Bijsk

Bijsk ( [bʲijsk], [ɟaʃ-tura]) om Venäman lidn da municipaline ühtnik (lidnümbrik) Sibirin suves, Altajan randan päivnouzmas. Se om Bijskan rajonan administrativine keskuz mugažo (ei mülü rajonha). Om lidnaks randan alištusenke, randan kahtenz' surtte lidn eläjiden lugun mödhe, tedolidn, avtoteiden sol'm.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1709 kuti "Bikatunin lidnuz" () Bij- i Katun'-jogiden ühthejoksmusen randal Suren Petran käskön mödhe lidnusen sädandas Obin joginiškanno. Vl 1710 džungarijalaižed polttiba lidnust. Vl 1718 uden Bikatunin lidnusen aluz om pandud 20 kilometras Bijan ülezjogen. Vl 1732 udesnimitihe sidä "Bijan lidnuseks" oficialižikš faktižen sijadusen mödhe. Se sai lidnan statusad vl 1782 nügüdläiženke nimenke. Alusenpanendan molembad sijad mülüdas lidnümbrikho nügüd'aigan.
Bijsk šingotase himižen i farmaceftižen sarakon tegimil, mašiništonsauvomižel (ladimed, lämbitamižmašiništ), sauvondmaterialiden tehmižel (raudbeton, stökolplastik), sömtegimištol (leib, surmiden fasuimine, voitegim).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Bii-jogen randoil (, 301 km pitte, Obin oiged joginišk), oiktal randal tobjimalaz. Matkad Barnaulhasai om 131 km orhal lodeheze vai 165 km avtotedme, mugažo raudte ühtenzoitab lidnoid.
Klimat om terav kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +3,2 C°, kezakun-elokun +17,8..+20,5 C°, tal'vkun-uhokun −12,6..−13,9 C°. Ekstremumad oma −51,8 C° (viluku) i +38,9 C° (heinku, eloku). Kezaaigan minimum om −2,1 C° (eloku), tal'vaigan maksimum om +10,8 C° (tal'vku). Ei voi panda halad heinkus vaiše. Paneb sadegid 548 mm vodes, enamba kezakus-elokus (56..64 mm kus) i kül'mkus (54 mm), vähemba vilukus-keväz'kus (25..32 mm kus).
Tobmuz.
Kaik nell' žilod mülüdas lidnümbrikho Bijskan ližaks: Nagornii (7777 rist. vl 2012), Fominskoje (1273 rist. vl 2012), Odincovk ( 401 eläjanke), Žavoronkovo (113 rist. vl 2012). Lidnümbrikon pind — 291,67 km².
Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline lidnan Administracijan pämez' om Aleksandr Studenikin (kezaku 2017 — tal'vku 2022). Lidnan Dum kogoneb 30 deputataspäi, valitas heid videks vodeks. Lidnan Duman ezimez' om Sergei Lareikin vn 2017 tal'vkuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 210 115 ristitud, lidnümbrikon — 219 328 ristitud. Vn 2021 rahvahanlugemižen mödhe lidnan ristitišt oli 183 852 eläjad, lidnümbrikon — 191 963 eläjad. Vl 2017 kaik 203 108 ristitud elihe lidnas i 212 834 ristitud kaikes lidnümbrikos. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 230..235 tuhad eläjid vozil 1987−1994 (235 tuh. rist. vll 1991−1992).
Rahvahad (enamba 0,4 %): venälaižed — 94,7 %, ukrainalaižed — 1,1 %, saksalaižed — 0,9 %, azerbaidžanlaižed — 0,4 %, totarlaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 2,5 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kahesatoštkümne pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: Pühän Jumalanmaman Emäganpäivän kafedraline päjumalanpert' (om letud vll 1897−1903), ph. Aleksandr Nevalaižen päjumalanpert' (om saudud vll 1900−1905), Pühän Jumalanmaman Katken päjumalanpert' Makarijan-Katken-jumalankodiš (sätihe vll 1996−2011), kaks'toštkümne jumalanpertid, kaks' kodijumalanpertid i üks' časoun'. Niiden ližaks Eläban Eziauguižen Stroican päjumalanpert' i koume jumalanpertid ei ole kaičenus. Islamanuskojiden sebr om registriruidud lidnas, no pühäpertita.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad.
Transport.
Avtobusad, tramvaid (15 maršrutad) i maršruttaksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Kaks' avtotesildad ühtenzoittas Bii-jogen randoid lidnan territorijal. "Bijsk"-raudtestancii om avaitud vspäi 1914. Jogiport radab.
Lendimportan rad jätksihe vll 1953−2009, om konservacijas.