tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Jet Airliner

«Jet Airliner» ("Reaktivine lendim") om Modern Talking:an ühtenz' pajo videndes «Romantic Warriors»-al'bomas (vn 1987 kezaku) i ühtennimine singl, kudamb om pästtud sen-žo voden semendkul.
Pajon tekst om anglijan kelel. Eziauguine variant om sintipop-žanras, 4:21 hätkte. Saihe seičemendehe sijahasai Saksanman hitparadas.
Don't Worry

«Don't Worry» ("Ala holdu") om Modern Talking-duetan koumanz' pajo videndes «Romantic Warriors»-studijanal'bomas (1987). Pajon tekst om anglijan kelel.
Ühtennimine singl om pästtud vaiše Ispanijan torgusen täht. «Don't Worry»-butlegsingl (nell' trekad) om pästtud 2001-ndel vodel, DJ RavL Pol'šanmaspäi tegi remiksoid siš.
Eländpunkt

Eländpunkt om mitte-se sija vai taho, kus ristitud elädas, kaikenaigašti vai pordaigaližešti (kahtendes statjas voz'aigoidme, no joga vodel). Järgtaho tobjimalaz, kogoneb pertišton eländkodišpäi mapalal.
Tärtuz kävutase geografijas, statistikas i arheologijas.
Toižendad.
Erazvuiččed eländpunktoiden toižendad oma ičeze suruden i eläjiden lugun mödhe:
da toižed.
Kaikes mail'mas jagadas eländpunktoid kahteks kategorijaks: külähižed i lidnalaižed. Küläeländpunktan päerinend lidnalaižespäi om ristitišton enambusen otand maižandushe, sen tagut erased küläd oleldas suremb mi lidnad eläjiden lugun mödhe.
Territorijan üks' eländpunktoišpäi om sen administrativižeks keskuseks, valdkundan — pälidnaks.
Südäin.
Eländpunkt mülütab eländpertištod, tegimišton, torguindan i socialižen holitesen sauvusid, niiden tehnologišt infrastrukturad (ted, takaižed, randirdad, elektro- i veziverkod, fansistem), lebusferad (sportlavuded, muštnikad, puištod i uitod).
ÜRO:n ühtnend.
ÜRO:n Päassamblei vahvišti Mail'man Habitat-päivän, oigendase vspäi 1986. Sil päiväl aigtegod oleskeldas, vedatadas tarkust eländpunktoiden problemoihe i ristituiden elämižen arvoimižihe.
Tematine konferencii tegese mail'man ühtes suriš lidnoišpäi. Anttas kaht premijad parahimas paremboičijas projektas: Pohjoižen i Suvižen mapoliškoiden täht.
Eländpunktad Venämas

Voziden 2002 da 2010 rahvahanlugemižiden mödhe eländpunktoiden lugumär Venämas jagoihe ninga:
Kaikutte eländpunkt om OKATO:n klassifikacijan objekt ičeze nomeranke. Erasiden lidnanvuiččiden žiloiden ristitišt lugese külähižeks, ku se om ottud maižandushe tobjimalaz.
Vl 2010 kaik oli 1100 lidnad, niišpäi viden kudendest (936) ristitišt oli vähemb mi 100 tuhad eläjidenke. Kümne kaikenaigašt eläjad da sen vähemba elädas küläeländpunktoiden läz nelländeses (23,6%, Federacijan Lodehližes i Keskümbrikos päpaloin), sen ližaks 12,7% küläeländpunktoid oma kaikenaigaižeta ristitištota (muga nimitudud «kezaküläd»).
Täuz'kudan'

Täuz'kudan' vai ünäine kudmaine () om Kudmaižen faz, konz Päiväižen i Kudmažen ekliptižiden pidusiden erižlugu om 180°.
Nedalin aigan Kudmaine näguse läz täudeks diskaks. Severz'-se časud kuvahaižid Kun pindal ei ole, i tähtazmär om kaikiš lujemb, loštabuz sase −12,7m-znamoičendhasai.
Täuz'kudan' om optimaline aig Kudmaižen astronomižiden kaclendoiden täht. Faz zavodiše kerdan 29,5 päiväs (läz kalendarine ku).
Kudmaižen fazad

Kudmaižen fazad — Kudmaižen pidatusen Päiväižel olendad, kudambad toižetasoiš periodižešti.
Kudmaine läbitab mugoižid pidatusen fazid:
Uden kuden röunaine sirdase hurale kaiken. Edel täuz'kudant kudmaižen nägui vauktustadud pind (kudmavauktuz) ližadub, ka nimitadas sidä pordod "üläkuks" i pagištas, miše ku kazvab. Täuz'kudamen jäl'ghe ku töndub "alakuhu" (ehtastab) i kuštab vähemba.
Reverse

«Reverse» ("Vastkarin") om MoRandi-muzikgruppan debütine al'bom. Se om pästtud 2005-ndel vodel i sai tetabut Evropas.
Gruppan ezmäine «Love me»-singl om pästtud vl 2004. Toine singl al'bomaspäi om «Beijo».
Mind Fields

«Mind Fields» ("Melen avaruz") om romanijalaižen MoRandi-muzikgruppan kahtenz' studijanal'bom. Se om pästtud 2006-ndel vodel.
Kaks' singlad oma pästtud al'boman pajoile sil-žo vodel: "Falling Asleep" i "A La Lujeba", molembad saiba ezmäižen sijan Romanijan čartoiš.
N3xt

«N3xt» ("Jäl'gh1ne") om MoRandi-muzikgruppan koumanz' studine al'bom. Se om pästtud 2007-ndel vodel.
Zebra

«Zebra» ("Zebr") linniži MoRandi-popmuzikgruppan nelländeks studijanal'bomaks, no tähäsai (2021) om vaiše singloid romanijalaižes duetaspäi. Joga pajo neciš ezimeletadud al'bomaspäi om pästtud singlaks. Ezmäižed koume kompozicijad oma pästtud «Best of Morandi»-kogoduses.
Moga Marius

Marius Moga (mugažo romanijan kelel; sünd. 30. tal'vku 1981, Alba Julii, Romanii) om romanijalaine pajatai, prodüser da muzikankirjutai, MoRandi-kollektivan ühtnii.
Ropča Andrei

Andrei Štefan Ropča (; sünd. 23. semendku 1983, Pitešti, Romanii) om romanijalaine pajatai, MoRandi-kollektivan ühtnii.
Jessica Jay

«Jessica Jay» om italine popmuzikan projekt SAIFAM-leiblal Milanaspäi, om olmas vspäi 1992. Severz'-se sessijanpajatajid om «Džessika Džei»-psevdonimanke. Kaikiš tetabamb pajo — «Casablanca».
In the Garden of Venus

«In the Garden of Venus» ("Veneran sadus") om Modern Talking-diskomuzikgruppan kudenz' al'bom. Se om pästtud voden 1987 30. päiväl kül'mkud.
Gruppan jäl'gmäine pästtud vinilal al'bom i jäl'gmäine änetadud ühtheze edel vn 1987 čihodamišt. Prodüserad oma Diter Bolen i Luis Rodriges. Al'bom oli satusetoi kommertižikš, «In 100 Years...»-singl sai vaiše 30. sijad Saksanman čartas. Reliz oli tehtud gruppan tedotadud čihodamižen jäl'ghe jo, ei olend edenendan kampanijad. Lavastused oliba voimusetomad duetan ühtnijoiden erižmel'žusiden tagut, Bolenan soližen projektan zavodindan tagapäi i Tomas Andersan pahan reputacijan taguiči sil kurol.
In 100 Years...

