tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Kuban' (futbolklub)

«Kuban'» () oli nevondkundaline i venämalaine futbolklub Krasnodaraspäi.
Klub oli olmas vspäi 1928, eziauguine nimituz oli «Dinamo». Vozil 1958−1960 i 1963−2018 nimituz oli «Kuban'». Ezini NSTÜ:n üläligas vll 1980−1982, Venäman Prem'jer-ligas vozil 1992, 2004, 2007, 2009, 2011−2016. Voziden 2016/17-sezonas ezini Venäman FRL:as. Vn 2018 30. päiväl semendkud likvidiruihe futbolklubad bankrotnendan proceduran mändes, sen «Kuban'-2»-farmklub oli tühjitadud mugažo. Vn 2018 5. elokud uz' futbolklub om sätud sen sijas «Urožai»-nimitusenke, udesnimitihe professionaližeks «Kuban'»-futbolklubas (PFK «Kuban'») vn 2020 heinkus.
Futbolkluban jäl'gmäine pätrener oli Jevgenii Kalešin vn 2017 kezakuspäi.
Kodiaren oli Kuban'-stadion (om saudud vl 1960). Kluban pämujud oliba pakuine i vihand.
Krasnodar (futbolklub)

FK «Krasnodar» (ven. "ФК «Краснодар»»") om Venäman futbolklub Krasnodaraspäi.
Pätrener – serbijalaine Slavolüb Muslin. Kodiaren — Kuban'-stadion.
Ezineb Venäman Prem'jer-ligas.
.tg

.tg om Togon Internet-domen. Se om avaitud 1996-nden voden 5. päiväl sügüz'kud, no ei faktižešti olend kävutamas vhesai 2015.
Registracii om lasktud kahtendel i koumandel tazopindoil. Domenan kävutand verazmalaižil om harv kacmata röunadusiden olmatomudhe heiden täht.
.li

.li om Lihtenšteinan Internet-domen. Se om avaitud 1993-nden voden 26. päiväl uhokud. Domenan sponsor i administrator om Lihtenšteinan universitet (Vaduc).
Ei ole registracijan röunadusid kahtendel tazopindal, vaiše lühüdad nimed (koume kirjant) oma rezerviruidud Lihtenštein-valdkundan täht.
Kaikiš paksumba kävutadas domennimed verhiš maiš: saksankel'žiš maiš, Nju Jorkan Long Ailend-sarel, venäkel'žiš maiš sanoiden täht li-lopindanke, kitajižed personad Li-kanzannimenke.
.gd

.gd om Grenadan Internet-domen. Se om avaitud 1992-nden voden 3. päiväl kezakud.
Äi vot domen oli kävutamata. Vll 2007−2013 AdamNames-kompanii edeni domenad da registrirui siš. Vn 2013 kevädespäi registracijan oiktused oma anttud Grenadan tobmudele.
Registracii om lasktud kahtendel tazopindal oikti. Sab registriruidas i personoile, i verazmalaižile rezidencijata.
Kahtenden tazopindan reglamentiruidud domenad:
.om

.om om Omanan Internet-domen. Se om avaitud 1996-nden voden 11. päiväl sulakud. Komplimentarine domen om .عمان (.oman) vspäi 2012, se om arabankel'židen domennimiden täht.
Edel 2014. vot registracii oli lasktud Omanan valdkundaližen tobmuden organoile i akkredituidud Omanas kompanijoile vaiše, sid' Omanan kaikile kompanijoile i personoile.
Kahtenden tazopindan reglamentiruidud domenad:
.no

.no om Norvegijan Internet-domen. Se om avaitud 1987-nden voden 17. päiväl keväz'kud. Kaik 735 tuhad domennimid oli .no-zonas vn 2017 elokus.
Registracii om lasktud kahtendel tazopindal. Erasil subdomenoil om registracijan röunadusid. Üks' organizacii voib registriruida kaikiš enamba 100 domennimed kahtendel tazopindal, se lugu om viž personoiden täht. Personale pidab olda Norvegijan rezidentan identifikaciženke nomeranke, hänen igä — 18 vot da sen enamba. Vn 2004 uhokuspäi voib kävutada norvegijan kelen (æ, ø, å) i saamen keliden (kaks'kümne kirjant: á·à·ä·č·ç·đ·é·è·ê·ŋ·ń·ñ·ó·ò·ô·ö·š·ŧ·ü·ž) toižid kirjamid domennimes.
Eriližed ülätazopindan .bv- i .sj-domenad oma registriruidud Norvegijan merentagaižiden Buve-, Špicbergen- i Jan-Maien-territorijoiden täht vl 1997. Niiden sariden ristitišton lugu om pen', ka registracii ei ole väges sil kahtel domenal, i niiden ohjandai Norid-kompanii kävutab .no-domenad sariden territorijoil.
Maksmine om 60 norvegijan kronad registracijas, saitan kävutandan ühtes vodes, hodran vajehtuses.
.de

.de om Saksanman Internet-domen. Se om avaitud 1986-nden voden 5. päiväl kül'mkud.
Registracii om lasktud kahtendel tazopindal röunatusita, no ku domennimen valdoičii eläb verhiš maiš, ka DENIC:ale sab küzuda händast nimitamha domennimen sajad Saksanmas kahtes nedališ. Registracijan jäl'ghe domennimi om väges strokuta, maksmine tose ühteks vodeks. Vn 2021 sügüz'kus domennimiden lugu oli enamba 17 millionad, .de om nellänz' ülätazopindan domen populärižusen mödhe .com- (148 mln), .tk- (31 mln) i .cn- (20 mln) domenoiden jäl'ghe. AÜV:oiš, Sures Britanijas i Šveicarijas eläb kaikiš enamba verazmaižid registracijan tahtnikoid.
Ezimeletadud .dd-domen Saksanman Demokratižen Tazovaldkundan täht ei olend kävutandas nikonz Saksanman maiden ühtištusen tagut.
.tn

.tn om Tunisan Internet-domen. Se om avaitud 1991-nden voden 17. päiväl semendkud. Kaik oli sätud enamba mi 38 tuhad domennimid vn 2017 heinkule.
Registracii om lasktud kahtendel i koumandel tazopindoil, no vaiše Tunisan organizacijoile i registriruidud Tunisan territorijal personoile.
Kaikiš populärižembad aladomenad: .com.tn, .org.tn, .edunet.tn, .rnu.tn, .gov.tn.
.zw

.zw om Zimbabven Internet-domen. Se om avaitud 1991-nden voden 6. päiväl kül'mkud.
.zm

.zm om Zambijan Internet-domen. Se om avaitud 1994-nden voden 25. päiväl keväz'kud.
Domenan registratorile pidab olda internet-palakundanke Zambijas. .com-domen kävutase valdkundan territorijal paksumba.
Domennimen registracii om lasktud koumandel tazopindal päiči eriližiš statjoiš (oz., Zambijan bank, järed internet-provaider). Kaik om 11 kahtenden tazopindan domenad:
Viol

Viol vai Al't (angl. i , , ) om violiženvuitte soit, no vähäižel tobjemb, sen tagut kulub madalambas registras.
Lugetas kaikiš amuižembaks violiženvuiččeks soitoks. Se libui Italijas 15.-16. voz'sadal kut «viola da braččo» () — viol käden täht. Ezmäine mugoine soit nügüdläiženke formanke, pidihe hural ougal. Toine «viola da gamba» pid'oitelihe pol'vel vai pol'viden keskes.
Viol om tarbhaine soit edestamha kameran da simfonižen muzikan sädusid, jändekvartetan pala. Kävutase toižiš kamermülükundoiš paksus: jändetrio, fortepianokvartet, fortepjanokvintet. Opetas väta soitol violižnikoid muzikškolan lopindale lähemba, vändajan kambak hibjansauvuz i sured käded levedanke vibracijanke oma velgusižed. Toine tarbhaičend ezinejan täht om eläban kulumižen mahtuz soiton enambihe suruzihe kacmata.
Master i Margarita

