tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Kozlovk

Kozlovk (, ) om Venäman lidn Čuvašijan Tazovaldkundan pohjoižpäivnouzmas. Se om Kozlovkan ümbrikon (edel vn 2023 vilukud — rajonan) administrativižeks keskuseks da palaks.
Istorii.
Nügüdläižen lidnan territorijal kaikiš amuižemban eländpunktan aluz om pandud vl 1671 kuti "Bogorodskoje"-žilo (, toine nimi — Vauged Voložk, sid' Belovolžskoje). Vl 1938 Kozlovk-žilo kändihe radnikžiloks. Vspäi 1959 "Belovolžskoje"-žilo mülüb Kozlovkha, i vspäi 1965 ližatihe koume küläd (Komarovk, Alakäp, Slabad — "Комаровка, Нижний Курган, Слобода"). Vn 1967 20. päiväl kül'mkud Kozlovk sai lidnan statusad.
Kozlovkan ižandusen päsarak om mašinansauvomine (furgonad jüguavtoiden täht, plazmleiktandan portaližed tömašinad), mugažo kalanümbriradmižen edheotand i omblendfabrik ratas lidnas. Ende leibänkombinat i metalltegesiden tegim radoiba mugažo.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Volgan oiktal randal (Čeboksaran vezivaradim), 70 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Jogivaldmad da ehtatuz Volgas päliči ratas lidnas. Matkad Čeboksarhasai om 97 km lodeheze avtotedme. Marii Elan Tazovaldkundan Volžsk-lidn seižub vastrandal koumes kilometras pohjoižpäivnouzmha.
Tobmuz.
Vll 2004−2022 Kozlovkan lidnankund oli olmas, ümbrikon territorialine palakund om sätud sen sijas vspäi 2023. Kaik koume pen't küläd mülüiba lidnankundha Kozlovkan ližaks. Lidnankundan pind oli 50,76 km².
Lidnankundan Deputatoiden suim om tühjitadud vn 2023 tal'vkus, Tamara Petrova radoi sen likvidacižen laudkundan ezimehen vn 2022 redukuspäi. Jäl'gmäine lidnankundan pämez' (Deputatoiden suiman ezimez') oli Lübov' Osipova (reduku 2020 — reduku 2022), edeline — Aleksandr Gofman (2011−2015). Lidnan Administracii om likvidiruidud vn 2023 tal'vkule, jäl'gmäine pämez' oli Andrei Pocelujev vn 2021 kezakuspäi, hän-žo radoi sen likvidacižen laudkundan ezimehen vn 2022 kül'mkuspäi. Edeližed lidnan Administracijan pämehed oliba Eduard Aleksandrov (reduku 2020 — kezaku 2021), Pötr Jegorov (heinku 2017 — kezaku 2020).
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 10 359 ristitud, vn 2021 — 7 781 ristitud. Vl 2017 kaik 9 058 ristitud elihe lidnas i 9 239 ristitud kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba 13 tuhad eläjid vozil 1992−1998 i 2002−2003 (13 300 rist. vl 1996).
Ortodoksižen hristanuskondan Kazanin Jumalanmaman jumalanpert' om udessaudud lidnas vll 1990−2005.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, kaks' keskškolad (nomer 2 i 3), čomamahtoiden škol (ende muzikškol i čomamahtoine škol eriži), "Atal"-sportškol. Aluzškol nomer 1 om likvidiruidud vl 2018. Kozlovkan äiprofil'ne agrarine kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Mariinskii Posad

Mariinskii Posad (, ) om Venäman lidn da lidnankund Čuvašijan Tazovaldkundan pohjoižes. Se om Mariinskii Posadan rajonan administrativine keskuz (vspäi 1927) da üks'jäine lidn.
Istorii.
Marilaižiden amuine lidnut sijazihe Sundirin mägen pohjanno amuižes aigas. Čuvašalaižiden külä sündui sen jäl'ghe. Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan aigkirjas vl 1620 kuti "Sundir"' (). Nimitadas čuvašan kelel "Сĕнтĕрвăрри" tähäsai kahten penen jogen mödhe (nüg. Üläsundirk i Alasundirk), nimi kändase «Sundirin jogensu». Vl 1856 ühtenzoittihe lähižidenke külidenke da anttihe lidnan statusad udenke venäkel'ženke nimenke, Venäman imperatoran Marija Aleksandrovna-akan oiktastuseks.
Mariinskii Posadan ižandusen päsarakod oma turizm, sauvondmaterialiden tehmine (elektrokabeläd, elektroveimed, naglad) i sömtegimišt (leibkombinat, lihan ümbriradmižen edheotand), mugažo spirttegim om radmata.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan pohjoižes, Volg-jogen () oiktal randal, 80 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Emändan vai Sundirin mägi (, vai "Аралы курык") om pirtud lidnanznamal, seižub lidnan päivnouzmas.
Matkad Čeboksarhasai om kaks'kümne viž kilometrad päivlaskmha orhal vai 45 km avtotedme. Lähembaine lidn om Novočeboksarsk seičeme kilometrad päivlaskmha orhal vai 25 km avtotedme.
Tobmuz.
Mariinskii Posad om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.
Edeline lidnan pämez' om Aleksandr Budnikov (kül'mku 2015 — reduku 2020). Lidnan Administracijan pämez' om Väčeslav Sergejev vn 2022 kezakuspäi ("velgusentäutai").
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 9 088 ristitud, rajonan ristitišton kaks' videndest, vn 2021 — 7 851 ristitud. Kaik 8 755 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli läz 11 tuhad eläjid vozil 1992−2001 (11 100 rist. vl 2000).
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma udessündutadud i letud lidnas: Eläban Eziauguižen Stroican päjumalanpert' (1726), Kazanin Jumalanmaman jumalanpert' (1761), koume časounäd.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma koume nimitadud päivkodid, keskškol, gimnazii nomer 1, školnikoiden sädamižen pert', muzikškol, lapsiden da norišton sportškol. Professionaližen opendusen aluzkund om Mariinskii Posadan tehnologine tehnikum. Vll 2007−2021 Volgaveren valdkundaližen tehnižen universitetan filial (Joškar-Ol) radoi, sauptihe rahoiden mairhen tagut.
Transport.
Avtobusad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas.
Jogivaldmad ma turistlaivoiden täht.
Novočeboksarsk