«In 100 Years...» ("100 vodes päliči...") om Modern Talking-duetan ezmäine da jäl'gmäine (10nz') pajo kudendes «In the Garden of Venus»-studijanal'bomas i ühtennimine singl. Ned oma pästtud 1987-nden voden kül'mkus.
Pajon tegii i singlan prodüser om Diter Bolen. Sen tekst om sätud anglijan kelel. Singl om änetadud Gamburgas, videoklip pajole om fil'mdüd Münhen-lidnas. Pajon edestuz starinoičeb opalaššes tulijas aigas.
It's Christmas

«It's Christmas» ("Se om Raštvad") om Modern Talking-muzikgruppan videnz' pajo kudendes «In the Garden of Venus»-studijanal'bomas (1987).
Pajon tekst om kirjutadud anglijan kelel. Kompozicijan original om sätud sintipop-žanras.
Singl om pästtud sil-žo vodel, da vaiše Danijha.
Locomotion Tango

«Locomotion Tango» ("Tango likundas") om Modern Talking-duetan kahesanz' pajo kudendes «In the Garden of Venus»-studijanal'bomas (1987).
Pajon tekst om sätud anglijan kelel. Kompozicijan tegii i singlan prodüser om Diter Bolen. Originaližen pajon žanr om sintipop.
Singl om pästtud sil-žo vodel, da vaiše Danijha i Pol'šanmaha.
Mangostan

Mangostan () om tropine igähižvihand pu Kluzijanvuiččed-sugukundaspäi.
Leviganduz.
Kazmuz libub Azijan longibokaspäi.
Kazvatadas maižanduzkul'turaks Suvipäivnouzmaižes i Suves Azijas, Keskuzamerikas, Afrikan ekvatorialižiš maiš.
Ümbrikirjutand.
Pu om muzaburanke korenke, piramidanvuitte nägu, kazvab 25 metrhasai. Nored lehtesed oma ruskedvauvhad, täuz'kaznuden lehtišton üläh om muzavihand, pakuižvihand alahaspäi. Lehtez om ellipsanvuitte, 9..25 sm pitte i 4,5..10 sm levette.
Mangostan tob ploduid 9..20-voččes igäspäi. Plod om 3,4..7,5 sm surtte. Sen ruskedsinine kor' om santimetrhasai sankte i pagan. Plodun südäin om vauged södab, muiged da maged magul, kogoneb nelläs..kahesas doläspäi. Äikerdoičese plodun semnil päpaloin, vegetativine äikerdoičend om jüged.
Kävutand.
Kazvatadas ploduihe näht, niiden segmentad oma södabad veresikš, päiči semnid. Südäin sättub konserviruindale, verez südäivezi om populärine mugažo.
Lehtesiden i koren unotez kävutase uitod vaste i polenemha hibjan lämut rahvahanmedicinas. Om äi ksantonoid kores i ploduiš, ka kävutadas kuivatud niid kosmetikan tehmižes.
Il-86

Il-86 (; mödhe — Camber «kid'žor», «pöngel'») om «Il'jušin:an» levedfüzeläžine passažirlendim nellänke likutimenke. Ezmäine kodvlenduz oli 1976-nden voden tal'vkul. Kaik om pästtud 106 lendint Voronežan aviategimel vhesai 1997. Ottihe kävutandha vozil 1980−2011.
Lendimen variantad — Il-80 i Il-96.
Hydnellum peckii

Hydnellum peckii om koiransen' Bankerižed-sugukundaspäi ("Bankeraceae").
Senen pähuden suruz om 6,5 santimetrhasai. Sai nimitust amerikalaižen Čarl'z Horton Pek-mikologan (1833−1917) kanzannimen mödhe.
Kazvab vaiše sügüzel kavag'mecoiš, üksin i kogoil, eläb simbiozas kavag'puiden juridenke. Eziauguine areal om Pohjoižamerikan venon vönen päivlaskm. Nügüd'aigan sen' putub mugažo Evropas (Italii, Saksanma, Šotlandii), Korejas i Venäman Burätii-regionas.
Sen' om karged lujas, sidä kesken kuivatud olendas, no eile toksine, heimon toižiden erikoiden erineden. Ottas sauvondmujutimeks. Micelii levineb koumhe metrhasai nägujas senespäi i voib kogota radioaktivišt cezii-137-izotopad 9 procenthasai ičeze mülün mödhe, ka sättub puhtastamha mahusen üläšoidud kümne santimetrad sankte.
Natal'ja

Natal'ja (vepsän kelel — Natoi, Natku, Tal'a) om naižiden nimi. Se om hristianiženke augotižlibundanke i tuleb latinan "Natalis Domini"-sanoišpäi «om sündnu Raštvoiden aigan», "natalis" — «kodikaz».
Valerija

Valerija om naižiden nimi, tuleb latinan kelen sanaspäi "valeo" — «olda tervhen». Sil om mugoi-žo tüvi, kuti mehiden nimel Valerii.
Pondal

Pondal ( vai "Пондальский погост", ) om vepsän külišt da sen keskuz kaikenaigaižeta ristitištota Venäman Vologdan agjas, sen Babajevon rajonan pohjoižes.
Enamba mi 300 pertid 1500 vepsläiženke eli külištos 20. voz'sadan augotišes. Erased kümenikad kanzoid sirtihe Irkutskan agjaha 1920-nzil vozil i panihe ühtennimižen külän alust. Vaiše üks' külä Vologdan agjan Pondlas om elänzoittud nügüd'.
Külän muzei edestab vepsän verolišt kul'turad.
Surmanvänd

«Surmanvänd» (; venäkel'žes versijas — "Смертельная игра" vai "Марионетки теней") om voden 2007 amerikaine triller. Režissör — Maikl Uinnik.
Stal'fel't Pernilla

Karin Pernilla Margareta Stal'fel't (; sünd. 22. uhoku 1962, Uppsal, Ročinma) om ročilaine pirdai, kirjutai da opendai Stokhol'man Moderna Museet:as. Astrid Lindgrenan premijan laureat (2004).
Vepsänma

Vepsänma (vai Vepsii) om istoriž-geografine agj Venäman lodehes (öbokas), vepsläižiden eziauguine eländtahond.
Rahvahan istorine tahond om kaičenus tähäsai. Sijadase neniš regioniš: Karjalan Tazovaldkundan suvi, Leningradan agjan päivnouzm da Vologdan agjan päivlaskm. Ühthine vepsän administrativine ühtnik ei olend sätud tähäsai, Vepsän nacionaline ümbrik jäi 1930-nziden voziden planoiš vaiše.
Territorii om järvekaz, harakterizuiše äjil soil i mecoil, transportteiden vajagudel, ristitišton penel lugumäral. Vepsän ülüz om londuseližeks vezijagandröunaks Baltijan i Kaspijan meriden basseinoiden keskes. Znamasižed järved oma Änine, Ladog i Vaugedjärv (Valgjärv), joged oma Ojat' i Süvär'.
Istorižes agjas eläb koumen paginan vepsläižid. Paginoiden territorijad levitasoiš penel keskustal toine toižespäi, om mecoid i eländpunktoid venälaižiden enambusenke niiden keskes. Vspäi 1928 suvivepsläižiden pala sirdi Sibirihe (Kemerovon, Irkutskan agjad) päzutamhas kollektivizacijaspäi. Om vepsläižiden joukuid enččedme NSTÜ:dme, Ukrain om toine valdkund vepsläižiden oficialižen lugun mödhe.
10,5 ballad Rihteran pordhišton mödhe

«10,5 ballad Rihteran pordhišton mödhe» (, venäkel'žes versijas — "10,5 баллов по шкале Рихтера") om voden 2004 amerikaine tedoliž-fantastine kaks'serine fil'm. Režissör — Džon Lafija.
Miller Aleksei

Aleksei Borisovič Miller (; sünd. 31. viluku 1962, Leningrad, Venäman NFST, NSTÜ) om «Gazprom»-kompanijan ohjandusen ezimez' vspäi 2001. Vl 2016 kontrakt om pidetud videks vodeks völ.
Biografii.
Aleksei om sündnu Leningradha, Venäman saksalaižiden kanzha. Openui lidnan keskškolas nomer 330. Vn 1984 Leningradan finansiž-ekonomižen institutan pästnik, vll 1987−1990 oli sen aspirantal, ekonomižiden tedoiden kandidat. Vll 1991−1996 radoi Piterin merijan irdpoližiden kosketusiden komitetas, šingoti lidnan investicižzonoid.
Miller om naižiš kahtenden kerdan, Irina Miller om hänen ak. Kaks' last, poig da tütär.
Navedib heboid i raccastuzsportad. Kacub «Zenit»-futbolkluban vändoid, sikš miše «Gazprom» om kluban päsponsoraks.
Fonetik

