tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
25 Years of Disco-Pop

«25 Years of Disco-Pop» ("25 vot diskopop-žanras") om Modern Talking-duetan kompiläcijanal'bom. Se kogoneb kahtes diskaspäi, om pästtud BMG-leiblal vn 2010 22. päiväl vilukud.
Al'boman prodüser om Diter Bolen. Se om parahimiden hitoiden valičend duetan 12 studižes al'bomaspäi voziden 1984−2003 pordos, i seičeme pajod remiksan versijoiš oma ližatud bonusaks.
Singlton Erik

Erik Njukört «XL» Singlton (; sünd. 6. kül'mku 1968, Nju Jork, Nju Jork (štat), AÜV) om amerikalaine repan pajatai, kaikiš tetabamb ühthižtön Modern Talking:anke mödhe.
Vepsänman sarnad

«Vepsänman sarnad» om vepsän sarnoiden kirj. Se om pästtud Venäman Petroskoihe vodel 2006.
Kirjas om kahesa sarnad, kudambid Elias Lönnrot-tedoidai kerazi oldes vepsläižidenno vodel 1842. Nügüdläižen vepsän kirjkelen mödhe redaktirui Nina Zaiceva-runokirjutai. Kuvitai om Aleksei Maksimov.
Avialesoohrana

«Avialesoohrana» (ven.: "„Авиалесоохрана“") om Venäman valdkundorganizacii, kudamb om olmas čuratud mecoiden kaičendaha aviacijan abul. Sen palakundad oma äjiš regioniš, sidä kesken Karjalan Tazovaldkundas-ki.
Sädud 1934-ndes vodes.
Lodehline aviabaz

Lodehline aviabaz () oli Venäman edheotand Petroskoi-lidnan «Letked»-lendimportas () vll 1949−2014. Mülüi valdkundaližhe «Avialesoohrana»-organizacijha.
Bazan personal tegi aerofotokuvid i kacli lämoipaloiden olmatomut mecoiš, radoi maižandusen i kivivoinveimiden kompanijoiden pakitoitusiden mödhe. Oli palakundoid i lendimpöudoid Karjalan rajonkeskusidme, lendandlavuded oliba neniš eländpunktoiš: Kalevala, Kem', Pudož, Segež, Sortaval. Tegihe regulärižid passažirlendandoid i čarterreisid Karjalan čuradusidme: Petroskoihesai, Pudožhasai da Kižihesai. Kaik oli ühesa lendint i viž punolendint aviabazan territorijan südäimes.
Sirtihe edheotandad tazovaldkundan tobmuden alištushe vl 2007. Aviabaz om likvidiruidud vn 2014 1. päiväl heinkud, sidä kesken suren velgan tagut, personalan i tehnikan terveh pala om sirtud lähižhe «Petroskoi»-lendimportha. Kaks' An-28-lendint oli mödud.
Blue System

«Blue System» ("sinine sistem" anglijan kelespäi) oli anglijankel'ne muzikaline projekt. Se oli sädud jäl'ges Modern Talking-duetan čihodamišt vl 1987 i jätksi radod vhesai 1998. 
Mülükund oli "Diter Bolen", "Rol'f Köler" da "Mihael' Šol'c".
Venäman rahvahanikan pasport

Venäman rahvahanikan pasport (, vai paginas südäipasport) om pädokument, kudamb vahvištoitab Venäman rahvahanikan personad. Pasport pidab olda kaikuččil Venäman rahvahanikoil, miččile om täudunu 14 vot, i kudambad elädas Venäman territorijal. Miše ajada Venäman röunoiden taga, rahvahanikoile pidab sada Venäman rahvahanikan röunantagaine pasport.
Zavottihe vajehtada NSTÜ:n pasportad Venäman pasportha vn 1997 redukus. Pasportan andand i vajehtuz tegese Venäman Südäiazjoiden ministrusen territorialižil organoil rahvahanikan eländsijan vai olendsijan mödhe.
Südäiolend.
Pasportha mülüdas mugoižid andmusid rahvahanikan personas:
Sab kävutada rahvahanikan pasportad:
Leštukan sild

Leštukan sild () om Venäman metalline üks'keskustaine avtotesild Piteriš Fontankas päliči avtoiden da jaugnikoiden täht. Sijadase lidnan Keskuzrajonas.
Sild ühtenzoitab Džambulan kujod Surenke Dramteatranke, Spasskii- i Nimetoi-sarid. Lomonosovan sild om saudud ülezjogen, Semönovskii sild sijadase mödvedhe.
Istorii.
Vižkeskustaine puine sild oli saudud vl 1907 Suvorinan teatran tuleskelijoiden täht (nüg. Sur' Dramteatr). Nimitihe Džambulan kujon enččen nimen mödhe Iogann Lestokan oiktastuseks, hän oli Jelizaveta Petrovna-imperatornaižen leib-lekarin. Kohetihe sidä sildad severz'-se kerdoid. Toižen mail'man sodan aigan sild oli poukahtadud germanižel šlibakol, udessündutihe Leningradan sauvondbatal'jonal.
Vajehtihe pusildad metalližel sildal balkoil vl 1952, kerdalaz udesnimitihe Leštukan kujod. 1980-nzile vozile sild oli hudr, kävutihe astužnikoiden likundan täht vaiše. Vozil 1997−1998 rekonstrukcii mäni, levitihe sildan avtotepalad. Nügüdläine sauvuz om 52 m pitte i 14 m levette, nell' avtoted.
Vepsän kul'tursebr

«Vepsän kul'tursebr» () om Venäman vepsän rahvahan organizacii (sebr), sijadase Petroskoiš. Se om Karjalan Tazovaldkundan regionaline kundaline organizacii. Venäkel'ne nimituz om oficialine. Om registriruidud vn 1989 4. päiväl sügüz'kud.
Larisa Čirkova om valitud da radab nügüdläižen ezimehen vn 2019 sügüz'kun 13. päiväspäi. Sebran enččed ezimehed oma Zinaida Strogalščikova-tedomez' i Natal'ja Silakova-kirjutai da valdkundmez'.
Sebran pätegend om vepsän kul'turan leviganduz kaikil mahtoil, niiden kesken vepsän kelen udessündutamine. Organizacii abutab Vepsänman socialiž-ekonomižele šingotesele käskusiden i finansiruindan edenendan kal't.
Tehtas nenid azjoid sebran iniciativan mödhe i sen abul: vepsläižiden oficialine statistik om sätud tarkoiktemb, kirjkelen udessündutand om zavottüd, vepsän kelen openduz om organizuidud školoiš i üläopendusen aluzkundoiš, čomamahtoine i openduzliteratur pästase vepsän kelel, jogakuine Kodima-aiglehtez om sätud da lähtleb vepsän i venän kelil.
Durov Pavel

Pavel Valer'jevič Durov (; sünd. 10. reduku 1984, Leningrad, Venäman NFST, NSTÜ) om venälaine Internet-edheotai da programist, socialižen Vk.com-verkon tegii da sen enzne pämez' (2006−2014); rubl'aine milliarder. Hänen da Nikolai-vellesen maksutoi krossplatformine Telegram-messendžer radaškanzi vn 2013 elokus. Om milliarderan vl 2018 (1,7 mlrd. US$), Telegram-kompanijan CEO (radonoigendai pädirektor) sen alusenpanendaspäi.
Vl 2014 ajoi Venämaspäi, sanub, kaikeks igäks. Matkadab mail'man valdkundoidme. Sai Sent Kitsan da Nevisan rahvahanikust Venäman rahvahanikusen ližaks.
Pert'kulun sild

Pert'kulun sild () om Venäman vižkeskustaine kuz'avtoteine avaiduzsild Piterin keskuzpalas, Nevas (Sures Nevas) päliči. Sildan avaitud keskuzpala om lidnan ühteks simvolišpäi. Stroican sild om saudud ülezjogen, Blagoveššenjan sild sijadase mödvedhe.
Sauvuz om avtoiden da jaugnikoiden täht. Vl 1997 heittihe tramvaiteid järgenduseližen rekonstrukcijan aigan.
Sijaduz.
Sild sijadase lidnan Keskuzrajonan, Admiralteiskii-rajonan i Vasileostrovskii-rajonan röunal. Sauvuz ühtenzoitab Pert'kulun kujod Admiralteiskii-sarel Biržan torgunke da Universitetan randirdanke Vasil'jevskii-sarel.
Istorii.
Pordaigaline ehtatim pulloišpäi oli ezmäižeks sildaks vspäi 1856. Om nimitadud lähižen Tal'veližen pert'kulun da randirdan mödhe. Ezmäine lidnas elektrine pidatuz oli kodvdud sildal vl 1878. Kaikenaigaine nügüdläine sild om metalline, se om saudud vozil 1911−1916.
Sild oli nimitadud "Tazovaldkundan sildaks" () vozil 1917−1944, sil aigalpäi nimitase nügüdläižikš. Vl 1967 sild eli sures kohenduses läbi.
Ümbrikirjutand.
Sild om 255 m pitte da 27 m levette. Keskustoiden pidused: 39, 47, 59, 47 i 39 metrad (231 m ühtheverzin).
Jäl'gmäine rekonstrukcii mäni vozil 2012−2013. Tähäsai oigedrandaližed alused seištas puvajil.
Čaplin Čarl'z

