgin Queen"), "Hüvä Bess-kunigaznaine" (angl. "Good Queen Bess") vai "Gloriana". Anglijan Genrih VIII-kunigahan da hänen kahtenden Anna Bolein-akan noremb tütär, nimitihe Genrihan maman (Elizavet Jorkalaine) oiktastuseks. Jäl'gmäine Tüdoroiden dinastijaspäi, lapsid ei olend. Jäl'gmäižen valdan mödhe, Jakov I, Šotlandijan Marija Stüart-kunigaznaižen poig, kändihe Elizavetan I jäl'ghetulijaks da ezmäižeks Stüartad-dinastijaspäi.
Ičeze ohjandusen aigan Elizavet tegi venod politikad, vedi sidä varunmujandonke päzutamha rahvahanikoiden sodad da ridoid susedoidenke. Oli protestantizman polenpidajan, no laski katoližen-ki jumalankodikundan olendad. Abuti šingotadas draman teatrale. Anglijan kunigaznaižen tobmuz ei olend absolütižeks, parlamentan ühtnijad i Peitol'ne Nevondkund valatoitiba händast.
Sikš ku kul'tur šingotaškanzihe (Šekspir, Marlou, Bekon) da Anglii sai tobmut valdmeril Ispanijan sijas (Vägevan Armadan murenduz, Dreik-merimatkadai, Ost-Indijan kompanii), ka Elizavetan Ezmäižen ohjandusen aig kucuse «Anglijan kuldasižeks igäks». Vl 1587 Pohjoižamerikan ezmäižen anglijalaižen eländpunktan aluz om pandud.
Jenaral (fil'm, 1992)

«Jenaral» () om vn 1992 venämalaine istorine fil'm Toižen mail'man sodan polhe. Se om Igor' Nikolajevan jäl'gmäine fil'm režissöraks.
NSTÜ:n armijan Aleksandr Gorbatov-jenaralan biografii om pandud fil'man süžetaks. Starinoičese nevondkundaližen oficeran järgeližes tragižes ozahudes: armii, sid' türmadand i lager', reabilitacii, armii möst.
Lundgren Dol'f

Dol'f Lundgren (), todesine nimi om Hans Lundgren (; sünd. 3. kül'mku 1957, Stokhol'm, Ročinma) om AÜV:oiden akt'or augotižlibundanke Ročinmaspäi, mugažo režissör, scenarist, prodüser da toračomamahtoiden mastar.
Biografii.
Hans om sündnu Stokhol'm-lidnan Spang-rajonha (), Karlan i Brigittan Lundgreniden kanzha. Tat-inžener radoi ekonomistal Ročinman ohjastuses, mam oli verhiden keliden školopendajan. Školan jäl'ghe služi Ročinman merisodavägiš, openui himijan tehnologijad Stokhol'mas, sid' Sidneiš (Avstralii).
Vl 1983 Lundgren sirdi AÜV:oihe opendamha da elämhä, kus kinoakt'oran kar'jer tuli paremba himijan tedomehen radod. Ühtni enamba mi 50 fil'mas akt'oraks. Eläb Ispanijan erižpertiš i Londonas.
Kanz.
Dol'f oli nainu vozil 1994−2011, juvelirtegesiden Anett Kviberg-dizainer oli hänen ak. Nügüd'aigan (vl 2017) om naimatoi. Dol'fal om kaks' tütärt: Ida da Greta.
Kotk (znamoičendad)

Kotk voib znamoita:
Suleiman I

Suleiman I Čomakulu vai Suleiman Kanuni ( "Süleymân-ı evvel"; nüg. , "Kanunî Sultan Süleyman" vai "Muhteşem Süleyman"; sünd. 6. kül'mku 1494, Trabzon, Osmanan imperii — kol. 6. sügüz'ku 1566, läz Sigetvar-lidnust, Mad'jaranman kunigahuz, Osmanan imperii) oli Osmanan imperijan 10nz' sultan, ohjanzi vn 1520 sügüz'kun 22. päiväspäi surmhasai. Om kaikiš tutabamb Osmanoiden dinastijaspäi.
Sodamatkad.
Suleiman Ezmäine tuli valdištmele 26-voččel i jätksi ičeze Selim I-tatan sodoid. Kaik tegi 13 sodamatkoid. Kaikenaigaižed sodad Mad'jaranmas augotihe hänen londoišpäi. Voz' voden jäl'ghe Läheližen Päivnouzmman da Pohjoižen Afrikan ogibalad territorijad kändihe Osmanan imperijan vassaloikš.
Anastandan onetomad naprindad oliba Bavarijas, Čehijas, Venän territorijal, Mal'tan sarel. Sur'kulu laivišt laski anastada äjid sarid Keskmeren päivnouzmas, otta Rusttad mert portugalijalaižil lühüdaks aigaks.
Personaline elo.
Suleiman I oli tiran, borcui korrupcijanke, no sauvoi školoid-ki, kirjuti runoid, oli mel'dünu juvelirtöihe.
Nell' naložnicad oli sultanal. Koume heišpäi sündutiba sultanale kibukahid poigid, kudambad koliba vagahaižil völ. Naind sädihe vaiše ühtenke — navedijoidenke Hürrem-naložnicanke, tetab Roksolana-nimenke Evropas. Viž poigad da üks' tütär sabustiba täuz'igäižut, heišpäi kaik päiči ühtes poigas oliba Hürreman lapsikš.
Üks' Roksolanan poigišpäi kändihe tatan jäl'ghetulijaks — Selim II.
Oktavian August

Oktavian August (, surman jäl'ghe "Divus Augustus"), nimi sündundan jäl'ghe oli Gai Oktavii Furin (latin. "Gaius Octavius Thurinus"; sünd. 23. sügüz'ku 63 edel m.e., Rim, Riman Tazovaldkund — kol. 19. eloku 14 m.e., Nol-lidn (nüg. läz Napolid), Rimalaine imperii), oli ühtištudud Rimalaižen imperijan sädai da sen ezmäine imperator (vspäi 27 edel m.e. surmhasai), ezmäine videspäi ohjandai Julijoiden-Klavdijoiden dinastijaspäi, sen alusenpanii.
Vl 44 edel m.e. tegihe Gai Julii Cezarin poigindamaks hänen jäl'gmäižen valdan mödhe, edel sidä-ki oli heimoiš, vunukahan plemännikan. Tuli tobmudehe sodoiden rezul'tataks ičeze vastustajid vaste. Vozil 27-23 edel m.e. keskenzi äjid valdoiktusid ičeleze da sädi «principat» imperatoran kul'tanke (oz., elokun nimi kändihe "august:aks"), sen aigan Riman Senatan valatoitand politižhe eloho poleni. Augustan ohjandusen aigan Riman territorii leviganzi da mülüti Ispanijan, Egiptan, Iudejan, Galatijan territorijoid, Reinan i Dunain randoid. Ižandusen šingotez, sodareform, provincijoiden otand kävutamižhe vedihe irdpolišt politikad hüvihe satusihe.
Vl 2 edel m.e. sai "Tatanman tat"-arvnimen (). Jäl'ghetulii — Tiberii Cezar' August, Oktavianan poigindam. Oli nainu koumen kerdan, üks'jäine Julija Vanhemb-tütär sündui kahtes akaspäi.
Dešmuk Riteš

Riteš Dešmuk (marathi i hindi: "रितेश देशमुख", ; sünd. 17 tal'vku 1978, Latur, Maharaštr, Indii) om indijalaine akt'or, prodüser da TV-vedai. Edestab rolid fil'miš hindi- i marathi-kelil.
Biografii.
Riteš om sündnu Latur-lidnha, Vilasrao-politikanmehen i Vaišalitai-akan kanzha. Hänen Amit-veik i noremb Džiradž-vell' oma politikanmehed. Riteš sai arhitektoran arvod «Kamla Raheja College of Architecture»-aluzkundas i openui praktižile mahtusile verhiš maiš. Kinodebüt tegihe vl 2003.
Kanz.
Vspäi 2012 akt'or om nainu, Ženelija D'Souza om hänen ak, aktris. Heil om kaks' poigad: Riaan-poig (om sündnu vl 2014) da Rahil-poig (om sündnu vl 2016).
Mori Klaudia