Fonetik ( "foni" «kulund») om kelentedon pala, kudamb oppib paginan kulundoid i kelen kulundsüdäint (tavud, kulundühtnendad, kulundoiden ühtenzoitusen čepiižhe käskusenmärižused paginas).
Kel'tedon toižiden paloiden erineden, fonetik tedoidab kelen pagižijoid materialižikš: virkandapparatan radod, kulundnägusiden akustižed pirdad i niiden vasthaotmine kelenkandajil.
Kulundoiden sündundan mehanizman tedoiduz Evropas zavodihe 17. voz'sadal opendamha kurdižlamanoid. Indijas fonetikan šingotez zavodihe 6. voz'sadal EME.
Fonetik tedoidab kulundnägusid kel'sisteman elementoikš, toižiden tedoiden erineden lingvistikan irdpolel. Kulundnägused kätas sanoid da sanundoid materialižeks kulundformaks, niita verbaline kosketuz ei ole olmas. Voib kacelta kelen kulundpol't kahtes aspektas: akustiž-artikulärine i funkcionaližkel'ne, ka fonologii om fonetikan alajaguz.
Jagadas fonetikad nelläks palaks: ühthine, rindatamižen, istorine i ümbrikirjutai.
Vaihišt

Vaihišt om miččen-se kelen vaihiden ühtmuz. Vaihišt om kelen keskpala, se nimitab, formiruib i oigendab tedoid miččiš-se objektoiš vai nägusiš.
Vaihištontedo tedoidab vaihištod.
Miččen taht eläban kelen vaihišt vajehtub, udištase kaikenaigašti: ližatas znamoičendoid, neologizmad tuldas, i erased vanhad sanad lähttas kävutandaspäi. Erištadas vaihišton ližadusen nenid teid: sanoiden sauvond, polisemii, konversii, velgsanad toižiš kelišpäi, lühendusiden sädand, tehtud melel uded sanad.
Klassifikacii.
Kaikuččen kelen vaihišt kogoneb kahtes sures palaspäi: kaikil kelenkandajil kävutadud levitadud sanad (mülüdas kirjankel'he) i specialine vaihišt (professionaližed sanad, socialižed i territorialižed paginad, vanhtunuded da istorižed sanad).
Vaihišt jagase sanoiden südäimen planan mödhe: znamasižed i abusanad, sanad konkretiženke i abstraktiženke znamoičendanke, sinonimad, antonimad, giponimad.
Neičukaine

Neičukaine vai Neidižkuluine, vai Neidižlaps' , om naižsugun laps' täuz'igäižusehesai.
Mitte taht kul'turas neičukaižiden pidand i heiden status oma sidodud sen-žo kundan naižiden statusha ahthas tobjimalaz. Ku naižiden olendsija kul'turas om madalal pordhal mehiden rindataden, ka neičukaižed voidas olda himoičematomikš kazvatajiden täht, i valdkund voib panda vähemb rahoid holitišihe neičukaižiden täht. Ozutesikš, naižsugun lapsiden kirjutandmaht i openduz ei olend znamakahikš hätken aigan. Neičukaižiden kazvatuz vajehtase mail'mas prihaižiden kartte kazvatusespäi (relätivižikš) täudehe suguerigoičendaspäi i genderan ani erazvuiččihe rolihesai.
Prihaine

Prihaine vai Prihačkuluine, vai Prihalaps' , om mužiksugun laps'. Hänen igä om 2..12 vai 14 vot (suguküpsnendan aig), toižin sanoin vagahaižespäi alaigäčuhusai, i om laps'aigan palaks. Lopuks prihaine kändase prihaks.
Prihaižed erinedas neičukaižišpäi muga-žo, kut mehed naižišpäi, hibjan biologijan i melen mödhe. Genderižed erindad oma olmas mugažo, ned oma identifikacii suguičtazvedandan mödhe.
Prihaine zavodib kävuda školha samha kirjoiden lugendan, kirjutandan i matematikan pämahtoid. Hän kacub tathaze i toižihe ezikuvihe, valičeb professijad, miše varatoitta ičeze pereht tulebas aigas.
Lujas golliš maiš erased prihaižed oma ottud lapsiden töhö varatoitmaha toižid kanznikoid. Se tön toižend om kel'tud šingotadud valdkundoiš, tobmuden organad makstas rahaabud.
Neižne

Neižne om nor' naižsugun ristit (person) neičukaižen suguküpsnendan augotišespäi naimiželon zavodindhasai. Pord sättutoitab läz 13-..20-voččele igäle, sen aigan person-alaigäč kändase täuz'kaznudeks i vaumheks sündutada lapsid.
Vaumiž naimiželole neižne kucuse "neičeižeks". Jänu naimiželota naine om "vanh neižne".
Priha

Priha-sanal voib olda kaks' znamoičendad:
Laps'

Laps' om ristit laps'aigan pordos.
Lapsiden kaičendan päiv znamoičese joga voden 1. päiväl kezakud mail'madme.
Lapsihe sidodud vepsän muštatišed.
Erased muštatišed oma ottud «Mi meles, se i keles»-kogodusespäi.
Isinbajeva Jelena

Jelena Gadžijevna Isinbajeva (; sünd. 3. kezaku 1982, Volgograd, Venäman NFST, NSTÜ) om venämalaine sportnik, hüppii anšpuganke, kaks'kerdaine olimpine čempion (2004, 2008), Kezaolimpiadan-2012 bronzvägestai.
Koumekerdaine mail'man čempion avaitud il'mas i nell'kerdaine mail'man čempion honuses, Evropan čempion ičeze disciplinas. Isinbajevan sportivine kar'jer jätksihe vll 1998−2016. Sünduti i kazvatab kaht last.
Jelena seižuti 28 mail'man rekordad hüppindas anšpuganke naižiden keskes. Om Venäman sportan arvostadud mastar-arvonke.
Uz' Okkervil'

«Uz' Okkervil'» () om eländfartal. Se om sauvomas Leningradan agjan Vsevoložskan rajonas, Piterin udes Kudrovo-kaimdailidnas.
Kompleksine territorijan pertišt om planiruidud projektas: 4 päivkodid 800 sijaks, 2 školad 2400 sijaks, sportine tervehtandkompleks, medicinine keskuz.
Okkervil'

Okkervil' om toponim. Se voib znamoita:
1885

1885 (tuha kahesasadad kahesakümne videnz') voz' — järgeline voz', kudamb augotihe nellänz'päiväl grigorianižen kalendarin mödhe.
Explay

«Explay» (venän kirjamil: "Эксплей") om venämalaine kompanii, elektrižiden digitaližiden ladimiden tegii da satai. Tegeb 2005 vspäi Moskvas. Vl 2007 registriruihe ühtennimižen «Explay»-torguindmarkan.
Vspäi 2016 kompanii om mödud britanižele Fly-kompanijale, se om mobiližiden telefoniden tegii.
Siemens A52

«Siemens A52» om 2003-nden voden Siemens-kompanijan mobiline telefon monohromiženke ekrananke. Se om 84 grammad jügutte, GSM 900 / GSM 1800-verkon täht. Ei ole GPRS-, USB-, IrDA- i Bluetooth-tehnologijoid telefonas, mugažo ei ole südäimuštod.
Telefonan form om monoblok. Irdmärad: 109x46x23 mm vai 104x21x46 mm. Litii-ionine akkumulätor, 700 mA·voz', 190 časud varastusen režimas, 360 minutad paginan aigan. Ekran om 101x64 pikseläd. Vižrivine koskmik. SMS-tedotusiden funkcii om olmas.
Modelid-jäl'ghetulijad: «Siemens A55» (2003, om apgreidan voimust C55-modelikš) i «Siemens A56» (2004, om ližan voimust kävutamha C56-modelikš).
Pezendtuhk

Pezendtuhk om pärj sintetine pezendabutuz sobiden sul'čindan täht. Om kodihimijan abutuseks.
Voib vajehtada muilal vai kodimuglal, no todesine vajehtim om pezendgel'.
Nügüd'aigaižed pezendtuhkad kogotas neniš päižiš substancijoišpäi: pindaktivižed substancijad, natrijan karbonat, natrijan silikat, solballast (natrijan sul'fat vai natrijan hlorid harvemba). Toižed komponentad oma vaugištoitandsubstancijad, hajuabutused, ližad pehmitamha vet (ceolitad, citratad, Trilon B), enzimad, muil, mujuližadused čomitamha pezendtuhkad, telustajad redule išttas pindale ližadused, limonmuiktuz kaičemha tuhkan segoitesen muiktusenmärad (pH). Fosfatad tuhkan mülündas oma kel'tud äjiš maiš vspäi 1983 ümbrišton holehe näht, no RVÜ:n maiš kävutadas röunadusita (päiči Ukrainas vspäi 2014).
Pezendtuhkad avtomatižen i käzipezendan täht erinedas ühtel vaiše: «avtomat» mülütab vahton polenijoid substancijoid.
Tatu