«Master i Margarita» () om Mihail Bulgakov-kirjutajan roman. Originalan kel' om venäkel'.
Bulgakov oli kirjutanu romanad ičeze surmhasai, vozil 1928−1940, i nece säduz om jättud kesketi. Sai nügüdläšt nimitust vodele 1937. Kirjutajan Jelena-leskiak vedi ühthe da redaktirui romanan käzikirjutusid Bulgakovan surman jäl'ghe hänen zavetoičendan mödhe läz kaks'kümne vot.
Roman om pästtud ezmäižen kerdan vl 1966 NSTÜ:he (literaturine «Moskva»-aiglehtez, lühüd variant) i vl 1967 Parižha (kirj venän kelel, täuz' variant). Samizdat kändi cenzuran naprindoid tühjikš, i ezmäine nevondkundaline pästand läksi kirjaks cenzurata (no ezikirjutusenke) vl 1973. Roman om fil'mdud da lavastadud severz'-se kerdoid, TV-serial om pästtud Venämaha.
Säduses om kaks' süžetan jonod, ned ühtištadas kirjan lopjaguses. Tegend mäneb nevondkundaližes Moskvas. Pähenged oma Mastar, Margarita, starinoičii, Voland sebranikoidenke, Pontii Pilat i Iešua, Massolit:an Mihail Berlioz- i Ivan Bezdomnii-literatorad.
Paavoharju

«Paavoharju» om suomalaine psihodelikrok-/embientgrupp Savonlidnaspäi. Om olmas 2001-ndes vlspäi.
Mülükund.
Mülükund oma "Lauri Ainala", "Olli Ainala", "Toni Kähkönen" da "Jenni Koivistoinen". Ainala-velled oma muzikgruppan alusenpanijad.
Duty free

„Duty free“ (, vepsän kirjamil: "djuti fri šop" «torguindan röunmaksoita lauk») om eriline laukan toižend. Sen tavaroiden arv om madalamba, sikš miše mödas niid erasita valdkundmaksoita da akcizoita, no ostajale ei sa toda tavarod valdkundan territorijha.
Tobjimalaz „duty free“-laukad sijadasoiš portoiden, lendimportoiden, päraudtestancijoiden da valdkundröunoiden südäimes. Järgeline assortiment — alkogoližed jomad, tabaktegesed, parfümerii da bakalejantavarad.
Ezmäine „duty free“-lauk radaškanzi irlandižen Šannon-lendimportas Limerik-lidnanno vl 1947, se om avaitud tähäsai. Torguindan toižend laukan abul sai populärižust teravas, hot' pojav mönd tukuil oli edel sidä. Vl 2011 mail'man torguindan röunmaksoita ühthine suruz oli US$46 mlrd Mail'man Tax Free-associacijan ("Tax Free World Association, TWFA") andmusiden mödhe.
Rossija (šokoladfabrik)

«Rossija» ( «Venäma») om Venäman šokoladfabrik. Aluz om pandud nevondkundaližel aigal, tegeb Samaras vspäi 1970. Mülüb šveicarižhe Nestlé-kompanijha vspäi 1995.
Fabrik om saudud 1960-nziden voziden lopus italižen «Karlo i Montanari»-firman projektan mödhe, sen nimituz oli Kuibiševan «Rossija»-šokoladfabrik. Tegihe ezmäižeks nevondkundaližeks edheotandaks šokoladan pästandan täudenke ciklanke, vajehti tatanmaižid kacegid čajunjondha. Pästtihe erazvuiččid kanfetoid, magedoid apakuzid, figurtegesid. Tehmižen eziauguine vägevuz oli 25 tuhad tonnoid vodes.
Vl 1992 fabrik oli akcioniruidud privatizacijan programan mödhe, se oli avol'jaine akcionerine «Konditerine „Rossija“-ühtelmaz»-sebr. Vl 1995 Nestlé-kompanii osti fabrikan akcijoiden kontrolirujad paketad, i vl 2011 reorganizuihe sebrad, ližatihe sidä Nestlé Rossiya-palakundha tegimištfilialaks. Kompanii tedoti rahapanendoiš fabrikha enamba mi $200 mln summas vspäi 1995.
Radajiden lugu om läz kaht tuhad ristituid. Pästtas enamba mi 170 neniden torguindznamoiden tavarantoižendad: «„Rossija“ — ščedraja duša!» („Rossija“ — avar heng!), «Nestle», «Nesquik», «Nuts» (Pähkmed), «Rodnije prostori» (Kodiavaruded).
Mille Džon Everett

Džon Everett Mille (; sünd. 8. kezaku 1829, Sautgempton, Anglii, Sur' Britanii — kol. 13. eloku 1896, London, Sur' Britanii) oli tetab britanijalaine pirdai da kuvatai.
Biografii.
Mille ozuti lahjakahut laps'aigaspäi. Vl 1838 kanz sirdi Londonha, i nor' priha openui Kunigazližes čomamahoiden akademijas kuz' vot vn 1840 tal'vkuspäi. Vl 1848 hän pani Prerafaelitoiden vellüden alust sen čuradusen toižidenke pirdajidenke. Millen tarkoiged, detaliziruidud tehnik erigoičeb toižiš pirdajišpäi.
Naind vajehti Milled: hänele pidi säta kuvid teravamba da suriš lugumäriš i möda kal'hemb, miše rahoitada kanzad. Mille kändihe peizažiden da portretoiden pirdajaks i jäti prerafaelizman kacegid muite. Vajehtuseks pirdai sai surt populärižust i 30 tuhazesai funtid vodes, tegihe elokahaks. Hänele andoihe baronetan arvod vl 1885, ezmäižele anglijalaižiden pirdajiden keskes. Mez' pirdi tetabiden valdkundaližiden i kundaližiden ristituiden portretoid. Peizažad oliba Millen hobbikš.
Mycena chlorophos

Mycena chlorophos om pen' sen' "Mycenaceae"-sugukundaspäi. Kazvab Azijas, Avstralijas da Suviamerikas.
Söbaine om tundmatoi.
Sen' om bioluminescentine, üläh i jaug oma 3 santimetrhasai surtte. Om ümbrikirjutadud ezmäižen kerdan vl 1860. Putub Päivnouzmaižen i Suvipäivnouzmaižen Azijan subtropižiš maiš (Japonii, Taivan'-sar', Šrilank, Indonezii), Polinezijas, Avstralijas i Brazilijas.
Randaine

«Randaine» () om üks' Karjalan Tazovaldkundan pajokollektivoišpäi, kudamban aluz om pandud Petroskoihe vodel 2003 Vepsän kul'tursebran tomotusen tagut.
"Pajosebran ohjandai" — Baranova Irina Vladimirovna.
"Žanrad" — pajod vepslaižiden runokirjutajiden runoihe, veroližed vepsän pajod.
"Mülükund" — 12 ühtnijad.
Vspäi 2006 pajosebr käraudase vepsän muzikkul'turan veroližile žanroile. Ansambl' radab voikuiden, sai-, kätte- da lühüdpajoiden, mugažo sanaližiden žanroiden udessündutamižes. Pajoiden pajatand čereduiše vepslaižiden veroližiden karguiden, vändoiden, rengazkarguiden edestamižen ühtes.
Kaik pajosebran pajatajad oma kuspäi-se tulnuded: toižed oma Vologdan, toižed — Piterin da Änižröunan agjoišpäi.
Erazvuiččiden voziden ohjandajad: zavodi rata vepsläižidenke pajanikoidenke Lidija Olešova. Hän radoi «Randaižes» kaks' vot, sid' oli Jurii Mugačev. Hänen jäl'ghe radoi äjak-se Zoja Jefimova. Jatksi necidä azjad Irina Baranova. Vl 2010 pajosebran ohjandai om Jelena Gagarina, hän lopi Piterin kul'turakademijan. 
Ristitud, ked konz-se käveliba «Randaižehe»: Vera Mednikova, Valentina Vorobjova, Alevtina Vavilina, Juri Mugačev, Nina Zaiceva, Lidija Olešova, Tamara Ščerbakova.
Pajatab erazvuiččiš Karjalan festivališ, mugažo Venäman rahvahidenkeskeižiš praznikoiš.
Oza

