Tbilis

Tbilis ( [tʰ'biliˌsi] «läm' purde») om Gruzijan pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om valdkundan äisarakoižen tegimišton, kundan da kul'turan kaikiš znamasižemb keskuz i energetine sol'm.
Istorii.
Löutihe kaivandusil 1.-2. voz'sadan termaližid kül'betid Tbilisin istorižes keskuses. Eländpunktad 6.-3. voz'sadan EME alusenpanendanke oma löutud lidnan toižiš rajoniš.
Iberijan Vahtang-car' pani nügüdläižen eländpunktan alust 5. voz'sadal. Jäl'ghižel voz'sadal se kändihe valdkundan pälidnaks.
Lidn šingotase holitišiden sferan edheotandoil päpaloin (bizneskeskuz, torguind, transport i logistik), no tegimišton-ki suruz om znamasižemb mi miččes taht toižes Gruzijan regionas, ottud radnikoiden lugumäran mödhe eriližešti. Industrijan päsarakod oma mašinansauvomine, tekstiline, sömtegimišt i turizm. Jüged tegimišt om keskitadud Rustavi-ezilidnas (raudan metallurgii, himižiden heretusiden tegim). Tbilisiš tehtas Gruzijan KSP:n pol't (32 mlrd gruzijan larid vai €10 mlrd vl 2022), sen suruz ühtele hengele (€8,700 ekvivalentas) ületab valdkundan tazopindad pol'tošt kerdad.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase valdkundan suvipäivnouzmas, Kavkazantaguižes, Tbilisin katl'uses, Kur-jogen randoil ( "Mtkvári", jokseb Kaspijan merhe), 380..770 m ü.m.t. korktusil. Kaikiš suremb ezilidn om Rustavi üks'toštkümnes kilometras suvipäivnouzmha.
Klimat om ven kontinentaline. Keza om päivoikaz, tal'vaig om pil'vekaz. Voden keskmäine lämuz om +13,8 C°, kezakun-sügüz'kun +20,4..+25,4 C°, tal'vkun-uhokun +2,7..+3,9 C°. Ekstremumad oma −24,4 C° (viluku) i +40,5 C° (heinku, eloku). Kezaaigan minimum om +2 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +22,8 C° (tal'vku). Ei voi olda haloid semendkus-sügüz'kus. Paneb sadegid 511 mm vodes, enamba sulakus-kezakus (64..84 mm kus), vähemba tal'vkus-uhokus (16..21 mm kus). Paneb lunt 25 sm tal'ves. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 63..69 % röunoiš keväz'kus-sügüz'kus, 73..78 % redukus-uhokus.
Tobmuz.
Tbilis jagase kümneks lidnrajonaks. Kaik nell' lidnanvuittušt žilod i 22 küläeländpunktan alištudas lidnan municipalitetale.
Tbilisin municipalitet om agjaha tazostadud lidn eriliženke statusanke. Valičendad oleldas kerdan nelläs vodes, kaik rahvaz valičeb Lidnan Suiman ( "Sakrebulo") vižkümned ezitajad i Lidnan pämest (merad, "Tbilisis meri"). Mer om lidnan merijan pämez' i pidab vastust Lidnan Suiman edes.
Edeližed lidnan pämehed oma Davit Narmania (დავით ნარმანია, eloku 2014 — kül'mku 2017), Giorgi Ugulava (გიორგი უგულავა, heinku 2005 — tal'vku 2013).
Eläjad.
Vn 2002 Gruzijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 1,081,679 ristitud, vn 2014 — 1,062,282 ristitud, municipalitetan (2014) — 1,108,717 ristitud. Läz pol'tošt millionad ristituid eläb lidnaglomeracijas (2020). Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 1,259,692 eläjad vl 1989. Vn 2020 zavodindas kaik 1,154,314 ristitud elihe lidnas i 1,184,818 ristitud kaikes municipalitetas 720 km² pindal.
Rahvahad (kaik municipalitet, enamba 1 % vl 2014): gruzijalaižed — 89,9 %, armenijalaižed — 4,8 %, azerbaidžanlaižed — 1,4 %, venänikad — 1,2 %, jezidad — 1,0 %, toižed rahvahad — 1,7 %.
Ortodoksižed hristanuskojad (91,4 % vl 2002) oma enambuseks eläjiden keskes.
Transport.
Avtobusad, minibusad, funikulörad, taksid da ezilidnelektrojonused oma kundaližeks transportaks lidnas. Vspäi 1966 metropoliten radab lidnas (vspäi 2018 om 23 stancijad kahtel jonol, 27 km raudted).
Rahvahidenkeskeine civiline Tbilisin lendimport Šota Rustavelin nimed ("TBS / UGTB", 3,8 mln passažiroid vl 2018) sijadase kahesatoštkümnes kilometras suvipäivnouzmha lidnan keskuzpalaspäi. Tehtas reisid Evropan, Lähižen Päivnouzmman, Azerbaidžanan i Kazahstanan järedoihe lidnoihe.