Klaudia Mori (; sünd. 12. uhoku 1944, Rim, Italii) om italijalaine aktris da pajatai, Adriano Čelentanon ak.
Biografii.
Klaudia om sündnu Rim-lidnha. 
Klaudia om lähtnu mehele vodel 1964, Adriano Čelentano-pajatale da akt'orale. Heil om kaks' tütärt da üks' poig: Rosita, Rosalinda da Džakomo. Tähäsai üks'jäine Samuel'-poiganpoig om Adrianol Klaudianke.
Kir II Sur'

Kir II Sur' (amuižpers.: 𐎤𐎢𐎽𐎢𐏁 "Kūruš", nüg. "Kūrosh", aram.: "Kwrš", "Kiros", "Koresh"; sünd. läz 593 vot edel m.e., Anšan-lidn, Persii — kol. 530 e.m.e. Jaksart-jogen randpolel) oli Ahemenidoiden valdkundan (se-žo Ezmäine Persijan imperii) alusenpanii da ezmäine ohjandai (vspäi 559 EME surmhasai). Ezmäi Pasargad, sid' Suzi da Vavilon kändiba sen pälidnoikš.
Ohjanduzmahtuz.
Tulendan tobmudele jäl'ghe Kir kävuti Midijan vasthalibundad da anasti sidä vozil 553−550 EME, muga Persijan valdkund oli ühtenzoittud (läz Iran nügüdläižiš röunoiš). Kir II oti valdkundan tobmuden strukturad Midijaspäi, oli heimoiš sen ohjastajidenke, Midijan Ekbatanu-pälidn kävutihe Kiran kezaližeks rezidencijaks. Vodele 547 EME Anatolijan pol'sar' alištui Kirale. Vl 539 EME sodamatk Vavilonan car'kundha toi satust. Lopuks, imperii leviganzi Indan randoišpäi Livijhasai, car' koli-ki sodamatkas.
Vajehti Kambis I-tatad tobmuden ohjandusenno.
Kanz.
Kassandane (567−537) oli hänen akan, sünduti kaks' tütärt da kaks' poigad, üks' heišpäi Kambis II kändihe Kir-carin jäl'ghetulijan valdištmel.
Znamoičend.
Torguindvaldkundad alištuiba Kiran tobmudele tahtonke samha suren valdkundan varuitomut torguindteiden täht. Kiran tulend oli statjaks toižiden valdkundoiden täht, kudambid rida söi südäimespäi. Hüvä car' jäti elegiš vastustajid, andoi tobmut alištunuzile ičetahtol. Kir kändihe pit'kas varastadud carikš aramejalaižiden živatližusiden i Persijan möhembaižen despotizman keskes, necišpäi panihe ümbärdajiden rahvahiden muštho.
Linnei Karl

Karl Linnei ( ['kɑ:ɭ 'fɔn: lɪ'ne:], edel 1761 vot "Carl Linnaeus", "Carl Linné"; , jäl'ghe 1761 vot mugažo "Carolus a Linné"; sünd. 23. semendku 1707, Roshul't-külä, Ročinma — kol. 10. viluku 1778, Uppsal-lidn, Ročinma) oli ročilaine londusentedoidai (botanikantedai, zoolog, mineralog), fiziolog da lekar'.
Biografii da tedotöd.
Openui Lundan i Uppsalan universitetoiš. Vozil 1735−1738 oli ajanu Alamaihe, sikš miše Ročinman ižanduz oli väll' Pohjoižen sodan kilan tagut, i pästi äi kirjoid, ezmäi «Londusen sistem»-tedotön (1735, latin. "Systema naturae"). Necen radon 10nz' pästand (1. viluku 1758, Stokhol'm) andoi zoologižen nomenklaturan augunpanijan datan. Linnein pästnuded Alamaiš kirjad paniba nügüdläižen biologijan alusen.
Vl 1738 Linnei ajeli Parižha, sid' pörzihe tatanmaha da oli siš surmhasai, voib olda verhiden keliden i sur'il'man vajagiden mahtoiden taguiči. Karl Linnei (vanhemb) linni ročin kirjkelen ühteks alusenpanijoišpäi. Vspäi 1741 surmhasai oli Uppsalan universitetan professoran. Vl 1761 mülüi bajarišton kundha.
Linnei sai medicinan doktoran arvnimen Harderveikan universitetas (1735, Alamad), vahvišti tedotöd malärijan sündundas.
Kanz.
Vn 1739 sügüz'kuspäi tedomez' oli nainu, sündutihe seičeme last, kaks' poigad da viž tütärt, heišpäi üks' poig da nell' tütärt oliba elänuded täuz'igäižushesai. Karl Linnei-noremb poig linni tatan jäl'ghetulijaks.
28 panfilovecad

«28 panfilovecad» () om vn 2016 venämalaine fil'm vägitegos Moskvan sodakaičendan aigan. Ezmäine ozutez Venämas oli vn 2016 kül'mkun 24. päiväl.
Režissörad oma Andrei Šal'opa, Kim Družinin.
Kurosava Akira

Akira Kurosava ( "Kurosava Akira"; sünd. 23. keväz'ku 1910, Tokio, Japonijan imperii — kol. 6. sügüz'ku 1998, Setagai, Tokio, Japonii) oli tutab japonine režissör, scenarist, fil'miden prodüser. Lahjoitud nevondkundaližel Rahvahiden kožundan ordenal (1991).
Pästi 30 znamasišt fil'mad 57-voččes kar'jeras (1936−1993), neniden fil'miden enambust lugetas mail'man kinon klassikaks. Sai kaks' «Oskar»-arvlahjad parahimas verazkel'žes fil'mas: 1951 vodes («Rašömon») da 1975 vodes (venäkel'ne «Dersu Uzala»). Oli tetab mail'mas enamba, mi Japonijas. Läheni Päivnouzmman i Päivlaskmman veroid toštmatomiš fil'miš, erased süžetad oma sätud mail'man literaturan klassižiden kirjoiden mödhe (Dostojevskijan «Idiot», Lev Tolstoin «Ivan Il'jičan surm», Gor'kijan «Pohjas»-pjes, Šekspiran «Makbet» i «Lir-kunigaz»).
Oli sündnu Tokioho, Isamu da Šima Kurosavan kanzha, oli norembaižen kahesan lapsen keskes. Ozuti čomamahton mahtoid noressai, pirdi kuvid. Vl 1945 naiži, japonine Joko Jaguči-aktris oli hänen ak, elihe ühtes hänen surmhasai vl 1985. Sünduihe kaks' last.
Čakraborti Mithun

Mithun Čakraborti (, , ), todesine nimi om Gourang Čakraborti (sünd. 16. kezaku 1950, Kolkat, Indii) om indijalaine ak'tor, TV-vedai da politikanmez'.
Biografii.
Gourang om sündnu Kolkat-lidnha.
Om naižiš kahtenden kerdan. Jogita Bali om hänen nügüdläine ak, aktris. Heil nell' last om olmas: Mahaakšai-poig (om sündnu vl 1984), Rimoh-poig, Namaši-poig da Dišani-tütär.
Hänel om ičeze «Mithun's Dream Factory»-kompanii.
Cunku

Cunku (), todesine nimi om Micuo Terada ( "Terada Micuo"; sünd. 29. reduku 1968, Higašiosak, Osak, Japonii), om japonijalaine pajatai, prodüser da muzikankirjutai.
Biografii.
Cunku om sündnu Osak-lidnha.
Vozil 1988–2000, 2006–2015 Cunku oli «Sharam Q»-gruppan solistan. 
Vspäi 2006 om nainu, Kanako Idemicu om hänen ak. Heil om kaks' tütärt da üks' poig.
Faradei Maikl

Maikl Faradei ( ['fæ.rəˌdeɪ]; sünd. 22. sügüz'ku 1791, Njuington Batts-külä (nüg. Sur' London), Anglii, Sur' Britanii — kol. 25. eloku 1867, Hempton-Kort-erižpert', Anglii, Sur' Britanii) oli anglijalaine fizikantedomez'-londusentedoidai, himik da melestegii.
Tedosädamine.
Mez' sauvoi elektrolikutimen ezmäižen modelin (1821), sid'päi eciškanzihe sen modelin otandoid kävutamižhe. Avaiži elektromagnitižen indukcijan nägusen (1831), se kävutase nügüd' kaikel sijal tehmaha elektrust. Faradein toižed avaidused: joksusen ezmäine transformator, elektrojoksusen himine tegend, elektrolizan ohjandimed, magnitkendan valatoituz elektrolämoihe, diamagnetizm da paramagnetizm. Nened tärtused vasttas Faradein tedotöiš ezmäižen kerdan mail'mas: ion, katod, anod, elektrolit, dielektrik.
Faradei om opendusen elektromagnitižes kendas alusenpanii, kudambad Džeims Maksvell šingoti matematižikš. Endusti elektromagnitižid lainhid. Vajehti Njutonan «loithotegend»-tärtust fizižen kendan modelil, sädi melel ičekeskentegijoid substancijanke «vägipirdoid» avaruden rattematomas ümbrištos.
Aiglehtesiden 450 kirjutusen ližaks, Faradei pästi 5 kirjad vozil 1827−1861.
Mušt.
Oma nimitadud Faradein muštho:
Matondkar Urmila