Tatu (samoan kelel om "tatau" — «pirdandkuva ristitun nahkal») i sen sädandan tatuiruind-process om hibjan modifikacijan form. Britanine Džeims Kuk-matkadai toi sanad anglijan kel'he, sid' se putui Evropan toižihe kelihe.
Tatuiruind om kaikenaigaižen kuvan panendan hibjaha process. Tegese nahkankatken sijaližen travmiruindan metodal, sen aigan mujutim tose dermha. Kirjad nahkas oleldas pordaigaližed-ki, todas niid painandal vai tatuiruindal kadojidenke mujuidenke. Mujutimed oma toksižed, i niiden sur' lugumär kucub läžundoid, allergijaspäi rakhasai. Tatun čurazund om jüged, sen mahtod oma mehanine, himine i lazeran abul.
Hibjan pirdand tatun abul oli levitadud Amuižes Egiptas (kuvatihe jumaloid), jenisein kirgizlaižil, Amuižes Japonijas (meriolijad). Nügüd'aigan tatuiruind om kuvadamižčomamahton toižend. Tatun panend voib olda kosmetine. Tatu-kuviden äjuz oleleb ogeruzmail'man ezitajil paksus. Udenzelandižel maori-rahvahal tatun tehmine om sakraline verotego. Avraamižed religijad pidadas tatuid negativižešti i lugetas grähkaks.
Tatun nägu i toižend märičese pakitoitajal vai elon i kundan tarbhaičendoil. Amuižen aigan pirtud tatud znamoičiba ristitun klassad. Jagadas tatuid toižendan i stilin, tehmižen mahtusen mödhe. Tatuirui ristit om "tatumastar", "tatupirdai", "tatuartist".
Tualetvezi

Tualetvezi ( [o d(ə) twalɛt]) om hajuveden kebn odav toižend. Kompozicijan (efirvoiden) koncentracii — 4..10 %. Se om segoitadud 80..90%-spirtha.
Haju varadase lühüdan aigan (2–3 časud). Mäneb kävutandale kezal. Kävutihe avaros Rimalaižen imperijan aigan: tehtihe fontanid, pursktihe praznikehtan il'mad, kezakatusid, kodiživatoid. Segoitusen kävutand om levitadud Päivnouzmmas amussai.
Fotoapparat

Fotoapparat om elektrine ladim likumatomiden kuviden satandan da fiksacijan täht vauktusen abul. Kuva kaičese fotoapparatas ripmatomal kandajal — elektročipal vai kerthel.
Fotografijan šingotez zavodihe 19. voz'sadan ezmäižes poles himižiden processoiden uzidenke avaidusidenke. Kommertine liža abuti säta uzid konstrukcijoid. Tegeškanzihe mujufotokuvid 19. voz'sadan kahtendes poles. Ezmäine fotoapparat navedijoiden täht oli «Kodak» vl 1888. Lendimiden leviganduz pani aerofotografijan alust Ezmäižen mail'man sodan aigan, lendandan sured pigused küzuihe vitkotud kuvadust i paremboittud optikad.
Ezmäine digitaline «Fuji DS-1P»-fotoapparat tuli avarho möndha vl 1988 mušton kartanke, se oli tarbhaine oigendamha uzištusiden kuvid Internet-verkon kal't. Nügüd'aigan fotoapparatad tehtas kuvid sädegoičendan toižiš-ki diapazonoiš vauktusen nägujan spektran ližaks.
Maid

Maid om sötainozoluz, amundase imetaiživatoiden emän maidrauguišpäi. Äikomponentine polidispersine sistem, sen tagut nozol olend om.
Maidon londuseline märičine — poigiden imetuz, kuni hö ei voigoi sulata tošt sömäd völ. Maid lugese "reskmaidoks" pol'časud..časun aigan, kuni maidon vendub lüpsandan jäl'ghe (kezal hätkemb).
Ottas maidod nenil živatoil: lehmäd, kozad, lambhad, pedrad, hebod, verblüdad, hirved, oslad.
Mail'man maidon päiv oigendase joga vodel vspäi 2001 1. päiväl kezakud, ÜRO:n FAO pani sidä datad ozutamha maidod tarbhaižembaks sömäks mail'madme. Mail'man školmaidon päiv znamoičese sügüz'kun jäl'gmäižel koumanz'päiväl.
Kävutand.
Lehmän maid mäneb äjiden produktoiden mülündha. Sen tegend om järed tegimišton sarak. Lehmän maidon mail'man tehmine tavaraks oli 701 mln tonnoid vl 2009.
Personad laktozan genetiženke i igäliženke sulamatomudenke, allergijanke maidkomponentoile ei voigoi joda maidod da söda sen produktoid.
Maidon mülündan tehnine reglament kel'dab miččid taht ližadusid maidole edel möndad. Produkt kulutase muite, pasterizuidud, kehundan jäl'ghe (no äi vitaminoid i kaik fermentad kadodas), pudran slokostindas, jomaks čajunke i kofenke.
Sadud maidospäi kazein kävutase sauvondmujuiden i varuitomiden plastmassoiden tehmižes, dermatologižiš voiškiš i hirurgižiš bioklejiš.
Nabutov Kirill

Kirill Viktorovič Nabutov (; sünd. 16. eloku 1957, Leningrad, Venäman NFST, NSTÜ) om venämalaine sportkommentator, lehtezmez', TV-vedai da prodüser.
Kirill om Leningradan valdkundaližen universitetan vn 1979 pästnikan, openui sen žurnalistikan fakul'tetas. Opendusen jäl'ghe oli Leningradan televizijan sportkommentatoran.
Mez' kommentirui vn 2010 Tal'volimpiadan i vn 2012 Kezaolimpiadan avaidamižen, radab Olimpižiden vändoiden TV-kommentatoran Moskvaspäi zavodiden. Vlpäi 2009 hän kommentiruib Zenitan matčoid 100TV-telekalal. Radoi erazvuiččiden TV-oigendusiden vedajaks erazvuiččil TV-kanalil.
Nabutov om naižiš kahtenden kerdan, om kaht poigad.
Nevzorov Aleksandr

Aleksandr Glebovič Nevzorov (; sünd. 3. eloku 1958, Leningrad, Venäman NFST, NSTÜ) om nevondkundaline i venämalaine lehtezmez', TV-vedai i enččel Valdkundaližen Duman deputat (1..4. kucundad, 1993−2007). Nügüd'aigan — publicist, dokumentaližiden kirjoiden sädai, dokumentaližiden fil'miden scenarist, režissör da prodüser.
Vspäi 1983 mez' radoi Leningradan televizijal, vll 1987−1993 hän vedi «600 sekundad»-TV-programad i sai tetabut sen tagut.
Vl 1997 Nevzorov fil'mzi «Častilišče»-fil'man ezmäižen čečenijan voinan polhe.
Aleksandr om ippologan mugažo (heboiden tedai). Heboiden kazvatandan "Nevzorov Haute École"-školan alusenpanii, mastar i näradoičii.
600 sekundad

«600 sekundad» () oli venäkel'ne TV-oigenduz, kudamb mäni efirha NSTÜ:n, sid' Venäman Leningradan televizijal (nügüd'aigan — Videnz' kanal) vozil 1987−1993.
Kümnes minutas vedai (tobjimalaz nece oli Aleksandr Nevzorov) ehti starinoitta päivän päaigtegoiš Leningradas/Piteriš, antta videorivid i kommentarijoid. Toižed vedajad oliba Svetlana Sorokina, Vadim Medvedev, Sergei Gul'aev.
Teleoigendusen reiting oli korged. Se kändihe Perestroika-aigan ühteks simvolišpäi, kontent mülüti tobmuden organoiden znamasišt kritikad.
Oigenduz oli sauptud politikanmehiden telustandan jäl'ghe vl 1993. Väritihe sidä liigas naturalizmas i personaližiden kacegiden propagandan olendas. Teleoigendusen olendan lop tegihe cenzuran pördumižen zavodindaks. Möhemba Nevzorov vei toižid pojavid oigendusid televizijas.
Jablok

