Jaransk

Jaransk (, ) om Venäman lidn Kirovan agjan suvipäivlaskmas. Lidn om Jaranskan rajonan i sen Jaranskan lidnankundan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan alusenpanendan oficialine voz' om 1584, nimitihe Jaran'-jogen mödhe. Saudihe lidnust. Eläbzdusen jumalankodi mainitase vspäi 1652. Sai makundan lidnan statusad vl 1780.
Jaransk šingotase mehanižel tegimel i mecan ümbriradmižel, mugažo «Rosinka»-sömkombinat, omblendfabrik, vedimdepo, lindunedheotand i tipografii ratas lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan keskuzpalan pohjoižes, Jaran'-jogen molembil randoil (151 km pitte, , lodehline marin kel': "Йӓрӓҥ", Vätkan oigedpol'ne bassein), 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad agjan Kirov-pälidnhasai om 180 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 220 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Sovetsk 72 km päivnouzmha orhal vai 87 km avtotedme, Joškar-Ol (Mari Elan Tazovaldkund) 74 km suvhe orhal, 83 km «Vätk»-avtotedme vai raudtedme, Šahunj (Alalidnan agj) 86 km päivlaskmha-lodeheze orhal vai 101 km avtotedme.
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +3,3 C°, kezakun-elokun +15,9..+18,9 C°, tal'vkun-uhokun −9,3..−11,5 C°. Paneb sadegid 564 mm vodes, enamba kezakus-elokus (63..76 mm kus), vähemba uhokus-sulakus (28..31 mm kus).
Tobmuz.
Visokovo-žilo (158 rist. vl 2010) i 17 küläd mülüdas lidnankundha Jaranskan ližaks, niiden keskes koume oma kaikenaigaižeta ristitištota. Lidnankundan pind — 690,46 km².
Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeližed lidnan pämehed oma Nikolai Zikov ("Николай Зыков", kezaku 2018 — kezaku 2023), Denis Ikonnikov (2012 — semendku 2018, vspäi 2018 radab Jaranskan rajonan pämehen). Lidnan Duman ezimez' om Mihail Vančugov vn 2022 redukuspäi. Edeližed lidnankundan Duman ezimehed oma Galina Caregorodceva (sügüz'ku 2020 — reduku 2022), Sergei Konovalov (reduku 2017 — eloku 2020).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 17 523 ristitud, lidnankundan — 18 041 ristitud, rajonan kaks' koumandest, vn 2021 lidnan — 14 284 ristitud. Vl 2017 kaik 16 106 ristitud elihe lidnas i 16 756 ristitud kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 20..21 tuhad eläjid vll 1989−2001 (21 700 eläjad vll 2000−2001).
Ortodoksižen hristanuskondan seičeme pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: Jumalanmaman Emäganpäivän kafedraline päjumalanpert' (1798), Eläban Eziauguižen Stroican päjumalanpert' (om letud vll 1845−1857, kellčuhunduz vll 1878−1889), kaks' jumalanpertid, kaks' kodijumalanpertid i časoun'. Niiden ližaks kuz' pühäpertid ei ole kaičenus: Spasan Toižetamižen päjumalanpert' (oli vll 1817−1950), koume jumalanpertid i kaks' časounäd.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, koume keskškolad (nomer 1, 2, 3), čomamahtoiden škol, sportškol. Jaranskan tehnologine tehnikum (alusenpanend vl 1873) om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Transport.
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas da rajonas, kaks' maršrutad om lidnadme i kümne rajonadme.
"Jaransk"-raudtestancii radab vspäi 1976, se om 180-kilometrižen sarakon lopstancijaks Tatarstanan "Zelönii Dol"-stancijaspäi («Vihand alangišt»), se sarak läbitab Joškar-Olad. Vl 2023 ei olend passažirlikundad stancijal. Raudten sauvond Kotel'ničhusai om vaiše planoiš, se ühtenzoitiži Transsiban pohjošt i suvišt sarakoid.