tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Petrovsk

Petrovsk om toponim venäkel'žiš tahondoiš. Se voib znamoita:
Marks (lidn)

Marks () om Venäman lidn da lidnankund Saratovan agjan keskuzpalas. Se om Marksan rajonan (edel 1941. vot — kantonan) administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud saksalaižil kolonistoil vl 1765 kuti "Jekaterinenštadt" () Jekaterina II Sur'-imperatornaižen oiktastuseks. Sil-žo aigal žilon toine nimituz oli "Baronsk". Šingotihe tabakon kazvatandal i maižanduzinstrumentoiden tehmižel päpaloin. Vll 1915−1919 eländpunktan nimi oli "Jekaterinengrad" (), žilo sai makundan lidnan statusad vn 1918 4. päiväl sulakud. Udesnimitihe "Marksštadt:aks" (saks. "Marxstadt") vn 1919 semendkus Karl Marks-tedomehen kanzannimen mödhe. Vn 1941 28. päiväl elokud tühjitihe Volganrandan saksalaižiden Tazovaldkundad i deportiruihe saksalaižiden kanzoid (lidnan ristitišton 86,3 % vl 1939) toižihe tahondoihe. Vn 1942 semendkun 16. päiväspäi lidn om nügüdläiženke nimitusenke.
Marks šingotase elektrotehnižel Mossar-tegimel (elektrusen märičimed, kassižed apparatad, tahografad, pidatimed lämuzdiodiden alusel) i sömtegimištol (olud, argvoi, pühävoi).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan lodehes, Volgan hural randal, 20 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Saratovhasai om 56 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal vai 67 km avtotel. Toižed lähembaižed lidnad oma Engel's 49 km suvipäivlaskmha orhal vai 53 km avtotedme, i Vol'sk 58 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 145 km avtotedme. «Saratov — Balakovo»-avtotekeskust läbitab lidnad.
Tobmuz.
Marks om lidnankundan (municipaližen ühtnikan) üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Nevondkundan ezimez'. Edeližed Nevondkundan ezimehed oma Andrei Koštanenkov (reduku 2018 — reduku 2023), Oleg Cibul'skii (tal'vku 2016 — reduku 2018), Jurii Mel'ničonok (radoi vn 2016 tal'vkuhusai).
Eläjad.
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 16 100 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 31 531 ristitud, rajonan pol', vn 2021 — 28 749 ristitud. Kaik 31 788 eläjad oli lidnas vl 2017. Lidnan ristitišt vajehtihe 31..33 tuhad eläjid röunoiš vll 1989−2019, kaikiš suremb oli 33 200 eläjad vl 2001.
Rahvahad (2010): venälaižed — 86,8 %, kazahlaižed — 2,8 %, totarlaižed — 2,5 %, ukrainalaižed — 2,3 %, armenijalaižed — 1,1 %, toižed rahvahad — 4,5 %.
Viden religijan pühäpertid oma saudud lidnas: ortodoksižen hristanuskondan (jumalanpert' i časoun'), evangeliž-lüteranine, riman katoline, mormonoiden loičendpert', islaman pühäpert'.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, nell' keskškolad (nomer 1, 3, 4, 6), licei, školanirdpol'žen radon keskuz, čomamahtoiden škol. Marksan politehnine kolledž i Saratovan valdkundaližen agrarižen universitetan filial Marksas oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Juž

Juž () om Venäman lidn da lidnankund Ivanovon agjan suvipäivnouzmas. Se om Južan rajonan administrativine keskuz (vspäi 1929).
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud 16.-17. voz'sadal "Juzg"-nimitusenke (). Šingotihe bumagkanghiden tehmižel 19. voz'sadan kahtendes polespäi. Radnikžilo sai lidnan statusad vl 1925.
Južan päedheotandad oma kanghiden fabrik, omblendfabrik, turbhan edheotand.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan keskuzpalas, Kläz'm-jogen hural randpolel (Volgan oigedpol'ne bassein), 105 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Pionerk-jogi läbitab lidnad, vezivaradim om saudud Južan päivnouzmas.
Matkad Vladimiran agjhasai om kümne kilometrad suvipäivlaskmha orhal, Ivanovohosai om 78 km lodeheze orhal vai 94 km avtotel. Lähembaižed lidnad oma Väznikad (Vladimiran agj) 38 km suvhe orhal vai 50 km avtotedme, Kovrov (Vladimiran agj) 49 km suvipäivlaskmha orhal vai 70 km avtotedme, i Šui 48 km lodeheze orhal vai 64 km avtotedme. Kaidraižuine «Balahn — Šui»-raudte oli olmas 1900-nzil — 1990-nzil vozil.
Juž-žilo i nell' küläd mülüdas lidnankundha Juž-lidnan ližaks. Lidnankundan pind — 103,97 km².
Eläjad.
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 21 586 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 14 170 ristitud, lidnankundan — 14 771 ristitud, rajonan viž ühesandest, vn 2021 lidnan — 12 957 ristitud. Vl 2017 kaik 12 834 ristitud elihe lidnas i 13 383 ristitud kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 23..25 tuhad eläjid vozil 1959−1974 (25 tuh. rist. vl 1974).
Rahvahad (2010): venälaižed — 97,5 %, toižed rahvahad — 2,5 %.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpert' oma kaičenus i saudud lidnas: koume jumalanpertid i časoun'.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad. Južan tehnologine kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Roz

Roz () om levitadud penzhiden, pezhaižiden i lianiden heim, kogoneb 360..370 erikospäi. Mülüb Rozanvuiččed-sugukundha. Om sätud enamba mi 10 tuhad sadrozan sortuid heimon erikoiden alusel.
Leviganduz.
Heimon erikod kazdas Evropan i Pohjoižamerikan äjiš tahondoiš, Azijas päiči räkiš maiš, Afrikan pohjoižes i suves. Erikoiden kaikiš suremb erazvuiččend om olmas subtropižes vös i mägitahondoiš. Roz om introduciruidud Avstralijha i Udhe Zelandijha. Lugetas mecerikoid rujoheinäks i travidas Udes Zelandijas.
Ümbrikirjutand.
Kazmuz oleleb igähižvihand (kus eile tal'varvoimižid) vai lanksijanke lehthištonke tal'veks. Seikh om püštoiged vai ujelii, sen korktuz voib olda 15..25 santimetraspäi kahesha..kümnehe metrhasai. Lianan form om kaikiš amuižemb heimos. Heinäsižed formad Pohjoižamerikas — kaikiš norembad, niiden seikhed kuidas tal'veks. Jurišt om värtmenvuitte, eläb 8..13 vot, ličeb erasti vižmetrišt süvüt, no 15..40 sm süvütte päpaloin. Äjad erikod äikerdoitas vegetativižikš i sätas žomid severz'-se metrid diametral.
Plod om äipähkmut, rusttan, ruskedpakuižen vai mustan mujun, 1..1,5 sm surtte. Roz andab ploduid igän koumel vodel, erasti kahtel. Ploduiden enamba kaiked oleskeleb nelländel-kudendel vodel i kerdan koumes-vides vodes.
Vol'sk

