tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Timišoar

Timišoar ( [timiˈʃo̯ara], [ˈtɛmɛʃvaːr]) om Romanijan koumanz' surtte lidn, sijadase valdkundan päivlaskmas. Se om Timišan ümbrikon administrativižeks keskuseks da palaks.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Aradan aigkirjas kuti "Temesiense"-lidnuz () vl 1177. Om nimitadud lähižen Timiš-jogen mödhe, no nügüd' seižub Begei-jogen randoil (Dunain bassein). Mad'jarine "Temešvar" sai lidnanznamad vl 1365. Vll 1552−1716 oli mülünu Ottomanan imperijha. Vspäi 1919 Timišoar om Romanijan palaks. Toižen mail'man sodan aigan gitleranvastaine koalicii bombardirui lidnad lujas.
Timišoar šingotase neniden tavaroiden tehmižel: avtošinad (Continental), tehnižed gazad (Linde Group), avtopalad, kodihimii (Procter &amp; Gamble).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalan päivlaskmas, Timišan i Begein ühthejoksmusenno, 89 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Voib olda kuz'ballaižid manrehkaidusid. Lähembaine sur' lidn om Arad 48 km pohjoižhe orhal vai 58 km avtol. Toine järed lidn om Belgrad (Serbijan pälidn) 120 km suvipäivlaskmha orhal.
Klimat om ven kontinentaline valdmeren i Keskmeren valatoitusenke. Keza om päivoikaz, tal'vaig om pil'vekaz. Voden keskmäine lämuz om +11,8 C°, kezakun-elokun +20,9..+22,7 C°, tal'vkun-uhokun +1,0..+1,9 C°. Ekstremumad oma −35,3 C° (viluku) i +41,0 C° (eloku). Kezaaigan minimum om +2,2 C° (kezaku), tal'ven maksimum om +20,5 C° (uhoku, tal'vku). Paneb sadegid 604 mm vodes, enamba kezakus (81 mm), vähemba vilukus-keväz'kus (34..36 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 73..76 % röunoiš sulakus-sügüz'kus, 85..90 % kül'mkus-uhokus.
Tobmuz.
Sijaline suim () kogoneb 27 ühtnijaspäi. Kaik rahvaz valičeb heid i lidnan pämest nelläks vodeks. Lidnan kümne nimitadud i nomeruidud rajonad ("circumscripții") oma administrativižeta statusata.
Edeline lidnan pämez' () om Nikolae Robu ("Nicolae Robu", heinku 2012 — reduku 2020).
Eläjad.
Vn 2011 Romanijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 319 279 ristitud, vn 2016 — 332 983 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 334 115 eläjad vl 1992. Timišoar sädab konurbacijad Arad-lidnanke, sen ühthine ristitišt om läz 800 tuhad eläjid.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2011): eläjiden 86,8 % oma romanijalaižed, 5,1 % — mad'jaralaižed, 1,4 % saksalaižed, 1,3 % serbalaižed, 0,7 % čiganalaižed, 4,7 % — toižed rahvahad.
Transport.
Avtobusad (31 maršrut), trolleibusad (kahesa maršrutad), tramvaid (ühesa jonod), ezilidnjonused, taksid i veziavtobusad Beg-kanaladme oma kundaližeks transportaks lidnas. Kebnavtoiden, velosipedoiden (sada kilometrad veloteid) i elektroskuteroiden kortomsistem om sätud. Lidnan viden raudtestancijoiden keskes päine passažirine om Timišoar Pohjoine.
Rahvahidenkeskeine civiline "Timišoar"-lendimport Trajan Vuja-aviatoran nimed (, "TSR / LRTR", 1,3 mln passažiroid vl 2023) sijadase 12 kilometras pohjoižpäivnouzmha lidnan keskuzpalaspäi. Tehtas reisid Evropan surihe lidnoihe, Buharest-pälidnha, om sezonižid čarterreisid Grekanman, Turkanman i Egiptan lebutahoiže.
Konstanc

Konstanc ( [konˈstant͡sa]) om lidn, meriport da kurort Romanijan suvipäivnouzmas. Se om valdkundan videnz' lidn eläjiden lugun mödhe, om Konstancan ümbrikon administrativižeks keskuseks da palaks.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud 7. voz'sadal EME kuti Amuižen Grekanman "Tomis"-kolonii. Nügüdläine nimi mainitase kirjutadud purtkiš vspäi 950 ("Konstantia"). Vll 1419−1878 oli kalanpüdajiden žiloks Ottomanan imperijas. Vl 1895 raudte ühtenzoiti sidä Buharestanke, importan-eksportan port radaškanzi.
Konstanc šingotase meriportal i laivansauvomižel, kivivoimülütimiden pästandal, nahktegesiden edheotandoil, mugažo turizmal i openduzkeskuseks.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Mustmeren päivlaskmaižel randal, 25 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Buharesthasai om 200 km päivlaskmha orhal vai 220 km avtotedme. Romanijan kaikiš järedamb meriport om 30 km pitte 39,26 km² pindal. «Dunai — Mustmeri»-kanal läbitab lidnan suvipalad.
Klimat om subtropine kuivahk. Keza om päivoikaz lujas. Voden keskmäine lämuz om +12,6 C°, kezakun-elokun +21,5..+23,9 C°, tal'vkun-uhokun +1,4..+3,2 C°. Ekstremumad oma −25,0 C° (viluku, uhoku) i +38,5 C° (heinku). Kezaaigan minimum om +6,4 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +24,5 C° (uhoku). Ei voi panda halad semendkus-sügüz'kus. Paneb sadegid 467 mm vodes, läz tazomäras kuidme, enamba semendkus (45 mm) i sügüz'kus-tal'vkus (41..44 mm kus), vähemba uhokus (26 mm). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 76..83 % röunoiš sulakus-redukus, 85..88 % kül'mkus-keväz'kus.
Tobmuz.
Lidnan Nevondkund kogoneb 27 ezitajaspäi. Lidnan pämez' om primar (). Edeližed lidnan pämehed oma Dečebal Fegedeu ("Decebal Făgădău", kezaku 2016 — kül'mku 2020), Radu Mazere ("Radu Mazăre", kezaku 2000 — semendku 2015).
Eläjad.
Vn 2011 Romanijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 283 872 ristitud. Vl 2016 kaik 317 832 eläjad oli lidnas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 350 581 eläjad vl 1992. Kaik 425 916 eläjad oli ezilidnoidenke 1013,5 nellikkilometrad pindal vl 2011.
Rahvahad (2011): romanijalaižed — 83,1 %, tatarlaižed — 2,6 %, turkad — 2,3 %, čiganalaižed — 0,8 %, toižed rahvahad i rahvahuden ozutandata — 11,2 %.
Transport.
Avtobusad (21 maršrutad), minibusad i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Ende trolleibusoiden kaks' jonod i tramvaiden jonod radoiba mugažo, vajehtihe niid avtobusoil 2010-nziden voziden augotišes.
Lidnan meriport om kahtenz' surtte Mustmeren randal Novorossijskan portan jäl'ghe (55,6 mln tonnoid jüguid vl 2014, kuz' tuhad radnikoid). Se om universaline, valdmad 177 lugul vedadas 28 kilometraks, pind om 38 nellikkilometrad. Om valdmoid ehtatimiden (70 tuh. matknikoid vl 2014) i konteineroiden täht. Oiged raudte Pol'šanman Gdan'sk-porthasai projektiruiše ("Rail-2-Sea"-projekt).
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline "Konstanc"-lendimport Mihail Kogelničanu-päministran nimed ("CND / LRCK", 129 tuh. passažiroid vl 2018) sijadase 26 km lodeheze lidnaspäi. Tehtas reisid Stambulha i Londonha, om sezonižid čarterreisid Tel'-Avivha i Antal'jaha.
Kraiov