Novočeboksarsk (, ) om Venäman lidn da lidnümbrik Čuvašijan Tazovaldkundan pohjoižes. Se om tazovaldkundan kahtenz' surtte lidn, Čeboksaran päivnouzmaine kaimdailidn.
Istorii.
Nügüd'aigaižen eländpunktan aluz om pandud vl 1960 kuti "Sputnik-žilo" sauvomha himižkombinatad. Vl 1965 žilo sai lidnan statusad nügüdläiženke nimenke.
Novočeboksarskan ižandusen päsarakod oma himine tegimišt (AS «Himprom»), gidroenergetik (Čeboksaran GES), kivivoin ümbriradmine da sauvondmaterialiden pästand, mugažo omblendfabrik om olmas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Volgan oiktal randal (Čeboksaran vezivaradim), 90 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Reljef om vanoikaz, kukhikaz tazangišt.
Matkad Čeboksaran röunhasai om kuz' kilometrad päivlaskmha, toižes keskusespäi toižhesai om vižtoštkümne kilometrad.
Tobmuz.
Novočeboksarsk jagase koumeks administrativižeks rajonaks: Päivnouzmaine, Suvine da Päivlaskmaine. Alajagadas rajonid 18 lidnanlaptaks. Ol'deevo-külä (310 rist. vl 2017) mülüb lidnümbrikho Novočeboksarskan ližaks.
Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Deputatoiden suiman ezimez'. Edeline lidnan suiman ezimez' om Oleg Matvejev (reduku 2010 — reduku 2020). Lidnan Administracijan pämez' om Dmitrii Pulatov vn 2021 kezakuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 124 097 ristitud, lidnümbrikon — 124 392 ristitud. Lidnan ristitišt vajehtase 123..126 tuhad eläjid röunoiš vspäi 1995 (126 885 rist. vl 2009). Vl 2017 kaik 126 072 ristitud elihe lidnas i 126 382 ristitud kaikes lidnümbrikos. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 127 586 eläjad vl 2021.
Rahvahad (enamba 0,6 % vl 2010, ozutadud rahvahudenke): čuvašalaižed — 50,0 %, venälaižed — 38,7 %, totarlaižed — 1,3 %, marilaižed — 0,8 %, mordvinalaižed — 0,6 %, toižed rahvahad — 8,6 %.
Ortodoksižen hristanuskondan viž pühäpertid oma avaitud lidnas: Ph. Vladimir I Kijevalaine-ruhtinasen päjumalanpert' (om letud vll 1990−2000), kaks' jumalanpertid i kaks' časounäd. Islaman üks'jäine pühäpert' om saudud lidnas.
Kaik koume sijališt specialižen keskopendusen aluzkundad ratas lidnas: himiž-mehanine i politehnine tehnikumad, olimpižen rezervan škol.
Transport.
Avtobusad, trolleibusad da maršruttaksid oma kundaližeks transportaks.
Ühtennimine "Novočeboksarsk"-raudtestancii kävutase vaiše jüguiden täht raudtel Čeboksaraspäi.
Šumerl'

Šumerl' (, ) om Venäman lidn da lidnümbrik Čuvašijan Tazovaldkundan päivlaskmas. Se om tazovaldkundan videnz' lidn eläjiden lugun mödhe, om Šumerlin rajonan administrativižeks keskuseks (vspäi 1935), ei mülü rajonha.
Istorii.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1916 kuti "Šumerl' "-raudtestancii da žilo senno «Moskv — Kazan'»-raudten sauvomižes, nimitihe lähižen Šumerl'-külän mödhe. Vl 1930 kätihe Šumerlid radnikžiloks, vn 1937 23. päiväl kezakud anttihe lidnan statusad.
Šumerlin ižandusen päsarakod oma avtosauvomine (avtofurgoniden kombinat, avtod specialiženke konor'anke — sömsija, kirhuližen abun) i sömtegimišt (leibtegim, voitegim, sömkombinat), mugažo omblendfabrik i mebel'fabrik ratas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbärdajan rajonan keskuzpalan lodehes, Sur-jogen (, Volgan oigedpol'ne bassein) oiktal randpolel, koumes kilometras jogespäi, 100 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Čeboksarhasai om 85 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 105 km avtotedme, Alalidnan agjan röunhasai om koume kilometrad suvipäivlaskmha. Lähembaižed lidnad oma Kanaš 68 km päivnouzmha orhal, Sergač (Alalidnan agj) 59 km päivlaskmha orhal vai 85 km avtotrassadme i Jadrin 60 km pohjoižhe avtotedme.
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +3,4 C°, heinkun +18,7 C°, vilukun −12,2 C°. Paneb sadegid 500 mm vodes.
Tobmuz.
Šumerl' om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Deputatoiden suiman ezimez'. Lidnan Administracijan pämez' om Eduard Vasil'jev vn 2023 uhokuspäi. Edeližed lidnan Administracijan pämehed oma Valerii Šigašev (semendku 2020 — uhoku 2023), Aleksei Grigorjev (eloku 2017 — keväz'ku 2020).
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 31 722 ristitud, vn 2021 — 26 873 ristitud. Kaik 29 553 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 42 800 eläjad vl 1992.
Rahvahad (2010): venälaižed — 68 %, čuvašalaižed — 14 %, toižed rahvahad — 18 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma saudud lidnas: Ioann-jumalantedomehen (sauvomine jätktase vspäi 2009) i ph. Serafim Sarovalaižen (om letud vll 1988−1990).
Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, nell' keskškolad (nomer 1, 2, 3, 6), gimnazii nomer 8, muzikškol, čomamahtoine škol, sportškol. Šumerlin politehnine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Civil'sk

Civil'sk (, ) om Venäman lidn da lidnankund Čuvašijan Tazovaldkundan pohjoižes. Se om Civil'skan rajonan administrativine keskuz da üks'jäine lidn.
Istorii.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1589 kuti Venäman puine lidnuz čuvašalaižiden külänno. Om nimitadud möhemba venäks "Sürbejevo:ks" eländpunktan čuvašan nimitusen mödhe, čuvašan kelen "ҫӗрпӳ"-sana znamoičeb «sadanik» — sodajoukun sadanke mehenke käsknik. Lidnuz kadoti sodaznamoičendad, i 17. voz'sadaspäi külä šingotaškanzihe torgovanoiden da käziradajiden keskuseks. Vl 1781 se sai makundan lidnan statusad.
Civil'skan tegimišton päsarakod oma sömän tehmine (maidkombinat, leibkombinat, humalan fabrik) i sauvondmaterialiden pästand (savič, metalltegesed, uksiden kaks' fabrikad), mugažo innovacižtehnologijoiden tegim om olmas lidnas. Jogavozne jarmank oleleb heinkun ezmäižel nedalil.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Sur' Civil'- (, mödvedhe muite Civil', Volgan oiged ližajogi) i Pen' Civil'- () jogiden ühthejoksmusen randoil, 70 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Čeboksarhasai om koumekümne viž kilometrad lodeheze orhal vai M7-avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Čeboksarad, Novočeboksarsk 28 km pohjoižhe orhal i Kanaš 39 km suvhe orhal vai 47 km avtotedme. «Volg»-avtote (M7) läbitab lidnan suvipäivlaskmašt palad. Lähembaine "Civil'sk"-raudtestancii sijadase kudes kilometras päivlaskmha «Čeboksarad — Kanaš»-jonol, om olmas vspäi 1938.
Civil'sk om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 13 479 ristitud, rajonan ristitišton kaks' videndest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd' (vl 2021).
Ortodoksižen hristanuskondan viž pühäpertid oma kaičenus lidnas: Tihvinan Jumalanmaman naižjumalankodi (17. voz'sada) päjumalanpertinke i Haralampijan jumalanpertinke, Eläban Eziauguižen Stroican päjumalanpert' (1734) Joann Armahtajan jumalanpertinke kellčuhunduses i Kazanin Jumalanmaman jumalanpert' (1735).
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad. Civil'skan agrariž-tehnologine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Jadrin