Urmila Matondkar (mugažo anglijan kelel; marathi i ; sünd. 4. uhoku 1974, Bombei, Maharaštr, Indii) om indijalaine aktris, TV-vedai da kargadai. Ezineb Bollivudan hindikel'žid rolid tobjimalaz.
Biografii.
Urmila om sündnu Mumbai-lidnha, opendajan kanzha. Fil'mzihe händast kinos ezmäižen kerdan lapsen völ, vl 1977.
Vll 2015−2017 aktris tegi keskustad kar'jeras.
Kanz.
Vspäi 2016 om lähtnu mehele. Mohsin Akhtar Mir om hänen mužik, enzne model' da biznesmen. Urmilan vanhemb Kedar-vell' om Indijan sodavägiden lendai, noremb Mamta-sizar radoi aktrisan enččes.
Abe Sindzo

Sindzo Abe (; sünd. 21. sügüz'ku 1954, Nagato, Jamagučin prefektur, Japonii — kol. 8. heinku 2022, Kasihar-lidn, Naran prefektur, Japonii) oli japonijalaine politikanmez', 57. Japonijan päministr (2006−2007, 2012−2020), 90., 96., 97. i 98. ohjastusiden pämez'. Oli Japonijan liberaliž-demokratižen partijan lideraks niil-žo aigoil.
Biografii.
Sindzo oli sündnu Nagato-lidnha. Hänen dedoi Nobucuke Kisi (mamoin kanzaspäi) oli ranu päministran (1957−1960), hänen tat Sintaro Abe, oli Japonijan ohjastusen ministran.
Vl 1977 Sindzo openzihe Seikei-universitetha. Vl 1979 hän openzihe Suvikalifornijan universitetha. Vspäi 1982 radoi Japonijan valdkundan hüvüdeks, ohjastusen ministran (hänen tatan) sekretarikš.
Maksvell Džeims Klerk

Džeims Klerk Maksvell (; sünd. 13. kezaku 1831, Edinburg, Šotlandii, Sur' Britanii — kol. 5. kül'mku 1879, Kembridž, Anglii, Sur' Britanii) oli šotlandijalaine fizikantedomez', matematikantedomez', mehanikantedai da melestegii.
Biografii.
Džeims Klerk openui Edinburgan i Kembridžan universitetoiš. Radoi opendajan Aberdinan universitetas (1856−1860), sid' Londonan Kings-kolledžas (1860−1865). Ühtni Komitetha etaloniš (1861−1863), tariči elektromäričemižühtnikoid, kudambid (om, amper, vol't) Rahvahidenkeskeine elektrikoiden kongress vahvišti vl 1881. Vozil 1871−1879 oli professoran Kavendišal nimel nimitadud fizikan laboratorijas Kembridžan universitetas.
Tedotöd.
Maksvell pani klassižen elektrodimanikan alusid (Maksvellan tazostused), ližazi «sirdandan joksuz»- da «elektromagnitine kend»-tärtusid. Om gazoiden kinetižen teorijan alusenpanijoiden keskes. Tedomez' sai molekulärižen fizikan i termodinamikan tarbhaižid rezul'tatoid (Maksvellan termodinamižed korreläcijad, Maksvellan ohjandim «nozoluz — gaz»-fazsirdandan täht).
Vl 1861 Džeims Maksvell ozuti ezmäižen mujufotokuvan, koumen mujun kävutandan fotografijas melestegii, mujun kvantitativižen teorijan sädai. Jäti meile tedoidusid mehanikas (Maksvellan teorem kinktusen/elastižusen teorijas, tedotöd seižujas likundas), optikas, matematikas. Oli ezinenas statistikan mahtusiden kävutandas ümbrikirjutamha fizižid processid. Oli tehnu tedon populärižeks, sauvoi severz'-se tedoladimid.
Personaline elo.
Vspäi 1859 oli nainu, eli Ketrin-akanke (neiččel Devar-kanzannimenke, 1824−1886), ei olend lapsid naimiželos. Navedi Šotlandijan runoištod, kirjuti da pästi ičeze runoid.
Plazma

«Plazma» ("plazm" venän kelespäi) om tutab Venäman anglijankel'ne muzikgrupp, kudamb edestab muzikad sintipop- da poprok-stiliš.
Istorii.
Gruppan aluz om pandud Volgogradha vl 1990, i vhesai 1999 sen nimituz oli Slow Motion («vitk likund»). Kollektiv sai taholišt tetabut i päti sada sidä kaikes valdkundas, sen tagut vajehti nimitust vl 2000. Ezmäine gruppan prodüser oli Dmitrii Malikov vll 2000−2005, jätksihe ühthižtöid hänenke möhemba-ki. Gruppan mülükund jäb vajehtamata.
Linneb homnine päiv vai ei

«Linneb homnine päiv vai ei» (, ) om vn 2003 indine dramfil'm. Režissör — Nikhil Advani.
Fil'mdand.
Fil'mdihe kinod Nju Jorkas i Torontos.
Colours

«Colours» ("Mujud") om japonižen Ajumi Hamasaki-pajatajan 15. al'bom. Se om pästtud vl 2014.
Hičkok Al'fred

Al'fred Džozef Hičkok-ižand (; sünd. 13. eloku 1899, Leitonstoun, Sur' London, Anglii, Sur' Britanii — kol. 29. sulaku 1980, Bel' Eir, Los Andželes, Kalifornii, AÜV) oli britanine da amerikaine fil'miden režissör, prodüser, scenarist.
Kinon režissöran sädamine om sidodud «triller»-žanrha (-sanaspäi — «säru») da «saspens»-tärtushe (angl. "suspense" — «kingitez»). Mez' mahtoi säta holdujan märhapanmatomuden da kingitadud varastusen atmosferad ičeze fil'miš. Sädandan aigas fil'mzi 55 kinofil'mad da 17 fil'mad «Al'fred Hičkok ezitab»-TV-serijha. Erašti ozutihe fil'miš kameo-roliš.
Biografii.
Laps'aigas Al'fred kazvoi burkol. Openui Londonan kahtes kolledžas, sid' Inženerijan da navigacijan školas i ühtes kävui kundelta lekcijoid čomamahtontedos Londonan universitetas. Sädi kar'jerad vozil 1921−1976. Täuz'igäižen harjeni ozutada ümbärdajile, mi «must jumor» om.
Edel 1939. vot Al'fred radoi Sures Britanijas, sai kahtent (AÜV:oiden) rahvahanikust vl 1955. Sai «Oskar»-premijad «Rebekka»-fil'mas 1940 vodes (voden parahim fil'm). Ei voind kacta ičeze fil'mid, sikš miše opak oli.
Kanz.
Vspäi 1926 oli nainu, eli Al'ma Revil'-akanke surmhasai. Üks'jäine laps' Patricija-tütär om sündnu vl 1928, vll 1950−1978 om ranu aktrisaks, koume tütrentütärt om hänespäi.
Dekart Rene

Rene Dekart ( [ʁəne dekaʁt], ; sünd. 31. keväz'ku 1596, Lae-lidn, nüg. Dekart, Francijan kunigahuz — kol. 11. uhoku 1650, Stokhol'm, Ročinman kunigahuz) oli francijalaine filosof, matematikantedomez' da fizikantedai.
Tond tedoho.
Racionalizman filosofijan toižendan — kartezianižusen — alusenpanii, se om nimitadud hänen kanzannimen adjektivižes latinižes formaspäi: "Cartesian". Filosofijan "radikaližen heilün metodan" sädai.
Analitižen geometrijan alusenpanii, tegi melel Dekartan koordinatsistemad. Tariči algebran nügüdläšt simvolištod. Todesti ohjandimen vauktuses kahten ümbrišton röunal, sädi «likundan lugumär»-tärtust, avaiži virtualižiden piguziden ohjandint. Tedoiži iškun londuseližohjandimid. Lugi, miše materii, sidä kesken hoikad substancijad, om mail'man aluseks, no hän oli atomišt teorijad vaste.
Biografii.
Vhesai 1612 openui sodakolledžas Francijan päivlaskmas. Sid' eli Parižas, oli otnus matematikan tedoidusihe. Vll 1617−1628 služi Alamaiden, sid' Saksanman armijoiš, ühtni severdoihe-se sodoihe da torihe, oz. tora Pragan tagut, Lä Rošelin blokad. Vozil 1628−1649 eli Alamaiš, pästi siš kaikid ičeze tedotöid, radoi Leidenan universitetan opendajan.
Katoližen jumalankodikundan radnikoičijad ei navedigoi Dekartan tedotöid, kudambiš Ülähäine om ozutadud vaiše mail'man sädajan (eskai todesti Hänen olendad olmas), ei ole ohjastajan; no kunigahad ozutiba pid'oitelendad Dekartale.
Kanz.
Üks'jäine illegitimine Fransina-tütär oli sündnu (1635−1640).
Rasputina Maša

