tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Tereškova Valentina

Valentina Vladimirovna Tereškova (; sünd. 6. keväz'ku 1937, Sur' Maslennikovo-külä, Tutajevan rajon, Jaroslavlin agj, Venäman NFST, NSTÜ) om nevondkundaline kudenz' lugul kosmonavt, nomer 10 mail'mas, ezmäine naine-kosmonavt mail'mas da ainag lendanu kosmosha naine üks'päin.
Biografii.
Tereškova om sündnu sirdanuziden Vaugedvenäman päivnouzmaspäi manmehiden kanzha. Vladimir-tat (1912−1940) radoi traktoristal i pölištui Tal'vsodan aigan. Mam oli Jelena Tereškova (neiččel Kruglova, 1913−1987), radoi tekstil'fabrikal. Valentinan vanhemb Lüdmila-sizar i noremb Vladimir-vell' oliba kanzas mugažo.
Vll 1945−1953 Valentina openui Jaroslavlin keskškolas nomer 32 (om nimitadud hänen oiktastuseks nügüd'). Vll 1954−1955 sai opendust lidnan ehtškolas nomer 10 i ühtenaigašti radoi leiktandmašinan operatoral Jaroslavlin šintegimel abutamha kanzale. Vn 1955 sulakuspäi neižne radoi Jaroslavlin tehnižiden kanghiden «Krasnii Perekop»-kombinatal, hänen mam i sizar radoiba siš-žo. Vll 1955−1960 jätksi opendust Jaroslavlin kebnan tegimišton tehnikumas i sai puvillkezerdusen tehnik-tehnolog-specialižust. Vspäi 1957 Valentina oli Komsomolan ühtnijan, vn 1960 elokuspäi vn 1962 keväz'kuhusai radoi sen komitetan joudjaks sekretarikš «Krasnii Perekop»-kombinatal.
Naižen kosmoslenduz zavodihe Baikonuraspäi vn 1963 16. kezakud i jätkustui koume päivest. Kosmonavt tegi 48 pörut Mas ümbri, vedi laidaiglehtest i tegi atmosferan taivhanröunan fotokuvid ecmähä šoiduid. Lasketihe maha Altajan randas.
Tereškova oli vaumiž lendamha Mars-planetale, ühthe polehe. Andoihe majorjenaralan arvnimen vl 1995. Vhesai 1997 naine radoi kosmonavtoiden joukuiden instruktoran. Vspäi 1997 om Kosmonavtoiden vaumičendkeskusen vanhembaižen tedoradnikan.
Politine radmine.
Vozil 1966−1989 oli NSTÜ:n Ülembaižen Nevondkundan deputatan, NÜKP:n ühtnijaks. Vll 2008−2011 radoi Jaroslavlin agjan duman deputatan. Vspäi 2011 radab Venäman Valdkundaližen Duman ezitajaks Ühthine Venäma-partijaspäi.
Kanz.
Naine läksi mehele kahtišti, mužikad oliba Andrijan Nikolajev (erigoitihe vl 1982) i Julii Šapošnikov (eli vll 1931−1999). Jelena Tereškova-tütär (sünd. 1964, kaks' poigad) om ezmäižen lapsen mail'mas, miččen molembad kazvatajad lendiba kosmosha.
Sömkaluižed

Sömkaluižed — par penid kaluižid, veroline sömladluz Päivnouzmaižes Azijas.
Kävutadas sömkaluižid ezikät vides mas: Kitai, Japonii, Korei, Mongolii i Vjetnam. Tailandalaižed södas kaluižil lapšad i keitosid vaiše.
Tehtas sömkaluižid puspäi tobjimalaz, mugažo metallaspäi, luspäi, elefantanluspäi, nügüd'aigan plastmassaspäi-ki. Lugetas, miše Kitain imperatorižes pert'kulus kävutihe hobedaižid sömkaluižid löudamha morimid sömäs. Nügüd' kulutadas severt-se kümnikoid milliardoid üks'kerdaižid puižid sömkaluižid vodes.
Vedadud Kitaiš arheologižed tedoidused lasktas tehta ezimeletust, miše sömkaluižed sünduiba Šan-aigan (läz koumed tuhad vozid tagaz). Niiden kitajine nimi om kuaiczi ( "kuàizi"). Legendan mödhe, tetab Jui-ezitat tegi meles sömkaluižid, konz pidi sada palabad lihad katl'aspäi, i hän ei tahtoind olda satatadud kehujal vedel. Mez' lohkaiži kaht barbad puspäi i sai lihad. Sömän otandan südäimehe toine levitadud Päivnouzmmas mahtuz om sönd käziden abul.
Ununennii

Ununennii (vai Eka-francii; ), znamoitud aigaks kut Uue, linneb 119. himižeks elementaks Mendelejevan periodižes tabludes.
Jäl'ges ičeze avaidust se linneb ezmäižeks elementaks himižiden elementoiden periodižen tabluden 8. periodas. Elementan sinteziruindan naprind oli vl 1985 Berkli-lidnas (AÜV), no eksperiment oli satusetoi.
Prognoziruidud atommass — 315 (316 erasiš purtkiš) m. AÜ. Elektronine konfiguracii — "8s1". Ezimeletaden, sille tarbiž olda muglmetallan vägevan muigotajan ičendanke.
Unbinilii

Unbinilii (vai Eka-radii; ), znamoitud aigaks kut Ubn, linneb 120. himižeks elementaks Mendelejevan periodižes tabludes.
Jäl'ges ičeze avaidust se mülüškandeb udhe, himižiden elementoiden periodižen tabluden 8. periodha. Tehtihe necen elementan koume sinteziruindan naprindad (kaks' vl 2007 da üks' vl 2011), no niišpäi kaikuine oli satusetoi.
Prognoziruidud atommass — läz 320 m. AÜ. Elektronine konfiguracii — "8s2". Ezimeletaden, sille tarbiž olda mujutoman muglmametallan korktanke reakcižen mahtusenke.
Unbiunii

Unbiunii (vai Eka-aktinii; ), znamoitud aigaks kut Ubu, linneb 121. himižeks elementaks Mendelejevan periodižes tabludes.
Jal'ges ičeze avaidust se mülüškandeb udhe, himižiden elementoiden periodižen tabluden 8. periodha. Ei ole elementan sinteziruindan naprindad tähäsai.
Prognoziruidud atommass — läz 320..325 m. AÜ. Elektronine konfiguracii — "5g1 8s2". Se linneb ezmäižeks metallaks g-blokas ("superaktinoidaks"), no nügüd' voib sanuda sen ičendoiden polhe vaiše lugustusiden mödhe.
Unbibii

Unbibii (vai Eka-torii; ), znamoitud aigaks kut Ubb, linneb 122. himižeks elementaks Mendelejevan periodižes tabludes.
Erasiden andmusiden mödhe, unbibijan izotopad oma olmas londuses (torijan kezandmaiš, dai sen südäiolend niiš om tühjine), no himikoiden enambusel om heilündoid neciš faktas. Jal'ges ičeze konkretišt avaidust se mülüškandeb udhe, himižiden elementoiden periodižen tabluden 8. periodha. Tehtihe necen elementan sinteziruindan naprindoid vspäi 1972, no kaikuine niišpäi oli satusetoi. Nügüdläižiden ladimiden mujandmär om severt-se kümnen märpordhiden madalamb, mi tarbiž löudamha unbibijan atomoiden hot' pen't verdad.
Prognoziruidud atommass — läz 324 m. AÜ. Elektronine konfiguracii — "5g28s2". Sille tarbiž olda metallan ("superaktinoidaks"), no nügüd' voib sanuda sen ičendoiden polhe vaiše ezimeletaden.
Prištin