Jadrin (, , , ) om Venäman lidn da lidnankund Čuvašijan Tazovaldkundan lodehes. Se om Jadrinan rajonan administrativine keskuz (vspäi 1927) da üks'jäine lidn.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1590 kuti varjoičendpost. Külä sai lidnan statusad vl 1781 oficialiženke "Jadrinsk"-nimitusenke, möhemba nimi lüheni nügüdläižeks.
Jadrinan ižandusen päsarakod oma sömtegimišt (spirttegim, maidon da lihan ümbriradmižen edheotandad), sauvondmaterialiden tehmine (savičun tegim), mugažo metallmašiništon tegim i omblendfabrik ratas. Lidn om maižanduzrajonan keskuseks.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Sur-jogen hural randpolel, päivlaskmha jogen känmaspäi, 70 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Čeboksarhasai om kuz'kümne kilometrad päivnouzmha orhal vai 77 km avtotedme. Lähembaine raudtestancii radab Šumerl'-lidnas 59 km suvhe avtotedme.
Tobmuz.
Jadrin om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnankundan pämez' om sen Deputatoiden Nevondkundan ezimez'. Edeline lidnan pämez' om Irina Oblinova (reduku 2015 — 2017). Edeline lidnan Administracijan pämez' om Igor' Čečeneškin (kül'mku 2020 — kezaku 2022).
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 9 614 ristitud, rajonan ristitišton koumandez, vn 2021 — 7 918 ristitud. Kaik 8 451 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 11 tuhad eläjid vozil 1996−2001.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): čuvašalaižed — 66,7 %, venälaižed — 31,1 %, marilaižed — 0,4 %, ukrainalaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 1,4 %.
Ortodoksižen hristanuskondan viž pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas, niišpäi Spasan Toižetamižen päjumalanpert' i Mikoi-arhangelan jumalanpert' oma kaičenus vaiše paloin i ei ole väges.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, kaks' keskškolad, gimnazii, čomamahtoiden škol, lapsiden sädamižen pert', sportškol. Jadrinan agrotehnine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Transport.
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas.
«Volg»-avtote (M7) om vides kilometras pohjoižhe lidnaspäi.
23 (lugu)

23 (kaks'kümne koume) om lugu 22 da 24 keskes.
24 (lugu)

24 (kaks'kümne nell') om lugu 23 da 25 keskes.
25 (lugu)

25 (kaks'kümne viž) om lugu 24 da 26 keskes.
Kurganan agj

Kurganan agj () om Venälaižen Federacijan subjekt (agj).
Se mülüb Uraližhe federaližhe ümbrikho.
Agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Kurgan.
Keled.
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.
Istorii.
Kurganan agj om olmas vs 1943 uhokun 6. päiväspäi.
Kurganan agjan Päkäskuz om vahvištadud vn 1994 1. päiväl tal'vkud Agjan Duman ezitajil da om väges äiluguižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused.
Kurganan agj sijadase Päivlaskmaižen Sibirin tazangišton suvipäivlaskmas.
Agj röunatab Tümenin agjanke pohjoižpäivnouzmas, Kazahstananke suves (sen Pohjoižkazahstanan da Kostanain agjoidenke), Čeläbinskan agjanke päivlaskmas, Sverdlovskan agjanke lodehes. Kurganan agj om mererandatoi.
Pind om 71 488 km², sidä kesken mec otab territorijan nelländest (18 250 km² vl 2013), koivikod da pedajikod oma enambuses. Znamasine jogi om Tobol sen järedoidenke huridenke ližajogidenke (Iset', Miass da Ui). Kaik joged mülüdas Jävaldmeren basseinha. Znamasine järv om solakaz Kondjanjärv (61,3 km²). Kaik om läz koumed tuhad järvid, 88% niišpäi oma reskvedenke.
Reljef om tazo, äi penid da surehkoid katl'usid om olmas. Korktused vajehtadas 57..206 metrad röunoiš ülemb valdmeren pindad.
Klimat om kontinentaline pol'kuiv. Heinkun keskmäine lämuz om +19 C°, vilukun lämuz — −18 C°. Paneb sadegid 300..400 mm vodes, nece lugu voib lujas (kahthe kerdha) köläita vozidme.
Londuseližed varad oma turbaz, metallad (raudkivend, titan, cirkonii, vol'fram, molibden, uran), sauvondmaterialad (sauvondkivi, saved, letked), reskvezi.
Administrativine jagand.
Agj kogoneb 24 municipaližiš rajonoišpäi da 2 lidnanümbrikoišpäi.
Tobmuz.
Agjan pämez' nimitase gubernatoraks. Aleksei Gennad'jevič Kokorin radab gubernatoran vs 2014 uhokun 14. päiväspäi. Hänen valdatusiden strok om viž vot. Gubernator om mugažo agjan Ohjastusen pämez', hän märičeb sen strukturad da paneb sen ühtnijoid radnikusile. Üks' ezmäine varagubernator, nell' muite varagubernatorad da Gubernatoran Administracii oma hänele abhu.
Kurganan agjan üks'kodine parlament om Agjan Dum. Kaik rahvaz valičeb sen 34 ezitajad videks vodeks. Dmitrii Frolov radab Agjan Duman ezimeheks vs 2015 sügüz'kun 29. päiväspäi.
Radonoigendai tobmuz om Kurganan agjan Ohjastuz. Agjan departamentad, ohjandused, komitetad da inspekcijad alištudas Ohjastusele.
Agjan Duman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2015 13. päiväl sügüz'kud. Valitihe gubernatorad vn 2014 14. päiväl sügüz'kud, nügüdläine gubernator sai vägestust ezmäižel tural 84,87% änid satusenke.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 910 807 ristitud. Kaikutte kudenz' eläi kümnespäi om lidnalaine.
Kaik om ühesa lidnad agjas da 6 lidnanvuittušt žilod. Toine järed lidn (enamba 50 tuh. ristituid vl 2017) om Šadrinsk. Vl 2017 kaik oli 7 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 90,4%, totarlaižed — 1,9%, baškiralaižed — 1,4%, kazahlaižed — 1,3%, ukrainalaižed — 0,8%, toižed rahvahad — 2,0%, rahvahuden ozutandata — 2,2%.
Ižanduz.
Ižandusen päsarakod oma metallurgii (Kurgan), mašinoidensauvomine (Kurgan, Šadrinsk, Šumih), urankivendon samine (Dalmatovon rajon, Šumih), sömtegimišt.
100TV

100TV () oli Venäman regionaline TV-kanal, kudamb ozuti Piteriš i Leningradan agjas. Edesti teleoigendusid venän kelel.
Kanal zavodi radon vl 2003 elokun 31. päiväl. Mülüi Baltijan media-gruppha. Vl 2015 redukun 5. päiväl se vajehtui Life 78- informacižel kanalal. Enzne «100TV»-kanalan valdoičii tedoti sen udessündutamižes internetas vn 2019 redukul.
Viski

Viski ( vai "whiskey"; ) om väghine hajukaz alkogoline jom.
Tehtas jomad villän toižendoišpäi (ozr, rugiž, nižu, kukuruz, greč) imel'zoitandan, kävundan i ajandan processidenke, pidetas tammbučiš pit'kan aigan. Viskin tehmižen veroližed regionad oma Šotlandii (Sur' Britanii) i Irlandii.
Järgeline vahvuz om 32..50 % mülün mödhe, erased markad 60 procenthasai. Joman muju oleskeleb vauvazpakuižespäi koričmahasai. Mülütab saharoid lujas vähän vai ei mülütand ani.
Reboinnena