Čarl'z «Čarli» Spenser Čaplin (; sünd. 16. sulaku 1889, London, Sur' Britanii — kol. 25. tal'vku 1977, Veve-lidn, Vo-kanton, Šveicarii) oli amerikaine i britanine lamanan kinon akt'or, kinoscenarist, muzikankirjutai da režissör, üks' mail'man tetabiš akt'orišpäi.
Kar'jer.
Akt'or sädi mail'man kinos Čarli-kalaidajan mel'kuvad 1910-nziden voziden Kistounan kinostudijan lühüdpiduzližil fil'mil. Vspäi 1914 Čaplin oli fil'miden ičeze ühtnendanke režissöraks i scenarijan kirjutajaks, vspäi 1916 prodüsirui fil'mid, vspäi 1918 kirjuti muzikad-ki niile.
Čarli Čaplin, Meri Pikford, Duglas Ferbenks i Devid Griffit paniba United Artists-kinostudijan alust vl 1919. Čaplin om Amerikaižen Kinoakademijan premijan vn 1973 laureat, voziden 1929 i 1972 «Oskar»-arvostuzpremijan sai (andase konkursata suriš edessatusiš).
Personaline elo.
Čaplin nai nell' kerdad, hänele sündutihe üks'toštkümne last. Erased-se heišpäi kodviba ičtaze vizualižes čomamahtos, no vaiše Džeral'dina Čaplin-kinoaktris sai avarod tetabut. Sidni Čaplin-poig kahtendes naindaspäi kändihe tetabaks teatran akt'oraks. Artistan lapsiden nened jäl'gnikad saiba tetabut: ispanine Una Čaplin-aktris i šveicarine Džeims Tjerre-akt'or, rezissör i akrobat.
Bigikinon Mildred Harris-aktris (eli vll 1901−1944) oli Čaplinan ezmäižen akan (reduku 1918 — 1920), heiden poig koli koumepäiväližes igäs. Lita Grei-aktris (1908−1995) — Čaplinan kahtenz' ak (1924−1927), sünduti hänele kaht poigad. Čaplin oli kosketusiš Polett Goddar-aktrisanke (1910−1990) vspäi 1932, heiden oficialine naimiželo jätksihe kuz' vot (1936−1942). Una O'Nil-aktris (1925−1991) (vn 1943 kezakuspäi Čarli Čaplinan surmhasai) sünduti akt'orale koume poigad i viž tütärt, abuti hänele sirta Amerikaspäi.
Täuz'piduzližed fil'mad.
Kaikiš niiš fil'miš Čaplin tegi professijoid: prodüser, režissör, scenarist, akt'or, muzikankirjutai.
Vepsän zavet

«Vepsän zavet» () om voden 2009 Venäman dokumentaline fil'm vepsän rahvahan istorijan da kul'turan polhe. Leningradan agjan i Karjalan vepsläižiden veroline kodielo, elonmaht i nügüdläižed problemad ozutadas fil'mas. Starinoičend mäneb venän kelel, no om paloid vepsän paginanke-ki.
Vepsläine Nikolai Abramov-runokirjutai vändab fil'man erazvuččiš epizodoiš. Fil'mas kuluse petroskoilaižen «Noid»-folkgruppan pajoid.
Režissörad — Viktor Studennikov i Aleksandr Tütrümov.
Fil'm om pästtud Leningradan agjan ohjastusen abunke.
Džamunan sild

Džamunan sild ( "Džomuna Bohumukhi Setu", ) om avtote- i raudtesild Bangladešan keskuzpalan lodehes. Se om saudud järedas Džamun-joges päliči.
Sildan piduz om 4,8 km. Kaikiš pidemb keskust — sada metrad. Nece oli 11-nz' pitte sild mail'mas sauvondan jäl'ghe vl 1998.
Kongo (jogi)

Kongo (kongon kel': "Nzâdi Kôngo"; , ; ende Zair, üläjoksmuses Lualab) om sur' jogi Afrikan keskuzpalas.
Jogi om kahtenz' mail'mas täuz'vezižusen mödhe Amazonasan jäl'ghe. Kongo om kahtenz' Afrikas sen pitte Nilan jäl'ghe.
Ühthižed andmused.
Kongo-jogi om 4374 km pitte. Bassein röunatab Nilan basseinanke pohjoižpäivnouzmas. Kongon basseinan pind — 4 014 500 nellikkilometrad.
Keskmäine vozne vedhuz om 1230 (1453) km³ vai 41 600 m³/s.
Ümbrikirjutand.
Kongo om üks'jäine znamasine jogi mail'mas, kudamb ristikoičeb ekvatorad kahtišti. Jokseb Kongon Demokratižes Tazovaldkundas täuzin, mugažo om röunjogeks Kongon Tazovaldkundas i Angolan penes palas.
Joginišk sijadase KDT:n suvipäivnouzmas, 1590 m ü.m.t. korktusel. Läbitab Bojom-vezilanktendoiden (ende Stenlin) 150-kilometrišt keskust edel keskjoksmust. Alajoksmuses om Livingstonan vezilanktendoid 350-kilometrižel keskustal. Kaikiš süvemb jogi mail'mas, süvüz alajoksmuses sase 220 metrhasai. Jogi lankteb Atlantižhe valdmerhe nor't del'tad säden läz tuhad nellikkilometrad pindal. Valdmeri om reskvedenke 75 kilometrhasai randaspäi. Jogi tob del'tannoks läz 50 mln tonnoid nimad vodes. Kongon vedenalaine kanjon vedase valdmeres 800 km pidusel.
Kävutand.
Kaik kaks' sildad om saudud joged päliči, om ehtatimid toižil sijil. Jogi om perspektivine sauvomha GES:oid kaikel pidusel. Om jo saudud 40 GES:ad Kongon basseinas.
Laivoidenlikund tegese röunatud kos'kil keskustoil. Valdmerilaivad voidas ujuda jogedme Livingstonan vezilanktendoihesai.
Mecsiga

Mecsiga () om levitadud živat, mectusen regulärine objekt.
Leviganduz.
Lugetas 16 alaerikod nelläs regionaližes gruppas.
Om kodikoittud sigan ezitataks. Kadoi äjiš tahondoiš kontrolitoman mectusen tagut. Libub Suvipäivnouzmaižen Azijan sarišpäi (Indonezii vai Filippinad).
Ümbrikirjutand.
Täuz'kaznuden ižačun hibjan piduz om 175 santimetrhasai, sägun korktuz oleleb ühthe metrhasai, 100..200 kg vedutte, erasti 275 kg Päivnouzmaižes Evropas i 500 kg Edahaižen Päivnouzmman suves. Emäčun sägu om 90 santimetrhasai, veduz oleleb 60..180 kg.
Röhkib sigan kartte. Kinged sugaz libub sel'grodan päl živatan kehtatusen aigan, sen ližamuju om mustaspäi vaukthasai erazvuiččiš tahondoiš. Ülä- i alaorahambhad kazdas kaikenaigašti. Mecsiga voib čongoida kärzal kül'mdud läbi mahust 15..17 sm sankte. Pageneb 40 kilometrhasai časpigudenke. Ujudas hüvin. Mectusen aigan živat voib tactäs ristituihe i satatada orahambhil.
Mecživat voib eläda 14 vodhesai, stajas i kel'dtahos igä oleskeleb 20 vot.
All'

All' () om levitadud polärine kezalind, mülütadas Sorzanvuiččed-sugukundha.
Leviganduz.
Lind sädab joukuid, tobman palan eläb meros.
All' sauvob pezad kuivman süvenduses, no läz vet — tundran penil järvil, soil, jogil, mugažo mererandal da saril.
Ümbrikirjutand.
Lind oleskeleb täuz'igäižeks elon kahtel-koumandel vodel.
Sötlese vezištoiden pohjišpäi, mugažo söb penid kaloid.
Tavi

