tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Ohansk

Ohansk (, ) om Venäman lidn Permin randan suvipäivlaskmas. Se om Ohanskan lidnümbrikon (edel vn 2019 vilukud — rajonan) administrativižeks keskuseks da palaks, sen üks'jäine lidn.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud Stroganovad-torgovanoiden pätandan mödhe vl 1547 kuti kalanpüdajiden "Ohan' "-slabad. Sen nimi sündui sijaližes -sanaspäi «harvsil'maine verk püdamha kalad». Om lidnan statusanke vspäi 1781. Vl 1923 Ohanskan rajon oli sätud, i Ohansk kändihe sen keskusen.
Lidnan tegimišton edheotandad oma omblendfabrik (paidad, nahkkurtad, naižhalatad), leibänkombinat, mecanümbriradai edheotand. Ohansk om maižanduzrajonan keskuseks. Permin universitetan biostancii sijadase lidnas tedoidamha vezivaradimen biologijad.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon pohjoižpäivnouzmaiženno röunanno, Kam-jogen Votkinskan vezivaradimen (vspäi 1964) oiktal randal, 110 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, «Kazan' — Perm'»-avtotel.
Matkad Permihesai om kuz'kümne kilometrad pohjoižpäivnouzmha orhal, 72 km avtotedme vai 126 km Kam-jogel. Toižed lähembaižed lidnad oma Očor 44 km lodeheze orhal vai 68 km avtotedme i Nitv (lähembaine raudtestancii) 25 km pohjoižhe orhal vai 48 km avtol.
Tobmuz.
Ohansk oli lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnankundan Dum om likvidiruidud vn 2019 heinkus, Tat'jana Bel'tügova radoi likvidacižen laudkundan ohjandajan. Enččen lidnankundan pämez' oli Anatolii Zavjalov vn 2013 sügüz'kuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 7 250 ristitud, koume seičemendest rajonan ristitištos, vn 2021 — 6 430 ristitud. Kaik 7 072 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 8800..9000 eläjad vozil 1992−2001 (9 tuh. rist. vll 2000 i 2001).
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: Jumalanmaman Emäganpäivän päjumalanpert' (letihe vll 1820−1830), ph. Aleksandr Nevalaižen jumalanpert' i časoun'.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma koume päivkodid, keskškol, specialine korrekcine škol lapsiden täht tervhuden röunatud voimusidenke, openduz- da muzeiradmižen keskuz, čomamahtoiden škol, «Meteorit»-sportškol. Stroganovan kolledžan (Očor-lidn) Ohanskan filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Os

Os (, ) om Venäman lidn Permin randan suvipäivlaskmas. Se om Osan ümbrikon (edel 2025. vot — lidnümbrikon, edel 2019. vot rajonan) administrativižeks keskuseks da palaks.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1591 kuti "Uz' Nikol'skai"-slabad () Venäman päivnouzmaižel röunal. 17. voz'sadal nimitaškanzihe "Osan slabad' " (). Slabad' sai lidnan statusad vn 1737 elokun 13. päiväl nügüdläiženke nimenke.
Os-lidn šingotase kivivoin samižel vspäi 1963 i sauvondmaterialiden pästandal (lämuzizoläcii bazal'tkuiduspäi, pumaterialad, strubad).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalas, Kamanjogen Votkinskan vezivaradimen hural randal, 100 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Permihesai om ühesakümne nell' kilometrad pohjoižpäivnouzmha orhal, 141 km avtotedme vai 193 km Kam-jogel. Lähembaine lidn om Ohansk 49 km pohjoižhe orhal vai 95 km avtotedme.
Svetlii-žilo (läz 300 eläjad) da nell' pen't küläd mülüiba lidnankundha mugažo. Lidnankundan pind oli 105,14 km².
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 21 188 ristitud, lidnankundan — 21 889 ristitud, rajonan koume nelländest, vn 2021 lidnan — 19 523 ristitud. Vl 2017 kaik 21 072 ristitud elihe lidnas i 21 732 ristitud kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli läz 26,5 tuhad eläjid vozil 1996−2001 (26 600 rist. vl 1996).
Ortodoksižen hristanuskondan Eläban Eziauguižen Stroican päjumalanpert' (1902−1916, udessündutadas vspäi 2004) i Jumalanmaman Kazanin jumalaižen pühäpert' (1882) oma letud lidnas. Islaman pühäpert' om kaičenus vspäi 1899, se om anttud kundale vl 2011.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma ühesa nimitadud päivkodid, nell' keskškolad (nomer 1..4), specialine (korrekcine) škol-internat, lapsiden sädamižen keskuz, čomamahtoiden škol, vhesai 2023 sportškol radoi. Professionaližen opendusen aluzkundad: Osan opendusen da proftehnologijoiden kolledž, Čaikovskijan tegimištoliž-gumanitarižen kolledžan filial.
Solikamsk

Solikamsk (, ) om Venäman lidn da lidnümbrik Permin randan pohjoižes. Se om randan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, mugažo Solikamskan rajonan administrativine keskuz, ei mülü rajonha.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud samha keitandsolad "Usolk"-jogen randal vologdalaižil Kalinikovad-torgovanoil vl 1430. Mainitase vn 1506 aigkirjas kuti "Usol'je Kam-jogel" (). Sai lidnan oiktusid vl 1573, 1600-nzil nimitihe "Kaman Sol" ().
18. voz'sadan augotišes lidn andoi imperijan keitandsolan pol't, nimitaškanzihe sidä nügüdläižikš. 20. voz'sadaspäi sadas kaliisolid lidnan ümbrištos.
Solikamsk šingotase kaivuzhimižel tegimištol (mineraližiden heretusiden pästand), magnijan samižel solišpäi i sen metallurgijal, kohenduzmehanižel tegimel, bumagan pästandal i mecan varhapanendan kombinatal, sauvondan edheotandoil, sömtegimištol. Ende erazvuitte toine tegimišt oli lidnas: pästtihe nahkad, savičud, vinad, baržid, kelloid da jumalaižiden alusid, saihe vas'ked da tegihe sömastjoid sišpäi.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Kaman vezivaradimen hural randpolel, Uralan päivlaskmaiženno ezimägištonno, 150 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Permihesai om 202 km avtotedme vai 368 km raudtedme (Čusovoi-lidnan kal't). Lähembaine lidn om Berezniki suvhe, 20 km röunoiden keskes.
Tobmuz.
Solikamsk om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.
Edeline lidnümbrikon pämez' om Aleksei Fedotov (uhoku 2016—).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 97 384 ristitud. Kaik 94 628 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 110 tuhad eläjid vozil 1989−1992.
Ortodoksižen hristanuskondan kuz'toštkümne pühäpertid oma saudud lidnas: Eläban Eziauguižen Stroican kafedraline päjumalanpert', Ristan Zdviženjan päjumalanpert', Eläban Eziauguižen Stroican mez'jumalankodi (kaks' jumalanpertid), Ioann-edelkävujan naižjumalankodi (jumalanpertinke), kümne jumalanpertid, phh. Petran da Pavlan časoun'.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad. Solikamskan tehnologine i socialiž-pedagogine kolledžad, kaivuzhimine tehnikum i Solikamskan valdkundaline pedagogine institut (Permin valdkundaližen nacionaližen tedoiduzuniversitetan filial) oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Usol'je