Vol'sk () om Venäman lidn da lidnankund Saratovan agjan pohjoižes. Se om agjan videnz' lidn eläjiden lugun mödhe, Vol'skan rajonan administrativine keskuz da pala.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1699 kuti "Malikovskai-slabad" (). Slabad sai makundan lidnan statusad "Volgsk"-nimitusenke vl 1780. Lidnan nimi kändihe nügüdläižeks aigan mändes.
Vol'sk šingotase mehanižel tegimel (tankanvastaižed raketkompleksad), cementan tehmižel, sömtegimištol (maidproduktad, olud, südäiveded).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Volgan oiktal randal, 90 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Lähembaižed lidnad oma Šihani 10 km lodeheze orhal Vol'skan päpalaspäi, 15 km avtotedme vai raudtedme, i Balakovo 30 km päivnouzmha orhal i Volgadme, 49 km avtol vai raudtel. "Vol'sk-1"-raudtestancii radab sarakol "Vol'sk-2"-stancijaspäi.
Nell' žilod mülüdas lidnha, Vol'sk lugese lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind — 147,92 km².
Eläjad.
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 56 100 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan i lidnankundan eläjiden lugu oli 66 508 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 67..71 tuhad eläjid vll 1967−1976 i 1998−2009 (71 tuh. rist. vl 1973 i 71 124 rist. vl 2002).
Rahvahad (2010): venälaižed — 93,2%, totarlaižed — 1,3%, armenijalaižed — 1,2%, ukrainalaižed — 1,2%, toižed rahvahad — 3,1%.
Ortodoksižen hristanuskondan 19 pühäpertid oma olmas lidnas: Pühän Stroican päjumalanpert' (uz', om letud vll 2004−2009), Jumalanmaman Vladimiran jumalaižen päjumalanpert' (uz', om saudud vll 2014−2016), kahesa jumalanpertid, viž pühähonusid pertiš i nell' časounäd. Islaman pühäpert' om avaitud lidnas 19. voz'sadan keskespäi.
Professionaližen opendusen aluzkundad: Vol'skan tehnologine, pedagogine i medicinine kolledžad, materialižen varmitusen üläsodaškol.
Edeline lidnan pämez' (Nevondkundan ezimez') om Maksim Kuznecov (sügüz'ku 2018 — eloku 2021).
Vičug

Vičug () om Venäman lidn da lidnümbrik Ivanovon agjan pohjoižpalas. Se om agjan nellänz'-videnz' lidn eläjiden lugun mödhe, mugažo om Vičugan rajonan administrativižeks keskuseks, ei mülü sihe.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud VCIK:an käskön mödhe vn 1925 6. päiväl kezakud koumekümnen eländpunktan da territorijan ühtištusel: kaks'kümne radnikžilod, viž küläd, viž tegimištonzonad. Nimitihe lidnad kaikiš suremban Vičug-žilon (mainitihe vspäi 1482) i Uz' Vičug-raudtestancijan mödhe (nüg. muite Vičug), toine sur' žilo oli Bonäčki ().
Ezmäižed tekstilin manufakturad radaškanziba vl 1812 (P. Konovalovan, sid' fabrik V. Noginan nimed) i 1822 (D. Razorönovan, sid' «Rusked Profintern»). Om kaičenus äi torgovanoiden pertid 19. voz'sadan keskespäi, voziden 1920−1960 rahvahaline puine pertišt. Ezmäižed kommunaližed hüväd (irdoiden pidatuz, keskuzlämbituz i kanalizacii) oma lidnas vspäi 1935.
Vičug šingotase kanghiden koumel fabrikal, mašinansauvomižen tegimel (metalližkonstrukcijad pertiden sauvondan täht — palad betoniruimha, libutimiden detalid, murdoidenveimed, počtkonor'ad, lämoipalonvastaižed konor'ad i uksed, ventiliruidud ocseinäd) i leibän edheotandal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase 135 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, om ümbärtud mecoil.
Matkad Ivanovohosai om kuz'kümne koume kilometrad suvipäivlaskmha orhal, 73 km avtotel vai raudtel. Lähembaižed lidnad oma Kinešm 28 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 32 km avtotedme vai raudtedme, i Rodniki 17 km suvipäivlaskmha orhal vai 21 km avtotedme. "Vičug"-raudtestancii radab lidnan pohjoižes vspäi 1871 «Ivanovo — Kinešm»-keskustal. «Kinešm — Kovrov»-avtote ümbärdab lidnad päivlaskmaspäi.
Tobmuz.
Vičug om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline lidnümbrikon pämez' om Mihail Baranov (heinku 2018 — reduku 2021). Lidnan Duman ezimez' om Jelena Morokina vn 2015 redukuspäi. Edeline Duman ezimez' om Nikolai Pastuhov, radoi vn 2015 redukuhusai.
Eläjad.
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 46 931 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 37 583 ristitud, vn 2021 — 30 694 ristitud. Kaik 34 868 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 51..53 tuhad eläjid vozil 1959−1986 (53 tuh. ristitud vll 1962−1967).
Rahvahad (2010): venälaižed — 97,1 %, toižed rahvahad — 2,9 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kuz' pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: koume jumalanpertid i koume časounäd.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma koumetoštkümne päivkodid, kaks' aluzškolad (nomerad 6, 9), viž keskškolad (nomerad 10..13, 17), lapsiden sädamižen keskuz, sportškol. Vičugan äiprofil'ne kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Šuuk (kazmuz)

Šuuk () om äivozne heinäsine kazmuz, mülütadas Tähkheiniden sugukundha.
Leviganduz.
Kazmuz om levitadud Evropan, Azijan i Pohjoižamerikan venos vönes.
Ümbrikirjutand.
Lehtesed oma oiktad teravad. Lehtesen alah om rubekaz. Änikuz om tähk vai löuste. Änikod oma henod, ned oleskeldas buran, vihandan i lilaižen mujun. Plod om villäsine, buran vai pakuižen mujun.
Päivännavedii, pil'vesenvastaine kazmuz.
Kävutand.
Semetas-kul'tiviruidas sötmižkazmuseks i dekorativižeks kazmuseks. Sätihe erazvuiččid sortuid maižandusen täht i sadun täht.
Teikovo