Tavi (dial. mugažo čiruškaine, davič, redusorz; ) om kezalindun erik. Se mülüb Sorzanvuiččed-sugukundha, kaikiš peneb jogisorzišpäi. Putub vastha Evrazijadme päiči Arktikas i Keskuzazijan letkesižiš maiš, Afrikan pohjoižes.
Ümbrikirjutand.
Täuz'kaznuded eričud oma 34..38 sm pitte, suugiden maihutuzkeskust sase 58..64 santimetrhasai. Ižačun veduz oleleb 250..450 g, emäčud kazdas 200..400 grammhasai. Teravad da kaidad suugad abutadas leta läz püštoikti kaidoiš pil'vesekahiš uitoišpäi. Täuz'kaznuded tavid oma mectusen objektaks.
Lind pezoitelese paroil, toižen aigan elädas joukuil.
Söte.
Tavinpoigaižed mahttas söttas vedel elon ezmäižes päiväspäi i kätas täuz'kaznuzil elon ezmäižel vodel. Tavi sötlese madalas vedes vai nimakahil čirakoil. Otab sömäd pohjaspäi kärauten veden pindal, čukloitelendata. Söb živatoid kevädel da kezaaigal (mollüskad, madod, gavedid, rakanvuiččed), kazmusid sügüzel da tal'vel (vezikazmusiden semned, sarahein da toižed heinäd, risan villäd).
Handr

Handr () om vezilind, hanhed-heimon levitadud erik.
Leviganduz.
Pezoitelese kolonijoil tünidenno vezištoidenno, valičeb läbipäzmatomid sijid. Voib vastata londuses Evropan pohjoižes i keskuzpalas, enamba kaiked Dnestran i Dunain del'tas, mugažo Azijan venos vönes Edahaižehe Päivnouzmhasai. Tal'vdub Evropan i Azijan suves, erasti Pohjoižafrikas.
Kodihanhen erased sugud libudas handrespäi. Kazvatadihe Amuižes Egiptas läz 2200. vot EME völ. Voib kazvatada mecerikon poigaižid munaspäi, no sügüzel hö lindäs lähtuded leten suvimaihe üks'-se.
Ümbrikirjutand.
Täuz'kaznu handr oleleb 70..90 santimetrhasai pitte i 2,1..4,5 kg vedutte, suugiden maihutuzkeskust om 147..180 sm. Höunhišt om hahkbur lainhekahanke kuvanke kaglal da pökol. Sel'gan höunhed oma vauvhanke röunanke. N'ok om ruskedvauvhan polhe vai ruskedpakuine.
Ižač om järedamb mi emäč. Vägev lind, voib satatada koirad suugal mectusen aigan.
Söte.
Lind sötlese kazmusil — hein, tähkheinäd, marjad. Kevädel handred sadas sötet vezištoil, söden vezikazmusid, mugažo ottas südäimehe heiniden i villänpöudoiden idüid. Äikerdoičendan pordon södas vezikazmusid i kazmusid vedenno vaiše. Verendan jäl'ghe man pindan kazmused kändasoiš handren sötkeks — semned, marjad, maižanduzkul'turad.
Küuki

Küuki () om kezalindun erik. Mülüb Jumalanboronaiženvuiččed-sugukundha.
Leviganduz.
Lind om levitadud avaros Afroevrazijadme, no lugumär poleneb. Tal'vdub Keskmeren randoil, kaikedme Afrikadme, Suvižes Azijas i Avstralijas.
Eläb penidenno vezištoidenno tobjimalaz. Ned oma sod, padoseinäd, joged Evropan i Azijan pohjoižes.
Ümbrikirjutand.
Täuz'kaznu hibj sase 35 santimetrhasai, veduz — 280 grammhasai, suugiden maihutuzkeskust oleleb 70 sm. Hibjan üläpala om koričmaižhahkan mujun, pök om vauged. Käpšud oma pit'kad sinižvihandad. N'ok om pit'k vägev i koveroitud ülähäks vähäižin. Sugudimorfizm ozutase penes märas.
Küuki mahtab ujuda da čukloiteldas hüvin. Kaičeb ičtaze, pöl'gastoitase kebnas. Lihansöjad lindud oma küuken londuseližikš vihankandajikš. Äikerdoičend zavodiše semendkus-heinkus.
Söte.
Lind sötlese madoil, rakanvuiččil, gavedil da gaved'madoil. Sab henod kalad vedespäi ičeze sättud hüvin n'okul.
Zor'alinduine

Zor'alinduine () om levitadud kezalind. Erik om üks'jäine "Erithacus"-heimos toštmižklassifikacijan jäl'ghe. Mülütadas Kärbhaižidenpüdaižed-sugukundha. Lugetas seičemespäi kümnehesai alaerikod.
Leviganduz.
Lind eläb Evropas, Päivlaskmaižes Azijas i Afrikan pohjoižes. Pezoitelese nepsoiš lehtesižiš i segoitadud mecoiš tihedanke alamecanke, läz vezištoid, ristituiden ižanduzsauvusiš, ei varakoi heiden olemišt.
Zor'alinduižiden introduciruindan naprindad oliba satusetomad 19. voz'sadan kahtendes poles Avstralijan suves, Udes Zelandijas i Pohjoižamerikan venos vönes.
Ümbrikirjutand.
Zor'alinduižen hibjan üläh om hahkvihand, pök om vauged. Lindun oc, kurk, rindaz i pän poled oma rusttad mujul. Ižačun mujud oma loštamb mi emäčun päiči rauhiš eričuiš. Molembad sugud pajatadas, no ižačud erazvuiččemb.
Täuz'kaznu hibj om 12,5..14 sm pitte, 16..22 g vedutte, suugiden maihutuzkeskust sase 20..22 santimetrad. Oleleb viž..kahesa munad pezas, munind haudutase 13..14 päivest, emäč kazvatab poigaižid ižačuta, ned jädas pezas vižtoštkümne päiväd. Södas maspäi gavedid, čunz'uid i edenoid, sötlesoiš marjoil-ki sügüzel.
Näk

Näk ( vai "Corvus monedula") om Kroikoinvuiččed-sugukundan levitadud lind. Erištadas nell' alaerikod.
Leviganduz.
Lind om levitadud Evropas, Azijan päivlaskmas i keskuses, Afrikan Keskmeren randišton päivlaskmas.
Näkan londuseližed eländtahod oma letkesižed kall'oikahad longoitesed, harv mec. Pezoitelese karaižiš, ristitun penidenno eländpunktoidenno.
Ümbrikirjutand.
Hibj om 34..39 sm pitte, 136..265 g vedutte, suugiden maihutuzkeskust — 65..74 sm. Nägub mustaks edahanpäi kron'an kartte, no näk om penemb.
Oleskeleb täuz'kaznu i äikerdoičese kaks'voččel, voib eläda 14 vodhesai.
Elonmaht.
Lind sädab joukuid, sidä kesken heimkundan toižidenke erikoidenke. Näk om monogamine, ižač i emäč pezoiteldas elon hätkte i kazvatadas poigaižid ühtes.
Kodikoičese hüvin, navedib hoštajid kaluid.
Alaerikod.
Erištadas alaerikoid regionan, höunhišton mujun i suruden mödhe. Om zonoid segoitadud tundusidenke.
Kärg'

Kärg' (), mugažo Torolind paginoiš, om Evrazijan levitadud meclind. Mülüb Tikad-sugukundha.
Ümbrikirjutand.
Lind eläb arealan territorijal kaikenaigašti. Täuz'kaznu hibj händanke om 42..49 sm pitte i 250..450 grammad vedutte, suugiden maihutuzkeskust sase 64..80 santimetrhasai.
Ižačun höunhišt om loštai must rusttanke läipanke pän ülähäs, n'okun alusespäi tagajurhesai. Emäčun höunhed oma šagukahad mustad buranke ližamujunke, tagajuren rusked läip om pen'. Molembiden suugiden n'ok om varmed tautanvuitte, pit'k da oiged; käpšud oma sinivauvhiž-hahkad. Noril höunhišt om rohled šagukaz, rusked läip eile sel'ged, n'ok om nügelzoittud.
Äikerdoičeškandese elon ezmäižen voden lopus. Ühten paran tahond om mecan 3..4 km².
Söte.
Kärg' sotlese puiden gavedil, sidä kesken murahaižil i bumbakoil. Tautab vaiše korktoid kolnuzid vai läžujid puid. Murendab mezjäižpezoid. Erasti söb kavag'puiden semnid i ploduid.
Alaerikod.
Kaik om kaks' alaerikod:
Jälinduine

