Al'bukerke

Al'bukerke ( [ˈælbəkɜːrki], lühenduz: "ABQ", ispanine virkand: [alβu'kerke]; navah.: "Beeʼeldííl Dahsinil" [pèːʔèltíːl tɑ̀xsɪ̀nɪ̀l]) om AÜV:oiden lidn Nju Meksiko-štatan keskuzpalan lodehes. Se om štatan kaikiš enamba elänzoittud lidn, AÜV:oiden 32-nz' lidn eläjiden lugun mödhe. Bernalijo-ümbrikon ("Bernalillo", 3020 km²) administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud ispanijalaižil vl 1706 kuti sodapost da maižandusen keskuz, isp. "Villa de Alburquerque". Nimituz om sidodud ispanižhe Al'burkerke-lidnha röunanno Portugalijanke, se libub latinan kelen "albus"- i "quercus"-sanoišpäi «vauged tamm».
Al'bukerke šingotase Körtlend-il'mbazal (südäitukuižen azegišton toižiden paloiden kodvind) «Sandia»-tedoiduzlaboratorijoiden palanke. Lidn om štatan opendusen i tervhudenkaičendan aluzkundoiden keskuz, «Netflix»-kompanijan fil'mdamižen sija. «Facebook»-verkon datakeskuz i Intel-kompanijan tegimed ratas lähižiš ezilidnoiš.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Rio Grande-jogen randoil, 1490..1950 m korktusil, 1619 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Ühthine pind om 489,39 km², sidä kesken kuivma 486,03 km², vezi 4,35 km². Matkad štatan administrativižhe Santa Fe-keskushesai om 93 km pohjoižhe orhal vai 102 km avtotedme.
Klimat om letetazangišton kuiv nell'sezonine, päivoikaz, kezal eriližešti. Voden keskmäine lämuz om +14,4 C°, kezakun-elokun +24,5..+26,1 C°, tal'vkun-uhokun +2,7..+5,5 C°. Absolütine minimum om −27 C° (tal'vku, viluku), maksimum +42 C° (kezaku). Kezaaigan minimum om +2 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +26 C° (uhoku). Ei voi panda halad kezakus-elokus vaiše. Il'man lämuz voib ületada +31 C° sulakus-redukus. Paneb sadegid 225 mm vodes, enamba heinkus-sügüz'kus (29..42 mm kus), 22 mm redukus, vähemba kül'mkus-kezakus (9..14 mm kus). Paneb 20 sm lunt tal'ven kahesas päiväs. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 30..32 % röunoiš sulakus-kezakus, 50..57 % kül'mkus-uhokus, 40..47 % toižiš kuiš.
Tobmuz.
Al'bukerke jagase ühesaks valičemižümbrikoks ().
Lidnan radonoigendajan tobmuden pämez' om mer (). Kaik eläjad valitas merad nelläks vodeks, strokuiden lugu ei ole röunatud. Edeline mer om Ričard Džeims Berri ("Richard James Berry", tal'vku 2009 — tal'vku 2017).
Eläjad.
Vn 2010 AÜV:oiden rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 545 852 ristitud, vn 2020 — 564 559 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Kaik 915 927 eläjad om ezilidnoidenke 24 080 km² pindal (2018, štatan ühtenz' i 60. sija valdkundas).
Augotižlibundan mödhe (2010): evropalaižed — 69,7 % (ispanijalaižita 42,1 %), ispanijalaižed i latinamerikalaižed — 46,7 %, indejalaižed — 4,6 %, afroamerikalaižed — 3,3 %, azijalaižed — 2,6 %, valdmerimalaižed — 0,1 %, segoitadud augotižlibundanke — vastusiden 4,6 %.
Lidn om štatan üläopendusen keskuz. Severz'-se universitetoid baziruišoiš siš, om toižiden lidnoiden üläopendusen aluzkundoiden filialoid (Finiks). Znamasine om štatan kaikiš suremb valdkudaline Nju Meksikon universitet (, ), sen aluz om pandud vl 1889, 22,6 tuh. üläopenikoid (2023).
Transport.
Avtobusad, kiruhavtobusad i ezilidnjonused oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. Massižen tranzitan municipaline "ABQ RIDE"-kompanii nimitihe "SunTran:aks" edel 2004. vot. Kaik kuz' avtotesildad om saudud lidnas Rio Grandes päliči, sen ližaks kaks' oma lähižes suvižes ezilidnas. Enamba mi 600 km veloteid, velotehuzid i velomaršrutoid (2019).
Al'bukerken rahvahidenkeskeine soda- da civiline "Sanport"-lendimport (, "ABQ / KABQ", 5,5 mln passažiroid vl 2024) sijadase vides kilometras suvipäivnouzmha lidnan azjaližes keskusespäi, Körtlend-il'mbaz om ani päivnouzmha sišpäi. Tehtas reisid AÜV:oiden järedoihe lidnoihe i lähižiden štatoiden lidnoihe. Kahtenz' "Dabl Igl II"-lendimport (angl. "Double Eagle II Airport") om saudud üks'toštkümnes kilometras lodeheze lidnan keskuzpalaspäi, se kävutase specialižen aviacijan i čarterreisiden täht.