Kraiov ( [kraˈjova]) om lidn Romanijan suvipäivlaskmas. Se om valdkundan seičemenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Dolžun ümbrikon administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunkt mainitase lidnan statusanke 16. voz'sadan ezmäižes polespäi. Vll 1770−1771 oli Valahijan pordaigaližeks pälidnaks Venälaiž-turkižen sodan aigan. Äi arhitekturan muštnikoid om kaičenus tähäsai.
Kraiov šingotase avtosauvomižen täudel ciklal (Ford), sömtegimištol, elektrotehnižel inžiniringal i elektrusen tehmižel.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon pohjoižpäivnouzmas, Žiu-jogen päivnouzmaižel randal ( 340 km pitte, Dunain hura ližajogi), 100 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Lujad manrehkaidused oleskeliba lidnas (1790, 1831). Matkad Buharesthasai om 227 km päivnouzmha.
Klimat om ven kontinentaline Keskmeren valatoitusenke, keza om päivoikaz. Voden keskmäine lämuz om +11,6 C°, kezakun-elokun +21,3..+23,3 C°, tal'vkun-uhokun −0,9..+1,3 C°. Ekstremumad oma −30,5 C° (viluku) i +40,8 C° (eloku). Kezaaigan minimum om +4,4 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +21,4 C° (uhoku). Ei voi panda halad kezakus-elokus. Paneb sadegid 637 mm vodes, enamba semendkus-heinkus (68..74 mm kus), vähemba uhokus (34 mm). Paneb lunt 55 päiväd tal'ves keskmäras. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 72..75 % röunoiš sulakus-sügüz'kus, 87..91 % kül'mkus-uhokus (sen aigan sumeg om paks).
Eläjad.
Vn 2011 Romanijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 269 506 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 303 959 eläjad vl 1992.
Rahvahad (2011): eläjiden 89,5 % oma romanijalaižed, 2,0 % — čiganalaižed, 0,3 % — toižed rahvahad, 8,2 % — rahvahuden ozutandata.
Kraiovan universitet radab lidnas vspäi 1965 (20 tuhad üläopenikoid vl 2014, ), sätihe openduzaluzkundoiden ühtištusel.
Transport.
Avtobusad (17 maršrutad) i tramvaid (vspäi 1987, koume jonod) oma kundaližeks transportaks lidnas. "Kraiov"-päraudtestancii radab vspäi 1875, se om elektrificiruidud vspäi 1969. Lidn ühtenzoitase raudtedme valdkundan suridenke lidnoidenke.
Rahvahidenkeskeine civiline "Kraiov"-lendimport ("CRA / LRCV", 598 tuh. passažiroid vl 2023) sijadase seičemes kilometras päivnouzmha lidnaspäi. Tehtas reisid Suren Britanijan, Italijan i Ispanijan surihe lidnoihe, Parižha, Brüsselihe, om sezonižid čarterreisid Antal'jaha.
Brašov

Brašov ( [braˈʃov], , ) om Romanijan lidn valdkundan keskuzpalas. Se om valdkundan seičemenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Brašovan ümbrikon administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1235 kuti "Koron"-fartal jumalanpertinno, lidnan latinan nimi om "Corona" tähäsai. Industrii radaškanzihe kahten mail'man sodan aigkeskustal, se vedi äi radnikoid valdkundan toižiš paloišpäi. Pästtihe toralendimid, sid' jüguavtoid, möhemba traktorid.
Brašov šingotase ROMAN-jüguavtoiden pästandal, mašinansauvomižen edheotandoil (avtopalad, gidravližed transmissijad, pörutüged, käziinstrument), sauvondmaterialiden tehmižel, tekstil'tegimištol, oluden keitandal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalan päivnouzmas, 538 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Om ümbärtud Karpatoiden suvipalal. Matkad Buharesthasai om 166 km suvhe.
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +7,8 C°, kezakun-elokun +16,4..+18,1 C°, tal'vkun-uhokun −1,9..−4,3 C°. Paneb sadegid 637 mm vodes, enamba semendkus-elokus (73..97 mm kus), vähemba tal'vkus-keväz'kus (28..32 mm kus).
Eläjad.
Vn 2011 Romanijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 253 200 ristitud, ezilidnoidenke — 382 896 ristitud 1368,5 km² pindal. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 331 240 eläjad vl 1983.
Rahvahad (lidnalaižed, enamba 0,4 % vl 2011): romanijalaižed — 91,3 %, mad'jaralaižed — 7,1 %, Transil'vanijan saksalaižed — 0,5 %, čiganalaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 0,7 %.
Transport.
Avtobusad i trolleibusad oma kundaližeks transportaks lidnas. "Brašov"-päraudtestancii radab vspäi 1873, se om kaikiš enamba jügutoittud valdkundas lidnan keskuzližen sijadusen tagut siš.
Rahvahidenkeskeine civiline "Brašov-Gimbav"-lendimport ("GHV / LRBV") om avaitud vn 2023 kezakun 15. päiväl, sijadase Gimbav-ezilidnas kahesas kilometras päivlaskmha Brašovaspäi. Tehtas reisid Evropan surihe lidnoihe, om sezonižid čarterreisid Keskmeren lebutahoiže.
Galac

Galac ( [ɡaˈlat͡sʲ]) om Romanijan lidn da port valdkundan päivnouzmas-suvipäivnouzmas. Se om valdkundan kahesanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Galacan ümbrikon administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunkt mainitase vspäi 1445. Nimituz libub grekižes "Galazion"-sanaspäi ( «taivazma»), mugoi lidnan nimi oli Vizantijan imperijas. Lidn paloi grekalaižiden toriden tagut turkoid vaste vl 1789 i 1821. Äi verazmalaižid, grekalaižid eriližešti, oli lidnas portan joudjaližen statusan tagut, "porto franco"-status oli tühjitadud vl 1883.
Galac šingotase raudan metallurgijan «Arselor-Mittal»-kompanijan kombinatal, laivansauvomižel (kaikiš suremb verf' Dunain randoil) i merijogiportal, himižel tegimištol, tekstilin da meblin pästandal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon suvipäivnouzmaižes čogas, Moldovan röunanno (kontrol'punkt radab lidnanno), i ei edahan Ukrainan röunaspäi. Levitase Dunain suhišton hural randal, koumel terrasal: viž..seičeme metrad ü.m.t., 20..25 m, 40 metrad da sen korktemba. Nügüd'aigaine lidn seižub 55 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Lidnan alapala alištub sur'vezile, jäl'gmäine tegihe vl 2005 kesked heinkud, hot' Dunain veden korktusen maksimum oleleb semendkus. Matkad Mustmerennoks om 80 kilometrad, Buharest-pälidnhasai om 190 km suvipäivlaskmha orhal vai 245 km avtoteidme. Lähembaine järed lidn om Brejil 15 km suvhe Dunain ülezjogen.
Klimat om ven kontinentaline. Keza om räk da päivoikaz lujas. Voden keskmäine lämuz om +11,7 C°, kezakun-elokun +21,7..+23,9 C°, tal'vkun-uhokun −1,1..+0,9 C°. Minimaline il'man lämuz oleskeli −28,6 C° (uhoku), maksimaline +40,5 C° (heinku, eloku). Kezaaigan minimum om +2,4 C° (eloku), tal'vaigan maksimum om +22,4 C° (uhoku). Ei voi panda halad kezakus-elokus. Paneb sadegid 509 mm vodes, 26 millimetraspäi uhokus 62 millimetrhasai kezakus. Paneb lunt 41 päiväd tal'ves keskmäras. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 72..75 % röunoiš sulakus-sügüz'kus, 79..89 % redukus-keväz'kus.
Tobmuz.
Lidnan pämez' om sen municipalitetan primar (). Valitas händast nelläks vodeks. Edeližed lidnan pämehed oma Marius Stan (kezaku 2012 — kezaku 2016), Dumitru Nikolae ("Dumitru Nicolae", 2000 — kezaku 2012).
Eläjad.
Vn 2011 Romanijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 249 432 ristitud, vn 2021 — 217 851 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 326 141 eläjad vl 1992.
Rahvahaližuden mödhe ristitišton 98,5 % oma romanijalaižed (2011). Kaikiš znamasižemb vähembuz om čiganalaižed (0,8 %), toižed ottas vähemb mi 0,1 % (enamba grekalaižed i mad'jaranmalaižed).
Galacan «Dunărea de Jos» (Aladunain) universitet radab vspäi 1974 (11 752 üläopenikad 2015−2016. openduzvodes), se om sätud politehnižen i pedagogižen institutoiden ühtištusel. Kogoneb 11 fakul'tetaspäi i koumes kolledžaspäi.
Transport.
Avtobusad, trolleibusad i tramvaid oma kundaližeks transportaks lidnas. Kaikiden niiden ohjandai om municipaline "Transurb"-agentuz.
"Galac"-päraudtestancii () om avaitud vspäi 1872.
Ploješti