Oza om ristitun olend, kudamb sättub ičeze olendan arvoimižiden kaikiš surembale südäitäudundale, elon täudusele i hamakahudele, ičeze ristitun znamoičendan elohopanendale.
Nened disciplinad tedoitas ozan fenomenad: psihologii, filosofii, fiziologii, sociologii, ekonomine teorii, mugažo religii.
Ozan problem oli antižen etikan keskuzline kategorii. Aristotel' tedoiži sidä ezmäižel i märiči ozad ičeze Nikomahan etik-tös kuti «hengen töhišt täudes hüvädtegendas». Hüvädtegend oli se, mi vedab ozannoks.
Fiziologii.
Ozan fiziologii om muga nimitadud «ozan gormonoihe» sidodud ahthas — endorfinad, serotonin, dofamin. Endorfinad valatoittas eiforijan i ihastusen lühüdaigaližid olemižid päpaloin. Serotoninan regulärine eritand i otand neironihe sätas ozan tagamad i pit'kaigaližen küllästamižen mujandad enamba kaiked. Dofamin om serotoninha sidodud gormon i neiromediator, se om südäimine himine faktor i päaivoiden «arvlahjsisteman» palaks.
Nened faktorad abutadas kaita ristitun endokrinižen i nervsisteman oiktad radod: terveh elonlad, regulärine fizine aktivižuz, täuz' i balansiruidud sömine, besedoičend toižidenke ristituidenke.
Ozha sidodud vepsän muštatišed.
Erased muštatišed oma ottud «Mi meles, se i keles»-kogodusespäi.
Jubileinii (Krasnodaran mikrorajon)

Jubileinii () om Krasnodaran mikrorajon.
Sijadase Päivlaskmaižes ümbrikos, Kuban'-jogehe tehtud pol'sarel. Äižiruižed pertid oma enambuses, mikrorajon-«magaduzsijan» pertišt om sauvomas tähäsai. Pöudod, kezaküläd da Starobžegokai-aul seištas jogen vastal'žel randal.
Pohjoine LEK (Piter)

Pohjoine LEK () om lämuzelektrokeskuz Leningradan agjan Vsevoložskan rajonas. Mülüb TGK-1-kompanijha.
Edheotand varatoitab lämudel Piterin i Leningradan agjan lähižid rajonid, tehleb elektrust.
LEK:an sauvond oli zavodinus vl 1970. Voden 1975 27. päiväl elokud avaitihe ezmäižen energoblokan radod. Radab londuseližel gazal.
Elektrovägevuz — 500 MVt, kaik om viž energoblokad 100 MVt vägevudenke. Lämuzvägevuz — 1188 Gkal/čas. Se om Leningradan agjan kahtenz' elektrostancii vägevuden mödhe Kirišin GRES:an (2595 MVt) jäl'ghe. Savutorved oma 180 metrad kortte.
Medvežii Stan

Medvežii Stan () om enzne žilo läz Piterid Leningradan agjan Vsevoložskan rajonas, i nügüd' — Murino-lidnan istorine pala da fartal.
Eländpunkt šingotaškanzihe 18. voz'sadal kuti porhan kaičendtaho kesked järedad mecmassivad. Oli armijan polkan sijaduseks 19. voz'sadal. Vl 1966 žilo mainitase eriližeks eländpunktaks jäl'gmäižen kerdan edel 1973 vot, sid' žilon territorii oli sauptud tahoks. Murinon administracijan pert' i poukahtuzladimiden tedoinstitut sijadasoiš Medvežii Stanas.
Oht (Nevan ližajogi)

Oht () om Venäman jogi Piterin pohjoižpäivnouzmas i Leningradan agjan Vsevoložskan rajonas. Se om Nevanjogen kaikiš znamasižemb oiged ližajogi. Jogensu sijadase Piteriš. Kaik 13 sildad joges päliči om olmas Piterin südäimes.
Jogi om 90 km pitte, 10..50 m levette i 0,5..5,5 m süvütte. Joginišk sijadase Lembolovon korktusil 130 m ü.m.t.. Oht jokseb pohjoižespäi suvhe-suvipäivnouzmha. Basseinan pind — 768 km².
Nened eländpunktad seištas jogen randoil (joginiškaspäi): Jelizavetink-külä, Sarženk-külä, Vartemägi-külä, lidnanvuitte Toksovo-žilo, Sär'gi-külä, Audio, Varkalovo, Enkolovo, Kapitolovo-külä, Lavriki, Uz' Devätkino, Murino-lidn, Piter.
Kuban' (jogi)

Kuban' (, , , , , , ) om Venäman jogi valdkundan suvipäivlaskmas.
Ümbrikirjutand.
Joginiškad sijadasoiš Pohjoižen Kavkazan pautkiden jäžomiš El'brus-mägenno (Karačajan da Čerkesijan Tazovaldkund). Lugetas, miše Kuban' augotase 1339 m ü.m.t. korktusel. Läz 14 tuhad surid i penid ližajogid lanktas jogehe, huralpäi tobjimalaz. Kuban' sädab del'tad 4300 km² pindal Azovmerhe lankten. Edel 20. voz'sadad suhišton Vanh Kuban'-hijam oli jogen pävagoks i Kuban' lanksi Mustmerhe, nügüd'aigan hijaman vedhuz reguliruiše i kävutase kalankazvatamižen täht päpaloin.
Jogen piduz om 870 km (sidä kesken Krasnodaran randas 662 km), basseinan pind om 57 900 km², vozne vedhuz 11 km³. Keskmäine vedhuz Krasnodaranno om 425 m³/s, voib sadas 582 m³/s (1,4 kerdha enamba) voden joksten. Krasnodaran vezivaradim (om täuttud vll 1973−1975) sijadase keskjoksmuses, se reguliruib vedhust i kaičeb alajoksmusen randoid sur'vezišpäi.
Znamasižed ližajoged (suhištospäi kacten): Afips, Psekups, Pšiš, Vauged (), Lab ("Лаба"), Urup, Sur' i Pen' Zelenčukad.
Kävutand.
Jogi sättub laivoidenlikundale mödvedhe Ust'-Labinsk-lidnalpäi. Gidroelektrostancijoiden kaskadad anttas elektrust. Jogen del't dreniruiše i kävutase maižandusen täht.
Kaik lidnad jogen randoil (mödvedhe): Karačajevsk, Ust'-Džegut, Čerkessk (Karačajan da Čerkesijan Tazovaldkund), Nevinnomissk (Stavropolin rand), Armavir, Novokubansk, Kropotkin, Ust'-Labinsk, Krasnodar, Temrük (Krasnodaran rand).
Hruškova Lüdmila

Lüdmila Georgijevna Hruškova (; sünd. 15. viluku 1943, NSTÜ) om tetab nevondkundal'ne da venämalaine arheolog i čomamahtontedomez', MVU:n i VVGU:n professor (1994).
Biografii.
Naine om Moskvan istoriž-arhivižen institutan pästnikan. Radoi Abhazijan valdkundaližes muzejas, vspäi 1974 — Abhazijan kelen, literaturan i istorijan institutan tedoradnik (Suhum). Tedonaine vahvišti istorižiden tedoiden kandidatan «Amukeskaigaližen Abhazijan skul'ptur»-dissertacijad vl 1978, sai istorijan tedodoktoran arvod «Päivnouzmaižen Mustmererandpolen amuhristianižed muštnikad»-dissertacijan vahvištusen jäl'ghe vl 1991.
Hruškova vedi möhäantikaigaižen i Vizantijan aigoiden muštnikoiden kaivandusid Abhazijas häktemb mi 20 vot. Tegi enamba pol'tošt sadad tedotöid, sidä kesken sädi viž monografijad. Naine om otnus amuhristianižen i Vizantijan arheologijan ühthižihe problemoihe da istorijha.
Amonap

Amonap (ičeze nimituz: "matipu") om kuikuro- da kalapalo-rahvahan kel', üks' Suviamerikan indejižiš kelišpäi.
Necel kelel pagištas Brazilijas; pagižijoiden lugu om läz 870 ristitud (mamankel').
Pirgaine