Teikovo () om Venäman lidn da lidnümbrik Ivanovon agjan päivlaskmas. Se om agjan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Teikovon rajonan administrativine keskuz (ei mülü sihe).
Istorii.
Eländpunkt mainitaškanzihe kuti "Teikovo"-žilo () manmehiden vasthalibundoiden tagut 17. voz'sadan augotišes. Ezmäižen kangazfabrikan aluz oli pandud Teikovoho vl 1787. Žilo sai lidnan statusad vn 1918 6. päiväl sügüz'kud. Raketsodavägiden 54. divizii baziruiše sodalidnudes vspäi 1961.
Teikovo šingotase bumagkanghiden kombinatal, omblendtegimištol, sauvondmaterialiden pästandal (fanerankombinat, sendvičpaneliden tehmine, geokanghan edheotand), mugažo mašinansauvomižen tegim radab (aviapalad, poltuzpompad) i kombisötken tegim om saudud.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Väz'm-jogen randoil ( 86 km pitte, Kläz'man hurapol'ne bassein), 125 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Ivanovon röunhasai om 25 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 29 km avtotel vai raudtel. Toižed lähembaižed lidnad oma Kohm 35 km päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha orhal, 45 km avtotedme vai raudtedme, i Komsomol'sk 22 km pohjoižhe-lodeheze orhal vai 31 km avtotedme. "Teikovo"-raudtestancii radab lidnan päivnouzmaižel röunal vspäi 1896.
Tobmuz.
Teikovo om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez', edel vn 2015 sügüz'kud oli Duman ezimez'. Edeližed lidnümbrikon pämehed oma Sergei Ribakov ("Сергей Рыбаков", reduku 2017 — reduku 2019), Aleksei Jastrebov (kezaku 2016 — heinku 2017). Lidnan Duman ezimez' om Natal'ja Koroleva (Kovaleva) vn 2020 redukuspäi.
Eläjad.
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 30 294 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 34 976 ristitud, vn 2021 — 31 305 ristitud. Kaik 32 791 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 41 607 rist. vl 1970 i 38..39 tuhad eläjid vozil 1989−2001.
Rahvahad (2010): venälaižed — 94,3 %, ukrainalaižed — 1,9 %, toižed rahvahad — 3,8 %.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 92,5 %, ukrainalaižed — 0,7 %, armenijalaižed — 0,6 %, azerbaidžanlaižed — 0,6 %, totarlaižed — 0,5 %, toižed rahvahad — 3,2 %, rahvahuden ozutandata — 1,9 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kuz' pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: ph. Mikulai-čudonsädajan päjumalanpert' (1795−1833), koume jumalanpertid i kaks' časounäd.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kaks'toštkümne päivkodid (nomer 1..10, 14, 15), nell' keskškolad (nomer 1, 2, 4, 10), gimnazii nomer 3, avoin (aterjoiden) škol nomer 5, Teikovon korrekcine škol-internat, lapsiden da norišton sädamižen šingotesen keskuz, muzikškol, lapsiden da norišton sportškol. Teikovon industrialine kolledž i Teikovon äiprofil'ne kolledž oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Gavrilov Posad

Gavrilov Posad () om Venäman lidn da lidnankund Ivanovon agjan suvipäivlaskmas. Se om Gavrilov Posadan rajonan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1434 kuti "Gavrilovskoje"-žilo. 17. voz'sadaspäi "Gavrilovskai"-slabad () šingotihe Moskvan ruhtinasiden hebonvodindfermal. Slabad sai lidnan statusad vl 1789.
Gavrilov Posad šingotase hebonvodindfermal tähäsai, torguindal da turizmal, omblendedheotandal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan keskuzpalan suves, Irmes-jogen randoil ( vai "Ирспис" 70 km pitte, Kläz'man hurapol'ne bassein), 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Voimig-jogi (ven. "Воймига" 36 km pitte) lankteb Irmesha huralpäi lidnas.
Matkad Vladimiran agjhasai om kümne kilometrad päivlaskmha i 10 km suvhe orhal, Ivanovohosai om 71 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 92 km avtotel vai raudtel. Lähembaižed lidnad oma Teikovo 42 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 48 km avtotedme vai raudtedme, Suzdal' (Vladimiran agj) 26 km suvipäivnouzmha orhal vai 29 km avtotedme, i Jur'jev Pol'skii (Vladimiran agj) 28 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal, 41 km avtotedme vai raudtedme. "Gavrilov Posad"-stancii radab lidnan pohjoižes «Aleksandrov — Ivanovo»-raudtekeskustal.
Tobmuz.
Kaik ühesa žilod (niiden kesken koume kaikenaigaižeta ristitištota) i kaks' küläd mülüdas lidnankundha Gavrilov Posadan ližaks. Lidnankundan pind — 96,81 km².
Lidnankundan pämez' om sen Nevondkundan ezimez'. Edeline lidnankundan pämez' oli Vitalii Sidorov (sulaku 2010 — tal'vku 2021, koli). Lidnankundan erigoittud Administracii om likvidiruidud vn 2016 sulakus, Sergei Markov radoi sen jäl'gmäižen pämehen vn 2016 sulakuhusai.
Eläjad.
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 6 139 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 6 434 ristitud, lidnankundan — 7 130 ristitud, rajonan kaks' videndest. Vl 2017 kaik 5 715 ristitud elihe lidnas i 6 370 ristitud kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba kahesad tuhad eläjid vozil 1989−1998 (8 500 rist. vl 1992).
Rahvahad (2010): venälaižed — 95,3 %, armenijalaižed — 1,1 %, toižed rahvahad — 3,6 %.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: koume jumalanpertid (Illä-endustajan, Mikulai-čudonsädajan, Mikoi-arhangelan) i Jumalanmaman Smolenskan jumalaižen časoun'. Niiden ližaks Hristan Eläbzdusen kivine jumalanpert' kellčuhundusenke (oli saudud vl 1702, sauptihe 1930-nzil vozil, panihe mantazole vl 1969 i saudihe kul'turkeskust sen sijas) i kaks' časounäd ei ole kaičenus.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma koume päivkodid (nomer 1, 2, 3), kaks' keskškolad (nomer 1 i 2), lapsiden da norišton keskuz, muzikškol. Professionaližen opendusen aluzkundad sijadasoiš lähembaižiš lidnoiš.
Privolžsk