Ploješti ( [ploˈjeʃtʲ]) om lidn Romanijan suves. Se om Prahovan ümbrikon administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1596 Valahijan Mihai Rohked-valdoičijan ohjandusen aigan (1593−1601). Lidn kändihe torguindan da käzitöiden edheotandoiden keskuseks 17.-18. voz'sadoil. Kivivoin samižen keskuz 19. voz'sadan keskespäi.
Karpatan manrehkaiduz mureni lidnad lujas vn 1940 10. kül'mkud. Ploještin region oli kivivoin päpurtkeks nacistižen Germanijan täht Toižen mail'man sodan aigan. Nevondkundaline armii anasti Ploještid vn 1944 24. elokud. Tekstil'tegimišton radmižen hätk istorii om lidnas.
Ploješti šingotase kivivoin samižel da sen ümbriradmižel tähäsai (nell' tegint ezilidnoidenke), "Unilever"-kompanijan pezendsubstancijoiden tegimel.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Dambu-jogen randal ( 39 km pitte, Prahovan i Dunain bassein), 165 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Buharestan rengazavtotehesai om 56 km suvhe avtol.
Klimat om ven kontinentaline räkanke kezanke, Buharest-pälidnan klimatan pojav. Voden keskmäine lämuz om +10,5 C°. Ekstremumad oma −30 C° (viluku) i +43 C° (heinku). Paneb sadegid 600 mm vodes, enamba semendkus-elokus (58..76 mm kus), vähemba redukus (33 mm) i uhokus-keväz'kus (36..38 mm kus).
Eläjad.
Vl 1941 lidnan ristitišt oli 107 068 eläjad. Vn 2002 Romanijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 232 527 eläjad, vl 2011 — 209 945 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 252 715 eläjad vl 1992. Kaik 266 457 eläjad om ezilidnoidenke (2021).
Rahvahad (2011): romanijalaižed — 90,6 %, čiganalaižed — 2,4 %, toižed rahvahad — 0,3 %, rahvahuden ozutandata — 6,7 %.
Uskondan mödhe eläjiden 90,7 % oma ortodoksižed hristanuskojad (2011).
Kaik kaks' universitetad ratas lidnas: kivivoin da gazan (vspäi 1948) i George Baritiun nimed (alusenpanend 2002). Niiden ližaks, seičeme kolledžad i viž üläškolad anttas opendust lidnas. Znamasine om Ploještin kivivoin da gazan universitet (), edel vn 1993. vot institut, siš om 8,6 tuh. üläopenikoid (2012/13 openduzvodel), viž fakul'tetad.
Transport.
Avtobusad (33 maršrutad), trolleibusad (kaks' jonod) i tramvaid (kaks' jonod) oma kundaližeks transportaks lidnas. Znamasine raudtesol'm sijadase lidnas. Valdkundan A3-mante läbitab lidnad.
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline Buharestan lendimport Anri Koandan nimed ("OTP / LROP", 14,6 mln passažiroid vl 2023) sijadase 45 kilometras suvhe lidnaspäi, nelläs kilometras pohjoižhe pälidnan röunalpäi.
Hüvinkä

Hüvinkä ( [ˈhyʋiŋkæː], [²hyːˌvɪŋːɛ]) om Suomenman lidn valdkundan suves, sen Udenma-provincijan pohjoižröunanno. Mülüb Sur' Hel'sinki-aglomeracijha, valdkundan 23nz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Eländpunktan oficialine aluz om pandud vl 1917, šingotihe raudtestancijal i villfabrikal. Se sai lidnan statusad vl 1960.
Kone-kompanijan portallibutimiden tegim radab lidnas, Isover-kompanii pästab lämuzizoläcijad, «Myllyn Paras»-brendan kaks' tegint om olmas (villän ümbriradmine, pudr, hel'pked).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase 100 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Hel'sinkin keskuzpalhasai om 55 km suvhe avtotedme vai raudtel. Lähembaine lidn om Regimägi kümnes kilometras pohjoižhe.
Vn 2022 andmusiden mödhe lidnan kogonaine pind oli 336,77 km², sidä kesken kuiv ma — 322,69 nellikkilometrad, sokaz ma — 14,08 km².
Tobmuz.
Hüvinkän municipaline suim kogoneb 51 ezitajaspäi.
Edeline lidnan pämez' om Jurki Mattila (2013, viluku 2016 — 2021).
Eläjad.
Vl 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 37 297 ristitud, vl 2000 — 42 545 ristitud, vl 2010 — 45 489 ristitud, vl 2020 — 46 507 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 93,9 %, ročin kel' — 0,8 %, toižed keled — 5,3 %.
Har'kov