Jablok om frukt. Se om jablokpun () södab plod.
Ristit söi mecjablokoid istorijanedeližiš aigoiš völ.
Kazvatand.
Tetas enamba mi kümne tuhad sortuid, kul'turižen ("Malus domestica") i kitajižen ("Malus prunifolia") jablokpuiden päpaloin. Kul'turižiden jablokpuiden kodima om Keskuzazijan suvipäivnouzm. Zavottihe kazvatada jablokoid läz vit tuhad vozid tagaz. Kazvatadas äjid sortuid mail'man venos klimatižes vönes.
Väghine mahuz, il'man ekstremaližen lämuden olmatomuz i veden äjüz oma tarbhaižed kazvatamižes. Jablokoiden kilogramman kazvatand tarbhaičeb läz 700 litrad vet.
Kaikiš järedambad jablokoiden kazvatajad oma Kitai (se-žo niiden järed möi, 40,5 mln tonnoid vl 2020), AÜV (4,6 mln t sil-žo vodel), Turkanma (4,3), Pol'šanma (3,5), Indii (2,7), Italii (2,4), Iran (2,2), Venäma (2 mln tonnoid), Francii i Čili (1,6 mln tonnoid joga).
Mülünd.
Plodun suruz om 5..13 sm. Mülütab C-vitaminad da toižid antioksidantoid. Om äi raudad ploduiš.
Keskmäine jablok söndkuiduiden (stajišton) järgeliženke mülündanke vedab 242 grammad, sen energine arvuz om 126 kilokalorijad.
Kävutand.
Södas küpsikš veresikš, ahavoitud, kuivatud. Kävutadas torhudeks slokostimhä südäivezid, vasad, sidrad, segoitadud jomižid, möuvast, sömližadusid.
Kävutase sömtegimištol avaros, ka sätihe äi sortuid jablokan kaikuččen kävutandan täht.
Frunzen rajon (Piter)

Frunzen rajon () om rajon Piterin keskuzpalas i suvipäivnouzmas.
Istorii.
Rajonan istorine keskuz om Kupčino. Frunzen rajon om sätud vn 1936 9. päiväl sulakud tühjitadud Keskuzrajonan i Smol'ninskii-rajonan paloišpäi, nimitihe Mihail Frunze-sodapämehen kanzannimen mödhe. Om olmas nügüdläižiš röunoiš vspäi 1961, ližatihe Moskvan rajonan palad.
Geografijan andmused.
Rajonan pind om 37,47 nellikkilometrad. Se om läz 11 km pitte i nell'hä kilometrhasai levette. Om ümbärtud Piterin toižil rajonil kaikiš polišpäi:
Seičeme metrostancijad kahtel jonol ratas rajonan territorijal.
Frunzen rajon jagase kudeks ümbrikoks (ende nomerad 71..76): Volkovskoje, nomer 72, Kupčino, Georgijevskii, Aleksandrovskii, Balkanskii.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 401 779 ristitud. Kaikiš suremb rajonan ristitišt oli 407 570 eläjad vl 2015. Kaik 383 799 ristitud eliba rajonas vl 2022.
Rajonan administracijan pämez' om Konstantin Serov vn 2019 uhokuspäi.
Nevan rajon

Nevan rajon () om rajon Piterin päivnouzmas. Nece om üks'jäine rajon, kudamb sijadase Nevan molembil randoil.
Istorii.
Rajonan aluz om pandud Šlissel'burgan tarh-ezilidnan sijas vn 1917 keväz'kus-semendkus nügüdläiženke nimenke. Vozil 1920−1948 nimitihe "Volodarskijan rajon:aks". Vl 1950 Ribackoje-žilo om mülütadud rajonha Leningradan agjaspäi.
Geografijan andmused.
Nevan rajonan pind — 61,79 nellikkilometrad.
Röunatab nenidenke rajonidenke:
Seičeme metrostancijad ratas kahtel jonol rajonan territorijal. Koume sildad ühtenzoittas Nevan randoid: Sur' Obuhovskii sild (om saudud Piterin i Leningradan agjan röunal), Volodarskii-sild i Finländskii-raudtesild.
Rajon jagase ühesaks nimitadud municipaližeks ümbrikoks (ende nomerad 49..57): Nevan zastav (), Ivanovskii, Obuhovskii, Ribackoje, Rahvahaline ("Народный"), nomer 54, Nevskii, Okkervil', Oigedrandaline ("Правобережный").
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 466 013 ristitud. Kaik 546 475 ristitud elihe rajonas vl 2021. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Rajonan administracijan pämez' om Aleksei Gul'čuk vn 2017 kezakuspäi.
Lernu!

Lernu! (vai lernu.net) om äikeline sait rahvahidenkeskeižen esperanto-kelen opendusen täht. Sil voib löuta informacijad esperanton polhe.
Voib säta nenid tegendoid saitan abul: opeta kel't erazvuiččiden kursoiden abul, kävutada grammatikan ümbrikacundad i interaktivižid harjoitusid, antta egzamenad, väta fleš-vändoihe, lugeda i kundelta starinad esperantoks, ümbripagišta erazvuiččid temoid forumoil, kävutada vajehnikad, kundelta muziksädusid i kacta lühüdoid fil'mid esperantoks. Vajehtadas tedotusil toižidenke mehidenke, kudambad mugažo tarttas melel esperantho.
Esperanton "lernu"-sana znamoičeb "«Openda»".
Fly To The Moon

«Fly To The Moon» ("Lenda Kudmaižennoks") om saksalaižen Modern Talking-muzikgruppan 17-nz' pajo ühesandes studižes «Year of the Dragon»-al'bomas (2000).
Pajon tekst om anglijan kelel. Sen tegii om Diter Bolen.
Pajo mülüi air play-čartha Bolgarijas, i oli 17-ndel sijal taholižes hitparadas.
Esperanto

Esperanto om ratud, tehtud meles rahvahidenkeskeine kel'. Sen alused oma sätud vl 1887 kümnevoččen radon jäl'ghe, tegii — varšavalaine Lüdvig Zamengof-sil'mlekar'.
Kelen reguliruindorganzacii om Esperanton Akademii juridižeta registracijata, sen nügüdläine adres om valitud sekretarin eländsija. Akademijan ühtnijoiden vasttused mändas elektronižes formas.
Leviganduz.
Pagižijoiden lugu om üks'..koume millionad ristituid, se om kaikiš populärižemb ratud kirjankel' mail'mas. Voib löuta pagižijoid kaikedme mail'madme, läz 120 valdkundas, enamba kaiked Evropan maiš, Brazilijas, AÜV:oiš i Japonijas.
Esperanto om olmas mamankeleks, mugomiden kelenkandajiden lugu om üks'..kaks' tuhad, koumandes pol'ves erasti.
Äjiš maiš pästtas kirjoid kelel, i voib ostta niid ühtel saital. Läz 250 lugendlehtest i aiglehtest lähteltas mail'madme, internet-televizii radab.
Ümbrikirjutand.
Ezmäine kirj om pästtud vl 1887, nimitase «Lingvo internacia. Antaŭparolo kaj plena lernolibro» ("Rahvahidenkeskeine kel'. Ezisanad i täuz' openduzkirj"). Kirjan lähtend lugese kelen sündundaks. Zamengof-tegijan Esperanto-psevdonim («Toivoi») kändihe kelen nimituseks teravas.
Kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal. Siš om 28 kirjant: A, B, C, Ĉ, D, E, F, G, Ĝ, H, Ĥ, I, J, Ĵ, K, L, M, N, O, P, R, S, Ŝ, T, U, Ŭ, V, Z. Joga kirjam sättub ühtele kulundale vaiše.
Esperanto-kelen znamasižed erinijad pirdad oma toižiden ratud keliden pojavad. Ned oma opendusen koveritomuz kebnan grammatikan i varmdoiden ohjandimiden tagut, neitraližuz (ei ole kesksidoid konkretižhe valdkundha vai etnosha).
Vaihišt baziruiše indoevropižil kelil, om ottud romanižiš i germanižiš kelišpäi päpaloin, om rahvahidenkeskeižid sanoid grekan i latinan kelišpäi. Esperantos om velgsanoid slavižiš kelišpäi.
Keles om kaks' kändod (nominativ, akkuzativ -n-lopindanke), kaks' lugud (üks'lugu, äilugu), ei ole grammatižen sugun kategorijad.
600 (pertiden serii)