Jälinduine () om Evrazijan i Afrikan levitadud kezalind. Mülütadas Vagolindunvuiččed-sugukundha.
Ümbrikirjutand.
Lind om penemb mi paskač. Hibjan piduz om 16 santimetrhasai, burhahk üläh kirjavidenke mustoidenke (noril — sel'ktanke röunanke), alah om pakuižetab. Agjahižed höunhed suugil oma vauktad. Käpšud oma ruskedvauvhad, tagasor'men künz om lühüd. Pajo om «tit-tit»-, «psiit-psiit»-kidasanoiden pojav.
Jälinduine eläb mecas, söb gavedid i semnid. Pezoitelese man pindal, 4..8 munad pezas.
Alaerikod.
Kaik om kaks' alaerikod:
Kodipulo

Kodipulo vai Kivipulo () om Evrazijan i Pohjoižafrikan levitadud lihansöi lind. Mülütadas Pulod-sugukundha.
Leviganduz.
Elänzoitab ristitun sauvusiš paksus. Läz 0,5..1,3 mln eričuid elädas Evropas. Eläb Päivnouzmman stepiš i letkesižiš rahvahatomiš maiš, pezoitelese uruiš, kandoiš, kivironguiš.
Pidase peitoiči, om ičeze arealas vodes läbi.
Ümbrikirjutand.
Täuz'kaznu hibj om läz 25 sm pitte 7..9 sm händanke, 150..170 grammad vedutte. Kodipulon suugiden maihutuzkeskust sase 56 santimetrhasai.
Ižačun i emäčun höunhišton muju om ühtejitte: sel'g burvauvaz vai leten mujun, pök om vauged burahkoidenke läipoidenke. Sil'mad oma pakuižen ližamujun. Händ om muzakoričma, kurk om vauged koričmanke sebanke alahan. Oleleb 4..6 munad pezas. Eläb 16 vodhesai.
Elonmaht.
Emäč haudub munindad 25..28 päiväd. Poigaižed lendaškatas nelläl-videndel nedalil, voidas leta 38..46 päiväl, ripmatomad kazvatajišpäi kahten-koumen kun jäl'ghe.
Kodipulo sötlese henoil röuhijoil, gavedil, šihlikoil, čunžuil, harvemba linduil. Mäneb madme sötken ecmäs paksumba kaiked. Voib panda sötet varha. Andab änid läz vodes läbi, aktivižikš pordol edel kandustandad.
Kodikoičese hüvin, pidadas kodipuloid stajiš dekorativižeks linduks.
Kodipühüt

Kodipühüt, Evropalaine kodipühüt vai Järgeline kodipühüt () om üks'jäine kezalind Kananvuiččed-heimkundas, kaik toižed jädas tal'veks. Kahesa alaerikod om olmas. Ende oliba mectusen objektoil. Kazvab lindstajas hüvin.
Ümbrikirjutand.
Täuz'kaznuden lindun hibj om 16..20 sm pitte, 80..145 g vedutte. Höunhišt om pakuižen polhe.
Elonlad.
Järgeline kodipühüt om levitadud Evropan, Afrikan i Päivlaskmaižen Azijan maiš. Tal'vdub Suviafrikas, Indijas da ümbri siš. Tuldas leten pohjoižmaihe semendkun augotišes. Äikerdoitas kaznudes heinäs, sätas pezoid man pindal. Emäč paneb 8..20 munad pezha, haudub niid 15−17 päivest i kazvatab pezakundad ižačun ühtnemižeta. Letas suvirandoile elokun-sügüz'kun lopus.
Söte.
Lidn söb kazmusid (semned, urbad, vezad) tobjimalaz, mugažo gavedid. Järgeline kodipühüt voib söda morijoid mehen täht piskal'heinän semnid, ristit traviše i läžub mugoižes lihaspäi 2-3 päivhäsai, surmid ei oleskele.
Hahm

Hahm () om imetaiživatoiden levitadud erik. Mülüb Nädanvuiččed-sugukundan "Gulo"-heimho (kändase «sömar'», «ahvak»), sen üks'jäine erik. Om mectusen objektaks kalližarvoižen karvan tagut.
Erik kogoneb kahtes alaerikospäi: "G. g. gulo" Evrazijas i "G.g. luscus" Pohjoižamerikas.
Ümbrikirjutand.
Täuz'kaznu ižač oleleb 11..19 kg vedutte, 70..86 sm pitte, karvakahan händan piduz om 18..23 sm. Emäčun suruded oma penemb kümnendeses, veduz om penemb koumandeses.
Kodikoičese hubin. Irdpol'ne nägu om kondin vai majagan pojav: hibj om madal i tuhtäräk, käbälad oma lühüdad, tagajaugad oma pidemb, sen tagut sel'g seižub pöngelaz. Pä om surehk, kärz om pit'kahk i ajadud edel. Sured labajaugad oma ühesan santimetrad pitte i 10 sm levette, ned abutadas hahmale mända süvädme rohladme lumedme kebnas.
Elonmaht.
Hahm eläb üks'jäine elon tobjan palan i kaičeb territorijad aktivižikš ičeze sugun toižid hahmoid vaste. Živat kalaidab ecmäs sališt kaikenaigašti tarhadme 1,5..2 tuhazesai km² Nädanvuiččed-sugukundan toižiden erikoiden erineden, kudambad išttas ühtel sijal.
Tegeb pezad suriden juriden al, kall'oiden haugelmasiš da toižiš peitsijiš. Lähteb söteltas hämäran aigan. Ličeb puihe kebnas. Hahman nägemine, kulemine i hajun mujand oma teravad. Pästab pojavid reboihe haukkujid änid.
Näd

Näd () om živatoiden erik, mülüb Nädanvuiččed-sugukundha ("Mustelidae").
Živat om levitadud kaikedme Evropadme päiči Islandijas i Pirenejan pol'saren palas. Ümbärdab ristitun eländpunktoid. Om mectusen objektaks karvha näht.
Ümbrikirjutand.
Karv oleleb kaštananmujun vai muzaburan. Pakuine läip kaglan ezipolel om ühthe i nena om pimed "Martes foina"-nädaspäi erineden. Kezaline karv om lühüdamb da kauktamb mi tal'veline. Händ om pit'k karvakaz 16..28 sm pitte, se om balansir hüpkiden täht. Täuz'kaznuden nädan veduz vajehtase 0,8..1,8 kg röunoiš, ižačun veduz om koumandesen enamba mi emäčun. Hibj om pit'kač 45..58 sm pitte, käbälad oma lühüdahkod, karv kazvab käbäliden pindal.
Näd mahtab ličta i hüpta puidme, hüpked 4 metrhasai. Tegeb peitsijid onziš, kävutab oravan tactud sauvusid, linduiden pezoid. Lebaidab päiväl, ecib sališt hämäras i öl.
Söte.
Lihansöi živat, söb pöudhirid, oravid, penid linduid da heiden munint. Rikob purendal niškha, i mecnikale piidab katta da kaita sidä sanktal püštsebanpäl. Sügüzel näd voib söttas fruktoil, marjoil i pähkmil. Erasti södas löcuid, edenoid, gavedid, kolijoid. Varadab sömäd tal'veks.
Äikerdoičend.
Täuz'kaznu oleskeleb elon kahtel vodel, äikerdoitas koumandes vodespäi. Oleleb koume poigašt kerdalaz tobjimalaz. Näd voib eläda stajas 16 vodhesai, i vaiše erased elädas kümnevoččhe igähäsai londusen arvoimižiš.
Lasicaine