Prištin (, , ) om lidn Balkanan pol'sarel, Kosov-regionan pälidn da sen kaikiš suremb lidn.
Istorii.
Serbijan Konstitucijan mödhe, Prištin om avtonomižen Kosovo da Metohii-agjan pälidn, Serbijan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Valdkundan palahižen rahvahidenkeskeižen tundištusenke Kosovon Tazovaldkundan mödhe, Prištin om sen pälidn vspäi 2008.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase 652 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Lähembaine pälidn om Skopje 90 km suvhe.
Eläjad.
Vn 2011 rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 198 897 ristitud (vl 1991 — 199 654 rist.). Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Prištin om monoetnine lidn lujas znamasižes märas. Rahvahad lidnan eläjiden keskes (vl 2011): albanijalaižed — 97,76%, turkad — 1,08%, aškalilaižed — 0,28%, serbalaižed — 0,22%, toižed rahvahad — 0,66%.
Tok-pisin

Tok-pisin (ičeze nimituz: "Tok pisin") om kreoline kel', kudambal pagištas Papua — Udes Gvinejas. Valdkundan rahvahidenkeskeižen besedoičendan kel', kaik 700 kel't om siš, toine mugoi kel' om anglijan kel'.
Pagižijoiden lugu om 3..4 millionad ristutud (2001), heišpäi 120 tuhad kut mamankelel (2004). Kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal. Kelen vaihišt i grammatik erinedas Papuan regionidme, sikš miše keled-substratad oma erazvuiččed.
Istorii.
Zavodihe kut anglijan kelen pidžin avstraližen Kvinslendan plantacijoiden radnikoiden keskes. Jätksi šingotest Papuas sen Saksanman kolonijaks aigan. Nügüd'aigan kävutase ohjastusel i dokumentoiden keleks, no leviganduz om kaidemb mi anglijan kelel.
Vaihišton viž kudendest om indoevropan augotižlibundanke, toine kudendez om avstronezine.
Grammatik.
Grammatik om kebnenzoittud i lähemb avstronezižid kelidennoks.
Substantivoiden lugun kategorijad ei ole, no kaks'lugu i koumelugu oma olmas. Pronominoiden ühtenz' lugu jagase eksklüzivižeks i inklüzivižeks. Voib säta adjektivid substantivoišpäi -"pela"-suffiksan ližadusel.
Sätas verboid üks'jäižel tranzitivižel -"im"-suffiksal ("luk" «kacta», "lukim" «nähta»), i erased verbad oma tranzitivižed muite, suffiksata (oz., "kaikai" «söda»). Aig znamoičese nenil sanoil: "bai" (tulii aig), "bin" (männu aig), "stap" (prezens).
Rahvahidenkeskeine mehiden päiv

Rahvahidenkeskeine mehiden päiv (, IMD) om jogavozne rahvahidenkeskeine praznik, kudambad oigetas kül'mkun 19. päiväl. Ezmäine praznuičend oli Trinidad da Tobagos vl 1999, sen sädai valiči ičeze sündundpäiväd oigendamižen dataks.
Päivän met om tarkusen vedatand mehiden diskriminacijannoks genderan tundusen mödhe. Praznikan organizatorad tahtoidas prihaižiden, prihoiden i mehiden tervhuden kaičendad, jonoštadas mehiden pozitivišt valatoitandad kanzha i lapsiden kazvatandha.
Oigetas enamba mi 59 valdkundas, sidä kesken Sur' Britanii, Kanad, Indii, Kitai. Ei sa segoitada Mail'man mehiden päivänke, oigendase kül'mkun ezmäižel sobatal.
Mülütadas nenid aigtegoid praznuičendha: kundaližed seminarad, aigtegod školiš, radio- i TV-oigendused, kožumuseližed demonstracijad da matkad, paginad kehkran laudan taga, art-objektoiden ozutandad.
Unbitrii

Unbitrii (vai Eka-protaktinii; ), znamoitud aigaks kut Ubt, linneb 123. himižeks elementaks Mendelejevan periodižes tabludes.
Jal'ges ičeze avaidust se mülüškandeb udhe, himižiden elementoiden periodižen tabluden 8. periodha. Ei ole elementan sinteziruindan naprindad tähäsai.
Prognoziruidud atommass — läz 326 m. AÜ. Elektronine konfiguracii — "5g38s2". Se linneb metallaks ("superaktinoidaks"), no nügüd' voib vaiše endustada sen ičendoid.
Unbikvadii

Unbikvadii (vai Eka-uran; ), znamoitud aigaks kut Ubq, linneb 124. himižeks elementaks Mendelejevan periodižes tabludes.
Jäl'ges ičeze avaidust se mülüškandeb udhe, himižiden elementoiden periodižen tabluden 8. periodha. Tehtihe kaks' elementan sinteziruindan naprindad (vll 2006 da 2008 Francijas), no ned eksperimentad oliba satusetomad praktižešti. Unbikvadijan sintez om koverikaz, sikš miše om jüged kogota substancijad otmaha sidä metoks bombardiruindan täht.
Prognoziruidud atommass — läz 332 m. AÜ. Elektronine konfiguracii — "5g48s2". Sille tarbiž olda metallan ("superaktinoidan") lujas lühüdanke pol'čihodamižen pordonke, no nügüd' voib sanuda sen ičendoiden polhe vaiše endustaden.
Sent-Ekzüperi Antuan de

Antuan Mari Žan-Batist Rože de Sent-Ekzüperi (; 29. kezaku 1900, Lion, Francii — kol. 31. heinku 1944, Keskmeri, kadoti meron päl lendimes leten) oli francijalaine kirjutai, runoiden i esseiden sädai, professionaline lendai. Eli grafan arvonke.
Biografii.
Antuan oli sündnu varmituzinspektoran kanzha koumanden lapsen videspäi. Openui kolledžas, sid' radnikoiči armijas, sai civiližen i sodalendajan oiktusid vl 1921. Kirjutajan kar'jer jätksi vll 1926−1944 ühten aigan lendajan kar'jeranke.
Aleph

«Aleph» oli italine evrodisko-/sintipopgrupp Lombardijan Mantua-lidnaspäi. Se oli olmas vodelpäi 1984 da vodehesai 1991.
Mülükundas oli Deiv Rodžers (todesine nimi — Džankarlo Paskuini), Donato Bellini i Marko Manči. Kollektival sur' satuz oli Japonijas, jäl'ges ezmäižen al'boman («Black Out») pästandad eriližišti. Toine singl, «Fly To Me», mülüi Evropan valdkundoiden riven čartoihe.
Vll 1997−1998 muzikgruppan eksühtnijad edestiba koume ut pajod.
Snova vmeste

«Снова вместе» (latinizacijas — «Snova vmeste»; "Ühtes möst") om Miraž-gruppan kahtenz' al'bom, pästtud vodes 1989.
Jäl'gmäine pästand läksi vodel 1991.
Pankatalanizm

Pankatalanizm () om kul'turine i politine likund, kudamban aluses venub Katalonijan rahvahan politižen ühtmuden idei etnižen, kul'turižen da keližen identižusen alusel. Tegeb naprindoid ripmatomuden valdkundan sädandan polehe.
Likund kaičeb katalanankel'židen territorijoiden mel'hetartusid:
Retug

Retug (Rethed) om(a) ladim jüguiden vedandan täht, kudamb oli levitadud Venäman imperijan pohjoižiš i pohjoižpäivnouzmaižiš gubernijoiš. Regen edelkävui.
Kogoneb pit'kiš arzišpäi. Ned oma čongoidud maspäi koivun nored tüved jurišton palanke. Tüved oma ühtenzoittud keskneze laudal.
Kävutadas Venäman edahaižiš küliš tähäsai vedamha kuivatud heinäd soiš päliči.
Unbipentii

Unbipentii (vai Eka-neptunii; ), znamoitud aigaks kut Ubp, linneb 125. himižeks elementaks Mendelejevan periodižes tabludes.
Jal'ges ičeze avaidust se mülüškandeb udhe, himižiden elementoiden periodižen tabluden 8. periodha. Ei ole elementan sinteziruindan naprindad tähäsai. Ezimeletaden, unbipentii mülüb m. k. «stabiližusen sarehe».
Prognoziruidud atommass — läz 333 (332 erasiš purtkiš) m. AÜ. Elektronine konfiguracii — "5g58s2". Sille tarbiž olda metallan ("superaktinoidan"), no nügüd' voib sanuda sen ičendoiden polhe vaiše ekstrapoliruiden.
30 (lugu)

30 (koumekümne) om lugu 29 da 31 keskes.
31 (lugu)