Har'kov vai Harkiv ( [ˈxɑrkiu̯]) om kahtenz' surtte Ukrainan lidn, Har'kovan agjan administrativine keskuz da pala. Om Ukrainan tedokeskusen (142 tedoinstitutad, üläopendusen 45 aluzkundad, 200 tuhad üläopenikoid). Sijadase valdkundan pohjoižpäivnouzmas.
Istorii.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1656. Vspäi 1669 oli polklidnan statusanke.
Lidnan ižandusen sarakod oma transportine, elektrotehnine i jüged mašiništonsauvomine, sömtegimišt, himižed edheotandad.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan pohjoižes, kukhikahas tahondas, 152 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, ühtennimižen jogen da Lopan'-jogen ühthejoksmusel (Donan bassein).
Matkad Venäman röunhasai (Belgorodan agj) om kaks'kümne kuz' kilometrad pohjoižhe. Rengazavtote ümbärdab lidnad, i korktused vajehtadas sen südäimes 94:späi 205 metrhasai valdmeren pindan päl.
Klimat om ven. Keza om päivoikaz lujas, tal'vaig om pil'vekaz lujas. Voden keskmäine lämuz +8,7 C°, kezakun-elokun +20,0..+22,0 C°, tal'vkun-uhokun −2,9..−4,5 C°. Ekstremumad oma −35,6 C° (viluku) i +39,8 C° (kezaku, eloku). Kezaaigan minimum om +2,2 C° (kezaku, eloku), tal'vaigan maksimum om +14,6 C° (uhoku). Ei voi panda halad kezakus-elokus. Paneb sadegid 519 mm vodes, läz tazomäras kuidme, enamba semendkus-heinkus (54..63 mm kus), vähemba uhokus (33 mm) i sulakus (32 mm). Paneb lunt 80 päiväd tal'ves, ühtes rives vihmoidenke päpaloin, lumikatken keskmäine korktuz sase 8..11 santimetrhasai vilukus-keväz'kus. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 59..62 % röunoiš sulakus-elokus, 83..87 % kül'mkus-uhokus, 66 % sügüz'kus, 75..76 % keväz'kus i redukus.
Tobmuz.
Har'kov jagase ühesaks nimitadud administrativižeks rajonaks, niišpäi kahesa oma olmas sodanedeližes aigaspäi.
Lidnan tobmuden pä om mer (). Kaik lidnalaižed valitas händast videks vodeks, toižen strokun voimuz om olmas. Edeline lidnan pämez' oli Gennadii Kernes ("Геннадій Кернес", kül'mku 2010 — tal'vku 2020, koli).
Eläjad.
Vn 1962 kül'mkus lidnan kaikenaigaižiden eläjiden lugu ületi millionad. Vll 1982−1999 Har'kovan ristitišt oli enamba pol'tošt millionad eläjid. Vl 2013 lidnan eläjiden lugu oli 1,451,028 ristitud, vl 2017 — 1,447,881 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 1,623,000 eläjid vodel 1991. Edel 2012. vot lidnan pind oli 310 km². Kaik 1,73 mln ristituid elädas ezilidnoidenke 3225 nellikkilometrad pindal (vn 2022 augotišen andmused).
Transport.
Har'kov om Suvipäivnouzmaižen Evropan kaikiš järedaks transportsol'meks. Avtobusad, metro, ezilidnelektrojonused, trolleibusad, tramvaid da kervačte oma kundaližeks transportaks lidnas. Vspäi 1975 metropoliten radab lidnas (vspäi 2015 om koume jonod 30 stancijanke, 38 km raudted).
Rahvahidenkeskeine civiline "Har'kov "-lendimport (lat. "HRK / UKHH ", kir. "ХРК") sijadase lidnas kaks'toštkümnes kilometras suvhe sen keskuzpalaspäi. Tehtas reisid Minskha, Aršavha, Turkanmaha, Päivlaskmaižen Azijan maihe, om čarterreisid lebutahoiže.
Kremenčuk

Kremenčuk (, röunantagaižiš kanzoiš mugažo "Кремінчук") om Ukrainan lidn Poltavan agjas. Se om agjan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe i kaikiš suremb tegimištoline keskuz (agjan tehmižprodukcijan pol').
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Dnepran muugotil randoil, 40..190 m korktusil, 90 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kremenčukan GES i vezivaradim sijadasoiš ülezjogen.
Kremenčuk jagase kahteks administrativižeks rajonaks: Avtotegimen (ukr. "Автозаводський район") i Krukovan (ukr. "Крюківський район").
Kaikiš suremb eläjiden lugu oli 248 tuh. ristituid vl 1995. Läz 450 tuhad eläjid om ezilidnoidenke.
Ižanduz.
Kremenčukan ižandusen päsarakod oma avtosauvomine (jüguavtoiden AvtoKrAZ-kompanii, avtoühthekeradai tegim, tesauvondan mašinoiden tegim, «Kremen'»-avtoližavedamoiden edheotand, kezroiden tegim), raudtekaluišton pästand (vagontegim i raudbetonšpaloiden tegim), kivivoinümbriradmine, metallurgii (terasen valamižtegim), sömtegimišt (koume leibäntegint, lihakombinat, maidtegim, nell' konditerišt fabrikad, likörvintegim i tabakfabrik), kebn tegimišt (nahkankombinat i kaks' omblendfabrikad).
Beregovo

Beregovo (, ) om Ukrainan lidn Karpatantagaižen agjan suvipäivlaskmas. Lidn alištub agjan tobmudele, om maižanduzrajonan keskuseks. Om mad'jarižen kul'turan päkeskusen Karpatantaguižes: mad'jarine pedagogine institut, mad'jarine teatr.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1063 kuti mad'jarine "Lamperthaz" () Lambert-princan-alusenpanijan nimen mödhe. Mad'jarine Bela IV-kunigaz (ohj. 1235−1270) kucui Saksonijan saksalaižid udessündutamha lidnad Mongolijan kalaidajiden heimoiden londan jäl'ghe, andoi eländpunktale torguindoiktusid, i hö sirtihe. Vspäi 1247 om lidnan statusanke. Vozil 1504−1946 lidnan oficialine nimi oli "Beregsas" ( tähäsai) — «saksan rand».
Mülüb Ukrainha vspäi 1946, kudamb edel 1991 vot oli NSTÜ:n palaks.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase 10 kilometras suvipäivlaskmha Karpatiden pautkilpäi, Mad'jaranman röunanno, Mad'jarižel tazangištol, 115 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad agjan Užgorod-keskushesai om 72 km avtotedme vai 65 km raudtedme.
Verke-kanal () läbitab lidnad, se om 5..12 m levette i ühtenzoitab Boržav- da Latoric-jogid (Tisan bassein). Kazvatadas vinmarjoid madalil mägil Beregovon ümbrištos.
Eläjad.
Vl 2012 eläjiden lugu oli 24 505 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 30 157 eläjad vl 1989.
Rahvahad (vn 2001 rahvahanlugemine): mad'jaralaižed — 48,1%, ukrainalaižed — 38,9%, čiganalaižed — 6,4%, venänikad — 5,4%. Edel Tošt mail'man sodad evrejalaižiden lugu oli znamasine lidnas (nelländeshesai), no nacistižen Germanijan sodaväged rikoihe heid.
Čerkasad

Čerkasad () om lidn Ukrainan keskuzpalas. Se om Čerkasan agjan administrativine keskuz (vspäi 1954) da kaikiš suremb lidn.
Istorii.
Nügüdläine eländpunkt mainitase 1380-nziš vozišpäi. Sai lidnan statusad oficialižeks vl 1795. Kozakišton augotižlibundan znamasine keskuz.
Čerkasad šingotasoiš himižel tegimištol, mašinansauvomižel (ladimed, elevatorad, avtoiden ühthekeradand i avtobustegim), kebnal tegimištol (šuukkombinat, omblendfabrik, kengiden fabrik), sauvondmaterialiden pästandal (metalližkonstrukcijad, puižed apakod, katuzmaterialad, asfal't), sömtegimištol, mugažo kaks' mebel'fabrikad ratas lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan päivnouzmas, Dnepran Kremenčugan vezivaradimen oiktal randal, 110 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kijevhasai om 157 km lodeheze orhal, 186 km avtotedme vai 240 km raudtedme. Om sildoid Dnepras päliči.
Klimat om ven. Voden keskmäine lämuz om +7,7 C°, heinkun +19,8 C°, vilukun −5,9 C°. Ekstremumad oma −35 C° i +38 C°. Paneb sadegid 517 mm vodes, enamba kezakus-elokus (53..76 mm kus), vähemba keväz'kus (29 mm) i redukus (31 mm).
Čerkasad jagasoiš kahteks rajonaks: Dnepranverine () i Sosnovskii ("Соснівський").
Eläjad.
Vl 2015 lidnan eläjiden lugu oli 284 789 ristitud 69 km² pindal, agjan videndez. Kaikiš suremb ristitišt oli 302 tuhad eläjid vl 1991.
Addis-Abeb

