tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Tirv

Tirv ( «terv», ) om Estinman lidn da volost' valdkundan suves. Mülüb Valgan makundha, sen kahtenz' surtte lidn koumespäi. Estinman koncertoiden üks' keskusišpäi, oleskeleb läz sadad koncertoid da mugoižid aigtegoid vodes.
Istorii.
Žilo sai lidnan statusad vn 1926 2. päiväl heinkud. Vll 1950−1959 lidn oli Tirvan rajonan keskuseks. Nevondkundaližen aigan Tirv-il'mbaz oli olmas lidnanno.
Tirvan ižandusen päsarakod oma mecan ümbriradmine i turizm.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase makundan lodehes, Ihne-jogen randoil ( 94 km pitte, lankteb Virtsjärvhe). Matkad Latvijan röunhasai om 17 km suvipäivlaskmha orhal, Tallidnhasai om 173 km pohjoižhe-lodeheze orhal vai 208 km avtotedme. Matkad makundan Valg-keskushesai om 25 km suvhe orhal vai 28 km avtotedme. Toižed lähembaižed lidnad oma Abja-Paluoja päivlaskmha-lodeheze, Vil'jandi pohjoižhe, Otepä päivnouzmha.
Kaik kaks' žilod i 37 küläd alištudas Tirvan volostin () tobmudele vs 2017 redukun 24. päiväspäi. Volostin pind — 647 km².
Eläjad.
Vn 2011 Estinman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 2 729 ristitud, sidä kesken estilaižed — 98,8%, toižed rahvahad i rahvahuden ozutandata — 1,2%.
Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 3 128 eläjad vl 1940 i 3 112 eläjad vl 2006. Kaik 6 129 ristitud elihe Tirvan volostiš vn 2019 augotišes.
Likino-Dulövo

Likino-Dulövo () om Venäman lidn Moskvan agjan päivnouzmas. Mülüb Orehovo-Zujevon lidnümbrikho, sen kahtenz' surtte lidn nelläspäi.
Istorii.
"Likino"-külä mainitase ezmäižen kerdan Vladimiran makundan jumalanpertiden aigkirjas vl 1637 kuti "Likin"-külä (). "Dulövo"-žilon aluz om pandud elokahal Terentii Kuznecov-manmehel vl 1832, hän sädi Dulövon porcellantegint.
Nügüdläine eländpunkt om sätud Likinon i Dulövon ühtištusel radnikžiloks vl 1930. Likino-Dulövo-žilo sai lidnan statusad vn 1937 1. päiväl tal'vkud. Oli Orehovo-Zujevon rajonan palaks vll 1929−2018. Kätihe rajonad eriliženke Orehovo-Zujevo-lidnanke kahteks lidnümbrikoks vn 2018 10. päiväl vilukud: Orehovo-Zujevon i Likino-Dulövon. Ühtištadihe lidnümbrikoid vn 2019 sulakus i kätihe Likino-Dulövon ümbrikod territorialižeks palakundaks.
Likino-Dulövo šingotase Likinon avtobustegimel, kodiporcellan tegimel, mujuiden tegimel erazvuiččiden metoiden täht, Orehovo-Zujevon leibän edheotandal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase lidnümbrikon päivlaskmas, Kläz'man oiktal randpolel, 137 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Moskvan röunhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om 78 km päivlaskmha orhal, Nosovihan mantel vai raudtel. Lähembaižed lidnad orhal oma Kurovskoje vižtoštkümnes kilometras suvhe, Drezn kümnes kilometras päivlaskmha i Orehovo-Zujevo seičemes kilometras pohjoižhe.
"Dulövo"-raudtestancii radab lidnan päivlaskmaižel röunal vspäi 1899, mülüb Moskvan raudten surehe renghaze. Nügüdläine Dulövo-stancii om saudud konz-se ühtes kilometras edeližes Dulövo-stancijaspäi. Ende Likino-raudtestancii radoi mugažo, se om muretud. Moskvan sur' avtorengaz (A108-trass) läbitab kaiked lidnad pohjoižespäi suvhe.
Eläjad.
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 18 490 eläjad, vl 1959 — 24 612 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 31 321 ristitud, lidnümbrikon kahesandez. Kaik 29 691 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 34 203 eläjad vl 1989, 34 200 eläjad vl 1992 i 34 191 eläjad vl 2021.
Rahvahad (2010): venälaižed — 97,1 %, toižed rahvahad — 2,9 %.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: kaks' jumalanpertid i kaks' časounäd. Niiden ližaks jumalanpert' porcellantegimenno ei ole kaičenus.
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma ühesa nimitadud i nomeruidud päivkodid (nomer 7..11, 13, 17, 21, 60), koume keskškolad (nomer 3, 4, 5), Likino-Dulövon licei, gimnazii, tehnižen sädamižen keskuz, čomamahtoiden škol, lidnümbrikon "Feniks"-sportškol (toine "Rusič"-sportškol om ühtištadud senke vspäi 2024).
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Orehovo-Zujevon tehnikum (baziruiše Likino-Dulövos kacmata nimitushe) i Likino-Dulövon politehnine kolledž.
Vasthein

Vasthein () om äivoččiden heinäsižiden kazmusiden heim. Mülütadas Tähkheiniden sugukundha.
Latinine nimituz mainitase Amuižen Grekanman Dioskorid-sodalekaril. Se om saudud kahtes sanaspäi grekan augotižlibundanke: "kalamos" «rogo» i "agrostis" «kastehein», ozutab niiden pojavut.
Leviganduz.
Heimon erikod oma levitadud vilus i venos vöiš. Kazdas tropikoiden mägiden pautkil mugažo, molembiš mapoliškoiš.
Nened tahod oleldas erazvuiččiden erikoiden eländtahoikš: sokaz tahond turbazmahusenke, mec, penzhišt, pilitišed, luhtad, jogiden randad.
Ümbrikirjutand.
Erikod oma pojavad keskneze morfologižikš, no kaikutte navedib kazda erinijas eländtahos.
Heinäd löustkekahidenke vai erasti tähkanvuiččidenke änikusidenke, tähkuden änik om üks'jäine. Šingotase kezan ezmäižes poles. Tähkuden värtmuz om karvakaz, sen tagut änikuz näguse pehmdaks küpsmižen aigan.
Kävutand.
Läz kaikiden erikoiden kaidad lehtesed i seikhed oma kauktad, ka ottas hondladuižeks sötmižkazmuseks vaiše severzid-se erikoid Arktikan i mägiomaluižiden arvoimižiš. Kuivmavasthein ("Calamagrostis epigejos") i Psevdorogonvuitte vasthein ("Calamagrostis pseudophragmites") sätas žomid i varmdad turbišt, kävutasoiš varmitamha letkesižid pautkid. Voib löuta dekorativižid erikoid.
Valitud erikod.
Kaik lugetas läz 260 erikod heimos, sidä kesken 50 erikod kazdas Venäman territorijal.
Možaisk