Pirgaine om pen' konditerine tegez magedas tahtaspäi.
Suruded ei ole enamba mi 5 x 10 sm, 17..110 g vedutte.
Pirgaižed oma čaptud tortan tazostadud palad vai eriližešti slokosttüd paštikod kremsüdäimenke.
Slepcova Svetlana

Svetlana Jur'jevna Slepcova (; sünd. 31. heinku 1986, Hanti-Mansiisk, Hantin da Mansin avtonomine ümbrik, Tümenin agj, Venäman NFST, NSTÜ) om venämalaine biatlonist, äikerdaine čempion i estafetoiden vägestai. Vn 2010 biatlonan olimpižen estafetan čempion, vn 2009 mail'man estafetan čempion, Venäman arvostadud sportmastar (25. sügüz'ku 2009).
Sportnik openui Jugran valdkundaližes universitetas, sai «trener-opendai»-specialižust vl 2008.
Admiralteiskii rajon

Admiralteiskii rajon () om administrativine rajon Piterin keskuzpalas. Sijadase Nevan hural randal.
Istorii.
Rajon om sätud vn 1994 11. päiväl keväz'kud Leninskii- (oli vspäi 1936) i Oktäbr'skii-rajoniden ühtištusel. Niiden rajoniden erigoittud käskuzkundad ratas tähäsai.
Geografijan andmused.
Admiralteiskii-rajonan pind om 13,82 km².
Röunatab lidnan nenidenke rajonidenke:
Rajon jagase kudeks nimitadud municipaližeks ümbrikoks (ende nomerad 1..6): Kolomn (), Sennoi, Admiralteiskii, Semönovskii, Izmailovskoje, Jekateringofskii.
Ühesa metrostancijad nelläl jonol ratas rajonas, no ühtennimine Admiralteiskai-metrostancii sijadase lähižes Keskuzližes rajonas. Baltiiskii- i Vitebskii-päraudtestancijad oma Admiralteiskii-rajonan territorijal.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 157 897 ristitud. Kaik 158 253 ristitud elihe rajonas vl 2021. Vl 2002 rajonan ristitišt oli 187 837 eläjad.
Rajonan administracijan pämez' om Sergei Overčuk vn 2020 redukuspäi. Edeline administracijan pämez' om Svetlana Štukova (tal'vku 2014 — sügüz'ku 2020).
Vasileostrovskii rajon

Vasileostrovskii rajon () om rajon Piteriš, sijadase lidnan keskuzpalas Nevan suhišton Vasil'jevskii-, Dekabristoiden da Sernii-saril.
Istorii.
Rajonan aluz om pandud vn 1917 keväz'kus-semendkus. Vll 1936−1961 Sverdlovskii-rajon oli erištadud rajonaspäi.
Geografijan andmused.
Vasileostrovskii-rajonan pind om 14,64 nellikkilometrad. Röunatab Piterin toižidenke rajonidenke:
Metron koume stancijad oma avaitud rajonas kahtel jonol. Rajon ühtenzoitase lidnan toižidenke paloidenke maksližen Päivlaskmaine kiruhdiametr-avtoten kal't kaikenaigašti vn 2016 tal'vkuspäi, edel sidä öidme ühtištoituz kadoteli sildoiden libutandan tagut kezaaigan i aigkeskustan tagapäi metron rados.
Rajon jagase videks municipaližeks ümbrikoks (ende nomerad 7..11): nomer 7, Vasil'jevskii, Gavan' («merikar»), Morskoi («meren»), Ostrov Dekabristov («Dekabristoiden sar'»).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 203 058 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 211 132 eläjad vl 2015. Kaik 209 733 ristitud elihe rajonas vl 2021.
Rajonan administracijan pämez' om Eduard Il'jin vn 2019 uhokuspäi.
Viipurin rajon (Piter)

Viipurin (Viborgan) rajon () om rajon Piteriš, sijadase lidnan pohjoižes palas.
Istorii.
Rajonan aluz om pandud vn 1917 keväz'kus-semendkus nügüdläiženke nimenke. Sen territorii nimitihe "Viipurin pol' " istorižikš. Vozil 1952−1958 rajon nimitihe "Stalinan rajon:aks". 1960-nzil vozil muretihe läz kaiked istorišt pertištod sauvomha eländfartalid.
Geografijan andmused.
Viipurin rajon om nügüdläižiš röunoiš vspäi 1988.
Röunatab nenidenke rajonidenke:
Rajon jagase kahesaks municipaližeks ümbrikoks: Sampsonijevskoje, Svetlanovskoje, Sosnovskoje, nomer 15, Sergijevskoje, Šuvalovo-Ozerki (ende nomerad 12..17), Pargolovo- i Levašovo-žilod. Om äi puištoid rajonas istorižikš, no äiluguižed magistralid i lähižed tegimištzonad redustadas il'mad lujas.
Rajonan pind om 115,38 km². Kuz' metrostancijad ratas kahtel jonol rajonan territorijal.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 447 562 ristitud. Kaik 533 808 ristitud elihe rajonas vl 2021. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Rajonan administracijan pämez' om Viktor Polunin vn 2021 sügüz'kuspäi.
Kirovan rajon (Piter)

Kirovan rajon () om rajon Piteriš. Se sijadase lidnan suvipäivlaskmas. 
Istorii.
Rajon om sätud vl 1930 kuti Narvskii. Udesnimitihe vn 1934 tal'vkus nevondkundaližen valdkundan Sergei Kirov-šingotajan muštho. Muretihe rajonan istorišt pertištod znamasižes märas Suren sodan aigan. Om nügüdläižiš röunoiš vn 1973 sulakuspäi, konz uz' Krasnosel'skii rajon mülüti sen suvipäivlaskmašt palad.
Geografijan andmused.
Rajonan pind om 48 nellikkilometrad.
Röunatab lidnan nenidenke rajonidenke:
Viž metrostancijad ühtel Kirovsko-Viborgskai-jonol ratas rajonan territorijal.
Kirovan rajon jagase seičemeks municipaližeks ümbrikoks (ende nomerad 25..31): Knäževo, Ul'jank (), Dačnoje, Avtovo, Narvskii, Krasnen'kaja Rečk ("Красненькая речка", «rusttan polhe jogeihut»), Morskije vorot ("Морские ворота", «meriverai»).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 334 746 ristitud. Kaik 339 946 ristitud eliba rajonas vl 2021. Kaikiš suremb ristitišt oli 338 820 eläjad vl 2002 i om nügüd'.
Rajonan administracijan pämez' om Sergei Ivanov vn 2012 semendkuspäi.
Puškinan rajon (Piter)

Puškinan rajon () om rajon Piteriš, sijadase lidnan suves. Nece om Piterin kahtenz' surtte rajon territorijan mödhe.
Istorii.
Rajonan aluz om pandud vn 1938 kezakun 5. päiväl. Om nügüdläižiš röunoiš vspäi 1959. Pavlovskan rajon oli erigoittud vll 1995−2005.
Rajonan administracii sijadase Puškin-lidnas, sišpäi om rajonan nimituz.
Geografijan andmused.
Rajonan pind om 240,33 nellikkilometrad. Röunatab nenidenke rajonidenke:
Metron üks'jäine Šušari-stancii radab rajonas.
Rajon kogoneb vides municipaližes ühtnikaspäi, nimitadas videdme eländpunktadme. Sihe mülüdas: Puškin-lidn, Pavlovsk-lidn, Šušari- (vspäi 1953), Tärlevo- i Aleksandrovskai-žilod (oma sätud vl 1959). Municipaližed ühtnikad mülütadas 16 istorišt rajonad da ühesa territoriališt zonad.
Eläjad.
Vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe rajonan eläjiden lugu oli 135 973 ristitud. Šušari-žilo šingotase teravas, i rajonan kaikiš suremb ristitišt om nügüd', vl 2021 kaik 255 609 eläjad oli registriruidud.
Rajonan administracijan pämehen velgusentäutai om Andrei Čapurov vn 2022 kezakuspäi. Edeline rajonan administracijan pämez' om Vladimir Omel'nickii (2017−2021).
Špalad