Reboinnena (, ) om Venäman radinžilo i municipaline ühtnik Piterin Merenrandaižes rajonas. Sijadase Suomen lahten randal.
Istorii.
Küläeländpunkt mainitase Vodin pätinan aigkirjas vl 1500 kuti Reboinžilo Korinannemel (). 17. voz'sadal tahond oli Ročinman tobmuden al.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1854 kuti redut azegidenke da žilo senno kaičemha Piterid Anglijan laivištod vaste. Sai radnikžilon statusad vn 1948 sulakus, alištadihe Leningradan tobmudele vn 1950 21. päiväl keväz'kud.
Geografijan andmused.
Sestroreck-lidnan rajonad levigatas pohjoižhe žilospäi.
Meriveden keskmäine lämuz om +18..+20 C° kezakus-elokus, no absolütine voib olda i +10 C°, i +30 C° niil kuil. 
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe žilon eläjiden lugu oli 4 759 ristitud, vn 2002 — 2 563 ristitud. Kaikiš suremb radinžilon eläjiden lugu oli 5 032 ristitud vl 2015.
Transport.
Piterin ümbärten nolänz' kilometr sijadase žilos. Reboinnena-žilo ühtenzoitase läbiajajil avtobusmaršrutoil lähižidenke lidnoidenke (Sestroreck, Zelenogorsk, Kronštadt) i metropolitenan erazvuiččiden linijoiden koumenke stancijanke («Begovaja», «Staraja Derevnä», «Čornaja rečka»).
Ühtennimine raudtestancii radab žilos vspäi 1894. Edel 1928. vot sen nimi oli Razdel'nai (), i Reboinena-nimi oli toižel stancijal (1894−1928), sarakol Razdel'najaspäi, no tühjitihe sarakod i stancijad vl 1928 i anttihe nimed nügüdläižele stancijale.
Ermitaž

Valdkundaline Ermitaž () om muzei Piteriš. Se om kaikiš suremb Venämas da üks' kaikiš surembiš muzejišpäi mail'mas.
Viž sauvust sijadasoiš Pert'kulun randirdal, tulend — Pert'kulun torguspäi. 5,3 mln kacujid tuli muzejha vodes 2016.
Istorii.
Sur' Jekaterina pani Ermitažan alust vl 1764. Ezmäi se oli hänen privatine keraduz. Ermitaž om avaitud publikan täht vspäi 1854.
Ermitažan sauvused.
Viž sauvust mülüb Ermitažan muzejankompleksha:
Penen Ermitažan kompleksha mülüdas Pohjoiž- da Suvipavil'jonad i tetab Rippui sad:
Mülüdas Ermitažan sauvusiden kompleksha mugažo:
Filialad.
Ermitaž-muzei ozutab eksponatoid eriližiš kaikenaigaižiš honusiš mail'madme, ned oma severziš-se lidnoiš: Kazan' (vspäi 2005), Amsterdam (2009), Viipur (2010).
Glittertind

«Glittertind» om norvegine muzikgrupp, kudamb edestab folk/vikingmetal-, vikingrok- da hardrok-žanroiš. Om nimitadud Norvegijan korktan mägen mödhe.
Gruppan aluz om pandud Lillesann-kundha vl 2001.
Henoja

Henoja om jogi Leningradan agjas, Tihvinan rajonas. Se lankteb Kapšar'vhe.
Henojan piduz om 18 km, basseinan pind om 281 km².
Kapšar'v

Kapšar'v vai Kapšjärv om Venäman järv Leningradan agjan päivnouzmas, sen Tihvinan rajonas.
Kapšar'ven pind om 4 km². Järv om 18 km pitte, ühthe kilometrhasai levette. Basseinan pind — 362 km².
Päivnouzmpolespäi järvhe lankteb Henoja. Kapšar'vespäi lähteb Kapšjogi. Randad oma mecakahad.
Kapšar'ven randoil seištas küläd Korbal da Nürgoil.
Korbal

Korbal () om Venäman vepsän külä Leningradan agjan päivnouzmas, sen Tihvinan rajonas. Se mülüb Paksjärven küläkundha. Eläjiden lugu (1997) — 51 ristit (vepsläižed).
Geografijan andmused.
Korbal sijadase rajonan pohjoižpäivnouzmaiženno röunanno, seižub Kapšar'ven pohjoižrandal. Matkad rajonan Tihvin-keskushesai om 126 km suvipäivlaskmha.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe külän eläjiden lugu oli 27 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 145 eläjad vl 1910.
Küläs oma počt, kirjišt da küläklub.
Transport.
Te Paksjärvespäi veb külähä, pontonsild om tehtud Kapšar'ves päliči.
Korbalha kävub avtobus Šugar'vespäi. Ted Korbalaspäi Nürgoilha, kudamb om ozutadud kartoil, jo ei ole. Nürgoilha voib putta vaiše järvedme.
Ojat' (jogi)

Ojat' om jogi Leningradan da Vologdan agjoiš. Se om Süvären hura ližajogi.
Geografii.
Jogi lähteb Čaimjärvespäi Vologdan agjan territorijas (Vepsän ülüz). Joginišk käroudab i jokseb Leningradan agjaha.
Piduz om 266 km, basseinan pind — 5220 km².
Znamoičend.
Ojat' om tetab «vepsän jogi». Znamasižed vepsän küläd sijadasoiš Ojatin randoil. Neciš joges pagištas da pajatadas äjiš vepsän fol'klorsädusiš. 
Keskaigan Baltijan meren suomalaine heim eli Ojatil, kudamb kändihe nügüdläižen vepsän rahvahan palaks.
Kurb

Kurb () om vepsän žilo Venäman Leningradan agjan Kos'kenaluižen rajonas. Se mülüb Vinglan küläkundha.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1960, šingotihe mecan varhapanendal. Vll 1967−2006 žilo oli Kurban küläkundan administrativižeks keskuseks.
Geografijan andmused.
Žilo seižub Ojat'jogen hural randal. Kaik om 6 nimitadud irdad da 4 kujod Kurbas. Matk rajonan Kos'kenaluine-keskushesai om 111 km lodeheze, se-žo lähembaine raudtestancii.
Mante veb Kurbaspäi Vinglaha, avtobus № 421 kävub sidme (seičeme reisad nedališ), matkad om 36 km pohjoižhe.
Eläjad.
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 285 ristitud. Kaikiš suremb žilon ristitišt oli 530 eläjad vl 1971 i 497 eläjad vl 1989.
Žilos nened valdkundaližed aluzkundad oma olmas: augotižškol (vll 1968−2009 erine keskškol oli) da päivkodi, kul'turpert' i Vepsän muzei, kirjišt, počt da fel'dšeriž-akušerine punkt.
Alöhovščin

Alöhovščin () om Venäman žilo Leningradan agjan Pöudon rajonan keskuzpalas. Se om Alöhovščinan küläkundan administrativižeks keskuseks vspäi 2006.
Istorii.
Alöhovščin om kaikiš järedamb žilo Pöudon rajonas. Mainitase ezmäižen kerdan Piterin gubernijan kartal vl 1834. Nevondkundaližen Ühtištusen aigan kaks' kolhozad oli täs: «Alöhovščin» i «Ojatin».
Geografijan andmused.
Žilo seižub Ojatin muugotil randoil, om ümbärtud mecal. Matkad Pöud-lidnhasai da raudtestancijhasai om 45 km lodeheze R36-avtotedme («Pöud — Tihvin — Budogošč»-keskust).
Raudbetonine avtotesild om saudud žilos Ojatiš päliči.
Eläjad.
Vn 2002 rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli kaikiš suremb — 1882 ristitud, kirjutihe 85 % ristituid venänikoikš.
Kul'turpert' om olmas, astiinikoiden-padanikoiden radhonused. Keskškol radab žilos, lapsed vepsän külišpäi (Tervoilaspäi, Enar'vespäi) elädas internatas senno.
Henar'v