Možaisk () om Venäman lidn Moskvan agjan suvipäivlaskmas. Se om Možaiskan lidnümbrikon administrativine keskuz (edel vn 2018 uhokud — rajonan). Om «sodahoštusen lidn»-arvonke vspäi 2012.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan kirjutadud purtkiš vl 1231, todesižeks lidnaks — vl 1277. Ei olend muretud mongoližen londan aigan. Možaiskan Kremlin erased palad oma olmas tämbäi-ki: maine pudotez, kaks' päjumalanpertid, puhtaz järv. Oli Možaiskan ruhtinazkundan (1277−1493) pälidnaks. Nimituz libub penes Možaik-jogespäi, «pen'». Kaik 16 ortodoksižen hristanuskondan jumalankodid oli olmas lidnas 16. voz'sadal: mehiden kümne i naižiden kuz', om kaičenus vaiše Lužeckii-mez'jumalankodi (aluz vl 1408). Kümnetuhaine lidn tuli lanktushe vll 1566−1614 kahten pošavan i Torokaigan londoiden tagut, vaiše 1 % ristituid jäi elegiš. Udessündutihe hilläšti vn 1618 Možaiskan toran jäl'ghe. Borodinon tora tegihe kümnes kilometras päivlaskmha lidnaspäi vn 1812 Tatanmaižen sodan aigan.
Možaisk šingotase sauvondmašiništon, sauvondkaluišton i instrumentan tehmižel, sauvondmaterialiden pästandal (mecanümbriradai kombinat, raudbeton, gazbeton), poligrafkombinatal, mašinansauvomižel (vilugoitimed, torvveimiden armatur, elektromašinad), sömtegimištol (maidtegim, leibänkombinat, jomiden edheotand), mugažo omblendedheotand i medicinižen instrumentan tegim ratas lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase lidnümbrikon päivnouzmas, Moskv-jogen oiktal randal ( 473 km pitte, Volgan oigedpol'ne bassein), Gžatskan alangos, 210 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, kaikiš suremb korktuz om 228 metrad. Pit'k i kaid Možaiskan vezivaradim (30,7 km²) om saudud ülezjogen lodeheze lidnaspäi vll 1960−1962.
"Možaisk"-raudtestancii radab lidnan suvipalas «Moskv — Smolensk»-keskustal vspäi 1870. «Vaugedvenäma»-avtote (M1-trass) ümbärdab lidnad kahtes kilometras suvespäi. Matkad Moskvan röunhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om 90 km päivnouzmha orhal, avtotel vai raudtel. Lähembaine lidn om Ruz 24 km pohjoižhe-pohjoižpäivnouzmha orhal vai 29 km avtotedme.
Eläjad.
Vl 1897 lidnan ristitišt oli 3 195 eläjad, vl 1939 — 11 752 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 31 363 ristitud, rajonan (nüg. lidnümbrik) koume seičemendest, vn 2021 — 33 880 ristitud. Kaik 30 439 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli vl 2021, se kaičese enamba 29 tuhad eläjid vspäi 1989 (31 500 rist. vll 2003−2005).
Ortodoksižen hristanuskondan ühesa pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: Lužeckii-mez'jumalankodi, ph. Mikulai-čudonsädajan päjumalanpert', nell' jumalanpertid i koume časounäd.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, kaks' keskškolad (nomer 1 i 3), "Garmonii"-škol, lapsiden sädamižen pert', kaks' muzikškolad (nomer 1 i 2), čomamahtoiden škol, lapsiden da norišton kompleksine sportškol, lapsiden da norišton olimpižen varan sportškol dzüdos da sambos. Professionaližen opendusen aluzkund om Možaiskan tehnikum, baziruiše Stroitel'-žilos ani päivnouzmha lidnaspäi.
Ozöri

Ozöri () om Venäman lidn Moskvan agjan suvipäivnouzmas. Mülüb Kolomnan lidnümbrikho vn 2020 redukuspäi.
Istorii.
Eländpunkt mainitase kirjutadud purtkiš vspäi 1588 kuti "Ozerki"-külä (vai "Ozerok"). Külän šingotez zavodiše bumagkanghan manufakturan sauvondanke vl 1834. Jumalanpert' om saudud vl 1851. Moskvan regionan znamasine tekstiline keskuz 19. voz'sadan lopuspäi. Žilo sai lidnan statusad vn 1925 17. päiväl elokud. Toižen mail'man sodan aigan lidn ei olend okkupiruidud, no oli alištunu bombardiruindale Okan vastrandaspäi. Mehanine (optikan) tegim oli saudud da radoi sodan jäl'ghe.
Ozöri šingotase vilugoitimiden pästandal tegimišton i torguindan täht, optižen stöklan tegimel, metallan ümbriradmižen tegimel, sömtegimištol (konditerine kombinat), sömpakuitesen kahtel edheotandal, spravitandan edheotandoil (pansionat, sanatorii).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase lidnümbrikon suvipäivlaskmas, Okanjogen hural randal, 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Om ümbärtud segoitadud mecal i kavag'mecoil, om äi penid järvid i jogid niiš.
Matkad Moskvan röunhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om 126 km lodeheze orhal, avtotel vai raudtel. Lähembaižed lidnad oma Kašir 23 km päivlaskmha orhal, 36 km avtotedme vai 150 km raudtedme, i Zaraisk 24 km suvipäivnouzmha, 32 km avtotedme vai 95 km raudtedme.
"Ozöri"-raudtestancii radab lidnas vspäi 1893, se om 39-kilometrižen sarakon Kolomnaspäi (sen Golutvin-päraudtestancijaspäi) lopstancii. Pordaigaline pullosild radab Okas päliči.
Tobmuz.
Ende lidn oli Ozörin lidnümbrikon administrativižeks keskuseks da palaks (om tühjitadud vn 2020 redukuspäi), sijazihe sen keskuzpalas, edel vn 2015 semendkud ümbrik oli rajonaks.
Eläjad.
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 22 629 eläjad, vl 1959 — 24 786 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 25 800 ristitud, rajonan seičeme kümnendest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba 28 tuhad eläjid vll 1989−1998 (28 500 rist. vl 1992).
Rahvahad (2010): venämalaižed — 95,0 %, ukrainalaižed — 1,0 %, toižed rahvahad — 4,0 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma kaičenus i saudud lidnas.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kuz' nimitadud i nomeruidud päivkodid (nomer 2, 5, 9, 10, 14, 15), koume keskškolad (nomer 1, 2, 3), gimnazii (nomer 4), lapsiden sädamižen keskuz, čomamahtoiden škol, "Ozöri"-sportaluzkund. Jegor'jevskan tehnikuman Ozörin filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Politik

Politik ( "politika" «polisiden-lidnoiden azjad») om ristitkundan elon küzundad i aigtegod valdkundan šingoteshe sidodud, mugažo valdkundan tobmuden organoiden i valdkundmehiden töhišt. Termin om taritud Aristotel'-filosofal 4. voz'sadal EME, hän märhapani politikad kut valdkundan-polisan ohjandusen čomamaht.
Valdkundad i imperijad kazvoiba aigan mändes, i kesksidod avaroidenke territorijoidenke tarbhaičiba ohjandusen sisteman šingotest i korktad toižetumižmahtust kaičemha valdkundan ünäižust demokratijan ramuziš, Päivnouzmman imperijoiden erineden. Eziauguine politik formiruihe Amuižen Grekanman polisoiš (lidnoiš-valdkundoiš), kus ohjandamiželit oli, erazvuiččed seižused (klassad) eliba, keskitihe radonmahtoiden, čomamahtoiden i opendusen tedoid, i kus tuleban aigan elit voi sünduda. Kolonialižen politikan šingotez mäni Rimalaižes imperijas.
Politik om äisarakoine socialine näguz, kundan tuntkekahan ičtazreguliruindan instrument. Politikan erazvuiččed märhapanendad jonoštadas politižen radon polid. Politologii tedoidab politikan sferad. Politikan subjektad oma partijad i politikanmehed, kundaližed ühtelmased (oz., profühtnendad) i likundad, valdkundan rahvaz kogonaz. Valičendad oma politižen sisteman legitimižusen i sen režiman funkcioniruindan tarbhaine institut.
Toižendad.
Klassificiruidas politikad severziden-se alusiden mödhe:
Solnečnogorsk