Špalad ( «tügi») oma brusanvuiččed tüged rel'soiden täht.
Kävutadas nenid materialoid špaloiden tehmižes: pumaterial, kingitadud beton, teraz, plastik.
Pandas špaloid raudten ülähän ballastižen šoidun päle, metropolitenas — betonalusen päle. Špaloiden kävutand kaičeb rel'soiden sijadusen vajehtamatomut. Špalad ottas painust rel'soišpäi i ližakingitusišpäi i vedas sidä ballastižhe šoidhu vai betonalushe, muga painuz jonusespäi jagase i poleneb.
Rel's

Rel'sad (anglijan kelen "rails"-sana libub latinan "regula"-sanaspäi «oiged kalu») oma teraraudbalkad, kudambid pandas špaloihe vai toižihe tüvihe, miše tehta raudted.
Rel'san sijad oma pähut, kaglut i aluz. Saudas kaht rel'sad paralleližikš. Raižun standartine leveduz om 1520 mm Venäman ühthižel raudtel.
Amuižed rimalaižed tegiba melel rel'soid. Kävutadas niid raudtetransportan, tramvaiden, kaivuzvagonuziden i libutimiden sirdandan täht.
Murino (Oktäbrin raudten platform)

Murino () om Oktäbrin raudten Priozerskan čuradusen seižutezpunkt passažiroiden täht Piter-lidnan pohjoižpäivnouzmas, pidust' Rustavelin irdad Vauktustusen prospektan čogas.
Seižutezpunkt om avaitud vl 1971. Sijadase Ručji-raudtestancijan röunoiš (kuti Depo-seižutezpunkt-ki), 1 km suvhe Murino-lidnaspäi, Rengazavtoten ümbrusen südäimes. Raudtekeskust om elektrificiruidud vl 1958.
Kaik om kaks' oiktad platformad Murino-seižutezpunktas. Läz kaik ezilidnelektrojonused tehtas seižutest niidenno, lähttas da tuldas ajaden Suomenman päraudtestancijha.
Petäjärvi (stancii)

Petäjärvi () om Oktäbrin raudten Priozerskan čuradusen passažirplatform (edel 2011. vot stancii).
Raudteplatform sijadase Leningradan agjan Priozerskan rajonas läz Petrovskoje-žilod. Nimitihe sen žilon suomen nimitusen mödhe (kändase «pedaijärv»). Ühtennimine žilo om Petäjärvi-stancijanno. Matkad Piterin keskushesai om 86 km.
Männuden aigan stancii radaškanzi vl 1916. Om elektrificiruidud vl 1975. Kaks' ted i üks'jäine platform niiden keskes. Koumanz' te om likvidiruidud uden Losevo-1-stancijan töhöpästandan jäl'ghe vl 2011. Kaikiden ezilidnelektrojonusiden seižutez päiči kiruhelektrojonusid Kuznečnojehesai.
Toksovo (stancii)

Toksovo () om Oktäbrin raudten Priozerskan čuradusen stancii. Radab passažiroiden i jüguiden täht.
Sijadase Leningradan agjan Vsevoložskan rajonan lidnanvuiččes Toksovo-žilos, Kuz'molovo- i Kavgolovo-platformiden keskes. Regulirui päličmänendtaho radab avtotel suvemba stancijad.
Stancii om avaitud vl 1917, sen puine sauvuz radoi vn 2021 sulakuhusai, panihe sidä mantazole lendamha ut kivišt sauvust. Viž ted om raudtestancijal, niišpäi nell' alištuihe elektrifikacijale vl 1958. Sar'hine passažirplatform sijadase kahtenden i koumanden teiden keskes, nevondkundaliženke kattud betonseižutesenke. Platform i stancijan sauvuz oliba restavriruidud 2000-nziden voziden keskes. Läz kaik läbitajad ezilidnelektrojonused azotadas stancijal, sidä kesken ekspressad.
Kapitolovo (stancii)

Kapitolovo () om Oktäbrin raudten Priozerskan čuradusen stancii. Radab vspäi 1957, elektrificiruihe vl 1958.
Stancii sijadase Leningradan agjan Vsevoložskan rajonas, 18 kilometras Piterin keskusespäi. Ühtes kilometras päivlaskmha stancijaspäi om Kapitolovo-külä, se andoi-ki stancijale mugošt nimitust.
Kuz' ted om saudud stancijal. Se om sätud lähižen himižen tegimen (radiacine himii, raketpoltuz, naprihe saupta vl 2011) jüguiden täht päpaloin, jügujonused ottas nell' ted. Toižes polespäi stancijan ted ühtenzoittas Leningradan agjan kahtenke vägevutte Pohjoiženke LEK:anke.
Ezilidnelektrojonused seižuhtadas stancijal päiči jonusid lujatud komfortižusenke. Manalaine päličmänendtaho om kaičenus raudteiden al, saudihe sidä himižen tegimen radnikoiden täht.
Ristte

Ristte om teiden (irdoiden) vai likundjonoiden läbituz ühtel tazopindal.
Ristted oleldas tazoznamoičendanke i alištadud znamoičendanke, reguliruidud (lüksoforoidenke) vai reguläcijatomad (vaiše teznamoidenke).
Klassine ristte om nellän ten ühtenzoituz. Koumeteižed ristted oleldas T- i Y-formal, severz'-se niid om olmas terenghal. Vižteižed ristted oma harvad. Päličmänendtahondad i stop-jonod oma kaikuččel klassižel risttel. Piidab poleta likkuimen pigust edel tulendad risttele.
Moskvan rajon (Piter)

Moskvan rajon () om rajon Piteriš, sijadase lidnan keskuzpalas da suves.
Istorii.
Petr I-carin aigan Moskvan pol' oli Piterin ühteks vides polišpäi. Rajon om sätud vl 1919. Om nügüdläižiš röunoiš vn 1961 sulakuspäi.
Geografijan andmused.
Rajonan pind om 73,05 nellikkilometrad.
Röunatab nenidenke rajonidenke:
Kuz' metrostancijad ühtel Moskovsko-Petrogradskai-jonol ratas rajonan territorijal.
Päine avtote om Moskvan prospekt. Se om erigoittud Vägestusen torgul Pulkovon mantespäi. Pulkovon lendimport sijadase rajonan suves.
Moskvan rajon jagase videks nimitadud municipaližeks ümbrikoks (nomerad 44..48 edel 2008. vot): Moskvan zastav (), Gagarinskoje, Novoizmailovskoje, Pulkovon meridian ("Пулковский меридиан"), Zvözdnoje («tähthikaz»).
Eläjad.
Vl 1939 kaik 179 927 ristitud eli rajonas. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 288 744 ristitud. Kaik 340 187 ristitud elihe rajonas vl 2021. Kaikiš suremb ristitišt oli 354 525 eläjad vl 2019.
Rajonan administracijan pämez' om Vladimir Ušakov vn 2014 tal'vkuspäi.
Krasnosel'skii rajon (Piter)

Krasnosel'skii rajon () om rajon Piteriš. Se sijadase lidnan suvipäivlaskmas.
Istorii.
Krasnoje Selon rajon oli Leningradan agjan palaks vozil 1936−1955, sid' rajonan territorii mülüi agjan Lomonosovan rajonha. Rajonan aluz om pandud Leningrad-lidnan röunoiš vn 1973 13. päiväl sulakud Venäman NFST:n Ülembaižen Nevondkundan prezidiuman käskön mödhe.
Geografijan andmused.
Rajonan pind om 115 nellikkilometrad.
Röunatab nenidenke rajonidenke:
Metron üks'jäine stancii om sauvomas rajonas i linneb vaumitud vl 2024.
Seičeme municipališt ühtnikad mülüdas rajonha (ende nomerad 37..43): kuz' nimitadud ümbrikod: Suvipäivlaskm (), Suvimererandaline ("Южно-Приморский"), Pedaipallišt ("Сосновая Поляна"), Urick (rajonan administracijan sijaduz), Konstantinovskoje, Gorelovo, mugažo Krasnoje Selo-lidn, kudambaspäi rajonal om nece nimi.
Eläjad.
Vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe rajonan eläjiden lugu oli 330 546 ristitud. Vl 2021 ristitišt oli 426 372 eläjad, kaikiš suremb kaikes aigas.
Rajonan administracijan pämez' om Oleg Fadeenko vn 2019 uhokuspäi.
Kurortan rajon (Piter)