Privolžsk () om Venäman lidn da lidnankund Ivanovon agjan pohjoižes. Se om Privolžskan rajonan administrativine keskuz (vspäi 1983) i kaikiš suremb lidn.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Semön Peškov-Saburov-bajarin kirjeižes vl 1485 kuti "Jakovlevskoje"-žilo (). Vl 1924 kätihe "Sur' Jakovlevskoje"-žilod Jakovlevskii-radnikžiloks. Se sai lidnan statusad nügüdläiženke nimitusenke vn 1938 26. päiväl redukud.
Privolžsk šingotase pölvhankombinatal (kanghad, pühkmed), kahtel juvelirtegimel i penil juveliredheotandoil.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan lodehes-pohjoižes, Šač-jogen ( 58 km pitte, Volgan oiged ližajogi) i Ingar-jogen randoil ( 14 km pitte), 110 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Kostroman agjhasai om kaks' kilometrad pohjoižhe orhal, Ivanovon keskushesai om 46 km suvhe-suvipäivlaskmha orhal, 51 km avtotel vai raudtel. Lähembaižed lidnad oma Volgorečensk (Kostroman agj) kudes kilometras lodeheze orhal vai kümnes kilometras avtotedme, Plös 16 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 18 km avtotedme, i Furmanov 18 km suvipäivlaskmha orhal, 20 km avtotedme vai raudtedme. Raudtesarak radoi vaiše jüguiden täht vn 2023 sügüz'kuhusai, konz' saudihe passažirplatformid da udessündutihe passažirühtenzoitust Ivanovonke i Furmanovanke.
Tobmuz.
Privolžsk om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind — 16 km².
Lidnankundan pämez' om sen Nevondkundan ezimez'. Lidnan erigoittud Administracii om likvidiruidud vn 2016 kezakus, Aleksandr Marejev radoi sen jäl'gmäižen pämehen.
Eläjad.
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 14 669 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 16 747 ristitud, rajonan koume videndest, vn 2021 — 14 332 ristitud. Kaik 15 824 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 19..21 tuhad eläjid vozil 1967−1998 (21 tuh. rist. vl 1967).
Rahvahad (2010): venälaižed — 96,5 %, toižed rahvahad — 3,5 %.
Ortodoksižen hristanuskondan viž pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: Nikol'skii-naižjumalankodi ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpertinke (1779), koume časounäd oma avaitud, vanhuskolaižiden Jumalanmaman Kazanin jumalaižen časoun' (1882) om olmas tähäsai.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma seičeme päivkodid, aluzškol (nomer 12), kaks' keskškolad (nomer 1, 6), muzikškol, lapsiden i norišton sportškol. Furmanovan tehnižen kolledžan Privolžskan palakund om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Jurjevec

Jurjevec () om Venäman lidn da lidnankund Ivanovon agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om Jurjevecan rajonan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan alusenpanendan oficialine voz' om 1225, Vladimiran Jurii II-ruhtinaz pani lidnusen alust kaičemha röunad londoišpäi. Edeližed nimitused: "Jurjev-Povol'skii" (, "Georgijevsk", "Jurjev-Povolžskii". Žilo sai lidnan statusad vl 1778. Vll 1955−1957 Gor'kijan vezivaradim om täuttud, lidnan istorižen keskusen pala sijadase pol'tošt metrad alemba veden järgelišt pindad i kaičese dambal.
Jurjevec šingotase omblendcehal da turizmal, betontegesiden, tualetbumagan i meblin tehmižel. Ende pölvhanfabrik, leibtegim i punümbriradai kombinat radoiba mugažo.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan pohjoižpäivnouzmaižes čogas, pidust' Volgan Gor'kijan vezivaradimen oiktad randad, 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Vezivaradimen tazopind om 84 m ü.m.t., vižtoštkümnehe kilometrhasai levette lidnad vaste. Kavag'mec om lidnan taga.
Matkad Alalidnan agjhasai om koume..viž kilometrad päivnouzmha orhal (sar' vezivaradimes), Ivanovohosai om 134 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal vai 166 km avtotel. Lähembaižed lidnad oma Pučež 39 km suvhe orhal vai vižkümne kilometrad avtotedme, i Kinešm (raudtestancii) 60 km päivlaskmha orhal vai 63 km avtotedme.
Tobmuz.
Jurjevec om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind — 9,11 km².
Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Nevondkundan ezimez'. Edeline lidnan nevondkundan ezimez')l om Svetlana Baranova (reduku 2015 — kül'mku 2020). Lidnan Administracijan pämez' om Aleksei Filin vn 2016 uhokuspäi.
Eläjad.
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 15 508 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 10 210 ristitud, rajonan viž kahesandest, vn 2021 — 7 899 ristitud. Kaik 8 378 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 19..21 tuhad eläjid vozil 1959−1974 (21 tuh. rist. vl 1967).
Rahvahad (2010): venälaižed — 98,5 %, toižed rahvahad — 1,5 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kuz'toštkümne pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: Sündun Tulendan Jerusalimha (1733, om ližasaudud vl 1806) i Jumalanmaman Emäganpäivän (1825−1833) päjumalanpertid, kümne jumalanpertid i nell' časounäd.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškol. Jurjevecan agrotegimištoline kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Zavolžsk

Zavolžsk () om Venäman lidn da lidnankund Ivanovon agjan pohjoižpäivnouzmas, Kinešman ezilidn. Se om Zavolžskan rajonan administrativine keskuz (vspäi 1968).
Istorii.
Ezmaine eländpunkt oli tetab lidnan territorijal kuti "Vladičnoje (Bogojavlenskoje)"-žilo 17. voz'sadaspäi. Sätihe "Zavolžje"-radnikžilod 16 eländpunktan ühtištusel vn 1934 20. päiväl uhokud. Radnikžilo sai lidnan statusad nügüdläiženke nimitusenke vn 1954 20. päiväl redukud, lidnan päiv oigendase semendkun jäl'gmäižel sobatal. Vll 1955−1957 Gor'kijan vezivaradim om täuttud.
Zavolžsk šingotase himižel tegimel (mujutimed, ližadused, rikin puhtastandan katalizator), čulkfabrikal, fibrmatkliphiden, pölvhanümbriradmižen i betonan edheotandoil, sömtegimištol.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan keskuzpalan suves, pidust' Volgan Gor'kijan vezivaradimen hurad randad, 130 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Vezivaradimen tazopind om 84 m ü.m.t., ühthe..kahthe kilometrhasai levette lidnad vaste.
Matkad Kostroman agjhasai om kaks'toštkümne kilometrad pohjoižhe orhal, Ivanovohosai om 89 km suvipäivlaskmha orhal, 114 km avtotel vai 300 km raudtel. Lähembaižed lidnad oma Kinešm Volgan vastrandal ühtes kilometras suvipäivlaskmha orhal vai kahtes kilometras avtotedme, i Navoloki 11 km päivlaskmha orhal, 15 km avtotedme vai ülezjogen.
"Zavolžsk"-raudtestancii radab 50-kilometrižen sarakon lopus «Kostrom — Galič»-keskustaspäi, se om jüguiden täht vaiše. Kinešman avtotesild ühtenzoitab Volgan randoid vspäi 2003.
Tobmuz.
Zavolžsk om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind — 9,85 km².
Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez', edel vn 2016 heinkud oli Nevondkundan ezimez'. Edeližed lidnankundan Administracijan pämehed oma Väčeslav Kasatkin (vn 2016 redukuhusai i tal'vku 2021 — keväz'ku 2023), Aleksei Predtečenskii (reduku 2016 — eloku 2019). Lidnan Nevondkundan ezimez' om Aleksandr Krüčenkov vn 2023 keväz'kuspäi. Edeline ezimez' om Marina Varegina, radoi vspäi 2010 vn 2023 keväz'kuhusai.
Eläjad.
Vl 1939 eländpunktan ristitišt oli 12 117 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 12 045 ristitud, rajonan kaks' koumandest, vn 2021 — 8 896 ristitud. Kaik 10 384 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 16..17 tuhad eläjid vozil 1970−1992 (17 226 rist. vl 1979).
Rahvahad (2010): venälaižed — 97,3 %, totarlaižed — 1,1 %, toižed rahvahad — 1,6 %.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: Jumalannägundan jumalanpert' (vspäi 1779) i koume časounäd. Protestantizman jumalanpert' om avaitud (seičemenden päivän adventistoiden).
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškol. Professionaližen opendusen aluzkund om Kinešman politehnižen kolledžan filial.
Vauged raid