Usol'je (, ) om Venäman lidn Permin randan keskuzpalan pohjoižes. Se mülüb Bereznikin ümbrikho, edel 2018. vot oli Usol'jen rajonan administrativižeks keskuseks da palaks.
Pidab ei segotada Sibirin Usol'jenke (lidn Irkutskan agjas).
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1606 kuti keitandsolan samižen keskuz i Stroganovad-torgovanoiden pälidn Kam-jogen randal. Vl 1809 luja lämoipalo pani 1200 pertid mantazole, i sauvoškanzihe kivižid pertid. Saihe solad 20. voz'sadahasai. Erigoittihe "Uz' Usol'je"-žilod Berezniki-lidnaspäi vl 1940 i anttihe lidnan statusad.
Vll 1954−1956 täuttihe Kaman vezivaradint pästamha töhö Kaman GES:ad, i upotihe Usol'jen tobjad palad, sirtihe eläjid. Kacmata sihe, om kaičenus 40 endevanhad sauvust: Spasan Toižetamižen päjumalanpert', ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert', Stroganovoiden palatad (Kaman sarel), erižpertid.
Usol'je šingotase turizmal i mecan ümbriradmižel, om äi tegimid lähižes Berezniki-lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalan päivnouzmas, Kamanjogen oiktal randal, 140 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Berezniki-lidn seižub jogen vastrandal ühtes kilometras, lidnad ühtenzoittas avtotesildal (vspäi 1981). Matkad Permihesai om 183 km suvhe orhal.
Tobmuz.
Kaik 47 pen't žilod da küläd mülüiba lidnankundha Usol'jen ližaks.
Jäl'gmäine lidnankundan tobmuden pämez' oli Andrei Bogatiröv vn 2017 keväz'kuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 5 694 ristitud, vn 2021 — 6 619 ristitud. Vl 2017 kaik 6 236 ristitud elihe lidnas i 8 988 ristitud kaikes lidnankundas, rajonan koume videndest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 11 788 eläjad vl 1959.
Ortodoksižen hristanuskondan Spasan Toižetamižen naižjumalankodi (om avaitud vspäi 1999) ühtennimiženke päjumalanpertinke, kaks' jumalanpertid i koume časounäd oma kaičenus lidnas, no oma udessündutamižes.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškol. Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähižes Berezniki-lidnas.
Vereščagino

Vereščagino (, ) om Venäman lidn Permin randan päivlaskmas. Se om Vereščaginon ümbrikon (vhesai 2025 lidnümbrikon, vll 1924−2019 rajonan) administrativižeks keskuseks da palaks.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1898 "Očerskai"-raudtestancijaks, sid' "Voznesenskai"-raudtestancii () «Moskv — Vladivostok»-jonol. Vl 1904 Vasilii Vereščagin-pirdai-batalist seižutihe siš Venä-Japonižhe sodaha ajaden, hänen oiktastuseks udesnimitihe-ki stancijad vn 1915 30. päiväl sulakud da volostin keskusen mödhe. Vereščagino-žilo sai lidnan statusad vn 1942 19. päiväl kezakud.
Vereščagino šingotase transportan holitusen edheotandoil. Järedad edheotandad ratas: kalorifertegim, raudbetontegim, trikotažine fabrik i plastikpakuitesen tegim.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase ümbrikon suviröunanno, 220 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Raudte läbitab lidnad suvespäi pohjoižhe. Matkad Permišpäi om ühesakümne kilometrad päivlaskmha orhal vai 130 km avtotedme. Lähembaine lidn om Očor 24 km suvhe orhal vai avtotedme.
Tobmuz.
Kaik kuz' küläd, üks' žilo da koume muite eländpunktad mülüiba lidnankundha Vereščaginon ližaks.
Sergei Čeremnih radoi lidnankundan tobmuden pämehen vn 2016 sügüz'kuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 22 156 ristitud, lidnankundan — 23 397 ristitud, rajonan koume videndest, vn 2021 lidnan — 22 239 ristitud. Vl 2017 kaik 22 194 ristitud elihe lidnas i 23 432 ristitud kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 24..25 tuh. eläjad vll 1989−2001 (25 200 rist. vl 2001).
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid i ph. Lazarin naižjumalankodi oma avaitud, mugažo vanhuskolaižiden ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' om saudud lidnas vll 1991−1993.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad. Vereščaginon äiprofil'ne tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
OpenOffice.org

OpenOffice.org (lühenduz OOo, vozil 1985−1999 oli "StarOffice"), tetab kuti OpenOffice, om joudai ofisine paket, jäl'gmäine versii om pästtud vn 2011 sulakus. Kirjutihe C++ i Java kelil. Vspäi 2011 projektan maksutoi toižend šingotase kuti Apache OpenOffice.
Venäman millionerlidnad

Vspäi 2022 Venämas om kuz'toštkümne (16) millionerlidnad:
Kaik millionerlidnad oma Federacijan subjektan i lidnaglomeracijan keskusikš da järedoikš sijaližikš torgusikš ičeksaz. Venäman ohjastuz lahjoičeb erilišt tarkust niiden transportsistemha. Mugoižiden lidnoiden pämehed oma znamasižed Federacijas.
Venäma otab koumant..nellänt sijad mail'mas (kut Brazilii-ki) lidnoiden-millionnikoiden lugun mödhe. Krasnodar tegihe valdkundan 16-ndeks millionnikaks vn 2021 Venäman rahvahanlugemižen satusiden mödhe, kaik toižed kaičiba ičeze statusad. Saratov i Tümen' oma submillionnikoikš. Volgaveren federaližes ümbrikos om kaikiš enamba lidnoid ülemb mi million eläjanke — viž. Vn 2021 rahvahanlugemižen andmusiden mödhe, valdkundan ristitišton nelländez i lidnalaižiden koumandez eläb niiš millionnikoiš da submillioneroiš (18 järedambad lidnad).
Istorižešti Piter kändihe millionnikaks ezmäižen vl 1890, no sen jäl'ghe eläjiden lugu oli vähemb mi million lühüdaks aigaks kaks' kerdad: rahvahanikoiden sodan aigan i Suren sodan blokadan jäl'ghe. Moskvan eläjiden lugu ületi millionad vn 1897 rahvahanlugemižen mödhe. Toižed millionnikad oma Venäman territorijal Suren sodan jäl'ghe: Novosibirsk i Alauz'lidn vspäi 1962, Jekaterinburg i Samar vspäi 1967, Čeläbinsk vspäi 1976, Omsk vspäi 1978, Kazan' i Perm' vspäi 1979, Uf vspäi 1980.
Gaček

Gaček ( «koukuine» "hák"-sanaspäi «kouk») om diakritine znam: "ˇ".
Čehan Reformacijan rahvahaline Jan Hus-vei tariči znamad kelen kirjamištho 15. voz'sadan augus. Se znam om levitadud Päivnouzmaižen Evropan keliden kirjamištoiš latinan grafikanke.
Vepsän kirjamištos gaček om kävutamas koumel kirjamel: Č, Š da Ž, kudambad lugesoiš kut [tʃ] (ч), [ʃ] (ш) da [ʒ] (ж).
Evrovizii

Evrovizii (, , ) om Evropan muzikaline päkonkurs. Edestadas uzid estradan pajoid.
Konkurs vedase joga vodel vspäi 1956. Sen teletransläcijan auditorii om enamba mi 600 mln kacujid mail'madme. Kaks' paginkel't oma anglijan i francijan keled. Erine Evrovizii-konkurs om olmas lapsiden täht (noremb mi 16-voččed).
Pajo voib olda mitte taht kelel, sen hätkeližuz ei voi ületa koume minutad. Nened valdkundad sadas garantiruidud sijad finalas: valdkund-ižand (kenen pajo oti vägestust muloi), Francii, Ispanii, Italii, Saksanma, Sur' Britanii. Vägestai märičese teleänestusel i konkursan žürin ühtnijoil.
Vn 2020 pajokonkurs oli tühjitadud COVID-19-läžundan pandemijan tagut.
Evrovizii-2012

Evrovizii-2012 (, , , ) oli 57-nz' Evrovizii-konkurs, kudamb oli oigetud Azerbaidžanan Baku-pälidnas 2012-ndel vodel.
Konkursan vägestai om ročilaine Lorin-pajatai.
Oomph!

«Oomph!» (saksan virkand: [uːmf]) om germanine rokgrupp, kudamb edestab muzikad Neue Deutsche Härte-stiliš.
Gruppan aluz om pandud vl 1989 Vol'fsburgha, Alasaksonii, Saksanma. Pajatab anglijan i saksan kelil.
Stravinskii Igor'

Igor' Födorovič Stravinskii (; sünd. 17. kezaku 1882, Oranijenbaum, Venäman imperii — kol. 6. sulaku 1971, Nju Jork, Nju Jork-štat, AÜV, om mahapandud Venecijha) oli suren muzikankirjutajan, dirižoran da fortepianonvändajan.
Stravinski eksperimentirui muzikankirjutajaks kaiken, vajehteli kirjutamižen stilid. Hänen muzikas voib löuta i neoklassicizmad i džazad, i seriališt tehnikad (dodekafonii), i modernizmad. Stravinskii oli valatoitajan figuran lujas 20. vsadan muzikankirjutamižes.
Biografii.
Muzikankirjutai oli sündnu Venämaha, Mariinskii-teatran Födor Stravinskii-operpajatajan i Anna Holodovskaja-pianonvändajan da pajatajan sämižkanzha. Födor oli Piterin konservatorijan pästnikan, ak abuti mužikale koncertoil.
Igor' oli Gurevičan gimnazijan pästnikan, ühtni Piterin universitetan juridižhe fakul'tetha. Openui muzikad fortepianon privatižil urokoil ühesavoččes igäspäi i ičeksaz. Venämas hän tegi ičeze ezmäižid znamasižid da tetabid sädusid, ozutesikš Lämoilind-balet. Nece balet om kirjutadud Dägilevan «venälaižiden sezonoiden» täht Parižas. Vn 1914 augotišes Stravinskii kanzanke ajoi elämaha Šveicarijha i ei ole pördund Venämaha jo.
Röunan taga Stravinskii kirjuti baletan sädusid: Petruška, Pühä Keväz' i Pul'činella. Päiči niiš hän kirjuti Lozannas toižid-ki muziksädusid. Sid' Stravinskii ajoi elämaha Parižha (1934), sen jäl'ghe AÜV:oihe (1945), sai Francijan i AÜV:oiden rahvahanikust.
Pereh.
Mez' oli nainu kaks' kerdad. Vspäi 1906 oli nainu ezmäižen kerdan, Jekaterina Nosenko-ak sünduti hänele tütärt da kaht poigad: Födor (1907, pirdai), Lüdmila (1908, läksi Jurii Mandel'štam-runokirjutajale) i Svätoslav (1910, muzikankirjutai-pianonvändai). Vspäi 1940 Igorin amuine Vera Sudeikina-sudarušk kändihe akaks oficialižikš.
Mušt.
Merkurijan krater i Lomonosov-lidnan torg oma nimitadud muzikankirjutajan muštoks.
Vagner Rihard

Rihard Vagner ( [ˈʁɪçaʁt ˈvaːɡnɐ]; sünd. 22. semendku 1813, Läipcig, Reinan Ühtnend — kol. 13. uhoku 1883, Venecii, Italijan kunigahuz) oli tutab kaikes mail'mas sur' saksalaine muzikankirjutai, dirižor, čomamahton teoretik, muzikan arvostelii da reformator.
Vagner om romantizman ezitai. Čomamahton šingotai valatoiti lujas Evropan da kaiken mail'man muzikkul'turad.
Mez' oli operoiden kirjutajan. Rihard Vagner sädi ičeze muzikaližen kelen i iče kirjuti librettod ičeze operoiden täht. Bavarijan Lüdvig II-kunigaz päzuti Vagnerad velgišpäi i andoi pid'oitelendad.
Vagneran operad.
Nell' operad sädas «Nibelungiden Rengaz»-operciklad: «Reinan kuld», «Val'kirii», «Zigfrid» i «Jumaloiden Pölištuz».
Läipcig

Läipcig ( [ˈlaɪptsɪç], sijaline üläsaksonijan pagin "Leibz'sch", ülälužic.: "Lipsk") om lidn Saksanman päivnouzmas. Se om Saksonijan kaikiš järedamb lidn, valdkundan kahesanz'-kümnenz' lidn eläjiden lugun mödhe (kuti Dortmund i Essen).
Istorii.
Ezmässai slavilaižed (lužican serbalaižed) oliba elänuded neciš lidnas, sid' se kändihe saksalaižeks. Läipcig sai lidnan oiktusid vl 1165.
Läipcig šingotase avtoiden tehmižel (BMW, Porsche), elektrotehnižel sarakol (Siemens:an kompressorad), mašinansauvomižel, biotehnoparkal i südäikeran tedokeskusel, turizmal (koume millionad ödumižid vl 2017) i logistikal (Amazon, DHL), mugažo fortepjanon tehmižel. Erazvuiččed jogavoččed jarmankad oleldas Läipcigas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Saksonijan lodehes, Läipcigan alangišton keskuzpalas. Matkad Berlin-pälidnhasai om 150 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 187 km avto- da raudtel. Federacijanman Drezden-keskuz om sadas kilometras päivnouzmha-suvipäivnouzmha lidnaspäi, om 112 km matkad avtol.
Voden keskmäine lämuz om +9,5 C°. Tal'vel voib panda lunt.
Tobmuz.
Vspäi 1992 Läipcig jagase kümneks administrativižeks lidnümbrikoks (üks'lugu ), nimitadas niid mail'man čuradusiden mödhe.
Lidnan tobmuden pämez' om burgomistr (). Edeline lidnan pämez' om Vol'fgang Tifenzee ("Wolfgang Tiefensee", heinku 1998 — kül'mku 2005).
Eläjad.
Vn 2011 Saksanman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 502 979 ristitud, sil aigalpäi ristitišt ližadub korktan sündutandmäran tagut i immigracijan taguiči. Vn 2022 rahvahanlugemižen mödhe se oli 598 899 ristitud. Kaik 581 980 eläjad oli lidnas vn 2017 lopus. Läz 1 mln eläjid om ezilidnoidenke. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 718 200 eläjad vl 1930, mugažo 617 574 eläjad vl 1950 sodan jäl'ghe. Vl 1999 suretihe lidnan territorijad.
Eläjad verazmaiženke augotižlibundanke otiba 13,4 % vl 2017, hö tuliba Päivnouzmaižen Evropan maišpäi, Sirijaspäi i Vjetnamaspäi päpaloin.
Religijan mödhe (2015): toižed religijad i religijatomad — 83,9 %, Evangelijan hristanuskojad — 11,7 %, riman katolikad — 4,4 %.
Lujas sur' i vanh tutab universitet radab lidnas vspäi 1409.
Transport.
Avtobusad, tramvaid da lidnelektrojonused oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes. Lidnan päraudtestancii om üks' kaikiš surembišpäi mail'mas honusiden pindan mödhe.
Om kaht lendimportad ümbrištos: rahvahidenkeskeine "Läipcig / Galle" ("LEJ", kahtenz' surtte jüguiden lendimport Saksanmas) i regionaline "Läipcig / Al'tenburg".
Tetabad ristitud.
Vl 1813 sur' Rihard Vagner-muzikankirjutai oli sündnu Läipcigha. Se om kodilidnaks neniden ristitkundan šingotajiden täht: Johan Vol'fgang fon Göte-kirjutai, Fridrih Vil'gel'm Nicše-filosof.
Kukazoja

Kukazoja om Venäman jogut Leningradan agjan päivnouzmas, sen Pöudon rajonas. Mülüb Ojatin oigedpol'žhe basseinha.
Vezivalu jokseb Ohtojan sospäi Rugärvhe, sišpäi Pöudjärvhe. Joguden alajoksmuz Pöudjärvespäi Kukazjärvhesai kuctas Keskeižeks, i pala Kukazjärvespäi Šapšhasai — Alavodoškaks.
Rugärv

Rugärv om Venäman pen' mecjärv Leningradan agjan päivnouzmas, sen Pöudon rajonas. Sihe da sišpäi jokseb Kukazoja.
Pöudjärv

Pöudjärv om Venäman järv Leningradan agjan päivnouzmas, sen Pöudon rajonas. Sihe jokseb Kukazoja, sišpäi — Keskeine. Mülüb Ojatin oigedpol'žhe basseinha.
Järven pohjoižrandal mecnikoiden baz om saudud.
Keskeine

Keskeine om Venäman lühüd jogi Leningradan agjan päivnouzmas, sen Pöudon rajonas. Se jokseb Pöudjärvespäi Kukazjärvhesai.
Kukazjärv

Kukazjärv om Venäman mecjärv Leningradan agjan päivnouzmas, sen Pöudon rajonas. Järvhe jokseb Keskeine-jogi, Alavodošk lähteb järvespäi.
Kukazjärv da Kukazoja oma kukhikahiš tahoiš, sikš kuctas niid muga.
«Sürj — Pečeinejärv»-mante mäneb läz järved.
Alavodošk

Alavodošk om Venäman jogi Leningradan agjan päivnouzmas, Pöudon rajonas. Se jokseb Kukazjärvespäi Šapšha.
Šidroja

Šidroja om oja Venämas, sen Leningradan agjas, Pöudon rajonas. Oja jokseb Šapšjogehe. Ojan sus seižub Šapšankülä.
Urboja

Urboja om mecoja Venämas, Leningradan agjas, Pöudon rajonas. Se jokseb Pečeinejärvhe.
Ülävodošk

Ülävodošk om jogi Venämas, Leningradan agjas, Pöudon rajonas. Se jokseb Šapšha. 
Ülävodoškan ližajoged oma Kivioja, Paloja da Sagarvoja.
Kivioja

Kivioja om oja Venämas, Leningradan agjas, Pöudon rajonas. Se om Ülävodoškan pohjoižližajogi.
Paloja

Paloja om oja Venäman Leningradan agjan pohjoižpäivnouzmas, sen Pöudon rajonas. Oja jokseb Ülävodoškha, kudamb om Šapšan ližajogeks.
Sagarvoja

Sagarvoja om Venäman oja Leningradan agjan päivnouzmas, sen Pöudon rajonas. Oja om Ülävodošk-jogen ližavalu. 
Ojan nimituz anttihe sagarmoiden mödhe, kuctas niid "sagarvoikš" Kapšan alapaginoil.
Murdoja

Murdoja om Venäman oja Leningradan agjas, sen Pöudon rajonas. Oja jokseb Šapšha.
Kärmoja

Kärmoja om Venäman oja Leningradan agjan päivnouzmas, sen Pöudon rajonas. Oja jokseb Šapš-jogehe.
Vehkoja (Pöudon rajon)

Vehkoja om Venäman oja Leningradan agjan päivnouzmas, sen Pöudon rajonas. Oja om Kärmojan ližajogi i jokseb Kuz'järvespäi.
Kuz'järv

Kuz'järv om Venäman järv Leningradan agjan päivnouzmas, sen Pöudon rajonas. Järvespäi jokseb Vehkoja — Kärmojan ližajogi.
Al'fa

Al'fa (Α, α, "álfa", ) om grekan kirjamišton ezmäine kirjam. Sättui amuižgrekan kelen kulund om [a] vai [aː], nügüd'aigaižes grekan keles lugetas kirjant [a].
Kirjam libui finikijan 𐤀-kirjamespäi ("alef"), kändase «härg» i om sen pän pojav. Latinan A-kirjam i kirilline А-kirjam libudas grekan al'fa-kirjamespäi.
Kävutand znamaks.
Sur' Α-kirjam jäb läz kävutandata latinižen A-kirjamen pojavuden tagut.
Ottas kävutamižhe pen't α-kirjant znamoičemha päpaloin nenid tärtusid:
Beta

Beta (Β, β, virkand "beta", nüg. "vita", ) om grekan kirjamišton kahtenz' kirjam.
Kirjam libui finikijan -kirjamespäi, kändase «pert'». Latinan B-kirjam i kirilližed Б- da В-kirjamed libudas grekan beta-kirjamespäi.
Kävutand znamaks.
Ottas kävutamižhe penid kirjamid päpaloin znamoičemha:
Sen ližaks β-versii om kompjuterprogram šingoteses.
Gamma

Gamma (Γ, γ, "gámma") om grekan kirjamišton koumanz' kirjam. Sättui amuižgrekan kelen kulund om [ɡ], nügüd'aigaižes grekan keles lugetas kirjant [ɣ] i [ʝ] edel [e̞]- i [i]-vokalid, kaksitadud γγ znamoičeb [ŋɡ]- vai [ŋɣ]-kulundoid.
Kirjam libui finikijan 𐤂-kirjamespäi "gimel", kändase «verblüd» vai «heitmižazeg». Latinižen kirjamišton C- i G-kirjamed, kirilline Г-kirjam augotižlibuihe grekan gamma-kirjamespäi.
Kävutand znamaks.
Sur' Γ-kirjam voib znamoita:
Ottas kävutamižhe pen't γ-kirjant znamoičemha päpaloin nenid tärtusid:
Del'ta

Del'ta (Δ, δ, virkand [ˈðelta]) om grekan kirjamišton nellänz' kirjam. Sättui amuižgrekan kelen kulund om [d], nügüd'aigaižes grekan keles lugetas kirjant [ð].
Kirjam libui finikijan 𐤃-kirjamespäi "delt", kändase «uks'» vai «tulend kangazpert'he». Latinan D- i kirilline Д-kirjamed augotižlibuihe grekan del'ta-kirjamespäi.
Kävutand znamaks.
Sur' Δ-kirjam voib znamoita:
Ottas kävutamižhe pen't δ-kirjant znamoičemha päpaloin nenid tärtusid:
Epsilon

Epsilon (Ε, ε, ϵ, ϶‎, virkand [ˈɛpsɪlɒn]) om grekan kirjamišton videnz' kirjam.
Eziauguižin nimitihe kirjant εἶ, sättui amuižgrekan kelen kulund om [êː]. Sid' vajehtihe nimed: ἒ ψιλόν ("e psilon" «järgeline e») erištamha αι-digrafaspäi ühtejiččenke virkandanke. Nügüd'aigaižes grekan keles lugetas kirjant [e̞] vai [ɛ̝].
Kirjam libui finikijan 𐤄-kirjamespäi "he", kändase «ikun», «loičend» vai «irdhahengahtuz». Latinan E- i kirilližed Е, Ё, Є i Э-kirjamed augotižlibuihe grekan epsilon-kirjamespäi.
Kävutand znamaks.
Sur' Ε-kirjam ei ole kävutandas latinan kelen E-kirjamen pojavuden tagut.
Ottas kävutamižhe pen't ε-kirjant znamoičemha päpaloin nenid tärtusid:
Dzeta

Dzeta vai Zita (Ζ, ζ, virkand [ˈzi.ta], "dzeta" vai "zdeta") om grekan kirjamišton kudenz' kirjam.
Kirjam libui finikijan "zen"-kirjamespäi (𐤆), kändase «azeg». Latinan Z-kirjam i kirilline З-kirjam libudas grekan dzeta-kirjamespäi.
Kävutand znamaks.
Ottas kävutamižhe penid kirjamid päpaloin znamoičemha:
Eta

Eta (Η, η, virkand "ita" [ˈita], "ē̂ta" [ɛ̂ːta]) om grekan kirjamišton seičemenz' kirjam. Sättui amuižgrekan kelen kulund om [ɛː] (eziauguižin — [h]), nügüd'aigaižes grekan keles lugetas kirjant [i].
Kirjam libui finikijan 𐤇-kirjamespäi "het", kändase «südäitanaz». Latinan H- (kirjam oli ottud grekan kirjamištospäi 8. voz'sadal EME), kirilline И- i Й-kirjamed augotižlibuihe grekan eta-kirjamespäi.
Kävutand znamaks.
Sur' Η-kirjam voib znamoita:
Ottas kävutamižhe pen't η-kirjant znamoičemha päpaloin nenid tärtusid:
Teta

Teta (Θ, θ, kirjutamižen variantad ϴ i ϑ, nüg. virkand [ˈθi.ta]) om grekan kirjamišton kahesanz' kirjam. Sättui amuižgrekan kelen kulund om [tʰ], nügüd'aigaižes grekan keles lugetas kirjant [θ].
Kirjam libui finikijan 𐤈-kirjamespäi "tet", kändase «kezr». Kirilline Ѳ-kirjam (fitá) augotižlibui grekan teta-kirjamespäi, mülüi venän kelen kirjamištho vhesai 1918.
Kävutand znamaks.
Sur' Θ-kirjam voib znamoita:
Ottas kävutamižhe pen't θ-kirjant znamoičemha päpaloin nenid tärtusid:
Jota

Jota (Ι, ι, , "iota") om grekan kirjamišton ühesanz' kirjam. Sättui amuižgrekan kelen kulund om [iː] da [i], nügüd'aigaižes grekan keles lugetas kirjant [i].
Kirjam libui finikijan 𐤉-kirjamespäi "jod / jud", kändase «käzi». Latinižed I- i J-kirjamed libuiba jotaspäi. Kirilline I-, Ї i J-kirjamed augotižlibuiba grekan jota-kirjamespäi, mugažo kävutihe sidä venän kelen Ы- i Ю-kirjamiden sädandan täht.
Kävutand znamaks.
Sur' jota jäb kävutandata znamaks, se om latinižen I-kirjamen pojav.
Pen' jota voib znamoita:
Kappa

Kappa (Κ, κ, kursival "κ" i ϰ, virkand "káppa") om grekan kirjamišton kümnenz' kirjam. Sättui amuižgrekan kelen i nügüd'aigaižen grekan kelen kulund om [k].
Kirjam libui finikijan 𐤊-kirjamespäi "kaf", kändase «käzivarz'» vai «kämen'». Latinan K- i kirilline К-kirjamed augotižlibuihe grekan kappa-kirjamespäi.
Suren Κ-kirjamen kirjutamine om latinan i kirilližen kirjamiden pojav, no toine znamasižikš oiktoiš šriftoiš.
Kävutand znamaks.
Ottas kävutamižhe pen't κ-kirjant sen "κ"- i ϰ-variantoin znamoičemha päpaloin nenid tärtusid:
Sur' Κ-kirjam kävutase harvoin i voib znamoita:
Lämbda

Lämbda (Λ, λ, virkand "lamda / lambda", "labda") om grekan kirjamišton ühtenz'toštkümnenz' kirjam.
Kirjam libui finikijan -kirjamespäi «lamd». Latinan L-kirjam i kirilline Л-kirjam libudas grekan lämbda-kirjamespäi.
Kävutand znamaks.
Sur' kirjam znamoičese kut Λ erasiš-se šriftoiš. Kävutand:
Ottas kävutamižhe pen't kirjant znamoičemha:
Sen ližaks λ-zond om hapanikan andim.
Mü

Mü (Μ, μ, virkand [mŷː], nüg. [mi]) om grekan kirjamišton kahtenz'toštkümnenz' kirjam. Sättui amuižgrekan kelen kulund om [m], nügüd'aigaižes grekan keles lugetas kirjant [m] mugažo.
Kirjam libui finikijan 𐤌-kirjamespäi "mem", kändase «vezi». Latinan M- i kirilline М-kirjamed augotižlibuihe grekan mü-kirjamespäi.
Kävutand znamaks.
Sur' Μ-kirjam om ühtejitte kirjutamižes latinižen i kirilližen kirjamidenke, sikš jäb kävutandata.
Ottas kävutamižhe pen't μ-kirjant znamoičemha päpaloin nenid tärtusid:
Nü (kirjam)

Nü (Ν, ν, virkand , nüg. [ni]) om grekan kirjamišton koumanz'toštkümnenz' kirjam. Sättui amuižgrekan kelen kulund om [n], nügüd'aigaižes grekan keles lugetas kirjant [n] mugažo.
Kirjam libui finikijan 𐤍-kirjamespäi "nun", kändase «kala vedes», «kü» vai «ugar'». Latinan N- i kirilline Н-kirjamed augotižlibuihe grekan nü-kirjamespäi.
Ei sa segoitada pen't nü-kirjant penenke ipsilon-kirjamenke (υ) vai latinan v-kirjamenke.
Kävutand znamaks.
Sur' Ν-kirjam om ühtejitte kirjutamižes latinižen i kirilližen kirjamidenke, sikš jäb kävutandata.
Ottas kävutamižhe pen't ν-kirjant znamoičemha päpaloin nenid tärtusid:
Ksi

Ksi (Ξ, ξ, virkand [ksi], ) om grekan kirjamišton nellänz'toštkümnenz' kirjam. Nügüd'aigaižes grekan keles lugetas kirjant [ks] tekstas.
Kirjam libui finikijan 𐤎-kirjamespäi "samek", kändase «kambič» vai «abu». Latinan X- i kirilline Ѯ (ksi)-kirjamed augotižlibuihe grekan ksi-kirjamespäi. Kirilline kirjam kävutase jumalanpertin slavižes keles tähäsai.
Kävutand znamaks.
Sur' Ξ-kirjam voib znamoita:
Kävutadas mugažo E-kirjamen sijas logotipiden stilizacijan täht, oz., kompanijad Razer (RΛZΞR), Tesla (TΞSLA), muzikantad Banners (BANNΞRS).
Ottas kävutamižhe pen't ξ-kirjant znamoičemha päpaloin nenid tärtusid:
Omikron

Omikron (Ο, ο, virkand , «pen' o» «suren o» — omegan erineden) om grekan kirjamišton videnz'toštkümnenz' kirjam. Sättui amuižgrekan kelen kulund om [o], omega-kirjamen [ɔː] i ου-digrafan [oː] erineden. Nügüd'aigaižes grekan keles lugetas kirjant [o̞] i [ɔ̝], omega-kirjant-ki.
Kirjam libui finikijan 𐤏-kirjamespäi "ajin", kändase «sil'm». Latinan O- i kirilline О-kirjamed augotižlibuihe grekan omikron-kirjamespäi.
Oma nimitadud kirjamen mödhe ():
Kävutand znamaks.
Grekan kirjam jäb läz kävutandata latinižen kirjamen pojavuden tagut.
Sur' Ο-kirjam voib znamoita matematikas:
Ottas kävutamižhe pen't ο-kirjant znamoičemha päpaloin tähthišton vittoštkümnent tähtast loštusen mödhe astronomijas, oz., Andromedan omikron (), Kitan omikron ("ο Ceti"), Persein omikron ("ο Persei").
Pi (kirjam)

Pi (Π, π) om grekan kirjamišton kudenz'toštkümnenz' kirjam. Grekan kelen [p]-kulund sättutoitab sile. Libub finikijan -kirjamespäi «pe».
Latinan P-kirjam i kirilline П-kirjam libuiba grekan pi-kirjamespäi.
Znamoičendad tedokirjutusiš.
Sur' Π-kirjam:
Pen' π-kirjam:
Ro

Ro (Ρ, ρ vai ϱ, virkand , ) om grekan kirjamišton seičemenz'toštkümnenz' kirjam. Sättujad amuižgrekan kelen kulundad oma [r] i [r̥], nügüd'aigaižes grekan keles lugetas kirjant [ɾ].
Kirjam libui finikijan 𐤓-kirjamespäi "roš" ("reš"), kändase «pä». Latinan R- i kirilline Р-kirjamed augotižlibuihe grekan ro-kirjamespäi.
Kävutand znamaks.
Sur' Ρ-kirjam ei ole kävutandas latinan P-kirjamen pojavuden tagut.
Ottas kävutamižhe pen't ρ-kirjant znamoičemha päpaloin nenid tärtusid:
Sigma

Sigma (Σ, σ/ς, virkand , ) om grekan kirjamišton kahesanz'toštkümnenz' kirjam. Sättui amuižgrekan kelen kulund om [s], nügüd'aigaižes grekan keles lugetas kirjant [s] mugažo. Kirjutadas σ sanoiden augus i keskuses, ς sanan lopus (oz., "Ὀδυσσεύς" Odissei).
Kirjam libui finikijan 𐤔-kirjamespäi "sin", kändase «hambaz». Latinan S- i kirilline С-kirjamed augotižlibuihe grekan sigma-kirjamespäi.
Kävutand znamaks.
Sur' Σ-kirjam voib znamoita:
Ottas kävutamižhe pen't σ-kirjant znamoičemha päpaloin nenid tärtusid:
Tau

Tau (Τ, τ, virkand [taf], ) om grekan kirjamišton ühesanz'toštkümnenz' kirjam. Sättui amuižgrekan kelen kulund om [t], nügüd'aigaižes grekan keles lugetas kirjant [t] mugažo.
Kirjam libui finikijan 𐤕-kirjamespäi "tav", kändase «virg» i znamoičeb sidä. Latinan T- i kirilline Т-kirjamed augotižlibuihe grekan tau-kirjamespäi.
Kävutand znamaks.
Sur' Τ-kirjam jäb kävutandata latinižen T-kirjamen pojavuden tagut.
Ottas kävutamižhe pen't τ-kirjant znamoičemha päpaloin nenid tärtusid:
Ipsilon

