tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Užur

Užur () om Venäman lidn da lidnankund Krasnojarskan randan suvipäivlaskmaiženno röunanno. Se om Užuran rajonan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1760 kuti hakaslaižiden külä ("ulus"), nimituz znamoičeb «jogensu» (). "Užur"-raudtestancii om kävutamas vn 1923 uhokuspäi. Užur sai radnikžilon statusad vn 1942 uhokus. Se om lidnan statusanke vspäi 1953.
Om äi sömtegimišton edheotandoid lidnas (maidtegim, leibtegim, kalanümbriradai tegim), ümbriratas sijališt torhut.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Užurk-jogen hural randal tobjimalaz (, Čulim-jogen hura randpol'), kesked maižanduzrajonad, 390 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Užur seižub 206 kilometras suvipäivlaskmha Krasnojarskaspäi orhal, 303 km avtotedme, «Ačinsk — Abakan»-raudtejonol i avtotel. Matkad Čulim-jogehesai om 25 km suvhe orhal. Lähembaine lidn om Šaripovo 47 km lodeheze orhal vai 75 km avtotedme.
Tobmuz.
Užur om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind — 587,95 km².
Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Valitas händast i nevondkundan 15 deputatad radnikusele videks vodeks. Edeline Administracijan pämez' om Konstantin Zareckii, radoi edel vn 2015 kül'mkud. Lidnan Deputatoiden nevondkundan ezimez' om Aleksandr Gluškov vspäi 2020 vai sen aigemba.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 16 093 ristitud, rajonan ristitišton pol', vn 2021 — 14 134 ristitud. Kaik 15 568 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 29 100 eläjad vl 1992, edel Užur-4-eländpunktan erištundad. Sauptud administrativiž-territorialižhe «Solnečnii»-ühtnik (ende Užur-4, raketlidnut, 10 tuh. eläjid, 3,84 km²) sijadase ani suvipäivlaskmha lidnaspäi.
Ortodoksižen hristanuskondan phh. Pedroin da Pauloin jumalanpert' om saudud vozil 1778−1824 kuti missionerine forpost.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, koume keskškolad (nomer 1, 3, 6), čomamahtoiden škol, sportškol. Užuran äiprofil'ne tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Permin randan lidnad

Kaik om kaks'kümne viž lidnad () i 26 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") Permin randas.
Aleksandrovsk (lidn, Venäma)

Aleksandrovsk (, ) om Venäman lidn Permin randan päivnouzmas. Se om Aleksandrovskan ümbrikon (edel vn 2019 kezakud — rajonan) administrativižeks keskuseks (vspäi 1942) da palaks.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1802 žiloks sauvomha raudtegint. Vhesai 1912 pästtihe kaugedraudad, kävutihe sijališt kivihil't. Vn 1951 25. päiväl elokud radnikžilo sai lidnan statusad.
Aleksandrovsk šingotase mašinansauvomižen tegimel (erazvuitte kaivuzmašiništ, radab 1920-nziš vozišpäi) i mecpilindan edheotandoil.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon suvipäivlaskmas sen röunanno, Keskuralan päivlaskmaiženno pautkenno, Litv-jogen randoil ( 53 km pitte, Kaman hurapol'ne bassein), 180 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Permihesai om 150 km suvipäivlaskmha orhal, 235 km avtol Bereznikin kal't vai 200 km raudtel. Aleksandrovskan raudtestancii nimitase "Kopi". Lähembaine lidn om Kizel kaks'toštkümnes kilometras suvhe «Čusovoi — Solikamsk»-raudtedme da avtotedme.
Tobmuz.
Kaik nell' pen't žilod da kaks' küläd mülüiba lidnankundha Aleksandrovskan ližaks. Lidnankundan pind oli 1513,36 km².
Lidnankundan Dum om likvidiruidud vn 2020 elokus, Valentina Sabirzänova radoi sen likvidacižen laudkundan ohjandajan vn 2019 redukuspäi. Radoiba Duman ezimehikš: Irina Mičurina (kül'mku 2018 — reduku 2019), Aleksei Markov (sügüz'ku 2013 — kül'mku 2018).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 14 495 ristitud, lidnankundan — 15 181 ristitud. Vn 2021 rahvahanlugemižen mödhe lidnan ristitišt oli 10 780 eläjad. Vl 2017 kaik 12 841 ristitud elihe lidnas i 13 398 ristitud kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 18..20 tuhad eläjid vll 1959−2001 (20 200 rist. vl 1992).
Ortodoksižen hristanuskondan Spasan Toižetamižen jumalanpert' (saudihe vll 1811−1829) om kaičenus i om avaitud lidnas.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, kaks' keskškolad (nomer 1 i 6), gimnazii, čomamahtoiden škol, sportškol. Kizelan politehnižen tehnikuman filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Berezniki

Berezniki ( «koivištod», ) om Venäman lidn da lidnümbrik Permin randan pohjoižes. Se om randan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Vl 1572 tora oli enččel sarel sijaližiden heimoiden i venälaižiden sirdanikoiden keskes. Läz 1700. vot Kaman joksmuz vajehtihe, sar' kändihe Bereznik-sarikol.
Ezmäižed venäkel'žed eländpunktad mainitadas Kaisarovan aigkirjas vl 1623 i oliba vspäi 1570, saihe keitandsolad niiden ümbrištos: Abramovo, Burundukov počinok (Sömino), Lönv, Berezniki, Usol'je, Veretje, vspäi 1670 — Dedühin-mägilidn. Nügüd'aigaine eländpunkt zavodihe vl 1883 ezmäižen Venäman sodantegimen radnikžiloks.
Vl 1932 ühtištadihe ümbrišton radnikžiloid i külid lidnaks da nimitihe "Berezniki"-radnikžilon mödhe, nece om eländpunktan alusenpanendan oficialine voz'. Vspäi 1940 Usol'je-lidn om erigoittud Bereznikišpäi, vozil 1949−1954 Usol'je oli upotadud paloin sauvomha Kaman GES:ad, eläjiden tobj pala oli sirtud.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Kaman vezivaradimen hural randal, 130 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Karstnägused harakterizuidas Bereznikid solan samižen tagut.
Matkad Permihesai om 180 km suvhe avtotedme, 208 km vetme vai 278 km raudtedme (Čusovoi-lidnan kal't). Lähembaižed lidnad oma Usol'je ühtes kilometras päivlaskmha Kaman vastrandal, Solikamsk pohjoižhe (20 km röunhasai) i Aleksandrovsk 65 km suvipäivnouzmha avtotedme.
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +0,9 C°, kezakun-elokun +13,8..+17,7 C°, tal'vkun-uhokun −13..−14 C°. Il'man vozne keskmäine relätivine nepsuz om 74,2 %.
Sadas lidnümbrikos kaliisolid, kivivoid, silikatišt letet.
Tobmuz.
Berezniki om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnümbrikon pind om 431,1 km², se om ümbärtud Usol'jen rajonan territorijal. Lidnfartaliden pind om 66 nellikkilometrad.
Lidnan tobmuden pämez' () om sen Administracijan pämez'. Edeližed lidnan pämehed oma Konstantin Svetlakov (kül'mku 2020 — eloku 2022), Sergei Djakov (2010 — kül'mku 2020). Eduard Smirnov radab lidnan Duman ezimehen vn 2016 redukuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 156 466 ristitud, vn 2021 — 138 069 ristitud. Kaik 145 115 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 201 213 eläjad vl 1989.
Ortodoksižen hristanuskondan kümne pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: kuz' jumalanpertid (üks' om sauptud gruntan uhkundan tagut) i nell' časounäd. Islaman pämečetin ezmäine pala radab vn 2020 kül'mkuspäi.
Transport.
Avtobusad, trolleibusad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Avtotesild ühtenzoitab lidnad Usol'je-lidnanke vspäi 1981. Vozil 1879−2014 "Berezniki"-raudtestancii oli olmas, sauptihe gruntan uhkundan tagut.
Tatanmaine civiline "Berezniki"-lendimport sijadase kuz'toštkümnes kilometras pohjoižhe lidnan keskuzpalaspäi, vspäi 2001 vaiše specialine aviacii kävutab sidä.
Čaikovskii (lidn)