Lasicaine vai järgeline lasicaine () om pen' lihansöi živat.
Toine nimituz om por'mhaine paginoiš.
Ümbrikirjutand.
Živat voib putta vastha Pohjoižen mapoliškon kaikil kontinentil päiči räkäs vös.
Ižačun hibj om 60..250 g jügutte, 160..260 mm pitte da händ 12..87 mm. Emäčun hibj om 30..108 g jügutte, 114..212 mm pitte, händ om 17..64 mm. Händ om bur mujul täuzin. Tal'veks živat vajehtab burad karvad vauktanke aluiženke i kändase vauktaks täuzin verendan rezul'tataks.
Elonlad.
Likub heredas, hüpkil 25..30 sm pitte, ličese hüvin. Surdas keväz'kul. Emäč sündutab 3..8 poigašt kerdalaz vides nedališ, hän-žo holitab poigaižid. Igä londuses om vidhe vodhesai, no tobjimalaz elädas läz üht vot.
Lasicaižed elädas joukuil paksus, tehtas pezoid ristitun eländpunktoiš-ki. Navettäs heboiden higod i kučutadas heid lujas, sid' pidadas ižakozad hebonläväs, lasicaižele eile mel'he kozan haižud.
Söte.
Ližakaz živat, söb hirid, ristküid da makondid, no kodikoičese pahoin i om jüged torata hänele hahkad nüguhirt vaste. Oli kodiživataks Amuižes Rimas edel hahkan nüguhiren tulendad. Mecživat söb norid kodijänišid, cipaižid, hüpičuid, kühkjaižid, šihlikoid, löcuid. Mecadab päiväl da öl, ku jätta muite händast.
Systems in Blue

«Systems in Blue» om saksalaine anglijankel'ne sintipop-/evrodensgrupp vlspäi 2003.
Ühtnijad gruppan augotišespäi oma "Mihael' Šol'c" da "Detlef Vedeke". Enččel Modern Talking-duetan i Blue System-trion eksbekvokalistad oliba mülükundas.
In a Reverie

«In a Reverie» ("Unikuviš") om Lacuna Coil-muzikgruppan debütine (ezmäine studine) al'bom. Se om änetadud vn 1998 redukus-kül'mkus, om pästtud vn 1999 kezakun 8. päiväl.
Lahn

Lahn () om reskveden kala. Se om Lahnad-heimon üks'jäine erik (ende mülütihe heimho 16 erikhosai).
Nored lahnad — lahnalituižed (paginoiš mugažo lipakod i litikod), ned oma hobedakahad mujul.
Leviganduz.
Eläb Evropan venon vönen i Sibirin jogiš, järviš, uitoiš, Azovmeren i Kaspijan meren solan polhe veziš.
Lahnad navettäs süvid sijid kazmusiden äjüdenke, tal'vdudas niiš-žo.
Ümbrikirjutand.
Pä om pen', hibj om järed. Su lopiše penel peitol'žel torvudel. Kerusen hambhad kazdas ühtel rivel, vizin (viž) kaikuččes polespäi. Hibjan korktuz sase hibjan pidusen koumandeshesai. Noren lahnan erineden sen hobedakahanke mujunke, täuz'kaznu lahn om hahkanke vai koričmanke sel'ganke, hänen kül'ged oma kuldakahaiž-koričmad, pök om pakuižen polhe, kaik suugad oma hahkad muzanke röunanke paksus.
Varukaz kala i el'gendab hüvin. Lahnad pidadas joukuil, sötlesoiš bentosal (pohjan kazmusil, gaved'madoil i edenoil) da šoll'oil. Ujui jouk jäb södud «ted», voib nähta sidä erigoittud sogazan mödhe vezišton pindal.
Lahn voib eläda 23-voččehe igähäsai. Kala voib kazda 6 kilohosai jügutte, 82 sm:hasai pitte.
Kävutand.
Lahn om kalanpüdandan objekt, mäneb söndtavaraks. Vl 1999 mail'man vozne saliž oli 62,9 tuhad tonnoid, läz pol't pütihe Venämas.
Madeh

Madeh () om levitadud reskveden kala, Madehed-heimon üks'jäine erik. Mülütadas Tröskižed-sugukundha. Pen' madeh nimitase kužar:eks.
Ümbrikirjutand.
Hibj om pit'kahk i eile korged, pä om lapakohk. Üks' habin löugas i kaks' habinod sun päl. Hibjan muju vauvhatab igän mändes, muzabur vai mustahk-hahk. Om surid vauvhid läipoid kül'gil i paratomil suugil. Pök i suugad oma vauvhad. Somuz om hen cikloidine.
Täuz'kaznu hibj sase 120 santimetrhasai. Madehen sibirižed eričud kazdas 18 kilogrammhasai.
Kala om aktivižemb vilus vedes. Kudob tal'vkus-uhokus.
Söte.
Sötlese sel'grodatomil i henol kalal. Vanhembad kalad södas mugažo löcuid, jogirakoid, mollüskid. Madeh voib söda kolijoid živatoid.
Alaerikod.
Erasid tedoidajad erištadas nenid alaerikoid:
Säunaz

Säunaz (), mugažo S'ong paginoiš, om levitadud reskveden kalan erik Karpižed-sugukundaspäi.
Leviganduz.
Kazvab Evropan tobjas palas i Sibirin jogiš. Erik om introduciruidud Evropan palas, AÜV:oiden Konnektikut-štatas i Udes Zelandijas.
Voib löuta kalad jogiš, uitoiš i järviš. Eläb merilahtiš-ki läz reskvedenke. Ei navedi mägijogid niiden heredanke joksmusenke.
Ümbrikirjutand.
Säunhan hibj om sanged lühüdanke pänke. Su om pen' kover. Kevädel hibj sab metallan hoštust. Sel'gan muju om sinižmust, kül'ged oma vauktan polhe, pök om hobedakaz. Händan i sel'gan suugad oma muzavad, alahan i kül'giden suugad oma rusttad. Sil'mäd oma pakuižvihandad vai pakuižed muzaläipanke ülähän.
Vaumiž äikerdoičemhas kala oleleb 3..5-voččes igäs. Täuz'kaznu s'ong om 35..53 sm pitte i 2..2,8 kilogrammad vedutte, no erased eričud sasoiš 90 santimetrad pitte i 6..8 kg vedutte.
Eläb 15..20 vodhesai. Nor' kala om vauvhemb i hobedamb, sen suugad oma vauhamb.
Kävutand.
Pütas säunast (s'ongad), kävutadas dekorativižeks kalaks uitoiš.
Hohol'

Hohol' () om merikala, mülüb "Korehenvuiččed"-sugukundha ().
Leviganduz.
Putub meres läz Pohjošt polärišt pirdad — Jävaldmeren eläbas zonas, Atlantižen i Tünen valdmeriden pohjoižiš viluveziš. Kudondaigan kova tullei voib tactä hoholid mererandale i katta sen äjid kilometrid Venäman Edahaižen Päivnouzman suves. Kala sase Korejhasai i AÜV:oiden pohjoižpäivnouzmhasai arealan suves.
Tuleb randoile i jogiden estuarijoihe vaiše kudondaigan, se oleleb kerdan vai kaks' kerdad elos. Hohol' mäneb kudondale jogensuihe sur'kuluil joukuil, kevädel-sügüzel sijidme. Äi hoholid pölištub kudondaigan.
Ümbrikirjutand.
Kala kazvab vaiše meros. Hibjan piduz 25 santimetrhasai, veduz 52 grammhasai, elon igä om kümnehe vodhesai. Suguküpsnend oleskeleb kaks'-koumevoččes igäs, ižačud vodes möhemba, mi emäčud. Hoholin somuz da hambaz om hen. Sel'g om olivanpun da vihandan mujun polhe, kül'ged i pök oma hobedakahad. Möukun palaine om pakuižvauvaz hen, 0,5..1,2 mm diametral. Vizud lähttas kahesandel päiväl vedhe +12 C° lämudenke i 55-ndel päiväl veden lämudel 0 C°. Hohol' sötlese planktonan rakanvuiččil živatoil.
Ižačun kül'giš somusen palaižiden rived oma olmas karvusen pojavan krepindanke.
Kävutand.
Pütas kalad kudondaigan jäl'ghe. Mail'man vozne saliž sase 1 mln tonnoihesai, ületi 2 mln tonnoid vll 1975−1985. Ottas dietižeks söndtavaraks: äi vitaminoid i mikroelementoid (sidä kesken jod), kebnad sömänsulatusele vauktušed (massan 23 procenthasai), poleneb holesterinad olendad veres, vähemb kalorijoid lihan rindataden.
Pidab räkištada kalad hüvin edel söndad, i paremba keitta hoholid, sikš miše voib olda äi madoid-parazitoid hözötadud-savukurdüd kalas.
Jäl'caine

