Biškek

Biškek ( [biʃˈkek], [bʲɪʂˈkʲek]) om Kirgizstanan pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om lidn tazovaldkundan alištusenke. Om Čuin agjan administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü sihe.
Istorii.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1878 kuti "Pišpek" () lidnan statusanke Venäman imperijan kozakištol pandud mantazole Kokandan hanan lidnusen sijas. Vll 1926−1991 nimitihe lidnan "Frunze:ks" (), ripmatomas Kirgizstanas — nügüdläižikš.
Biškek šingotaškanzihe tegimištol'žeks keskuseks Suren sodan aigan edheotandoiden evakuacijan sihe taguiči. Lidn om tegimišton äisarakoine keskuz, päsarakod oma sömtegimišt, energetik, mašiništonsauvomine i metallan ümbriradmine.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan pohjoižes, Čui-jogen () alangištos i Tän'-Šanin ezimägištol, 700..900 m korktusil, 800 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kazahstanan röunhasai om 25 km pohjoižhe orhal.
Klimat om terav kontinentaline kuivahk päivoikaz. Voden keskmäine lämuz om +12,2 C°, kezakun-elokun +23,3..+25,3 C°, tal'vkun-uhokun −1,5..+0,4 C°. Ekstremumad oma −34 C° (uhoku) i +42,1 C° (heinku). Kezaaigan minimum om +3,9 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +25,4 C° (uhoku). Ei voi panda halad kezakus-elokus. Paneb sadegid 451 mm vodes, enamba keväz'kus-semendkus (51..72 mm kus), vähemba elokus-sügüz'kus (14..18 mm kus). Paneb lunt 13 sm tal'ves. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 45..50 % röunoiš kezakus-sügüz'kus, om 75 % tal'vkus-uhokus.
Tobmuz.
Biškek jagase nelläks territorialižeks rajonaks: Pervomain, Sverdlovan, Oktäbrin i Leninan rajonad. Severz'-se žiloid alištudas rajoniden tobmudele lidnan territorijal.
Lidnan tobmuden pämez' om mer (üks'lugu ). Edeližed merad oma Emilbek Abdikadirov ("Эмилбек Абдыкадыров", uhoku 2022 — reduku 2023), Aziz Surakmatov (eloku 2018 — reduku 2020).
Eläjad.
Vl 2009 lidnan eläjiden lugu oli 835 743 ristitud. Vn 2019 augotišes lidnan ristitišt oli 1 027 200 eläjad 127 km² pindal i ületi millionad. Vn 2021 rahvahanlugemižen mödhe kaik 1 074 075 ristitud elihe lidnas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Läz pol'tošt millionad ristituid om ezilidnoidenke.
Rahvahad (2010-nded voded): kirgizalaižed — 75 %, evropižed rahvahad — 15 %, toižed rahvahad — 10 %.
Islaman seičeme pühäpertid oma avaitud lidnas. Ortodoksižen hristanuskondan seičeme pühäpertid oma saudud: Hristan Eläbzdusen päjumalanpert' (letihe vll 1944−1947) i kuz' jumalanpertid.
Biškek om valdkundan professionaližen üläopendusen keskuseks, kaik 22 üläopendusen aluzkundad sijadasoiš lidnas. Amuine da järed om Kirgizan nacionaline universitet Žusup Balasaginan nimed (, 22 tuh. üläopenikoid), sen aluz om pandud vl 1925, edel 1951. vot oli pedinstitutaks. Kaik 24 fakul'tetad, kaks' institutad, kuz' kolledžad i nell' keskust mülüdas sen universitetan strukturha.
Transport.
Avtobusad, trolleibusad (vspäi 1951), maršruttaksid da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas.
Kaik koume raudtestancijad ratas lidnas: "Biškek-1" (vspäi 1924), "Biškek-2" (vspäi 1938) i "Alamedin". Jüguiden i passažiroiden päine valu om oigetud Venäman lidnoihe i läbitab Kazahstanan territorijad. Mugažo om jonuzmaršrutoid valdkundan lidnoiden keskes i ezilidnjonusid.
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline "Manas"-lendimport ("FRU / UCFM", 3,5 mln passažiroid vl 2017) sijadase kaks'kümnes koumes kilometras lodeheze lidnan keskuzpalaspäi. Tehtas reisid Kazahstanan, Venäman, Turkanman järedoihe lidnoihe, jügureisid Kitaihe.