tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Närpes

Närpes (mugažo ročin kelel, sijaline ročin virkand: [ˈnærpːes], [ˈnærpiø]) om Suomenman lidn da lidnankund valdkundan suvipäivlaskmas, Botnižen lahten randpolel. Se om Pohjanma-agjan koumanz' lidnankund kudespäi eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Municipalitetan aluz om pandud vl 1867. Mülütihe kaht küläkundad Närpesha vl 1973: Ülimarkku i Pirttikülä (paloin). Kund sai lidnan statusad () vn 1993 1. päiväl vilukud.
Närpes šingotase avtoližavedamiden tehmižel jüguavtoiden täht (rujonvedimed, «Ab Närpes Trä &amp; Metall – Oy Närpiön Puu ja Metalli») i kazmuzhonusiden järedal ižandusel: 77 ga i 1200 radnikad anttas Suomenman tomatoiden koume videndest i kurkuiden koumandest. Fortum-koncernan tulleielektrostancii om sauvomas vll 2019−2021.
Geografijan andmused.
Lidnankundan keskuz sijadase ühtennimižen jogen randoil (, ) kümnes kilometras sen lanktendaspäi merhe, agjan suvipäivlaskmas.
Matkad agjan Vas-keskushesai om 70 km pohjoižhe orhal vai 82 km avtol, Hel'sinki-pälidnhasai om 320 km suvipäivnouzmha orhal, 362 km avtotedme vai raudtel. Lähembaižed lidnad avtotedme oma Kaskinen (mererandal) vižtoštkümnes kilometras suvhe-suvipäivlaskmha i Kristiinankaupunki (mererandal) 25 km suvhe. «Kaskinen — Kurikk»-raudtekeskust läbitab kundad.
Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan pind om 2334,14 km², sidä kesken kuivma — 977,82 km², vezi i sokaz tahond ottas 7,66 km², meri om 1348,66 km².
Tobmuz.
Närpesan municipaline suim kogoneb 35 ezitajaspäi.
Hans-Erik Lindkvist ("Hans-Erik Lindqvist", 2007 — uhoku 2020).
Eläjad.
Vl 1980 Närpesan kundan eläjiden lugu oli 10 816 ristitud (kaikiš suremb ristitišt vspäi 1980), lidnankundan: vl 2000 — 9 769 ristitud, vl 2010 — 9 435 ristitud, vl 2020 — 9 479 ristitud. Ristituiden pol' eläb lidnankundan keskuses.
Vn 2016 andmusiden mödhe, suomen kel' om mamankeleks 5,4 % täht lidnalaižišpäi, ročin kel' — 81,4 %, toižed keled — 13,2 %. Edel 2016. vot kundan oficialine kel' oli üks'jäine — ročin kel', jäl'gmäine mugoine kund kontinentaližes Suomenmas.
Parainen

Parainen (mugažo suomen kelel, ) om Suomenman lidn da lidnankund Suvipäivlaskmaine Suomenma-agjas. Se om agjan kahesanz' lidn eläjiden lugun mödhe üks'toštkümnespäi.
Istorii.
Vikingad oliba saril 9. voz'sadaspäi. Kätihe kundad lidnanvuiččeks () vl 1948. Ühtištadihe Paraisten-kundanke vl 1967. Parainen-kund sai lidnan statusad ("kaupunki") vl 1977. Sätihe ut Vestobuland-lidnad (), se-žo Länsi-Turunmaa (suomen nimituz), neniden kundoiden ühtištusel vspäi 2009: Nauvo (Nagu), Korppoo (Korpo), Houtskari (Houtskär), Iniö i Parainen-lidn (Pargas). Kaikiden niiden tulendad mainitasoiš 14.-16. voz'sadaspäi. Lidn nimitase nügüdläižikš vspäi 2012 referenduman satusiden mödhe.
Parainen šingotase «Finnsementti»-kompanijan cementantegimel mouckiven löudmižsijanno, tegesiden mouckivespäi pästandal («Nordkalk»), laivansauvomižen edheotandal i laivoiden navigacijal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan keskuzpalan suves, Baltijan meren sariden randoil.
Matkad agjan Turku-keskushesai om seičemetoštkümne kilometrad pohjoižhe orhal vai 24 km avtotedme. Matkad Hel'sinki-pälidnhasai om 146 km päivnouzmha orhal vai 173 km avtotedme. Toižed lähembaižed lidnad oma Kaarin 14 km pohjoižhe orhal vai avtotedme i Paimio 28 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 35 km avtotedme.
Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan ühthine pind om 5547,79 km², sidä kesken kuivma — 884,04 km², vezi da sokaz tahond ottas 9,86 nellikkilometrad, meri — 4653,89 km² (kaikiš suremb mülüi Suomenman municipalitetha meren pind).
Tobmuz.
Parainenan municipaline suim kogoneb 35 ezitajaspäi.
Edeline lidnan pämez' om Patrik Nügren ("Patrik Nygrén", viluku 2015 — sügüz'ku 2023).
Eläjad.
Vl 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 14 563 ristitud, vl 2000 — 15 295 ristitud, vl 2010 — 15 501 ristitud, vl 2020 — 15 105 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt oli 15 712 eläjad vl 1990. Ristituiden kaks' koumandest elädas lidnankundan keskuses.
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 41,7 %, ročin kel' — 55,6 %, toižed keled — 2,7 %.
Orivezi

Orivezi (suom. i , suomen virkand: [ˈoriˌʋesi], vanh suomen form om "Orihvesi") om Suomenman lidn da lidnankund valdkundan suvipäivlaskmas. Se om Pirkanma-agjan ühesanz' lidnankund 12:späi eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Municipalitetan aluz om pandud vl 1869. Ühtištadihe Eräjärvi-küläkundanke vl 1973. Orivezi sai lidnan statusad vl 1986. Mülütihe Längelmäki-municipalitetan palad lidnankundha vl 2007.
Orivezi šingotase infrastrukturan sauvomižen kompanijal («KVL-Tekniikka Oy» — avtoted, energetik, torvveimed), kuldan samižel (vspäi 1994) i raudten depol.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan päivnouzmas, Längelmävezi-järven pohjoižel randal (133 km², 84 m ü.m.t., , Kokemäenjogen bassein). Kaik om enamba mi 350 järved municipalitetas.
Matkad agjan Tampereh-keskushesai om 38 km suvipäivlaskmha orhal, 44 km avtotel vai raudtel, Hel'sinki-pälidnhasai — 171 km suvhe orhal, 217 km avtotedme vai raudtedme. Toižed lähembaižed lidnad (avtol) oma Kangasal 35 km suvipäivlaskmha, Mänttä-Vilppul 48 km pohjoižhe-pohjoižpäivnouzmha i Jämsä (Kesksuomenma) 51 km päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha.
Vn 2022 andmusiden mödhe lidnan ühthine pind oli 960,08 km², sidä kesken kuivma 799,63 km², vezi i sokaz tahond ottas 160,45 nellikkilometrad.
Tobmuz.
Orivezin municipaline suim kogoneb 31 ezitajaspäi.
Eläjad.
Vl 1980 nügüdläižen lidnankundan territorijan eläjiden lugu oli 8 854 ristitud, vl 2000 — 8 886 ristitud, vl 2010 — 9 617 ristitud (kaikiš suremb ristitišt), vl 2020 — 9 017 ristitud. Ristituiden kaks' koumendest eläb lidnankundan keskuses.
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 98,4 %, ročin kel' — 0,2 %, toižed keled — 1,4 %.
Ulvil