Kurortan rajon () om rajon Piteriš. Sijadase regionan lodehližes palas Suomen lahten pohjoižel randal. Nece om Piterin kaikiš suremb rajon territorijan mödhe.
Istorii.
Vl 1946 panihe Sestroreckan i Kurortan rajoniden alust. Vn 1959 semendkul ühtištuihe niid, i vhesai 1994 nimitihe rajonan Sestroreckijaks. Vl 1989 sätihe Zelenogorskan rajonad. Vspäi 1994 ühtištudud rajon om olmas nügüdläižiš röunoiš i nimitase Kurortan rajonaks.
Geografijan andmused.
Rajonan pind om 267,92 nellikkilometrad. Se vedase 50 kilometrad pidust' lahted kuz'..kahesakilometrižel šoidul. Puištod da sod ottas territorijan tobmad palad.
Röunatab nenidenke rajonidenke:
Sestroreck- (administracijan sijaduz) i Zelenogorsk-lidnad mülüdas Kurortan rajonha, mugažo nened ühesa žilod: Beloostrov, Komarovo, Molodöžnoje, Pesočnii, Repino, Serovo, Smoläčkovo, Solnečnoje i Uškovo.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 70 589 ristitud. Kaik 82 613 ristitud elihe rajonas vl 2021. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Rajonan administracijan pämez' om Aleksandr Zabaikin vn 2020 tal'vkuspäi. Edeline rajonan administracijan pämez' om Natal'ja Čečina (viluku 2019 — kül'mku 2020).
Keskuzrajon (Piter)

Keskuzrajon () om rajon Piteriš. Sijadase lidnan keskuzpalas, istorižen keskusen päivnouzmas.
Istorii.
Rajon om sätud vn 1994 11. päiväl keväz'kud koumen enččen rajonan territorijoišpäi: Dzeržinskii, Kuibiševskii (oliba vspäi 1936) i Smol'ninskii (oli olmas vspäi 1930). Ühtennimižed käskuzkundad ratas rajonas tähäsai.
Geografijan andmused.
Rajonan pind om 17,12 nellikkilometrad.
Röunatab lidnan nenidenke rajonidenke:
Neva-jogi röunatab rajonad pohjoižes i päivnouzmas, Obvodnii-kanal om suviröunaks. Ekologine situacii ei ole hüvä puištoiden vajaguden tagut.
Üks'toštkümne metrostancijad videl jonol ratas rajonan territorijal, mugažo Piter-Päine-raudtestancijan Moskvan vagzal.
Keskuzrajon jagase kudeks nimitadud municipaližeks ümbrikoks (ende nomerad 77..82): Dvorcovii («pert'kulun»), nomer 78, Liteinii, Smol'ninskoje, Ligovka-Jamskai, Vladimirskii.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 214 625 ristitud. Kaik 203 870 ristitud elihe rajonas vl 2021. Vl 2002 ristitišt oli 236 856 eläjad.
Rajonan administracijan pämez' om Jelena Födorova vn 2021 redukuspäi. Edeline administracijan pämez' om Maksim Meiksin (uhoku 2019 — reduku 2021).
Petrogradan rajon

Petrogradan rajon () om rajon Piteriš, sijadase lidnan keskuzpalas Nevan del'tan seičemel sarišpäi.
Istorii.
Vl 1703 Piterin aluz om pandud arni sihe, Jänišan sar'he. Ende lidnan keskuz oli täs, edel sirdandad Vasil'jevskii-sar'he i sid' nügüdläižhe Keskuzrajonha. Rajonan tahondan istorine nimi om "Petrogradan pol' ".
Petrogradan rajon om olmas vn 1917 semendkuspäi.
Geografijan andmused.
Rajon levigandeb Nevan suhišton saril, 24 km² pindal: Jänišan ("Заячий"), Petrogradskii, Petrovskii, Aptekarskii, Jelagin, Kivine ("Каменный") i Krestovskii.
Röunatab lidnan nenidenke rajonidenke:
Metron kuz' stancijad koumel jonol ratas rajonas.
Petrogradan rajon jagase kudeks nimitadud municipaližeks ümbrikoks (ende nomerad 58..63): Vvedenskii, Kronverkskoje, Posadskii, Aptekarskii sar' (), Petrovskii, Čkalovskoje.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe rajonan eläjiden lugu oli 130 455 ristitud. Kaik 117 003 eläjad oli registriruidud vl 2021. Vl 1939 rajonan ristitišt oli 187 535 eläjad.
Rajonan administracijan pämez' om Vladimir Omel'nickii vn 2021 kül'mkuspäi. Edeline rajonan administracijan pämez' om Ivan Gromov (sügüz'ku 2016 — kül'mku 2021).
Petrodvorecan rajon

Petrodvorecan rajon () om rajon Piteriš, sijadase lidnan päivlaskmaižes palas Suomen lahten suvirandal. 
Istorii.
Rajonan aluz om pandud vn 1938 5. päiväl kezakud kuti "Petergofan rajon". Rajon alištui Piterin lidnan Nevondkundale, no oli lidnan röunan irdpolel sil aigal. Vl 1944 om udesnimitadud nügüdläižikš ühtes lidnanke. Rajon om nügüdläižiš röunoiš vn 2003 tal'vkuspäi, konz mülütihe Lomonosov-lidnad sihe tošti.
Geografijan andmused.
Rajonan pind om 108,72 nellikkilometrad.
Röunatab nenidenke rajonidenke:
Petrodvorecan rajon kogoneb koumes municipaližes ühtnikaspäi: Lomonosov-lidn, Petergof-lidn (administracijan sijaduz) i Strel'n-žilo.
Eläjad.
Vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe rajonan eläjiden lugu oli 128 156 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 143 823 eläjad vl 2020. Kaik 134 018 ristitud oli registriruidud rajonas vl 2021.
Rajonan administracijan pämez' om Dmitrii Popov vn 2013 semendkuspäi.
Piterin valdkundaližen universitetan erased institutad da fakul'tetad sijadasoiš Petrodvorecan rajonan territorijal.
.fr

.fr om Francijan Internet-domen. Se om avaitud 1986-nden voden 2. päiväl sügüz'kud.. Domennimiden lugu oli enamba mi 3,5 mln vn 2020 sügüz'kus.
Registracii om lasktud kahtendel tazopindal, mugažo koumandel tazopindal kahtenden tazopindan domenoiden röunadusidenke. Francijan rezidentoile (juridižed organizacijad i fizižed personad) sab olda domennimen valdoičijan vaiše, niiden ližaks rahvahidenkeskeižile organizacijoile.
Sab kävutada latinan kirjamišton nenid ližakirjamid domennimes: à, á, â, ã, ä, å, æ, ç, è, é, ê, ë, ì, í, î, ï, ñ, ò, ó, ô, õ, ö, oe, ù, ú, û, ü, ý, ÿ, ß.
Francijan joga merentagaine territorii om ičeze ühtenden tazopindan domenanke.
.va

.va om Vatikanan Internet-domen. Se om avaitud 1995-nden voden 11. päiväl sügüz'kud.
Domen kävutase Vatikanan oficialižil aluzkundoil vaiše. Registriruidas domennimid e-počtan täht enamba kaiked. Domenan ohjandai om «Department of Telecommunications — Vatican Internet Service Provider», sponsor — Pühän Valdištmen Valdkundaline sekretariat ().
Ei ole publišt registracijad domennimiden täht .va-zonas. Oficialižed saitad oma registriruidud kahtendel tazopindal oikti.
.kz

.kz om Kazahstanan Internet-domen. Se om avaitud 1994-nden voden 19. päiväl sügüz'kud. Komplimentarine .қаз-domen radab vn 2012 keväz'kuspäi domennimiden kirilližel kirjamištol täht.
Registracii .kz-zonas tarbhaičeb serveran sijadust Kazahstanan territorijal. Ei ole registracijan röunadusid kahtendel tazopindal, registracii koumandel tazopindal om voimusine kahtenden tazopindan domenoiden pidajiden röunadusidenke.
.dk