Vauged raid () om lehtezpu vai penzaz, Raid-heimon tipine erik. Mülütadas Raidaižed-sugukundha.
Leviganduz.
Areal om Evrop päiči Edahaižes Pohjoižes, Päivlaskmaine Sibir', Kazahstanan pohjoine. Pu om naturalizuidud Pohjoižamerikas.
Vauktan raidan penzhad da pud kazdas vugonkoil, jogiden, kaivoiden, uitoiden i toižiden vezištoiden randoil, padoseinil, pudotesil, pautkil, teveril i eländpunktoiš. Kazmusen žomad vedadas pidust' jogiden randoid erasti äi kilometrid. Kazvab mägiden pautkil 2000 m ü.m.t. korktushesai.
Ümbrikirjutand.
Pu voib kätas penzhaks čapatesen jäl'ghe. Kazmuz om 20..30 metrhasai kortte. Tüvi om üks'jäine vai severz'-se tüvid 3 metrhasai diametras ühtes. Kul'turine vauged raid eläb sada vot, mectub ištutandan tahoiš. Eläb lidnoiden arvoimižiš hüvin. Kazmuz om päivännavedii, pakaiženvastaine. Navedib luhtoiden nepsoid letkesižid mahusid, no eile lujid mahusen tarbhaičendoid.
Änikoičeb lambhaižil 3..5 sm pitte, aigaline medenkandai kazmuz. Äikerdoičese semnil londuses. Semned oleldas küpsad semendkus-kezakus, no niiden idämižmahtuz kadob teravas, i äikerdoitas kul'turkazmusid vegetativižikš kebnas — čokvezoil, langenuzid jurdunuzil barboil. Täuz'kaznuden kazmusen jurišt andab vezoid harvoin.
Kohm

Kohm () om Venäman lidn da lidnümbrik Ivanovon agjan keskuzpalan päivlaskmas. Se om agjan seičemenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Ivanovon suvipäivnouzmaine ezilidn, om ümbärtud Ivanovon rajonan territorijal.
Istorii.
Eländpunkt mainitaškanzihe kuti "Roždestveno-Kohm"-žilo () vspäi 1619, möhemha "Kohm"-žilo. Nimitihe tahondan amuižen nimitusen mödhe. Šingotihe kanghiden tehmižel 18.-19. voz'sadas. Žilo sai lidnan statusad vl 1925. Vll 1935−1948 oli Kohman rajonan keskuseks, sid' mülüi Ivanovon rajonha. Vspäi 2005 om erižeks lidnümbrikoks.
Kohm šingotase bumagkanghiden kombinatal, pölvazkahghiden fabrikal i čuhunduzlibutimiden tegimel (enččes «Strommašina»-edheotand).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Uvod'-jogen molembil randoil ( 185 km pitte, Kläz'man hura ližajogi), 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Ivanovon röunhasai om üks' kilometr lodeheze orhal vai avtotel, kümne kilometrad raudtel, keskuzpalhasai — 10 km lodeheze orhal vai avtotel. Toižed lähembaižed lidnad oma Šui 15 km päivnouzmha-suvipäivnouzmha orhal, 17 km avtotedme vai raudtedme, i Teikovo 35 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal, 45 km avtotedme vai raudtedme. Kaks'kilometrine raudtesarak tuleb lidnan pohjoižhe «Ivanovo — Vladimir»-keskustaspäi, se radab jüguiden täht vaiše.
Tobmuz.
Kohm om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline lidnan Administracijan pämez' om Roman Vlasov (kezaku 2017 — tal'vku 2019). Lidnümbrikon Duman ezimez' om Gennadii Gluharev vn 2020 redukuspäi, edeline ezimez' om Jelena Kuvšinova (reduku 2015 — reduku 2020).
Eläjad.
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 18 983 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 29 411 ristitud, vn 2021 — 30 940 ristitud. Kaik 30 316 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om 29..30 tuhad eläjid vspäi 2010 (30 500 rist. vl 2018).
Rahvahad (2010): venälaižed — 94,3 %, ukrainalaižed — 1,2 %, toižed rahvahad — 4,5 %.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: Jumalanmaman Blagoveššenjan jumalanpert' (om saudud vll 1998−2007) i koume časounäd. Niiden ližaks nell' jumalanpertid oma kadonuded.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad, čomamahtoiden škol. Kohman industrialine kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Raid

Raid () om lehtezpuiden, penzhiden i penzhaižiden heim. Kogoneb 550 erikospäi, mülütadas Raidaižed-sugukundha (1220 erikod kaikes sugukundas).
Leviganduz.
Heimon erikod oma levitadud Pohjoižes mapoliškos, Evrazijan venos vös tobjimalaz, om severz'-se erikoid tropižes vös i enamba mi 65 erikod kazdas Pohjoižamerikas. Arktine raid om penzhaine 2,5 sm kortte samlon keskes.
Raidan lehtesiden jäl'ged oma löutud melpordon (145..66 mln vot tagaz) mineraloiden pindal. Erikoidenkeskeine gibridizacii om paks. Kazvab teravas, sädab žomid — "raidišt", "raidžom".
Kävutand.
Kävutadas pehmdad da kebnad pumaterialad, tehtas raidaižid kodiastjoid. Jurišt sarakoičese lujas i teravas, ka ištutadas varmitamha mägipautkid, letkesižid mahusid stepiš. Pandas varha "pajud"-kor't pajutukuikš i ottas dubindsubstancijaks.
Ištutadas mail'man venos i tropižes vöiš kuti dekorativine kazmuz. Äi aigaližid medenkandajid erikoid.
Furmanov (lidn)