Ulvil ( [ˈulʋilɑ], ) om Suomenman lidn da municipalitet valdkundan suvipäivlaskmas. Mülüb Sadakund-agjaha, sen koumanz' lidnankund seičemespäi eläjiden lugun mödhe. Porin suvipäivnouzmaine ezilidn.
Istorii.
Eländpunkt oli lidnaks vll 1365−1558. Valdkundan koumanz' lidn vanhuden mödhe i üks' kudes lidnaspäi keskaigas. Kadoti torguindkeskusen znamoičendad Porin alusenpanendan jäl'ghe vl 1558. Municipalitet sai lidnan statusad tošti vl 2000. Mülütihe Kullaa-kundad lidnha vl 2005.
Ulvil šingotase kaikenaigaižiden NdFeB-magnitoiden da niiden komponentoiden tegimel (Saksanman «Vacuumschmelze»-koncernan «Neorem Magnets Oy»), leibäntegimel, «Satamaito»-kompanijan maidtegimel, tegimištzonal Porin röunal (vas'kentegimed, avtomatikan da toižen elektrotehnižen produkcijan edheotandad). Ende Friitala-nahktegim radoi lidnas mugažo, muzei jäi sišpäi.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan keskuzpalan päivlaskmas, Kokemäenjogen randoil, istorine keskuz sijadase jogen oiktal randal.
Ulvil röunatab agjan Pori-keskusenke (meriport) lodehes, matkan sen keskuzpalahasai om kahesa kilometrad lodeheze kaikil teil. Matkad Hel'sinki-pälidnhasai om 217 km suvipäivnouzmha orhal, 234 km avtotedme vai raudtedme. Toine lähembaine lidn om Harjavalt 21 km suvipäivnouzmha avtol. «Tampereh — Pori»-raudte i «Helsinki — Pori»-avtote läbitadas lidnad.
Vn 2022 andmusiden mödhe lidnan ühthine pind om 422,51 km², sidä kesken kuivma — 400,82 km², vezi da sokaz tahond ottas 21,69 km².
Tobmuz.
Ulvilan municipaline suim kogoneb 27 ezitajaspäi.
Jukka Moilanen radoi lidnan edeližen pämehen (reduku 2012 — reduku 2019).
Eläjad.
Vl 1980 kundan eläjiden lugu oli 12 809 ristitud, vl 2000 — 14 118 ristitud, vl 2010 — 13 606 ristitud, vl 2020 — 12 864 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt oli 14 490 eläjad vl 1995. Ristituiden nell' videndest eläb lidnankundan keskuses.
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 98,2 %, ročin kel' — 0,3 %, toižed keled — 1,5 %.
Saarijärvi

Saarijärvi (mugažo suomen i ročin kelil, suomen virkand: [ˈsɑːriˌjærʋi]) om Suomenman lidn da municipalitet valdkundan keskuzpalan suves. Mülüb Kesksuomenma-agjaha, sen videnz' lidnankund kudespäi eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Lidnankundan territorii om elänzoittud ristituil jo kahesa tuhad vozid arheologijan kaivandusen andmusiden mödhe. Jumalanpertin tulend om avaitud vspäi 1639. Municipalitetan aluz om pandud vl 1866. Raudte tuli Saarijärvihe vl 1960, se om vaiše jüguiden täht vspäi 1978. Kund sai lidnan statusad vl 1986. Mülütihe Pülkönmäki-kundad lidnha vspäi 2009.
Saarijärvi šingotase sauvondmaterialiden pästandal (puižed pertid, cellülozine lämuzizoläcii, lämbituzsisteman torved i fitingad, vuivodad), terasižiden mülütimiden edheotandal («Saarijärven Säiliövalmiste Oy»), «Serres Oy»-kompanijal (medicinine kaluišt läžundkodiden täht), lämbituzsistemiden sauvondkompanijal, sadmahusiden i heretusiden tehmižel («Tikalan Oy»). Mecpuiden ištutezbarboiden «Fin Forelia»-kazvatandtarh i niiden semniden «Siemen Forelia»-tarh (valdkundan kulutuzmäran pol') kazvatasoiš da pakuitasoiš lidnankundan Häkkilä-küläs.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan keskuzpalas, Saarijärven pohjoižpäivnouzmaižel randal (14 km², 117 m ü.m.t.) da toižiden penembiden järviden randoil: Iso-Lumperoinen (3,2 km²), Pieni-Lumperoinen (koume nellikkilometrad), Herajärvi (0,5 km²).
Matkad agjan Jüväskülä-keskushesai om 57 km suvhe-suvipäivnouzmha orhal vai 66 km avtotedme, Hel'sinki-pälidnhasai om 282 km suvhe orhal vai 333 km avtol. Lähembaine lidn om Äänekoski 27 km päivnouzmha-suvipäivnouzmha orhal vai 35 km avtotedme.
Vn 2022 andmusiden mödhe lidnan ühthine pind om 1422,72 km², sidä kesken kuiv ma — 1251,72 km², vezi da sokaz tahond ottas kahesandest (171,00 km², 241 järved). Kaikiš znamasižembad järved oma Pühäjärvi, Summanen, Saarijärvi.
Tobmuz.
Saarijärvin municipaline suim kogoneb 31 ezitajaspäi.
Edeližed lidnan pämehed oma Timo Rusanen (uhoku 2014 — 2021), Janne Kinnunen (radoi vll 2008–2013).
Eläjad.
Vl 1980 nügüdläižen lidnan territorijan eläjiden lugu oli 11 871 ristitud, vl 2000 — 11 624 ristitud, vl 2010 — 10 580 ristitud, vl 2020 — 9 300 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt oli 12 026 eläjad vl 1990. Ristituiden nell' seičemendest elädas lidnankundan keskuses.
Kodikelen mödhe (2016): suomen kel' — 98,7 %, ročin kel' — 0,1 %, toižed keled — 1,2 %.
Rahvahidenkeskeine valütfond

Rahvahidenkeskeine valütfond (RVF, ) om ÜRO:n specialine aluzkund, ekonomižen šingotesen organizacii.
Läz kaik mail'man valdkundad oma RVF:an ühtnijoikš — 189 lugul (päiči Pohjoižkorejas i Suvisudanas). Kaik 2500 ristitud mail'man 133 valdkundaspäi ratas valütfondan alajagusiš. RVF andab velgha lühüdoid i keskstrokun kreditoid ku valdkundan maksmižiden balans om negativine. Kreditoiden andmine kaimdase märitud arvoimižil i rekomendacijoil.
Organizacii radab vs 1945 tal'vkun 27. päiväspäi. Oficialine kel' om anglijan kel'. Valütfond radab šingotesen valdkundoidenke i vaiše krizisan aigan Mail'man bankan erineden, kudamb radab gollidenke maidenke tobjimalaz i kaikenaigašti.
Fondan vanhemb direktor om Kristalina Georgieva (vn 2019 redukuspäi, bolgarine ekonomist).
Kuhmo

Kuhmo (mugažo suomen i ročin kelil) om Suomenman lidn da lidnankund valdkundan keskuzpalan päivnouzmas. Se om Kainu-agjan kahtenz' lidn kahtespäi eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Municipalitetan aluz om pandud vl 1865, sen oficialine nimituz oli "Kuhmoniemi" edel 1937. vot. Tal'vsodan aigan (1939−1940) alištui bombardiruindale 48 kerdad NSTÜ:n polespäi, torad mäniba kümnes kilometras. Kuhmo sai lidnan statusad vl 1986.
Kuhmo šingotase mecan ümbriradmižel (pertid parzišpäi, puelementad, puižed CVT-apakod, pilindmaterialad), energijan pästandal mectegimišton jändusišpäi, maižandusel i turizmal. Lidnan «Woodpolis»-keskuz šingotab pusauvondad i opendab neciš sarakos. Kamermuzikan kezaline jogavozne festival' oleskeleb vspäi 1970. «Kalevala»-külä om mel'heižtaho turistoiden täht.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan suvipäivnouzmas, Lammasjärven suvipäivlaskmaižel randal (47 km², 162 m ü.m.t.), Oulujärven basseinas.
Matkad Venäman röunhasai om 70 km päivnouzmha, Vartius-kontrol'punkt om olmas röunmal municipalitetan pohjoižpäivnouzmas (avtote i «Kajani — Kostamukš»-raudte). Matkad agjan Kajani-keskushesai om 88 km päivlaskmha orhal vai 102 km avtol, Hel'sinki-pälidnhasai om 500 km suvipäivlaskmha orhal vai 594 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Nurmes (Pohjoižkarjal) 68 km suvhe-suvipäivlaskmha orhal vai 80 km avtotedme, i Kostamukš (Venäma) 70 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 100 km avtotedme.
Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan pind om 5 456,87 km² (12. sija valdkundas), sidä kesken kuivma — 4 806,45 km², vezi da sokaz tahond ottas 650,42 km² (enamba mi 600 järved).
Tobmuz.
Kuhmon municipaline suim kogoneb 35 ezitajaspäi.
Edeližed lidnan pämehed oma Tütti Määttä ("Tytti Määttä", viluku 2018 — tal'vku 2022), Eila Valtanen (radoi vll 2004−2017).
Eläjad.
Vn 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 13 900 ristitud (kaikiš suremb ristitišt vspäi 1980), vl 2000 — 11 167 ristitud, vl 2010 — 9 492 ristitud, vl 2020 — 8 187 ristitud. Ristituiden kaks' koumandest eläb municipalitetan keskuses.
Kodikel' (2016): suomen kel' — 98,0 %, ročin kel' — 0,1 %, toižed keled — 1,9 %.
Kiuruvezi