«Pert'-laiv» () om NSTÜ:n i Venäman äižiruižiden pertiden (eländkodiden) toižend 600-nden serijan tipižen projektan mödhe.
600-nz' serii oli kaikiš paksumb Leningradas 1970-nzil vozil. «LenZNIIEP» oti pol'šanmašt projektad aluseks. Vozil 1970−1980 nügüd'aigaižembad serijad — 602-nz' da 606-nz' — oma tehtud sen serijan pohjal. Niiden faterad mülüdas ekonom-klassha sekundarižel torgusel. 600-nden serijan pertiden sauvond jatkustub tähäsai lujas ümbriratud projektoiden mödhe.
Rahvahan ühtmuden päiv

Rahvahan ühtmuden päiv () om Venäman valdkundpraznik, kudamb oigetas kül'mkun 4. päiväl joga vodel vodespäi 2005. Om seižutadud Moskvan joudutandan oiktastuseks pol'šanmalaižiš anastajišpäi, kudamb oli vodel 1612; nece oli lujas znamasine aigtego meiden valdkundan istorijas. Om aigastoitud Jumalanmaman Kazanin jumalaižen päivhä.
Necen päivän mugažo «Venälaine marš» ajab, venälaižiden nacionalistoiden jogavoz'ne miting.
Celebrate (The Love)

«Celebrate (The Love)» ("Praznikoiče (ičeze armastust)") om Zhi-Vago-muzikkollektivan kaikiš tetabamb pajo da ühtennimine debütine singl. Se om pästtud 1996-ndel vodel. Pajon tekst om anglijan kelel.
Se om klassine pajo haus-stiliš. Sai satust Evropan maiden muzikčartoiš, edel kaiked Francijan i Šveicarijan.
Grupp pästi singlad-remiksad pajole vl 2002 i sid' čihozi.
Back for Good

«Back for Good» ("Pörduim kerdhaks") om Modern Talking-duetan seičemenz' studijanal'bom. Se om ezmäine al'bom gruppan toštmižsündundan jäl'ghe, om pästtud vn 1998 30. keväz'kus.
Al'bom kogoneb enččiden singloiden 11 pajon versijaspäi, koumes udes remiksaspäi i nelläs udes pajospäi. Sai lujad populärižust Evropan maiš, möihe niihe enamba koumed millionad kopijoid, kompozicijad al'bomaspäi oliba čartoiš 54 nedalid.
You're My Heart, You're My Soul '98

«You're My Heart, You're My Soul '98» ("Sinä oled minun südäin, sinä oled minun heng; 98. voz' ") om Modern Talking-duetan singl da ühtenz' pajo seičemendes «Back for Good»-studijanal'bomas (1998); singl om pästtud voden 1998 16. päiväl keväz'kud.
Om «You're My Heart, You're My Soul»-pajon uz' versii, kudamb om pästtud 1984-ndes vodes «The 1st Album»-al'bomas.
Brother Louie '98

«Brother Louie '98» ("Lui-vell'; 98. voz' ") om Modern Talking-muzikgruppan singl da kahtenz' pajo seičemendes studižes «Back for Good»-al'bomas (1998). Singl om pästtud 1998-nden voden 20. päiväl heinkud, prodüser — Diter Bolen.
Nell' trekad mülüdas singlha: om «Brother Louie»-pajon kaks' ut versijad (sädi Erik Singlton), i originaline kompozicii, kudamb om pästtud koumandes «Ready for Romance»-studijanal'bomas vl 1986. Nellänz' om Cheri, Cheri Lady-pajon vn 1998 versii.
Singl sai populärižust Päivlaskmaižen Evropan maiš (möihe enamba mi 340 tuhad kopijoid Francijas) i Suviamerikan ispanijankel'žiš valdkundoiš.
Brother Louie '99

«Brother Louie '99» ("Lui-vell'; 99. voz' ") om saksalaižen Modern Talking-duetan singl. Se om pästtud 1999-ndel vodel, da vaiše Surhe Britanijha.
Singl kogoneb «Brother Louie»-pajon nelläs udes versijaspäi (remiksad), originaline kompozicii om pästtud koumandes «Ready for Romance»-studijanal'bomas vl 1986. Kaks' remiksad oma tehtud DJ Cappiccio:l i kaks' oma metro-versijad.
Space Mix '98

«Space Mix '98» ("Kosmosmiks, 98. voz' ") om Modern Talking-duetan «megamiks»-singl seičemenden «Back for Good»-studijanal'boman pajoišpäi. Singl om pästtud 1998-ndel vodel.
We Take the Chance

«We Take the Chance» ("Mö riskuim") om Modern Talking-duetan kümnenz' pajo seičemendes «Back for Good»-studijanal'bomas da ühtennimine singl. Ned oma pästtud vl 1998.
Pajon tekst om anglijan kelel. Mal'tan Nacionalistine partii kävuti necidä reklamaks vn 1998 valdkundan generaližiden valičemižiden aigan.
Šarlotk

Šarlotk (, ) om desert, maged pirg pašttud tahthas jablokoišpäi tobjimalaz. Südäin oleleb toižiš-ki fruktoišpäi.
Slokostind.
Šarlotkan receptan idei om ottud anglijalaižiden pudingaspäi. Blöd om sen toižendaks, anttas lämäks. Ottihe kävutamha vanhad leibäd i uden satusen fruktoid.
Kattas forman pohjad pekstud voiš vai muniš leibäl. Pandas vaumitud (möuvhaks vai keittud saharanke) jablokoiden šoidud sen päle. Sid' kattas šoidud märgal leibäl. Voib tehta severz'-se šoiduid. Pašttas šarlotkad päčiš i anttas lämäs nägus jähiženke, lödud kerthuzidenke vai magedan painatosen al.
Alone

«Alone» ("Üks'jäine") om saksalaižen Modern Talking-duetan kahesanz' studine al'bom. Se om pästtud vn 1999 19. päiväl uhokud.
«Alone Tour» om vn 1999 muzikgruppan koncertine tur al'boman pästandan jäl'ghe sen promotiruindan täht.
You Are Not Alone

«You Are Not Alone» ("Sinä ed ole üks'jäine") om Modern Talking-muzikgruppan ühtenz' pajo kahesandes «Alone»-studijanal'bomas da ühtennimine singl. Ned oma pästtud 1999-nden voden uhokul (singl — 1. päiväl, al'bom — 19. päiväl).
Pajon tegii da singlan prodüser om Diter Bolen. Sen tekst om anglijan kelel. Pajo om sätud denspop-žanras, saihe korktoihe sijihesai čartoiš Evropan maidme.
Sexy, Sexy Lover

«Sexy, Sexy Lover» ("Seksi-drug") om Modern Talking-muzikgruppan kahtenz' pajo kahesandes «Alone»-studijanal'bomas (1999) da ühtennimine singl, kudamb om pästtud sen-žo voden semendkul.
Pajon tegii om Diter Bolen, sen tekst om anglijan kelel. Singl om änetadud Gamburgas. Videoklip pajole om fil'mdud Majamiš (AÜV).
Tomas Anders

Tomas Anders (), todesine nimi — Bernd Vaidung (saks.: "Bernd Weidung"; sünd. 1. keväz'ku 1963, pen' Münstermaifel'd-lidn läz Koblencad, Reinland-Pfal'c, Saksanma), om saksalaine pajatai, muzikankirjutai da prodüser, Modern Talking:an enzne ühtnii.
 (en-wiki)
Vaugedvenälaižed