Solnečnogorsk () om Venäman lidn Moskvan agjan lodehes. Se om Solnečnogorskan lidnümbrikon (edel vn 2019 vilukud — rajonan) administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud kuti "Gomzino"-žilo «Piter — Moskv»-traktan teverel. Imperatoran pert'kulu i adivpert' oliba olmas žilos, i aigan mändes nimitihe sidä "Solnišnai" i "Solnečnai-mägi" (). Tehtihe jarmankoid žilos joga nedalil tožnargidme 19. voz'sadan keskes. Sätihe "Solnečnogorskii"-radnikžilod vl 1928. Se sai lidnan statusad vn 1938 26. päiväl tal'vkud nügüdläiženke nimitusenke. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistoil vl 1941 (22. kül'mku — 12. tal'vku).
Solnečnogorsk šingotase mašinansauvomižel (mašiništ punümbriradmižen i lämuzümbriradmižen täht, vilugoitimed, metalltegesed), sauvondmaterialiden pästandal (metalline verk, metalližkonstrukcijad, läbinägujad konstrukcijad, beton, letked, šebin', raudbetontegesed), pakuitesen koumel edheotandal, sömtegimištol (konditerine edheotand), mugažo tehnik desantan täht, radioelektronine apparatur, polimerad tehtas lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase lidnümbrikon lodehes, Klinan-Dmitrovan ülüdel, 195 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Senež-järven-vezivaradimen rand ( 8,5 km²) om lidnan pohjoižpäivnouzmas.
Matkad Moskvan röunhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om 44 km suvipäivnouzmha orhal, avtotel vai raudtel. Lähembaine lidn om Klin 23 km lodeheze orhal i kaikil teil.
Eläjad.
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 13 548 eläjad, vl 1959 — 24 214 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 52 944 ristitud, rajonan (nüg. lidnümbrik) koumandez. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 55..58 tuhad eläjid vll 1989−2009 (58 400 rist. vl 2003).
Rahvahad (2010): venämalaižed — 91,6 %, ukrainalaižed — 2,8 %, armenijalaižed — 1,6 %, toižed rahvahad — 4,0 %.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma saudud lidnas: kaks' jumalanpertid i kaks' časounäd. Islaman «Nurulla — Allahan vauktuz»-pühäpert' om avaitud.
«Moskvanaluine»-kolledžan pala om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Transport.
"Podsolnečnai"-raudtestancii radab lidnan keskuzpalan lodehes vspäi 1851 «Moskv — Piter»-keskustal.
M10-trass (Moskv — Piter) läbitab lidnad. Maksline «Neva»-avtote (M11-trass) ümbärdab lidnad kahtes..koumes kilometras suvipäivlaskmaspäi.
Suomenman lidnad

Kaik om 107 lidnad (, ) Suomenmas vn 2020 augotišel. Alastunu lidnan tobmudele territorii lugese lidnan palaks valdkundan käskusišton mödhe.
Visokovsk

Visokovsk () om Venäman lidn Moskvan agjan lodehes. Mülüb Klinan lidnümbrikho.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1864. Šingotaškanzihe kanghiden manufaktural vspäi 1877. Kätihe "Visokovskii"-radnikžiloks vl 1928. Se sai lidnan statusad nügüdläiženke nimitusenke vl 1940. Lidn oli okkupiruidud nacistižen Germanijan sodavägil Toižen mail'man sodan aigan vl 1941 (25. kül'mku — 16. tal'vku), manufaktur oli muretud lujas. Visokovskan rajon oli olmas vll 1939−1957, i lidn oli sen keskuseks. Vl 2009 tekstil'tegim tuli bankrotnendannoks i lopi radod, sauvused oma okaidud.
Visokovsk šingotase sauvondmaterialiden pästandal (metalližed konstrukcijad, asfal'ttegim), čomitesiden tegimel Uden Voden kuzen täht, leibän edheotandal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase lidnümbrikon keskuzpalas, Väz-jogen randal (, Volgan üläjoksmusen oigedpol'ne bassein), 200 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Tverin agjhasai om kaks'kümne kilometrad lodeheze orhal. Matkad Moskvan röunhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om 92 km suvipäivnouzmha orhal, avtotel vai raudtel. Lähembaine lidn om Klin üks'toštkümne kilometrad päivnouzmha orhal, avtotedme vai raudtedme.
Ühtennimine "Visokovsk"-raudtestancii om kümnekilometrižen sarakon Klinaspäi lopstancijaks. Maksline «Neva»-mante (M11-trass) mäneb vides kilometras päivnouzmha lidnaspäi.
Tobmuz.
Vll 2005−2017 lidn oli Visokovskan lidnankundan administrativižeks keskuseks. Lidnankundan pind oli kümne nellikkilometrad.
Eläjad.
Vl 1897 žilon ristitišt oli 3 700 eläjad, vl 1939 — 11 485 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 10 635 ristitud, rajonan (nüg. lidnümbrik) üks'toštkümnendez, vn 2021 — 13 081 ristitud. Kaik 10 671 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 12 230 eläjad vl 1970 i om nügüd', läz 13 tuhad eläjid vspäi 2021.
Rahvahad (2010): venälaižed — 95,7 %, ukrainalaižed — 1,1 %, toižed rahvahad — 3,2 %.
Ortodoksižen hristanuskondan üks'jäine Oleksii-carinpoigan jumalanpert' om avaitud lidnas vspäi 2000.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma nell' nimitadud i nomeruidud päivkodid (nomer 18, 20, 21 i "Ogonök" «lämoihut»), keskškol nomer 1 (nomerad 4 ei ole vn 2021 sügüz'kuspäi), čomamahtoiden škol, üks'borcuindoiden škol (Klinan olimpižen varan sportškolan filial). Lähembaižed professionaližen opendusen aluzkundad ratas lidnümbrikon Klin-keskuses.
Pavlovskii Posad