Kiuruvezi (suom. i ) om Suomenman lidn valdkundan keskuzpalan suves. Se om Pohjoižsavo-agjan nellänz' lidnankund videspäi eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Municipalitetan aluz om pandud vl 1873. Se sai lidnan statusad vl 1993.
Kiuruvezi šingotase «Ponsse»-mašinoiden pästandal parččomiden täht i bioelektrostancijoiden tehmižel («Wärtsilä-Biopower»). Lehmänlihan (1. sija valdkundas) i maidon järed tegii organižen manradandan alusel. Mugažo «Runni»-maižanduztehnikan pästand i tekstiline edheotand oliba kundas 1980-nzil vozil, no tuliba lophu.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan lodehes, ühtennimižen järven lodehližel randal (, 14 km², 88 m ü.m.t.).
Matkad agjan Kuopio-keskushesai om 100 km suvipäivnouzmha orhal vai 120 km avtol, Hel'sinki-pälidnhasai om 400 km suvhe orhal vai 480 km avtotedme. Toižed lähembaižed lidnad oma Iisalmi 35 km päivnouzmha avtol vai raudtel i Pühäjärvi (Pohjoižpohjanma) 32 km päivlaskmha orhal, 34 km avtotedme vai raudtedme. Kiuruvezin raudtestancii radab «Iisalmi — Üliviesk»-keskustal.
Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan pind — 1422,90 km², sidä kesken kuivma 1328,17 nellikkilometrad, vezi i sokaz tahond ottas 94,73 km².
Tobmuz.
Lidnankund jagase 33 valičemižtahoks. Kaik 36 küläd alištudas lidnan tobmudele.
Edeližed lidnan pämehed oma Jarmo Muiniekka (sügüz'ku 2013 — keväz'ku 2022), Erkki Strömmer (radoi vn 2013 sügüz'kuhusai).
Eläjad.
Vl 1980 kundan eläjiden lugu oli 12 030 ristitud (kaikiš suremb ristitišt vspäi 1980), vl 2000 — 10 358 ristitud, vl 2010 — 9 157 ristitud, vl 2020 — 7 987 ristitud. Ristituiden pol' eläb lidnankundan keskuzpalas.
Vn 2016 andmusiden mödhe, suomen kel' oli mamankeleks 98,9 % täht lidnalaižišpäi, toižed keled — 1,1 %.
Uusikaarlepüü

Uusikaarlepüü ( [ˈuːsiˌkɑːrleˌpyː], mugažo "Lapuanjoensuu", , sijaline ročin virkand: [nyˈkɑːrleˌbyː]) om Suomenman lidn da lidnankund valdkundan päivlaskmas, Botnižen lahten randal. Se om Pohjanma-agjan nellänz' lidnankund kudespäi eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
"Lepua"-külä sai lidnan oiktusid vl 1620. Sil-žo aigal nügüdläine nimi om sündnus, suomen nimituz toštab ročin nimed känduses, Karlebü-lidnan mödhe. Torad mäniba lidnan ümbrištos Suomen sodan aigan (1808) Ročinman i Venäman keskes. Mülütihe koumed küläkundad Uusikaarlepüühü vl 1975: Uusikaarlepüü (küläkund), Munsal () i Jepua.
Uusikaarlepüü šingotase «KWH Group»-konglomeratan (baziruiše Vas-lidnas) kahtel tegimel: pakuitesen i torviden pästand («Prevex»), abrazivad krepindanke («KWH Mirka»). Mugažo «Westwood»-edheotand tegeb puižid pordhid.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan pohjoižes, Lapua-jogensun randoil (, 150 km pitte).
Matkad agjan Vas-keskushesai om 66 km suvipäivlaskmha orhal vai 77 km avtol, Hel'sinki-pälidnhasai om 395 km suvhe-suvipäivnouzmha orhal vai 460 km avtotedme. Lähembaižed lidnad avtotedme oma Pietarsaari kaks'kümne kilometrad pohjoižhe-pohjoižpäivnouzmha i Kokkol (Keskpohjanma) 50 km pohjoižpäivnouzmha. «Seinjogi — Oulu»-raudtekeskust läbitab kundad, kaks' raudtestancijad.
Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan pind om 1675,21 km², sidä kesken kuivma — 732,71 km², vezi i sokaz tahond — 4,50 km², meri otab 938,00 nellikkilometrad.
Tobmuz.
Uusikaarlepüün municipaline suim kogoneb 27 ezitajaspäi.
Edeližed lidnan pämehed oma Mats Brandt (kül'mku 2018 — semendku 2022), Gösta Villman (roč. "Gösta Willman", radoi vll 2002−2018).
Eläjad.
Vl 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 7 537 ristitud, vl 2000 — 7 492 ristitud, vl 2010 — 7 458 ristitud, vl 2020 — 7 473 ristitud. Municipalitetan kaikiš suremb ristitišt oli 7 768 eläjad vl 1985. Ristitišton pol' eläb lidnankundan keskuses.
Kodikel' (2016): suomen kel' — 7,1 %, ročin kel' — 86,9 %, toižed keled — 6,0 %.
Kemijärvi

Kemijärvi (mugažo suomen i ročin kelil; ) om lidn Suomenman pohjoižes. Mülüb Laplandii-agjha, sen kaikiš penemb lidnankund nelläspäi eläjiden lugun mödhe. Valdkundan kaikiš pohjoižemb lidn.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud läz 1580. vot, Halonen-kanz tegihe ezmäižikš eläjikš. Municipalitet om olmas vspäi 1957. Ühtištadihe sidä Kemijärvin küläümbrištonke da anttihe lidnan statusad vl 1973.
Kemijärvi šingotase «Seitakorv»-gidroelektrostancijal i turizmal. Järv om kezalebun keskuz kalavaroidenke. Kundan suks'kurortad oma Suomu, Luosto da toižed.
Cellülozbumagaine tegim radoi vspäi 1965 i om sauptud vl 2008. «Keitele Group» osti tegimen päšt ičezkaluištod vl 2015, se planirui avaita cellülozan, energijan da biotorhuden tegint tuhanke radsijanke i kitajižiden rahoiden ühtnendanke, no ekologine laskend ei olend sadud vn 2018 sügüz'kule.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan suves, ühtennimižen Kemijärven-vezivaradimen randal (231 km², 148 m ü.m.t., seižub Kemijogel, kudamb lankteb Botnižhe lahthe).
Matkad agjan Rovanem'-keskushesai om 79 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal, 86 km avtotel vai raudtel, se-žo lähembaine lidn. Matkad Hel'sinki-pälidnhasai om 739 km suvhe orhal, 944 km avtotedme vai raudtedme. Toine lähine lidn om Kuusamo (Pohjoižpohjanma) 115 km suvipäivnouzmha orhal vai 139 km avtotedme. «Rovanem' — Sall»-raudtekeskust läbitab lidnad.
Vn 2020 andmusiden mödhe lidnankundan pind om 3 930,91 km², sidä kesken kuiv ma — 3504,13 km², vezi da sokaz tahond ottas 426,78 km².
Tobmuz.
Kemijärvin municipaline suim kogoneb 27 ezitajaspäi.
Edeližed lidnan pämehed oma Atte Rantanen (sulaku 2015 — 2022), Tuula Kuvaja (2014 — sulaku 2015, velgusentäutai), Olli-Pekka Salminen (2011−2014).
Eläjad.
Vl 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 12 621 ristitud, vl 2000 — 10 484 ristitud, vl 2010 — 8 418 ristitud, vl 2020 — 7 212 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt oli 12 759 eläjad vl 1975 i 12 762 eläjad vl 1985. Ristituiden kaks' koumandest elädas municipalitetan keskuses.
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 98,7 %, toižed keled — 1,3 %.
Kannus