Čaikovskii (, ) om Venäman lidn Permin randan suvipäivlaskmaižes čogas. Se om randan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, Čaikovskijan lidnümbrikon (vll 1958−2018 rajonan) administrativine keskuz da pala.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1955 radnikžiloks sauvomha Votkinskan GES:ad. Sai lidnan statusad vn 1962 18. päiväl vilukud.
Elektroenergetikan ližaks, Čaikovskii-lidn šingotase sauvondmaterialiden pästandal (raudbetontegim, savičun tegim ümbrikon Foki-žilos), kanghiden kombinatal, gazapparaturan tegimel, sömtegimišton edheotandoil (lihakombinat, maidtegim), mugažo meblin, metalližtegesiden i metalližkonstrukcijoiden edheotandad ratas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon päivlaskmas, Kamanjogen hural randal, 95 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kaman Votkinskan vezivaradimen padosein sijadase lidnas.
Matkad Permihesai om 190 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 270 km avtol, voib sadas Kamal-ki. Lähembaižed lidnad sijadasoiš Udmurtijan Tazovaldkundas: Sarapul suvipäivlaskmha, Iževsk päivlaskmha (lendimport) i Votkinsk 32 km pohjoižhe orhal vai 42 km avtotedme.
Tobmuz.
Čaikovskii oli lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind oli 226,76 nellikkilometrad. Lidnan pertišton pind om 31 km².
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 82 895 ristitud, rajonan nell' videndest, vn 2021 — 75 837 ristitud. Kaik 83 486 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 90 200 eläjad vl 2001.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' jumalanpertid i kaks' časounäd, baptizman pühäpert' i islaman mečet' oma saudud lidnas.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma 45 päivkodid (vn 2005 andmused), 11 keskškolad, licei i gimnazii, lapsiden sädamižen pert', lapsiden (norišton) tehnižen sädamižen keskuz, kaks' čomamahtoiden školad, lapsiden da norišton sportškol, erazvuiččiden sportansuguiden kluboiden verk lapsiden täht. Lidnan professionaližen opendusen aluzkundad oma Čaikovskijan tegimišttehnologijoiden da ohjastusen tehnikum, Čaikovskijan valdkundaline fizkul'turan da sportan akademii (alusenpanend 1980 kut Čeläbinskan fizkul'turan institutan filial, oli erigoittud institutaks vspäi 1995, nügüdläine nimi om vspäi 2021, läz üht tuhad üläopenikoid).
Čerdin'

Čerdin' (, ) om Venäman lidn Permin randan pohjoižes. Se om Čerdinin ümbrikon (edel 2019. vot — rajonan) administrativižeks keskuseks da palaks.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1451 Vičegdan da Vimin aigkirjas. Se sai lidnan statusad vl 1535, oli randan administracijan, religijan i torguindan keskuseks pit'kan aigan. Ende virifabrik, muiltegim, meblinartel' i tegimištoline kombinat (vanutihe villakoid armijan täht) radoiba lidnas.
Čerdin' šingotase turizman keskuseks, tegimišton edheotandad ratas lähižiš žiloiš.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon suves sen suvipäivnouzmaiženno röunanno, Kolv-jogen (Kam-jogen hurapol'ne bassein) korktal oiktal randal, 160 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Permihesai om 270 km suvhe orhal vai 305 km avtotedme. Lähembaine lidn om Krasnovišersk koumekümnes koumes kilometras päivnouzmha orhal vai 63 km avtol. Lähembaine raudtestancii sijadase Solikamskas 102 km suvhe.
Tobmuz.
Čerdin' oli lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind oli 30,9 km².
Vl 2019 kätihe Čerdinin rajonad lidnümbrikoks, vspäi 2025 — municipaližeks ümbrikoks.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 4 920 ristitud, rajonan videndez, vn 2021 — 4 590 ristitud. Kaik 4 687 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 7 524 eläjad vl 1959.
Sündun Eläbzdusen päjumalanpert', kuz' jumalanpertid i nell' časounäd mülüdas ortodoksižhe hristanuskondha, no äjad eläjad oma vanhuskolaižed.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodi nomer 1, keskškol A.I. Spirinan nimed, ližaopendusen keskuz G.N. Čaginan nimed. Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.
Černušk (lidn)