Pavlovskii Posad () om Venäman lidn Moskvan agjan päivnouzmas. Se om Pavlovskii Posadan lidnümbrikon administrativine keskuz (edel vn 2017 vilukud — rajonan).
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud kuti lidn nügüdläiženke nimitusenke Nikolai I-imperatoran käskön mödhe vn 1844 kezakun 2. päiväspäi neniden žiloiden ühtištusel: Pavlovo (se-žo Vohn, mainitase vspäi 1339), Zaharovo, Usovo, Dubrovo i Melenki. Šingotihe tekstil'tegimištol: villasižed kanghad, paikad da šalid niišpäi.
Pavlovskii Posad šingotase tekstiližel tehmištol, sauvondmaterialiden pästandal, mikroelektronikan tegimel i sömän edheotandoil.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase lidnümbrikon keskuzpalas, Kläz'm-jogen randal, 133 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Moskvhasai om 65 km päivlaskmha. Lähembaižed lidnad oma Elektrostal' päivlaskmha, Noginsk päivlaskmha-lodeheze, Elektrogorsk pohjoižpäivnouzmha, Drezn päivnouzmha.
"Pavlovskii Posad"-raudtestancii radab lidnas «Moskv (Kurskan päraudtestancii) — Vladimir»-keskustal vspäi 1861.
Eläjad.
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 42 821 eläjad, vl 1959 — 55 025 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 63 711 ristutud, rajonan (nüg. lidnümbrik) koume nelländest. Kaikiš suremb ristitišt oli 70..71 tuhad eläjid vll 1979−1989 (71 297 rist. vl 1989). Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Katken da ph. Vasilii Parijalaižen mez'jumalankodi (viž pühäpertid), viž jumalanpertid i ühesa časounäd oma olmas lidnas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 96%, toižed rahvahad — 4%.
Professionaližen opendusen aluzkund om Pavlovskii Posadan tehnikum.
Kurovskoje

Kurovskoje () om Venäman lidn da raudtesol'm Moskvan agjan päivnouzmas. Mülüb Orehovo-Zujevon lidnümbrikho, sen koumanz' surtte lidn nelläspäi.
Istorii.
Eziauguižed eländpunktad oliba lidnan tahondas kiviaigan völ. Kurovskoi-počinok oli olmas 16. voz'sadal.
Nügüdläine eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1646 kuti "Kurovskai-külä" (). Se šigotaškanzihe 19. voz'sadan keskes bumagkanghiden tehmižel. Vl 1890 saudihe «Orehovo-Zujevo — Jegor'jevsk»-raudtekeskust läz küläd. Vl 1913 «Moskv — Kazan'»-raudte mäni külänno "Kurovskai"-stancijanke. Vodele 1929 letihe ut kezerduzfabrikad. Sid' melanžlangan kombinat radaškanzi. Vll 1929−1959 žilo oli Kurovskajan rajonan keskuseks. Oli radnikžiloks vspäi 1931. Sai lidnan statusad nügüdläiženke nimitusenke vl 1952. Kezerduzfabrik om likvidiruidud vl 2000.
Kurovskoje šingotase sömtegimištol.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase lidnümbrikon suvipäivlaskmas, Nerskai-jogen molembil randoil ( 92 km pitte, Moskvanjogen hura ližajogi), 121 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Moskvhasai om 90 km päivlaskmha, lidnümbrikon Orehovo-Zujevo-keskushesai om 29 km pohjoižhe. Toižed lähembaižed lidnad oma Likino-Dulövo 15 km pohjoižhe i Jegor'jevsk 23 km suvhe-suvipäivnouzmha. Moskvan Suren avtorenghan pala (A108-mante) om lidnan päivlaskmaižeks röunaks. "Kurovskai"-raudtestancii radab lidnan suves.
Vhesai 2018 Kurovskoje oli rajonan lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind oli 19,57 km².
Eläjad.
Vl 1939 žilon ristitišt oli 11 422 eläjad, vl 1959 lidnan — 16 350 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 21 819 ristutud (kaikiš suremb ristitišt), rajonan (nüg. lidnümbrik) üks'toštkümnendez.
Rahvahad (2010): venälaižed — 94,1%, toižed rahvahad — 5,9%.
Ortodoksižen hristanuskondan kuz' pühäpertid oma avaitud lidnas: Spasan Toižetamižen Guslickii-mez'jumalankodi (vspäi 1859, Spasan Toižetamižen päjumalanpertinke i kahtenke jumalanpertinke), ph. Jurgii-vägestusenkandajan časoun', Spasan Toižetamižen jumalanpert' i vanhuskolaižiden Ioann Lestouknikan jumalanpert'.
Orehovo-Zujevon tehnikuman (baziruiše Likino-Dulövos) Kurovskojen alajaguz om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Luhovici

Luhovici (vai Luhovicad, ) om Venäman lidn Moskvan agjan suvipäivnouzmas. Se om Luhovicin lidnümbrikon (edel vn 2017 vilukud — rajonan) administrativižeks keskuseks da palaks.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1567 kuti "Gluhoviči"-žilut (). Nimituz kändihe nügüdläižikš 1920-nzil vozil. Šingotaškanzihe Suren sodan jäl'ghe udel MiG-tegimel i sen produkcijan kodvindlendimportal. Luhovici-radnikžilo sai lidnan statusad vn 1957 20. päiväl kezakud.
Luhovici šingotase lendimiden tegimel, mašinansauvomižen toižil edheotandoil (varapalad vedimiden dizel'likutimile), sömtegimištol (maidtegim, jauhtegim, «Mars»-kompanijan edheotand), steriližen medicinižen kaluišton kahtel tegimel, mugažo omblendfabrik i gofrokartonan tegim («Stora Enso») ratas lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase lidnümbrikon päivlaskmas, Mustjogen ( lidnan pohjoižes, lankteb Voblihe huralpäi pohjoižpäivnouzmha lidnaspäi) i Vobl'-jogen (ven. "Во́бля" 29 km pitte, jokseb lidnan suvipalas, Okan oiged ližajogi) randoil, 125 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Moskvhasai om 135 km lodeheze orhal i kaikil teil. Lähembaine lidn om Kolomn 22 km lodeheze orhal i kaikil teil.
"Luhovici"-raudtestancii radab lidnan pohjoižröunal vspäi 1864 «Moskv — Räzan'»-keskustal. Raudtesarak Zaraisk-lidnannoks om Luhovicin päivlaskmaižeks röunaks. «Ural»-avtote (M5-trass) läbitab lidnan pohjoižpalad.
Eläjad.
Vl 1939 žilon ristitišt oli 1855 eläjad, vl 1959 lidnan — 12 656 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 29 850 ristutud, rajonan (nüg. lidnümbrik) pol'. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 31..33 tuhad eläjid vll 1989−2009 (33 300 rist. vl 1992).
Rahvahad (2010): venälaižed — 95,6 %, ukrainalaižed — 1,4 %, toižed rahvahad — 3,0 %.
Ortodoksižen hristanuskondan seičeme pühäpertid oma saudud lidnas: viž jumalanpertid, kodijumalanpert' i časoun'.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, koume keskškolad (nomer 1, 2, 9), licei, gimnazii (nomer 10), lapsiden da norišton sädamižen šingotesen keskuz, lapsiden da norišton sportškol (sidä kesken motovoibištelendad). Luhovicin aviatehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Voskresensk

