Anadir'

Anadir' (, [kɑɣərˈɣən] «jogensu» vai "Въэӈын" «tulend», «su») om lidn, meriport da lidnümbrik Venäman pohjoižpäivnouzmas. Se om valdkundan kaikiš päivnouzmaižemb lidn, Čukotkan avtonomižen ümbrikon administrativine keskuz, mugažo Anadirin rajonan administrativižeks keskuseks (ei mülü sihe).
Etimologii.
Pojav "Anadirsk"-nimituz mainitase 17. voz'sadan kesken lidnusel, "Onandir"' — čukačuiden jogel, om parallelid jukagiran "enu-en / anu-an / anu-on"-sanantüvenke «jogi». Anadir'-jogen čukačun "Йъаайваам"-nimituz kändase «kajagiden jogi».
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1889 elänzoitmaha tahondad Venälaižen imperijan ohjastusen käskön mödhe. Edel 1923. vot žilon nimi oli Novomariinsk. Kätihe radnikžiloks vl 1934. Voden 1965 12. päiväl vilukud Anadir'-radnikžilo sai lidnan statusad.
Anadir' šingotase kalanümbriradajal tegimel, meriportal, Anadirin LEK i tulleielektrostancii ratas. Sadas kuldad da kivihil't lidnan ümbrištos. Pertišton tobj pala om saudud vajil.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase avtonomižen ümbrikon suvipäivnouzmas, ühtennimižen jogen oiktal randal, igähižen rougun zonas i röunmazonas. Jogi lankteb vilun Beringan meren Anadirin lahthe. Matkad Moskvhasai om 6192 km päivlaskmha orhal.
Klimat om subarktine meren. Voden keskmäine lämuz om –6,2 C°, kezakun-elokun +7,2..+12,1 C°, tal'vkun-keväz'kun −18,4..−22,1 C°. Heinkun lämuz voib vajehtadas lujas vozidme. Ekstremumad oma −46,8 C° (viluku) i +30,0 C° (heinku). Kezaaigan minimum om −7,6 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +5,8 C° (viluku). Voib panda halad miččel taht kul (heinkun minimum om −1,2 C°). Paneb sadegid 385 mm vodes, enamba vilukus-keväz'kus (38..44 mm kus) i elokus (45 mm), vähemba keväz'kus-semendkus (13..23 mm kus). Il'man vozne keskmäine nepsuz om 82 %. Kezaaigan meriveden pindan lämuz sase +10 Cel'sijan gradushasai, sumeged oma paksud.
Tobmuz.
Tavaivaam-žilo (396 rist. vl 2021) mülüb lidnümbrikho mugažo (488 rist. vl 2017). Lidnümbrikon pind om 60,34 nellikkilometrad.
Lidnümbrikon tobmuden pämez' om Administracijan pämez' (mer). Edeližed merad oma Leonid Nikolaev (semendku 2019 — reduku 2024), Il'ja Davidenko (2014 — sulaku 2019). Lidnümbrikon Deputatoiden nevondkundan ezimez' om Viktor Tühtii vn 2009 sulakuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 13 045 ristitud, vn 2021 — 13 202 ristitud. Kaik 15 468 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 17 094 eläjad vl 1989.
Ortodoksižen hristanuskondan kuz' pühäpertid oma saudud lidnas: Pühän Eläban Eziauguižen Stroican kafedraline päjumalanpert' (letihe vll 2003−2005), Spasan Tožetamižen jumalanpert' i nell' časounäd.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma viž nimitadud päivkodid (niiden kesken ühtes om kaht korpusad i üks' sijadase Tavaivaam-žilos), aluzškol nomer 1, keskškol nomer 1, lidnümbrikon lapsiden da norišton sädamižen pert'kulu, lidnümbrikon čomamahtoiden škol, avtonomižen ümbrikon sportškol. Lidnan professionaližen opendusen aluzkundad oma Čukotkan äiprofil'ne kolledž, Pohjoižpäivnouzmaižen federaližen universitetan (Jakutsk) filial, Čukotkan opendusen šingotesen da ližakvalifikacijan institut.
Transport.
Harvad avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas (koume maršrutad) da sen ümbrištos.
Anadirin rahvahidenkeskeine soda- da civiline "Ugol'nii"-lendimport Jurii Ritheu-kirjutajan nimed ("АНЫ / DYR / UHMA", 110 tuh. passažiroid vl 2021) sijadase 23 kilometras lidnaspäi tal'vtedme Kivihil'varad-žilos, limanan vastrandal. Kezaaigan sadas lidnaspäi sihesai punolendimil i motorvenehil. Tehtas reisid Habarovskha, Vladivostokha i Moskvha, mugažo Čukotkadme (17 oigenduzsijad).