Černušk (, ) om Venäman lidn Permin randan suves. Se om Černuškan lidnümbrikon (edel vn 2019 uhokud — rajonan) administrativižeks keskuseks da palaks.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1854, nimitihe jogen mödhe. Vozil 1913−1920 saudihe ühtennimišt raudtestancijad nelläs kilometras küläspäi «Kazan' — Jekaterinburg»-keskustal. Kätihe radnikžiloks vn 1945 heinkul. Radnikžilo sai lidnan statusad vn 1966 7. päiväl uhokud. Sadas kivivoid vspäi 1958, formiruidas jüguvagonrivid raudtestancijal.
Randan kivivoin znamasine pala sase läz Černušk-lidnad (nell' ühesandest vl 1993). Kivivoin ümbriradai da savičun pästai tegimed sijadasoiš lidnas, mugažo severz'-se edheotandoid oma saudud holitamha kivivoisamižtegimištod. Toižed edheotandad oma argvoin da saguden kombinat, pertiden i avtoteiden sauvondan kompanijad.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalan suvipäivlaskmas, penen Černušk-jogen randoil (, Kaman hurapol'ne bassein), 150 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, kesked levedlehtesišt i kavag'mecad.
Matkad Permihesai om 170 km pohjoižhe orhal vai 230 km avtotedme. Lähembaine lidn om Janaul (Baškortostan) 75 km päivlaskmha orhal, 80 km raudtedme vai 110 km avtotedme.
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +1,5 C°, heinkun +19,8 C°, vilukun −17,6 C°. Ekstremumad oma −54 C° (viluku) i +40 C° (heinku). Paneb sadegid 400 mm vodes, enamba kezakus-heinkus (45..56 mm kus) i redukus (44 mm), vähemba uhokus-sulakus (18..21 mm kus).
Tobmuz.
Azinskii-žilo (1 476 rist. vl 2016) mülüi lidnankundha Černuškan ližaks. Lidnankundan pind oli 33,4 km².
Lidnankundan tobmuden pämez' oli sen Administracijan pämez'. Kaik rahvaz valiči lidnankundan Duman 20 deputatad videks vodeks. Jäl'gmäine Duman ezimez' oli Aleksei Serebrov (radoi vn 2019 sügüz'kuhusai). Lidnan Dum om pästtud radmaspäi vn 2020 keväz'kus, Alla Jeremejeva radoi likvidacižen laudkundan ohjandajan vn 2019 sügüz'kuspäi. Lidnan Administracii om likvidiruidud vn 2020 sulakus, Ivan Rategov radoi sen jäl'gmäižen pämehen vn 2019 sulakuhusai i sid' likvidacižen laudkundan ohjandajan.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 33 272 ristitud, lidnankundan — 34 764 ristitud, rajonan kaks' koumandest, vn 2021 lidnan — 32 991 ristitud. Kaik 33 010 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 35..37 tuh. eläjid vll 1992−2009 (37 800 rist. vl 2001).
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma saudud vspäi 1999 i ratas lidnas. Islaman kundaline («mahallä») mečet' om avaitud lidnas.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kahesa päivkodid (nomer 4, 7..9, 12..15), koume keskškolad (nomer 1, 2, 5), gimnazii (ende škol nomer 6), kadetškol E.I. Francevan nimed (ende škol nomer 9), korrekcine škol-internat VIII toižendan (ende škol nomer 4), lapsiden sädamižen keskuz, čomamahtoiden škol (ende muzikškol i čomamahtoine škol eriži), Černuškan sportškol. Professionaližen opendusen aluzkund om Randan politehnine kolledž, sen päfater sijadase Černuškas.
Čormoz

Čormoz (, ) om Venäman lidn Permin randan keskuzpalas. Mülüb Il'jinskijan ümbrikho (edel 2025. vot — lidnümbrik, edel vn 2020 vilukud — rajon), sen üks'jäine lidn.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1701 kuti raudantegim i žilo senno, nimitihe "Čormozan tegim" () jogen mödhe. Žilo sai lidnan statusad vl 1943.
Vozišpäi 1954−1956 lidnan pala om upotadud, sidä kesken metallurgine tegim, se om peittud Kaman GES:an veden al. Vhesai 1959 oli ühtennimižen rajonan administrativižeks keskuseks, likvidiruihe.
Čormoz šingotase Permin «Sinergija»-kompanijan kivivoinmašiništon tegimel, sadas kivivoid ani lidnanno (vspäi 1998).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon pohjoižpäivnouzmas, Kaman vezivaradimen i sen Čormozan lahten oiktoil randoil, 125 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad ümbrikon Il'jinskii-keskushesai om nell'kümne kilometrad suvipäivlaskmha orhal, vezivaradimedme vai 73 km avtotedme, Permihesai om 86 km suvhe orhal vai 165 km avtol vspäi 2007 Il'jinskii-radnikžilon kal't. Lähembaine lidn om Dobränk 38 km suvipäivnouzmha orhal, vezivaradimen hural randal, i 203 km avtotedme Permin kal't.
Tobmuz.
Kilasovo-žilo (, 183 rist. vl 2010) i 11 küläd mülüiba enččehe lidnankundha Čormozan ližaks. Lidnankundan pind oli 313,8 km².
Lidnankundan jäl'gmäine pämez' (Administracijan pämez') oli Fidail' Biktagirov ("Фидаиль Биктагиров", kül'mku 2016 — viluku 2020). Lidnan Administracijan likvidacižen laudkundan ezimez' om Vlada Staroverova (viluku — tal'vku 2020). Lidnan Dum om likvidiruidud vn 2020 vilukuspäi mugažo.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 3 861 ristitud, lidnankundan — 4 258 ristitud, rajonan videndez, vn 2021 lidnan — 3 044 ristitud. Vl 2017 kaik 3 519 ristitud elihe lidnas i 3 877 ristitud kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 11 600 eläjad vl 1959.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma avaitud lidnas: Pühän Jumalanmaman Sündundpäivän päjumalanpert' (om saudud vll 1818−1829, udessündutase, nüg. jumalanpert') i Pühän Jumalanmaman Emäganpäivän puine jumalanpert' (1955). Niiden ližaks ph. Aleksandr Nevalaižen kivine časoun' oli vspäi 1885, ei ole kaičenus.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodi, keskškol, korrekcine škol, čomamahtoiden škol. Dobränkan gumanitariž-tehnologižen tehnikuman filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Čusovoi

Čusovoi (, ) om Venäman lidn Permin randan päivnouzmas. Se om Čusovoin lidnümbrikon (edel 2019. vot — rajonan) administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1878 kuti raudan metallurgijan tegim da žilo senno, nimitihe jogen mödhe. Čusovoi-žilo sai lidnan statusad vn 1933 20. päiväl kezakud. 1940-nzil vozil Ponišan (, Čusovajan hura ližajogi 25 km pitte) radlagerin arestantad otiba tobjad palad lidnan da sen ümbrišton ristitištos. Pertišt Čusovai-jogen hural randal zavodiše avtotesildan vaumičendan jäl'ghe vl 1964.
Čusovoi šingotase teraraudan, kaugedraudan da ferroühthesuladusiden metallurgižel tehmižel, pästtas avtovanundad, kaikenvuiččid resoroid i vanadijan ühtnendoid, mugažo mecan ümbriradmižen (mebel') i sömtegimišton (leibkombinat, maidtegim) edheotandad ratas lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon päivnouzmaižen palan suviröunanno, Čusovajanjogen randoil süväs alangištos, 170 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, oiged randpol' om ümbärtud mägil. «Perm' — Alatagil»-avtote i raudte läbitadas Čusovoid. Vodele 2021 avtoümbärte om sätud.
Matkad Permihesai om ühesakümne seičeme kilometrad päivlaskmha orhal vai 135 km avtotedme. Lähembaine lidn om Lis'v 22 km suvhe orhal vai avtol.
Kaik om kaks' sildad avtoteil i koume raudtesildad lidnas.
Tobmuz.
Lidnanvuitte Lämino-žilo (4 471 rist. vl 2017), Koškovo-külä (13 rist. vl 2010) i Kazarm 120 km-žilo kaikenaigaižeta ristitištota mülüihe lidnankundha Čusovoin ližaks edel 2019. vot. Lidnankundan pind oli 135,64 km².
Lidnan jäl'gmäine pämez' oli Vadim Tacii vn 2016 elokuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 46 375 ristitud, lidnankundan — 51 346 ristitud, rajonan (nüg. lidnümbrik) seičeme kümnendest, vn 2021 lidnan — 45 471 ristitud. Vl 2017 kaik 45 291 ristitud elihe lidnas i 49 778 ristitud kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 63 tuhad eläjid vll 1962−1967.
Ortodoksižen hristanuskondan kahesa pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas, niišpäi nell' jumalanpertid ratas: ph. Mikulai-čudonsädajan, Pühän Jumalanmaman Sündundan, Jumalanmaman Katken, Spasan Toižetamižen. Mugažo kaks' jumalanpertid i kaks' časounäd kaičesoiš Čusovai-jogen istorijan etnografižes puištos. Islaman pühäpert' om avaitud.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad, muzikškol, koume sportškolad: «Jermak», futbolan «Olimp» i olimpižen varan (regisport, fristail, mägisuksed). Professionaližen opendusen aluzkundad oma Čusovoin industrialine tehnikum i Uralan medicinižen kolledžan (Gubah) filial.
Dobränk