Maša Rasputina, todesine nimi om Alla Nikolaevna Ageeva (; sünd. 13. semendku 1964, Inskoi-žilo, Belovon rajon, Kemerovon agj, Venäman NFST, NSTÜ) om venämalaine pajatai.
Biografii.
Alla om sündnu Inskoi-žilho.
Maša äneti ezmäine soline studine «Городская сумасшедшая»-al'bom vl 1991.
Kanz.
Pajatai naine om lähtnu mehele kaks' kerdad. Viktor Zaharov om hänen nügüdläine mužik (vspäi 1999). Mašal kaks' tütärt oma olmas: Lidija-tütär (om sündnu vl 1985) da Marija-tütär (om sündnu vl 2000).
Lokk Džon

Džon Lokk ( [dʒɒn 'lɒk]; sünd. 29. eloku 1632, Rington-külä läz Bristolid, Anglijan kunigahuz — kol. 28. reduku 1704, Hai Lever-külä pohjoižpäivnouzmha Londonaspäi, Anglijan kunigahuz) oli anglijalaine filosof da lekar'. Lugetas händast «liberalizman tataks», kirjuti sekulärizacijas da tolerantižuses.
Biografii.
Koumen ristitun meled valatoitiba tedomest: Rene Dekartan i Isaak Njutonan filosofii, Tomas Gobbsan psihologii. Vl 1671 Lokk kirjutaškanzi elon «Kodv ristitun hamas»-pätedotön (angl. "Essay Concerning Human Understanding"), pästi sidä vl 1690. Tegi tond opendusen teorijha "tabula rasa"-ohjandimenke — «puhtaz leht»: mez' sündub mel'pidegita (Dekartan filosofijan erineden), tedoidab ümbrištod mujandoiden organoil (refleksii), i muga hänen haman sistem sauvose da elon mahtod ližadasoiš. Vozil 1672, 1679 i 1690 Lokk oli sanu radnikusid Anglijan ohjastusen aluzkundoiš. Kirjuti kaks' traktatad ohjanduses, oiktuzližen valdkundan ezmäine ümrbikirjutai, kundaližen kožundaktan teorijan üks' sädajišpäi. Ližazi «londuseline oiktuz»-tärtust. Amerikalaižed revolücionerad otiba radho Lokkan politižid idejoid da sauvoiba ut valdkundad.
Lokk oli Vestminsteran školan hüvän openikan, sid' openui Oksfordan universitetas (1652−1658), sai magistran arvnimed. Eli naimatoman, jäi lapsetoman. Koli ičeze Ledi Demeris Mešem-sudaruškan kodihe astman tagut.
Smit Adam

Adam Smit (; sünd. 16. kezaku 1723, Kerkoldi-lidn, Šotlandii, Sur' Britanii — kol. 17. heinku 1790, Edinburg, Šotlandii, Sur' Britanii) oli šotlandijalaine ekonomist, filosof, tedotöiden tegii. Nügüd'aigaižen ekonomižen teorijan (politine ekonomii) üks' alusenpanijoišpäi.
Biografii.
Adam Smit openui Glazgon universitetas (vspäi 1737), sid' Oksfordan Balliol-kolledžas (1740−1746). Oli ranu anglijalaižen literaturan da londuseližen oiktusen opendajan Edinburgan universitetas (1748−1751), sid' oli pandud logikan professoran Glazgon universitetha (1751−1763), radoi sen rektoran elon lopus (1787−1789).
Tedoradmine.
Smit kirjuti znamasižid tedotöid, kaikiš tetabad oma «Moral'mujandoiden teorii» (1759, kudenz' pästand 1790, angl. "The Theory of Moral Sentiments") da «Tedoiduz rahvahiden elokahusen süiš» (1767−1776, vižpalaine, videnz' pästand 1789, angl. "An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations"). Adam Smitan «torgusen nägumatoi käzi»-virkand tegihe paksus kävutadud aforizmaks: hot' edheotajad napridas egoistižikš sada ližad täutten kulutajiden tarbhaižusid, ka todesižikš se vedab kaikid änikoičendale.
Adam Smit oli tundmusiš elänuzidenke Glazgos Devid Jumanke (filosof), Džozef Blekanke (edelmatkai himijas), Džeims Uattanke (melestegii-mehanikantedomez'), Robert Foulisanke (pästandkodin pämez', dizainer), pagiži šotlandijalaižidenke edheotajidenke, kudambad ühtniba Anglijan torguindha kaiked mail'madme ühtenzoittud britanižen kunigahusen sädandan jäl'ghe vspäi 1707.
Personaline elo.
Filosof eli naimatoman, jäi lapsetoman, navedi šotlandišt kul'turad.
Sobral Salvador

Salvador Vilar Bramkamp Sobral ( [salvɐˈðoɾ viˈlaɾ βɾɐ̃ˈkɐ̃p suˈβɾal]; sünd. 28. tal'vku 1989, Lissabon, Portugalii) om portugalijalaine pajatai.
Biografii.
Salvador om sündnu Lissabon-lidnha. Luiza-sizar' om Salvadoral, mugažo pajatai. Hö oma portugaližen bajarišton Sobral-rodul.
Vl 2009 pajatai läbiti «Ídolos»-TV-šoun kastingad, sen aigan hän eziti Stivi Uanderan, Leonard Koenan da Rui Veloson pajoid. Vl 2016 Sal'vador pästi ičeze ezmäine studine «Excuse Me»-al'bom.
Vl 2017 hän ezini Evrovizii-konkursal, kus pajati "Amar pelos dois"-pajon («Armastada kahtes»), oti vägestust rekordsatusenke (758 čokkoint) i sai ezmäižen vägestusen Portugalijan täht sen ühtnendan 53 vodes.
Činoi Ališa

Ališa Činoi (, "Ališa Činoi", ), todesine nimi om Sudžata Činoi (angl. "Sujata Chinai"; sünd. 18. keväz'ku 1965, Ahmedabad, Gudžarat, Indii), om indijalaine pajatai.
Nicše Fridrih

Fridrih Vil'gel'm Nicše ( ['fʁi:dʁɪç 'vɪlhɛlm 'ni:tʃə]; sünd. 15. reduku 1844, Rökken-külä läz Läipcigad, Saksonii, Prussii, Germanine Ühtištuz — kol. 25. eloku 1900, Veimar, Saksen-Veimar-Eizenah, Germanine imperii) oli saksalaine filosof, kelentedomez', kul'turan arvostai, muzikankirjutai pajoidenke.
Biografii.
Vozil 1862−1868 Fridrih Vil'gel'm openui Bonnan, sid' Läipcigan universitetoiš. Vll 1868−1879 oli ranu Bazelin universitetas klassižen kelentedon professoran. Läksi erindha läžundan tagut (lujad pän kibud, palah'ne sogeduz), sid' oli tervnenu da eli sättujan klimatan ecmäs (Sankt-Moric, Genui, Turin, Nicc), pordoil pörttes Saksanmaha perehennoks (Naumburg). Eli apatridan vspäi 1869 surmhasai.
Mez' oli naimatoman, koli lapsetoman. Vozil 1889−1900 oli hairahtanu meles perandläžundan vai aivoiden infekcijan taguiči.
Tedotöd.
Nicše oli kelentedoopendusenke, hänen filosofii om sätud tarkal kelel da aforizmoil. Filosof lugi sistematizacijan tahtod tozimel'žusen vajagudeks, ei ole sistemad hänen filosofijas, ei ole akademizmad sädusiš. Pani heilün alle subjektan ühtmut, valdan primarižust, todust mail'man üks'jäižeks aluseks, ristitun tegendoiden racionalizmad. Äiluguižiden tedotöiden tegii.
Vidov Oleg

