Indianapolis

Indianapolis (mugažo anglijan kelel, virktas [ˌɪndiəˈnæpəlɪs]; lühenduz [ˈɪndi]) om lidn AÜV:oiden päivnouzmaižes palas. Se om Indian-štatan i Marion-ümbrikon administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn eläjiden lugun mödhe, 16nz' surtte AÜV:oiš.
Vl 1987 Panamerikaižed vändod mäniba lidnas.
Istorii.
Ende majami- i delavarad-indejalaižed oliba enambuses lidnan tahondas. Eländpunktan aluz om pandud vl 1821 kuti štatan uz' pälidn sen keskuses vajehtamha Koridon-lidnad. Štatan Ülembaižen käskuzkundan Ieremija Sallivan-sudii tegi melel lidnan nimed: štatan anglijankel'ne "Indiana"-nimituz i grekan "polis"-sana «lidn». Žilo sai lidnan statusad vl 1825, eziauguine lidnan plan mülüti territorijad 1 nellikmijlänke i kehkrad torgud sen keskuses. Raudte tuli lidnha vl 1847, sauvoškanzihe tegimid. 20. voz'sadal konkurirui Detroitanke, oli avtotegimišton keskuseks. Avtoteiden äjüz ühtenzoitab lähižidenke suridenke lidnoidenke oikti.
Indianapolis šingotase mašiništonsauvomižel, mujumetalloiden metallurgijal, himiž-farmaceftižil tegimil («Eli Lilly and Company»), sömtegimištol, pästandkodil da poligrafijal, finansižel sektoral, likutamatomuden järedal «Simon Property Group»-kompanijal, tervhuden varmitusel («Anthem»). Jogavoččed «Indianapolisan 500 mijläd»-avtovoibuižed (angl. "Indianapolis 500 / Indy 500 / The 500") oleskeldas lidnan nell'kilometrižel avtodromal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase štatan keskuzpalas, Uait-jogen randal ( 583 km pitte, Ogajo-jogen oigedpol'ne bassein), 198..274 m korktusil, 218 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Rengazavtote ümbärdab lidnad.
Kaikiš järedamb ezilidn om Karmel ani pohjoižhe. Lähembaižed avtoteidme sured lidnad oma Kolumbus 270 km päivnouzmha, Cincinnati 180 km suvipäivnouzmha, Luisvill 185 km suvhe i Čikago 260 km lodeheze.
Klimat om ven kontinentaline neps subtropižen röunal. Keza om päivoikaz lujas, tal'v om pil'vekaz. Voden keskmäine lämuz om +12,0 C°, kezakun-elokun +22,5..+24,3 C°, tal'vkun-uhokun −1,9..+0,7 C°. Absolütine minimum oleskeli −33 C° (viluku), maksimum +41 C° (heinku). Kezaaigan minimum om +3 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +25 C° (uhoku). Ei voi panda halad kezakus-elokus vaiše. Il'man lämuz voib ületada +20 C° miččel taht kul. Paneb sadegid 1108 mm vodes, läz tazomäras kuidme, enamba sulakus-heinkus (110..126 mm kus), vähemba uhokus (62 mm). Paneb 65 sm lunt tal'vel 22 päiväs, lumikatken keskmäine korktuz sase 13 santimetrhasai vilukus. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 66..75 % röunoiš voden aigan päiči tal'vkus (78 %).
Tobmuz.
Lidnan i Merion-ümbrikon ohjastuz om ühthine vspäi 1970. Sen ližaks ümbrikon toižiden lidnoiden eläjad valitas ičeze merad. Indianapolisan nevondkund kogoneb 25 ühtnijaspäi, valitas heid üksin valičendümbrikospäi. Nevondkundan ühtnijoiden () i meran ("Mayor of the City of Indianapolis") valdatusiden strok om nell' vot, kaik lidnalaižed valitas heid, strokuiden lugu ei ole röunatud. Kandidatad meran radnikusele edestadas partijoid, ka praimeriz tegesoiš kaikuččes partijas valičemha üht kandidatad pol'vodes edel meran valičendoid. Mer om lidnan i ümbrikon radonoigendajan tobmuden pämez'.
Vozil 2008 (1. viluku) — 2016 (1. viluku) Greg Ballard (mugažo anglijaks) radoi lidnan pämehen.
Eläjad.
Vn 2010 AÜV:oiden rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 820 445 ristitud, vn 2020 — 887 642 ristitud, se ristitišt oli kaikiš suremb. Indianapolis om AÜV:oiden 27-nden surtte lidnaglomeracijan keskuz (Indianapolis-Karmel-Mansi) — 2 386 199 ristitud (2018).
Augotižlibundan mödhe (lidnan eläjad vl 2020): evropalaižed — 50,08 % (ispanijalaižita), afroamerikalaižed — 27,63 %, latinamerikalaižed i ispanijalaižed — 13,09 %, azijalaižed — 4,23 %, indejalaižed — 0,18 %, valdmerimalaižed — 0,04 %, segoitadud augotižlibundanke — 4,19 %, toiženke augotižlibundanke — 0,56 %.
Transport.
Avtobusad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Avtoiden, velosipediden i elektroskuteriden kortoman sistemad oma väges. Kiruhavtobusan koume jonod oma sauvomas vspäi 2018. Passažirjonuz ühtenzoitab Čikagonke kerdan päiväs.
Rahvahidenkeskeine civiline "Indianapolis"-lendimport ("IND / KIND", 9,4 mln passažiroid i 1 mln jügutonnoid vl 2018) sijadase üks'toštkümnes kilometras suvipäivlaskmha lidnan keskuzpalaspäi. Tehtas reisid AÜV:oidme, mugažo Parižha, Torontho, sezonreisid Kankunha. Logistižen «FedEx Express»-kompanijan kahtenz' surtte sortiruindkeskuz radab lendimportan territorijal, reisid AÜV:oidme i Päivlaskmaižen Evropan lidnoihe. Sen ližaks abulendimport om olmas i punolendimport om avaitud lidnan keskuses.