Ipsilon (Υ, ϒ, υ, virkand [ˈipsilon], «järgeline u») om grekan kirjamišton kahtenz'kümnenz' kirjam. Sättui amuižgrekan kelen kulund (vhesai 1030 oli tarkoikti) om [y] (vepsän «ü», ei ole venän), hot' eziauguižin oli [u] (kut venän kulund). Nügüd'aigaižes grekan keles lugetas kirjant [i], ου-digrafas [u], virktas [f] vai [v] αυ- i ευ-digrafoiš, [v] kesked vokalid.
Kosketused toižidenke kirjamidenke.
Kirjam libui finikijan 𐤅-kirjamespäi "vav" ("wāw"), kändase «kouk» vai «negloikaz palik». Nimitihe «järgeline u» erištamha ου-digrafaspäi (sen virkand oli [ou], tegihe [u]). Latinan kirjamed U, V, W i Y augotižlibuihe grekan ipsilon-kirjamespäi, kirilline ižica (Ѵ)-kirjam-ki, mugažo У-kirjam kesknikan-digrafan kal't.
Ei pida segoitada pen't "υ"-kirjant grekan penenke "ν"-kirjamenke, jäl'gmäižen alah om nügu.
Kävutand znamaks.
Ottas kävutamižhe surt ϒ-kirjant i pen't υ-kirjant znamoičemha päpaloin nenid tärtusid:
Fi

Fi (Φ, φ vai ϕ, virkand , ) om grekan kirjamišton kahtenz'kümnenz' ühtenz' kirjam. Sättui amuižgrekan kelen kulund om [pʰ] (sädihe [bʰ]-kulundaspäi), nügüd'aigaižes grekan keles lugetas kirjant [f].
Kirjamen augotižlibund ei ole sel'ged, ei ole kirjamen ezikuvad finikijan kirjamištos i ei olend φ-kirjant aigaližes grekan kirjamištos. Andase latinan kirjamištos kuti «ph». Kirilline Ф-kirjam libui grekan fi-kirjamespäi.
Kävutand znamaks.
Sur' Φ-kirjam voib znamoita:
Ottas kävutamižhe pen't φ-kirjant znamoičemha päpaloin nenid tärtusid:
Hi

Hi (Χ, χ, virkand , ) om grekan kirjamišton kahtenz'kümnenz' kahtenz' kirjam. Sättui amuižgrekan kelen kulund om [kʰ]. Nügüd'aigaižes grekan keles lugetas kirjant [x], edel [e̞]- i [i]-vokalid — palataline [ç] (kut saksan "ich"-sanas, erasti anglijan "human"- i "hew"-sanoiš).
Ei olend kirjant grekan kirjamišton aigaližiš variantoiš. Kirilline Х-kirjam augotižlibui grekan hi-kirjamespäi. Latinan X-kirjam libui etruskan X-kirjamespäi, se tuli päivlaskmaižiš amuižgrekan paginoišpäi i lugetihe niiš [ks].
Kävutand znamaks.
Sur' Χ-kirjam voib znamoita:
Ottas kävutamižhe pen't χ-kirjant znamoičemha päpaloin nenid tärtusid:
Psi

Psi (Ψ, ψ, virkand [ˈpsi], ) om grekan kirjamišton kahtenz'kümnenz' koumanz' kirjam. Lugetas kirjant [ps] amuižgrekas keles i nügüd'aigaižes grekan keles.
Ei ole sel'ged, libui-k psi-kirjam finikijan kirjamespäi vai ei, no severz'-se pojavid znamoid oli finikijan kirjamištos. Aigaližes grekan kirjamištos ei olend psi-kirjant, ozutihe siš 7. voz'sadaspäi EME. Kirjutamine oli erazvuitte: , , . Kirilline Psi (Ѱ, ѱ)-kirjam augotižlibui grekan psi-kirjamespäi i kaičese jumalanpertin slavižes keles vaiše.
Kävutand znamaks.
Kirjam kävutase psihikan i psihologijan simvolaks, niiden grekan originalad augotasoiš psi-kirjamespäi.
Sur' Ψ-kirjam voib znamoita:
Ottas kävutamižhe pen't ψ-kirjant znamoičemha päpaloin nenid tärtusid:
Omega

Omega (Ω, ω, virkand , «sur' (pit'k) o» vastolendaks «penele o» — omikron-kirjamele) om grekan kirjamišton kahtenz'kümnenz' nellänz' da jäl'gmäine kirjam. Sättui amuižgrekan kelen kulund om [ɔː], nügüd'aigaižes grekan keles lugetas kirjant omikronan kartte: [o̞] i [ɔ̝].
Kirjam om kaikiš noremb grekan kirjamištos, libui sen-žo kirjamišton omikron-kirjamespäi pirdan ližadusel. Aigan mändes pird modificiruihe i oti nügüd'aigašt nägud. Kirilline Ѡ (ѡ)-kirjam om tetab «ot» i «omega»-nimiden al, augotižlibui grekan omega-kirjamespäi.
Omega ümbrikirjutab min-se lopud paksus, vastolendaks al'fa-kirjamele. Simvol «ϖ» kävutase erasti kut π-kirjamen toine kuva.
Kävutand znamaks.
Sur' Ω-kirjam voib znamoita:
Ottas kävutamižhe pen't ω-kirjant znamoičemha päpaloin nenid tärtusid:
Lehmoja (Pöudon rajon)

Lehmoja om oja Venämas, Leningradan agjas, Pöudon rajonas. Se om Šapšan ližajogi.
Šapš (jogi)

Šapš om Venäman jogi Leningradan agjan pohjoižpäivnouzmas, Pöudon rajonas. Se om Ojatin oiged ližajogi. 
Šaps jokseb Pečeinejärvespäi (95 m ü.m.t.). Sen piduz om 48 km, basseinan pind — 512 km². Ližajoged oma äiluguižed. Lankteb Ojatihe 35 m ü.m.t. korktusel.
Šapšal taritihe sauda gidroakkumulirui elektrostancii (GAES), sen projekt om sätud 1980-nziden voziden zavodindas. Projektiruidud vägevuz om 1560/1760 MVt. Sauvondradod zavodišoiš vn 2014 lopus, no Rusgidro-kompanijan Direktoroiden nevondkund pučihe sauvondaspäi vn 2017 10. päiväl elokud. Kosketadud sauvomižel tarhad alištudas rekul'tivacijale.
Jogenrandoil seištas Šapš-, Agašovo-, Ratigor-küläd. Jefremkovo-külä seižub jogensunno.
Šapš (külä)

Šapš () om Venäman külä Leningradan agjan pohjoižpäivnouzmas. Se sijadase Pöudon rajonan päivnouzmas. Mülüb Janegan küläkundha. 
Külä om tetab 19. voz'sadaspäi.
Geografijan andmused.
Šapš seižub ühtennimižen jogen (Ojatin oiged ližajogi) oiktal randal. Matkad Pöud-rajonkeskushesai om 50 km lodeheze, Janeg-žilhosai da raudtestancijhasai — 33 km lodeheze orhal.
H143-avtote läbitab küläd.
Eläjad.
Vl 1905 Šapšun ristitišt oli 116 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 36 ristitud.
Kervud Džeims

Džeims Oliver Kervud (; sünd. 12. kezaku 1878, Ouosso, Mičigan, AÜV — kol. 13. eloku 1927, sigä-žo) oli tetab amerikalaine prozan kirjutai, ozaitelemižliteraturan sädusiden i londusenkaičendan romanoiden tegii.
Radoi lehtezmehel da redaktoral. Vspäi 1909 matkazi Kanadadme da Aläskadme, kirjuti satusekahid romanid (enamba 30) i kändihe elokahaks meheks. Koli aigemba häpein purendan tagut kalatesen aigan Floridas, mi kucui allergišt reakcijad da veren tartutandad.
Samai Soluna