Oleg Borisovič Vidov (; sünd. 11. kezaku 1943, Filimonki-külä, Moskvan agj, Venäman NFST, NSTÜ — kol. 15. semendku 2017, Uestleik Villidž läz Los Andželesad, Kalifornii, AÜV) oli nevondkundaline, venämalaine da amerikalaine akt'or.
Biografii.
Oleg oli sündnu Filimonki-külähä (nüg. Moskvan territorijal), Boris Garnevič-ekonomistan i Varvara Vidova-opendajan kanzha. Tat läksi toižhe pereheze Olegan laps'aigan. Mam i Nüta-tädi kazvatihe Olegad, oleli mamanke nevondkundaližen blokan maiš (Mongolii, Saksanman Demokratine Tazovaldkund). Prihaine eli Nüta-tädil Alma-Atas vll 1951−1954, tädi ohjasti ičesämižteatral i ištuti Olegha mel'hetartust čomamahtos. Oleg openui kändmahas akt'oraks Kinematografijan Nevondkundaližes valdkundaližes institutas vll 1962−1966.
Vodel 1985 Oleg Vidov sirdi Avstrijha, sid' Italijha, i sen-žo voden sügüz'kul sirdi AÜV:oihe. Koli päaivoiden rakaspäi Uestleik Villidž-lidnha.
Olegal oli ičeze «Films by Jove»-kompanii.
Kanz.
Akt'or oli nainu nell' kerdad. Džoan Borsten (angl. "Joan Borsten") oli jäl'gmäižen akan vspäi 1989 Olegan surmhasai. Kaks' poigad sündutihe: kahtendes naimiželos — Väčeslav (sünd. 1971), naindata — Sergei (eläb AÜV:oiš).
AOA

«AOA» ("Ei-O-Ei", , , akronim -sanoišpäi «angeloiden baz») om neiččiden suvikorejine muzikgrupp. Edestab muzikad kei-pop- da džeipop-stiliš.
Gruppan aluz om pandud Seulha FNC Entertainment-kompanijal vl 2012. Sai tetabut Korejas vn 2014 hitoiden serijan jäl'ghe. Kaik minial'bomad oma sätud korejan kelel.
Girls' Generation

«Girls' Generation» (vepsäks «neiččiden pol'v», "sonö side") om tetab neiččiden suvikorejalaine muzikgrupp, kudamb edestab muzikad kei-pop- da džeipop-stiliš.
Gruppan aluz om pandud Seulha vl 2007. Ühtnijad pajatadas, mugažo fil'mzihe TV-serialoiš, fil'miš, bobuštuzšouiš.
Mülükund.
Kogoneb kahesas neiččespäi, oma sündnuded vll 1989−1991:
Karleuša Jelena

Jelena Karleuša-Tošič (; sünd. 17. eloku 1978, Belgrad, Serbijan ST, Jugoslavii), paksus JK vai Jelena Karleuša ("Karleuša" oli kanzannimi edel mehelust), om serbalaine pajatai da TV-vedai.
Biografii.
Jelena om sündnu Belgrad-lidnha. Okai skolad sädamha muzikantan kar'jerad.
Om lähtnu mehele kaks' kerdad. Duško Tošič om hänen nügüdläine mužik (vspäi 2008), futbolist. Jelena sünduti kaht tütärt: Atina-tütär (om sündnu vn 2008 sügüz'kun 7. päiväl) da Nika-tütär (om sündnu vn 2009 sügüz'kun 7. päiväl).
Makron Emmanuel'

Emmanuel' Žan-Mišel' Frederik Makron ( [emanɥɛl ʒɑ̃ miʃɛl fʁedeʁik makʁɔ̃]; sünd. 21. tal'vku 1977, Am'jen, Francii) om nügüdläine 25. Francijan prezident, valdkundan azekhiden vägiden päkäsknik da 67. Andorran ruhtinaz vs 2017 semendkun 14. päiväspäi.
Biografii.
Emmanuel' om sündnu Am'jen-lidnha, nevrologijan Žan-Mišel'-professoran da Fransuaza-lekarin kanzha. Hän openzihe Pariž X — Nanteran universitetas, Politižiden tedoidusiden institutas i Nacionaližes administracijan školas. Vll 1999−2001 mez' oli Pol' Rikör-filosofan abunikan.
Makron oli inspektoran Francijan Ekonomikan ministruses vspäi 2004 vhesai 2008. Ühtni Laudkundha Francijan ekonomižes kazvandas vspäi 2007. Radoi investicijoiden bankiran "Rothschild &amp; Cie Banque"-aluzkundas. Vll 2012−2014 oli Francijan prezidentan päsekretarin varapämehen. Sid' vll 2014−2016 hän radoi ekonomikan, finansoiden da digitaližiden azjoiden ministraks Francijan ohjastuses.
Vspäi 2007 Makron om nainu. Bridžit om hänen ak, enččel francijan kelen opendai.
SMAP

«SMAP» (lühenduz anglijan kelen "Sports Music Assemble People"-sanoišpäi — «sportmuzik keradab ristituid») oli tetab japonine prihoiden muzikgrupp Tokio-lidnaspäi, kudamb edestab muzikad džeipop-stiliš.
Enččed ühtnijad oma Masahiro Nakai, Takuja Kimura, Goro Inagaki, Cujosi Kusanagi, Singo Katori, Kacujuki Mori.
Gruppan aluz oli pandud vl 1988. Se čihozi oficialižikš Uden 2017-nden voden kanman.
Kumar Kišor

Kišor Kumar (, , ; sünd. 4. eloku 1929, Khandv-lidn, Keskuzprovincijad da Berar, Britanine Indii — kol. 13. reduku 1987, Mumbai, Maharaštr, Indii) oli indijalaine pajatai, akt'or, muzikankirjutai da režissör bengaliženke augotižlibundanke.
Biografii.
Kišor oli sündnu Khandv-lidnha, Kunžalal Ganguli-advokatan i hänen Gauri Devi-akan kanzha. Hän oli norembaine nelläs lapsespäi kanzas. Ašok-vell' da Anup-vell' oliba Kišoral, hö oma akt'orad mugažo.
Koli Mumbai-lidnas südäikeran kurospäi.
Kanz.
Artist oli naižiš nell' kerdad. Leena Čandavarkar oli jäl'gmäižen akan vspäi 1980. Kišoral jäihe kaks' poigad: Amit-poig da Sumit-poig. Poigad jätktas tatan radod, ratas pajatajin mugažo.
Sakamoto Maaja

Maaja Sakamoto (; sünd. 31. keväz'ku 1980, Tokio, Japonii) om japonijalaine änetoitandan aktris da pajatai.
Kuk Džeims

Džeims Kuk (; sünd. 7. kül'mku 1728, Marton-külä, Midlsbro, Anglii, Sur' Britanii — riktud 14. uhoku 1779, Havajad-sar' läz Kealakekua-merikarad, Havajad) oli britanijalaine edelmatkai, tedoidai, merimatkadai, sodamerimez' (kapitan). Sädi navigacijan kartoid, tedoiži Kanadan päivnouzmašt randištod (Njufaundlend) i Tünen valdmeren tundmatomid randoid.
Biografii.
Džeims Kuk oli sündnu gollän šotlandijalaižen manmehen kanzha viden lapsen kesken. Openui Greit Aiton-külän školas (nüg. muzei) viž vot, sid' kändihe tatan abunikaks, hän sai ferman ohjandajan radnikust sil aigal. 18-voččel pauksihe meriprihačuks kivihilen «Gerkules»-torguindlaivha, ujui Njukaslaspäi Londonha da tagaz kaks' vot, openui iče ühten aigan, lugi kirjoid.
Kändihe Britanijan kunigazližen sodamerilaivišton ühtnijan vspäi 1755, ühtni Seičemevoččehe sodaha. Radnikoiči Kanadas, šingoti navigacijan mahtoid Ph. Lavrentijan-jogen farvateras i abuti anastada Kvebekad francijalaižil.
Merimatkad.
Koume merimatkad oli mirus ümbri, kaik oficialižed, oli oigetud Britanijan Admiraludel, ujuihe tedomehidenke. Niiden aigan Kuk tedoiži Avstralijan, Uden Zelandijan, Aläskan da Britanižen Kolumbijan randoid avaron evropižen kundusen täht. Kožui sijaližidenke heimoidenke, löuzi mahtoid cingad vaste.
Kanz.
Oli nainu vl 1762. Elizabet Batts-ak sünduti hänele kuz' last, Džeims-poig oli elänu kaikiš hätkemb (31 vodhesai).
Šaan