Kannus (mugažo suomen i ročin kelil) om Suomenman lidn da lidnankund valdkundan keskuzpalan päivlaskmas. Se om Keskpohjanma-agjan kahtenz' surtte lidn kahtespäi.
Istorii.
Municipalitetan aluz om pandud vl 1859. Se sai lidnan statusad vl 1986.
Kannus šingotase lihanümbriradmižel («Pouttu Oy»), iknoiden i uksiden pästandal («Eskopuu Oy»).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan pohjoižes, Lestijogen alajoksmusen molembil randoil ( 110 km pitte, lankteb Botnižhe lahthe).
Matkad agjan Kokkol-keskushesai om 39 km päivlaskmha orhal, 41 km avtol vai raudtel, Hel'sinki-pälidnhasai om 419 km suvhe orhal, 512 km avtotedme vai raudtedme. Toižed lähembaižed lidnad oma Kalajoki (Pohjoižpohjanma) 40 km pohjoižhe orhal vai 51 km avtotedme i Üliviesk (Pohjoižpohjanma) 40 km pohjoižpäivnouzmha avto- vai raudtedme. Raudtestancii radab «Kokkol — Üliviesk»-keskustal.
Vn 2020 andmusiden mödhe lidnankundan pind om 470,65 km², sidä kesken kuivma 468,33 km², vezi da sokaz tahond ottas 2,32 km².
Eläjad.
Vl 1980 kundan eläjiden lugu oli 5 348 ristitud, vl 2010 — 5 737 ristitud. Kaikiš suremb lidnankundan ristitišt oli 6 308 eläjad vl 1995. Kaks' ristitud koumespäi elädas lidnankundan keskuses.
Suomen kel' om mamankeleks eläjiden 97,9 % täht, ročin kel' — 0,4 %, toižed keled — 1,7 % (2016).
Harjavalt

Harjavalt (suom. i , suomen virkand: [ˈhɑrjɑˌʋɑltɑ]) om Suomenman lidn da lidnankund valdkundan suvipäivlaskmas. Mülüb Sadakund-agjaha, sen kaikiš penemb lidnankund seičemespäi.
Istorii.
Municipalitetan aluz om pandud vl 1869. Kätihe sidä lidnanvuiččeks () vl 1968, anttihe lidnan statusad ("kaupunki") vl 1977.
Harjavalt šingotase vas'ken fabrikal («Boliden») i nikelin rafiniruindfabrikal (vspäi 1959, «Norilsk Nickel»), meblin edheotandal (keitimpoliden täht, «Puustelli»-koncern vspäi 1920), gidroelektrostancijal (vspäi 1937) i mägisuks'kurortal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan suven keskuzpalas, 38 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kokemäenjogi läbitab lidnad.
Matkad agjan Pori-keskushesai om 27 km lodeheze orhal vai 30 km avtotedme, Hel'sinkihesai om 198 km suvipäivnouzmha orhal, 217 km avtotedme vai raudtedme. Toižed lähembaižed lidnad (avtoteidme) oma Ulvil 21 km lodeheze, Kokemägi 14 km suvipäivnouzmha i Huttinen 35 km suvipäivnouzmha.
Vn 2022 andmusiden mödhe lidnan ühthine pind — 127,74 km², sidä kesken kuivma 123,48 km², vezi da sokaz tahond ottas 4,26 km².
Tobmuz.
Harjavaltan municipaline suim kogoneb 27 ezitajaspäi.
Edeližed lidnan pämehed oma Jaana Karrimaa (2006–2017), Markku Auvinen (1997–2006).
Eläjad.
Vl 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 8 871 ristitud, vl 2000 — 7 877 ristitud, vl 2010 — 7 540 ristitud, vl 2020 — 6 929 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt oli 8 955 eläjad vl 1985. Ühesa ristitud kümnespäi elädas lidnankundan keskuses.
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 96,9 %, ročin kel' — 0,2 %, toižed keled — 2,9 %.
Haapavezi

Haapavezi (suom. i ) om Suomenman lidn valdkundan keskuzpalan päivlaskmas, Pohjoižpohjanma-agjas. Se om agjan kümnenz' lidn 11:späi eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Municipalitetan aluz om pandud vl 1866. Kätihe lidnaks () vl 1996.
Haapavezi šingotase maižanduztehnikan «Agronic Oy»-edheotandal (vspäi 1993), maidtegimel («Valio») i lämuzelektrostancijal turbhanke poltuseks («Kanteleen Voima Oy»). «Teknologiankyla Oy»-kompanii abutab biznesale, se om sätud vl 1989, konsul'tiruib i andab juridižid holitišid. Folk- i etnomuzikan jogavozne koumepäiväine festival' oleskeleb kezakun lopus vspäi 1989.
Geografijan andmused.
Lidnankund sijadase agjan suvipäivlaskmas, Haapajärven () pohjoižel randal. Pühäjogi läbitab järved (suom. "Pyhäjoki" 166 km pitte, lankteb Baltijan merhe).
Matkad agjan Oulu-keskushesai om 98 km pohjoižhe orhal vai 123 km avtotel, Hel'sinki-pälidnhasai om 442 km suvhe orhal vai 513 km avtotedme. Lähembaižed lidnad (avtoteidme) oma Haapajärvi 50 km suvhe, Nival 37 km suvipäivlaskmha, Üliviesk 40 km päivlaskmha, Oulainen 35 km päivlaskmha-lodeheze.
Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan ühthine pind om 1086,53 km², sidä kesken kuivma — 1059,59 km², vezi da sokaz tahond ottas 35,94 nellikkilometrad.
Tobmuz.
Haapavezin municipaline suim kogoneb 27 ezitajaspäi.
Edeline lidnan pämez' om Antti-Jussi Vahteala (2014—).
Eläjad.
Vl 1980 nügüdläižen lidnankundan territorijan eläjiden lugu oli 7 351 ristitud, vl 2000 — 7 983 ristitud, vl 2010 — 7 418 ristitud, vl 2020 — 6 760 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt oli 8 349 eläjad vl 1995. Koume ristitud videspäi elädas lidnankundan keskuses.
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 98,3 %, toižed keled — 1,7 %.
Profškol radab lidnas i opendab bazižid radnikoid, mugažo Rahvahaline üläškol om olmas.
Viitasaari