Voskresensk () om Venäman lidn da raudtesol'm Moskvan agjan suvipäivnouzmas. Se om Voskresenskan lidnümbrikon administrativine keskuz (edel vn 2019 semendkud — rajonan).
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan voziden 1577−1578 aigkirjas kuti "Voskresenskoje"-žilo, nimitihe Sündun Eläbzdusen () jumalanpertin mödhe. Ühtennimine žilo raudtestancijanno šingotaškanzihe vl 1862. Radnikžilo sai lidnan statusad vn 1938 14. päiväl heinkud.
Voskresensk šingotase mineraližiden heretusiden järedal tegimel (vspäi 1931, fosforan alusel), mašinansauvomižel, sauvondmaterialiden pästandal (savič, raudbetontegesed, «Tehnonikol'»-katuzmaterialad), fetran fabrikal i špaleroiden tegimel. Cementantegim radoi vn 2016 uhokuhusai, om konservacijas. Fosforitoiden Lopatinskii-löudmižsija sijadase kümnes kilometras päivnouzmha lidnan pohjoižespäi.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase lidnümbrikon suves, Moskv-jogen hural randal tobjimalaz, 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Moskvhasai om 80 km lodeheze. Lähembaižed lidnad oma Kolomn suvhe, Beloozörskii lodeheze, Jegor'jevsk päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha.
Avtomobiline Moskvan sur' rengaz (A108-trass) om lidnan pohjoižröunaks. "Voskresensk"-raudtestancii radab lidnan pohjoižpalas vspäi 1862, sen ližaks nell' tošt stancijad oma lidnan röunoiš «Moskv — Räzan'»-keskustal 16 km pitte (ajelten Moskvaspäi): «88. km»-platform, Šifernai, Moskvoreckai, Cemgigant.
Eläjad.
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 17 231 eläjad, vl 1959 — 44 759 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 91 464 ristutud, rajonan (nüg. lidnümbrik) koume videndest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om 90..95 tuhad eläjid vspäi 2005 (94 121 rist. vl 2016 i 95 495 rist. vl 2021).
Rahvahad (2010): venälaižed — 95,5 %, totarlaižed — 1,2 %, toižed rahvahad — 3,3 %.
Ortodoksižen hristanuskondan ühesa pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: seičeme jumalanpertid i kaks' časounäd. Niiden ližaks 19. voz'sadan lopun Jumalanmaman Katken puine jumalanpert' ei ole kaičenus.
Voskresenskan kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Kolomn

Kolomn () om Venäman lidn Moskvan agjan suvipäivnouzmas. Se om Kolomnan lidnümbrikon administrativine keskuz (edel vn 2017 sulakud kaks' municipalitetad oli — Kolomn-lidn i Kolomnan rajon), sen suremb lidn kahtespäi, agjan ühesanz'-kümnenz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Eländpunkt mainitase vspäi 1177 lidnan statusanke. Kolomnan alusenpanend tegihe vll 1140..1160 arheologijan andmusiden mödhe. Oli Kolomnan ruhtinazkundan keskuseks alusenpanendaspäi vodhesai 1301, sil-žo aigal ruhtinazkund oli Räzanin ruhtinazkundan palaks. Vspäi 1301 lidn alištub Moskvan tobmudele. Moskvan ruhtinazkundan kahtenz' lidn znamoičendan mödhe 15. voz'sadal. Varmed kivine Kreml' om saudud puižen sijas vll 1525−1531. «Moskv — Räzan'»-raudte läbiti lidnad i radaškanzi vl 1862, saudihe puruvedimiden tegint Kolomnas jäl'ghižel vodel.
Kolomn šingotase mašinansauvomižel (lämuzvedimed i dizel'likutimed, tömašinad, maižanduztehnik), sauvondmaterialiden pästandal (cement, raudbetontegesed, sauvondmujud), sömtegimištol, turizmal, mugažo omblendfabrik i mebel'edheotand ratas lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase lidnümbrikon keskuzpalas, Moskv-jogen lanktendan Okanjogehe huralpäi randoil, 125 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Moskvhasai om sada kilometrad lodeheze avtotel vai 117 km raudtel. Lähembaižed lidnad oma Luhovici suvipäivnouzmha i Voskresensk pohjoižhe.
"Kolomn"-raudtestancii om avaitud lidnas. Jogiport radab Okan randal.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 144 589 ristutud, oti nell' videndest lidnümbrikon ristitištos, vn 2021 — 134 850 ristitud. Kaik 144 125 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 161..164 tuhad eläjid vll 1989−1994 (164 tuh. rist. vll 1991−1992).
Rahvahad (2010): venälaižed — 95,0 %, ukrainalaižed — 1,4 %, toižed rahvahad — 3,6 %.
Ortodoksižen hristanuskondan 44 pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas, niiden kesken Jumalannägundan Vanh Golutvinan (alusenpanend 1374, jogiden ühthejoksmusenno), Uz' Golutvinan Stroican (1799, Kremliš) i Brusenskii Emäganpäivän jumalankodid (1552, Kremlin territorijal) oma avaitud.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Kolomnan kolledž i Kolomnan maižanduzkolledž.
Araš

Araš Labaf (, , sünd. 23. sulaku 1977, Tehran, Iran) om ročinmalaine pajatai azerbaidžaniženke augotižlibundanke, mugažo akt'or.
Biografii.
Araš om sündnu Tehran-lidnha. Vl 1987 Araš kazvatajidenke sirdab Ročinmaha. Vl 2005 pajatai pästi ičeze ezmäine «Arash»-al'bom.
Vl 2009 hän ezini Azerbaidžanad «Evrovizii»-konkursal, kus pajati «Always»-pajon. Araš oti koumant sijad finalas.
Vspäi 2011 Aras om nainu. Heil om üks' tütär da üks' poig: Donja-tütär da Dariman-poig (sünd. 2012).
Jahrom

Jahrom () om Venäman lidn Moskvan agjan pohjoižes. Mülüb Dmitrovan lidnümbrikho (edel vn 2018 semendkud — rajonha), sen kahtenz' surtte lidn i eländpunkt.
Istorii.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud Surovcevo-külän sijas vl 1841 kuti vatefabrik (Pokrovskai-manufaktur, nügüd' ei ole rados) da žilo senno. Nimitihe jogen mödhe, sen nimi libub kadonudes merän kelespäi i znamoičeb «järvikaz ma». Saudihe Savölovon raudted žilonno vl 1901, stancii sai Jahrom-nimitust mugažo. Vll 1932−1937 Kanal Moskvan nimed om saudud türmatud mehil, se jagoi eländpunktan poleti pohjoižespäi suvhe, päivlaskmaine pala om enamba. Jahrom sai lidnan statusad vn 1940 21. päiväl elokud. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistoil vl 1941 lühüdaks aigaks (27. kül'mku — 7. tal'vku).
Jahrom šingotase sauvondlavoiden tegimel, bumagfabrikal i kartonpakuitezkombinatal, sömtegimištol (leibänkombinat, kofen edheotand), mägisuks'kurortal. Ende kezerduzkudondfabrik i Jahroman avtobustegim (1957−2016, avtobusoiden i kommunaližen tehnikan ühthekeradamine) radoiba mugažo.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase lidnümbrikon keskuzpalan suves, Kanalan Moskvan nimed randoil, 150 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Jahrom-jogi jokseb paralleližikš kanalanke i läbitab lidnan päivlaskmašt palad.
Matkad Moskvhasai om 55 km suvhe. Lähembaine lidn om Dmitrov koumes kilometras pohjoižpäivnouzmha.
"Jahrom"-raudtestancii radab lidnan suvipalas, kanalan päivnouzmaižel randal.
Eläjad.
Vl 1939 žilon ristitišt oli 14 896 eläjad, vl 1959 lidnan — 16 263 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 13 214 ristutud, vn 2021 — 14 011 ristitud. Otab üks'toštkümnendest lidnümbrikon ristitištos. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 16..17 tuhad eläjid vll 1959−1998 (17 499 rist. vl 1989).
Rahvahad (2010): venälaižed — 96,3 %, totarlaižed — 1,0 %, toižed rahvahad — 2,7 %.
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: Eläban Eziauguižen Stroican päjumalanpert' (om saudud vll 1892−1895) i kaks' jumalanpertid.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma 12 päivkodid i koume keskškolad (nomer 1, 2, 3). Professionaližen opendusen lähembaižed aluzkundad ratas Dmitrov-lidnas. Jahroman kolledž sijadase lidnümbrikon Novosin'kovo-žilos 20 km lodeheze avtotedme Jahromaspäi.
Krasnozavodsk