Addis-Abeb ( [adˈdis ˈaβəβa], transliteracii: "Addis Abäba" «uz' änik», «(londuseližed) hulad purtked») om Efiopijan pälidn da kaikiš suremb lidn, mugažo rahvahidenkeskeižen Afrikan Ühtištuz-organizacijan sekretariatan sijaduz.
Lidn federaliženke alištusenke vn 1995 valdkundan konstitucijan mödhe, sen ližaks om Oromii-regionan administrativižeks keskuseks.
Istorii.
Nügüdläine lidn om tetab vspäi 1886. Valdkundan pälidn vspäi 1889.
Addis-Abeb šingotase sauvondal (kommertine likumatomuz ezikät), torguindal, transportal, valdkundaližiden holitišiden sferal. Industrialižed parkad oma tematižed, sobiden tehmine i farmaceftine tegimišt ratas niiš. Valdkundan KSP:n 29 % sädase pälidnas (2022).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan keskuzpalas, Entoto-mägen alusenno, 2326..3000 m korktusil, 2355 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kaikiš madalamb lidnan sija om lendimport suvipäivnouzmas, Entoto-mägi seižub lidnan pohjoižes i om kaikiš korktemb. Addis-Abeb om ümbärtud Oromii-regional i sijadase sen keskuzpalan kaglhal.
Klimat om subtropine päivoikaz korktoiden mägiden. Voden keskmäine lämuz om +16,4 C°, kuidme +15,2..+18,2 C°. Ekstremumad oma 0 C° (reduku-keväz'ku) i +30,6 C° (uhoku). Voib panda halad tal'vaigan. Lämuz voib erineda rajonidme kümnehe Cel'sijan gradushasai. Paneb sadegid 1165 mm vodes, enamba heinkus-elokus (280..290 mm kus), kuiv sezon oleskeleb kül'mkus-vilukus (7..13 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 75..80 % rounöiš heinkus-sügüz'kus, 51..53 % kül'mkus-keväz'kus.
Tobmuz.
Lidn jagase kümneks nimitadud alalidnaks ( "kifle ketema"). Ned alajagasoiš 99 lidnanlaptaks (ቀበሌ, "kebele").
Lidnan tobmuden pämez' om mer. Kaik lidnalaižed valitas lidnan nevondkundan ühtnijoid videks vodeks, kudambad valitas merad, hänen valdatusiden strok om viž vot mugažo. Edeližed lidnan pämehed oma Takele Uma Benti (heinku 2018 — eloku 2020), Diriba Kuma (heinku 2013 — heinku 2018).
Elajad.
Kaik 2 739 551 eläjad oli lidnas vl 2007. Vn 2012 heinkus lidnan ristitišt oli 3 041 002 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Transport.
Kundaline transport om avtobusad, mikroavtobusad i taksid. Kiruhtramvain (Kebnan metron) kaks' jonod oma töhöpästtud vl 2015 (39 stancijad, 31,6 km raudted). Raudted ühtenzoittas lidnad valdkundan toiženke järedanke Dire-Dau-lidnanke da röunantagaiženke Džibuti-portanke.
Rahvahidenkeskeine civiline "Addis-Abeb Bole"-lendimport ("ADD / HAAB", 12,1 mln passažiroid vl 2018) sijadase kudes kilometras suvipäivnouzmha lidnan keskuzpalaspäi. Uden lendimportan sauvomine mäneb 65 kilometras suvhe nügüdläiželpäi Modžo-lidnas.
Nikolajev (Nikolajevan agj, Ukrain)

Nikolajev vai Mikolajiv ( [mɪkoˈlɑjiu̯], ) om lidn Ukrainan suvipalas, mererandanno. Se om Nikolajevan agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn, valdkundan ühesanz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vll 1787−1789 laivansauvomižen keskuseks. Sai lidnan statusad vl 1790. Lidn oli Venäman imperijan Mustmeren laivišton päsijaduseks hätken aigan.
Nikolajev šingotase laivansauvomižel (koume tegint), energetižel mašinansauvomižel (gazturbinad), boksitoiden küllästamižen tegimel, aviakohenduztegimel, sömtegimištol.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan keskuzpalan päivnouzmas, Ingul-jogensun randal, sen laktendanno Mustmerhe, 53 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Sur' eksportine meriport i koume jogiportad ratas lidnas da läz sidä.
Klimat om ven kuivahk. Voden keskmäine lämuz om +10,8 C°, kezakun-elokun +21,0..+23,8 C°, tal'vkun-uhokun −2,0..+0,1 C°. Ekstremumad oma −29,7 C° (viluku) i +40,1 C° (eloku). Paneb sadegid 396 mm vodes, enamba semendkus-kezakus (47..52 mm kus), toižidme kuidme 26..38 mm. Tal'vel lumikatken korktuz voib sadas koumehe..kahesha santimetrhasai, sid' lumi sulab teravas.
Tobmuz.
Nikolajev jagase nelläks rajonaks: Zavodskii, Ingulan, Laivoiden i Keskuzline.
Eläjad.
Vl 2011 eläjiden lugu oli 498 748 ristitud, agjan nell' ühesandest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 523 800 eläjad vl 1989.
Rahvahad (2017): ukrainalaižed — 84 %, venänikad — 12 %, toižed rahvahad — 4 %.
Kodikel' (2017): ukrainan kel' — 7 %, venän kel' — 63 %, molembad keled — 28 %, toine kel' — 2 %.
Transport.
Maršruttaksid, trolleibusad (vspäi 1967, verkon piduz om 59 km), tramvaid (vspäi 1897, 73 km jonoid) i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Avtobusoiden maršrutad oma sauptud 1990-nziden voziden lopus. Koume meriportad i üks' jogiport ratas, om privatižid valdmoid mugažo.
Rahvahidenkeskeine civiline "Nikolajev"-lendimport (, "NLV / UKON", 22,7 tuh. passažiroid vl 2019) sijadase lidnan lodehes. Tehtas reisid Kijevha i Stambulha, om sezonižid čarterreisid Turkanman i Egiptan lebutahoiže.
Rahov

Rahov () om Ukrainan lidn Karpatantagaižen agjan suvipäivnouzmas. Se om Rahovan rajonan administrativine keskuz.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1447. Raudte tuli žilho vn 1895 elokus. Kätihe žilod lidnanvuiččeks vl 1947, se sai lidnan statusad vl 1958.
Lidn sijadase rajonan keskuzpalan suves, Tis-jogen randal i Karpatoiden suvipautkil, 400..1200 m korktusil, 430 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. «Užgorod — Ivano-Frankovsk»-avtote läbitab lidnad.
Vl 2011 eläjiden lugu oli 15 137 ristitud.
Umeo