31 (koumekümne üks') om lugusana 30 da 32 keskes.
Mad'jaranman lidnad

Mad'jaranmas om 346 lidnad () vn 2016 andmusiden mödhe:
Pareidolii

Pareidolii (pareidoline illüzii) (grek. "para" — «läz», «rindal» i "eidolon" — «kuva») om nägemižen illüzijoiden toižend; illüzorižiden kuviden formiruind, kudambiden aluses oma realižen objektan detalid. Ninga sumosine i tuhlak nägemižobraz nägub kuti mi-se sel'ged — ozutesikš, ristituiden i živatoiden figurad pil'viš, mehen modon kuva Marsan pindas i s.v.
Heveš (agj)

Heveš-agj ( [ˈhɛvɛʃ]) om üks' Mad'jaranman agjoišpäi. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Eger.
Geografijan andmused.
Agj levigandeb valdkundan pohjoižes, Dunain huran Tis-ližajogen oiktan randan i Matr- da Bükk-mägiden keskes.
Röunatab nellänke agjanke: Boršod-Abaui-Zemplen om pohjoižes i päivnouzmas, Jas-Nad'kun-Sol'nok levigandeb suves, Pešt om suvipäivlaskmas, Nograd lodehes.
Pind — 3637,25 km². Ristitišt om 301 296 eläjad (2015). Kaikiš suremb ristitišt oli 347 856 eläjad vl 1960 i 350 360 eläjad vl 1980.
Administrativine jagand.
Heveš-agj jagase seičemeks jarašaks (rajonaks). Edel vn 2013 administrativišt reformad seičeme kišteršegad (rajonad) oli niiden sijas. Severziden-se rajoniden pindad oliba vajehtadud reforman aigan.
Lidnad.
Hevešas om üks'toštkümne lidnad:
Lidnoihe ližaks, Hevešas om 121 žilod.
Ižanduz.
Agjan tegimišton sarakod oma mašinansauvomine (pnevmatižed ladimed, šlibakod), elektrotehnine (reduktorad, pakuitezinstrumentad), sauvondmaterialiden pästand (savič, mouckivi, cement), sömtegimišt (sahar, jauh, konservad, maidproduktad), pakuitesen pästand (butulkad, alüminijasine torv), elektrusen tehmine (Matran i Visontan LEK:ad, Kiskörei-gidroelektrostancii).
Maižandusen produktad oma vinmarj i vin, arbuzad. Tazangištol om villän i sötken pöudoid.
.hu

.hu om Mad'jaranman Internet-domen. Se om avaitud 1990-nden voden 7. päiväl kül'mkud.
Registracii om lasktud kahtendel da koumandel tazopindoil Mad'jaranman i EÜ:n rezidentoiden täht (personad i kompanijad). Vn 2020 1. päiväl semendkud .hu-zonan domennimiden lugu oli 776,110. Voib registriruida domennimid mad'jaran kelen erinijoidenke kirjamidenke (á, é, í, ó, ö, ő, ú, ü, ű) vn 2004 kevädespäi.
Kahtenden tazopindan reglamentiruidud domenad:
Eger (lidn)

Eger (mugažo mad'jaraks, virktas [ˈɛɡɛr], , , , , , , ) om lidn Mad'jaranman pohjoižpäivnouzmas. Se om Heveš-agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunkt Egeran sijas oli pandud amuižen aigan, kändihe mad'jaralaižiden lidnaks 10. voz'sadal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase 165 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Budapešt-pälidnaspäi om 130 km pohjoižpäivnouzmha.
Klimat om ven kontinentaline valdmeren valatoitusenke, subtropižen klimatan röunal. Keza om hätkeline räk päivoikaz, tal'vaig om pil'vekaz. Voden keskmäine lämuz om +10,8 C°, kezakun-elokun +19,7..+21,6 C°, tal'vkun-uhokun −0,8..+1,2 C°. Ekstremumad oma −18,3 C° (viluku) i +38,6 C° (heinku). Kezaaigan minimum om +4,7 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +18,2 C° (uhoku). Ei voi panda halad kezakus-sügüz'kus (sügüz'kun minimum om +2,2 C°). Paneb sadegid 583 mm vodes, enamba semendkus-elokus (63..83 mm kus), vähemba vilukus-keväz'kus (26..30 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 58..64 % röunoiš keväz'kus-uhokus, 80..83 % kül'mkus-vilukus.
Eläjad.
Vn 2001 Mad'jaranman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 57 986 ristitud, vn 2011 — 56 569 ristitud, vn 2022 — 49 182 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 61 573 eläjad vl 1990.
Eläjiden tobj pala om katolikad.
Edeline lidnan pämez' om Laslo Habiš (2006−2019, "Habis László").
Boršod-Abaui-Zemplen

Boršod-Abaui-Zemplen ( [ˈborʃod ˈɒbɒuːj ˈzɛmpleːn]) om üks' Mad'jaranman agjoišpäi. Agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Miškol'c.
Geografijan andmused.
Agj levigandeb valdkundan pohjoižes-pohjoižpäivnouzmas. Slovakijan röun om pohjoižes. Röunatab nellänke agjanke.
Pind om 7 249,67 km². Ristitišt — 667 594 eläjad (2015). Kaikiš suremb eläjiden lugu oli 809 468 ristitud vl 1980.
Administrativine jagand.
Boršod-Abaui-Zemplen-agj jagase kuz'toštkümneks jarašaks (rajonaks). Edel vn 2013 administrativišt reformad vižtoštkümne kišteršegad (rajonad) oli niiden sijas.
Lidnad.
Neciš agjas om kaks'kümne seičeme lidnad:
Lidnoihe ližaks, om olmas 358 žilod Boršod-Abaui-Zemplen-agjas.
Sabol'č-Satmar-Bereg

Sabol'č-Satmar-Bereg ( [ˈsɒbolt͡ʃ ˈsɒtmaːr ˈbɛrɛɡ]) om üks' Mad'jaranman agjoišpäi. Sen administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om N'jired'haz.
Agj om sätud Toižen mail'man sodan jäl'ghe kahten agjan ühtištusel: Sabol'č i Satmar-Ugoča-Bereg ("Szatmár-Ugocsa-Bereg"). Edel 1991. vot nimituz oli Sabol'č-Satmar.
Geografijan andmused.
Agj levigandeb valdkundan pohjoižpäivnouzmas. Röunatab kahtenke agjanke i koumenke valdkundanke: Slovakii, Ukrain (Karpatantagaine agj) i Romanii.
Pind om 5 935,83 km². Ristitišt — 562 357 eläjad (2015). Kaikiš suremb eläjiden lugu oli 593 829 ristitud vl 1980.
Administrativine jagand.
Sabol'č-Satmar-Bereg-agj jagase koumetoštkümneks jarašaks (rajonaks). Edel vn 2013 administrativišt reformad kaks'toštkümne kišteršegad (rajonad) oli niiden sijas.
Lidnad.
Sabol'č-Satmar-Beregas om kaks'kümne kahesa lidnad:
Neciš agjas om 229 žilod lidnoihe ližaks.
Pešt (agj)

Pešt-agj ( [ˈpɛʃt]) om üks' Mad'jaranman agjoišpäi. Mad'jaranman Budapešt-pälidn tegeb Pešt-agjan-ki administrativižidme funkcijoidme, tobmuden aluzkundad sijadasoiš enččen Pešt-lidnan ratušas.
Agj om sätud Toižen mail'man sodan jäl'ghe vanhan Pešt-Piliš-Šol't-Kiškun-agjan jagandal kahteks agjaks: Pešt i suvine Bač-Kiškun.
Geografijan andmused.
Agj levigandeb valdkundan keskuzpalas i pohjoižes. Röunatab kudenke agjanke, mugažo Slovakijanke pohjoižes. Dunai läbitab agjan päivlaskmašt palad pohjoižespäi suvhe. Reljef om erazvuitte, om tazangištoid, kukhid i mägid. Agjan kaikiš korktemb čokkoim om Čovanjos-mägi (938 m ü.m.t.).
Pind om 6 393,14 km². Ristitišt — 1 226 115 eläjad (2015, kaikiš suremb kaikes aigas), se om Mad'jaranman kaikiš suremb agj eläjiden lugun mödhe lugemata Budapešt-pälidnad. Kaks' eläjad koumespäi elädas Budapeštan ezilidnoiš.
Administrativine jagand.
Pešt-agj jagase kahesatoštkümneks jarašaks (rajonaks). Edel vn 2013 administrativišt reformad kuz'toštkümne kišteršegad (rajonad) oli niiden sijas.
Lidnad.
Peštas om vižkümne nell' lidnad:
Agjas om 187 žilod lidnoihe ližaks.
Bač-Kiškun