Šaan (, , ), todesine nimi om Šantanu Mukherdži (, , ; sünd. 30. sügüz'ku 1972, Khandv, Madhja Pradeš, Indii) om indijalaine pajatai, TV-vedai da akt'or.
Thejön Kim

Kim Thejön (, ; sünd. 9. keväz'ku 1989, Čondžu, Suvikorei) om korejalaine pajatai, «Girls' Generation»-muzikgruppan solist. Tobjimalaz om tetab anglijankel'ženke Tejön-psevdonimanke.
Biografii.
Thejön om sündnu Čondžu-lidnha.
Vl 2017 Kim pästi ičeze ezmäine studine «My Voice»-al'bom.
Tarbajev Sangadži

Sangadži Andrejevič Tarbajev (, ; sünd. 15. sulaku 1982, Elist, Kalmikijan ANST, Venäman NFST, NSTÜ) om venämalaine eläi, kalmikine TV-prodüser, «Mail'mas ümbri»-programan TV-vedai.
Biografii.
Sangadži om sündnu Elist-lidnha.
Sangadži zavodi akt'oran kar'jerad «КВН»-šous RSVU-kamandan kapitanal. Oli hän olmas TV-vedajan-ki, sidä kesken «Mail'mas ümbri»-programan.
Hänel om ičeze «My Way Productions»-kompanii.
Vspäi 2012 om nainu, Tat'jana om hänen ak. Üks' poig om Sangadžil: Timudžin (om sündnu vl 2013).
Vasabi (fil'm)

«Vasabi» (, ) om vn 2001 franciž-japonine tora-kinokomedii. Ezmäine ozutez Francijas oli vn 2001 31. päiväl redukud.
Fil'mdand.
Kinod fil'mdihe Tokios. Fil'm om tehtud kožundan kul'turižiš ühthižtöiš mödhe Francijan da Japonijan keskes.
Reno Žan

Žan Reno ( ['ʒɑ̃ ʁe'no]), todesine nimi om Huan Moreno i Errera-Himénez (; sünd. 30. heinku 1948, Kasablank, Marok) om francine akt'or ispaniženke augotižlibundanke.
Biografii.
Huan om sündnu Kasablank-lidnha. Vl 1960 Žan kazvatajidenke sirdab Francijha. Služi Francijan armijas samha francišt rahvahanikust.
Kanz.
Om naižiš koumanden kerdan. Hänel kuz' last om olmas: Sandra-tütär (om sündnu vl 1978), Mikael-poig (om sündnu vl 1980), Tom-poig (om sündnu vl 1996), Serena-tütär (om sündnu vl 1998), Cielo-poig (om sündnu vl 2009), Dean-poig (om sündnu vl 2011).
TVXQ

«TVXQ» (korejankel'žele muziktorgudele — «동방신기», ijeroglifoil: 東方神起 "Tonbanšingi" — «Päivnouzmman ülenujad jumalad») om tetab suvikorejalaine muzikgrupp, kudamb edestab muzikad kei-pop- da džeipop-stiliš.
Gruppan aluz om pandud Seul-lidnha vl 2003. Sen ühtnijad fil'mzihe fil'miš i doram-serialoiš täudel gruppal i üksin. Soline diskografii om kaikil ühtnijoil gruppan ližaks.
Čauhan Sunidhi

Sunidhi Čauhan (, ; sünd. 14. eloku 1983, Uz' Deli, Indii) om indijalaine pajatai naine.
Bremenan muzikantad

«Bremenan muzikantad» () om nevondkundaline mul'tfil'm müziklan žanras. Nece mul'tfil'm om sätud Grimm-velliden ühtennimižen sarnan mödhe.
Gladkov Gennadii

Gennadii Igorevič Gladkov (; sünd. 18. uhoku 1935, Moskv, Venäman NFST, NSTÜ — kol. 16. reduku 2023, Moskv, Venälaine Federacii) oli nevondkundaline da venämalaine muzikankirjutai. Sai «Venälaižen Federacijan rahvahan artist»-arvod vl 2002.
Biografii.
Genadii oli sündnu Moskv-lidnha, muzikantan kanzha.
Bremenan muzikantoiden ecmäs

«Bremenan muzikantoiden ecmäs» () om nevondkundaline mul'tfil'm müziklan žanras. Bremenan muzikantad-mul'tfilman jätktuz.
Pidestunu aznoičend

«Pidestunu aznoičend» ( "Zanjeer" «braslet») om voden 1973 indine torafil'm. Ezmäine ozutez Indijas oli vn 1973 semendkun 11. päiväl, NSTÜ:s — vodel 1980.
Kudmaižen laps'

«Kudmaižen laps'» () om vn 2003 japonine draman fil'm tedoližen fantastikan žanras. Ezmäine ozutez Japonijas oli vn 2003 19. päiväl sulakud.
Süžet.
Süžet mäneb tehtud meles kitajižes Malepp-lidnas ("Maleppa") äirahvahaliženke ristitištonke. Vl 2014 Japonijan ižanduz kollapsiruib, i sen eläjiden migracii zavodiše Kitaihe. Armotoi Šö-laps' vasttab kolematont Kei-vampirad, i hö sätas sebrust hilläšti. Sid' ozutase heiden tulii aig, grupp vargastab mafijad varuta.
Rumänova Klara

Klara Mihailovna Rumänova (; sünd. 8. tal'vku 1929, Leningrad, Venäman NFST, NSTÜ — kol. 18. sügüz'ku 2004, Moskv, Venäma) oli nevondkundaline i venämalaine aktris da pajatai. (1979).
Biografii.
Klara oli sündnu Leningrad-lidnha (enččel da nüg. Piter). Änetoiti nevondkundaližid mul'tfil'mid, enamba 300 rolid, mugažo fil'miden personažid, sidä kesken verazmaižiš fil'miš.
Klara Rumänova koli rakaspäi Moskv-lidnas.
Kanz.
Aktris oli lähtnu mehele koume kerdad. Hänespäi ei olend lapsid, illegaline abort ezmäižen naimiželon jäl'ghe vei Klarad plodutomuden läžundannoks.
Nek

Nek, todesine nimi om Filippo Nevjani (; sünd. 6. viluku 1972, Sassuolo, Italii), om italijalaine pajatai, mugažo muzikankirjutai pop- da rok-stiliš. Edestab italijan i ispanijan kelil.
Biografii.
Nek om sündnu Sassuolo-lidnha. Vändab gitaral i bangsoitoil kahesavoččes igäspäi. Vl 1993 pajatai ühtni ezmäižen kerdan Sanremon muzikfestivalihe «"In te (il figlio che non vuoi)"»-pajonke.
Kanz.
Vspäi 2006 pajatai om nainu, Patrizia om hänen ak. Vl 2010 Nek kändihe tataks, Beatris Marija-tütär om sündnu.
Uded Bremenan muzikantad

«Uded Bremenan muzikantad» () om venän mul'tfil'm müziklan žanras. Bremenan muzikantoiden ecmäs-mul'tfilman jätktuz.
Tähthaižed mal

«Tähthaižed mal» (, "Taare Zameen Par") om voden 2007 indine dramfil'm. Ezmäine ozutez Indijas oli voden 2008 21. päiväl tal'vkud.
Angeloiden sebranikad

«Angeloiden sebranikad» (anglijankel'ne "Angel's Friends"-nimituz kävutase originalas) om italine mul'tserial fentezi-žanras. Kaik 104 epizodad om serialan kahtes sezonas (52 epizodad jogos) i jagadud 7 epizodha täuz'piduzline mul'tfil'm. Serial läksi ekranoile vodes 2009. Om tehtud vll 2009−2013 «Italia 1»-kanalan täht. Kaikutte epizod om 13..14 minutad hätkte. Venäkel'ne känduz om tehtud Venäman «TV3»- i «Multimania»-kanaliden täht (nügüd' ei ole olmas sidä) vl 2012.
Dion Selin

