Vašington (lidn)

Vašington (anglijan kelel: "Washington, D.C." [ˈwɑʃɪŋtən ˌdiː ˌsiː]) om Amerikan Ühtenzoittud Valdkundoiden pälidn. Oficialine nimi om federaline Kolumbijan ümbrik. Se om ičenaine territorii, kudamb ei mülü toižihe štatoihe.
Lidnan deviz om (latinan kelel): "Justitia Omnibus" (, «Oigedsudind kaikiden täht»). 
Lidnan nimed.
Lidn sai ičeze nimen ezmäižen Ühtenzoittud Štatoiden prezidentan Džordž Vašingtonan mödhe. Vodespäi 1871 Vašington, Džordžtaun da toižed rajonad oma ühtenzoittud federaližhe Kolumbijan ümbrikho (anglijan kelel: "District of Columbia", lühüdas: "D.C."). Amerikalaižed tobjimalaz kuctas paginas lidnan «Di-Si»:kš vai «Vašington Di-Si»:kš, miše erištada lidnad ühtennimižes štataspäi AÜV:oiden lodehel.
Istorii.
Vašingtonan alusenpanendan dat om 1791. voz'.
Geografii.
Vašington sijadase AÜV:oiden pohjoižpäivnouzmas, 53 kilometras Atlantižen valdmeren randištospäi. Lidnan sijaduz om Potomak-jogen pohjoižrandal, sil om röunad Virginii-štatanke suvipäivlaskmal da Merilend-štatanke kaikil toižil polilpäi. Puištod ottas lidnan videndest, saum vezid om kümnendez (18,71 nellikkilometrad). Lähembaine toine sur' lidn om Baltimor pohjoižpäivnouzmas, sen i Vašingtonan aglomeracijad röunatadas keskneze.
Klimat om subtropine neps. Voden keskmäine lämuz om +15,2 C°, kezakun-elokun +24,6..+27,2 C°, tal'vkun-uhokun +3,1..+5,4 C°. Ekstremumad oma −26 C° (viluku, uhoku) i +41 C° (heinku, eloku). Kezaaigan minimum om +6 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +29 C° (uhoku). Paneb sadegid 1062 mm vodes, läz tazomäras kuidme, enamba semendkus-heinkus i sügüz'kus (100..110 mm kus), vähemba uhokus (67 mm). Paneb lunt 35 sm tal'ves. Keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 58..70 % voden aigan.
Tobmuz.
Lidn jagase kahesaks nomeruidud valičemižrajonaks ("wards 1..8"). Vn 2015 vilukun 2. päiväspäi Müriel Elizabet Bauzer radab 8. lidnan pämehen (meran, ). Nece naine vajehti endišt Vinsent Grei-pämest.
Valdkundan koumen tobmuden oksiden ezitaikundad sijadasoiš Vašingtonas, sidä kesken AÜV:oiden prezidentan rezidencii (Vauged Pert') om, mugažo rahvahaližen znamoičendan muzejad da muštpachad. Mail'man bankan, Rahvahidenkeskeižen valütfondan, Amerikan valdkundoiden organizacijan (AVO), Amerikoidenkeskeižen bankan da Panamerikaižen tervudenorganizacijan päfaterad oma lidnas.
Ristitišt.
Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 802,178 eläjad vl 1950. Sid' ristitud sirdaškanziba ezilidnoihe, i vl 2010 kaikenaigaižiden eläjiden lugu oli 601,723 ristitud lidnan röunoiden südäimes. Köläidimenvuičcen migracijan taguiči ezilidnoišpäi ristitišt sureneb muupäivin ühthe millionhasai. Kaik 693,972 eläjad oli lidnas vl 2017. Vašingtonan lidnaglomeracijan eläjiden lugu om 6,3 millionad ristituid (2020, kudenz' surtte AÜV:oiš), oli 6,1 mln eläjid vl 2017.
Eläjad religijan mödhe (vl 2000): hristanuskojad — 58,1 % (katolikad, baptistad), islamanuskojad — 10,6 %, judaizman uskojad — 4,5 %, toižiden religijoiden polenpidajad i religijatomad — 26,8 %.
Transport.
Avtobusad ("Metrobus" 176 jononke i toižed kompanijad), ezilidnelektrojonused, velosipedad i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ezilidnoiš. Vodespäi 1976 metropoliten radab lidnas (, vspäi 2023 om kuz' jonod 98 stancijanke, 208 km raudted). "Vašington"-päraudtestancii om kaikiš järedambišpäi AÜV:oiš, 5,6 mln vaiše Amtrak:an passažiroid läbiti sidä finansižel vodel 2024.
Kaik koume lendimportad om läz lidnad, kaikid niid kävutadas tazomäras: