Livan

Livan ( "Lubnān", sijaline virkand: [lɪbˈneːn]), täuz' oficialine nimi — Livanan Tazovaldkund ( "al-Jumhūriyyah al-Lubnāniyyah", "Al'-Džumhurija al'-Lubnanija"), om valdkund Päivlaskmaižes Azijas, Keskmeren randal. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Beirut.
Istorii.
Vn 1943 22. päiväl kül'mkud Livan tedištoiti ičeze ripmatomudes Francijaspäi.
Vn 1926 semendkun 23. päivän vahvištadud Konstitucii (völ edel ripmatomut) tirpi järgenduselišt udištamišt vl 1990.
Vozil 1975−1990 sur' Rahvahanikoiden soda tegihe valdkundas.
Geografijan andmused.
Valdkund otab Keskmeren päivnouzmaižen randan palad. Mererandan piduz om 225 km.
Livan om mavaldkundröunoiš Sirijanke pohjoižes da päivnouzmas (röunoiden piduz — 375 km), Izrailinke suves (79 km). Ühthine röunoiden piduz — 454 km.
Mererandaline alangišt om vaiše severt-se kilometrid levette. Mäged ottas valdkundan tobmad palad, ned oma Livan- da Antilivan-mägisel'gad. Kaikiš korktemb čokkoim om Livan-sel'gan Kurnat as Saud-mägi, 3088 m valdmeren pindan päl.
Klimat om Keskmeren tropine. Keskmäine lämuz kezal om +28 C° mererandal, +22 C° mägil; tal'vel +13° da +6°. Paneb sadegid 400 mm vodes mererandal, 1000 mm mägipautkil. Tal'vel om vilukaz da neps (mägil lämuz om alemba noläd, sigä paneb lunt, se ei suland lophu kezhasai). Kezal om räk da kuivahk. Lete- da pölütorokad oleskeldas.
Londuseližed varad oma vezi, raudkivendod, mouckivi, keitandsol.
Politine sistem.
Ohjandusen form om unitarine parlamentine tazovaldkund äjiden partijoiden sistemanke. Valdkundan pämez' om prezident ( "Rajijs aldžumhuriat allubnania"). Parlament valičeb händast kudeks vodeks, üks'jäižeks strokuks. Prezident vahvištab ohjastusen päministrad parlamentan nevondan mödhe. Kvotad uskondan mödhe ottud kaikes tobmudes: prezident om hristanuskoi, päministr om islamanuskoi. Ministrišton radsijad alajagasoiš mugažo: pol'ohjastust oma hristanuskojad, ohjastusen kahtenz' pol' oma islamanuskojad.
Livanan parlament om üks'kodine Ezitajiden Suim (araban kelel: مجلس النواب "Mažlis an-Nuvvab") 128 ühtnijanke, sidä kesken 64 oma hristanuskojišpäi, 64 — islaman uskojišpäi.
Vn 2018 semendkun 6. päiväl Livanan parlamentoiden ühtnijoiden valičendad oliba (valdkundan parlamentha sidä kesken), edeližed valičendad oliba vl 2009. Vn 2016 redukun 31. päiväl prezidentan pit'kastunuded valičendad parlamentas oliba, Mišel' Aun om valitud, hän-žo tegi prezidentan velgusidme vll 1988 (sügüz'ku) − 1990 (reduku). Hasan Diab radab päministran vn 2020 vilukun 21. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand.
   "Kacu kirjutuz: Livanan administrativiž-territorialine jagand."
Livanan Tazovaldkund jagase kudeks agjaks (). Agjad alajagasoiš, päiči Beirut-pälidnas, 25 ümbrikoks (arab. "kadaa"). Ümbrikod jagasoiš municipalitetoikš (arab. "nahija").
Eläjad.
Livanas elädas livanalaižed: arabialaižed — 95 %, armenijalaižed — 4 %, toižed rahvahad — 1 %. Arabad-hristanuskojad nimitadas ičtase finikijalaižikš. Vn 2014 heinkus valdkundan ristitišt oli 5,882,562 eläjad. Kaikiš suremb valdkundan ristitišt oli 6,4 mln eläjid vl 2015, pordaigaližidenke migrantoidenke Sirijaspäi päpaloin. Valdkundan ristitišt migrantoita om läz 4 mln eläjid.
Uskondan mödhe (2017): islamanuskojad — 57,7 % (28,7 % sunnitad, 28,4 % šijitad, toižed oma alavitad da ismailitad), hristanuskojad — 36,2 % (kaikiš suremb religijankund om katolikad), druzad — 5,2 %, toižed uskojad — 0,9 %.
Livanan toižed sured lidnad (enamba 100 tuh. ristituid, surembaspäi penembha): Tripoli, Sidon, Zahle, Alei. Kaik om läz tuhad lidnoid valdkundas. Lidnoiden ristitišton mär om 56 %.
Ižanduz.
Livan om šingotai agrariž-industrialine ma, keskmäižen šingotesen. Vl 2018 valdkundan nominaline kogosüdäiprodukt oli 56,37 mlrd. US$ ekvivalentas (US$9,251 ühtele hengele) vai 89,51 mlrd. US$ tazostadud ostmižmahtusen mödhe (US$14,689 ühtele hengele). Ižanduz eläb finansižes krizisas läbi: valdkundaline velg ületab KSP:n surut budžetan deficitan tagut, import om enamba mi eksport severzihe-se kerdoihe (sidä kesken rahvahanikoiden sodan Sirijas tagut), vl 2022 infläcii saihe 210 procenthasai, kaks' ristitud koumespäi elädas gollüdes. Valdkundan maižanduz om kaikiš enamba šingotadud araban mail'mas. Industrijan päsarakod oma kaivuztegimišt, himine, kivivoin i diamantoiden ümbriradmine, metalloiden tehmine, pumaterialiden i meblin pästand, sauvond i cementan tehmine, sömtegimišt (sidä kesken vinad), banking, turizm. Finansine voz' zavodiše 1. vilukud.
Kogosüdäiproduktan palad (2017): maižanduz 3,9 %, tegimišt 13,1 %, holitišiden sfer 83,0 %. Radajiden järgenduz sektoroidme (2019): maižanduz 11,9 %, tegimišt 22,3 %, holitišiden sfer 65,8 %.
Vl 2012 valdkundan päeksport oli kuld (21 %), juvelirižed tegesed da kalližarvoižed kived (11 %), elektromašiništ (10 %); toine eksport — raud, vas'k, alüminii, cement, sauvondmineralad, kirjad, fruktad. Importan tavarad (2021) oma kivivoin ümbriradmižen produktad, avtod, elektrotehnine mašiništ, himikalijad, zelläd, tekstil' i sobad, kulutajiden tavarad, bumag, liha i tabak. Vl 2021 import ületi eksportad enamba mi koumhe kerdha. Irdpol'žen torguindan päižed partnörad (2021) oma EÜ:n mad (Livanan eksportan 14,3 % i importan 38,7 %), Araban Ühtenzoittud Emiratad (Livanan eksportan 21,0 % i importan 5,8 %), Turkanma (eksportan 2,3 % i importan 10,5 %), Šveicarii (eksportan 9,4 % i importan 2,4 %), Kitai (importan 9,4 %), Amerikan Ühtenzoittud Valdkundad (eksportan 3,8 % i importan 5,0 %), Egipt (eksportan 5,9 % i importan 2,5 %), Kamerun (eksportan 5,9 %), Katar (Livanan eksportan 4,3 %).