Selin Mari Klodett Dion (franc. i , francine virkmine [se'lɪn dzi'jɔ̃], kanzannimi anglijaks ['di:ɒn]; sünd. 30. keväzku 1968, Šarleman' (Monrealin lodehline ezilidn), Kvebek, Kanad) om populärine kanadalaine pajatainaine da biznesnaine.
Biografii.
Selin om sündnu Šarleman'-rajonha. Hän om norembaine nell'toštkümnes lapsespäi kanzas. Kirjuti ezmäižen «Ce n’était qu’un rêve»-pajon školas opeten.
Vodel 1988 hän ezini Evrovizii-konkursal, kus pajati «Ne partez pas sans moi»-pajon.
Pajatai oli lähtnu mehele üks'jäižen kerdan. Nügüd'aigan (vodel 2017) om leskiak. Selinal om koume poigad: Rene-Šarl'-poig (om sündnu vodel 2001), Eddi- da Nel'son-poigad (oma sündnuded vodel 2010).
Leps Grigorii

Girgorii Viktorovič Lepsveridze (, "Grigori Viktoris dze Lepsveridze"; sünd. 16. heinku 1962, Soči, Venäman NFST, NSTÜ) om Venäman pajatai, muzikankirjutai da muzikprodüser gruzijalaiženke augotižlibundanke.
Biografii.
Grigorii om sündnu Soči-lidnha. Viktor-tat radoi lihakombinatal, Natella-mam — leibtegimel. Grigorii vändi futbolha lapsessai i ezini školansambliš. 14-vozne ühtni professionaližhe muzikškolha i vaumiči sidä bangsoitoiden vändajal.
Leps radoi ezinejaks Sočin restoranoiš, oli «Indeks-398»-gruppan solistan. Vl 1992 sirdi Moskvha i zavodi tetabad kar'jerad.
Kanz.
Pajatai om naižiš kahtenden kerdan. Anna Šaplikova om hänen nügüdläine ak, kargadai. Hänel om olmas nell' last: Inga-tütär (om sündnu vl 1984), Eva-tütär (om sündnu vl 2002), Nikkol'-tütär (om sündnu vl 2007), Ivan-poig (Vano, om sündnu vl 2010).
Diva (al'bom)

«Diva» () om Jelena Karleušan 10. al'bom, kudamb om pästtud vl 2012.
Vestonicen Vener

Vestonicen Vener () om keramine figurut paleolitan aigan. Se om löutud läz Dol'ni-Vestonice-küläd (Čehijan Tazovaldkund, Moravii) vodel 1925 heinkun 13. päiväl, tuhkan šoidus, kahtes palas. Figuruden igä om läz 31..27 tuhad vot (gravettan kul'tur).
MBend

«MBend» (venänkel'žele muziktorgudele — «МБэнд», lugetas [embend]) om tetab venämalaine enzne muzikgrupp, kudamb edesti muzikad pop-, poprep- da danspop-stiliš.
Gruppan aluz om pandud Moskvha vn 2014 22. päiväl kül'mkud Konstantin Meladze-muzikankirjutajan. Mülükund om änetajiden «Tahtoin Meladzennoks»-šoun vägestajad, nügüdläine — Anatolii Coi, Nikita Kiosse, Artöm Pundüra.
«Meladze Music»-prodüserkeskuz tedoti oficialižes gruppan čihodamižes vn 2020 16. päiväl sulakud i miše kaikutte ühtnii zavodib ičeze solišt kar'jerad.
Delirium

«Delirium» ("Meletomuz" latinan kelespäi) om italižen Lacuna Coil-muzikgruppan kahesanz' studine al'bom. Se om pästtud vn 2016 27. päiväl semendkud.
Änetusen oficialine process mäni Milanan BRX Studio:s vn 2015 tal'vkuspäi vn 2016 uhokuhusai. Marko Barusso ("Marco Barusso") ohjandi processal i mikširui al'bomad.
Al'bom mülüi parahimiden kümenikha AÜV:oiden i Italijan čartoiš.
Pohjoižatlantižen kožundkirjutesen organizacii

Pohjoižatlantižen kožundkirjutesen organizacii, lühüdas PAKO (, "NATO"; , "OTAN") om rahvahidenkeskeine sodaorganizacii politiženke valatoitusenke. Anglijan kel' i francijan kel' oma oficialižed, päfater sijadase Brüsseliš, Bel'gii. Sädihe vodel 1949 sulakun 4. päiväl Vašingtonas kaičemha Evropan maid NSTÜ:n valatoitandad vaste. Varšavan kožundkirjutesen organizacijan čihodamižen jäl'ghe sodablok jätktab radmižen kut kollektivižen varuitomuden garant: kaik PAKO:n ühtnijad abutadas valdkundale, kudambha lond om tehtud.
Ümbrikirjutand.
Vspäi 2017 Evropan da Pohjoižamerikan 29 valdkundad mülüdas al'jansha. Kaik valdkundad mülüdas Atlantižen valdmeren basseinan pohjoižpalaha. Valdkundoiden ühthine sodabüdžet ülitab 900 mlrd US$ (mail'man sodarajadusiden seičeme kümnendest), sidä kesken koume videndest om AÜV:oiden kaičendministrusen («Pentagon:an») sodabüdžet.
Jens Stoltenberg radab organizacijan ezimehen vodes 2014 redukun 1. päiväspäi. Toižed Evropan valdkundad oma ühthižtöiš organizacijanke, sidä kesken kaik neitraližed valdkundad, Venäma, Kazahstan, Ukrain.
Krum (pajatai)

Krum (), täuz' nimi om Krum Lübomirov Sirakov (; sünd. 15. eloku 1986, Sofii, Bolgarii), om bolgarijalaine pajatai.
Biografii.
Krum om sündnu Sofii-lidnha. Hän openzihe muzikškolas soitoižen klassas.
Alsu

Alsu, todesine nimi om Alsu Ralifovna Abramova (neiččel Safina; , ; sünd. 27. kezaku 1983, Bugul'm, Tatarstanan ANST, Venäman NFST, NSTÜ) om venämalaine da totarlaine pajatai, aktris, TV-vedai. Venäman arvostadud artist (2018).
Biografii.
Alsu om sündnu Bugul'm-lidnha. Zavodi kar'jerad vižtoštkümnevoččes igäs.
Vl 1999 Alsu sai «Kuldaine grammofon»-premijad "Иногда"-pajos («Erasti»). Vl 2000 hän ezini «Evrovizii»-konkursal, kus pajati «Solo»-pajon, siš pajatai oti 155 čokkoint i sai kahtenden sijan.
Vspäi 2006 om lähtnu mehele — Jan Abramov-biznesmenale. Heil om kaks' tütärt da üks' poig: Safina-tütär (om sündnu vl 2006), Mikella-tütär (om sündnu vl 2008, Tel' Avivha) da Rafael'-poig (om sündnu vl 2016, Tel' Avivha).
JK Revolution

«JK Revolution» om Jelena Karleušan 9. al'bom, kudamb om pästtud vl 2008.
2NE1

«2NE1» (virktas "Tuenivan", , "Tuaeniwon", "T'uaeniwŏn"; znamoičeb «To Anyone» [tuː 'ænɪwʌn] — "«Kaikuččele»" vai «Twenty-one» ['twɛntɪ wʌn] — "«Kaks'kümne üks'»") om tetab neiččiden suvikorejalaine muzikgrupp, kudamb edestab muzikad kei-pop- da džeipop-stiliš.
Gruppan aluz oli pandud vl 2009. Se čihozi oficialižikš Uden 2017 voden kanman.
Rube

Rube (, ) om lidn da kommun Francijan pohjoižes, O-de-Frans-regionas, Nor-departamentas. Se om departamentan kahtenz' surtte lidn.
Eländpunkt om mainitadud ezmäižen kerdan 9. voz'sadal Turne-lidnan arhijerejiden valduses. Šingotihe Flandrijan kezerdusen i kudondan keskuseks amussai, industrijan keskuseks 19. voz'sadaspäi — trikotažan i puvillasižen kanghan pästand. Ezmäižen mail'man sodan jäl'ghe kanghiden tehmižen industrii sai kilt mugoižen industrijan lähižiš keskusišpäi, i ristitišt poleni.
Lidn sijadase 11 km päivnouzmha Lillišpäi, ani röunanno Bel'gijanke, 17..52 m ü.m.t. korktusil.
Vl 2014 Rube-lidnan eläjiden lugu oli 95 600 ristitud.
Batalov Aleksei