Umeo ( [ˈʉ̌ːmɛɔ], sijaline [ˈʉ̌ːmɛ] i [ʉ̂ːm], , , ) om lidn Ročinman pohjoižpäivnouzmas. Se om ühtennimižen kundan i Vesterbotten-agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vodel 1314. Kadoi 1590-nzil vozil, no sen aluz om pandud tošti vl 1622 lidnan statusanke.
Lidn šingotase Umeon universitetal vspäi 1965 (31 tuhad üläopenikoid vl 2015, järed kirjišt). Universitet tegeb tedoidusid biologijan, medicinan i ekologijan sferiš. «Volvo Trucks»-kompanijan tegim pästab kabinoid jüguavtoiden täht. Japonižen «Komatsu Forest AB»-edheotandan päfater radab Umeos vspäi 2004 (mecmašiništon pästand).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Umeel'ven-jogen randal () läz sen lanktendad Botnižhe lahthe, 12 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Meriport radab ezilidnas. EÜ:n üks' lidnoišpäi kaikiš puhthembanke il'manke.
Klimat om ven subarktižen röunal. Voden keskmäine lämuz om +2 C°, heinkun +15 C°, tal'vkun-uhokun −6..−8 C°. Ekstremumad oma −37 C° i +29 C°. Paneb sadegid 650 mm vodes, kuidme läz tazomäras, enamba voden kahtendes poles.
Eläjad.
Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 79 594 ristitud. Kaikiš suremb lidnan i kundan ristitišt om nügüd'. Kaik 131 322 ristitud elädas kundas 5 277,25 km² pindal (2022).
Transport.
Lidn ühtenzoitase ehtatimel Vas-lidnanke Botnižen lahten vastrandal.
Umeon rahvahidenkeskeine civiline lendimport (, UME / ESNU, läz 1 mln passažiroid vodes vll 2012−2019) sijadase 4..5 km suvhe lidnan keskusespäi. Tehtas reisid Ročinmadme päpaloin (Štokhol'm, Göteborg, Estersund, jügureisid Luleoho) i Hel'sinkihe, om čarterreisid Antaljha, Rodos-sarehe (Keskmeren region) i Kanarižihe sarihe.
Kirun

Kirun ( [ˈkǐːrʉna], [ˈkiron], [ˈkiːrunɑ]) om Ročinman lidn Norrbotten-agjan pohjoižes. Se om valdkundan kaikiš pohjoižemb lidn i ühtennimine kund.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1900 samha raudkivendod. Nimituz libub saamen "giron"-sanaspäi («vauged lind», «meckana»). Lind i raudan alhimine znam ozutadas lidnanznamal. Kirun om lidnan statusanke vspäi 1948. Vspäi 2007 vedadas radoid sirdmaha lidnad koumeks kilometraks, sikš miše raudan elokaz loudmižsija venub ani nügüdläižen lidnan al.
Kirun šingotase raudkivendon samižel, kosmosan tedoidusil i lumiturizmal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase 145 km pohjoižhe polärižes pirdaspäi, 550 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Raudkivendon löudmižsija (magnetit) om nellän kilometrad pitte, 80 m levette, i kaks' kilometrad vai sen enamba süvütte. Kirun ühtenzoitase raudtel Luleonke (kaivuztegimišton kompanijan päfater) i Norvegijan Narvik-portanke vedamha kivendod.
Klimat om subarktine Atlantižen valdmeren valatoitusenke, pud voidas kazda. Keza om päivoikaz, tal'vaig om pimed. Voden keskmäine lämuz (vll 2002−2021) om −0,1 C°, kezakun-elokun +10,3..+13,8 C°, tal'vkun-uhokun −9,3..−12,4 C°. Ekstremumad (vspäi 1901) oma −42,3 C° (uhoku) i +31,6 C° (heinku). Kezaaigan minimum om −5,0 C° (kezaku, eloku), tal'vaigan maksimum om +8,7 C° (tal'vku, uhoku). Voib panda lunt voden miččen taht aigan, heinkun minimum om −1,8 C°. Paneb sadegid 494 mm vodes, enamba kezaaigan (93 mm heinkus), vähemba kül'mkus-sulakus (15..31 mm kus). Polärine päiv oleskeleb 50 päivest (28. semendkud — 16. heinkud), vauktad öd oleldas semendkun zavodindaspäi elokun augotišhesai. Polärižen ön hätkeližuz om 22 päivest (11. tal'vkud — 1. vilukud).
Eläjad da transport.
Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 18 148 ristitud, kundan nell' videndest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 25 tuhad eläjid vl 1980, sidä kesken läz 900 saamalaižid.
Kirunan lendimport (, "KRN / ESNQ", 277 tuh. passažiroid vl 2018) radab kümnes kilometras lidnan keskuzpalaspäi. Tehtas reisid Štokhol'mha (tobjimalaz), Luleoho i Štuttgartha (Saksanma), om sezonreisid Suren Britanijan lidnoihe.
Jusdal'

Jusdal' () om Ročinman lidn Evleborg-agjan pohjoižes.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1314. Raudte läbiti sidä vl 1880, i Jusdal' šingotaškanzihe.
Lidn sijadase Jusnan-jogen randal.
Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 6 230 ristitud 5,29 km² pindal. Kaikiš suremb ristitišt oli 7 075 eläjad vl 1975 enččiš röunoiš.
Edel 2008. vot Mail'man hokkein mäčunke jogavozne kupk mäni sijaližel stadional, mülütab kuz' tuhad kacujid. Om lebutahoid vezituristoiden täht municipalitetan territorijal.
Džibuti (lidn)

Džibuti ( "Džībūtī", , somal.: "Magaalada Jabuuti", afar.: "Gabuuti") om ühtennimižen valdkundan pälidn (vspäi 1977) da kaikiš suremb lidn.
Lidn om valdkundan administrativižeks ühtnikaks ühtes rives sen videnke agjanke, pälidnan territorii om.
Istorii.
Eländpunktan aluz oli pandud vl 1888. Mülütihe järedad päivlaskmašt Balbal-ezilidnad pälidnha vl 1987.
Äi sur'oigenduzkundoid, Afrikan rahvahidenkeskeižiden organizacijoiden päfateroid da ezitaikundoid sijadasoiš täs, ozutesikš, Valdkundoidenkeskeižen šingotesen ohjandusen (angl. "") päfater.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Indižen valdmeren Tadžur-lahten randal (Adenan lahten päivlaskmpolel), 14 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, 21 km Somalin röunhasai suvipäivnouzmpolehe. Strategine Bab-el'-Mandeb-sal'm sijadase pohjoižpoles lidnaspäi.
Klimat om letetazangišton tropine, kuiv da lujas räk, päivoikaz lujas vodes labi. Voden keskmäine lämuz om +29,9 C°, kezakun-sügüz'kun +33,1..+36,4 C°, tal'vkun-uhokun +25,1..+25,7 C°. Ekstremumad oma +16,0 C° (viluku, uhoku) i +45,9 C° (kezaku, heinku, eloku). Paneb 163 mm sadegid vodes, enamba sulakus (29 mm) i kül'mkus (22 mm), vähemba heinkus-sügüz'kus (15 mm pordos), kezakus ei olele ani niid. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 43..46 % heinkus-elokus, 70..75 % kül'mkus-semendkus. Meriveden lämuz om +26..+31 C° kuidme vodes läbi.
Tobmuz.
Džibuti-lidn jagase 35 ümbrikoks.
Eläjad.
Vl 2005 lidnan eläjiden lugu oli 452 447 ristitud, valdkundan ristitišton pol', vl 2015 — 529 tuhad ristituid. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Eläjiden koumandez om sündnu verhiže lähiže maihe (2015): Somali, Efiopii, Jemen, Oman.
Pälidnan territorijan pind om 200 km², eläjiden lugu — 748 tuh. ristituid (2017).
Transport.
Vspäi 1981 Džibuti radab portaks valdkundmaksoita. Se om Efiopijan eksportan poliškon päverai, vedadas raudtedme tavaroid sišpäi da tagaze.
Rahvahidenkeskeine "Džibuti-Ambuli"-lendimport ("JIB", 258 tuh. passažiroid vl 2009) sijadase kudes kilometrad suvipäivnouzmha lidnan keskuzpalaspäi. Se om sodaznamoičendanke civiližen ližaks. Džibuti-valdkundan, Francijan da AÜV:oiden il'mväged kävutadas aeroportad. Jügureisid ühtenzoittas Kitainke, Dubainke i Afrikan äjidenke pälidnoidenke.
Nikolajev