Krasnozavodsk () om Venäman lidn Moskvan agjan pohjoižes. Mülüb Sergijev Posadan lidnümbrikho (edel vn 2019 sulakud — rajonha), sen kaikiš penemb lidn nellän kesken eläjiden lugun mödhe, nellänz' surtte eländpunkt.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1916 udenno Troickii-šlibaktegimenno (radaškanzi vn 1915 heinkuspäi, nüg. himine tegim). Vhesai 1937 žilon nimituz oli "Zagorskii" i "Radnikžilo tegimenno nomer 11", vl 1938 — "Vozroždenije", vl 1939 — "Lesnoi", vl 1940 — "Krasnozavodskii". Se sai lidnan statusad vl 1940 nügüdläiženke nimitusenke.
"Novostroik"-radnikžilo lugetihe lidnan mikrorajonaks vhesai 2000. Erištuihe sidä Peresvet-lidnaks vl 2000, sen jäl'ghe Krasnozavodskan ristitišt poleni kahthe kerdha.
Krasnozavodsk šingotase himižel tegimel (patronad, pirotehnikan šlibakod), sauvondmaterialiden pästandal, sömtegimištol (čajun pakuitez, südäiveziden tegim).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase lidnümbrikon keskuzpalan päivnouzmas, Kunj-jogen randal (, amuine "Kunjem / Куньема" 46 km pitte, Dubnan hura ližajogi), 220 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Vladimiran agjhasai om kahesa kilometrad päivnouzmha. Matkad Moskvhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om 80 km suvipäivlaskmha-suvhe, lidnümbrikon Sergijev Posad-keskushesai om 15 km suvipäivlaskmha-suvhe. Lähembaine lidn om Peresvet koumes kilometras suvipäivlaskmha.
«Holmogori»-avtote (M8-trass) mäneb koumes..kudes kilometras suvipäivnouzmha lidnaspäi. Vanh Jaroslavlin mante läbitab lidnan suvipäivnouzmad i ühtenzoitab Sergijev Posadanke oikti. Lähembaine passažirraudtestancii om Bužaninovo seičemes kilometras suvipäivnouzmha «Sergijev Posad — Aleksandrov»-keskustal, sišpäi kümnekilometrine sarak tuleb lidnha, kävutadas vaiše jüguiden täht.
Vhesai 2019 lidn oli lidnankundan keskuz, sen pind oli 40,42 km², mülütihe lidnankundha Semönkovo- i Rogačovo-külid Krasnozavodskan ližaks.
Eläjad.
Vl 1939 žilon ristitišt oli 13 382 eläjad, vl 1959 lidnan — 19 523 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 13 392 ristutud. Kaik 13 297 eläjad oli lidnas vl 2017. Otab lidnümbrikon 5..6 % ristitištos. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 29 900 eläjad vl 1992.
Rahvahad (2010): venälaižed — 95,0 %, totarlaižed — 1,1 %, toižed rahvahad — 3,9 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma saudud lidnas.
Sergijev Posadan kolledžan openduzkorpus nomer koume (koumespäi) radab Krasnozavodskas (edel vn 2021 keväz'kud erigoittud Krasnozavodskan kolledž) om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Noginsk

Noginsk (, edel 1930. vot oli Bogorodsk, ven. "Богоро́дск") om Venäman lidn Moskvan agjan päivnouzmas. Se om Bogorodskan lidnümbrikon (edel vn 2018 kezakud — Noginskan rajonan) administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn koumespäi.
Istorii.
Eländpunkt mainitase kirjutadud purktiš vspäi 1389, nimed oliba "Rogož", "Vanh Rogožan Jam" (). Rogož-žilo sai makundan lidnan statusad vn 1781 5. (16.) redukud "Bogorodsk"-nimitusenke Jekaterina II-imperatornaižen käskön mödhe. Vspäi 1825 äi tekstil'fabrikoid (šuuk, bumag) oli saudud da radoi lidnas ümbrištonke, se oli Moskvan gubernijan kaikiš enamba elänzoittud makund 19. voz'sadal. Udesnimitihe lidnad i stancijad nügüdläižikš vn 1930 vilukus Viktor Nogin-bol'ševikan (1878−1924) kanzannimen mödhe. Gluhovon bumagkanghiden kombinat radoi vhesai 1990.
Noginsk šingotase mašinansauvomižel (poltuzapparatur, tagondtegesed, katilsijiden, elektronine i konditerine mašiništ), ladimensauvomižel (defektoskopad i produkcijan ladun kontrolin sistemad, pjezoelektroladimed, ladimed sodašlibakoiden täht), sauvondmaterialiden pästandal (betontegim, sauvondsegoitusiden tegim, katuzmaterialad, tegesed erazvuiččiš londuseližiš kivišpäi, keramine tegim, tegesed sauvondporcellanaspäi), sömtegimištol (leibänkombinat, vilunkombinat, maidtegim, lihanümbriradai tegim, kalaedheotand), meblin i interjeran kahesal edheotandal, mugažo radsobiden omblendfabrik i tekstilin edheotand, «Oriflame»-kosmetikan tegim ratas lidnas. Noginskan eläjiden nelländez radab Moskvas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase lidnümbrikon keskuzpalan pohjoižes. Meššoran alangišton lodehližel röunal, Kläz'm-jogen üläjoksmusen randoil ( 686 km pitte, Okan hura ližajogi), 145 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Moskvhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om 35 km päivlaskmha. Lähembaine lidn om Elektrostal' ühtes kilometras suvhe.
"Noginsk"-raudtestancii radab lidnas vspäi 1885. Sen ližaks, "Zaharovo"-platform radab. Stancii ühtenzoitase Černogolovk-lidnanke, se sarak om vaiše jüguiden täht. «Volg»-avtote (M7-trass) i Moskvan agjan pen' avtorengaz (A107-trass) ristikoitas lidnas.
Eläjad.
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 81 004 eläjad, vl 1959 — 94 522 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 100 072 ristutud. Otab lidnümbrikon ristitišton läz pol't. Kaikiš suremb ristitišt oli 120..123 tuhad eläjid vll 1982−1994 (123 020 rist. vl 1989), vhesai 2010 lugetihe severziden-se sodalidnuziden ristitištod lidnan palaks, se oli läz 15 tuhad eläjid.
Rahvahad (2010): venälaižed — 93,8 %, ukrainalaižed — 1,5 %, totarlaižed — 1,2 %, armenijalaižed — 1,1 %, toižed rahvahad — 2,4 %.
Ortodoksižen hristanuskondan seičemetoštkümne pühäpertid oma saudud lidnas: Jumalannägundan päjumalanpert' (1876), ühesa jumalanpertid i seičeme časounäd. Islaman päjumalanpert' om avaitud.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Noginskan kolledž, Moskvan agjan medkolledžan nomer 1 Noginskan filial, üläopendusen aluzkundoiden nell' filialad.
Bogorodsk (znamoičendad)