Dobränk (, ) om Venäman lidn Permin randan keskuses. Se om Dobränkan ümbrikon (edel 2025. vot lidnümbrik, edel vn 2019 tal'vkud — rajon) administrativižeks keskuseks da palaks.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1623 kuti "Domränk"-külä (). Sauvoškanzihe vas'kentegint i žilod senno vl 1752. Pigai vajehtihe nimed nügüdläižikš i tegimen profiläd raudan samižhe sijaližen vas'kkivendon vähän lugun tagut. 18. voz'sadan lopuspäi vedihe jarmankoid i toihe lidnalašt kul'turad Permišpäi. Radnikžilo sai lidnan statusad vl 1943. Vll 1954−1956 täuttihe Kaman vezivaradint, i demontiruihe metallurgijan tegint.
Dobränk šingotase järedan Permin GRES:an radol (3,3 GVt, valdkundan nellänz' GRES vägevuden mödhe), mecan ümbriradmižen edheotandoil (mecpilind, mebel'), kivivoin samižen edheotandoil, elektromašiništon pästandal kivivoin da gazan tegimišton täht.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon suvipäivlaskmas, Kaman vezivaradimen hural randal, penen Dobränk-jogensunno (jogi om 43 km pitte), 130 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Permin röunhasai om vižkümne kilometrad suvhe avtol. Toine lähembaine lidn om Čormoz 38 km lodeheze orhal, vezivaradimen oiktal randal, i 203 km avtotedme Permin kal't. Lidnan "Dobränk"-raudtestancii radab jüguiden täht vaiše.
Tobmuz.
Kaik kahesa küläd mülüihe lidnankundha Dobränkan ližaks edel 2020. vot. Lidnankundan pind oli 498,24 km².
Lidnan jäl'gmäine pämez' om Dmitrii Antonov, radoi vn 2016 tal'vkuspäi.
Eläjad.
Vl 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 33 686 ristitud, lidnankundan — 34 198 ristitud, rajonan koume videndest, lidnan vl 2021 — 28 782 ristitud. Vl 2017 kaik 33 083 ristitud elihe lidnas i 33 513 ristitud kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 38 400 eläjad vll 2000−2001.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid om avaitud lidnas: koume jumalanpertid (Jumalanmaman Sündundpäivän, ph. Mitrofan Voronežalaižen, Joann-jumalantedomehen) i ph. Aleksandr Nevalaižen časoun'-muštnik (om udessaudud).
Lapsiden opendusen aluzkundad oma nell' päivkodid, aluzškol (kadetine škol), koume keskškolad (nomer 2, 3, 5), čomamahtoiden škol, sportškol. Dobränkan gumanitariž-tehnologine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Gornozavodsk (Permin rand)

Gornozavodsk (, ) om Venäman lidn Permin randan päivnouzmas. Se om Gornozavodskan ümbrikon (vhesai 2025 — lidnümbrikon, edel vn 2019 vilukud — rajonan) administrativine keskuz.
Istorii.
"Pašii"-raudtestancii () om eländpunktan aluseks vspäi 1876 «Perm' — Alatagil»-jonol. Sauvoškanzihe cementantegint sijaližen mouckiven löudmižsijanno da "Uz' Pašii"-žilod () vl 1947, tegim radab vspäi 1955. Vl 1950 kätihe žilod lidnanvuiččeks i nimitihe "Novopašiiskii" (ven. "Новопашийский"). Vn 1965 4. päiväl kül'mkud anttihe sile lidnan statusad, nimitihe nügüdläižikš i panihe uden rajonan administrativižeks keskuseks.
Gornozavodsk šingotase cementantegimel läz kaht millionad tonnoid jogavoččen tehmižen mülünke, se pästtab mugažo gipsankivid, sidondsubstancijoid i seinmaterialid. Leibänkombinat radab.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon suvipäivlaskmaiženno röunanno, 280 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, vides kilometras suvhe Vižai-jogespäi ( 125 km pitte, Kaman hurapol'ne bassein).
Matkad Permihesai om 128 km päivlaskmha orhal vai 170 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Čusovoi koumekümnes kilometras suvipäivlaskmha orhal vai 45 km avtotedme i Gremäčinsk 36 km lodeheze orhal vai 57 km avtol.
Tobmuz.
Koiv- () i Vižai-žilod raudtestancijanno mülüihe lidnankundha Gornozavodskan ližaks edel 2019. vot. Lidnankundan pind oli 17,09 km².
Lidnan jäl'gmäine pämez' oli Galina Semenova vn 2017 keväz'kuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 12 057 ristitud, lidnankundan — 12 566 ristitud, rajonan (nüg. ümbrik) pol', vn 2021 lidnan — 11 073 ristitud. Kaik 11 477 ristitud elihe lidnas i 11 909 ristitud kaikes lidnankundas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 15 800 eläjad vl 1996.
Rahvahad (2010): venälaižed — 84,0 %, totarlaižed — 5,6 %, toižed rahvahad — 5,2 %, rahvahuden ozutandata — 5,2 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma saudud i avaitud lidnas: Jumalanmaman Počajevon jumalaižen (letihe vodele 2019) i Pühän Jumalanmaman Sündundpäivän (1993).
Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, kaks' keskškolad, lapsiden sädamižen pert', čomamahtoiden škol, olimpižen varan sportškol. Gornozavodskan politehnine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Gremäčinsk