Bač-Kiškun ( [ˈbaːt͡ʃ ˈkiʃkun ˈmɛɟɛ]) om üks' Mad'jaranman agjoišpäi. Administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Kečkemet.
Agj om sätud kahten agjan ühtištusel Toižen mail'man sodan jäl'ghe.
Geografijan andmused.
Agj levigandeb valdkundan keskuzpalas i suves. Se om kaikiš suremb Mad'jaranman agj pindan mödhe. Reljef om tazo, korktusiden erinend om 80 metrad vaiše. Röunatab Serbijanke suves i kudenke agjanke: koumen sijaduz om Dunain vastrand päivlaskmas i koumen agjan röun om Dunain hura Tis-ližajogi Bač-Kiškunan päivnouzmas.
Pind om 8 444,81 km². Ristitišt — 513 687 eläjad (2015). Kaikiš suremb eläjiden lugu oli 591 482 ristitud vl 1949 i 571 448 ristitud vl 1980.
Administrativine jagand.
Bač-Kiškun-agj jagase üks'toštkümneks jarašaks (rajonaks). Edel vn 2013 administrativišt reformad kümne kišteršegad (rajonad) oli niiden sijas.
Lidnad.
Neciš agjas om 21 lidnad:
Bač-Kiškunas om 119 žilod lidnoihe ližaks.
Debrecen

Debrecen (mugažo mad'jaran kelel, virktas [ˈdɛbrɛt͡sɛn]; [ˈdɛbʁɛt͡siːn], ) om lidn Mad'jaranman päivnouzmas. Se om valdkundan kahtenz' surtte lidn, Haidu-Bihar-agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1235, sätihe sidä severziš-se peniš eländpunktoišpäi. Vspäi 1361 om lidnan oiktusidenke. Oli Mad'jaranman pälidnaks Toižen mail'man sodan lopus (1944−45).
Debrecen šingotase mašinansauvomižen sarakol, avtosauvomižel (Continental, BMW), farmaceftižil tegimil (TEVA, Gedeon Richter).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan keskuzpalan päivnouzmas, 121..151 m ü.m.t. korktusil.
Avtoted da raudte ühtenzoittas lähižidenke lidnoidenke: N'jired'haz, Miškol'c, Orad' (Romanii), Užgorod (Ukrain). Matkad Budapešt-pälidnhasai om 220 km päivlaskmha. Romanijan valdkundröun sijadase koumekümnes kilometras päivnouzmha.
Klimat om ven kontinentaline. Keza om päivoikaz, tal'vaig om pil'vekaz lujas. Voden keskmäine lämuz om +11,0 C°, kezakun-elokun +20,3..+21,9 C°, tal'vkun-uhokun −0,8..+0,9 C°. Ekstremumad oma −30,2 C° (viluku) i +39,2 C° (heinku, eloku). Kezaaigan minimum om −0,4 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +19,1 C° (uhoku). Ei voi panda halad heinkus-elokus vaiše. Paneb sadegid 543 mm vodes, enamba semendkus-heinkus (59..68 mm kus), vähemba vilukus-keväz'kus (24..32 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 62..70 % röunoiš keväz'kus-sügüz'kus, 77..85 % redukus-uhokus.
Eläjad.
Vn 2011 Mad'jaranman rahvahanlugemižen mödhe lidnan ristitišt oli 211 320 eläjad, vn 2022 — 199 tuhad eläjid. Vl 2012 lidnan eläjiden lugu oli 207 594 ristitud, vl 2016 — 203 059 ristitud, vl 2019 — 202 402 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 211..212 tuhad eläjid vll 1990−2011 (212 235 eläjad vl 1990). Lidn kändihe valdkundan kahtendeks eläjiden lugun mödhe 1990-nzil vozil, konz Miškol'can ristitišt poleni lujas tegimišton krizisan tagut.
Rahvahad (kaksitadud vastusidenke vl 2011): mad'jaralaižed — 84,0 %, čiganalaižed — 0,6 %, saksalaižed — 0,3 %, romanijalaižed — 0,2 %, rahvahuden ozutandata — 15,1 %.
Znamasine üläopendusen aluzkund om Debrecenan universitet (, 30 tuh. üläopenikoid). Sen istorii vedase vspäi 1538, kal'vinizman kolledž radoi siš aigaspäi. Reorganizuihe aluzkundad äi kerdoid. Vl 1912 Debrecenan kunigazline universitet radaškanzi, sid' se oli jagatud. Vl 2000 nügüdläine aluzkund om sätud koumen universitetan ühtištusel: maižandusen, medicinižen i londusentedon L. Košutan nimed. Kaik 11 fakul'tetad i kaks' kolledžad om universitetas.
Miškol'c

Miškol'c ( [ˈmiʃkolt͡s], ) om Mad'jaranman nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, sijadase valdkundan pohjoižpäivnouzmas. Se om Boršod-Abaui-Zemplen-agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Vl 1364 nügüdläine eländpunkt sai lidnan oiktusid. Vl 1544 lidn oli polttüd turkalaižil.
1990-nziden voziden augotišespäi Miškol'c oli elänu läbi hätkeližes ižandusen krizisas, sikš miše sauptihe metallurgijan i jügedan mašiništonsauvomižen edheotandoid. Sid' pen' biznes šingotaškanzi, jättud tegimed oma rekonstruiruidud.
Geografijan andmused.
Lidn seižub Šajo-jogen da sen penen Sinv-ližajogen randoil (, Dunain bassein), Bükk-mägišton alusenno, 130 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Budapešthasai om 175 km suvipäivlaskmha avtotedme, kiruhjonused ajadas sihesai 100 minutas.
Klimat om ven valdmeren valatoitusenke. Keza om päivoikaz, tal'vaig om pil'vekaz lujas. Voden keskmäine lämuz om +10,6 C°, kezakun-elokun +19,9..+21,5 C°, tal'vkun-uhokun −1,3..+0,6 C°. Ekstremumad oma −35,0 C° (uhoku) i +39,3 C° (heinku). Kezaaigan minimum om −0,9 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +18,9 C° (uhoku). Ei voi panda halad heinkus-elokus (elokun minimum om +3,1 C°). Paneb sadegid 644 mm vodes, enamba kezakus-heinkus (85..91 mm kus), vähemba vilukus-keväz'kus (28..35 mm kus). Paneb lunt 120 sm tal'ves keskmäras. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 60..65 % röunoiš keväz'kus-uhokus, 81..84 % kül'mkus-vilukus.
Tobmuz.
Miškol'can municipaline suim kogoneb 28 ühtnijaspäi: üks' burgomistr, 19 ezitajad valičendümbrikoišpäi i kahesa kompensirujas nimikirjutesespäi.
Lidnan tobmuden pämez' om burgomistr (). Edeližed lidnan pämehed oma Pal Vereš ("Veres Pál", reduku 2019 — sügüz'ku 2024), Akoš Kriza ("Kriza Ákos", reduku 2010 — reduku 2019), Šandor Kali ("Káli Sándor", reduku 2002 — reduku 2010).
Eläjad.
Vn 2001 Mad'jaranman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 185 567 ristitud, vn 2011 — 167 754 ristitud, vn 2022 — 147 533 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 207 303 eläjad vl 1980. Ristitišt poleni lujas lidnan ižandusen krizisan i suburbanizacijan processan tagut.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2022): mad'jaralaižed — 80,3 %, čiganalaižed — 1,5 %, saksalaižed — 0,4 %, toižed rahvahad i rahvahuden ozutandata — 14,1 %.
Transport.
Avtobusad (36 maršrutad) da tramvaid (kaks' jonod) oma kundaližeks transportaks lidnas.
Lähine privatine ühtennimine "Miškol'c"-lendimport ("MCQ") sijadase koumes kilometras pohjoižhe lidnaspäi, se om lendahtamižsarganke mahusespäi, kävutase nügüd' sportturizman täht vaiše.
Sebruzlidnad.
Miškol'c om sebruzkosketusiš 11 lidnanke mail'mas:
Kečkemet