Viitasaari (mugažo suomen i ročin kelil) om Suomenman lidn da municipalitet valdkundan keskuzpalan suves. Mülüb Kesksuomenma-agjaha, sen kaikiš penemb lidnankund kudespäi eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Municipalitetan aluz om pandud vl 1635. Kund sai lidnan statusad vn 1996 1. vilukud.
Viitasaari šingotase il'man kondicioniruindan mašiništon tehmižel («PKA-Invest Oy»), südäičomitandan tavaroiden pästandal («Pisla Oy») i logistikan kompanijal («Kuljetus Villman Oy»). Vhesai 2014 uksiden "Fenestra"-fabrik radoi, sauptihe valdoičijan kompanijan bankrotnendan tagut.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan pohjoižpäivnouzmas, 140 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, Keitele-järven pohjoižel randal (494 km², 100 m ü.m.t.). Matkad agjan Jüväskülä-keskushesai om 93 km suvhe orhal vai 99 km avtotedme, Hel'sinki-pälidnhasai om 327 km suvhe orhal vai 369 km avtol. Lähembaižed lidnad oma Äänekoski 53 km suvhe orhal vai 58 km avtotedme i Saarijärvi 51 km suvipäivlaskmha orhal vai 72 km avtotedme.
Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan pind om 1589,12 km², sidä kesken kuiv ma — 1248,54 km², vezi da sokaz tahond ottas videndest (340,58 km², 230 järved). Kaikiš znamasižembad järved oma Keitele, Kolim () i Muuruejärvi.
Tobmuz.
Viitasaarin municipaline suim kogoneb 27 ezitajaspäi.
Edeližed lidnan pämehed oma Janne Kinnunen (kezaku 2013 — tal'vku 2022), Jouko Räsänen (radoi vll 2003–2013).
Eläjad.
Vl 1980 lidnan nügüdläižen territorijan eläjiden lugu oli 8 910 ristitud (kaikiš suremb ristitišt vspäi 1980), vl 2000 — 7 915 ristitud, vl 2010 — 7 174 ristitud, vl 2020 — 6 168 ristitud. Ristituiden koume videndest elädas lidnankundan keskuses.
Kodikelen mödhe (2016): suomen kel' — 98,8 %, ročin kel' — 0,1 %, toižed keled — 1,1 %.
Ikaalinen

Ikaalinen (mugažo suomen kelel, virkand [ˈikɑːlinen], ) om Suomenman lidn da lidnankund valdkundan suvipäivlaskmas. Se om Pirkanma-agjan kümnenz' lidnankund 12:späi eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Municipalitetan aluz om pandud vl 1641. Panihe ühtennimižen lidnanvuiččen Ikaalinen-žilon alust () vl 1858. Ühtištadihe žilod ümbärdajanke küläkundanke vl 1972. Ikaalinen sai lidnan statusad ("kaupunki") vl 1977.
Ikaalinen šingotase parketan da toižiden lavakrepindoiden tehmižel («Upofloor Oy»), vägitransmissijoiden paloiden pästandal («Katsa Oy»), metalližen lomun ümbriradmižel («Fincumet Oy»), lebuturizmal, maižandusel.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan päivlaskmas, Kürösjärven päivlaskmaižel randal (96 km², 83 m ü.m.t., , Kokemäenjogen bassein). Rahvahaline Seitseminen-puišt mülüb municipalitetan territorijha paloin.
Matkad agjan Tampereh-keskushesai om 48 km suvipäivnouzmha orhal vai 55 km avtotel, Hel'sinki-pälidnhasai — 205 km suvhe-suvipäivnouzmha orhal vai 237 km avtotedme. Toižed lähembaižed lidnad (avtol) oma Kankaanpää (Sadakund) 47 km päivlaskmha, Parkano 36 km pohjoižhe i Ülöjärvi 43 km suvipäivnouzmha.
Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan pind om 843,40 km², sidä kesken kuivma — 750,48 km², vezi i sokaz tahond ottas 92,92 nellikkilometrad.
Tobmuz.
Kaik 13 nimitadud da nomeruidud rajonad i 43 küläd mülüdas municipalitetha. Ikaalinenan municipaline suim kogoneb 27 ezitajaspäi.
Edeližed lidnan pämehed oma Kari Tolonen (sügüz'ku 2017 — 2022), Kalle Mäkelä (2013−2017), Tero Nissinen (radoi vll 2006−2012).
Eläjad.
Vl 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 8 137 ristitud, vl 2000 — 7 744 ristitud, vl 2010 — 7 428 ristitud, vl 2020 — 6 921 ristitud. Kaikiš suremb municipalitetan ristitišt oli 8 219 eläjad vl 1990. Ristituiden koume videndest elädas lidnankundan keskuses.
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 98,2 %, ročin kel' — 0,2 %, toižed keled — 1,6 %.
Kokemägi

Kokemägi ( [ˈkokeˌmæki], ) om Suomenman lidn da lidnankund valdkundan suvipäivlaskmas. Mülüb Sadakund-agjaha, sen kudenz' lidnankund seičemespäi eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Jumalanpertin tulend mainitase vspäi 1324. Municipalitetan aluz om pandud vl 1869. Ühtištadihe Kauvac-küläkundad () senke vl 1969. Kätihe municipalitetad lidnanvuiččeks ("kauppala") vl 1972, anttihe lidnan statusad ("kaupunki") vl 1977.
Kokemägi šingotase täuziden metalližtegesiden pästandal («Lehtosen Konepaja Oy»), metallan valamižel («Peiron Oy»), trahmalan tegimel («Finnamyl») kartohkaspäi i Kolsi-gidroelektrostancijal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan suvipäivnouzmas, Kokemäenjogen hural randal tobjimalaz (, ).
Matkad agjan Pori-keskushesai om 39 km lodeheze orhal, 44 km avtotedme vai raudtedme, Hel'sinki-pälidnhasai om 185 km suvipäivnouzmha orhal, 205 km avtotedme vai raudtedme. Toižed lähembaižed lidnad (avtoteidme) oma Harjavalt 14 km lodeheze, Huttinen 20 km päivnouzmha-suvipäivnouzmha i Sastamal (Pirkanma) 48 km päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha. Raudtestancii radab koumes kilometras päivlaskmha lidnan keskusespäi «Tampereh — Pori»-keskustal. Toine raudtesarak ühtenzoitab Raumanke 55 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha.
Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan pind om 531,26 km², sidä kesken kuivma — 480,41 km², vezi da sokaz tahond ottas kümnendest (50,85 km²).
Tobmuz.
Kokemägin municipaline suim kogoneb 27 ezitajaspäi.
Edeližed lidnan pämehed oma Nina Kivi (eloku 2018 — sügüz'ku 2020), Reijo Siltala (eloku 2014 — heinku 2018).
Eläjad.
Vl 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 9 869 ristitud (kaikiš suremb ristitišt vspäi 1980), vl 2000 — 8 714 ristitud, vl 2010 — 7 987 ristitud, vl 2020 — 7 108 ristitud. Koume ristitud videspäi elädas lidnankundan keskuses, sen nimituz om Tulkkil ().
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 97,2 %, ročin kel' — 0,2 %, toižed keled — 2,6 %.
Laitil

Laitil (, suomen virkand: [ˈlɑitilɑ], ) om Suomenman lidn da lidnankund Suvipäivlaskmaine Suomenma-agjas. Se om agjan kaikiš penemb lidn üks'toštkümnespäi eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Municipalitetan aluz om pandud vl 1868. Se sai lidnan statusad () vl 1986.
Laitil šingotase mašinansauvomižen tegimil: armaturan šurunke järed tegii («Naval Oy», vspäi 1975), mašiništ mecan varhapanendan täht («Laitilan Metalli Laine Oy», vspäi 1973), mašiništ pumaterialan pilindan täht («Tommi Laine Trading Oy», vspäi 1993), avtoiden palad (tulleistöklad, plastiktegesed, kurdištimed — «Metpela Oy», «Pilkington Automotive Oy», «Coreplast Laitila Oy», «Finnlamex Oy»). «Amitec Oy»-kompanii montiruib tegimid i torvveimid. «Mattiovi Oy» om honuzkeskeižiden uksiden tegii vspäi 1911. Alkogolitomiden jomiden tegim radab lidnas mugažo («Laitilan Wirvoitusjuomatehdas Oy»). «Kasitie»-bizneskeskuz abutab metallanümbriradmižen sarakon uzile edheotandoile. Kaik om läz 600 kompanijad lidnas i 400 fermad. Päine maižanduztehmine om kanamuniden pästand (valdkundan kahesandez) i aigaližiden maploduiden kazvatand, morkofkan eriližešti (valdkundan koume nelländest).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan lodehes, penen Härinänjogen hural randal.
Matkad agjan Turku-keskushesai om 57 km suvipäivnouzmha orhal vai 61 km avtol. Matkad Hel'sinki-pälidnhasai om 194 km päivnouzmha-suvipäivnouzmha orhal vai 225 km avtotedme. Toižed lähembaižed lidnad (avtotedme) oma Uusikaupunki 20 km päivlaskmha i Raum (Sadakund) 30 km lodeheze-pohjoižhe.
Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan pind — 545,33 km², sidä kesken kuivma om 531,87 km², vezi da sokaz tahond ottas 13,46 nellikkilometrad.
Tobmuz.
Lidnankundan territorii jagase 46 nimitadud kadastrižeks küläks. Laitilan municipaline suim kogoneb 31 ezitajaspäi.
Edeližed lidnan pämehed oma Johanna Luukkonen (2017−2020), Jukka Alkio (1994−2017).
Eläjad.
Vl 1980 kundan eläjiden lugu oli 8 855 ristitud, vl 2000 — 8 821 ristitud, vl 2010 — 8 440 ristitud, vl 2020 — 8 571 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt oli 9 342 eläjad vl 1990. Ristituiden seičeme kümnendest elädas lidnankundan keskuses.
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 94,8 %, ročin kel' — 0,4 %, toižed keled — 4,8 %.
Outokumpu

