Kolumbus (Ogajo)

Kolumbus ( [kəˈlʌmbəs]) om lidn AÜV:oiden päivnouzmas. Se om Ogajo-štatan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn, 14nz' surtte valdkundas eläjiden lugun mödhe. Lidn om Franklin-ümbrikon administrativižeks keskuseks mugažo.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1812 kut štatan uz' administrativine pälidn sen keskuzpalas. Kolumbus sai lidnan (angl. "city") statusad vl 1836. Om nimitadud Hristofor Kolumb-merimatkadajan kanzannimen latinižen versijan mödhe. Vodele 1857 saudihe štatan Kapitolijad. Lidn eli läbi znamasižes sur'vedes vn 1913 keväz'kus.
Kolumbus šingotase aviasauvomižel, elektronikan i energetižen mašiništon tehmižel (American Electric Power-korporacijan päfater), sömtegimištol, tekstiližel sarakol (Limited Brands-kompanii), bankoil i varmitusen kompanijoil (Nationwide Mutual Insurance Company), mugažo pästtas terasen toižendoid i produkcijad armijan täht. Toižiden järedoiden kompanijoiden päfaterad oma saudud lidnas vai läz sidä: Momentive Specialty Chemicals (plastikad), Big Lots (torguind), Cardinal Health (zelläd).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase štatan keskuzpalas, Sajoto-jogen randoil ( 372 km pitte, Ogajon oiged ližajogi), 241 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Olentangi-jogi (angl. "Olentangy River" 156 km pitte) lankteb Sajotho huralpäi lidnan keskuses. Kolumbusan ühthine pind om 586 km², sidä kesken kuivma 570,82 km², vezi 15,18 km².
Klimat om ven kontinentaline subtropižen röunal. Keza om päivoikaz, tal'vaig om pil'vekaz. Voden keskmäine lämuz om +11,9 C°, kezakun-elokun +22,2..+24,1 C°, tal'vkun-uhokun −1,3..+1,4 C°. Ekstremumad oma −30 C° (viluku) i +41 C° (heinku). Kezaaigan minimum om +2 C°, tal'vaigan maksimum om +26 C°. Ei voi panda halad kezakus-elokus vaiše. Paneb sadegid 1056 mm vodes, enamba keväz'kus-elokus (92..119 mm kus), vähemba uhokus (61 mm). Paneb lunt 72 sm tal'ven 28 päiväs, enamba vilukus i uhokus, sen aigan lumikatken korktuz sase 10..11 santimetrhasai. Keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 63..74 % röunoiš voden aigan.
Tobmuz.
Lidn jagase ühesaks nomeruidud valičendümbrikoks ("District 1..9"). Lidnan nevondkund ("Columbus City Council") kogoneb ühesas ühtnijaspäi, valičendümbrikoiden lugun mödhe. Nevondkundan viž ühtnijad valičesoiš nelläks vodeks, nell' — kahteks vodeks.
Kolumbusan radonoigendajan tobmuden pämez' om mer (). Valitas händast nelläks vodeks, strokuiden lugu ei ole röunatud. Edeline mer om Maikl Koleman ("Michael B. Coleman", viluku 2000 — tal'vku 2015).
Eläjad.
Vn 2010 AÜV:oiden rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 787 033 ristitud, vn 2020 — 905 748 ristitud. Kaik 892 533 ristitud elihe lidnas 577,85 km² pindal vl 2018. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Läz 2,1 mln ristituid oli kaikes lidnaglomeracijas vl 2020, se om kahtenz' surtte Ogajos i 32. surtte AÜV:oiš.
Augotižlibundan mödhe (lidnan eläjad vl 2020): evropalaižed — 51,97 % (ispanijalaižita), afroamerikalaižed — 28,32 %, latinamerikalaižed i ispanijalaižed — 7,75 %, azijalaižed — 6,18 %, valdmerimalaižed — 0,04 %, indejalaižed — 0,18 %, segoitadud augotižlibundanke — 4,98 %, toiženke augotižlibundanke — 0,59 %.
Transport.
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas, mugažo velosipediden i elektroskuteriden kortoman kompanijad. Passažirine raudtelikund tuli lophu vl 1977.
Rahvahidenkeskeine civiline "Džon Glenn Kolumbus"-lendimport ("CMH / KCMH", 8,6 mln passažiroid vl 2019) sijadase kümnes kilometras päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha lidnan azjaližes keskusespäi. Tehtas passažirreisid AÜV:oiden äjihe järedoihe lidnoihe i Torontoho, om sezonreisid Kankunha (Meksik). Jügureisid oma irregulärižed. Toine rahvahidenkeskeine soda- da civiline "Rikenbaker"-lendimport ("LCK / KLCK", ) om saudud 16 km suvhe lidnan keskusespäi, holitab jügureisid Evrazijan maihe i radab armijan täht, lidnan varalendimport.