Kečkemet ( [ˈkɛt͡ʃkɛmeːt], ) om lidn Mad'jaranman keskuzpalas. Se om Bač-Kiškun-agjan administrativine keskuz, valdkundan kahesanz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Amuine eländpunkt oli pandud mantazole 13. voz'sadan mongoližel vägitungendal. Udessündutihe sidä teravas hüvän sijadusen tagut, i Laioš Sur'-kunigaz andoi Kečkemetale lidnan oiktusid vl 1348. Nimituz libub mad'jaran "kecske"-sanaspäi «ižakoza» i kuvastab regionan živatvodindan edeližid veroid.
Kečkemet šingotase Mercedes-Benz-kompanijan avtotegimel (100 tuhad avtoid vodes), avtopaloiden i kabeliden tehmižel, logistikan «Duvenbeck IMMO»-kompanijal, sömtegimištol (paštatesen tegim, konservtegim).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan pohjoižes, 102 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Budapešt-pälidnhasai om 86 km lodeheze-pohjoižhe.
"Kečkemet"-raudtestancii radab lidnas, aigad Budapeštaspäi jonusel om 1 čas 20 minutad.
Klimat om ven kontinentaline subtropižen klimatan röunal. Keza om hätkeline räk. Voden keskmäine lämuz om +11,2 C°, kezakun-elokun +20,4..+22,2 C°, tal'vkun-uhokun −0,3..+1,5 C°. Ekstremumad oma −23,7 C° (viluku) i +41,1 C° (heinku). Kezaaigan minimum om +4,4 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +20,5 C° (uhoku). Ei voi panda halad kezakus-sügüz'kus (sügüz'kun minimum om +0,7 C°). Paneb sadegid 540 mm vodes, enamba semendkus-heinkus (60..72 mm kus), vähemba vilukus-sulakus (26..34 mm kus). Paneb lunt 26 päiväd tal'ves. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 61..67 % röunoiš keväz'kus-uhokus, 83..85 % kül'mkus-vilukus.
Eläjad.
Vl 2011 Mad'jaranman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 111 411 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 114 226 eläjad vl 2012.
Edeline lidnan pämez' om Zombor Gabor (2006−2014, "Zombor Gábor").
D'jor

D'jor (vai D'jör, ['ɟøːr], , , ) om lidn Mad'jaranman lodehes. Se om valdkundan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe, D'jor-Mošon-Šopron-agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Kel'tan eländpunkt oli olmas 5. voz'sadal EME. Riman aigan se oli varmitadud "Arrabon"-lidn ( «jumalan altar'» i "Arrabona"), nimituz om kaičenus joges i saksan keles. Lidnuz oli udessaudud mad'jaralaižil, lidn nimitase nügüdläižikš 11. voz'sadaspäi. Oli okkupiruidud Osmanan imperijan sodavägil vll 1594−1598. Muretihe istorišt keskust vaiše paloin Toižen mail'man sodan aigan, i se om udessündutadud täuzin.
D'jor šingotase transportižen mašinansauvomižen «Rába»-holdingal (vagonad i jonused, jüguavtod, avtopalad), «Audi»-avtoiden tegimel, sauvond-, himižel i sömtegimištol.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan lodehes, Rab-jogen randal (, Dunain oiged ližajogi), 108 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Budapešthasai om 130 km päivnouzmha Ven — Budapešt-avtotedme i raudtedme.
Klimat om ven valdmeren subtropižen klimatan röunal. Keza om päivoikaz, tal'vaig om pil'vekaz lujas. Voden keskmäine lämuz om +11,1 C°, kezakun-elokun +19,9..+21,6 C°, tal'vkun-uhokun +0,3..+2,1 C°. Ekstremumad oma −22,1 C° (tal'vku) i +40,6 C° (eloku). Kezaaigan minimum om +3,6 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +20,5 C° (uhoku). Ei voi panda halad kezakus-sügüz'kus (sügüz'kun minimum om +0,5 C°). Paneb sadegid 570 mm vodes, enamba semendkus-sügüz'kus (58..65 mm kus), vähemba vilukus-uhokus (27..33 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 63..68 % röunoiš keväz'kus-uhokus, 82..84 % kül'mkus-vilukus.
Eläjad.
Vn 2001 Mad'jaranman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 129 412 ristitud, vn 2011 — 129 527 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 129..130 tuhad vspäi 1990 i om nügüd'.
Kapošvar

Kapošvar ( [ˈkɒpoʃvaːr], , ) om Mad'jaranman lidn valdkundan suvipäivlaskmas. Se om Šomod'-agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vn 1009 dokumentas Pečun episkopan tobmuden polhe. Saudihe lidnust 15. voz'sadal. Vll 1555−1686 turkad ohjastiba lidnal. Vl 1702 rušihe lidnusen seinid Leopol'd I-imperatoran käskön mödhe. 19. voz'sadal «Budapešt — Zagreb»-raudte läbiti lidnad.
Kapošvar šingotase metallan tehmižel, avtobustegimel, sauvondan edheotandoil, soban pästandal, sömtegimištol (sahar, trahmal, lihaproduktad, sagud) i turizmal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Kapoš-jogen randoil (112 km pitte, , Dunain oigedpol'ne bassein), 82 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Budapešthasai om 160 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 187 km avtol vai raudtedme. Lähembaine järed lidn om Peč 46 km suvipäivnouzmha kaikil teil.
Klimat om ven valdmeren valatoitusenke, subtropižen klimatan röunal. Voden keskmäine lämuz om +11,2 C°, kezakun-elokun +19,9..+21,8 C°, tal'vkun-uhokun +0,6..+2,2 C°. Ekstremumad oma −24,5 C° (uhoku, tal'vku) i +39,9 C° (heinku). Kezaaigan minimum om +3,3 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +20,4 C° (tal'vku, uhoku). Ei voi panda halad semendkus-sügüz'kus (semendkun minimum om +0,2 C°). Paneb sadegid 665 mm vodes, enamba semendkus-redukus (63..76 mm kus), vähemba vilukus-keväz'kus (31..37 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 68..71 % röunoiš keväz'kus-elokus, 82..84 % kül'mkus-vilukus.
Eläjad.
Vn 2001 Mad'jaranman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 68 697 ristitud, vn 2011 — 66 245 ristitud, vn 2022 — 59 397 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 72 377 eläjad vl 1980.
Vspäi 2000 universitet radab lidnas, siš om nell' fakul'tetad.
Jas-Nad'kun-Sol'nok

Jas-Nad'kun-Sol'nok ( [ˈjaːs ˈnɒckun ˈsolnok]) om üks' Mad'jaranman agjoišpäi. Sen administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Sol'nok.
Geografijan andmused.
Agj levigandeb valdkundan keskuzpalas i päivnouzmas. Znamasine jogi om Tis sen Köröš-ližajogenke.
Röunatab kudenke agjanke: Bekešanke suvipäivnouzmas, Čongrad-Čanad sijadase suves, Bač-Kiškun om suvipäivlaskmas, Pešt levigandeb päivlaskmas, Heveš om pohjoižes, Boršod-Abaui-Zemplen-agjan lühüd röun om pohjoižpäivnouzmas.
Pind om 5 581,61 km². Ristitišt — 379 897 eläjad (2015). Kaikiš suremb eläjiden lugu oli 461 307 ristitud vl 1960.
Administrativine jagand.
Jas-Nad'kun-Sol'nok-agj jagase ühesaks jarašaks (rajonaks). Edel vn 2013 administrativišt reformad seičeme kišteršegad (rajonad) oli niiden sijas.
Lidnad.
Neciš agjas om kaks'kümne kaks' lidnad:
Lidnoihe ližaks, agjas om 78 žilod.
Haidu-Bihar