Furmanov () om Venäman lidn da lidnankund Ivanovon agjan pohjoižes. Se om agjan nellänz'-videnz' lidn eläjiden lugun mödhe, Furmanovan rajonan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunkt mainitaškanzihe vspäi 1624 kuti "Terentjeva Sered"-žilo (), möhemba "Sereda-Upino"-žilo. Vn 1918 27. päiväl heinkud ühtenzoittihe lähižidenke radnikžiloidenke da külidenke (kaik oli 13 eländpunktad) i anttihe makundan lidnan statusad "Sered"-nimitusenke (). Nimitihe lidnan i rajonad nügüdläižikš vn 1941 13. päiväl keväz'kud nevondkundaližen Dmitrii Furmanov-kirjutajan (1891−1926) kanzannimen mödhe, hän oli sündnu neche eländpunktha.
Furmanov šingotase bumagkanghiden fabrikal i trikokanghiden edheotandal, mašinansauvomižen tegimel, sömtegimištol (leibänkombinat, maidtegim), plastikpakuitesen tehmižel.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan keskuzpalan pohjoižpäivnouzmas, Šač-jogen randoil ( 58 km pitte, Volgan oiged ližajogi), 130 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Kostroman agjhasai om kaks'toštkümne kilometrad lodeheze orhal, Ivanovon röunhasai om 20 km suvhe orhal, 25 km avtotel vai raudtel, keskushesai — 29 km suvhe orhal vai 36 km avtotedme. Toine lähembaine lidn om Privolžsk 18 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 20 km avtotedme vai raudtedme. "Furmanov"-raudtestancii radab lidnan suvipalas vspäi 1893. «Ivanovo — Kostrom»-avtotekeskust ümbärdab lidnad päivnouzmaspäi.
Klimat om ven kontinentaline. Heinkun keskmäine lämuz om +18,6 C°, vilukun −11,1 C°. Paneb sadegid 620 mm vodes.
Tobmuz.
Furmanov om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind — 15,86 km².
Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Nevondkundan ezimez'. Edeližed nevondkundan ezimehed oma Oleg Prohorov (sügüz'ku 2015 — reduku 2020), Ol'ga Antoškina (radoi vn 2015 sügüz'kuhusai). Lidnankundan erigoittud Administracii om likvidiruidud vn 2016 vilukus, rajonan Administracii tegeb sen velgusidme. Jäl'gmäine lidnan Administracijan pämez' oli Lübov' Gorbačova vn 2014 heinkuspäi.
Eläjad.
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 36 062 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 36 144 ristitud, rajonan viž kudendest, vn 2021 — 29 715 ristitud. Kaik 34 309 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 44..46 tuhad eläjid vozil 1979−1992 (46 329 rist. vl 1989).
Rahvahad (2010): venälaižed — 95,0 %, toižed rahvahad — 5,0 %.
Ortodoksižen hristanuskondan viž pühäpertid oma saudud da avaitud lidnas: Jumalanmaman «Kaikiden gorähižiden ihastuz»-jumalaižen päjumalanpert' (letihe vll 1897−1905), koume jumalanpertid i časoun'. Niiden ližaks Pühän Jumalanmaman Emäganpäivän kivine jumalanpert' kaumžomal (oli vspäi 1901) ei ole kaičenus.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma kümne päivkodid (nomer 1, 3..6, 8, 9, 12, 13, 14), aluzškol (nomer 8), nell' keskškolad (nomer 1, 3, 7, 10), lidnan lapsiden sädamižen keskuz, rajonan čomamahtoine škol, lidnan lapsiden da norišton sportškol. Furmanovan tehnine kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Pučež

Pučež () om Venäman lidn da lidnankund Ivanovon agjan päivnouzmas. Se om Pučežan rajonan administrativine keskuz (vspäi 1929).
Istorii.
Eländpunkt mainitaškanzihe vspäi 1594 vn 1614 dokumentas kuti "Pučišše"-slabad (). Nügüdläine nimituz om sadud posadan statusanke vl 1745. Ezmäine pölvhankuidun fabrik oli saudud žilos vl 1862. Sai lidnan statusad vl 1919 vai oficialižešti vl 1925. Gor'kijan vezivaradimen täutmine jätkustui vll 1955−1957, upotihe vanhad lidnad (torgovanoiden pertid, kivižed jumalanpertid) siš täuzin. Pučež-lidn om saudud udel tahol vspäi 1947 edel vezivaradimen täutmišt.
Pučež šingotase pölvhankuidun tehmižel i nelläl omblendedheotandal, sömtegimištol (sagudtegim, leibänkombinat) i turizmal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan päivnouzmas, Volgan Gor'kijan vezivaradiman oiktal randal, 100 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Mecad ümbärtas lidnad päivlaskmaspäi.
Matkad Alalidnan agjhasai om 8..10 km päivnouzmha Volgan vastrandannoks, Ivanovohosai om 133 km päivlaskmha orhal vai 156 km avtotel. Toižed lähembaižed lidnad oma Jurjevec 39 km pohjoižhe orhal vai 52 km avtotedme i Čkalovsk (Alalidnan agj) 25 km suvhe orhal vai 44 km avtotedme. Turistlaivad kävutadas lidnan jogivaldmoid. Lähembaine raudtestancii radab Zavolžje-lidnas (Alalidnan agj) 77 km suvhe avtotedme.
Pučež om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Rajun lind om kuvatud lidnanznamal.
Eläjad.
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 7 273 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 8 588 ristitud, rajonan viž kahesandest, vn 2021 — 6 879 ristitud. Kaik 7 078 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba 12 tuhad eläjid vll 1970−1998 (12 976 rist. vl 1979).
Rahvahad (2010): venälaižed — 98,2 %, toižed rahvahad — 1,8 %.
Ortodoksižen hristanuskondan koume jumalanpertid oma kaičenus i saudud lidnas: ph. Jurgii Vägestusenkandajan (puine, ei ole väges), ph. Serafim Sarovalaižen, Spasan Toižetamižen (puine). Spasan Toižetamižen päjumalanpert' i nell' jumalanpertid oma kadonuded.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškol. Professionaližen opendusen lähembaižed aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.
Rabarbar

Rabarbar () om järedoiden äivoččiden heinäsižiden kazmusiden heim. Läz kaks'kümned erikod, mülütadas Grečanvuiččed-sugukundha.
Leviganduz.
Erikod oma levitadud Azijas, Gimalajad-mägiden pautkilpäi Izrailihesai i Sibirihesai. Ottas kul'turkazmuseks Azijan maiš, Evropas i AÜV:oiš.
Ümbrikirjutand.
Jurišt om sanged. Manpäline pala om üks'vozne. Järedad sor'meliž-labasižed vai piikoikahad lehtesed kazdas jurespäi. Seikh lopiše löstkekahal änikusel. Änikod oleskeldas vauktad vai vihandan polhe, harvoin ruzad vai sandal'žed.
Änikoičend lopib arvokahiden lehtesiden kazvandad. Äikerdoičese semnil vai čokvezoil. Plod om pähkmut. Kazmusen erikoden londuseline gibridizacii om kebn.
Kävutand.
Kazvatadas maploduks samha lehtesenvarzid kezan augotišes. Pidab varta kazmust i heitta änikvezoid samha parahimid lehtesedvarzid, ei sa čapta kaikid lehtesid kerdalaz. Tehtas keitišt vai sahardudas cukatoikš, ližatas pirgoihe südäimeks. Anttas lehtesid sötlemha sigoid.
Ottas erasiden-se erikoiden jurid zelläks, ned mülütadas hrizofan-glikozidad.
Šui (lidn)