Gremäčinsk (, , ) om Venäman lidn Permin randan päivnouzmas. Mülüb Gubahan ümbrikho vspäi 2023, ende oli Gremäčinskan rajonan da sen lidnankundan i sid' Gremäčinskan lidnümbrikon (2018−2022) administrativižeks keskuseks.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1942 samha kivihil't kaivuziden da Baskai-žilon randtestancijanno () ühtištusel, kävutihe ottud plenha saksalaižiden saldatoiden töid. Lidnanvuitte žilo sai lidnan statusad vl 1949. Kivihilen samižen jäl'gmaižed kaivuded oma upotadud 1990-nzil vozil.
Gremäčinsk-lidn šingotase mecan ümbriradmižel kombinatal (koivuine faner, latofleks) da edheotandoil (pilindmaterialad), mugažo sömkombinat i leibkombinat ratas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon suvičogas, Sur' Gremäčai-jogen randoil ( 17 km pitte, Kaman hurapol'ne bassein), 340 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Permihesai om 105 km suvipäivlaskmha orhal vai 170 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Gornozavodsk 36 km suvipäivnouzmha orhal vai 57 km avtotedme, Čusovoi 32 km suvhe vai 47 km avtotedme i raudtedme, Gubah 35 km pohjoižhe vai 42 km avtol i raudtedme. "Baskai"-raudtestancii sijadase «Čusovoi — Solikamsk»-jonol lidnan lodehes, kudes kilometras keskuzpalaspäi.
Tobmuz.
Baseg-raudtesara ("Басег", 14 rist. vl 2010) i Zagotouk-žilo ("посёлок Заготовка", 2 rist. vl 2010) mülüiba lidnankundha Gremäčinskan ližaks.
Lidnankundan Dum om likvidiruidud vn 2019 sulakus, likvidirui Valentin Hramov vn 2018 sügüz'kuspäi. Jäl'gmäine Duman ezimez' oli Mihail Šlik, radoi vn 2018 sügüz'kuhusai. Lidnankundan Administracii om tühjitadud vn 2020 redukus, likvidacižen laudkundan ohjandai oli Ilona Simukova vn 2019 vilukuspäi. Vladimir Hmelevskoi (sügüz'ku 2013 — kül'mku 2018) radoi lidnankundan i sen Administracijan jäl'gmäižen pämehen.
Lidnümbrikon tobmuden pämez' oli sen Administracijan pämez'. Gremäčinskan lidnümbrikon Administracii om likvidiruidud vn 2024 vilukule. Marija Jepihina radoi sen likvidatoran vn 2022 heinkuspäi. Aleksei Grebenščikov radoi Administracijan edeližen pämehen (kül'mku 2019 — heinku 2022). Lidnümbrikon Dum oli likvidiruidud vn 2023 kezakus, sen ezimehil radoiba: Mihail Šlik (kezaku 2021 — reduku 2022, sid' oli Duman likvidatoran), Jurii Mende (tal'vku 2019 — kezaku 2021).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 10 752 ristitud, lidnankundan — 10 768 ristitud. Vn 2021 rahvahanlugemižen mödhe Gremäčinskan ristitišt oli 8 360 eläjad, vn 2002 — 13 237 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 38 014 eläjad vl 1959. Vl 1989 kaik 20 977 ristitud elihe lidnas, vl 2017 — ühesa tuhad ristituid. Ristitišt poleni Kizelan kivihil'basseinan kaivuziden likvidacijan tagut.
Rahvahad (2002): venälaižed — 70 %, totarlaižed — 16 %, toižed rahvahad — 14 % (enamba ukrainalaižed, udmurtalaižed, saksalaižed).
Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Kazanin jumalaižen jumalanpert' om saudud lidnas vspäi 1992.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kaks' päivkodid, koume keskškolad (nomer 3, 11, 20), korrekcine škol-internat (nomer 8), lapsiden sädamižen pert', čomamahtoiden škol. Čusovoin industrialižen tehnikuman filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Gubah

Gubah (, ) om Venäman lidn Permin randan päivnouzmas. Se om Gubahan ümbrikon administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1755 samha raudkivendod, vspäi 1825 — kivihil't-ki. Vl 1879 raudte läbiti lidnad, i kivihilen samine ližadui lujas. Kätihe Gubah-žilod lidnanvuiččeks vl 1928. Vspäi 1936 koksanhimine tegim radab. Ühtištadihe Gubahad lähižidenke žiloidenke da anttihe lidnan statusad vl 1941.
Vl 2012 ühtištadihe lidnümbrikho lidnad rajonanke. Vn 2022 keskes ližatihe Gremäčinskan lidnümbrikod sihe i kätihe municipaližeks ümbrikoks.
Gubah šingotase himižel i koksanhimižel tegimil (organižen himijan levitadud substancijad), mouckiven samižel, mugažo mecan ümbriradmižen edheotandad i Kizelan GRES № 3 ratas lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon lodehes, Kos'v-jogen alajoksmusen randoil ( 283 km pitte, Kaman hura ližajogi), 300 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Permihesai om 120 km suvipäivlaskmha orhal vai 210 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Gremäčinsk 36 km suvhe orhal vai 44 km avtotedme i Kizel kaks'kümne viž kilometrad pohjoižhe orhal vai avtol.
Tobmuz.
Lidnanvuiččed Ugleural'skii- (9 109 rist. vl 2017) i Širokovskii-žilod (3 220 rist. vl 2017), nell' muite žilod i kaks' raudtestancijad mülüdas ümbrikho Gubahan ližaks. Ümbrikon pind oli 1009,5 km² edel 2023. vot, sid' 2334 km². Vspäi 2023 Gremäčinsk-lidn i sen enččen lidnümbrikon eländpunktad (kuz' žilod) mülüdas Gubahan ümbrikho mugažo.
Municipaližen ümbrikon pämez' om sen Administracijan pämez'. Konstantin Porollo radab Gubahan ümbrikon Duman ezimehen vn 2021 redukuspäi, om valitud tošti lidnümbrikoiden ühtištusen jal'ghe.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 28 111 ristitud, vn 2021 — 23 397 ristitud. Vl 2017 kaik 20 289 ristitud elihe lidnas i 34 586 ristitud kaikes lidnümbrikos. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 36 858 eläjad vl 1989 nügüdläižiš röunoiš.
Rahvahad (2010): venälaižed — 89 %, totarlaižed — 6,9 %, ukrainalaižed — 1,1 %, toižed rahvahad — 3 %.
Ortodoksižen hristanuskondan koume jumalanpertid oma avaitud lidnas. Islaman pühäpert' radab lidnas 2000-nziš vozišpäi.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma seičeme nomeruidud päivkodid (nomer 1..3, 8..10, 14), augotižškol nomer 1, škol nomer 2 kadetklassoidenke, koume keskškolad (nomer 14, 15, 25), specialine škol-internat, lapsiden da norišton «Spektr»-keskuz, čomamahtoiden škol Ju. Agafonovan nimed, lapsiden da norišton sportškol. Professionaližen opendusen aluzkundad oma Uralan medicinine kolledž i Uralan himiž-tehnologine kolledž, molembiden päfaterad sijadasoiš Gubahas.
Kizel