Henar'v om Venäman järv Leningradan agjan päivnouzmas. Sijadase sen Tihvinan rajonas, läz Nürgoil-küläd.
Augär'

Augär' (Augjärv; ) om järv Leningradan agjan päivnouzmas, sen Pöudon rajonas, läz Kapš-joged (Süvärin hurapol'ne bassein). Lähembaine külä om Reboil.
Augoja jokseb Augärespäi Kapšjogehe.
Vepsän Vikii

Vepsän Vikii om vikienciklopedii vepsän kelel, kudamban kirjutused kirjutadas udel vepsän kirillical.
Sen adres Internetas om http://veps-kir.wikia.com/
Habarduz (järv)

Habarduz () om Venäman järv Leningradan agjan päivnouzmas, sen Pöudon rajonas.
Pindal sijadase 99 m ü.m.t. korktusel. Kaik koume ojad lanktas järvhe. Habarduzjogi jokseb järvespäi Kapš-jogen Poisar-ližajogehe.
Lähembaine külä om Humar'v. Konz-se vepsän Habarduz-külä seižui järvenrandal.
Habarduz (jogi)

Habarduz () om Venäman 
lühüd jogi Leningradan agjan päivnouzmas, sen Pöudon rajonan suvipäivnouzmas. Jogi lähteb Habarduzjärvespäi (99 m ü.m.t.) i lankteb Kapš-jogen Poisar-ližajogehe (90 m ü.m.t.).
Jogi jokseb sokahid, mecakahid tahoidme.
Ehtaline Urgant

Ehtaline (Večernii) Urgant () om Ezmäižen kanalan öline šou.
Om AÜV:oiden «»-programiden («Öline šou») adaptacijan. Oleleb efiras vn 2012 sügüzespäi, lähtleb ezmärgespäi videnz'päivhäsai 23:30 ehtal.
Programman vedai om Ivan Urgant.
Toksovo

Toksovo (, ) om Venäman lidnanvuitte žilo Leningradan agjan Vsevoložskan rajonan keskuzpalas.
Istorii.
Nell' lähišt küläd nügüdläiženke nimenke mainitasoiš Uz'lidnan Vodin pätinan aigkirjas vl 1500. Nimituz libub suomen kelen "tuoksuva"-vaihespäi «hajui hüvin». Vll 1930−1939 Toksovo oli rajonkeskuseks. Suomenkel'ne ristitišt oli enambuses žilos edel Sured sodad. Kezaküläpertiden žilo sai lidnanvuiččen žilon statusad vl 1963.
Toksovo šingotase betonantegimel, sömtegimištol (olud, jabloksidr), meblin tehmižel, noroiden edheotandal (mugažo kervačud, verkod), agjan hihtandsportan keskusil i turizmal.
Geografijan andmused.
Lidnanvuiite žilo sijadase kahteskümnes kilometras pohjoižpäivnouzmha Piterin röunaspäi. Se om Toksovon lidnankundan administrativine keskuz. Matkad Vsevoložsk-rajonkeskushesai om 24 km suvipäivnouzmha.
Ühtennimine raudtestancii radab žilos vspäi 1917. Kaik om 130 nimitadud irdad, kujod da allejad.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe žilon eläjiden lugu oli 6135 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 7616 eläjad vl 1970.
Rahvahad (2002): venälaižed — 88,6%, ukrainalaižed — 4,1%, suomalaižed — 2,1%, vaugedvenälaižed — 1,6%, toižed rahvahad — 3,6%.
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Mikoi-arhangelan i Kaikiden taivhaližiden vägiden päjumalanpert' om saudud žilos vl 1999−2003. Lüteranine pühäpert' om restavriruidud vspäi 1990 i om avaitud.
Ristitišt ližadub kezaaigan 40 tuhazesai. Hihtandsportan nell' bazad i mägisuks'kurort sijadasoiš žilos ümbri.
Anglijan kel'

Anglijan kel' (vai englandin kel'; ičeze nimituz: "English") om germanižen gruppan indoevropine kel'.
Ühthižed andmused.
Pagižijoiden lugu — 410 mln (mamankel') vai 1 mlrd (toine i veraz kel') ristituid.
Anglijan kel' om üks' ÜRO:n radkelišpäi. Arni nece kel' kävutase rahvahidenkeskeižen besedoičendan täht kaiked mail'madme järgeližes elos.
Se om valdkundkel' Sures Britanijas, Avstralijas, Udes Zelandijas da AÜV:oiden 32 štatoiš, üks' kahtes valdkundkelespäi Irlandijas, Kanadas da Mal'tas. Anglijan kel' kävutadas mugažo kuti oficialine kel' erazvuiččiš Azijan (Indii, Pakistan, Singapur i toižed) da Afrikan valdkundoiš.
Grammatik.
Kelen grammatižen znamoičendan kuvandoičend om analitine tobjimalaz. Sanoiden järgenduz om tarkoiged. Vaiše kaks' kändod om olmas: "common case" i "objective case". Üks' vajeh mülüb paksus severdha-se sanaklassha (substantiv, adjektiv i verb).
Anglijan kel' mülüb analitižiden keliden gruppha.
Vaihišt.
Om äi velgsanoid kelen leksikas. Kävutadas latinalašt kirjkel't 7. voz'sadaspäi. Tradicižiden kirjutamižiden äjüz harakterizuib orfografijad, se om saudud 16. voz'sadan virkandal.
Anglijan kelen ičevuitte pird om sanoiden lühüduz. Sil-žo aigal om äi pit'kid sanoid keles, no pagištes kävutadas niid harvašti.
Fonetik.
Änekahad lopkonsonantad ei tehkoiš änetomikš. Ei ole palataliziruidud konsonantoid anglijan keles. Akkomodacijad oma harvad keles.
Murino