Šui () om Venäman lidn da lidnümbrik Ivanovon agjan keskuzpalan suves. Se om agjan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, om Šujan rajonan administrativižeks keskuseks mugažo (ei mülü sihe).
Istorii.
"Borisoglebskai"-slabad () oli olmas edel lidnad 14. voz'sadan keskespäi, nimitihe jumalanpertin pühämehiden mödhe. Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Nikonan aigkirjas vl 1539 kuti muretud kazanižel Safa-Girei-hanal "Šui"-lidn. Nimituz libub Tez-laivjogen huras sijadusespäi Kläz'man joksendha kacten ( «huralpäi»). Šuiskijad-ruhtinased valdoičiba lidnal kaks' voz'sadad, hö mainitasoiš vspäi 1403. Lidn oli jarmankoiden i pölvhankanghiden tehmižen keskuz.
Šui šingotase «Akvarius»-kompanijan kompjuteroiden tehmižel, tekstil'mašinoiden tegimel, sitcan fabrikal i omblendedheotandoil, tal'jankoiden i lapsenmeblin tegimel, sauvondmaterialiden pästandal (puižed apakod), alkogoližiden jomiden tegimel, mugažo kombisötken tegim radab lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Tez-jogen molembil randoil ( 192 km pitte, Kläz'man hura ližajogi), 100 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Toižed joged oma langenii Tezha Seh (ven. "Сеха") i sen Motovilih-ližajogi (ven. "Мотовилиха").
Matkad Ivanovon röunhasai om kaks'kümne kilometrad lodeheze orhal, 22 km avtotel vai raudtel, keskuzpalhasai — 29 km lodeheze orhal vai 31 km avtotel. Toine lähembaine lidn om Kohm vižtoštkümne kilometrad päivlaskmha-lodeheze orhal, 17 km avtotedme vai raudtedme. "Šui"-raudtestancii radab lidnan päivlaskmas «Ivanovo — Vladimir»-keskustal. «Ivanovo — Alauz'lidn»-avtotekeskust ümbärdab lidnad suvespäi.
Tobmuz.
Šui om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline Administracijan pämez' om Sergei Roščin (reduku 2015 — heinku 2018). Lidnan Duman ezimez' om Jurii Danilov vn 2020 redukuspäi. Edeližed Duman ezimehed oma Il'ja Kuz'min (sügüz'ku 2017 — reduku 2020), Dmitrii Platonov (reduku 2015 — eloku 2017), Tat'jana Alekseeva (radoi vn 2015 redukuhusai).
Eläjad.
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 57 910 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 58 486 ristitud, vn 2021 — 55 225 ristitud. Kaik 58 723 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 70..72 tuhad eläjid vll 1973−1987 (72 tuh. eläjid vll 1979−1987).
Rahvahad (2010): venälaižed — 97,1 %, toižed rahvahad — 2,9 %.
Ortodoksižen hristanuskondan Sündun Eläbzdusen kafedraline päjumalanpert', Mikulai-čudonsädajan päjumalanpert', vižtoštkümne jumalanpertid, časoun' i Kaikiden Pühämehiden naižjumalankodi oma kaičenus i saudud lidnas.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma seičemetoštkümne nomeruidud päivkodid (nomer 2, 4, 6, 8, 14, 19, 20, 23, 25, 28, 31, 34, 36..40), augotižškol nomer 18, nell' aluzškolad (nomer 10, 11, 15, 17), kuz' keskškolad (nomer 2, 4, 7, 8, 9, 20), gimnazii nomer 1, lapsiden sädamižen keskuz, lapsiden da norišton sportškol, lapsiden tervehtamižopenduzsportkeskuz. Professionaližen opendusen aluzkundad oma Šujan tehnologine kolledž, Šujan äiprofil'ne kolledž, Ivanovon profopendusen koume filialad.
Komsomol'sk (Ivanovon agj)

Komsomol'sk () om Venäman lidn da lidnankund Ivanovon agjan lodehes. Se om Komsomol'skan rajonan administrativine keskuz (vspäi 1932).
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1927 kuti Ivanovon GRES:an sauvojiden žilo. Uz' GRES radaškanzi vn 1930 redukus. Kätihe radnikžilod oficialižeks nügüdläiženke nimitusenke vn 1931 vilukus, nimitihe kundaližen Komsomol-organizacijan mödhe. Radnikžilo sai lidnan statusad vn 1950 28. päiväl elokud.
Komsomol'sk šingotase elektrusen tehmižel (GRES radab londuseližel gazal), mašinansauvomižel (elektrotehnine mašiništ, elektromagnitad), mecan ümbriradmižel, kanghiden «Kommunar»-fabrikal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan suves, Uhtohm-jogen üläjoksmusen vezivaradimen oiktal randal päpaloin ( 89 km pitte, Kläz'man hurapol'ne bassein), 145 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Ivanovohosai om 36 km päivnouzmha-suvipäivnouzmha orhal vai 58 km avtotel. Toižed lähembaižed lidnad oma Teikovo 22 km suvhe-suvipäivnouzmha orhal vai 31 km avtotedme, i Gavrilov Jam (Jaroslavlin agj) 44 km lodeheze orhal vai 62 km avtotedme. Raudtesarak "Komsomol'sk"-stancijanke ühtenzoitab Ivanovonke, raudte jätktase Ivanovon agjan röunhasai.
Tobmuz.
Komsomol'sk om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Nevondkundan ezimez'. Lidnan Administracijan jäl'gmäine pämez' oli Irina Novikova (heinku 2012 — sulaku 2016), organizacii om likvidiruidud.
Eläjad.
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 15 734 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 8 693 ristitud, rajonan kaks' videndest, vn 2021 — 8 364 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli vl 1939 i enamba 12 tuhad eläjid vozil 1970−1979 (12 320 rist. vl 1970).
Rahvahad (2010): venälaižed — 98,1 %, toižed rahvahad — 1,9 %.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 89,6 %, kirgizlaižed — 1,4 %, toižed rahvahad — 4,5 %, rahvahuden ozutandata — 4,5 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma saudud i avaitud lidnas: Raštvoiden jumalanpert' (om letud kivižeks vl 1771 puižen sijas) i časoun' lidnan kaumžomal.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, kaks' keskškolad (nomer 1 i 2), lapsiden sädamižen pert', čomamahtoiden škol. Professionaližen opendusen aluzkund om Ivanovon energetižen kolledžan Komsomol'skan filial (ende Komsomol'skan lämuzenergetine tehnikum).
Komsomol'sk

Komsomol'sk voib znamoita nenid eländpunktoid:
Rodniki (lidn)