Nikolajev om venälaine kanzannimi Nikolai-nimespäi (naižvariant om Nikolajeva), mugažo toponim (, ). Se voib znamoita:
Svalöv

Svalöv (mugažo ročin kelel, virktas [ˈsvɑ̂ːlœv]) om lidn Ročinman suves. Se om ühtennimižen kundan (kommunan) keskuz, mülüb Skone-agjaha.
Istorii.
Savesine Felestads-jumalanpert' om saudud läz 1200. vot, sijadase lidnan suves.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1886 kuti raudtestancii da žilo senno. Sil-žo vodel kazmusiden selekcijan edheotand zavodihe radod. Nügüdläine municipalitet om sätud vl 1971. Administrativižen keskusen uded sauvused oma letud 1970-nzil vozil.
Svalöv šingotase sauvondan municipaližen edheotandal, kazmusiden kazvatandal (pud i villäd oma niiden keskes) da ümbriradmižel. Kundan openduzkeskuz.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan päivlaskmas. Matkad agjan Mal'mö-keskushesai om 35 km suvhe.
Svalövan kundan pind om 388,62 km².
Eläjad.
Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 3 633 ristitud 2,39 km² pindal. Kundan ristitišt om 14 450 eläjad (2022). Kundan i lidnan kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Uppsal

Uppsal ( [ɵpˈsɑːla] «Üläkodi») om Ročinman universitetine lidn valdkundan suvipäivnouzmas. Se om Uppsalan agjan administrativine keskuz, Ročinman nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud 5. voz'sadal meiden erad. Vanh Uppsal paloi vl 1245, i nimitihe "Estra-Aros"-eländpunktad Uppsalaks vides kilometras suvhe. Kaikiš amuižemb valdkundas Uppsalan universitet zavodi radod vl 1477.
Uppsal šingotase zelliden ("Pfizer") i medicinižiden ladimiden ("Fresenius") pästandal, kofen pakuitesel, medicinižil tedoidusil.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Füris-jogen randoil, 15 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Stokhol'mhasai om 70 km suvhe. Stokhol'm-Arland-lendimport om 35 km suvipäivnouzmha.
Klimat om ven. Voden keskmäine lämuz om +7,1 C°, heinkun-elokun +17..+18 C°, tal'vkun-uhokun −1..−2 C°. Ekstremumad oma −39 C° i +37 C°. Voib panda halad kaiken kezan aigan. Paneb sadegid 565 mm vodes, enamba elokus (74 mm), vähemba vilukus-semendkus (29..39 mm kus).
Eläjad.
Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 140 454 ristitud 48,77 km² pindal. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd', agjan kaks' koumandest. Äi eläjid ajeltas radmaha Stokhol'mas.
Lidn om lüteranižen Ročinman jumalankodikundan keskuseks. Lüteranine üläškol, katoline Njumen-institut, vižkümnenden päivän jumalankodikundan seminarii i «Elon sana»-universitet ratas lidnas. Üläopendusen kudenz' aluzkund om Ročinman maižanduzuniversitet ("SLU").
Tübingen

Tübingen (mugažo saksan kelel, virktas [ˈtyːbɪŋən]) om lidn Saksanman suves, Baden-Vürtemberg-federacijanman keskuzpalas.
Istorii.
Feodaline «Tübingen-lidnuz» mainitase ezmäižen kerdan vl 1078 kuti "Hohentübingen" ( i "Twingia"), konz Saksanman Henri IV-kunigaz oli ümbärtud i ištui täs. Tübingen-eländpunkt mainitase vspäi 1191. Vanh lidn om kaičenus tähäsai täuzin mail'man sodoiden jäl'ghe, siš ei olend järedad tegimištod.
Nügüd'aigan Tübingen šingotase turizman keskuseks. Lidnan struktur kožub jaugnikoidenke i velosipedistoidenke, om äi kovitadud tehuzid. Kaik 18 festivalid oleskeldas voden aigan fil'miden, sportan i sömän polhe, jarmankad. Om penid edheotandoid tekstilin, mašiništonsauvomižen, medicinižen tehnikan, rahvahanpramozloiden i biotehnologijoiden sarakoiš. Neniden kompanijoiden päfaterad sijadasoiš lidnas: «Walter AG» (frezad, pörkad), «Hugo Brennenstuhl» (kabel'mašiništ, detektorad, pidatimed, päiväižbatarejad) i «CHT-Gruppe» (himižed ližasubstancijad tekstiližen, sauvondan i ühthekeradamižen sarakoiš).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Nekkar-jogen da sen ližajogiden randoil, 307 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, Švabijan Al'ban lodehližen ezimägišton 515 metrhasai. Lähembaine järed lidn om Štuttgart 30 km pohjoižhe.
Klimat om ven. Voden keskmäine lämuz om +9 C°, heinkun i elokun +19 C°, tal'vkun..uhokun +1..+3 C°. Paneb sadegid 715 mm vodes, enamba semendkus-heinkus (75..91 mm kus).
Tobmuz.
Tübingenan municipalitet jagase 23 nimitadud fartalaks (üks'lugu ), niiden kesken kümne oma lidnan irdpolel.
Eläjad.
Vn 2001 Saksanman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 82 444 ristitud, vn 2011 — 89 011. Kaik 87 464 eläjad oli lidnas vl 2015. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Vl 2016 26,9 tuh. eläjid oliba üläopenikoikš. Eberhard-Karls-universitet (27,2 tuh. üläopenikoid 2019/20 openduzvodel) radab vspäi 1477, se om kaikiš amuižembiš valdkundas i om lidnan kaikiš järedambaks radonandajaks.
Bonn

Bonn (mugažo saksan kelel, saksalaižed virktas [ˈbɔn]) om Saksanman lidn Pohjoine Rein da Vestfalii-federacijanman suviröunanno, Rurštadtan kaikiš suvemb pala. Vozil 1949−1990 oli Saksanman Federativižen Tazovaldkundan pälidnaks, i om «federaližeks lidnaks», erased federaližed radnikoičendad sijadasoiš lidnas tähäsai.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 11 edel m.e. rimalaižil kuti "Castra Bonnensia"-lidnuz. Vspäi 1288 ičeze lidnan nevondkund tegeb ištundoid lidnas. Vozil 1597−1794 Bonn oli Köl'nan arhiepiskopan rezidencijaks. Vspäi 1844 raudte ühtenzoitab lidnad Köl'nanke.
«Deutsche Telekom»- i «Deutsche Post»-kompanijoiden päfaterad sijadasoiš Bonnas, mugažo ÜRO:n läz 20 aluzkundad ratas lidnas.
Geografijan andmused.
Bonn sijadase valdkundan päivlaskmas, seižub Rein-jogen molembil randoil, 60 m ü.m.t. korktusel. Lähembaine järed lidn om Köl'n 24 km pohjoižhe.
Klimat om ven valdmeren pil'vekaz. Voden keskmäine lämuz om +10,3 C°, kezakun-elokun +16,7..+18,8 C°, tal'vkun-uhokun +2,4..+3,1 C°. Paneb sadegid 816 mm vodes, enamba semendkus-sügüz'kus (72..86 mm kus).
Tobmuz.
Bonn jagase nellăks lidnümbrikoks (), ned alajagasoiš 51 lidnrajonaks ().
Edeline lidnan pämez' om Ašok-Aleksander Sridharan ("Ashok-Alexander Sridharan", reduku 2015 — reduku 2020).
Eläjad.
Vn 2013 lopus lidnan eläjiden lugu oli 311 287 ristitud, vl 2017 — 322 125 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 327 503 eläjad vn 2011 lopus i om nügüd'.
Transport.
Tramvaid, avtobusad da lidnelektrojonused oma kundaližeks transportaks. Ezilidnelektrojonused da "U-bahn" ühtenzoittas lidnad Köl'nanke, kiruhjonused — Saksanman toižidenke järedoidenke lidnoidenke, "Siegburg/Bonn"-stancii om saudud «Köl'n — Frankfurt»-jonol. Jogiport radab Reinal, kävutase vemha ujuden jüguid, passažirlaivad ühtenzoittas Köl'nanke i Düssel'dorfanke.
Rahvahidenkeskeine civiline "Köl'n Bonn"-lendimport ("CGN / EDDK", 12,3 mln passažiroid vl 2017) sijadase 15 km pohjoižpäivnouzmha Bonnan keskuzpalaspäi. Tehtas reisid Evropan i Turkanman äjihe lidnoihe tobjimalaz, om čarterreisid Keskmeren lebutahoiže.
Essen