Murino (, ) om lidn da lidnankund Leningradan agjan Vsevoložskan rajonas. Sijadase Piterin pohjoižpäivnouzmaiženno röunanno. Se om kaikiš suremb lidn Leningradan agjas ristitišton lugun mödhe.
Istorii.
Eländpunkt om mainitadud ezmäižen kerdan vn 1676 Ingrijan kartal. Vll 1749−1917 Murino oli Voroncovad-kanzan usadibaks. Vspäi 1755 19. voz'sadan keskhesai vodkantegim radoi niiš maiš. Vspäi 1843 maorjusen tühjitusen eksperiment mäni küläs. Toižen mail'man sodan aigan ei olend sodategendoid žilon territorijal, no läžundkodi i sodalendimpöud radoiba. Medvežii Stan om lidnan istorine pala.
Vn 2019 15. päiväl sulakud Murino sai lidnan statusad Leningradan agjan käskusen mödhe.
Vl 2015 pertinsauvondkombinat radaškanzi Murinos. Kaks' suks'pautet oma saudud lidnanno 1990-nzil vozil. Betonantegim, sauvondmujuiden tegim, sodaazegišton da šlibakoiden «Poisk»-tedotehmižühtelmaz («Ecmine») ratas lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan suviröunanno, Piterin Rengazavtotenno. Oht-jogi läbitab lidnad.
Matkad Vsevoložsk-rajonkeskushesai om kümne kilometrad päivnouzmha orhal vai 23 km avtotedme.
Kaik om 34 irdad lidnas. Vspäi 2016 Murino jagase koumeks mikrorajonaks oficialižikš: Keskuzline, Päivlaskmaine i Päivnouzmaine.
Tobmuz.
Lavriki-külä (850 rist. vl 2017) mülüb lidnankundha Murinon ližaks. Lidnankundan pind — 20,52 km².
Lidnankundan pämez' om Deputatoiden nevondkundan ezimez'. Lidnan Administracijan pämez' om Aleksei Belov vn 2020 elokuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe žilon eläjiden lugu oli 7 023 ristitud, vn 2021 lidnan — 89 083 ristitud. Vl 2019 kaik 48 800 ristitud elihe lidnas i 49 664 ristitud kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Vn 2019 augotišes kaik oli 74 110 faterad 167 äižiruižes pertiš. Lidnan Aleksei Belov-pämez' sanui, miše vn 2023 sügüz'kus Murinon faktine ristitišt ületab 200 tuhad eläjid.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma saudud lidnas: kaks' jumalanpertid i kaks' časounäd.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kuz' keskškolad (nomer 1..6), školanno nomer 1 kuz' školanedelišt palakundad om, školanno nomer 4 — seičeme. Sportivine ližaopenduz andase školoiden bazal, ičeze sportansugud oma kaikuččes, oz., voleibol i badminton školas nomer 3, fehtuind i üks'borcuindad školas nomer 4. Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähižes Piteriš, lähembaine om akušeroiden kolledž.
Transport.
Murino om znamasine transportsol'm. Nened stancijad sijadasoiš lidnas:
Videnz' kanal (Venäma)

Videnz' kanal () om Venäman federaline (vn 2006 redukuspäi) venäkel'ne TV-kanal. Sen tedotelendan keskuz sijadase Piteriš. Rahvahidenkeskeine versii om olmas vn 2018 sulakuspäi («Videnz' kanal International»).
Istorii.
TV-kanal om NSTÜ:n da Venäman kaikiš vanhembaks. Ezmäine oigenduz läksi efirha voden 1938 7. päiväl heinkud «Leningradan eksperimentaližes televizijan keskusespäi». Lähteb efirha päiveses läbi vn 2008 tal'vkun 20. päiväspäi.
Videnden kanalan mödičezkalunikad oma «Nacionaline Media Grupp» (72,4%) i Piterin ohjastuz (27,6%). Kanalan pädirektor — Jurii Šalimov vn 2017 1. päiväspäi uhokud. Kanal om nügüdläiženke nimenke vn 2010 15. päiväspäi keväz'kud.
Jäine pert'kulu (Piter)

Jäine pert'kulu () om sportiž-koncertine kompleks Piterin Nevan rajonas. Sauvushe voib mülütada 12 500 kaclijad.
Sauvusen südäin.
Pöudon suruz — 60 × 30 m. Se kožub mugažo muzikkoncertoiden, sportvoibuižiden, ozutelendoiden da toižiden aigtegoiden täht, zalan transformacijan voimuz om sätud.
Kaik 74 komfortišt VIP-honust (ložad) sijadasoiš pidust' arenan ümbrust amfiteatran i gardalein keskes.
Istorii.
Sauvusen päradonoigendai oli "Skanska East Еurоре Оу". «LenNIIprojekt» sädi projektan. Moskvan kul'turan, lebun, sportan da tervhudenkaičendan objektoiden projektirui i tedoinstitut (MNIIP) radatoiti tenhiž-ekonomišt alust i arhitekturišt koncepcijad. SAÜ Igl Grupp SanktPeterburg i Eagle Group International tegiba radoiden dokumentacijad.
Stadionan lendand oti kaks' vot (1998−2000), ezmäine matč oli vätud voden 2000 sulakus. Sauvondmänetused oliba ümbri 60 mln AÜV:oiden dollarid ekvivalentas. Jäine pert'kulu om saudud mail'man hokkein čempionatan aigale, oigetihe sidä Piteriš vl 2000.
Stadion sijadase läz Prospekt Bol'ševikov-metrostancijad, Pätiletkoiden prospektan i Rossiiskii-prospektan ühtenzoitusen sijanno. Ende sodunu pustolän' oli stadionan tahos. Om SKA-hokkeijoukun kodiarenaks vspäi 2005.
Piterin metropoliten

Piterin metropoliten () om kahtenz' pitte da avaidusen aigan mödhe NSTÜ:s da Venämas Moskvan metropolitenan jäl'ghe. Se om avaitud vn 1955 kül'mkun 15. päiväspäi.
Nügüd' viž linijad funkcioniruidas Piterin metropolitenas, teiden piduz om 113,6 km. Stancijoiden lugu — 67 (niiden keskes om seičeme sirdandsol'med), 11 stancijad oma ühtenzoittud raudtestancijoidenke. Mülüdas metropolitenan sistemha: 74 vestibülid, 263 eskalatorad i 856 turniketad. Siš om viž ekspluatacišt i üks' kohenduzdepo.
2007. vodes Piterin metropoliten vedi 829,8 mln matknikoid, necen ozutajan mödhe se om 12-ndel sijal mail'mas.
Piterin metropoliten om kaikiš süvemb mail'mas. Äjad stancijad oma nägutadud lujas čomin i originaližešti.
Stancijad.
Pohjoižespäi suvhe:
Teräsbetoni

«Teräsbetoni» (suomen kelespäi — "raudbeton") om suomalaine hevimetalgrupp, kudamban aluz om pandud vl 2002 Tampereheze. Debütine al'bom om pästtud 2005 vodel.
Jarkko Ahola, gruppan solist, pajati ende Dreamtale-gruppas mugažo.
Vl 2008 Teräsbetoni ezini "Evrovizii"-konkursal, kus pajati "Missä miehet ratsastaa"-pajon. Grupp sai 22-nden sijan.
Paksjogi

Paksjogi vai Paš, Pašjogi om Venäman jogi Leningradan agjan päivnouzmas. Paksjogi om Süvären hura ližajogi, lankteb sihe Süvärensu-žilos.
Piduz om 242 km, basseinan pind om 6650 km². Leveduz alajoksmuses, läz Paš-küläd — 255 m.
Kaikiš järedamb ližajogi om Kapš. Paksjogi jokseb Paksjärvespäi Vepsän ülüden lodehližel pautkel. Vago om letkesine, erasti — kivekaz. Randad om korktad, niil kazdas kavag'mecad i segoitadud mecad.
Kapš (jogi)

Kapš, Kapšjogi om Venäman jogi Leningradan agjan päivnouzmas. Se om Paksjogen oiged ližajogi.
Kapš jokseb Kapšar'vespäi Tihvinan i Pöudon rajonidme. Joksmuz om hered, vago om letkesine. Randad oma kukhakahad da mecakahad.
Jogen piduz om 115 km, basseinan pind — 1700 km². Vagon leveduz om 10..15 m üläjoksmuses, sase 50 metrhasai alajoksmuses.
Üläkurb