.dk om Danijan Internet-domen. Se om avaitud 1987-nden voden 14. päiväl heinkud.
Kaik 1,346,755 domennimed oli registriruidud vn 2021 28. päiväl uhokud. Vl 2016 kaik oli 504 mln lehtpolid .dk-domenas. Registracii om lasktud kahtendel tazopindal i ei rekomenduigoi koumandel tazopindal. Voib kävutada danijan kelen eriližid kirjamid domennimes (æ, ø, å, ö, ä, ü, é).
Kahtenden tazopindan reglamentiruidud domenad:
.se

.se om Ročinman Internet-domen. Se om avaitud 1986-nden voden 4. päiväl sügüz'kud. Domennimiden lugu oli enamba pol'tošt millionad vn 2021 uhokus.
Edel 2003. vot oli kovid ohjandimid .se-zonas, al'ternativižed .nu- i .com-domenad saiba populärižust. Vn 2003 redukus registracijan ohjandimed kändihe joudjaližeks, sen ližaks tegihe voib kävutada ročin kelen kirjamid domennimes: å, ä, ö, ü, é. Domennimen registracii om lasktud kahtendel tazopindal, no maksmine voib ühteks vodeks vaiše.
.ca

.ca om Kanadan Internet-domen. Se om avaitud vn 1987 14. päiväl semendkud. Vn 2019 sulakus domennimiden lugu ületi 2,8 millionad.
Registracii om lasktud kahtendel tazopindal. Edel vn 2010 redukud kompanijoiden saitan registracii oli lasktud provincijan domenal vaiše, koumandel tazopindal. Kaikutte provincii om ičeze kahtenden tazopindan domenanke, municipalitetan domen sijadase koumandel tazopindal.
Tarbhaičendad registracijan täht:
Vn 2013 vilukuspäi voib kävutada domennimes latinan kelen erasid ližakirjamid francijan kelen täht: é, ë, ê, è, â, à, æ, ô, œ, ù, û, ü, ç, î, ï, ÿ.
Lobotomii

Lobotomii ( "lobos" «pala» i τομή "tomi" «čapatez»), mugažo tetab kuti leikotomii ( "leukos" «vauged» i τομή "tomi" «čapatez») om neirohirurgine operacii, kudamban aigan leikatas kudehid päaivoiden ocpaloiden i niiden toižen palan keskes.
Prefrontaline lobotomii om lobotomijan toižend, ezimeletab ocpaloiden palahišt heitandad. Sen jäl'ghe pacient sab elon hätkte «ocpalan sindrom»-diagnozad.
Egaš Moniš-portugalijalaine sädi lobotomijan tehnologijad vl 1935. Hän todesti operacijad kut erasiden psihižiden läžundoiden spravitamine.
Pit'kkarv kolli

Pit'kkarv kolli () om koiriden sugu. Lühüdkarvan kollin läheline heimolaine.
Kolli-sugu libub Suren Britanijan territorijaspäi. Sätihe 17. voz'sadal abutamha paimnele kerata lambhid omaluižel, sil-žo aigal koiran irdnägu oliži mel'he.
Sugun täuz'kaznuden ižakoiran kazv om 56..61 sm, veduz — 26..34 kg. Emäčud oma penemba, 51..56 sm kortte i 19..26 kg vedutte.
Lehm

Lehm om kabjživat, kodihärgan () emäč, kadonuden mechärgan (latin. "Bos taurus primigenius") kodikoittud toižend. Mülütadas Pall'azsar'vižed-sugukundha ("Bovidae").
Lehmän poig om vaza. Kazvanuded poigad: hartak, häčoi, härgvaza (ižačud), lähtan' (emäč). Lehm nimitase "lähtan'lehmäks" ezmäižen kandandan jäl'ghe. Kandand vedase ühesa kud.
Kazvatadas samha lihad, maidod i nahkoid.
Eloncikl.
Udes sündutadud vaza om 18..45 kg vedutte, 60 kilogrammhasai harvoin. Suguiden tobjan palan lähtanid kazdas viž-seičemevoččehe igähäsai. Živatas oleskeldas alaigäčuikš 7..10 kus sündundan jäl'ghe. Ezmäine äikerdoičendan akt tegese 16-18-kuižes igäs. Kohtusen pordon hätkeližuz jätktase 250−310 päiväd. Täuz'kaznu lehm om 200..600 kg vedutte (tuhaze kilogrammhasai harvas), se om peneb koumandeseks mi härg.
Edel vazan sündutandad lüpsandad ei ole 45..60 päivest. Maidnikan laktacijan pord om 280−320 päiväd vodes. Lehm andab maidon kaikiš surembad lugumärad videnden-kudenden laktacijan aigan, kaik oleleb 9..12 laktacijad elos. Kaikiš enamba levitadud mail'mas golštiniž-frizijan sugun lehm voib antta maidon 10 tuhad litroid vodes, erasti 30 tuhazesai. Lehmäd golliš maiš (Indii, Afrik) anttas maidon vaiše läz üht tuhad litroid vodes — bräd täudub vazan kazvatandan täht. Lehmän igä voib sadas 35 vodhesai harvoin, no 20 vot keskmäras. Kävutadas ižanduses 12..13 vodhesai, 5..10 vot äikerdoičendan täht.
Morken Sverre

Sverre Morken (mugažo norvegijan kelel; sünd. 19. sulaku 1945, Folldal, Norvegii) om norvegijalaine pirdai i gravirui. Hän om Norvegijan valdkundznaman uden versijan (1992), äiluguižiden banknotoiden da počtmarkoiden tegii. Norvegijan kronan nügüdläižen seičemenden serijan banknotad mülütadas Morkenan dizainad.
Vspäi 1972 mez' radoi Norvegijan Bankan pirdajan i sädi banknotoiden ocpolid. Enamba koumekümned vot Morken gravirui počtmarkoid valdkundaližen počtan täht ("Posten Norge"). Hänen dizainan äjad norvegižed markad oliba nimitadud parahimiden keskes mail'mas. Mez' sädi enamba 150 markad, se om Norvegijan markoiden kümnendez vspäi 1855. Sen paloin, gravirui ühtni valdkundan standartižiden markoiden «Počtsar'vut»-serijan sädandaha.
Vn 2004 kezakus Sverre Morken sai Kunigahan kuldmötalid arvostadud radmižes () ičeze satusiš čomamahton da dizainan sferas.
Ičeze studii i galerei om Morkenal Nord-Atndalenas. Nügüd'aigan pirdai om lebus, sab penzijad.
Kuzen čomitesed

Kuzen čomitesed (paksus mugažo kuzen bobaižed) — šurud, leiktud lumuded da pened kuzed, živatoiden, mehiden (Biblijan personažiden) vai miččiden-ni kaluiden figuruded, kudambil čomitadas Uden voden i Raštvoiden kuzid. Bobaižiden ližaks, voib čomitada kuzed magedusil, fruktoil i pähkmil. Ratud vihm i girländad lämoidenke kävutasoiš paksus.
Čomitadud kuzed oma tetabad 17. voz'sadan ühtendes polespäi, ned oliba Raštvoiden kodiatributaks Saksanmas i Baltijan maiš. Ezmäižed čomitesed oliba koveritomad, pühätihe niid Raštvoiden temale. Ende kävutihe virigzoittud tohuzid tozinägun täht, no se azj kucui lämoipaloid, i 1870-nziden voziden lopus amerikaine Ral'f Morris-telegrafist Uz' Anglii-regionaspäi tariči otta kävutamižhe elektropul'toišpäi varuitomembid elektrižid girländoid tohuziden sijas.
Uden voden kuz' sündui NSTÜ:s vl 1935 kut religijanvastaižen borcuindan satuz, i Viflejeman tähtaz kuden päl kändihe rusttaks tähthaks aniku Moskvan Kremlin čuhundusil.
Honusen südäimine i lähine nägu, pertin irdpol' čomitasoiš Uden voden i Raštvoiden praznuičendale kuzen kartte. Kävutadas eläban kuzen varzid (täuden kuzen sijas paksus), Pakaine-Dedan i Lumineiččen figuruzid.
Läz kaik čomitesed tehtas nügüd' plastikaspäi kaičemhas voimusižiden pilazmoiden satatesišpäi. Kaikiš suremb bobaižiden tegii om Kitai.
Gerzmava Hibla