Vaugedvenälaižed () oma indoevropine, slavine rahvaz.
Vaugedvenälaižiden rahvahankeled oma vaugedvenän kel' i venän kel'.
Leviganduz.
Elädas Vaugedvenämas tobjimalaz (ristitišton viž kudendest vl 2009, 84,9 % vl 2019), mugažo AÜV:oiš, Venämas (pol'millionad vl 2010), Lätänmas, Pol'šanmas, Litvanmas, Ukrainas (275 tuh. vl 2001), Kazahstanas (76,5 tuh. vl 2021) da toižiš valdkundoiš. Ühthine lugu om läz 10 millionad ristituid.
Rahvaz formiruihe 13.-16. voz'sadoil Suren Litvanman ruhtinazkundan i Pol'šanman territorijan palas. "Beloruss"-etnonim vahvištihe Vaugedvenäman ristitišton znamoičendan täht Venäman imperijas 19. voz'sadan lopus. Vaugedvenälaižed saihe ičeze valdkundad vl 1918, se jäb ripmatomaks vn 1991 lopuspäi.
Kul'tur.
Erištadas kuz' istoriž-etnografišt regionad vaugedvenän kul'turas: Järvidenrand (Vaugedvenäman pohjoine), Dnepranrand (päivnouzm), Keskuzvaugedvenäma, Nämunasanrand (lodeh), Päivnouzmaine i Päivlaskmaine Polesjad.
Uskojad oma hristanuskondan polenpidajad tobjimalaz, niiden kesken ortodoksižed hristanuskojad oma päpaloin i katolikad (Vaugedvenäman seičemendez).
Bolen Diter

Diter Günter Bolen (; sünd. 7. uhoku 1954, Berne-kund läz Bremenad, Alasaksonii, Saksanma) om saksalaine pajatai, muzikankirjutai, prodüser da TV-person. Om Modern Talking-muzikgruppan-duetan enččeks ühtnijaks, ičeze Blue System-gruppan alusenpanii i C. C. Catch-pajatajan prodüser.
Biografii.
Diter om sündnu Berne-kundha, Gans Bolen-sauvondmenedžeran (s. 1928) i hänen Edif'-akan (s. 1936) kanzha, baboi (maman mam) oli Königsbergaspäi. Noremb Uve-vell' om Diteral. Vl 1978 sai azjaližen administriruindan specialistan diploman Göttingenan universitetas. Opendusen vozil ühtni severzihe-se muzikgruppihe. Sil-žo aigal hän napri sada radsijad änetusen studijoiš, oigendeli sihe demo-materialoid. Vn 1978 lopus Diter Bolen sai radsijad ozavaks statjaks i vspäi 1979 radaškanzi muzikaližes «Intersong»-pästandkodiš prodüseran da muzikankirjutajan.
Kanz.
Bolenal om viž poigad erazvuiččiš naindoišpäi da üks' tütär. Oli naižiš todesižikš kahtišti, vspäi 2006 eläb Fatma Karina Val'canke civiližes naindas. Diter eläb küläs läz Gamburg-lidnad.
Evrovizijan vägestajad

Se om täuz' Evrovizijan vägestajiden nimikirjutez.
Mustjogen sild

Mustjogen sild () om ramine raudbetonine üks'keskustaine avtotesild Piterin Merenrandaižes rajonas Mustjoges päliči.
Sild ühtenzoitab Toržkovskai-irdad hural randal Savuškinan i Krilov-akademikan irdoidenke oiktal randal. Lanskoi-avtotesild om saudud ülezjogen, Stroganovan sild jaugnikoiden täht sijadase mödvedhe.
Ezmäine sild nügüd'aigaižen sijas oli saudud puspäi 19. voz'sadan augotišes "Komendantskii"-nimenke lähižen pöudon nimen mödhe. Vspäi 1836 nimitihe sildad "Nikol'skii-sildaks" külän mödhe hural randal. Vspäi 1849 om nügüdläiženke nimitusenke. Raudbetonine sild om saudud vozil 1967−1969 metalližen sildan sijas, A. D. Gutcait-inžener i L. A. Noskov-arhitektor oma projektan tegijad. Raudbetonižed plitad oma pandud raudbetonižihe balkoihe.
Sild om 30 m pitte da 38 m levette, se om avtoiden, tramvaiden da jaugnikoiden täht. Kaks' tramvaited, kuz' avtoted i kaks' trotuarad. Käzipud oma tehtud kaugedraudaspäi. Raudbetonparapet erigoitab trotuaroid avtoteišpäi.
Čainik

Čainik om saubaline astii, mülütim n'okunke, saubanke (tobjimalaz, no voib olda erindoid — kacu foto) i korvaiženke, vardenke. Kävutadas veden lämbitamižen da kehutandan täht.
Tehtas čainikoid metallaspäi tobjimalaz, elektrižid — plastikaspäi. Porcellanine astii vaumičemha čajud kucuse čainikaks mugažo.
Mi? Kus? Konz?

Mi? Kus? Konz? () om intellektualine TV-oigenduz, lujas populärine venäkeližes ümbrištos. Sen aluz om pandud NSTÜ:he vn 1975 sügüz'kun 4. päiväl, tegii i ezmäine vedai — Vladimir Vorošilov.
Nügüdläine vedai om Boris Krük (vspäi 2001).
Jouk kogoneb kudes vändajaspäi-«tedajaspäi». Telekacujad oigetas mitte taht küzundoid TV-oigendusele. Jouk ecib oiktad vastust küzundale ühtes minutas «mel'šturm»-metodan kävutaden. Se sab ühten čokkoimen oiktas vastuses, telekacujiden jouk sab ühten čokkoimen «tedajiden» väras vastuses. Ku jouk sab kuz' čokkoint, ka se otab vägestust.
Jesenija

Jesenija () om naižnimi ispanijankel'žiš maiš. Se voib znamoita:
Jesenija (fil'm, 1971)

«Jesenija» () om voden 1971 meksikaine melodram. Režissör — Al'fredo Krevenna. Scenarii — Hulio Alehandro.
Rolid.
da toižed.
Dedüško Aleksandr

Aleksandr Viktorovič Dedüško (, ; sünd. 20. semedku 1962, Volkovisk, Grodnon agj, Vaugedvenäman NST, NSTÜ — kol. 3. kül'mku 2007, Vladimiran agj, Venäma) oli tutab venämalaine teatran- da kinoakt'or.
Sóknardalr

«Sóknardalr» om norvegijalaižen Windir-gruppan ezmäine studijanal'bom. Se om pästtud 1997-nden voden sulakus.
Al'bom om sätud metal-stilin erazvuiččiš čuradusiš: folk, viking i blek. Sóknardalr om Sogndal-lidnan amuine nimi, se om gruppan Terje Bakken-solistan kodilidn. Kaik pajod oma kirjutadud norvegijan kelen sogndalan paginal.
Sogneriket

«Sogneriket» om norvegižen Windir-gruppan ezmäine demoal'bom. Se om pästtud vl 1995.
Valfar (Terje Bakken) vändi kaikil instrumentoil iče. Demoal'bom om sätud metal-stilin blek- i folk-čuradusiš. Pajoiden ühthine hätkeližuz om 44 minutad.
Gruppan jäl'ghine om «Det gamle riket»-demoal'bom (1996).
HR 7222

HR 7222 (vai BD+21 3648, SAO 86753, HD 177392) om tähtaz Reboihut-tähthištos.
Tähthan muju om vauged. Keskust Maha om 372 lämoivot. Vizualine suruz — 6,61. Sirdase Galaktikadme 11,8 kilometran sekundpigunke.
Loginova Lidija

Lidija Petrovna Loginova (, ; sünd. 13. kül'mku, 1954, Bogorodsk-külä (komi "Висер"), Kortkerosan rajon, Komin ANST, Venäman NFST, NSTÜ) om komilaine pajatai, «Зильган турун»- ("Heläidai hein") ansamblin čomamahtoine ohjandai. 
Naine om pästtud Siktivkaran pedagogižes školaspäi (1973), radoi lapsiden kazvatajan hätken aigan. Sai arvoid pajatajaks: Komin Tazovaldkundan arvostadud artist (1994), Venäman kul'turan arvostadud šingotai (2010).
«Ö»-kirjamen muštpacaz