Essen (mugažo saksan kelel, virktas: [ˈʔɛsn̩], ) om Saksanman lidn Pohjoine Rein da Vestfalii-federacijanmas. Se om ühesanz' surtte lidn valdkundas.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 845 kuti katoline naižjumalankodi. Vl 800 mez'jumalankodin-ki aluz om pandud nügüdläižen lidnan territorijha (Ruran hural randal). Vspäi 1003 nimitadas Essenad lidnaks, vl 1041 se sai oiktuz sijata torgusid.
Vspäi 1450 saihe kivihil't lidnas da läz sidä, kaivused oliba olmas samha hobedad-ki. Edel 1945. vot lidn oli sodategimišton keskuseks, tähäsai TüssenKrupp-kompanijan (saks. "ThyssenKrupp AG") päfaterad sijadasoiš Essenas da lähižes Duisburg-lidnas. Saksanman kaikiš suremban Rurgaz-gazantransportkompanijan ("E.ON Ruhrgas AG") päfater om saudud lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan i federacijanman päivlaskmas, Rur-jogen randoil, Rurštadtan keskuzpalas, 27..202 m ü.m.t. korktusil, keskmäine znamoičend om 116 metrad. Essenan territorii om 21 x 17 km surtte, om ümbärtud kümnen lidnan territorijal. Järed Bohum-lidn levigandeb päivnouzmas.
Klimat om ven valdmeren, tal'v om pil'vekaz eriližešti. Voden keskmäine lämuz om +10,5 C°, kezakun-elokun +16,6..+18,7 C°, tal'vkun-uhokun +2,9..+3,7 C°. Ekstremumad oma −17,1 C° (viluku, tal'vku) i +34,3 C° (eloku). Kezaaigan minimum om +1,0 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +18,7 C° (uhoku). Ei voi panda halad kezakus-sügüz'kus. Paneb sadegid 925 mm vodes, läz tazomäras kuidme, enamba heinkus-elokus (86..92 mm kus) i tal'vkus-vilukus (85..94 mm kus), vähemba sulakus (52 mm). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 69..71 % röunoiš sulakus-elokus, 81..86 % redukus-uhokus.
Tobmuz.
Essen jagase ühesaks ümbrikoks (), ned alajagasoiš 50 lidnrajonaks (fartalaks, saks. "Stadtteil").
Edeližed lidnan pämehed () oma Reinhard Pass ("Reinhard Paß", 2009−2015), Vol'fgang Reiniger ("Wolfgang Reiniger", 1999−2009).
Eläjad.
Vl 2013 lidnan eläjiden lugu oli 569 884 ristitud, vn 2018 lopus — 583 109 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 672 100 eläjad vl 1939 i 731 220 eläjad vl 1962. Essen mülüb Rurštadt-lidnaglomeracijha viž millionad eläjid ristitištonke.
Transport.
Elektrojonused () ühtenzoittas lidnad Rurštadtan susedlidnoidenke. Vspäi 1977 kiruhtramvain sistem om lidnas (saks. "Stadtbahn Essen", vspäi 2014 om koume jonod, 42 stancijad, sidä kesken 21 manaluine, 21,5 km raudted). Mugažo avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas. Vspäi 2017 Essenan i Mül'haim-an-der-Rur-lidnan kundaližen transportan ohjanduzkompanii om ühthine i nimitase "Ruhrbahn".
Civiline "Essen / Mül'haim"-lendimport ("ESS / EDLE") sijadase kudes kilometras suvipäivlaskmha Essenaspäi i koumes kilometras suvipäivnouzmha Mül'haimaspäi. Se kävutase lendimiden harjoitusiden täht, varalendimportaks, biznesan čarterreisil. Lähembaižed passažirižed lendimportad ratas Düssel'dorfas i Dortmundas.
Salonikid

Salonikid ( [θesaloˈnici] "Tesaloniki", ) om Grekanman lidn da meriport valdkundan pohjoižes. Se om valdkundan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Keskuzmakedonii-agjan (periferijan) administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud Amuižen Makedonijan Kassandr-carin käskön mödhe vl 315 EME. Carin Fessalonika-ak oli Aleksandr Makedonijalaižen sizaren. Car' ühtenzoiti 26 žilod i nimiti lidnad ičeze akan nimen mödhe.
Sured Salonikid šingotasoiš ižandusen äisarakoižeks keskuseks. Kivivoihimižel, metallurgijan, laivansauvomižen, elektrotehnižen, tekstil'sarakon, sömtegimišton edheotandad ratas lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Egeižen meren Termaikos-merikaran randal, 0..250 m korktusil.
Vn 2011 Grekanman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 325 182 ristitud, ezilidnoidenke — läz 1,1 mln ristituid 1285 km² pindal.
Raahe

Raahe (mugažo suomen kelel, virktas [ˈrɑːhe], [brɑːheˌstɑːd]) om Suomenman lidn valdkundan keskuzpalan päivlaskmas, Pohjoižpohjanma-agjas.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1649 ročilaižel Per Brage noremb-grafal, Suomenman jenaralgubernatoral. Lidn om nimitadud hänen oiktastuseks. Vl 1791 Brahestad sai štapel'oiktust sauvomha torguindvaražomid. Puine pertišt om saudud uden varuitoman projektan mödhe vn 1810 suren lämoipalon jäl'ghe.
Raahe šingotase meriportal kivivoiterminalanke i raudan metallurgijan kombinatal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Botnižen lahten randal.
Matkad agjan Oulu-keskushesai om 75 km pohjoižpäivnouzmha, Hel'sinki-pälidnhasai om 502 km suvhe orhal, 604 km avtotedme vai raudtel.
Vn 2022 andmusiden mödhe lidnan ühthine pind om 1 888,94 km², sidä kesken kuivma — 1 015,33 km², meri — 860,72 km², sokaz ma otab 12,89 nellikkilometrad.
Tobmuz.
Lidnankund jagase 23 nimitadud rajonaks (üks'lugu ). Raahen municipaline suim kogoneb 43 ezitajaspäi.
Edeližed lidnan pämehed oma Ari Nurkkala (keväz'ku 2017 — semendku 2022), Kari Karjalainen (2006−2016).
Eläjad.
Vl 1980 kundan eläjiden lugu oli 27 362 ristitud, vl 2000 — 26 766 ristitud, vl 2010 — 25 656 ristitud, vl 2020 — 24 679 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt oli 28 431 eläjad vl 1985.
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 97,5 %, ročin kel' — 0,1 %, toižed keled — 2,4 %.