Haidu-Bihar ( [ˈhɒjduː ˈbihɒr]) om üks' Mad'jaranman agjoišpäi. Agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Debrecen.
Administrativine ühtnik om sätud Toižen mail'man sodan jäl'ghe Haidu- i Bihar-agjoiden ühtištusel.
Geografijan andmused.
Agj levigandeb valdkundan päivnouzmas. Röunatab Romanijanke päivnouzmas i nellänke agjanke. Keskdunain alangišt i step' ottas agjan tobjad palad. Znamasižed joged oma Tis i sen Köröš-ližajogi. Om kukhikahid tahondoid pohjoižes i pohjoižpäivnouzmas.
Pind om 6 210,51 km². Ristitišt — 537 268 eläjad (2015). Kaikiš suremb eläjiden lugu oli 551 448 ristitud vl 1980 i 552 998 ristitud vl 2001.
Administrativine jagand.
Haidu-Bihar-agj jagase kümneks jarašaks (rajonaks). Edel vn 2013 administrativišt reformad ühesa kišteršegad (rajonad) oli niiden sijas.
Lidnad.
Neciš agjas om kaks'kümne üks' lidnad:
Lidnoihe ližaks, agjas om 82 žilod.
Bekeš (agj)

Bekeš ( [ˈbeːkeːʃ]) om üks' Mad'jaranman agjoišpäi. Sen administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Bekeš'čab.
Geografijan andmused.
Agj levigandeb valdkundan suvipäivnouzmas. Mad'jaranman londuseližen gazan videndez om löutud agjas.
Röunatab koumenke agjanke: Čongrad-Čanadanke päivlaskmas, Jas-Nad'kun-Sol'nok levigandeb lodehes, Haidu-Bihar om pohjoižes. Romanijan röun om päivnouzmas i suves.
Pind om 5 629,71 km².
Administrativine jagand.
Bekeš-agj jagase ühesaks jarašaks (rajonaks). Edel vn 2013 administrativišt reformad kahesa kišteršegad (rajonad) oli niiden sijas.
Lidnad.
Kaik om 75 eländpunktad agjas, niiden kesken kaks'kümne kaks' lidnad:
Lidnoihe ližaks, Bekešas om kahesa žilod i 45 küläd.
Eläjad.
Vn 2011 Mad'jaranman rahvahanlugemižen mödhe agjan eläjiden lugu oli 359 948 ristitud. Vl 2015 agjan ristitišt oli 351 148 eläjad. Vl 1949 kaik 471 561 ristitud elihe agjas, i siš aigaspäi ristitišt poleni kaiken. Koume ristitud videspäi elädas lidnoiš.
Rahvahad (2011, kaks'jaižidenke vastusidenke): mad'jaralaižed — 83,4 %, čiganalaižed — 2,6 %, slovakalaižed — 2,0 %, romanijalaižed — 1,4 %, toižed rahvahad — 1,0 %, rahvahuden ozutandata — 14,7 %.
Fejer

Fejer ( [ˈfɛjeːr]) om üks' Mad'jaranman agjoišpäi. Sen administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Sekešfehervar.
Geografijan andmused.
Agj sijadase valdkundan keskuzpalan päivlaskmas, Dunai-jogen oiktal randpolel. Röunatab kudenke agjanke: Peštanke päivnouzmas, Bač-Kiškunanke suvipäivnouzmaižes čogas, Tol'n-agj levigandeb suves, Šomod'-agj sijadase suvipäivlaskmas, Vesprem-agj om päivlaskmas, Komarom-Estergom om pohjoižes.
Reljef om erazvuitte: tazangišt levitase suves, toine pala om mägikaz (Bakon', Verteš-, Gereče-mäged). Velence-järv om populärižeks lebutahoks.
Pind om 4 358,45 km².
Administrativine jagand.
Fejer-agj jagase ühesaks jarašaks (rajonaks). Edel vn 2013 administrativišt reformad kümne kišteršegad (rajonad) oli niiden sijas.
Lidnad.
Neciš agjas om seičemetoštkümne lidnad:
Lidnoihe ližaks, Fejeras om 89 žilod, niiden kesken 11 oma sured žilod.
Eläjad.
Vn 2011 Mad'jaranman rahvahanlugemižen mödhe agjan ristitišt oli 425 847 eläjad, vl 2015 — 417 651 eläjad. Kaikiš suremb eläjiden lugu oli 420 317 ristitud vl 1980 i 434 317 ristitud vl 2001.
Uskondan mödhe (2011): riman katolikad — 35,4 %, kal'vinistad — 10,8 %, lüteranižusen polenpidajad — 1,7 %, grekan katolikad — 0,3 %, toižed uskojad — 1,4 %, religijatomad — 19,5 %, ateistad — 1,5 %, märhapanendata — 29,4 %.
Komarom-Estergom

Komarom-Estergom ( [ˈkomaːrom ˈɛstɛrɡom]) om üks' Mad'jaranman agjoišpäi. Sen administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Tataban'j.
Geografijan andmused.
Agj levigandeb valdkundan lodehes-pohjoižes. Röunatab Slovakijanke pohjoižes (Nitran rand) i nellänke agjanke: Peštanke suvipäivnouzmas, Fejer levigandeb suves, Vesprem-agj sijadase suvipäivlaskmas, D'jor-Mošon-Šopron om päivlaskmas. Dunai om valdkundröunaks agjas.
Pind om 2 264,52 km², se om kaikiš penemb agj pindan mödhe Budapeštad lugemata.
Administrativine jagand.
Komarom-Estergom-agj jagase kudeks jarašaks (rajonaks). Edel vn 2013 administrativišt reformad seičeme kišteršegad (rajonad) oli niiden sijas.
Lidnad.
Neciš agjas om kaks'toštkümne lidnad:
Agjas om 64 žilod lidnoihe ližaks, niišpäi koume oma sured žilod.
Eläjad.
Vn 2011 Mad'jaranman rahvahanlugemižen mödhe agjan ristitišt oli 304 568 eläjad, vl 2015 — 299 110 eläjad. Kaikiš suremb agjan ristitišt oli 322 893 eläjad vl 1980.
Uskondan mödhe (2011): riman katolikad — 36,3 %, kal'vinistad — 10,0 %, lüteranižusen polenpidajad — 1,5 %, grekan katolikad — 0,4 %, toižed uskojad — 1,3 %, religijatomad — 20,2 %, ateistad — 1,4 %, märhapanendata — 28,9 %.
Vesprem (agj)

Vesprem ( [ˈvɛspreːm ˈmɛɟɛ]) om üks' Mad'jaranman agjoišpäi. Sen administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Vesprem.
Geografijan andmused.
Agj levigandeb valdkundan päivlaskmas. Bakon'-mäged ottas agjan keskuzlišt da suvišt palad. Balaton-järv om agjan suviröunaks.
Vesprem-agj röunatab kudenke agjanke: Vaš om päivlaskmas, D'jor-Mošon-Šopron om pohjoižes, Komarom-Estergom sijadase pohjoižpäivnouzmas, Fejer päivnouzmas, Šomod' suves, Zal levigandeb suvipäivlaskmas.
Pind om 4 463,65 nellikkilometrad.
Administrativine jagand.
Vesprem-agj jagase kümneks jarašaks (rajonaks). Edel vn 2013 administrativišt reformad ühesa kišteršegad (rajonad) oli niiden sijas.
Lidnad.
Neciš agjas om vižtoštkümne lidnad:
Lidnoihe ližaks, om olmas 202 žilod Vespremas, niiden kesken kaks' žilod oma sured.
Eläjad.
Vn 2011 Mad'jaranman rahvahanlugemižen mödhe agjan ristitišt oli 353 068 eläjad, vl 2015 — 346 647 eläjad. Kaikiš suremb eläjiden lugu oli 377 746 ristitud vl 1980.
Uskondan mödhe (2011): riman katolikad — 47,2 %, kal'vinistad — 8,6 %, lüteranižusen polenpidajad — 3,6 %, grekan katolikad — 0,2 %, toižed uskojad — 1,3 %, religijatomad — 12,2 %, ateistad — 1,1 %, märhapanendata — 25,8 %.
D'jor-Mošon-Šopron

