Moldov

Moldov vai Moldavii ( [molˈdova]), täuz' oficialine nimituz — Moldovan Tazovaldkund (), om mererandatoi valdkund Suvipäivnouzmpol'žes Evropas. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Kišinöv.
Istorii.
Vozil 1924−1991 Moldov oli NSTÜ:n palaks: vll 1924−1940 kuti Ukrainan avtonomii, vozil 1940−1991 — NSTÜ:n tazovaldkundaks.
Vn 1991 27. päiväl elokud Moldov tedištoiti ripmatomudes Nevondkundaližes Ühtištusespäi. Hätken aigan romanijan kelen moldovan etnolekt oli valdkundan oficialižeks, no vspäi 2023 romanijan kelen literaturine norm ottase Moldovan üks'jäižeks oficialižeks kirjkeleks.
Moldovan ezmäine Konstitucii () oli olmas vspäi 1978. Valdkundan kahtenz' lugul Konstitucii om vahvištadud parlamental vn 1994 29. päiväl heinkud da tuli väghe sen-žo voden 27. päiväl elokud. Nügüd' se om väges möhembaižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused.
Moldov om mavaldkundröunoiš Romanijanke päivlaskmas (röunan piduz — 450 km), Ukrainanke pohjoižes, päivnouzmas da suves (940 km). Ühthine röunoiden piduz — 1390 km. Moldov om mererandatoi valdkund, no man suves Mustmeren randpol' sijadase ani läz.
Valdkund levigandeb kukhikahal tazangištol. Moldovan kaikiš korktemb čokkoim om Balanešti-mägi, 429 m kortte valdmeren pindan päl. Valdkundan znamasižed joged oma Dnestr i Prut. Kaik joged jokstas Mustmerhe. Dunai-jogen randan 200-metrine pala om Moldovan kaikiš suvembaks čokkoimeks.
Klimat om ven kontinentaline, pehmdanke tal'venke, keza oleskeleb pit'kan päipaštokahan. Vilukun keskmäine lämuz om −4 C°, heinkun +21 C°. Paneb sadegid 380..550 mm vodes, läz tazomäras kuidme.
Londuseližed pävarad oma bur hil', fosforitad; toižed varad — mouckivi, sauvondgips, mustma.
Politine sistem.
Moldov om unitarine parlamentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident (). Vspäi 2016 kaik rahvaz valičeb händast nelläks vodeks, enamba kaht strokud jäl'geten ei sa. Ende parlamentan ühtnijad valičiba prezidentad vozil 2001−2012. Prezident paneb päministrad () radnikusele parlamentan hökkähtusenke.
Parlament () om üks'kodine 101 ühtnijanke. Kaik rahvaz valičeb heid nelläks vodeks.
Parlamentan ühtnijoiden edestrokuižed valičendad oliba vn 2021 11. päiväl heinkud. Prezidentan järgvaličendad oliba kaks'turaižed vl 2020 (1. i 15. kül'mku), Maja Sandu sai vägestust ezmäižes (36,16 %) i kahtendes turas (57,72 %) da radab prezidentan radnikusel ezmäižen strokun vn 2020 tal'vkun 24. päiväspäi. Vn 2023 uhokun 16. päiväspäi Dorin Rečan radab päministran. Edeline päministr om Natal'ja Gavrilica (eloku 2021 — uhoku 2023).
Administrativiž-territorialine jagand.
   "Kacu kirjutuz: Moldovan administrativiž-territorialine jagand."
Moldov jagase koumekümneks kahteks rajonaks (), videks municipijaks (koume sured lidnad, üks' avtonomijan pälidn da üks' territorijan pälidn), üks' avtonomii (Gagauzii man suves) da Dnestran huran randišton administrativiž-territorialižikš ühtnikoikš eriliženke oiktuzliženke statusanke (Dnestranrandal om ičeze administrativine jagand). Edemba rajonad alajagasoiš 61 lidnaks da 916 küläkundaks. Kaik 32 lidnad-rezidencijad oma rajoniden keskusikš. Kišinöv-municipii jagase videks sektoraks (Kišinöv-lidn), kudeks lidnaks da 12 kommunaks. Toižed municipijad alajagasoiš kommunikš-kundoikš.
Tundištamatoi Dnestranrandan Moldovan Tazovaldkund-valdkund kontroliruib Dnestran huran randan ühtnikoiden tobmad palad da Benderi-lidn oiktal randal, ned oma hoik jono pidust' Ukrainan röunad. Dnestranrand alištub keskuzohjastusele vaiše paloin.
Eläjad.