«Ö»-kirjamen muštpacaz () — Venäman muštnik Komin Tazovaldkundan Siktivkar-pälidnas. Se om pühätadud komin kirjkelen «Ö»-kirjamele.
Ozrikkivine muštpacaz om seižutadud Pervomaiskai-irdan i Babuškinan irdan risttenno, Komin kul'turan keskusen edehe lidnalaižiden pätandan mödhe. Se om avaitud vn 2011 kezakun 12. päiväl, lidnan voz'päiväl.
Projektan tegii om Venäman Tedoakademijan Komin tedokeskusen Aleksei Rassihaev-radnik, skul'ptor Aleksandr Viborov. Muštnik om kaks' metrad kortte, kaks' tonnad vedutte.
«Ö»-kirjam om 18nz' lugul komin kelen kirilližes kirjamištos. Gerhard Miller-istoriograf oti kävutamižhe kirjant komin sanoid kirjutandan täht 18. voz'sadan keskes.
Nedalin päiväd

Kaiked om seičeme nedalin päiväd :
Nedalin päivän simvolad oma sidodud seičemehe «tähthaze», tetas niid amuižes aigaspäi: Päiväine, Kudmaine, i viž planetad (nedalin päividen järgendusen mödhe): Mars, Merkurii, Jupiter, Vener i Saturn.
Nedalin ezmäine päiv om ezmärg Rahvahidenkeskeižen ISO-8601-standartan mödhe. Se om pühäpäiv (lebupäiv) erasiš maiš: AÜV, Kanad, Japonii. Ezmärg om biznesan i socialižen kalendarin ezmäine radinpäiv kaiked mail'madme.
Nedal'

Nedal' om aigan märičemižen ühtnik, voden pala.
Üks' nedal' om seičeme päiväd, nedalin päiväd. Ühtes kus om nell'..viž nedalid (täuded i palahižed), vodes om 52..54 nedalid.
Kalendarine nedal' märhapanese rahvahidenkeskeižel ISO 8601-standartal (2.2.8.-punkt) kuti aigan seičemepäiväine pord, zavodiše ezmärgaspäi. Äjad valdkundad pidadas necidä standartad, no erasiš om toižin: nedal' zavodiše pühäpäiväl AÜV:oiš i Kanadas, sobatal islaman maiš (Pohjoižafrik i Lähine Päivnouzmma).
Vedadas kul'turan aigtegoiden nedalid: kirjkelen nedal', modan nedal' dai m.e.. Hristanuskondan verod oma nedalin päivihe sidodud, uskojil om aigtegoiden nedalid mugažo (oz., Sur' nedal').
Čužan kiv

«Čužan kiv» ("Mamankel' ", , ) om üks' tedoližmetodižiš aiglehtesišpäi Venäman Komin Tazovaldkundas.
Pästtas vlpäi 1997. Lähtleb kaks' kerdad vodes. Kirjutused oma komin i venän kelil, niiden sädajad — Siktivkaran üläopendusen aluzkundad i Venäman Tedoakademijan Komin keskuz. Tiraž — 100..500 ekzemplärad.
Voiviv Kodzuv

«Voiviv Kodzuv» ("Pohjoine tähtaz", ) om kominkel'ne literaturiž-čomamahtoine da kundaliž-politine aiglehtez. Tazovaldkundan Kirjutajiden Ühtnend sädab sidä.
Pästtas aiglehtest Siktivkaras, sen aluz om pandud vl 1926 «Ордым»-nimenke ("Tehut"), vll 1931−1946 «Ударник» ("Väges radai"). Om nügüdläiženke nimitusenke vspäi 1946. Tiraž — 938 ekzemplärad, vl 1971 oli 5 tuhad.
Aiglehtesen kaikenaigaižed jagused oma «Runoišt», «Proz», «Dramaturgii», «Arvostelend», «Kodirandantedištand», «Fol'klor» i «Publicistik», Venäman toižiden rahvahiden sädusiden kändused.
Puvill

Puvill om kazmuzkuid, kudambad tehtas puvillan kazmusen ("Gossypium") konorüzišpäi. Se kuid om znamasine, odav i kaikiš enamb levitadud londuseližiden kuiduiden keskes.
Kazvataškatihe puvillan kazmusid seičeme tuhad vozid tagaz Indan alangištos. Puvill kävutase kebnas tegimištos sädamha sobid päpaloin. Ümbriratas torhut puvillpuhtastandan fabrikoil, sid' tehtas bumagkanghid i segoitadud sintetiženke kuidunke kanghid, mugažo vatad kaluiden täutimeks i medicinan kävutandoiden täht.
Küps kuid kattab puvillan kazmusen semnid.
Ümbrikirjutand.
Puvillan kuid kogoneb nitišpäi, üks' nit' om kazmusen üks' stai, šingotase semnen korespäi. Nitin sanktuz om 15..25 mkm, 5..60 mm pitte. Jagadas tehtud kezerdust kuidun pidusen mödhe: lühüdkuiduine, keskkuiduine i pit'kkuiduine. Kezerdusen toižendad alištuba erazvuiččele ümbriradmižele.
Kuidun nit' om turut pal'hanke südäimenke, se kerdase ičeze värtmudes ümbri, 7..10 kerdad ühtes millimetras. Kuidun küpsendan aigan cellülozan mülünd ližadub, sen tagut kuidun vahvuz ližadase mugažo. Lopuks, kuidun himine mülünd om cellüloz (95 %), razvan i mineraloiden ližadused (5 %).
Pekka Kana 2

«Pekka Kana 2» om 2003-nden voden kompjutervänd arkad-žanras, jügutoitmine oli maksutoi sil-žo vodel. Vändon sädai om Suomenman «Piste Gamez»-kompanii. Edeline versii om vn 1998 «Pekka Kana».
Vändon kahtenden versijan menü om kätud 18 evropižeks keleks. Se versii sai kahtent sijad vn 2003 vändoiden sädajiden konkursal. Ühtennimine tazopindoiden redaktor om pästtud vändon ližaks, se laskeb säta ičeze tazopindoid. Vändon versii OS Androidan täht om pästtud vl 2020.
Year of the Dragon

«Year of the Dragon» ("Drakonan voz' ") om Modern Talking-duetan ühesanz' studijanal'bom. Se om pästtud vn 2000 28. päiväl uhokud.
«Year of the Dragon Tour» om vn 2000 muzikgruppan koncertine tur al'boman pästandan jäl'ghe sen promotiruindan täht.
China in Her Eyes

«China in Her Eyes» ("Kitai hänen sil'miš") om Modern Talking-duetan ühtenz' pajo ühesandes «Year of the Dragon»-studijanal'bomas (2000) da ühtennimine singl, ezmäine al'bomaspäi. Singl om änetadud vl 1999, om pästtud 2000-nden voden vilukul.
Pajon tekst om anglijan kelel. Sädai da singlan prodüser om Diter Bolen. Pajo sai korktembid sijid Ispanijan (6. sija) i Saksanman (8. sija) čartoiš.
Don't Take Away My Heart

«Don't Take Away My Heart» ("Ala rästa minun südäin") om Modern Talking-duetan kahtenz' pajo ühesandes «Year of the Dragon»-studijanal'bomas da ühtennimine singl. Ned oma pästtud 2000-nden voden semendkul. Singl om kahtenz' da jäl'gmäine al'bomaspäi.
Pajon tekst om anglijan kelel. Kompozicii om änetadud vl 1999, sen tegii i singlan prodüser om Diter Bolen. Originaline pajo om änetadud evrodens-stiliš.
Singl om pästtud BMG- i Ariola-leibloil, saihe kahesandhe sijhasai Grekanman čartas.
No Face, No Name, No Number

«No Face, No Name, No Number» ("Ei ole modod, eile nint, eile nomerad") om kahesanz' pajo Modern Talking-duetan ühesandes «Year of the Dragon»-studijanal'bomas (2000).
Pajo om sätud anglijan kelel. Oficialine ühtennimine nellän remikspajon kogoduz-singl om pästtud sil-žo vodel. Kompozicijan tegii i kogodusen prodüser om Diter Bolen. Originaližen pajon stil' om evropop.
Pajo saihe ezmäižhe sijhasai Romanijan nedaližes čartas.
Zaleptus vigilans

Zaleptus vigilans om Hämähoukunvuiččiden erik "Opiliones"-heimkundaspäi. Vit-entomolog avaiži da ümbrikirjuti sidä vl 1903.
Necil hämähoukunvuiččel ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.