Üläkurb () om Venäman jogi Leningradan agjan Kos'kenaluižen rajonas. Se om Ojatin hura ližajogi, lankteb sihe alemba Kurb-žilod.
Piduz — 17 km, basseinan pind — 96,6 km².
Alakurb

Alakurb () om Venäman jogi Leningradan agjan Kos'kenaluižen rajonas. Se om Ojatin hura ližajogi.
Piduz — 29 km, basseinan pind — 154 km².
Lähteb penes järvespäi 215,6 m ü.m.t. pindanke. Jogensu sijadase läz Šond'alad, 143 m ü.m.t. korktusel.
Neue Deutsche Härte

Neue Deutsche Härte () om muzikčuraduz, kudamb om sündnu Saksanmaha 1990-nzil vozil.
Siš ühtištudas indastrial- i hevimetalan, hardrokan da elektromuzikan pirdad. Pajoiden tekstad oma tobjimalaz saksan kelel.
Gog Vinsent van

Vinsent Villem van Gog (; sünd. 30. keväz'ku 1853, Groot-Zündert läz Bredad, Alamad — kol. 29. heinku 1890, Over sür Uaz, Francii) oli kaikes mail'mas tutab pirdai, postimpressionist.
Kaik van Gogan sädused (ümbri 900 voimujupirdandad da 1100 grafiktöd) oma tehtud kümnes vodes. Hän om pirnu äjan avtoportretoid, peizažid, natürmortid änikoidenke.
Van Gogal oli hengenläžund, ližaks, hän läžui alkogolizmal; 37 voden igäs hän rikoi ičtaze (ambui südäikerha).
Servantes Migel' de

Migel' de Servantes Saavedra (; sünd. 29. sügüz'ku 1547, Al'kala-de-Enares, Ispanii — kol. 23. sulaku 1616, Madrid, Ispanii) oli kaikes mail'mas tutab ispanijalaine kirjutai.
Ezmäi kaiked tetas hänen suren «Vällišpä idal'go Don Kihot Lamančaspäi»-romanan, kudamb om genijan säduz. Necen romanan ližaks Servantes om kirjutanu novellid, runoid da p'jesid. Hänen toižen romanan nimi om «Persiles da Sihismunda», pästtihe sidä avtoran surman jäl'ghe jo.
Biografii.
Tuleban aigan kirjutai oli sündnu gollištunuziden bajariden kanzha, heim om tetab 11. voz'sadaspäi. Nellänz' laps' seičemespäi. Täuz'kaznuden ližazi ezibaban Saavedra-kanzannimed.
Norudes Servantes sirdi Rimha tehmaha kar'jerad i tundištui aigan kul'turanke läheli. Vspäi 1570 radnikoiči armijan merijaugvägiš, sai koume satatest toran aigan. Putui plenha Alžiran merirazbainikoile vl 1575, oli päzutadud sišpäi maksmižel vl 1580. Služi Portugalijas vellenke, sid' Sevil'jas kümne vot varatoitamha laivištod. Kaik andoi elon 22 vot službale Ispanijan armijas.
Kanz.
Mehen üks'jäine tütär oli sündnu naimiželota, Isabel' de Servantes. Vn 1584 tal'vkus Migel' nai, oti ühesatoštkümnevottušt Katalina Palasios de Salasar akaks, naine oli bajarin rodul Eskivias-lidnaspäi penenke varandanke.
Suomen laht

Suomen laht (, , , ) om laht Baltijan meren päivnouzmpol'žes palas.
Suomen lahten randad levitasoiš Estinman, Suomenman da Venäman territorijoil. Lugetas ühtenzoitajad Hanko-pol'sart (Suomenma) Piizaspea-nemenke (Estinma) pirdad lahten päivlaskmaižeks röunaks.
Lahten pind om 29 500 nellikkilometrad, basseinan pind — 420 tuh. km². Suomen laht om 420 km pitte i 70..130 km levette (avaros palas). Kaikiš lujemb süvüz om 121 m (keskmäine — 38 m). Järed Kotlin-sar' (Kronštadt-lidnanke) om Venäman pala. Meriveden solakahuz vajehtase tahoidme 0,2..9,2 ‰ röunoiš.
Sured lidnad lahten randoil (častomaraižen mödhe): Espoo, Hel'sinki, Kotk (Suomenma), Viipur, Piter, Sosnovii Bor (Venäma), Narv, Tallidn (Estinma).
Znamasižed langenijad joged: pohjoižespäi — Porvonjogi, Saiman kanal, Haminanjogi, Vantanjogi, Sestr-jogi; Neva päivnouzmaspäi; suvespäi — Keilanjogi, Piritanjogi, Jagalanjogi, Valgejogi, Kundanjogi, Piltsamanjogi, Narv, Luganjogi, Sistanjogi, Kovašinjogi, Voronk, Must, Lebäžj, Strelk, Kikenk.
Altajan randan lidnad

Kaik om kaks'toštkümne lidnad () i 6 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") Altajan randas.
Aleisk

Aleisk () om Venäman lidn da lidnümbrik Altajan randan keskuzpalas. Se om Aleiskan rajonan administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü rajonha.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud Turksiban "žiloks Aleiskai-raudtestancijanno" () vl 1913. Oli lidnanvuiččeks Aleisk-žiloks vozil 1926−1938. Vn 1939 vilukuspäi om lidnan statusanke. Om nimitadud jogen mödhe.
Aleisk šingotase järedan maižanduzrajonan sömtegimištol: jauh, surimed, pühävoi, mugažo lihakombinat i voisagudkombinat ratas, i tehtas kombisötet živatoiden täht.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Alei-jogen hural randal ( 858 km pitte, Obin hura ližajogi), 170 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad lähembaižhe Barnaul-lidnhasai om 125 km pohjoižpäivnouzmha kaikil teil. «Barnaul — Rubcovsk — Semei»-raudtekeskust läbitab lidnad.
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +2,7 C°, kezakun-elokun +17,6..+20,2 C°, tal'vkun-uhokun −13,2..−15,1 C°. Ekstremumad oma −46,5 C° (viluku) i +41,6 C° (heinku). Kezaaigan minimum om −1,1 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +7,0 C° (uhoku). Ei voi panda halad heinkus-uhokus. Paneb sadegid 478 mm vodes, enamba heinkus (64 mm), elokus (52 mm) i redukus (53 mm), vähemba tal'vkus-sulakus (25..31 mm kus).
Tobmuz.
Aleisk om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline Administracijan pämez' om Vera Serikova, radoi vn 2017 vilukuhusai. Lidnan Deputatoiden suiman ezimez' om Alla Starovoitova vn 2012 sügüz'kuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 29 510 ristitud, vn 2021 — 25 380 ristitud, vn 2002 — 28 551 ristitud. Kaik 28 735 eläjad oli lidnas vl 2017. Vll 1959−2020 lidnan ristitišt vajehtihe 28..31 tuhad eläjid röunoiš, kaikiš suremb ristitišt oli 32 487 eläjad vl 1970.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2002): venälaižed — 93,8 %, saksalaižed — 1,9 %, ukrainalaižed — 1,3 %, vaugedvenälaižed — 0,4 %, totarlaižed — 0,4 %, toižed rahvahad i rahvahuden ozutandata — 2,2 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid i mez'jumalankodi oma saudud lidnas.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, viž keskškolad (nomer 2, 4, 5, 7, 9), aluzškol (nomer 3), licei, čomamahtoiden škol, sportškol. Aleiskan tehnologine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Belokurih