D'jor-Mošon-Šopron ( [ˈɟøːr ˈmoʃon ˈʃopron ˈmɛɟɛ]) om üks' Mad'jaranman agjoišpäi. Agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om D'jor.
Geografijan andmused.
Agj levitase valdkundan lodehes. Röunatab Avstrijanke päivlaskmas (Burgenland-federacijanma) i Slovakijanke pohjoižes, mugažo koumenke agjanke: Komarom-Estergomanke päivnouzmas, Vesprem-agj i Vaš levigatas suves.
Pind om 4 208,05 km².
Administrativine jagand.
D'jor-Mošon-Šopron-agj jagase seičemeks jarašaks (rajonaks). Edel vn 2013 administrativišt reformad seičeme kišteršegad (rajonad) oli niiden sijas.
Lidnad.
Neciš agjas om kaks'toštkümne lidnad:
Lidnoihe ližaks, agjas om 171 žilod, niiden kesken nell' oma sured žilod.
Eläjad.
Vn 2011 Mad'jaranman rahvahanlugemižen mödhe agjan ristitišt oli 447 985 eläjad, vl 2015 — 452 638 eläjad. Vl 2018 agjan eläjaiden lugu oli 461 618 ristitud, se lugu oli kaikiš suremb kaikes aigas. Nügüd'aigan se om üks'jäine valdkundan agj ližadujanke ristitištonke.
Uskondan mödhe (2011): riman katolikad — 54,3 %, lüteranižusen polenpidajad — 4,7 %, kal'vinistad — 3,3 %, grekan katolikad — 0,2 %, toižed uskojad — 1,0 %, religijatomad — 9,2 %, ateistad — 1,0 %, märhapanendata — 26,3 %.
Čongrad-Čanad

Čongrad-Čanad ( [ˈt͡ʃoŋɡraːd ˈt͡ʃɒnaːd]) om üks' Mad'jaranman agjoišpäi. Edel 2020. vot agjan nimituz oli "Čongrad" muite. Sen administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Seged.
Geografijan andmused.
Agj levigandeb valdkundan suves, Dunain Tis-jogen molembil randpolil. Röunatab koumenke agjanke: Bač-Kiškunanke päivlaskmas, Jas-Nad'kun-Sol'nok om pohjoižes, Bekeš levigandeb päivnouzmas, mugažo Romanijanke i Serbijanke suves.
Pind om 4 262,71 km².
Administrativine jagand.
Čongrad-Čanad-agj jagase seičemeks jarašaks (rajonaks). Edel vn 2013 administrativišt reformad seičeme kišteršegad (rajonad) oli niiden sijas. Severziden-se rajoniden pindad oliba vajehtadud vähän reforman aigan.
Lidnad.
Neciš agjas om kümne lidnad:
Lidnoihe ližaks, om olmas 50 žilod agjas, niišpäi seičeme oma sured žilod.
Eläjad.
Vl 2011 agjan ristitišt oli 417 456 eläjad, vl 2015 — 406 205 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt oli 456 300 eläjad vl 1980. Viž ristitud seičemespäi elädas lidnoiš.
Rahvahad (2011, kahtenvuiččidenke vastusidenke): mad'jaralaižed — 85,2 %, čiganalaižed — 1,1 %, toižed rahvahad — 1,7 % (romanijalaižed, saksalaižed i serbalaižed päpaloin), rahvahuden ozutandata — 14,1 %.
Uskondan mödhe (2011): riman katolikad — 39,3 %, kal'vinistad — 7,0 %, lüteranižusen polenpidajad — 0,8 %, grekan katolikad — 0,4 %, toižed uskojad — 2,0 %, religijatomad — 21,8 %, ateistad — 1,6 %, märhapanendata — 27,0 %.
Šomod' (agj)

Šomod' ( [ˈʃomoɟ]) om üks' Mad'jaranman agjoišpäi. Sen administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Kapošvar.
Geografijan andmused.
Agj levigandeb valdkundan suvipäivlaskmas. Balaton-järv om agjan pohjoižröunaks.
Šomod'-agj röunatab Horvatijanke suvipäivlaskmas i videnke agjanke: Zal-agjanke lodehes, Vesprem-agj sijadase pohjoižes, Fejer om pohjoižpäivnouzmas, Tol'n-agj levigandeb päivnouzmas, Baran'j-agj om suvipäivnouzmas.
Pind om 6 065,07 km².
Administrativine jagand.
Šomod'-agj jagase kahesaks jarašaks (rajonaks). Edel vn 2013 administrativišt reformad üks'toštkümne kišteršegad (rajonad) oli niiden sijas.
Lidnad.
Neciš agjas om kuz'toštkümne lidnad:
Šomod'as om 229 žilod lidnoihe ližaks, niišpäi kaks' oma sured žilod.
Eläjad.
Vn 2011 Mad'jaranman rahvahanlugemižen mödhe agjan ristitišt oli 316 137 eläjad, vl 2015 — 312 084 eläjad. Kaikiš suremb eläjiden lugu oli 368 183 ristitud vl 1960.
Uskondan mödhe (2011): riman katolikad — 53,1 %, kal'vinistad — 6,7 %, lüteranižusen polenpidajad — 1,8 %, grekan katolikad — 0,2 %, toižed uskojad — 1,2 %, religijatomad — 11,2 %, ateistad — 1,0 %, märhapanendata — 24,8 %.
Nograd (agj)

Nograd ( [ˈnoːɡraːd]) om agj Mad'jaranman pohjoižes. Sen administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Šal'gotarjan.
Geografijan andmused.
Agjan territorii om mägikaz, massivad oma Matr, Böržön', Čerhat. Znamasine om Ipel'-jogi ( 232 km pitte, Dunain hura ližajogi), jokseb Slovakijan röunmadme 140 kilometrad.
Röunatab Slovakijanke pohjoižes i valdkundan nenidenke agjoidenke: Boršod-Abaui-Zemplen sijadase pohjoižpäivnouzmaižes čogas, Heveš levigandeb suvipäivnouzmas, Pešt om suvipäivlaskmas.
Pind om 2 545,48 km².
Administrativine jagand.
Nograd-agj jagase kudeks jarašaks (rajonaks). Edel vn 2013 administrativišt reformad kuz' kišteršegad (rajonad) oli niiden sijas. Severziden-se rajoniden pindad oliba vajehtadud vähän reforman aigan.
Lidnad.
Neciš agjas om kuz' lidnad:
Agjas om 125 žilod lidnoiden ližaks, ei ole surid žiloid.
Eläjad.
Vn 2011 Mad'jaranman rahvahanlugemižen mödhe agjan ristitišt oli 202 427 eläjad, vl 2015 — 195 923 eläjad. Agjan kaikiš suremb ristitišt oli 235 675 eläjad vl 1960 i 240 251 eläjad vl 1980
Uskondan mödhe (2011): riman katolikad — 55,4 %, lüteranižusen polenpidajad — 3,9 %, kal'vinistad — 2,1 %, grekan katolikad — 0,2 %, toižed uskojad — 1,8 %, religijatomad — 12,2 %, ateistad — 0,9 %, märhapanendata — 23,5 %.
Baran'j (agj)