Bogorodsk voib znamoita:
Sitmarjad

Sitmarjad () vai Järgeližed sitmarjad, oma penzhad, Sitmarjad-heimon üks' erikoišpäi. Mülütadas Adoksanvuiččed-sugukundha.
Leviganduz.
Kazmusen alaerikod oma levitadud Pohjoižen mapoliškon maiš venonke klimatanke — Evrazijadme i Pohjoižamerikan päivlaskmas. Eziauguine areal Evropas om mägirajonad, levitihe dekorativižen kazvatandan tagut puištoiš.
Putub vastha londuses vanoiš, lehtez- i segoitadud mecanröunoiš. Sitmarjad kazdas eländpunktoiden pustolänil, rujoil, okaidud pertiden katusil.
Ümbrikirjutand.
Voib käta latiništ "racemosa"-ližanimitust kuti «tophikaz». Penzaz oleleb pol'tošt-viž metrad kortte. Seikhed oma püštoiktad, kazmuz sarakoičese lujas. Burahkon kebnan südäimen mülü om sur', ka oksad muretas kebnas. Lehtesed oma viž-seičemepalaižed, erasti koumepalaižed, vastmel'ženke hajunke.
Änikoičeb pol'kud semendkus-kezakus, ühten aigan lehtesiden šingotesenke. Änikuz om toppaz 20 santimetrhasai surtte. Kaik änikod išttas jaugoil, mustoiden sitmarjoiden erineden. Plod om lumarj, rusttan mujun. Plodud küpsnedas heinkus-elokus, ned oma vastmel'ženke hajunke i magunke. Lindud södas niid tahtonke i muga levitadas semnid. Äikerdoičese mugažo čokvezoil möhäižel sügüzel.
Kävutand.
Ištutadas dekorativižeks kazmuseks, om sätud sortuid. Mitte taht mahuz sättub, sidä kesken savikaz. Medenkandai. Lugetas, miše hired ei navet'koi sitmarjoiden oksid. Ottas veresid ploduid pezmaha vas'kžid astjoid kerthespäi.
Kävutadas tisel't ploduišpäi uitzelläks. Vaumitadas unotest änikoišpäi i jodas spravitamha kül'mehtusen läžundoid, bronhiališt upehtundläžundad, pän kibuid i revmatizmad. Ottas sidä unotest kut irdpol'ne-ki zell', huhtoidas kurkud da suhavadad anginan i sun palatusen aigan. Kvercetin-flavonoid mülüb änikoihe.
Alaerikod.
Löutihe viž alaerikod londuses:
Üks'jäine gibrid om ümbrikirjutadud vl 2006: "Sambucus × strumpfii", järgeližiden i mustoiden sitmarjoiden gibrid.
Istr (lidn)

Istr () om Venäman lidn Moskvan agjan keskuzpalan päivlaskmas. Se om Istran lidnümbrikon (edel vn 2017 keväz'kud — rajonan) administrativine keskuz, kaikiš suremb lidn i eländpunkt.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1589 kuti "Safatovo"-žilo (). Udesnimitihe sidä "Voskresenskoje"-žiloks vl 1636 Sündun Eläbzdusen (ven. "Воскресение") jumalanpertin mödhe. Žilo sai makundan lidnan statusad "Voskresensk"-nimitusenke vl 1781. Oli muite lidnaks vspäi 1796 vhesai 1921, sid' makundan i rajonan keskuseks. Udesnimitihe nügüdläižikš vl 1930 jogen mödhe. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistoil lühüdaks aigaks vn 1941 lopus (26. kül'mku — 10. tal'vku), no oli muretud läz täuzin. Lidnan päiv oigendase kezakun 12. päiväl.
Istr-lidn šingotase elektrotehnikan i elektromehanikan tedotegimištaluzkundoil (mašiništ üläkingitusiden täht, laivišton täht, elektrotermine, röntgenapparatad), metallanümbriradmižen tegimel, savičun tegimel, sömtegimištol (maidproduktad, söm lapsiden täht), zell'edheotandal («KRKA»), mebel'tegimel i omblendfabrikal, kurortižel industrijal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase lidnümbrikon keskuzpalan päivnouzmas, ühtennimižen jogen hural randal tobjimalaz ( 113 km pitte, Moskvan hura ližajogi), 165 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Moskvhasai (Moskvan avtorengaztehesai) om 35 km päivnouzmha. Lähembaižed lidnad oma Dedovsk 15 km päivnouzmha orhal, avtotel vai raudtel, Zvenigorod kaks'kümne kilometrad suvhe orhal vai avtotedme, i Moskvan Zelenograd-rajon 20 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 25 km avtotedme.
"Novojerusalimskai"-raudtestancii (, vspäi 1901, suvipäivlaskmas) i "Istr"-platform (suves) ratas lidnas «Moskv (Rigan päraudtestancii) — Volokolamsk»-keskustal, se keskust om lidnan suviröunaks. Moskvan agjan pen' avtorengaz (A107-trass) mäneb koumes kilometras päivnouzmha lidnaspäi.
Tobmuz.
Istr oli lidnankundan keskuseks edel vn 2017 keväz'kud, sen pind oli 22,88 km².
Eläjad.
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 7 323 eläjad, vl 1959 — 6 982 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 35 111 ristutud, vn 2021 — 37 474 ristitud. Kaik 34 790 eläjad oli lidnas vl 2017. Otab nelländest lidnümbrikon ristitištos. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli vl 2021, oli 35 800 eläjad vl 1992 i 35 139 eläjad vl 2014.
Rahvahad (2010): venälaižed — 94,3 %, ukrainalaižed — 1,8 %, toižed rahvahad — 3,9 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks'toštkümne pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: Novojerusalimskii-mez'jumalankodi (vspäi 1656, sidä kesken Hristan Eläbzdusen päjumalanpert' (1658−1685), nell' jumalanpertid, kodijumalanpert' i kaks' časounäd), koume jumalanpertid da časoun'. Niiden ližaks Sündun Voznesenjan jumalanpert' i nell' časounäd ei ole kaičenus.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, koume keskškolad (nomer 1, 2, 3), licei (ende keskškol nomer 4), norišton keskuz kinoteatranke, čomamahtoiden škol. Istran profkolledž i Krasnogorskan kolledžan Istran filial oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Hot'kovo