Outokumpu (mugažo suomen i ročin kelil) om Suomenman lidn da lidnankund valdkundan keskuzpalan suvipäivnouzmas. Se om Pohjoižkarjal-agjan kaikiš penemb lidnankund videspäi eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Municipalitetan aluz om pandud vl 1865 "Kuusjärvi"-nimitusenke. Vl 1910 löutihe vas'ken varoid, i vas'kentegim radaškanzi severziš-se voziš. Kaivuz radoi vll 1913−1989. Vl 1932 «Outokumpu»-kompanijan (nüg. terasen tegii, päfater sijadase Espoos) aluz om pandud kaivudenno, se oli valdkundaline eziauguižešti. Vspäi 1956 municipalitet nimitase nügüdläižikš. Kätihe lidnanvuiččeks () vl 1968. Kund sai lidnan statusad ("kaupunki") vl 1977.
Outokumpu šingotase industrialižel puištol (vspäi 1979, metallan da toižiden materialiden ümbriradmine mašinoil luguprogramohjandusenke) i turizmal (vanh kaivuz, londuseline i sportivine).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan päivlaskmaiženno röunanno, Viinijärven randal (135 km², 79 m ü.m.t.).
Matkad agjan Jogensu-keskushesai om 40 km päivnouzmha orhal, 47 km avtotel vai raudtel, Hel'sinki-pälidnhasai om 358 km suvipäivlaskmha orhal, 426 km avtotedme vai raudtedme. Toižed lähembaižed lidnad oma Varkaus (Pohjoižsavo) 74 km suvipäivlaskmha orhal vai 109 km avtotedme, i Kuopio (Pohjoižsavo) 71 km päivlaskmha orhal, 93 km avtotedme vai raudtedme. «Jogensu — Kuopio»-raudtekeskust läbitab Outokumpud.
Vl 2020 lidnankundan pind — 584,06 km², sidä kesken kuiv ma 445,86 km², vezi i sokaz tahond ottas ühesandest (138,20 km²).
Tobmuz.
Outokumpun municipaline suim kogoneb 27 ezitajaspäi.
Edeline lidnan pämez' om Pekka Hüvönen ("Pekka Hyvönen", 2010−2022).
Eläjad.
Vl 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 10 312 ristitud (kaikiš suremb ristitišt vspäi 1980), vl 2000 — 8 155 ristitud, vl 2010 — 7 411 ristitud, vl 2020 — 6 679 ristitud. Kaks' ristitud koumespäi elädas lidnankundan keskuses.
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 96,5 %, ročin kel' — 0,1 %, toižed keled — 3,4 %.
Oulainen

Oulainen (mugažo suomen kelel, ) om lidn da lidnankund Suomenman keskuzpalan päivlaskmas. Mülüb Pohjoižpohjanma-agjha, sen kahesanz' lidn üks'toštkümnespäi eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Municipalitetan aluz om pandud vl 1865. "Oulainen"-raudtestancii radab jogen oiktal randal vspäi 1886. Kätihe žilod lidnanvuiččeks () vl 1967, anttihe lidnan statusad ("kaupunki") vl 1977.
Oulainen šingotase radkengiden fabrikal («Sievin Jalkine», vspäi 1951), raudan metallurgijan ročin SSAB-kompanijan tegimel, kahtel sauvondkompanijal («Lehto Group» i «Rakennusliike Sorvoja Oy»), mecpilindan tegimel («Junnikkala Oy»). Oulun sättutoitud tedoiden universitet i Taukokangas-reabilitaciikeskuz oma järedad radonandajad mugažo. Jogavoččed aigtegod oma Veteranoiden mašinoiden rahvahaline jarmank () i Oulainenan muziknedalid ("Oulaisten Musiikkiviikot").
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan suvipäivlaskmas, Pühäjogen molembil randoil ( 166 km pitte, lankteb Botnižhe lahthe).
Matkad agjan Oulu-keskushesai om 89 km pohjoižhe-pohjoižpäivnouzmha orhal, 101 km avtol vai raudtel, Hel'sinki-pälidnhasai — 456 km suvhe orhal, 535 km avtotedme vai raudtel. Lähembaižed lidnad (avtoteidme) oma Haapavezi 35 km päivnouzmha-suvipäivnouzmha, Üliviesk 35 km suvipäivlaskmha, Kalajogi 46 km päivlaskmha, Raahe 66 km pohjoižhe. Raudtestancii om saudud «Üliviesk — Oulu»-keskustal.
Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan pind om 597,54 nellikkilometrad, sidä kesken kuiv ma — 587,84 km², vezi i sokaz tahond ottas 9,70 km².
Tobmuz.
Kaik kuz' küläd alištudas lidnan tobmudele keskuzrajoniden ližaks: Kilpua, Lehtopää, Matkaniv (), Petäjäskoski, Piipsjärvi, Honkarand ("Honkaranta"). Oulainenan municipaline suim kogoneb 27 ezitajaspäi.
Edeližed lidnan pämehed oma Hannu Kaartinen (kül'mku 2017—), Esa Sippola (radoi vll 2004−2017).
Eläjad.
Vl 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 7 885 ristitud, vl 2000 — 8 203 ristitud, vl 2010 — 7 889 ristitud, vl 2020 — 7 268 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt oli 8 444 eläjad vl 1995. Koume eläjad nelläspäi elädas lidnankundan keskuses.
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 98,8 %, ročin kel' — 0,2 %, toižed keled — 1,0 %.
Kristiinankaupunki

Kristiinankaupunki (mugažo suomen kelel, suomen virkand: [ˈkristiːnɑŋˌkɑu̯puŋki], [krɪsˈtîːnɛˌstɑːd], sijaline ročin virkand: [krisˈtiːneˌstɑːd]) om Suomenman lidn da lidnankund valdkundan suvipäivlaskmas. Se om Pohjanma-agjan videnz' lidnankund kudespäi eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Külä sai lidnan oiktusid vl 1649, nimitihe Ročinman Kristina-kunigaznaižen (eli vll 1626–1689) mödhe. Mülütihe koumed küläkundad Kristiinankaupunkihe vl 1973: Lapväärtti, Siipüü () i Tiukk ("Tiukka").
Kristiinankaupunki šingotase tegimištoližen mašiništon pästandal, kartohkan kazvatandal (27 km² vl 2009) i čipsoiden tehmižel sišpäi, mugažo turizmal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan suves, Botnižen lahten merikaran randoil.
Matkad agjan Vas-keskushesai om 92 km pohjoižhe orhal vai 101 km avtol, Hel'sinki-pälidnhasai om 302 km suvipäivnouzmha orhal vai 344 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Kaskinen 15 km lodeheze orhal vai 30 km avtotedme, i Närpes 22 km pohjoižhe orhal vai 31 km avtol.
Lidnankundan pind om 1679,19 km² (2022), sidä kesken kuivma — 683,25 km², vezi i sokaz tahond ottas 14,47 km², meri om 981,45 km².
Tobmuz.
Kristiinankaupunkin municipaline suim kogoneb 27 ezitajaspäi.
Riitta El-Nemr radoi edeližen lidnanpämehen (2005−2018).
Eläjad.
Vl 1980 lidnan eläjiden lugu oli 9 043 ristitud, vl 2000 — 8 084 ristitud, vl 2010 — 7 157 ristitud, vl 2020 — 6 504 ristitud. Municipalitetan kaikiš suremb ristitišt oli 9 081 eläjad vl 1985. Kaks' ristitud koumespäi elädas lidnankundan keskuses.
Kodikel' (2016): suomen kel' — 40,9 %, ročin kel' — 55,1 %, toižed keled — 4,0 %.
Ähtäri