Baran'j ( [ˈbɒrɒɲɒ]) om üks' Mad'jaranman agjoišpäi. Sen administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Peč.
Geografijan andmused.
Agj levitase valdkundan suvipäivlaskmas. Läz kaik Mad'jaranman hilen löudmižsijad oma keskitadud Baranj-agjas. Pohjoižes om kattud mecoil mägid, tazangištod oma suves i päivnouzmas.
Röunatab koumenke agjanke: Šomod'-agjanke päivlaskmas i lodehes, Tol'n levigandeb pohjoižes i pohjoižpäivnouzmas, Bač-Kiškun om päivnouzmas, mugažo om valdkundröunad Horvatijanke suves Dunain oigedme Drav-ližajogedme. Dunai om agjan päivnouzmaižeks röunaks.
Klimat om päivoikaz Keskmeren. Termaližiden purtkiden sur' lugumär om olmas agjas.
Pind om 4 429,59 km².
Administrativine jagand.
Baran'j-agj jagase kümneks jarašaks (rajonaks). Edel vn 2013 administrativišt reformad ühesa kišteršegad (rajonad) oli niiden sijas.
Lidnad.
Neciš agjas om nell'toštkümne lidnad:
Baran'jas om 301 žilod lidnoihe ližaks.
Eläjad.
Vl 2001 agjan ristitišt oli 407 448 eläjad, vl 2015 — 371 110 eläjad. Kaikiš suremb eläjiden lugu oli 432 617 ristitud vl 1980.
Rahvahad (2001, kaks'jaižidenke vastusidenke): mad'jaralaižed — 92,2 %, saksalaižed — 5,6 %, čiganalaižed — 2,6 %, horvatijalaižed — 1,8 % i toižed rahvahad. Baran'j om agj rahvahanvähembusiden kaikiš surembanke lugunke, kaks' kerdad enamba mi keskmäras valdkundadme, heiden keskes Mad'jaranman saksalaižiden 34 % i suvislavilaižiden 32 %.
Vaš

Vaš ( [ˈvɒʃ]) om üks' Mad'jaranman agjoišpäi. Sen administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Sombathel'.
Geografijan andmused.
Agj levigandeb valdkundan päivlaskmas. Päivlaskmas om Köseg-mägid, tazangištod levitasoiš päivnouzmas. Rab-jogi (Dunain oiged ližajogi) ristikoičeb kaiked agjad i jokseb suvipäivlaskmaspäi pohjoižhe. Severz'-se lebutahoid ratas termaližil vezil.
Vaš-agj röunatab koumenke agjanke: D'jor-Mošon-Šopronanke pohjoižes, Vesprem-agj levigandeb päivnouzmas, Zal-agj om suves. Mugažo röunatab Slovenijanke i Avstrijanke (Burgenland-federacijanma) päivlaskmas.
Pind om 3336,14 km².
Administrativine jagand.
Vaš-agj jagase seičemeks jarašaks (rajonaks). Edel vn 2013 administrativišt reformad ühesa kišteršegad (rajonad) oli niiden sijas.
Lidnad.
Neciš agjas om koumetoštkümne lidnad:
Vašas om 203 žilod lidnoihe ližaks, ei ole surid žiloid.
Eläjad.
Vn 2011 Mad'jaranman rahvahanlugemižen mödhe agjan ristitišt oli 256 629 eläjad, vl 2015 — 253 997 eläjad, lidnalaižed ottas nell' seičemendest. Kaikiš suremb eläjiden lugu oli 283 070 ristitud vl 1949 i 285 498 ristitud vl 1980.
Uskondan mödhe (2011): riman katolikad — 58,7 %, lüteranižusen polenpidajad — 5,9 %, kal'vinistad — 2,8 %, grekan katolikad — 0,1 %, toižed uskojad — 0,8 %, religijatomad — 5,3 %, ateistad — 0,7 %, märhapanendata — 25,7 %.
Zal (agj)

Zal ( [ˈzɒlɒ]) om üks' Mad'jaranman agjoišpäi. Sen administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Zalaegerseg.
Geografijan andmused.
Agj levigandeb valdkundan suvipäivlaskmas. Om nimitadud Zalanjogen mödhe. Balaton-järven päivlaskmaine čoga om agjan päivnouzmas.
Zal röunatab koumenke agjanke: Vašanke lodehes i pohjoižes, Vesprem-agj levigandeb pohjoižpäivnouzmas, Šomod'-agj om päivnouzmas i suvipäivnouzmas. Mugažo agj om röunoiš Horvatijanke i Slovenijanke suvipäivlaskmas.
Pind om 3 783,89 km².
Vspäi 1937 agj šingotase kivivoin da londuseližen gazan samižel i ümbriradmižel. Sadas termaližid vezid pal'hiš kivivoin mareiguišpäi da kävutadas niid lebutahoil.
Administrativine jagand.
Zal-agj jagase kudeks jarašaks (rajonaks). Edel vn 2013 administrativišt reformad ühesa kišteršegad (rajonad) oli niiden sijas.
Lidnad.
Neciš agjas om kümne lidnad:
Lidnoihe ližaks, Zalas om 248 žilod, niišpäi kaks' oma sured žilod.
Eläjad.
Vn 2011 Mad'jaranman rahvahanlugemižen mödhe agjan ristitišt oli 282 179 eläjad, vl 2015 — 277 290 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt oli 317 145 eläjad vl 1960 i 317 298 eläjad vl 1980.
Rahvahad (2011, kahtenvuiččidenke vastusidenke): mad'jaralaižed — 85,5 %, čiganalaižed — 2,5 %, horvatijalaižed — 1,1 %, toižed rahvahad — 1,2 % (saksalaižed päpaloin), rahvahuden ozutandata — 13,5 %.
Uskondan mödhe (2011): riman katolikad — 62,7 %, kal'vinistad — 2,5 %, lüteranižusen polenpidajad — 1,4 %, grekan katolikad — 0,1 %, toižed uskojad — 0,8 %, religijatomad — 8,2 %, ateistad — 0,8 %, märhapanendata — 23,5 %.
Tol'n (agj)

Tol'n ( [ˈtolnɒ]) om üks' Mad'jaranman agjoišpäi. Sen administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Seksard.
Geografijan andmused.
Agj levigandeb valdkundan suvipäivlaskmas, Dunain oiktal (päivlaskmaižel) randpolel. Röunatab nellänke agjanke: Baran'janke suves, Šomod' om päivlaskmas, Fejer levigandeb pohjoižes, Bač-Kiškun om päivnouzmas.
Pind om 3 703,16 km². Reljef om alangoikaz päivnouzmas, om kukhid keskuzpalas. Mad'jaranman üks'jäine atomelektrostancii radab agjas, sen jändusiden varažom sijadase täs-žo.
Administrativine jagand.
Tol'n-agj jagase kudeks jarašaks (rajonaks). Edel vn 2013 administrativišt reformad viž kišteršegad (rajonad) oli niiden sijas.
Lidnad.
Neciš agjas om üks'toštkümne lidnad:
Lidnoihe ližaks, om olmas 98 žilod Tol'nas, niiden kesken viž oma sured žilod.
Eläjad.
Vn 2011 Mad'jaranman rahvahanlugemižen mödhe agjan ristitišt oli 230 361 eläjad, vl 2015 — 225 936 eläjad. Vl 1949 agjan eläjiden lugu oli 275 644 ristitud, siš aigaspäi ristitišt poleneb (päiči vn 1980 rahvahanlugemišt, konz se ližadui i oli 266 273 ristitud).
Rahvahad (2011, kahtenvuiččidenke vastusidenke): mad'jaralaižed — 84,5 %, saksalaižed — 4,4 %, čiganalaižed — 3,8 %, toižed rahvahad — 0,6 %, rahvahuden ozutandata — 13,9 %.
Uoker Pol

Pol Uil'jam Uoker IV (; sünd. 12. sügüz'ku 1973, Glendeil (Kalifornii), AÜV — kol. 30. kül'mku 2013, Santa Klarit, Kalifornii, AÜV) oli tetab amerikalaine akt'or da model'.
Biografii.
Oli sündnu vl 1973 Kalifornijha, irlandijalaiž-amerikalaižhe kanzha. Openzihe Hristanuskondaližes školas San Velliš, i edelespäi — Kalifornijan kolledžas (meribiologaks), no jäi opendusen kinočomamahtha tartten melel. 
Ezmäine rol' «sures kinos» oli Bennettan-"professoran" rol' «Monstr škapaspäi»-fil'mas (1986). Hänen kaikiš tetabamb kinomel'kuva — O'Konnoran Brajanan rol' Forsaž-fil'mfranšizas, kudamban täht hän om fil'mdanus vozil 2000 — 2013.
Vl 2013 kül'mkun 30. päiväl Pol pölištui avtokatastrofas, sebranikan avtos. Hänelpäi jäi tütär Midou Rein.