Moldovas elädas moldovalaižed. Vl 2014 valdkundan eläjiden lugu oli 3,557,600 ristitud. Kaikiš suremb valdkundan ristitišt oli 4,366,300 eläjad vl 1991. Ristitišton läz nelländest (600..1000 tuhad valdkundan rahvahanikoid) ratas verhiš maiš.
Rahvahad (2014): [[moldovalaižed]] — 75,1 %, [[romanijalaižed]] — 7,0 %, [[ukrainalaižed]] — 6,6 %, [[gagauzalaižed]] — 4,6 %, [[venänikad]] — 4,1 %, [[bolgarijalaižed]] — 1,9 %, toižed rahvahad — 0,7 %.
Mamankelen mödhe (2014): [[moldovan etnolekt]]/[[romanijan kel']] — 80,2 % (moldovan etnolekt 56,7 %, romanijan kel' 23,5 %), [[venäkel']] — 9,7 %, [[gagauzijan kel']] — 4,2 %, [[ukrainan kel']] — 3,9 %, [[bolgarijan kel']] — 1,5 %, [[čiganan kel']] — 0,3 %, toižed keled — 0,2 %.
Uskondan mödhe (2014): [[ortodoksine hristanuskond|ortodoksižen jumalankodikundan]] uskojad — 90,1 % (93 % vl 2004), toižed [[hristanuskond|hristanuskojad]] — 2,6 %, toižed uskojad — 0,1 %, [[agnosticizm|agnostikad]] — 7,2 %.
Toižed järedad lidnad (enamba 45 tuh. ristituid vl 2014, surembaspäi penembha): [[Bel'ci]], [[Tiraspol']], [[Benderi]], [[Ribnic]]. Kaik om 66 lidnad da 1615 küläd valdkundas. Lidnalaižiden pala om 42,8 % (2020).
Ižanduz.
Moldov om šingotai agrariž-industrialine valdkund, rippub irdpol'žes torguindaspäi lujas märas. Se om Evropan kaikiš gollembiš valdkundoišpäi. Vl 2022 valdkundan nominaline [[kogosüdäiprodukt]] oli US$12,4 mlrd ekvivalentas (tazostadud ostmižmahtusen mödhe US$36,8 mlrd), ühtele hengele US$4,791 (US$14,257). Ižandusen hüvä olend rippub eksportaspäi i radnikoiden rahatulendoišpäi verhiš maiš, emigracii niihe om znamasine. Industrijan päsarakod oma sömtegimišt, maižanduzmašiništon, elektronikan (vilugoitimed, pezendladimed) i avtoinstrumentan pästand, kengiden da tekstilin tehmine, turizm. Finansine voz' zavodiše 1. vilukud.
Sättujad arvoimižed maižandusen täht i mineraližiden varoiden mairiž märhapandas ekonomikan strukturan toižendad (2021): maižanduz 21,8 %, tegimišt 17,6 %, holitišiden sfer 60,6 %. Radajiden järgenduz sektoroidme (vn 2022 andmused): maižanduz 22,9 %, tegimišt 22,0 %, holitišiden sfer 55,1 %.
Vl 2014 Moldovan päeksport oli [[söndtavarad]] — 26 % (sidä kesken [[jom]]ad da [[südäivezi|südäiveded]]), [[sobad]] — 22 %, [[mašiništ]] — 14 %, [[vin]] da [[tabak]] — 9 %, himine produkcii — 7 %, [[kangaz|kanghad]] — 7 %; toine eksport oli [[pühävoi]] da toižed [[razv]]ad — 3 %. Importan tavarad (2020) oma likkuimed (avtod, vagonad, traktorad), ümbriratud kivivoi, himižed produktad i maižanduzhimii, zelläd, elektrotehnine mašiništ, kompjuterad, optižed, foto- i kinematografižed ladimed. Vll 2021−2023 import ületi eksportad kahthe kerdha. Vl 2014 [[Romanii]], [[Venäma]], [[Italii]], [[Ukrain]] da [[Saksanma]] oliba pätorguindpartnörikš. Vl 2023 irdpol'žen torguindan päižed partnörad oliba [[Romanii]] (Moldovan eksportan 35,1 % i importan 15,0 %), [[Ukrain]] (Moldovan eksportan 14,7 % i importan 12,4 %), [[Saksanma]] (eksportan 5,5 % i importan 7,1 %), [[Turkanma]] (eksportan 3,5 % i importan 8,5 %), [[Italii]] (eksportan 6,4 % i importan 5,4 %), [[Kitai]] (importan 11,7 %), [[Venäma]] (eksportan 3,6 % i importan 3,7 %), [[Pol'šanma]] (eksportan 3,3 % i importan 3,7 %), [[Čehanma]] (Moldovan eksportan 4,0 %).
Irdkosketused.
[[Kategorii:Moldov| ]]