Kot d'Ivuar

Kot d'Ivuar, täuz' oficialine nimituz — Kot d'Ivuaran Tazovaldkund ( [ʁepyˈblik də kot diˈvwaʁ]), om valdkund Päivlaskmaižes Afrikas, Atlantižen valdmeren Gvinejan lahten randal. Edel 1986. vot nimitihe Kot d'Ivuarad Elefantanlun Randan Tazovaldkund:aks. Pälidn om Jamusukro.
Istorii.
Vn 1960 7. päiväl elokud Kot d'Ivuar tedištoiti ičeze ripmatomudes Francijaspäi.
Voziš 2002−2007 kaks' Rahvahanikoiden sodad oli valdkundas.
Jäl'gmäine Konstitucii om hüvästadud kaiken rahvahan referendumal vn 2016 redukus.
Geografijan andmused.
Kot d'Ivuar om mavaldkundröunoiš Liberijanke (röunan piduz — 716 km) da Gvinejanke (610 km) päivlaskmas, Malinke (532 km) da Burkina Fasonke (584 km) pohjoižes, Gananke päivnouzmas (668 km). Ühthine röunoiden piduz — 3110 km. Randanpird om 515 km.
Reljef om tazo, pohjoižes om platoid. Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Mont Nimba-mägi, 1752 m valdmeren pindan päl. Kaikiš pidembad joged oma Sasandr, Bandam da Komoe. Kaik ned oma kos'kekahad da kožudas laivoiden ujumha ei edemba mi 65 km mererandpolelpäi.
Klimat om ekvatorialine suves da subekvatorialine pohjoižemb. Suves om tropižid mecoid, savannad enambištudas man pohjoižes da keskuses. Vihmoiden sezonan aigan paneb sadegid 1100 mm pohjoižes da 5000 mm suves.
Londuseližed pävarad oma kivivoi, londuseline gaz, diamantad, metallad (mangankivend, raudkivend, kobal't, boksitad, vas'k, kuld, nikel', tantal).
Tobmuz.
Ohjandusen form om unitarine prezidentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident (), hän om armijan päkäsknikaks da paneb päministrad radsijha, hänele sab säta käskusid. Kaik rahvaz valičeb prezidentad videks vodeks. Varaprezident om Nacionaližen Suiman pämez'.
Parlament om kaks'kodine. Üläkodi om Senat (, uz' kodi uden Konstitucijan mödhe) 99 ühtnijanke, kaikutte agj valičeb kaksin ezitajad, prezident paneb radnikusele koumandest. Alakodi om Nacionaline Suim (), kaik rahvaz valičeb sen 255 ühtnijad nelläks vodeks (edel 2016. vot oli viž vot) üks'mandatižiš valičemižümbrikoiš.
Parlamentan alakodin ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 18. päiväl tal'vkud. Valitihe prezidentad järgenduseližen kerdan vn 2015 redukun 25. päiväl, Alassan Uattara sai vägestust ezmäižes turas (83,7 %) da radab kahtenden strokun jäl'geten (vl 2010 sai 54,1 % vai 45,9 % kahtenden turas). Patrik Aši tegeb päministran velgusidme vn 2021 keväz'kun 8. päiväspäi pordaigaližešti. Senatan ezitajiden ezmäižed valičendad oliba vn 2018 24. päiväl keväz'kud.
Administrativiž-territorialine jagand.
   "Kacu kirjutuz: Kot d'Ivuaran administrativiž-territorialine jagand."
Vspäi 2011 Kot d'Ivuaras om nell'toštkümne ümbrikod. Niišpäi kaks' oma avtonomižed lidnad, toižed kaks'toštkümne ümbrikod alajagasoiš 31 agjaks (regionaks), agjad — 95 departamentaks. Departamentad alajagasoiš 495 subprefekturaks.
Eläjad.
Kot d'Ivuaras elädas iberijalaižed. Vn 2014 redukus valdkundan ristitišt oli 23,919,000 eläjid. Kaikiš suremb valdkundan ristitišt om nügüd'.
Uskondan mödhe (2014): islamanuskojad — 42,9 %, katolikad — 17,2 %, evangelistad — 11,8 %, metodistad — 1,7 %, toižed hristanuskojad — 3,2 %, animistad — 3,6 %, toižed uskojad — 0,5 %, religijatomad — 19,1 %.
Kot d'Ivuaran kaikiš suremb lidn da ižandusen pälidn om Abidžan. Toižed sured lidnad (enamba 200 tuh. ristituid vl 2012, surembaspäi penembha): Buake, Daloa, Jamusukro (pälidn), Korogo.
Ižanduz.
Kot d'Ivuar om goll' šingotai industrialiž-agrarine valdkund, rippub maižandusen eksportaspäi lujas märas. Vl 2025 valdkundan ezimeletadud nominaline kogosüdäiprodukt linneb 95,5 mlrd. US$ ekvivalentas (75. sija mail'mas; US$2,900 ühtele hengele, 140. sija) vai 265,0 mlrd. US$ tazostadud ostmižmahtusen mödhe (72. sija; US$8,060 ühtele hengele, 133. sija). Maižanduz om ekonomikan päsarakoks. Valdkund kazvatab nenid kul'turoid enamba kaiked: kakao (ühtenz' sija mail'mas vl 2018), jams (koumanz'), kešju-pahkmed (koumanz' mail'mas), plantanad (bananad keitandan täht, kahesanz'), maniok (14. mail'mas). Toižed znamasižed kul'turad da produktad oma kofe, ananasad, pal'mvoi, ris, saharrogo, kukuruz, londuseline räzin (lateks), bananad, puvill. Ižandusen problemad oma ristitišton luja ližaduz, valdkundaližiden rahapanendoiden opendushe mairiž. Industrijan päsarakod oma kivivoin ümbriradmine, himine (heretusiden-ki tehmine), kaivuztegimišt (kuldan i margancan samine), jüguavtoiden i avtobusoiden ühthekeradamine, sauvondmaterialiden pästand (sen paloin pumaterialad), elektrusen tehmine, tekstiline, sömtegimišt (sidä kesken jomad). Finansine voz' zavodiše 1. vilukud.
Kogosüdäiproduktan palad (2017): maižanduz 20,1 % tegimišt 26,6 %, holitišiden sfer 53,3 %. Vl 2007 radajiden 68 % oliba ottud maižandushe.
Vl 2009 valdkundan päeksport oli kakao (33 %), kivivoi (17 %); toine eksport — kofe, pumaterialad, puvill, parfümerii, cement, bananad, ananasad, kala, pal'mvoi. Importan tavarad oma toreh kivivoi i sen ümbriradmižen produktad, pakuidud zelläd, söndtavarad (ris, kül'menzoittud kala). Irdpol'žen torguindan päižed partnörad (2019) oma Kitai (Kot d'Ivuaran importan 17,2 %), Francii (Kot d'Ivuaran eksportan 5,9 % i importan 10,7 %), Nigerii (importan 13,5 %), Amerikan Ühtenzoittud Valdkundad (eksportan 6 % i importan 5 %), Alamad (eksportan 10,7 %).