Soluna Samai Kettel'-Zigler (; sünd. 27. eloku 1990, Gvatemal-lidn, Gvatemal) om danine pajatai. Edestab pajoid anglijan kelel neniš žanroiš: akustine pop i rok, poprok, softrok, folkrok.
Biografii.
Naine om sündnu saksalaižen Gerd G. Kettel-tatan (scenine nimi Gee Gee Kettel) i šveicarižen artistan Annelis Ziegler-maman kanzha. Nimi libui ispanijan sol- i luna-sanoišpäi, znamoitas Päiväine i Kudmaine. Sirdi Danijha kazvatajidenke vl 2000, hö ostiba fermad Bornholm-sarel. Soluna zavodi muzikkarjerad vižvoččen, ezini tatanke Evropan irdoil. Kaks'toštkümnevoččes igäs Soluna Samai vändaškanzi gitaral i sädaškanzi ičeze pajoid. Vll 2001−2011 ühtni severziden-se al'bomoiden änetamižhe tatanke ühtes, sid' naižen soline kar'jer zavodihe.
Pajatai mahtab pagišta vai el'gendab nelläl kelel: anglijan, danijan, ispanijan, saksan keled. Hänel om Šveicarijan rahvahanikust oficialižešti.
Vl 2012 naine ezini Danijaspäi «Evrovizii»-konkursal, siš pajati «Should've Known Better»-pajon. Soluna sai 23-nden sijan finalas (21 čokkoint).
Should've Known Better

«Should've Known Better» ("Minei pidaiži teta necidä paremba") om Soluna Samai-pajatajan singl akustine pop-žanras, edestihe vn 2012 vilukus. Möhemba kompozicii tegihe kahtenden «Soluna Samay»-studijanal'boman (2013) kahtendeks pajoks.
Pajon tekst om anglijan kelel. Sen kirjutajad oma Remee, Šef 1 (Lars Pedersen), Amir Suleiman i Isam Bakiri.
Pajo oti 23. sijad Evrovizii-2012-konkursal Bakus. Singl oli satusekaz vaiše Danijas, kus sai «kuldaižen» statusad.
Hamsun Knut

Knut Hamsun (mugažo norvegijan kelel, norv. virkmine [Knüt Hamsün]), vai Gamsun, todesine nimi om Knud Pedersen (mugažo norvegijan kelel, norv. virkand [Knüd Pedešen]; sünd. 4. eloku 1859, Vogo-kund, Norvegii — kol. 19. uhoku 1952, Grimstad, Norvegii) — sur' norvegijalaine kirjutai, voden 1920 Nobelän premijan literaturas laureat.
Lorin

Lorin Zineb Nora Tal'haui (, ) vai muite Lorin ( [lɔˈreːn]; sünd. 16. reduku 1983, Stokhol'm, Ročinma) om ročilaine pajatai, kudambal om marokoiž-berberaine augotižlibund. Edestab pajoid ročin i anglijan kelil, kirjutab pajoid i om änetamižprodüseran.
Biografii.
Lorinan laps'aig mäni Vesteros-lidnas. Sai tetabut Ročinmas ühtnendan vn 2004 Idol-šouhu aigan. Vll 2005−2011 naine radoi televizijas, prodüsirui siš nenid TV-realitišouid: "Värsta pojkvänsakademin" (TV3), "Matakuten" (TV4) i "Frufritt" (SVT).
Vl 2012 pajatai naine ezini «Evrovizii»-konkursal, kus edesti «Euphoria»-pajon, miččenke sai vägestust Ročinman valičemižkonkursas-ki. Lorin sai ühtenden sijan 372 čokkoint satusenke. Zavodi professionaližen pajatajan kar'jerad.
Euphoria

«Euphoria» ([juːˈfɔːɹiə], "Eiforii") om vn 2012 ročižen Lorin-pajatajan nellänz' pajo debütižes «Heal»-studijanal'bomas (reduku) da ühtennimine singl (uhoku). Pajon tekst om anglijan kelel.
Evrovizii-2012-konkursal pajo oli satusekaz lujas i oti ühtenden sijan Ročinman täht.
Facebook

facebook.com ("Facebook" [ˈfeɪsˌbʊk] vai Feisbuk) om populärine i kaikiš suremb socialine verk mail'mas. Sen tegijad — amerikaižen Garvardan universitetan üläopenikad Mark Cukerberg, Eduardo Saverin, Dastin Moskovic, Kris Hjuz.
Verk om äikel'ne. Se om sätud PHP-programiruindkelel, zavodi radod vn 2004 uhokun 4. päiväl. Kaik om 2,5 mlrd aktivižid kävutajid kaikuččes kus i milliardhasai joga päiväl. Verkon päfater da päserver sijadasoiš Menlo Park-lidnas San Franciskon aglomeracijan suves, AÜV. Verkon pidai om Facebook, Inc.-kompanii, radajiden lugu om 52 534 ristitud (vn 2020 andmused).
Eziauguižešti vebsaitan nimituz oli Thefacebook, i se radoi vaiše Garvardan universitetan üläopenikoiden täht. Sid' avaitihe registracijad Bostonan aglomeracijan toižiden universitetoiden täht, sen jäl'ghe AÜV:oiden kaikiden openduzaluzkundoiden täht elektroniženke adresanke .edu-domenas. Zavotten vn 2006 sügüz'kuspäi registracii saital om avaitud Internetan kaikiden kävutajiden täht 13-voččes igäspäi elektropočtan adresanke.
Feisbuk mülüb mail'man kaikiš paksumbihe kävutadud saitoihe viden kesken.
Myspace

Myspace (virktas "maispéis", «minun avaruz» anglijan kelespäi) om populärine ende rahvahidenkeskeine socialine verk. Sen tegijad oma Kris DeVul'f i Tom Anderson.
Verk radaškanzi vn 2003 elokus. Päfater sijadase Beverli-Hillz-lidnas (Kalifornii, AÜV), kompanijan radnikoiden lugu — 150..200 ristitud. Menü radab 14 kelel.
Sait mülütab verksebroid i blogplatformid. Voib säta sebroid mel'hetartusen mödhe, personaližid profilid, vedada blogoid, sijata fotokuvid, videoid, kundelta populärižiden muzikvändajiden trekoid.
Vl 2008 Myspace i Facebook oliba tazolugus kävutajiden verdan mödhe, enamba 100 mln profilid kaikutte. Aigan mändes verkon kävutajad läksiba toižihe verkoihe, Feisbukha päpaloin, i vodele 2019 vaiše 7 mln kävutajid tuliba Maispeisha hot' kerdan kus.
Mail'man valdkundad

Kaik om 188 tundištadud valdkundad mail'mas. Alemba valdkundoiden nimikirjutesed oma (sidä kesken ridstatusanke), niiden pälidnoidenke da valdkundflagoidenke.
194 (lugu)

194 (sada ühesakümne nell') om lugu 193 da 195 keskes.
Sügüz'

Sügüz' om üks' nelläs voz'aigaspäi kezan da tal'ven keskes.
Koume kud mülüb kalendarižhe sügüzhe — sügüz'ku, reduku da kül'mku (Pohjoine mapolišk). Jäl'gkeza oleskeleb sügüzen ezmäižes poles.
Sügüz' om päličmänendsezon. Sen aigan päivänvauktusen lugumär i hätkeližuz poleneb ümbrišton lämudenke ühtes. Eläbiden olijoiden eloncikl vitkostub.
Keza

Keza om üks' nelläs voz'aigaspäi keväden da sügüzen keskes. Harakterizuiše kut ümbrišton sezon kaikiš korktembanke lämudenke. Päivänvauktusen hätkeližuz om kaikiš znamasižemb, öd oma lühüdad.
Koume kud mülüdas kezha: Pohjoižes mapoliškos — kezaku, heinku da eloku; Suvižes mapoliškos — tal'vku, viluku i uhoku.
Keväz'

Keväz' om üks' nelläs voz'aigaspäi tal'ven da kezan keskes.
Koume kud mülüb sihe — keväz'ku, sulaku da semendku (Suvižes mapoliškos sügüz'ku, reduku i kül'mku).
Keväz' om päličmänendan voz'aig, konz päivänvauktusen hätkeližusen ližaduz om znamasine, ümbrišton lämuz ližadub mugažo, sen tagut eläbiden olijoiden da kazmusiden londuseline töhišt aktiviziruiše.
Tal'v

Tal'v om üks' nelläs voz'aigaspäi sügüzen da keväden keskes.
Koume kud mülüb sihe — tal'vku, viluku da uhoku.
Spoiler (medijas)