Järgeline jäl'caine (), evropalaine jäl'caine vai muite jäl'caine, om reskveden kalan erik. Mülütadas Karpižed-sugukundha.
Leviganduz.
Levigandmižavaruz om Evrazijan pohjoižpala: Evrop pohjoižhe Al'pilpäi da Pohjoine Azii, putub Sibirin i Kirgizstanan jogiš. Voib lähtta reskvedenke Baltijan meren päivnouzmha. Om püduzkalaks Sibiriš.
Kala ujub peniš jogiš puhthanke vedenke i vitkonke joksmusenke, mugažo järviš niil jogil. Navedib kovad letkesišt vai kivišt pohjad.
Ümbrikirjutand.
Hibj om ahtištadud kül'gišpäi vähän, 15 sm pitte, oleleb 40 santimetrhasai, ühten kilogramman vedutte da sen vähemba. Sel'g om taivazmaiž-hahk, pök om hobedaiž-vauktan mujun. Suugad oma hahkad pakuižen ližamujunke, niiden augotižlud oma muzavamb kaiken. Händanalaine suug om hangonvuitte. Pä om kaid, su om penehk.
Kändase kožujaks äikerdoičendan täht koumevoččen, sil aigal jäl'caižen hibj oleskeleb 11..14 sm pitte. Kudondaig tuleb keväz'kun lopuspäi semendkuhusai. Eläb 16 vodhesai.
Söte.
Jäl'caine sötlese planktonal, madoil, koskhaižil, lipkaižil, kärbhaižil, vezikazmusištol.
Kala otab sömäks surel tahtol leibäd (aganoikast-ki), tahtast, neniden tähkheiniden villäd: šon, kagr, kukuruz. Söb lujauhod i räkištadud luid mugažo.
Habobatk

Habobatk () om södab babuk Boletižed-sugukundaspäi ("Boletaceae").
Leviganduz.
Babuk putub Evrazijan segoitadud da lehtezmecoiš, enamba habžomas, mugažo tundras armahtamatoman koivunno.
Eläb simbiozas lehtezpuidenke vaiše. Kazvab kezakuspäi redukuhusai koumel šoidul.
Ümbrikirjutand.
Pähut oleleb 4..15 sm (harvoin 30 santimetrhasai) diametral, penen babukan pol'šurunvuitte, sid' pölusenvuitte formal. Ülähän pind om siled vai ribukaz vähän, ei voi heitta üläkerteht. Muju rippub kazvandan tahospäi: topol'mecas babukan pähut om hahkanke ližamujunke, habikos se om muzarusked, segoitadud mecas habobatkan üläh oleskeleb ruskedpakuine.
Südäin om lihav vahv, notked pähudes (pehmed vanhal babukal), kuidukaz jaugudes. Čaptud sija om vauged, sinižen polhe jauguden alapalas, kaik siništub teravas, sid' kändase mustaks. Torhen habobatkan magu i haju ozutasoiš vällikš.
Jaugut om 5..15 sm pitte, 1,5..5 sm sankte, järghine, leveduz lujeneb alapalas paksus. Jauguden pind om hahkvauktan polhe, om kattud kuidukahil somusuzil pidusedme. Norel babukal somusuded oma vauktad, sid' kändasoiš buran polhe.
Idäčuiden tuhk om olivan koričman mujun.
Kävutand.
Hüvin tetab södab babuk, jauguded oma kauktembad söndan täht.
Habobatk kävutase keittud, räkištadud, kuivatud i marinuidud näguiš, mugažo om kožui kaičemha solsegoiteses. Pimedub ümbriradmižes päpaloin, no kaičeb mujud marinadas. Pidadas limonmuiktusen 0,5 %-segoiteses edel slokostindad polenemha mujun muzavut.
Nug

Nug () om maged produkt medespäi, saharaspäi, pähkmišpäi (päiči arahisas) da munavauktušespäi.
Produkt libub Evropan suven maišpäi, tegeškanzihe 15. voz'sadal, pojav söm om Iranas. Nug oleleb pehmed i kova mülündha kacten. Todas nenid ližadusid samha erazvuittušt magud da hajud: cukatad, korič, vanil', kuivatud fruktad, šokolad.
Tehmine sijadase Suvievropan valdkundoiš (Ispanii, Italii, Francii) i Bel'gijas enamba kaiked. Nug om kan'fetoiden palaks. Kävutadud AÜV:oiš («Mars») i Šveicarijas («Nuts») šokoladbatonuziden komponent nimitase nugaks mugažo, no se erineb veroližes receptaspäi znamasižešti, mülütab kukuruzsiropad, želatinad i arahisad paksus.
Nugan toižendad: vauged, koričma, turron (ispanine mindalinke), turkan, montelimar (Provans-regionaspäi), «Vauktad Raštvad» (avstraline, kuivatud fruktoidenke i risšuruzidenke).
Sarnipu

Sarnipu vai Sarnpu (), mugažo Evropine sarnipu i Järgeline sarnipu, om pu. Se om Sarnipu-heimon tipine erik, mülütadas Olivanpuižed-sugukundha.
Ümbrikirjutand.
Täuz'kaznu pu oleleb 20..30 (erasti 40) metrad kortte, tüvi kazvab ühthe metrhasai sankte. Kron ištub korktas. Kor' om hahk haugoitesekaz, noril kazmusil — hahkvihand siled.
Änikoičeb edel lehtesid kevädel. Plodud oma kaidad 5 santimetrhasai pitte, modificiruidud suugikahad pähkmed, ehttäs elokus. Sarnipu äikerdoičese niiden semnil.
Lugetas enamba 10 sortuid. Kazvab teravas, andab äjid vezoid kandospäi. Sarnipu navedib kazvatelišt mad vällänke muglreakcijanke.
Kävutand.
Ištutadas dekorativižeks i meliorativižeks (tahondan kuivatoitmižen täht) kazmuseks. Ottas kävutamižhe pumaterialaks, se om varmed i kebn ümbriradmižes. Nored vezad söttas pedroid, hirvid, kodikabjživatištod.
Merikukoi

Merikukoi () om Evrazijan venon vönen i Pohjoižafrikan kezalind, mülüb "Charadriidae"-sugukundha.
Leviganduz.
Lind om levitadud Evropadme järghižikš suvhe polärižes pirdaspäi, kezalindud tal'vdudas Keskmeren regionas. Azijas merikukoi pezoitelese venon vönen tahoidme, tal'vdub Anatolijan pol'sarel, Iranas, Indijan pohjoižes, Kitaiš i Japonijan suves.
Kezalindud valitas elänzoitamha kattud harvoil penzhil luhtoid i nepsoid nituid, heinäkahid soid.
Ümbrikirjutand.
Höunhišt om must da vauged tobjimalaz. N'ok om must, sil'm om muzaburan mujun, nell'sor'mižiden käpšuiden muju om babarman polhe. Suugad kehkralaz 21..23 sm pitte, niiden maihutuzkeskust — 67..87 sm. Täuz'igäine hibj om 28..33 sm pitte, 128..330 g vedutte.
Lind tuleb leten tehta pezad kezapaikoiden aigan völ (uhokun lop — keväz'ku), teravan vilugoitusen aigan sirdase suvhe. Ei varaida ristitun olendad. Pezoitelese man kopuižes. Emäč munib koume..nell' munad pezha, hauttas ižačunke ühtes. Merikukoin poigaižed mahttas mända peitho hüvin.
Lendab čomin, ižačud bobuštudas emäčuid il'mvändoil edel äikerdoičendan processad. Emäčun harjut om lühüdamb, höunhišton metalline hoštuz om vällemb mi ižačun. Sötlese bumbakoil i niiden gaved'madoil tobjimalaz, da toižil sel'rodatomil.
Vagolind

Vagolind (), mugažo Ojalind paginoiš, om levitadud kezalind. Mülütadas Vagolindunvuiččed-sugukundha heimon tipižeks erikoks. Erištadas läz kümned alaerikoid.
Ümbrikirjutand.
Täuz'kaznu hibj om 16..19 sm pitte, 20..23 grammad vedutte, pit'känke händanke. Hibjan üläpala om hahk, alapala — vauged mujul. Pä om vauged mustanke kurkunke i ülähanke.
Elädas kümnehe vodhesai, stajas igä voib olda 12 vot.
Söte i äikerdoičend.
Vagolind söb penid kaks'suugaižid gavedid tobjimalaz (säs'ked, kärbhaižed), mugažo bumbakoid, semnid i marjoid harvoin.
Sädab pezoid süvendusiš (seiniden haugelmasiš, ondusiš, räusthiden al, parziden varažomiš). Pandas 5..6 munad pezha, kahtišti sezonas paksus. Emäč haudutab munindad 12..14 päiväd. Molembad kazvatajad söttas poigaižid, heiden höunhišt oleskeleb täudeks videstoštkümnes päiväs i om vaumiž kävutamha lendandas.
Tähklind