Hot'kovo () om Venäman lidn Moskvan agjan pohjoižes. Mülüb Sergijev Posadan lidnümbrikho (edel vn 2019 sulakud — rajonha), sen kahtenz' surtte lidn i eländpunkt.
Istorii.
Eländpunkt mainitase vspäi 1308 kuti Jumalanmaman Katken naižjumalankodi i žilo senno. Vl 1862 saudihe ut Hot'kovo-raudtestancijad, i panihe žilon senno alust. Šingotihe erazvuiččiden kanghiden penil manufakturoil, majolikan sädandal, rahvahanpramozloiden edheotandoil 1920-nzihe vozihesai. Kätihe žilod raudtestancijanno radnikžiloks vl 1939. Hot'kovo sai lidnan statusad vl 1949.
Hot'kovo šingotase elektroizoläcijan materialiden tehmižen kahtel tegimel, sauvondmaterialiden pästandal (polipropilentorved, lämuzizoläcii, sildkonstrukcijad, lehtezvanund), kanghiden fabrikal, punleiktandan čomamahtoližiden tegesiden fabrikal. Hil'plastikan konstrukcijoiden tedoinstitut radab lidnas mugažo.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase lidnümbrikon suvipäivlaskmas, Paž-jogen randoil ( 30 km pitte, Kläz'man hurapol'ne bassein), 195 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Vor'-jogi (ven. "Во́ря" 108 km pitte, Paž-jogi lankteb sihe huralpäi kümnes kilometras suvhe) om lidnan suvipäivlaskmaižeks röunaks. Matkad Moskvhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om 52 km suvhe-suvipäivlaskmha. Lähembaižed lidnad oma Sergijev Posad nelläs kilometras pohjoižpäivnouzmha orhal da kaikil teil i Krasnoarmeisk 16 km suvipäivnouzmha orhal.
"Hot'kovo"-stancii radab lidnan päivnouzmas vspäi 1862 «Moskv — Sergijev Posad»-raudtekeskustal. Abramcevo-usadib da ühtennimine raudtestancii sijadasoiš ani suvhe lidnaspäi. «Holmogori»-mante (M8-trass) mäneb kudes kilometras suvipäivnouzmha lidnaspäi.
Tobmuz.
Vll 2006−2019 Hot'kovo oli lidnankundan keskuseks. Kaik 29 eländpunktad mülüiba lidnankundha Hot'kovon ližaks: nell' žilod, 23 küläd (Žučki-külä ani suvipäivlaskmha, 1484 rist. vl 2010), Žöltikovo-žilo raudtestancijanno i Mitino-futor. Lidnankundan pind oli 125,88 km².
Eläjad.
Vl 1939 žilon ristitišt oli 7 257 eläjad, vl 1959 lidnan — 14 341 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 21 505 ristutud i oti kümnendest lidnümbrikon ristitištos, vn 2021 — 20 466 ristitud. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 21 444 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 22..23 tuhad eläjid vll 1979−2001 (23 400 rist. vl 1992).
Rahvahad (2010): venälaižed — 96,0 %, ukrainalaižed — 1,2 %, toižed rahvahad — 2,8 %.
Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Katken Hot'kovon naižjumalankodi i kaks' jumalanpertid oma kaičenus i saudud lidnas. Naižjumalankodi mainitase vspäi 1308, siš om kaks' päjumalanpertid (ph. Mikulai-čudonsädajan i Jumalanmaman Katken) i kaks' jumalanpertid verajan päl, sauvusiden tobj pala om 19. voz'sadaspäi.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kuz' päivkodid, kaks' keskškolad (nomer 1, 5), čomamahtoiden škol. Lidnan professionaližen opendusen aluzkundad oma Abramcevon čomamahtoliž-tehmištoline kolledž i Sergijev Posadan socialiž-ekonomine tehnikum, molembad baziruišoiš Hot'kovos kacmata nimitushe.
Vanh Kupavn

Vanh Kupavn () om Venäman lidn Moskvan agjan keskuzpalan päivnouzmas. Mülüb Bogorodskan lidnümbrikho (edel vn 2018 kezakud — rajonha), sen kahtenz' surtte lidn i eländpunkt.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Ivan Kalita-ruhtinasen poigiden vn 1348 kirjeižes kuti uz' žilo Kupavnan randal, tošti vn 1353 dokumentas (oficialižen alusenpanendan voz'). Šingotaškanzihe tehmišton žiloks 18. voz'sadan keskes, šuukkanghiden fabrik radaškanzi sil aigal. Časuiden tegim i himine tegim radoiba 19. voz'sadal. Himiž-farmaceftine kombinat radaškanzi vl 1936. Lidnanvuitte Vanh Kupavn-žilo sai lidnan statusad vn 2004 10. päiväl sügüz'kud.
Vanh Kupavn šingotase himiž-farmaceftižel kombinatal, himižreaktividen koumel edheotandal, eksperimentaliž-mehanižel tegimel, lämuz- i vilugoitmižmašiništon tehmižel, sauvondmaterialiden pästandal (sauvondmujud — koume edheotandad, gazbetonblok, vanund rosttumatomas terasespäi), gal'vanižiden elementoiden edheotandal, izotopoiden kompanijal, villkanghiden edheotandal i čulkfabrikal, logistikan keskusel, kalankazvatusen järedal Biserovskii-kombinatal ani suvipäivlaskmha lidnaspäi. Venäman tedokeskuz biologižikš aktivižiden substancijoiden varuitomudes radab lidnas mugažo.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase lidnümbrikon päivlaskmas, Šalovk-jogen hural randal tobjimalaz ( 27 km pitte, nimitadas sen ülävalud paginoiš Kupavink:aks, ven. "Купавинка", Kläz'man oiged ližajogi), 140..145 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Padosein jogel sädab Kupavinskii-uitod (0,27 km²) lidnan päivlaskmaižes palas. Biserovon kalankazvatusen vezivaradimed (läz 10 km²) levitasoiš ani suvipäivlaskmha Vanhas Kupavnaspäi enččil turbazsoil. Reliktine Biserovo-järv (1 km², Kläz'man bassein) om nelläs kilometras suvipäivlaskmha lidnaspäi.
Matkad lidnaspäi Moskvhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om 22 km päivlaskmha. Toižed lähembaižed lidnad oma Losino-Petrovskii kudes kilometras pohjoižhe, lidnümbrikon Noginsk-keskuz 15 km päivnouzmha, Elektrostal' 20 km päivnouzmha-suvipäivnouzmha, Elektrougli seičemes kilometras suvhe, Balaših vides kilometras suvipäivlaskmha i päivlaskmha.
«Volg»-avtote (M7-trass) om lidnan pohjoižröunaks. Kümnekilometrine raudtesarak tuleb lidnha «Moskv (Kurskan päraudtestancii) — Vladimir»-keskustan "Kupavn"-stancijaspäi, se radab 5 km suvipäivlaskmha orhal vspäi 1898.
Eläjad.
Vl 1939 žilon ristitišt oli 14 688 eläjad, vl 1959 — 16 263 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 21 811 ristutud, vn 2021 — 22 898 ristitud. Otab ühesandest lidnümbrikon ristitištos. Kaikiš suremb ristitišt oli 24..25 tuhad eläjid vll 1979−1989 (25 052 rist. vl 1989) i 24 200 eläjad vl 2020.
Rahvahad (2010): venälaižed — 93,7 %, totarlaižed — 1,3 %, ukrainalaižed — 1,2 %, toižed rahvahad — 3,8 %.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: Eläban Eziauguižen Stroican jumalanpert' (om saudud vl 1751) i koume časounäd.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, keskškolad, čomamahtoiden škol. Professionaližen opendusen aluzkund om «Energija»-kolledžan (baziruiše Reutov-lidnas) Vanhan Kupavnan strukturine alajaguz.