Aleksei Vladimirovič Batalov (; sünd. 20. kül'mku 1928, Vladimir, Venäman NFST, NSTÜ — kol. 15. kezaku 2017, Moskv, Venäma) — oli nevondkundaline i venämalaine akt'or, režissör da scenarist.
Biografii.
Aleksei oli sündnu Vladimir-lidnha, teatraližhe kanzha. Ezini teatrlaval ezmäižen kerdan sodan aigan, Bugul'mha evakuiacijas olden, kus hänen mam sädi ičeze teatr.
Koli Moskv-lidnas.
Kanz.
Kinon šingotai oli nainu kaks' kerdad. Gitana Leontenko oli jäl'gmäižen akan vspäi 1963. Dvojurodnii Anna Ardova-sizarentütär om aktris mugažo.
Mot

Mot (), todesine nimi om Matvei Aleksandrovič Mel'nikov (; sünd. 2. keväz'ku 1990, Krimsk, Krasnodaran rand, Venäman NFST, NSTÜ) om venämalaine hiphoppajatai. Radab Black Star Inc.-leiblanke.
Biografii.
Matvei om sündnu Krimsk-lidnha. Zavodi ül'düda hiphopha lapsessai.
Vl 2016 venčaihe i om nainu, Marija om hänen ak, vl 2017 nored vändihe sajan. Solomon-poig om sündnu vn 2018 vilukus.
Hindi

Hindi (ičeze nimituz हिन्दी "Hindī" [ˈɦin̪d̪iː]) om valdkundkel' Indijas i Fidžiš. Se mülüb indoevropižhe kel'kundha. Om hindustanin kahtes kirjformaspäi (toine om urdu Pakistanas) Britanižen Indijan čihodamižen jäl'ghe vodel 1947. Hindin i urdun paginad oma läz ühtejiččed, voib el'geta niid keskneze, erinend om sanoiden kävutamižes da kirjamištos.
Regulirui organizacii om Indijan ristitresursoiden šingotesen ministrusen Keskuzdirektorat hindi-kelen küzundoiš, sijadase Nju Deliš.
Geografii.
Hindi devanagari-kirjamištol om Indijan ohjastusen oficialine kel' ühtes anglijan kelenke. Hindi-kel' om oficialine regionaline kel' 14 Indijan regionas (ühesa štatad pohjoižes da viž nevondištterritorijad) 36 regionaspäi. Hindin toižend (fidžin hindi) om üks' koumes oficialižes kelespäi Fidžiš (ühtes anglijan i fidžin kelidenke). Regionaline vai taholine status om Mavrikijas, Trinidad da Tobagos, Gajanas, Surinamas. Mugažo äi hindi-kelen pagižijoid om Nepalas (8 mln), AÜV:oiš (650 tuh.), Ugandas (100 tuh.), Sures Britanijas (45 tuh.). El'getas standartišt hindid Bangladešas-ki.
Om nell' päivnouzmašt paginad (dialektad) da kuz' päivlaskmašt paginad.
Pagižijoiden lugu.
Pagižijoiden lugu mail'mas om 260 millionad ristitud kuti mamankel' (257 mln — Indijas, dialektoidenke 420 mln vn 2001 rahvahanlugemižen mödhe) da 120 mln kuti toine kel'. Se om nellänz' kel'form kitajan (mandarin-pagin), ispanijan i anglijan keliden jäl'ghe.
Hindin kirjamišt.
Hindi kirjutase devangarin abugida-skriptal. Devanagari (sanskrit: देवनागरी "devanāgarī", hindin virkand [ˌdeːvˈnɑːɡriː] «jumalakaz lidnalaine kirjkel'») om saudud 8.-12. voz'sadoil meiden erad. Om 11 vokalid da 33 konsonantad devanagariš, kirjutadas huralpäi oiktale.
Devanagari:
Volosovo

Volosovo (, ) om Venäman lidn Leningradan agjas, Piterin suvipäivlaskmaine ezilidn. Se om Volosovon rajonan administrativine keskuz (sen alusenpanendaspäi vodel 1927), üks'jäine lidn da kaikiš suremb eländpunkt, mugažo Volosovon lidnankundan keskuz.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan kuti "Wolosowa"-külä vn 1676 Ingermanlandijan kartal. Tegihe järedaks kezažiloks 19. voz'sadan lopus, mülüi Petergofan makundha. Volosovod panihe lidnanvuiččeks žiloks vl 1937. Žilo oli okkupacijas Toižen mail'man sodan aigan, sid' muretud, no om saudud möst. Žilo sai lidnan statusad vodel 1999.
Ned oma olmas Volosovon edheotandoiden keskes: leibkombinat, šokoladfabrik, kombisötken kombinat (ani suvhe lidnaspäi), inkubatoriž-lindvodindstancii, mecedheotand, varažomad, jändusiden utilizacijan edheotand. Baltijan vagonankohenduztegim om sauvomas. Magistraline gazanveim ümbärdab lidnad.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan keskuzpalan pohjoižpäivnouzmas, Ižoran ülüden suves, 135 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Volosovo om ümbärtud mecsaril.
Matkad Piterin röunhasai om nell'kümne koume kilometrad pohjoižpäivnouzmha da 85 km sen keskuzpalhasai. Raudte jagab lidnad pohjoižeks da suvižeks paloikš.
Tobmuz.
Lagonovo-külä (95 rist. vl 2016) mülüb lidnankundha mugažo, se sijadase lidnan pohjoiženno röunanno. Lidnankundan pind — 17,56 km².
Lidnankundan tobmuden pämez' om Deputatoiden nevondkundan ezimez'. Lidnan Administracijan jäl'gmäine pämez' oli Aleksandr Dmitravcov vhesai 2015, nügüd' rajonan Administracii tegeb sen velgusidme.
Eläjad.
Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 11 660 ristitud, vn 2010 — 12 161 ristitud, vn 2021 — 11 931 ristitud. Kaik 12 148 eläjad oli lidnas vl 2017. Vozil 2010−2017 ristitišt oli kaikiš suremb kaikes aigas (12..12,2 tuhad).
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 92,8 %, armenijalaižed — 1,1 %, ukrainalaižed — 0,9 %, vaugedvenälaižed — 0,4 %, azerbaidžanlaižed — 0,4 %, uzbekad — 0,4 %, totarlaižed — 0,4 %, tadžikalaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 2,4 %, rahvahuden ozutandata — 0,8 %.
Erased-se igähižed rahvahad (vl 2021): suomalaižed — 21 rist. (0,18 %), estilaižed — 14 rist. (0,12 %), karjalaižed — 2 rist. (0,02 %), vepsläižed — 2 rist. (0,02 %).
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Aleksandr Nevalaižen puine jumalanpert' om saudud lidnas vll 1904−1906.
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma koume nomeruidud päivkodid (nomer 6, 28, 29), Volosovon augotižškol, kaks' keskškolad (nomer 1 i 2), lapsiden da norišton keskuz, čomamahtoiden škol N. K. Rerihan nimed, lapsiden da norišton sportškol.
Leningradan agjan medicinižen profšingotesen keskusen Volosovon filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks. Toine professionaližen opendusen aluzkund om Besedan maižanduztehnikum rajonan päivlaskmaiženno röunanno.
Transport.
Avtobusad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. Avtobusad ühtenzoittas lidnad Gatčinanke i Kingiseppanke.
Vodel 1870 saudihe «Piter — Revel'»-raudtekeskustad da "Volosovo"-raudtestancijad sen ühtes, om elektrojonusid Ivangorodhasai.
Zita da Gita

Zita da Gita (, ) om voden 1972 indine komedii-dramfil'm. Ezmäine ozutez Indijas oli vodel 1972, NSTÜ:s — vodel 1976.
Kalaidai (fil'm, 1951)

«Kalaidai» ( "Avaara") om voden 1951 indine dramfil'm. Ezmäine ozutez Indijas oli vn 1951 talv'kun 14. päiväl, NSTÜ:s — vodel 1954. Fil'm oli ezinenas salhiden mödhe Indijas severz'-se vozid.
420-ižand

«420-ižand» (, virkand: "Šri čaar sau bis aur") om voden 1955 indine dramfil'm. Ezmäine ozutez Indijas oli vn 1955 sügüz'kun 16. päiväl, NSTÜ:s — vodel 1956.
Kommertine satuz.
Fil'm kerazi 2 krorad prokatas, oti «blokbaster:an» statusad. Nece oli kaikiš satusekaz indine fil'm salhiden mödhe kahten voden aigan, «Indii-mam»-fil'man lähtendhasai ekranoile.
Ali Baba da 40 razbainikad

«Ali Baba da 40 razbainikad» (, virkand: "Alibaba Aur Čalis Čor"; ) om vn 1980 nevondkundaliž-indine ekraniziruidud sarn-fil'm.