Ähtäri (mugažo suomen kelel, erasti "Ätsäri"; ) om Suomenman lidn da lidnankund valdkundan keskuzpalan suvipäivlaskmas. Se om Suvipohjanma-agjan kaikiš penemb lidn da municipalitet kahesaspäi eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Municipalitetan aluz om pandud vl 1867. Raudte tuli Ähtärihe 1880-nzil vozil. Se sai lidnan statusad vl 1986.
Ähtäri šingotase metalližiden mülüiden pästandal tegimišton täht («Tankki Oy»), venehiden tehmižel («Inhan tehtaat Oy Ab», «Terhitec Oy»), armiruidud plastikuksiden «Muovilami Oy»-edheotandal i asfal'tkrepindoiden «Katutekno Oy»-kompanijal. Zoopark, astronomine observatorii i «Mesikämmen»-adivpert' ratas lidnas mugažo.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan suvipäivnouzmaižes čogas, keskuzfartalad oma Ouluvezi-järven pohjoižrandoil ( 4 km² pindal, 140 m ü.m.t.). Ähtärinjärv (suom. "Ähtärinjärvi" 45 km² pindal, 153 m ü.m.t.) om pohjoižpoles, zavodiše vides kilometras pohjoižpäivnouzmha lidnankundan keskusespäi.
Matkad lidnaspäi agjan Seinjogi-keskushesai om 68 km päivlaskmha-lodeheze orhal, 84 km avtol vai raudtel, Hel'sinki-pälidnhasai — 269 km suvhe orhal, 326 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad (avtoteidme) oma Virrat (Pirkanma) 41 km suvhe-suvipäivlaskmha i Alavus 30 km päivlaskmha. Raudtestancii radab «Seinjogi — Haapamäki»-keskustal.
Vn 2022 andmusiden mödhe lidnan ühthine pind om 910,87 km², sidä kesken kuivma — 805,82 km², vezi da sokaz tahond ottas 105,05 nellikkilometrad (kuz' järved).
Tobmuz.
Kaik kümne keskusen rajonad i 17 küläd mülüdas lidnankundha. Ähtärin municipaline suim kogoneb 27 ezitajaspäi.
Edeline lidnan pämez' om Jarmo Pienimäki (keväz'ku 2012 — 2024).
Eläjad.
Vl 1980 kundan eläjiden lugu oli 7 458 ristitud, vl 2000 — 7 215 ristitud, vl 2010 — 6 482 ristitud, vl 2020 — 5 608 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt oli 8 507 eläjad vl 1950 i 7 826 eläjad vl 1985. Kaks' ristitud koumespäi elädas lidnankundan keskuses.
Kodikelen mödhe (2016): suomen kel' — 98,9 %, ročin kel' — 0,1 %, toižed keled — 1,0 %.
Suonenjogi

Suonenjogi (suom. i , suomen virkand: [ˈsuo̯nenjoki]) om Suomenman lidn da lidnankund valdkundan suvipalan keskuses. Se om Pohjoižsavo-agjan kaikiš penemb lidnankund videspäi eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Municipalitetan aluz om pandud vl 1865. Raudte läbiti kundan keskust vl 1889. Kätihe lidnanvuiččeks () vl 1967, anttihe lidnan statusad ("kaupunki") vl 1977.
Suonenjogi šingotase temašiništon pästandal («Arctic Machine»), kleidüd brusan tegimel («Finland Laminated Timber»), mecpilindan tegimel («Iisveden Metsä Oy»), sömtegimištol (maidtegim i keitišen tegim). Sadmanzikaižen avar kazvatand mäneb 1940-nziš vozišpäi, äi ristitud ajeltas poimdä sidä kezal kaikes valdkundaspäi i verhiš maišpäi. Suomenman mectedoinstitutan alajaguz i koume muzejad ratas kundas mugažo.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan suviröunanno, Suontienselkä–Paasvezi-järven randišton lodehližes čogas ( 58 km² pindanke, 99 m ü.m.t.).
Matkad agjan Kuopio-keskushesai om 41 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 52 km avtol vai raudtel, Hel'sinki-pälidnhasai om 297 km suvhe-suvipäivlaskmha orhal, 334 km avtotedme vai raudtedme. Toižed lähembaižed lidnad oma Varghuz 52 km suvipäivnouzmha orhal vai 66 km avtotedme, Pieksämägi (Suvisavo) 37 km suvhe orhal, 42 km avtotedme vai raudtedme, i Jüväskülä (Kesksuomenma) 83 km suvipäivlaskmha orhal vai 97 km avtol. Suonenjogin raudtestancii radab «Iisalmi — Kouvol»-keskustal.
Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan pind om 862,34 km², sidä kesken kuivma — 713,56 nellikkilometrad, vezi i sokaz tahond ottas 148,78 km².
Tobmuz.
Kaik 16 kundan keskusen rajonad i 31 küläd alištudas lidnan tobmudele. Suonenjogin municipaline suim kogoneb 27 ezitajaspäi, heišpäi 12 valičesoiš lidnan keskusespäi.
Olavi Ruotsalainen radoi edeližen lidnanpämehen vn 2013 sügüz'kuhusai, hän om Suonenjogin kundan suiman ezimeheks vn 2017 heinkuspäi.
Eläjad.
Vl 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 9 110 ristitud (kaikiš suremb ristitišt vspäi 1980), vl 2000 — 8 048 ristitud, vl 2010 — 7 598 ristitud, vl 2020 — 7 060 ristitud. Koume ristitud nelläspäi elädas lidnankundan keskuses.
Vn 2016 andmusiden mödhe suomen kel' om mamankeleks 97,7 % täht lidnalaižišpäi, toižed keled — 2,3 %.
Kaskinen

Kaskinen (mugažo suomen kelel, virktas [ˈkɑskinen], ) om Suomenman lidn, lidnankund da meriport valdkundan suvipäivlaskmas. Se om valdkundan i Pohjanma-agjan kaikiš penemb lidnankund eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Ročinman Gustav III-kunigaz pani lidnan alust Kaskinen-sarehe vl 1785. Se om jäl'gmäine pandud Suomenmaha lidn Ročinman ohjastusen aigan. Lidnan suim pučihe ühtištusespäi Närpes-lidnanke vn 2019 kül'mkus ühesal änel kahesad vaste.
Kaskinen šingotase kalan edheotandoil («Oy Sonnfish Ab», «Kuivaniemen Kala Oy») i meriportal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan suvipäivlaskmas, Botnižen lahten merikaran saril i kontinental.
Matkad agjan Vas-keskushesai om 82 km pohjoižhe orhal vai 94 km avtol, Hel'sinki-pälidnhasai om 317 km suvipäivnouzmha orhal vai 364 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Kristiinankaupunki 15 km suvipäivnouzmha orhal vai 30 km avtotedme, i Närpes 15 km pohjoižhe-pohjoižpäivnouzmha avtol vai raudtel. Raudte ühtenzoitab Seinjogi-lidnanke.
Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan pind om 175,36 km², sidä kesken kuivma — 10,63 km², vezi i sokaz tahond ottas 0,15 km², meri om 164,58 km².
Tobmuz.
Kaskinenan municipaline suim kogoneb 17 ezitajaspäi.
Edeližed lidnan pämehed oma Minna Nikander (radoi vn 2017 tal'vkuspäi), Marlene Svens (radoi vn 2017 sügüz'kuhusai).
Eläjad.
Vl 1980 lidnan eläjiden lugu oli 1 914 ristitud (kaikiš suremb ristitišt vspäi 1980), vl 2000 — 1 564 ristitud, vl 2010 — 1 429 ristitud, vl 2020 — 1 250 ristitud. Läz kaik ristitud (99,3 %) elädas lidnankundan keskuses.
Kodikelen mödhe (2016): suomen kel' — 64,1 %, ročin kel' — 29,2 %, toižed keled — 6,7 %.
Parkano