Spoiler ( «traudä») om informacii fil'man, kompjutervändon vai čomamahtoližen kirjan süžetas vai fabulas, kudamb om avaitud edel aigad, murendab intrigad i travib avtoran idejad. Nece ei anda kaclijale (vändajale, lugijale) tedištada kaiked ičevägel i anastab hänelpäi mel'hüvüt.
Erased fil'mad zavodišoiš vai lopišoiš frazoil spoileriden pahudes, kucundoil olda vaitti kacundan jäl'ghe.
Duglas Kenni kävuti tärtust ezmäižiden keskes ičeze «Spoilerad»-kirjutuses, se om publikoitud "National Lampoon"-aiglehteses vl 1971.
Karusel' (laukoiden verk)

«Karusel'» () om Venäman gipermarketoiden verk.
Verkon ezmäine lauk oli avaitud Piterihe vl 2004. X5 Retail Group kätihe verkon mamkompanijaks vspäi 2008, konz oli 23 «Karuselid». Vl 2017 kaik 93 gipermarketad om Venämas, Federacijan äjiš subjektoiš. Enamba kaiked laukoid om Piteriš da Moskvas.
Vl 2016 läz 13,5 tuhad radnikoid om verkos.
Lonin Rürik

Rürik Petrovič Lonin (; sünd. 22. sügüz'ku 1930, Kaskez, Karjalan ANST, Venäman NFST, NSTÜ — kol. 17. heinku 2009, Šoutjärv', Karjalan Tazovaldkund, Venäma) oli vepsän fol'kloran keradai, Šoutjärven Vepsän etnografižen muzejan alusenpanii, runokirjutai (kirjuti vepsäks i venäks), vepsän kul'turan tedai da propagandist.
Venälaižed

Venälaižed vai venänikad () oma indoevropine, slavine rahvaz. Elädas Venämas tobjimalaz (ristitišton nell' videndest), mugažo Ukrainas, Kazahstanas, AÜV:oiš, Latvijas, Saksanmas, Uzbekistanas, Izrailiš, Kanadas, Estinmas da toižiš valdkundoiš.
Rahvaz sädihe Venän aigan. Venälaižiden rahvahankel' om venäkel', se om oficialine Venälaižen Federacijan kaikiš subjektoiš, Kirgizstanan i Vaugedvenäman üks' kahtes oficialižes kelespäi. Rahvahan lugumär om läz 133 millionad. Heiden enambuz oma religiozitomad, prevalirui uskond om hristanuskond (ortodoksine päpaloin), rahvahaline kul'tur otab sidä aluseks.
Venäkel'ne Vikipedii

Venäkel'ne Vikipedii (ičeze nimituz: "Русская Википедия") om joudai enciklopedii venän kelel, Vikipedijan venälaine jaguz.
Se om avaitud 2001-nden voden semendkun 11. päiväl.
Nügüdläine kirjutusiden lugu om (vn 2026 02. päivän), süvüz — .
Viki-konferencii tegese Venämas offlain kerdan vodes, ezmäine mugoine mäni Piterin infotehnologijoiden, mehanikan i optikan valdkundaližes universitetas vn 2007 redukun 27.-28. päivil. Se keradab venäkel'žid redaktoroid lähižiš maišpäi-ki. Vspäi 2016 kerag mäneb Piteriš vai Moskvas jäl'geti.
Sagarm

Sagarm (dial. mugažo Sagarv, ) om lihansöi pol'vezine živat, mülütadas "Nädanvuiččed"-sugukundha. Eläb kaikedme Evrazijadme päiči kuivanuziš da lujas viluiš maišpäi, mugažo Afrikan pohjoižes.
Ümbrikirjutand.
Se om järed živat pitkänke notkanke hibjanke, siled formal. Täuz'kaznu hibj om 55..95 sm pitte, händan piduz 26..55 sm, 6..10 kg vedutte. Käbälod oma lühüdad nahkudenke, händ om lihasikaz i kaugedkarvaine. Karvan üläh om kauged, muzabur sel'gal, vauvaz da hobedakaz alahan. Alakarv om tihed pehmed, se kaičeb živatad viluspäi da märktundaspäi. Hibjan form abutab ujuda čuklos, čukloiteldas vedhe i jäda veden al 2 minuthasai.
Elonmahtuz.
Sagarvod elädas ühtelaz, survasoiš vedes kevädel (keväz'ku-sulaku) vai vodes läbi ku klimat sättub (Sur' Britanii). Kohtukahad 63 päiväd, sündutadas 2−4 poigašt kerdan. Oleldas täuz'kaznuzikš elon kahtendel-koumandel vodel.
Eläb mecjogiš kalanke tobjimalaz vai järviš da uitoiš. Voib vastata mererandal. Navedib sijid bongoidenke, heredanke jädumatomanke joksmusenke i lomunke otmaha peitsijikš da kaivamha uruid. Tegeb pezoid karoiš vai kištos, heinžomas. Tulend mapezha sijadase vedes. Üks' sagarm sötlese 2..18 km jogentarhaspäi i 100 m randaspäi kuivmaha kezaaigan. Tal'vel kalaidab söndan ecmäs, matkadab vezijagandoiš päliči, voib mända 15−20 km päiväs lumedme da jädme, laskese pucul pautkedme. Söb kalad, jogimollüskid, kezal mugažo nühtajid, löcuid da šihlikoid, mecadab küukid da sorzoid sijidme.
Kävutand ižanduses.
Ottas kävutamižhe nahkad alakarvanke, se om käbed da varmed, kulumatoi aigan mändes. Mectuz da pesticidad poletas sagarmon lugumärad, i panihe živatad erikoiden Rusttaha kirjaha Venäman erasiš tihedašti elänzoittud regioniš.
Neglik

Neglik () vai Järgeline neglik, om mecživat Neglikaižed-sugukundaspäi.
Leviganduz.
Živat om levitadud Evropan meczonas: Päivlaskmaižen i Keskuzevropan levedlehtesižed mecad (sidä kesken Britanižed sared i Skandinavijan suvi), Venäman evropižen palan pohjoine i keskuzpala. Om Sibirin i Uden Zelandijan invazivižeks erikoks.
Ümbrikirjutand.
Täuz'kaznu hibj oleleb 20..30 sm pitte i 700..800 grammad vedutte, händan piduz om läz koumed santimetrad. Pä om surehk tilgunvuitte, kärz om pit'kahk. Korvad oma penemb mi koume polenke santimetrad (päiči Kipran eričuiš). Neglikon nena om nügu i neps kaikenaigašti. Ülälouglus om 20 henod teravad hambast, alalouglus niid om 16.
Tagalopused oma pidemb mi ezilopused. Käbälod oma vižsor'mižed, sor'med oma teravidenke künzidenke. Järgeližen neglikon neglad oma lühüdamb mi koume santimetrad.
Ižačud kaitas territorijad i oma agressivižed toine toižennoks. Neglik lankteb tal'vunehe, sen aigan hibjan lämuz lankteb +1,8 Cel'sijan gradushasai i hän tegeb vaiše üht hengahtust minutas.
Evropalaine hähk

Hähk vai Evropalaine hähk () om živatan erik. Se mülüb Lasicaižed i horid-heimho, Nädanvuiččed-sugukundha.
Leviganduz.
Ende živat oli mectusen objektaks karvha näht, nügüd'aigan om kaičendan al kaikiš valdkundoiš, mainitase Rusttas kirjas.
Erikon levigandmižen avaruz om Venäma (evropine pala), Estinma, mugažo Baskanma, Dunain del't. Živatoiden lugu poleneb amerikalaižen hähkan tulendan tagut ().
Elonmahtuz om vezištoihe sidodud. Eläb edahaižiden peniden jogiden venoidme randoidme.
Ümbrikirjutand.
Hibj om notked pit'kač 28..43 sm pitte i 550..800 grammad vedutte. Käbälad oma lühüdad, händ om siled 12..19 sm pitte. Karv om lühüd tihed, alakarv mugažo, mugoi kezal-ki, jäb kuivaks vedes hätken.
Ujub i čukloitelese hüvin. Karv vereb kevädel i sügüzel, process mäneb hätken.
Söte.
Evropine hähk otab sötkeks vezištoiden kaikil penil živatoil: hirenvuiččed nühtajad, kalad (ahven, haugenpoigaižed, meritorp), löcud da rakad, vezigavedid i mollüskad. Navedib verest sališt.
Edel tal'ved živat tegeb sötken varoid ičeze peitsijiš i madališ bongoiš. Näl'gaspäi voib tactäs kodilinduihe i löuta ristitun sömän jändusid.