Kizel (, ) om Venäman lidn Permin randan päivnouzmas. Se om Kizelan ümbrikon (vhesai 2025 — lidnümbrikon, edel vn 2018. sulakud — rajonan) administrativižeks keskuseks da palaks.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1750 samha raudkivendod, vspäi 1797 — kivihil't-ki, nimitihe jogen mödhe. Vl 1789 pästtihe töhö Kizelan tegint. Vl 1879 «Čusovoi — Solikamsk»-raudte läbiti žilod, i sadaškanzihe kivihil't äjan tegimištonmahtusel. Radnikžilo sai lidnan statusad vn 1926 5. päiväl sulakud. Vl 1960 samižen maksimum oli, 12 mln tonnoid vodes. Vl 2000 kivihilen samine om loptüd.
Kizel šingotase kivivoičuhundusiden tegimel i raudten edheotandoil. Ende maidtegim radoi mugažo. Kätihe omblendfabrikad türmatud naižiden kolonijaks.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon päivlaskmaižes čogas, Kizel-jogen hural randal päpaloin (24 km pitte, Kaman hurapol'ne bassein), Keskuralan päivlaskmaižel ezimägištol, 330 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Karstkarad oma olmas lidnan territorijal.
Matkad Permihesai om 140 km suvipäivlaskmha orhal vai 240 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Gubah 25 km suvhe orhal vai avtol i Aleksandrovsk kaks'toštkümnes kilometras pohjoižhe.
Tobmuz.
Rasik-žilo raudtesaranno (6 rist. vl 2017) mülüi lidnankundha Kizelan ližaks edel vn 2018 sulakud. Lidnankundan pind oli 75,81 km².
Andrei Rodigin radoi lidnan jäl'gmäižeks pämeheks vn 2016 keväz'kuspäi, om valitud da radab Kizelan ümbrikon pämehen vspäi 2018.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 19 587 ristitud, lidnankundan — 19 599 ristitud, rajonan (nüg. ümbrik) koume nelländest, vn 2021 lidnan — 15 619 ristitud. Kaik 15 572 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 60 687 eläjad vl 1959, sidä kesken türmatud mehed otiba läz nelländest. Vl 1989 kaik 36 746 ristitud elihe lidnas. Ristitišt poleneb teravas kivihilen samižen lopindan tagut da pahan ekologijan samižen jäl'ghe taguiči.
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' om avaitud lidnas vl 1996 (ližasauvuz vl 2005). Sen ližaks Eläban Eziauguižen Stroican päjumalanpert' oli ende, saudihe sidä vll 1863−1867, poukahtihe vl 1932.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma viž päivkodid (nomer 6, 7, 9, 19, 44), kaks' aluzškolad (nomer 12 i Kospašan), kaks' keskškolad (nomer 1 i 11), lapsiden sädamižen keskuz, muzikškol, sportškol. Kizelan politehnine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Krasnokamsk

Krasnokamsk (, ) om Venäman lidn Permin randan keskuzpalan suves. Se om Permin päivlaskmaine kaimdailidn da Krasnokamskan lidnümbrikon (edel 2018. vot — rajonan) administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1929 kuti "Bumstroi"-žilo () sauvomha kaikiš järedambad cellülozbumagašt kombinatad Evropas sil aigal. Kätihe žilod lidnanvuiččeks vl 1933 da nimitihe nügüdläižikš. Krasnokamsk sai lidnan statusad vl 1938.
Toižen mail'man sodan aigan Leningradan monettegim oli sirtud sihe, pästtihe ordenoid da mötalid. Ei ulotund tegimen vägevut, sen tagut sätihe mugošt tegint Moskvas-ki.
Krasnokamskan ižandusen päsarakod oma bumagan tehmine da kivivoin samine. Valdkundaližen «Goznak»-edheotandan Krasnokamskan fabrik tegeb bumagan eriližid toižendoid. Lidnan i Permin edheotandoiden sidod oma vahvad. Kävutadas valdmoid Kam-jogen randal vedamha jüguid.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon suvipäivlaskmaiženno röunanno, Kam-jogen oiktal randal Permin röunan taga ani, 100 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Nened ližajoged lanktas Kamha lidnan territorijal: Pen' Las'v () 18 km pitte, Pal't ("Пальта") 17 km pitte, mugažo Las'v ("Ласьва") 78 km pitte lankteb Kamha lidnan i Permin keskes.
Matkad Permin keskuzpalhasai om koumekümne nell' kilometrad raudtel vai 35 km avtotel.
Tobmuz.
Krasnokamsk oli lidnankundan (2004−2018) üks'jäižeks eländpunktaks. Vl 2018 lidnankund om kätud ümbrikon territorialižeks palakundaks. Kaik 13 oficialižetont mikrorajonad lugetas lidnas.
Lidnankundan tobmuden pämez' oli sen Administracijan pämez'. Jäl'gmäine lidnan pämez' om Julija Potapova (sulaku 2016 — tal'vku 2018). Lidnankundan Administracii om likvidiruidud vn 2019 semendkus, Dum — sen-žo voden vilukus. Galina Ušakova radoi lidnan Duman jäl'gmäižen ezimehen vn 2018 sügüz'kuhusai.
Eläjad.
Vn 2010 Venämen rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 51 916 ristitud, rajonan koume nelländest, vn 2021 — 48 778 ristitud. Kaik 53 864 eläjad oli lidnas vl 2017. Vspäi 1959 lidnan ristitišt om 52..58 tuhad röunoiš, kaikiš suremb oli 58 tuhad eläjid vl 1987.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid ratas lidnas: ph. Jekaterina Aleksandrijalaine-moknikan jumalanpert' (om saudud vll 2000−2005), kodijumalanpert' i kaks' časounäd. Islaman pühäpert' om avaitud lidnas.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad. Krasnokamskan politehnine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Krasnovišersk