Parkano (mugažo suomen i ročin kelil) om Suomenman lidn da lidnankund valdkundan suvipäivlaskmas. Se om Pirkanma-agjan kaikiš penemb lidnankund kaks'toštkümnespäi eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Municipalitetan aluz om pandud vl 1867. «Pori — Haapamäki»-raudtekeskust läbiti sidä i radaškanzi vl 1938. «Tampereh — Seinjogi»-raudtekeskust om saudud vl 1971, sen jäl'ghe Parkano tegihe raudtesol'meks. Kätihe kundad lidnanvuiččeks () vl 1972. Parkano sai lidnan statusad ("kaupunki") vl 1977.
Parkano šingotase metallan eksportan kompanijoil («Kopar Oy», «FennoSteel Oy»), mecan ümbriradmižel («Aureskosken Jalostetehdas Oy Tammisto Yhtiöt»), elektromontažan «Sähkösuomilammi Oy»-edheotandal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan lodehes, om ümbärtud penil järvil. Znamasine Parkanonjärv zavodiše lidnan suves ( 4,7 km² pindanke, 90 m ü.m.t.).
Matkad agjan Tampereh-keskushesai om 69 km suvipäivnouzmha orhal, 86 km avtotel vai raudtel, Hel'sinki-pälidnhasai — 229 km suvipäivnouzmha orhal, 266 km avtotedme vai raudtedme. Toižed lähembaižed lidnad (avtol) oma Kankaanpää (Sadakund) 45 km suvipäivlaskmha i Ikaalinen 36 km suvhe.
Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan pind om 909,57 km², sidä kesken kuivma — 853,19 km², vezi i sokaz tahond ottas 56,38 nellikkilometrad.
Tobmuz.
Kaik ühesa nimitadud da nomeruidud rajonad i 17 küläd mülüdas municipalitetha. Parkanon municipaline suim kogoneb 31 ezitajaspäi.
Edeližed lidnan pämehed oma Jari Heiniluoma (viluku 2013 — 2022), Jarkko Malmberg (radoi vll 2006−2012).
Eläjad.
Vl 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 8 779 ristitud (kaikiš suremb ristitišt vspäi 1980), vl 2000 — 7 807 ristitud, vl 2010 — 6 978 ristitud, vl 2020 — 6 400 ristitud. Kaks' ristitud koumespäi elädas lidnankundan keskuzpalas.
Kodikelen mödhe (2016): suomen kel' — 98,0 %, ročin kel' — 0,1 %, toižed keled — 1,9 %.
Pühäjärvi (lidn)

Pühäjärvi (suom. i ) om Suomenman lidn da municipalitet valdkundan keskuzpalan suvipäivlaskmas, Pohjoižpohjanma-agjas. Se om agjan kaikiš penemb lidn 11:späi eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Municipalitetan aluz om pandud vl 1866, nimitihe järven mödhe Pühäjärvi Ol () vhesai 1968 erištamha kahtes toižes Suomenman kundaspäi pojavanke nimenke, sid' Pühäjärvi muite. Kätihe lidnaks ("kaupunki") vl 1993, vll 1993−1995 sen nimi oli Pühäsalmi.
Pühäjärvi šingotase cinkan i vas'ken samižel (vspäi 1962) da küllästamižel kanadižen «First Quantum Minerals»-kompanijan abul. Kaivuden varad oma läz lopnuded, uziden ecind oli satusetoman, küllästamižfabrik linneb rata vhesai 2025 vai sen hätkemba.
Geografijan andmused.
Lidnankund sijadase agjan suvižes čogas, 147 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, Pühäjärven pohjoižel randal ( 122 km² pindanke, 139..140 m ü.m.t.).
Matkad agjan Oulu-keskushesai om 150 km pohjoižhe orhal, 163 km avtotel vai raudtel, Hel'sinki-pälidnhasai om 395 km suvhe orhal, 448 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad (avtoteidme) oma Haapajärvi 37 km päivlaskmha, Kiuruvezi (Pohjoižsavo) 34 km päivnouzmha i Iisalmi (Pohjoižsavo) 68 km päivnouzmha. «Üliviesk — Iisalmi»-raudtekeskust läbitab lidnad. Lendimpöud om saudud.
Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan ühthine pind om 1459,00 km², sidä kesken kuivma — 1310,31 km², vezi da sokaz tahond ottas kümnendest (148,69 nellikkilometrad).
Tobmuz.
Kaik om 23 küläd kundas. Pühäjärvin municipaline suim kogoneb 27 ezitajaspäi.
Edeližed lidnan pämehed oma Tita Rinnevaara (2010−2011) i hänen Veikko Tikkanen-velgusentäutai (2012−2016).
Eläjad.
Vl 1980 municipalitetan eläjiden lugu oli 7 992 ristitud, vl 2000 — 6 734 ristitud, vl 2010 — 5 946 ristitud, vl 2020 — 5 107 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt oli 7 994 eläjad vl 1985. Koume ristitud videspäi elädas lidnankundan kahtes keskuses: Pühäsalmi (päkeskuz) i Ruotanen.
Kodikelen mödhe (2016): suomen kel' — 98,7 %, ročin kel' — 0,2 %, toižed keled — 1,1 %.
Huttinen

Huttinen (, , ročin vahtunu "Hvittis") om Suomenman lidn da municipalitet valdkundan suvipäivlaskmas. Mülüb Sadakund-agjaha, sen videnz' lidnankund seičemespäi eläjiden lugun mödhe.
Istorii.
Eländpunkt mainitase kirjutadud purtkiš vspäi 1366. Municipalitetan aluz om pandud vl 1865. Kätihe municipalitetad lidnanvuiččeks () vl 1972, anttihe lidnan statusad ("kaupunki") vl 1977. Ühtištadihe Vampul-küläkundad () senke vl 2009.
Huttinen šingotase «Saarioinen»-sömkombinatal i Jokisivun kaivudel (kuldan samine). Päivlaskmaižen Suomenman kolledž () radab vspäi 1892, se om valdkundan kaikiš amuižemb suomenkel'ne opendusen aluzkund.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase agjan suvipäivnouzmaižes čogas, Loimijogen oiktal randal tobjimalaz ( 114 km pitte) läz sen lanktendanno Kokemäenjogehe huralpäi.
Matkad agjan Pori-keskushesai om 59 km lodeheze orhal vai 64 km avtotedme, Hel'sinki-pälidnhasai om 166 km suvipäivnouzmha orhal vai 180 km avtotedme. Toižed lähembaižed lidnad (avtoteidme) oma Kokemägi 20 km päivlaskmha-lodeheze i Sastamal (Pirkanma) 25 km pohjoižpäivnouzmha.
Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan pind om 539,55 km², sidä kesken kuivma — 532,61 km², vezi da sokaz tahond ottas kümnendest (6,94 km²).
Tobmuz.
Kaik läz 60 küläd alištudas municipalitetan tobmudele. Huttinenan municipaline suim kogoneb 35 ezitajaspäi.
Edeline lidnan pämez' om Jürki Peltomaa ("Jyrki Peltomaa", 1999 — eloku 2022).
Eläjad.
Vl 1980 nügüdläižen lidnankundan territorijan eläjiden lugu oli 11 650 ristitud (kaikiš suremb ristitišt vspäi 1980), vl 2000 — 10 983 ristitud, vl 2010 — 10 663 ristitud, vl 2020 — 10 051 ristitud. Seičeme ristitud kümnespäi elädas lidnankundan keskuses, sen nimituz om Lauttakülä ().
Kodikelen mödhe (2016): suomen kel' — 96,5 %, ročin kel' — 0,1 %, toižed keled — 3,4 %.