Belokurih () om Venäman lidn, lidnümbrik da kurort Altajan randan suvipäivnouzmas.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1803 kuti "Novobelokurih"-külä (), nimitihe sijaližen penen Belokurih-jogen mödhe (Obin bassein). 1920-nzil vozil šingotaškanzihe küläd kurortžiloks termaližiden radonveden purtkiden (+30 i +42 C°) i ioniziruidud mägiil'man tagut.
Vl 1982 žilo sai lidnan statusad. Oli lebutahoks kaiken Ühtištusen znamoičendanke vspäi 1970, om kurortan federaliženke znamoičendanke vspäi 1992. Läz 20 sanatorijad da pansionatad ratas lidnas, koume mägisuks'trassad om lattüd.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase 240..250 m ü.m.t. korktusil, Altajan ezimägištol, Cerkovk-mägen pautkenno.
Matkad Barnaulhasai om 170 km lodeheze orhal vai 225 km avtotedme Bijskan kal't. Lähembaižed lidnad oma Bijsk (raudtevagzal) 65 km pohjoižhe orhal vai avtol i Gorno-Altaisk (lendimport) 67 km päivnouzmha orhal vai 116 km avtotedme.
Klimat om ven, pehmed kaiken Sibirin röunataden, tulleitoi i päivoikaz tobjan palan, poud oleleb 260 päiväd vodes. Voden keskmäine lämuz +3,3 C°, kezakun-elokun +17,6..+20,3 C°, tal'vkun-uhokun −12,2..−13,5 C°. Ekstremumad oma −36,5 C° (tal'vku) i +38,1 C° (heinku). Kezaaigan minimum om +0,5 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +10,4 C° (tal'vku). Ei voi panda halad kezakus-elokus. Paneb sadegid 499 mm vodes (oleleb 800 millimetrhasai), enamba semendkus-elokus (56..67 mm kus), vähemba vilukus-keväz'kus (21..22 mm kus).
Tobmuz.
Belokurih om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 14 661 ristitud, vn 2021 — 14 735 ristitud. Kaik 15 264 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Rahvahad (enamba 0,4 %, ozutadud rahvahudenke vl 2018): venälaižed — 93,7 %, saksalaižed — 1,6 %, ukrainalaižed — 1,3 %, armenijalaižed — 0,5 %, toižed rahvahad — 1,2 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid i kaks' časounäd oma kaičenus i saudud lidnas.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma koume päivkodid, kaks' keskškolad, čomamahtoiden škol (kaks' palakundad).
Gornäk (Altajan rand)

Gornäk () om Venäman lidn da lidnankund Altajan randan suves. Se om Lokotin rajonan administrativine keskuz da pala.
Istorii.
Zolotuhan kaivuz om avaitud vspäi 1751. Vl 1942 panihe "Gornäk"-žilon alust otmaha kaivut kävutamižhe nügüdläižikš, ümbriradoihe äimetallišt kivendod. Vl 1946 kätihe Gornäkad lidnanvuiččeks žiloks, vl 1954 — rajonkeskuseks. Žilo sai lidnan statusad vl 1969.
Gornäk-lidn šingotihe Altajan kaivuzkombinatal (küllästamižfabrikal) vhesai 1998, sadihe nenid metalloid: vas'k, cink, tin, hahktin, alüminii, kuld i hobed. Ližatoi tehmine roimahti kombinatad, i sen alusel avaitihe katilmašiništon mehaništ tegint. Mouckiventegim, leibtegim i omblendfabrik ratas lidnas mugažo.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan suves, Zolotuh-jogen randal (, Alein hura ližajogi 68 km pitte, Obin bassein), 270 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Kazahstanan röunhasai (Päivnouzmaiž-Kazahstanan agj) om viž kilometrad suvipäivlaskmha avtotedme, Barnaulhasai — 300 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 360 km kaikil teil. Lähembaižed lidnad oma Zmeinogorsk 53 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 65 km avtol, Šemonaih (Kazahstan) 51 km suvipäivnouzmha orhal vai 86 km raudtedme i Rubcovsk 62 km lodeheze orhal vai 78 km trassadme.
Tobmuz.
Gornäk om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 13 918 ristitud, rajonan pol', vn 2021 — 10 112 ristitud. Kaik 12 972 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 15..16 tuh. eläjid vll 1970−2008 (16 643 rist. vl 1970).
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad, lapsiden sädamižen pert', čomamahtoiden škol, lapsiden da norišton sportškol.
Jarovoje

Jarovoje (, ) om Venäman lidn da lidnümbrik Altajan randan lodehes.
Istorii.
Vl 1942 sauvoškanzihe Slavgorodan himišt tegint. Eländpunktan aluz om pandud vl 1943 žilho evakuiruidud bromtegimenno Krimaspäi. Vl 1944 pästtihe töhö tegint, saudihe sidä da žilod täuzin vhesai 1980. Vn 1993 30. päiväl keväz'kud joudutihe žilod Slavgorod-lidnan alištusespäi i anttihe Jarovojele lidnan statusad.
Himine tegim eli bankrotnendan proceduras läbi vl 2011, se pästab levitadud himižid substancijoid, kodihimijan tavaroid, sauvondmujuid. Jarovoje šingotase mugažo kurortaks järven randal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Kulundan stepin zonas, solakahan Sur' Jarovoje-järven (, 53..70 km²) pohjoižel randal, 95 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Kazahstanan (Pavlodaran agj) röunhasai om kaks'kümne kilometrad päivlaskmha, Barnaulhasai — 460 km päivnouzmha avtotedme. Lähembaine lidn da raudtestancii om Slavgorod kümnes kilometras pohjoižpäivnouzmha avtotedme.
Tobmuz.
Jarovoje om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez', edel vn 2017 kül'mkud Deputatoiden suiman ezimez' oli lidnan pämehen. Edeline lidnan Administracijan pämez' om Vitalii Samobočii (sulaku 2016 — viluku 2022). Deputatoiden suiman ezimez' om Galina Vasil'jeva vn 2015 elokuspäi.
Eläjad.
Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan kaikenaigaižiden eläjiden lugu oli 21 363 ristitud, vn 2010 — 18 604 ristitud, vn 2021 — 16 424 ristitud. Kaik 18 159 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 23 200 eläjad vl 1996. Kezaližen lebusezonan aigan lidnan ristitišt ližadab 80..100 tuhad ristituid.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2002): venälaižed — 82,6 %, ukrainalaižed — 9,3 %, saksalaižed — 5,2 %, totarlaižed — 0,4 %, toižed rahvahad i rahvahuden ozutandata — 2,5 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma saudud lidnas: phh. Borisan da Gleban jumalanpert' (om letud vll 1997−1998) i ph. Ksenija Piteriläižen da Jumalanmaman Katken naižjumalankodi ühtennimiženke jumalanpertinke (saudihe vl 1992 vai sen aigemba).
Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, koume keskškolad (nomer 12, 14, 19), čomamahtoiden škol, tedoližtehnižen sädamižen keskuz, motokrossan i kartingan sekcijad senno, lapsiden da norišton sportškol. Jarovojen politehnine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.