Krasnovišersk (, ) om Venäman lidn Permin randan pohjoižes. Se om Krasnovišerskan ümbrikon (edel vn 2020 vilukud rajonan) administrativižeks keskuseks.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1894 kuti "Vižaih"-žilo () da metallurgijan tegim. Vl 1930 sauvoškanzihe cellülozbumagašt kombinatad (pästli bumagad i puapakoid, vspäi 2006 ei ole rados) i udesnimitihe žilod nügüdläižikš, kävutihe türmatud mehiden töid. Krasnovišersk sai lidnan statusad vn 1942 2. päiväl heinkud.
Saihe diamantoid lidnanno (vl 2014 «Uralalmaz»-edheotand tuli bankrotnendale torhuden surihe varoihe kacmata). Krasnovišersk šingotase mecpilindan edheotandoil i mectorhuden vendal Solikamskan bumagkombinatannoks, mramoran ümbriradmižel sijaližes torhudespäi, sadas kivivoid lidnan ümbrištos i hil't koivuspäi amuižel mahtusel.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon suvipalan päivlaskmas, Višer-jogen (, 415 km pitte, Kaman hura ližajogi) hural randal, 130 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Permihesai om 270 km suvhe orhal vai 310 km avtotedme. Lendimport om saudud lidnan päivlaskmaižel röunal, ei ole rados. Lähembaine lidn om Čerdin' 33 km päivlaskmha orhal vai 63 km avtotedme. Lähembaine raudtestancii sijadase Solikamskas 105 km suvhe.
Klimat om ven kontinentaline, tal'v om pit'k. Voden keskmäine lämuz om −0,3 C°, kezakun-heinkun +14,5..+17,1 C°, elokun +12,8 C°, tal'vkun-uhokun −14,0..−15,6 C°. Il'man keskmäine vozne relätivine nepsuz om 74,9 %.
Tobmuz.
Kaik nell' žilod da kaks' küläd mülüiba enččehe lidnankundha Krasnovišerskan ližaks. Lidnankundan pind oli 30,5 km².
Lidnankundan tobmuden pämez' oli sen Duman ezimez'. Lidnan Dum om likvidiruidud vn 2020 kezakus, Nadežda Antipina oli sen jäl'gmäižen pämehen (kül'mku 2017 — reduku 2019). Lidnankundan Administracii om likvidiruidud vn 2018 tal'vkus, Gennadii Loparev radoi sen jäl'gmäižen pämehen (reduku 2015 — reduku 2017).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 16 099 ristitud, lidnankundan — 16 603 ristitud, rajonan seičeme ühesandest. Vn 2021 rahvahanlugemižen mödhe lidnan ristitišt oli 14 460 eläjad. Vl 2017 kaik 15 587 ristitud elihe lidnas i 15 919 ristitud kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 19 400 eläjad vll 1996−2000.
Ortodoksižen hristanuskondan phh. Pedroin i Pauloin jumalanpert' (letihe vll 1890−1896) om avaitud lidnas.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kaks' nimitadud päivkodid (ühesa sauvust ühtheverzin), aluzškol (nomer 4), kaks' keskškolad (nomer 1 i 8), specialine (korrekcine) škol-internat, ližaopendusen keskuz B.B. Protasovan nimed, čomamahtoiden škol. Solikamskan tehnologižen kolledžan Krasnovišerskan filial (edel vn 2024 elokud erigoittud Uralan tegimištoline tehnikum) om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Kudimkar

Kudimkar (, ) om Venäman lidn Permin randan päivlaskmas. Se om Permin Komin ümbrikon i sen Kudimkaran ümbrikon (edel 2019. vot rajonan) administrativižeks keskuseks. Mülüb Kudimkaran ümbrikho vn 2022 uhokuspäi, edel sidä oli erigoittud lidnümbrikoks.
Istorii.
Kudimkaran lidnuz oli olmas 7. voz'sadaspäi (nüg. lidnan keskuz). Eländpunkt mainitase kirjutadud purtkiš ezmäižen kerdan kuti Kudimkar vl 1579. Nimitihe legendarižen Kudim-Oš-vägimehen mödhe.
Vozil 1931 Kudimkar-külä kändihe lidnanvuiččeks žiloks. Žilo sai lidnan statusad vl 1938. Kudimkar oli Permin Komin avtonomižen ümbrikon (Federacijan subjektan) administrativižeks keskuseks vn 2005 tal'vkun 1. päivhäsai.
Kudimkar šingotase sömtegimištol: maidon edheotand, lihakombinat, leibän, sömän i ploduiden kombinatad.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Permin Komin ümbrikon suves, Kudimkaran ümbrikon päivnouzmaiženno röunanno, In'v-jogen randoil (Kaman oiged ližajogi), 180 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Permihesai om 201 km suvipäivnouzmha avtotedme. Lähembaine lidn om Čormoz 89 km suvipäivnouzmha orhal vai 200 km avtotedme.
Klimat om ven. Voden keskmäine lämuz +1,7 C°, kezakun-elokun +14,8..+18,0 C°, tal'vkun-uhokun −12,1..−14,5 C°. Paneb sadegid 517 mm vodes, enamba heinkus (79 mm) i elokus (66 mm), vähemba uhokus-keväz'kus (21..22 mm kus).
Eläjad.
Vn 2010 kaimen Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 28 967 ristitud, vl 2021 — 28 293 ristitud. Kaik 31 265 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 33..34 tuh. eläjid vozil 1989−2001. Lidnan eläjad ottas vit ühesandest Kudimkaran ümbrikon ristitištos.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnalaižiden 53 % oma permin komilaižed, 45 % — venälaižed, 2 % — toiženke rahvahudenke.
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Mikulai-čudonsädajan päjumalanpert' om avaitud lidnas vl 1796.
Lidnan professionaližen opendusen aluzkundad oma medicinine škol, Permin Komin professionaliž-pedagogine kolledž, Permin Komin agrotehnine tehnikum i Permin Komin opendajiden radmahtoiden paremboičendan institut.
Edeline lidnan pämez' om Ivan Mehonošin (sügüz'ku 2014 — keväz'ku 2020).
Kungur

Kungur (, ) om Venäman lidn Permin randan suvipäivnouzmas. Se om Kunguran ümbrikon administrativine keskuz, mülüb sihe vn 2020 tal'vkuspäi, ende oli erigoittud lidnümbrikoks.
Istorii.
Eziauguižešti Kungur oli saudud seičemetoštkümnes virstas suvhe vl 1648 (nüg. Troick-külä), nimitihe Kungurk-jogen mödhe (nüg. Kungur, Irenin ližajogi). Oli muretud vl 1662 baškiralaižiden vasthalibundan aigan. Nügüdläižen eländpunktan aluz oli pandud lidnuseks vl 1663. Se sai lidnan statusad vl 1781. "Kungur"-raudtestancii om olmas Transsiban Perm' — Jekaterinburg pidustal vspäi 1909. Vn 2020 tal'vkus Kunguran rajon i Kungur-lidn da lidnümbrik oma ühtištadud.
Kungur om maižanduzrajonan keskuz, sadas kivivoid-ki sen ümbrištos. Ižandusen päsarakod oma sömtegimišt, mašiništon pästand samha kivivoid (pörkičimed), sauvondmaterialiden tehmine sijaližes gipsaspäi, mugažo järed nahktegesiden fabrik, čomamahttegesiden tegim (kividen ümbriradmine), mebel'fabrik, soitoiden fabrik (gitarad) oma olmas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon suvipäivnouzmas, Silv-jogen randoil (ven. i permin komin: "Сылва", lankteb Kaman vezivaradimhe huralpäi), mugažo sen Iren'- (hura) i Šakv- (oiged) ližajogiden randoil. Seižub Uralan ezimägišton karsttahondas, mecan da stepin zonas, 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kungur alištub sur'vezile kevädel lumen teravan kostandan tagut. Jämägi lidnanno da jäkar sen südäimes oma valdkundaline kel'dtaho.
Matkad Permihesai om ühesakümne kilometrad lodeheze.
Tobmuz.
Kungur oli lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks edel ühtištust Kunguran rajonanke.
Edeline lidnan pämez' om Sergei Gordejev (viluku 2018 — keväz'ku 2020).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 66 074 ristitud, nügüdläižen lidnümbrikon koume videndest, vn 2021 — 62 673 ristitud. Kaik 66 157 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 83 tuhad eläjid vl 1987.
Ortodoksižen hristanuskondan seičeme jumalanpertid i Ioann-endustajan naižjumalankodi oma kaičenus i saudud lidnas. Mugažo islaman pühäpert' oma avaitud.
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma koume nomeruidud päivkodid (nomer 2 (nell' korpusad), 11 (nell' korpusad) i 13 (viž korpusad)), niiden ližaks päivkodiden 11 korpusad oma alištadud školoile, kuz' keskškolad (nomer 1 (mülütihe sihe školoid nomer 13 i 17 vn 2023 elokus), 2, 10, 12, 18, 21), licei nomer 1, gimnazii nomer 16, specialine korrekcine škol lapsiden täht tervhuden röunatud voimusidenke, lapsiden ližaopendusen "Dar"-keskuz («Lahjakahuz»), čomamahtoiden škol R.N. Rozenan nimed, lapsiden da norišton «Lider»-sportškol.
Professionaližen opendusen aluzkundad: Kunguran tehnikum-internat, Kunguran maižandusen kolledž, Kunguran avtotransportine kolledž, Kunguran valdkundaline čomamahtoližtegimištoline kolledž (Moskvan akademijan Stroganovan nimed filial).
Lis'v

Lis'v (, ) om Venäman lidn Permin randan päivnouzmas. Se om Lis'van ümbrikon administrativine keskuz (vspäi 2011).
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1785 sauvomha da holitamha kaugedraudvalamižtegint, nimitihe jogen mödhe. Vl 1902 raudte tuli tegimennoks i andoi torgusen edust. Žilo sai lidnan statusad vn 1926 5. päiväl sulakud.
Vl 2011 ühtištadihe lidnad da Lis'van rajonad lidnümbrikho. Kätihe lidnümbrikod municipaližeks ümbrikoks vn 2025 augotišespäi.
Lis'v šingotase raudan metallurgijan tegimel (terasine vanund, terazlehtesiden polimerkrepind, metalližed astjad, gaz- i elektrokeitimed), elektrižen mašiništon sauvomižen edheotandoil (turbinad, elektrolikutimed süvüdele, vedandelektrolikutimed raudteiden täht), mugažo raudbetonantegim i čulkoiden da sor'mikoiden fabrik (noskad) ratas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon pohjoižes, Lis'v-jogen randoil alangištos (Kam-jogen hurapol'ne bassein), 180 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Permin röunhasai om kahesakümne kuz' kilometrad päivlaskmha orhal vai 155 km avtotedme. Lähembaine lidn om Čusovoi 22 km pohjoižhe orhal vai avtol. Ühtennimine "Lis'v"-raudtestancii seižub «Perm' — Alatagil»-jonol.
Kaik 59 küläd da žilod mülüdas lidnümbrikho Lis'van ližaks.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 65 918 ristitud, vn 2021 — 53 855 ristitud. Kaik 62 592 eläjad oli lidnas vl 2017. Vl 2009 ristitišt rajonanke (nüg. lidnümbrik) oli 82 303 ristitud, vl 2021 — 62 622 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 79 tuh. eläjid vl 1967 i 78 200 eläjad vl 1992.
Kaik nell' pühäpertid om avaitud lidnas: ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid i vanhuskolaižiden jumalanpert', islaman mečet'.
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, ühthižen opendusen 19 školad, sportškol, noriden tehnikanradajiden stancii, noriden naturalistoiden stancii.
Lidnan professionaližen opendusen aluzkundad oma Lis'van politehnine kolledž, Uralan medicinižen kolledžan (Gubah, om sätud vl 2019) Lis'van filial, Permin politehnižen universitetan ühthižtehnine fakul'tet.
Nitv

Nitv (, ) om Venäman lidn da lidnankund Permin randan suvipäivlaskmas. Se om Nitvan rajonan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1756, nimitihe jogen mödhe. Nimituz znamoičeb «vihand vezi» komin kelel. Vl 1913 raudte tuli metallurgijan tegimennoks. "Nitvan tegim" sai radnikžilon statusad vl 1928. Kätihe lidnaks vl 1942.
Nitv šingotase tuhkmetallurgijan tegimel tähäsai, pästab keitimpolen astjoiden keradusid, mugažo lihakombinat i leibkombinat ratas lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan suvižes čogas, Nitv-jogen padoseinän al da sen randoil, 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, jogen lanktendan sijas Votkinskan vezivaradimhe (Kaman oiged randpol').
Matkad Permin keskusespäi om vižkümne viž kilometrad päivlaskmha orhal vai 70 km avtotedme. Lähembaine lidn om Krasnokamsk 29 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 33 km avtol.
Kaik seičeme küläd i Vorobji-žilo mülüdas lidnankundha Nitvan ližaks. Lidnankundan pind — 143,05 km².
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 19 041 ristitud, lidnankundan — 19 874 ristitud, rajonan nell' ühesandest, vn 2021 lidnan — 16 675 ristitud. Kaik 18 804 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 23 100 eläjad vll 1992 i 1998.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma saudud lidnas: koume jumalanpertid i časoun'.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad. Nitvan äiprofil'ne tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Očor

Očor (, ) om Venäman lidn Permin randan suvipäivlaskmas. Se om Očoran ümbrikon (vhesai 2025 lidnümbrikon, edel 2019. vot — rajonan) administrativižeks keskuseks da palaks.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1759 kuti Stroganovad-torgovanoiden "Očoran raudtegim", nimitihe jogen mödhe. Vspäi 1918 Očoran mašiništonsauvondtegim radab sen alusel, ende tegi bul'dozeroid, torvenpanijoid, pästab štangoid-pompid, mugažo valamiž-mehanine ceh om olmas. Žilo sai lidnan statusad vl 1950.
Lidnan toižed sarakod oma mecan ümbriradmine (pilindmaterialad, mebel') i sömtegimišt (maidtegim, leibkombinat, alkogolitomiden jomižiden tegim). Pen' Očoran GES radab (0,4 MVt vägevudenke).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon päivnouzman keskuzpalas, Očor-jogen keskjoksmusen randoil (82 km pitte, Kaman oiged ližajogi), 150 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Permihesai om ühesakümne kaks' kilometrad päivnouzmha orhal vai 110 km avtotedme. Lähembaine lidn da raudtestancii om Vereščagino 21 km pohjoižhe orhal vai 25 km avtotedme.
Očor oli lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankund oli vll 2004−2019.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 14 238 ristitud, vn 2021 — 14 385 ristitud. Kaik 14 240 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 16 400 eläjad vl 1989.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma kaičenus i avaitud lidnas: Mikoi-arhangelan (om saudud vll 1830−1835) i vanhuskolaižiden Jumalanmaman Emäganpäivän (om saudud vl 1911 vai sen möhemba) jumalanpertid.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad. Stroganovan kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.