Tähklind (), mugažo Rugižlind da Rugižpaskač paginoiš, om levitadud pen' kezalind. Mülütadas Kräksunlindunvuiččed-sugukundha ("Rallidae").
Leviganduz.
Lind tegeb pezoid Evropas, Azijan stepin zonas, tal'vdub Afrikan suvipäivnouzmas.
Ümbrikirjutand.
Hibj om 27..30 sm pitte i 80..200 grammad vedutte, suugiden maihutuzkeskust 46..53 sm. Ižačud oma järedamba i hahkamba mi emäčud. Kagl om pit'kahk, pä om kehker. N'ok om läz konine, lühüd i vahv, ruskedvauvhan mujun polhe.
Lind oleskeleb täuz'kaznu elon ezmäižen voden lopus. Munib pezha 5..14 munad, haudumižpord 16..19 päivest, voib mundä kaks' kerdad vodes. Tähklind vereb heinkus-elokus i ei voi leta sil aigal.
Eläb peitoiči korktal heinän žomiš, läz ei lenda, no lendab tuhad kilometrid migracijan aigan. Lindud elädas 5..7 vot, oma ristitun mectusen objektaks.
Söte.
Sötlese hämähöukuil da toižil gavedil, mollüskoil, erasti penil löcoil i imetaiživatoil. Mugažo söb erazvuiččiden tähkheiniden da toižiden heiniden semnid da lehtesid.
Öhabuk

Öhabuk vai Ökägi () om levitadud kezalind. Mülüb Todesižed öhabukad-sugukundha. Erištadas kuz' alaerikod.
Leviganduz.
Lind pezoitelese Evropas, Azijan päivlaskmas da keskuses, Afrikan Keskmeren randišton päivlaskmas. Navedib harvoid kanghid, čapatesid, bizirkoid, pustolänid, Suvievropas eläb ogahakahas penzhištos.
Ökägi tal'vdub Afrikas Saharan suvemb.
Ümbrikirjutand.
Nominaližen alaerikon höunhišt om hahkbur, se peitab lindud koren i mecmahusen tagamal. Sugukundan toižiden erikoiden kartte, öhabukan sil'mad i sun reig oma sured, n'ok i käpšud oma lühüdad. Välliden käpšuiden tagut lind ištub pidust' oksad, ei ole poikpoli, i ei navedi kävuda madme.
Eläb aktivižešti öidme. Suguküpsnend tuleb elon ühten voden jäl'ghe. Sötlese gavedil il'mas. Äi gavedid oleleb kabjživatišton al, sišpäi lind sai latiništ nimed, kändase «kozoiden lüpsai».
Pähkim

Pähkim om kazmusiden rivin (puiden i penzhiden) plodun toižend. Kulinarijas se om södabanke kovahkonke südäitukunke da kovanke korenke tobjimalaz.
Biologii.
Todesižed pähkmed (biologijas) mülüdas üht vai kaht sement, oz., mecpähkim, kaštanan i tamman pähkmed, mugažo atavoiden i grečan sugukundoiden erasiden kazmusiden henod plodud. Živatad södas pähkmid i muga levitadas kazmusiden semnid, niiden areal ližadub.
Toižed «pähkmed» eile pähkmed botanikan mödhe, mugomad oma arahisan plod (bob todhižikš), kedran, grekižen pähkmen i kokospal'man plodud.
Söm.
Ristit kävutab pähkmid sömäks amussai. Voib söda niid torhikš, otta ingredijentaks, slokosttä keitišt.
Rekomenduidas erasid pähkmid dietižeks sömäks läžujile sahardiabetal.
Kaikiš järedamb mail'mas plod-pähkim om seišelan pal'man plod. Se voib sadas 30 kilogrammhasai vedutte, küpsneb 10 vodhesai.
Karniš

Karniš () om Kroikoinvuiččiden sugukundan levitadud Evrazijan lind. Invazivine erik Udes Zelandijas 19. voz'sadan lopuspäi.
Leviganduz.
Erik om levitadud tün'valdmerižes randištospäi Skandinavijan pol'sarhesai. Karnišad oma kezalinduikš Evropan i Azijan arealan pohjoižes. Suvižed lindud elädas kaikenaigašti ičeze eländtahos.
Avoinuden landšaftan eläjad. Lugetas parembaks olda läz pöudoid, ei navet'koi eläda suriš lidnoiš, mecas, novan tahos i korktemb mi 300 m ü.m.t. tahondoiš. Tuldas leten kezamaihe uhokus-sulakus tahondha kacten, konz lumi venub pöudoil völ. Pezoiteldas puil i suril joukuil, kävutadas saudud pezoid voz'kümnil.
Ümbrikirjutand.
Täuz'kaznuden lindun hibj om 45..47 sm pitte, 280..340 grammad vedutte, suugiden maihutuzkeskust om 81..99 sm. Karnišoiden höunhišt om must ruskedsiniženke ližamujunke, se muju abutab eläda vilus klimatas. Noril om höunhid n'okun alusenno, sid' ned höunhed lanktas.
Söteltas madoil i gaved'madoil mahusespäi tobjimalaz. Tal'vaigan södas kazmusid i ristitun sömän jändusid.
Jouhlinduine

Jouhlinduine () om Evrazijan i Afrikan levitadud kezalind. Mülütadas Vagolindunvuiččed-sugukundha. Läz 10..15 alaerikod.
Ümbrikirjutand.
Heimon kaikiš penemb erik, 15..16 sm pitte i 17 grammad vedutte hibjanke. Käpšud oleldas muzaburan vai mustan mujun. Pit'k muzabur händ čibutelese, sen rulindhöunhed oma vauktad. Sel'gan höunhišton muju om hahkvihand vai hahkbur olivan ližamujunke. Suugiden maihutuzhöunhed oma burvauvhad levedanke pakuiženke röunanke. Pän höunhišton kirj voib olda erazvuitte znamasižikš alaerikoidme.
Ižačun pök om loštai pakuine, emäčun — vauvazpakuine.
Elonmaht.
Ecib sömäd man pindal päpaloin, vagolindun erineden. Jouhlinduine ani kuti hüppib madme leten.
Parad sädas pezoid severziš-se kümniš metrad toine toižespäi da sen edemba. Pezoiteldas luhtoiš, mecoiden jogialangištoiš, soil penzhištonke.
Kegonpaniilind

Kegonpaniilind () vai Järgeline kegonpaniilind om pen' kezalind, sen heim mülüb Kegonpaniilindunvuiččed-sugukundha. Tetas ičeze komedas da melodižes pajatandaspäi.
Areal.
Heimon erikod oma levutadud avaros. Lind vasttase Evrazijas i Afrikan pohjoižmägil. Kegonpaniilindun heim om invazivine Pohjoižamerikan i Avstralijan päivlaskmas, Udes Zelandijas.
Putub vastha mecan päiči, no voib vastata mecanröunal.
Ümbrikirjutand.
Lind om järedamb mi paskač, i höunhišt kirjavamb. Sel'g om hahk mujul vai pakuiž-koričma, pucuhuden höunhišt om vauged. Pä om hahlakaz, tarkamb i henomb mi paskačul. Ižačud emäčuiden järedamba, vaiše ižačud pajatadas.
Söte i elonlad.
Kegonpaniilindud jodas kastet, södas tähkheiniden semnid tobjimalaz, mugažo penid gavedid da bumbakoid, vaiše maspäi.
Pandas pezad heinhä man pindanno, valitas peitsijid pöudoil, nituil vai heinäsižil sijil ku eile niid. Venäman keskuztazangišton kezalindud tehtas pezoid semendkun augotišes, vihandoiden orahaižiden ühtes. Toine äikerdoičend oleleb kezakus-heinkus. Letas tal'veks Evropan suvhe sügüz'kun keskes.
Koževennaja-linii

Koževennaja-linii () om ird Piteriš sen Vasil'jevskii-saren suves. Vedase pidust' Nevan suhišton randad, keskustal sišpäi. Ühtenzoitab Suren prospektan i Kosaja-linijan suvižid agjoid. Läz ühten kilometran pitte.
Om nimitadud vl 1845. Ühesa privatišt tegint ümbriradamha nahkoid oli linijan ümbrištos vl 1852.
Lähembaižed metrostancijad oma Vasileostrovskaja i Primorskaja.
Jablonovskii-sild (Krasnodar)