Hibla Levarsovna Gerzmava (, ; sünd. 6. viluku 1970, Picund, Abhazijan ANST, Gruzijan NST, NSTÜ) om abhazijalaine da venämalaine operpajatai (soprano). Venälaižen Federacijan rahvahan artist (2012). Venälaižen Federacijan valdkundpremijan laureat (2021).
Naine openui Moskvan valdkundaližes konservatorijas Čaikovskijan nimed vll 1989−1994. Hän om pään' Moskvan muzikaližes teatras Stanislavskijan i Nemirovič-Dančenkon nimed vspäi 1995, ühtneb sen äjihe lavastusihe. Gastroliruib mail'madme paksus. Erasti edestab rahvahanpajoid kodikelel-ki.
Kändajan värad sebranikad

Kändajan värad sebranikad (, francijan kelen "faux amis"-sanoiden kal'k), vai kelidenkeskeižed omonimad (kelidenkeskeižed paronimad), om par sanoid kahtes keles, kudambad koskudas toine toižhe kirjutamižel i/vai virkandal, no erinedas znamoičendal. Niiden sanoiden augotižlibund om ühthine paksus.
Mugomad sanad vedas tekstan värale el'gendusele i kändusele. Tärtuz om edestadud ezmäižen kerdan M. Kössler- i Ž. Derokkinji-tedomehil vn 1928 «Les faux amis ou Les pièges du vocabulaire anglais»-kirjas.
Kartohk-pirgaine

Kartohk-pirgaine om biskvitiž-šokoladpirgaine kehkeral formal. Sil om harakterine kakaon magu.
Pirgaine kogoneb vauvhas biskvitmassaspäi. Formitadas muzaval pomadkal vai pudotesel irdalpäi, čomitadas kremal. Päine form om mugulanvuitte, toižin voib olda neglikan, jänišan, käbun vai jablokan nägul.
Slokostind.
Ottas vaumitud biskvitad i henotas sidä. Segoitadas voikreman palanke i kon'jakanke vai romanke. Korpus formitase pomadkal vai pudotesel (kakaon tuhk henotud saharanke). Pandas dekorativižen elementan jädud kremaspäi andmaha pirgaižele täut mel'kuvad.
Luxor

«Luxor» om kompjutervändoiden serii arkad-žanras. Serijan säi om MumboJumbo.
Oreo

«Oreo» (angline virkand: [ˈɔːrioʊ]) oma paštikod amerikaižes «Nabisco»-kompanijaspäi. Pästtas vspäi 1912. Nimitusen augotižlibund ei ole sel'ged, se om registriruidud torguindznamaks vn 1912 keväz'kus.
Paštik kogoneb kahtes šokoladižsaharižes (tobjimalaz) mustas koržudes-diskaspäi, maged kremsüdäin om niiden keskes. Koume erazvuittušt surut: mini, järgeline i kaksitadud sanktusenke ("Double Stuf").
Paštikoiden pästand zavodihe Nju Jorkas «National Biscuit Company»-edheotandal (nüg. «Nabisco», mülüb «Mondelez International»-gruppha). Tehtas i mödas kaiked mail'madme, sidä kesken «Kraft Foods»-kompanijal, miččen jaguseks «Nabisco» oli edel vn 2012 jagod.
Pavlovsk

Pavlovsk om toponim venäkel'žiš tahondoiš. Se voib znamoita:
Kačokavallo

Kačokavallo ( «sagud hebon rachal», sic. "Caciucavaddu") om saguden pol'kova erik lambhan- vai lehmänmaidospäi. Eziauguižin tehtihe saguden toižendad vaiše Sicilijal, no sid' sen tegend leviganzi kaiked Italijadme i Balkanan pol'saredme.
Necen saguden toižendan tehmine alištub EÜ:n programale augotižlibundan znaman kaičendas ().
Kačokavallo om kündlen formal kovas södabas kores. Magu om italižen provolone-saguden kartte, kudes kus tehmižen jäl'ghe kändase parmezanan pojav. Tehmižes vedatadas saguden palad sihesai, kuni se lopib rebitandan i kändase kuidekahaks, sid' porcioniruidas da formuidas.
Kaiv

Kaiv vai kaid om gidrotehnine sauvuz gruntveziden samižen täht. Tobjimalaz nece om püštoiged süvenduz varmitadud seinidenke i mehanizm veden libundan täht (vädr-jodog noras, čepiš, vai pomp), vai muite palik koukunke mehanizmata. 
Sädamine.
Valitas sijid sauvomha kaivod elektro- vai seismotedištelendal. Löutas gruntvet niiden elektrovastustusen alendusen mödhe (10..50 Om*m) i pit'kan lainhen piguden lujendusen mödhe 1,6..1,8 tuhad metrihesai sekundas. Kaidas kaivod käzimahtoil tobjimalaz kaičemha mahusen strukturad. Kaiv erineb mareiguspäi surembal levedusel, sen reig voib olda nellikanvuitte-ki.
Kaivoiden palad oma kaivuz, pä ülemb man tazopindad, vedenotai alah. Seiniden material oleleb raudbetonižed renghad, pumaterial (lehtkuz', pedai, tamm, hab, lep vai koiv ottas struban ala- i üläpaloiden täht), kivine vai savičpaneg.
Kaiv om tarbhaine veden varapurtkeks uman täht. Ühted kaikiš süvembiš kaivoišpäi oma Karakum-letetazangištos. Niišpäi äjad oma enamba sadad metrad süvütte, üks' — 270 metrad.
Debit.
Ühten kaivon debit gruntaspäi märičese formulan mödhe: formula_1.
Siš formula_2 om fil'tracijan koefficient, formula_3 — gruntveden olendan statine tazopind, formula_4 — dinamine tazopind (veden samižes kaivospäi formula_5-verdanke aigan märičendühtnikas), formula_6 — 250..500 m letkesižen gruntan täht, 700 m čuruman täht, formula_7 — kaivon radius (metriš).
Virzud

Virzud vai Stupnäd (üks'lugu "Virz" i "Stupen' ") oma madalad kengäd kazmuzmaterialaspäi.
Ned kengäd oliba levitadud Lätänman, Norvegijan, Suomenman i Venäman külähižes tahondas 1930-nzihe vozihesai. Kuvatihe virzuid ninespäi (lehmuz, jalaim', raid), tohespäi vai linaspäi. Pojavad kengäd oma sandalijad.
Tehmine.
Varmitihe kengänpohjad, plettihe katačun-oraižen abul da ühtenzoittihe sidä pit'kil barboil, ninel, noral vai paikatihe-pututihe sanktad nahkad. Sidoihe virzuid jaugoihe tehtud kertusil siš-žo ninespäi rihmoil (kadvoižil, paglaižil).
Virzud oliba odvad levitadud materialan, tehmižen kebnuden i lühüdan kävutandan tagut. Openzihe mužikoid tehta virzuid lapsessai, sid' čopakuz rados laski pästta mugoižid kengid töiden kesketi.
Oliv'je (salat)

Oliv'je () om lihasalatan toižend. Se om populärine enččen NSTÜ:n valdkundoiš.
Salat om nimitadud francijalaižen Lüs'jen Olivje-keitajan oiktastuseks, hän ohjasti Moskvan «Ermitaž»-restoranal 1860-nzil vozil.
Receptan kaikiš amuižemb kirjutez om «Наша пища»-aiglehteses («Meiden söm») nomer 6 31. keväz'ku 1894-dataspäi. Sen salat kogoneb neniš paloišpäi: räkištadud pü, kartohk, veresad kurkud, kapersad, olivad, «Provansal'»-painatoz «Soi-kabul'»-painatosen ližadusenke (soipainatosen toižend). Voib ližata keittud kolbasad lihan sijas, sagut vegetarianižen sömižen aigan. Čomitadas ülähänpäi himoitud sömäl, oz., kurkun, tomatan, kanamunan, mandarinan, lihan, trüfelin, studnän palliškod.