Rodniki () om Venäman lidn da lidnankund Ivanovon agjan keskuzpalan pohjoižpäivnouzmas. Se om Rodnikin rajonan administrativine keskuz (vspäi 1924).
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Ivan Grazijan kirjeižes Suzdalin Jumalankatken naižjumalankodile vl 1564. Nimitihe tervehtoitajan purtken mödhe (). Vl 1820 Krasil'ščikovad-torgovanoiden tekstiline edheotand radaškanzi žilos. Radnikžilo sai lidnan statusad vl 1918.
Rodniki-lidn šingotase bumagkanghiden pästandal, mašinansauvomižen tegimel (pnevmatine mašiništ kaivuztegimišton täht, edel 2008. vot produkcii oli avtobusad «ZIL»-šassil), leibän edheotandal, sauvondtegesil (uksenpeled).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan keskuzpalas, penen Jukš-jogen randal (, zavodiše lidnan uitos), 140 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Ivanovohosai om nell'kümne seičeme kilometrad päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal vai 54 km avtotel. Toižed lähembaižed lidnad oma Vičug (raudtestancii) 17 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 21 km avtotedme, Šui 36 km suvipäivlaskmha-suvhe orhal vai 43 km avtotedme, i Furmanov 41 km päivlaskmha-lodezehe orhal vai 56 km avtotedme. «Ivanovo — Kinešm»-avtotekeskust om lidnan suvižeks i suvipäivnouzmaižeks röunaks. Raudten kahesakilometrine sarak ühtenzoitab lidnad «Ivanovo — Kinešm»-keskustanke, radab jüguiden täht vaiše.
Tobmuz.
Rodniki om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Nevondkundan ezimez'. Lidnan erigoittud Administracii om likvidiruidud vn 2016 uhokus, rajonan Administracii tegeb sen velgusidme. Anatolii Malov radoi Administracijan pämehen vn 2005 tal'vkuspäi.
Eläjad.
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 26 996 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 26 310 ristitud, rajonan seičeme kümnendest, vn 2021 — 24 101 ristitud. Kaik 24 662 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 30..32 tuhad eläjid vozil 1967−1999 (32 300 rist. vl 1992).
Rahvahad (2010): venälaižed — 96,9 %, toižed rahvahad — 3,1 %. Ivanovon agjan kozakišton keskuz («stan») sijadase lidnas.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 95,5 %, totarlaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 2,2 %, rahvahuden ozutandata — 1,9 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kuz' pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: koume jumalanpertid i koume časounäd. Niiden ližaks Illä-endustajan jumalanpert' ei ole kaičenus, oli 19. voz'sadaspäi vhesai 1957 (rušihe).
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, nell' keskškolad (lidnan keskuzline i nomerad 2..4), korrekcine škol, čomamahtoiden škol, lapsiden da norišton sportškol.
Rodnikin politehnine kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Ülöjärvi

Ülöjärvi ( [ˈyløjærʋi], mugažo ročin kelel) om lidn da lidnankund Suomenman suvipäivlaskmas, Pirkanma-agjas. Se om Tamperehen lodehline ezilidn, valdkundan 35nz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Ezmäine küläkund nügüdläižen lidnan territorijal oli olmas vspäi 1779. Saudihe jumalanpertid vodele 1850. Registriruihe Ülöjärvi-küläkundad vl 1869. Anttihe kundale lidnan statusad vl 2004. Viljakkal-kund () om ližatud lidnha vl 2007, i Kuru-kund vl 2009.
Ülöjärvi šingotase peniden kormadimiden tegimel ("Avant Tecno Oy"), kül'menzoitandškapiden i honusiden pästandal ("Huurre Group"-kompanijan tegim), šauguiden tegimel murdoiden täht ("Plastiroll Oy"). Gidravline mašiništ, metallan ümbriradmižen holitišed, čuuktegim i gigijenižen kosmetikan edheotand.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan keskuzpalan suves. Keijärv om lidnan fartaloiden päivnouzmas ( 1,4 km², 144 m ü.m.t.), järed Näsijärv (suom. "Näsijärvi" 256,5 km², 95 m ü.m.t.) om lidnankundan päivnouzmaižeks röunaks.
Matkad agjan Tampereh-keskushesai om nell'toštkümne kilometrad suvipäivnouzmha, Hel'sinkihesai om 189 km suvipäivnouzmha-suvhe avtotedme vai raudtedme. «Tampereh — Seinjogi»-raudtekeskust i «Tampereh — Vas»-avtote läbitadas lidnad.
Lidnankundan ühthine pind om 1323,96 km², sidä kesken ma — 1115,75 km², vezi i sokaz tahond — 208,21 km² (vn 2022 andmused).
Tobmuz.
Ülöjärvin municipaline suim kogoneb 51 ezitajaspäi.
Edeline lidnan pämez' om Jarkko Sorvanto (sulaku 2014 — viluku 2021).
Eläjad.
Vl 1996 kundan eläjiden lugu oli 19 293 ristitud, vl 2010 — 30 500 ristitud (kahten toižen kundan ližadusen jäl'ghe), vl 2020 — 33 216 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt om nügüd'.
Eläjad mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 97,4 %, ročin kel' — 0,3 %, toižed keled — 2,3 %.
Navoloki

Navoloki () om Venäman lidn da lidnankund Ivanovon agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om Kinešman rajonan üks'jäine lidn.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1775. Vl 1880 Vičugan torgovanoiden kanghiden fabrik radaškanzi "Navoloki"-žilos. Se oli radnikžiloks vspäi 1925, sai lidnan statusad vn 1938 semendkus. Vll 1935−1958 oli Navolokin rajonan keskuseks. Lidnan päiv znamoičese kezakun koumandel sobatal.
Navoloki šingotase tekstiližel tegimištol: bumagkanghiden kombinat, omblendfabrik.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan lodehližes čogas, Volgan Gor'kijan vezivaradimen oiktal randal, 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Ivanovohosai om 80 km suvipäivlaskmha orhal vai 111 km avtotel. Toižed lähembaižed lidnad oma Kinešm-rajonankeskuz (ei mülü rajonha) i Zavolžsk (raudtestancijad) kümnes kilometras päivnouzmha orhal vai avtotedme. Raudtesarak tuleb Kinešmaspäi, se radab vaiše jüguiden täht.
Tobmuz.
Kaik koume žilod i 15 küläd mülüdas lidnankundha Navolokin ližaks, niiden kesken kuz' küläd oliba kaikenaigaižeta ristitištota vl 2010. Lidnankundan pind — 94,97 km².
Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeližed lidnan Administracijan pämehed oma Aleksandr Sadovskii (eloku 2022 — kül'mku 2023), Aleksandr Kostin (sügüz'ku 2020 — heinku 2022), Viktor Ivanov (kül'mku 2015 — sügüz'ku 2020). Lidnan Nevondkundan ezimez' om Aleksei Rumäncev vn 2022 kezakuspäi.
Eläjad.
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 12 301 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 10 206 ristitud, lidnankundan — 13 475 ristitud, rajonan koume videndest. Vn 2021 rahvahanlugemižen mödhe lidnan ristitišt oli 8 167 eläjad. Kaik 9 546 ristitud elihe lidnas i 12 639 ristitud kaikes lidnankundas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba 13 tuhad eläjid vozil 1959−1970 (13 832 rist. vl 1959).
Rahvahad (2010): venälaižed — 97,0 %, ukrainalaižed — 1,4 %, toižed rahvahad — 1,6 %.
Ortodoksižen hristanuskondan üks'jäine pühäpert' om saudud lidnas, se om Jumalanmaman Emäganpäivän jumalanpert' (1785).
Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, kaks' keskškolad (nomer 1 i 4), muzikškol, lapsiden da norišton sportškol. Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.