Jablonovskii-sild () om sild Krasnodaras Kuban'-joges päliči.
Sild ühtištoitab Krasnodar-lidnad i Jablonovskii-žilod Adigejas. Om Krasnodaran Zaharovan irdan jätktuseks.
Edel Toišt mail'man sodad pusild jaugnikoiden täht oli nügüdläižen sijas. Vl 1942 poukahtihe sildad ühtes olnuzidenke sildal Germanijan saldatoidenke. Kaikenaigaine raudbetonine avtotesild om saudud vl 1952. Sild om 795 m pitte, 9 m levette. «Suvine»-avtostancii om Krasnodaras sildanno.
Jablonovskii-sild (Piter)

Jablonovskii-sild () om Piterin terazsild Okkervil'-joges päliči. Om saudud jaugnikoiden täht. Sijadase Krasnogvardeiskii-rajonas.
Ezmäine puine variant oli olmas vspäi 1914, nügüdläine om vspäi 1989. Vl 1957 Sur' Jablonovskii-sild om saudud Okkerviliš päliči Piterin neciš-žo rajonas, se vajehti Jablonovskii-sildad avtoiden täht.
Sild om koumekeskustaine, 31,1 m pitte i 2,2 m levette. Nimitihe enččiden lähižiden küliden mödhe: Pen' i Sur' Jablonovk oliba saudud 19. voz'sadan augotišes. Ortodoksižen hristanuskondan časoun' om saudud sildanno vl 2003, se om sätud Pühän Jumalanmaman sündundan oiktastuseks.
Okkervil' (jogi)

Okkervil' (ven. "Оккервиль") om jogi Piterin päivnouzmas. Se om Ohtan hura ližajogi, lankteb sihe 1,8 kilometras ülezjogen sen jogensuspäi.
Piduz — 18 km, leveduz — 1,5-25 m, süvüz — 0,25-0,8 m.
Joginišk sijadase soiš suvipäivnouzmha Koltušin ülüdespäi Vsevoložskan rajonan territorijal.
Jablonovskii-sild

Jablonovskii-sild om sildoiden nimituz Venäman lidnoiš:
Pirsing

Pirsing (anglijan kelel om "piercing" — «kiškaine») om hibjan modifikacijan form kandmaha čomitesid. Se om kiškaidusen process i rezul'tat.
Tehtas pirsingad hibjan erazvuiččil paloil: korv (paksumb kaiked), nena, kel', rindhanpähuded, naba da toižed.
Pirsingan tehmižen sü om kul'turan, religijan vai subkul'turan tarbhaičendad, estetikan el'genduz. Korviden pirsing om levitadud Afrikan heimoiš amussai. Pirsing eile varuitomaks medicinižeks proceduraks, kaikutte sadanz' ristit sab lekariden kiruhabud sen jäl'ghe. Ottas kävutamižhe allergijatomid materialoid, oz., titan. Opendusen aluzkundad, radonandajad i religijankundad röunatadas pirsingan kandandad tobjimalaz.
Läz kaikiden kiškaidusiden tervehtandan aig otab kaks'-nell' nedalid minimaližen travman i oiktan holitandan statjas, naban kiškaiduz spravitase pol'vodes. Ginnessan rekordoiden ristituil om sadad kaikenaigaižid i pordaigaližid reiguid čomitesiden täht.
Celati Marko Koti

Marko Koti Celati (; sünd. 19. eloku 1975, Milan, Italii) om italijalaine basgitarist, Lacuna Coil-kollektivan ühtnii.
Mil'jore Kristiano

Kristiano Mil'jore (; sünd. 20. semendku 1971, Milan, Italii) om italijalaine basgitarist, Lacuna Coil-kollektivan ühtnii.
Moccati Kristiano

Kristiano «CriZ» Moccati (; sünd. 13. eloku 1973, Pezaro, Italii) om italijalaine barabananvändai, Lacuna Coil-kollektivan enzne ühtnii (1998−2014). Vändab kaks'toštkümnevoččes igäspäi.
Vepsän rahvahan hor

Vepsän rahvahan hor () om üks' Karjalan vanhembiš kollektivoišpäi, kudamb om sündnu vodel 1936 Šoutjärvhe Vasilii Kononovan abul, i vodel 2011 kül'mkun lopus Vepsän rahvahan horale täudui 75 vot.
Se pajati dai pajatab erazvuiččiš Venäman festivalil dai Moskvas-ki. Vepsän hor om tutab verhiš maiš-ki: Suomenmas, Norvegijas, Ročinmas i Estin mal, toižiš valdkundoiš.
Horan ohjandai — Lüdmila Melent'jeva (vodelpäi 1978), Venäman da Karjalan arvostadud radnik.
Starobžegokai

Starobžegokai (, ) om Venäman aul Adigejan Tahtamukain rajonas.
Aul sijadase tazovaldkundan lodehes, Kuban'-jogen hural randal, vastrandal Krasnodaraspäi.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe aulan eläjiden lugu oli 1993 ristitud.
Turgenevan sild

Turgenevan sild () om avtotesild Krasnodaran röunal Kuban'-joges päliči.
Sild ühtenzoitab Turgenevan irdad (Krasnodar) Turgenevan mantenke (Adigei) Uz' Adigei-aulannoks, üks' koumes sildaspäi Krasnodaraspäi Adigejha da tagaz. Kubanin randird mäneb sildan al Krasnodaran randal.
Vižkeskustaine sild om saudud vozil 1978−1986. Sild om avtoiden da jaugnikoiden täht. Se om 1020 m pitte da 18 m levette, nell' avtoted. Läz 14 tuhad avtoid läbitadas sildad ühtes päiveses.
Jäl'geline sur' kohenduz oli vl 2008. Lämuzdiodižed pidatimed i ližapidatuz ratas sildal vn 2008 tal'vkuspäi. Sildan ekstraordinarine palahine murenduz tegihe vn 2015 kül'mkus jüguzavton ajandan tagapäi. Kohetihe sildad vl 2018. 15-kuine sur' kohenduz planiruiše vspäi 2024.
Bankan sild

Bankan sild () om Venäman üks'keskustaine sild Piterin Gribojedovan kanalas päliči.
Sild om jaugnikoiden täht vaiše. Ühtenzoitab Kazanskii- i Spasskii-sarid. Kazanin sild sijadase ülezkanalan, Jauhsild om mödvedhe.
Bankan sild om saudud vll 1825−1826 Vil'hel'm fon Tretter-inženeran projektan mödhe. Se om 20 m pitte i 1,85 m levette. Ripub čepil, krepind om puine. Grifonoiden kuvapatshad čomitadas sildad, niiden tegii om Pavel Sokolov-skul'ptor.
Nimitihe lähižen Assignacižen bankan mödhe (nüg. Piterin valdkundaližen ekonomižen universitetan sauvuz). Sild eli läbi suriš kohendusiš vll 1949 i 2015−2018.
Kokuškinan sild

Kokuškinan sild () om Venäman Piterin üks'keskustaine metalliž-raudbetonine sild Gribojedovan kanalas päliči. Se om avtoiden da jaugnikoiden täht.
Sild sijadase Admiralteiskii-rajonas. Ühtenzoitab Stolärnii-kujod Kazanskii-sarel Kokuškinan kujonke Spasskii-sarel. Sennoi sild om ülezkanalan, Voznesenskii-sild sijadase mödvedhe.
Puine sild oli saudud kivižil alusil vodele 1768, sil-žo aigal kanalan randirdan sauvomine tuli lophu. Nügüd'aigaine sild om saudud vozil 1946−1947. Sen projektan tegijad oma «Lenmosttrest:an» projektirujan büron Boris Levin-inžener i Lev Noskov-arhitektor. Om nimitadud Vasilii Kokuškin-torgovanan kanzannimen mödhe, hänen pert' oli nügüdläižel Kokuškinan kujol.
Sildan alused da pind oma raudbetonaspäi, pind om pandud kahesha bemblenvuiččehe terasižhe balkha 68 sm kortte. Sauvuz om 20 m pitte, 13 m levette, keskust kanalan päl om 16 polenke metrad. Kaks' avtoted, oma kreptüd diabazbrusuzil. Trotuaroiden pind om asfal'tbetonine. Alusiden krepind om ozrikkivine. Sildan röun om saudud čomamahtoižen valamižen kaugedraudasižiš seglusišpäi, tulendad oma dekoriruidud valamižen arhitekturižil detalil.