tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Fotosintez

Fotosintez (amuižgrekan kelen sanoišpäi: φῶς "fōs" — «vauktuz» i σύνθεσις "sintesis" — «ühtištoituz», «sintez») om kaikiš massižemb biohimine process Man pindal, sen aigan päivänvauktusen energii kändase organižsubstancijoiden himižen sidon energijaks. Vaiše fotoavtotrofad voidas ühtneda processas, pigment fotosintezan täht om heil: kazmusiden hlorofill, bakterijiden bakteriohlorofill da bakteriorodopsin.
Process.
Processan järgeline formul: 6CO2 + 6H2O --päivänvauktuz--&gt; C6H12O6 + 6O2. Reakcii voib manda tagazepäi cellülozan olemiženke.
Fotosintez voib tehtas toižikš-ki: hlorofillata, hil'muiktuzgazan ühtnendata, hapanikan sündundata.
Sijaduz.
Kazmusiden fotosintez tegese hloroplastoiš, ned oma plastidad-klassan pol'avtonomižed kaks'membranižed organellad. Fotosintezan päsijaduz om lehtez, se mäneb seikhiš i ploduiš mugažo. Lehtesen lapak form i sen käraudusen voimuz lasktas otta kävutamižhe enamba vauktusen energijad. Tarbhaine fotosintezan i turgoran täht vezi sase lehtesidennoks jur'sistemaspäi ksilem-kudehedme.
Intensivižen fotosintezan aigan hil'vezikoiden üläverd polimeruzuiše i formiruib trahmalan jüvid hloroplastoiš. Gazoiden vajehtuz (hil'muiktuzgazan tulend i hapanikan eritand) mäneb diffuzijal lehtesen suhuziden kal't.
Znamoičend.
Fotosintezan reakcijad oma kaiken eläban energetine aluz Mas. Läz koumed milliardad vozid tagaz hapanikan erigoitmižen vedespäi mehanizm sündui i tegi Päiväšt energetižeks purtkeks biosferan täht. Hapanikan enambuz atmosferas sündui fotosintezaspäi. Samaldused sädiba hapanikaspäi ozonšoiduid, i voimuz linni elänzoitta kuivid maid, elo leviganzi niidme vedespäi.
Ühtes vodes vihandad šoll'od eritadas hapanikan 3,6×1011 tonnad Man atmosferha, se otab kaiken fotosintezan processan ühesa kümnendest. Fotosintezan abul Man kazmusišt ümbriradab päiväižen energijad, i vl 2015 kaik elektrostancijad tegiba vaiše koume procentad sen processan vägevudespäi.
Järgeline fotosintez om hil'nikan tulendan biocepiižihe päine te.
Aleksandr Makedonijalaine

Aleksandr Makedonijalaine vai Aleksandr III Sur' ( «Aleksandros ho Megas», ; sünd. 20 (21). heinku vai 6..10. reduku 356 edel m.e., Pell, Amuine Makedonii — kol. 10. kezaku 323 e.m.e., Vavilon) oli tetab Makedonijan car' vspäi 336 edel m.e. ičeze surmhasai.
Sodamatkad.
Kaks'kümnevozne mez' sai tobmut Filipp II-tatan pölištusen jäl'ghe. Kahtes vodes sodapämez' kaiči Makedonijan pohjoižröunoid, tegi Grekanman alištusen täudeks (vagesti Fivid) i sädi ühthižen grekižen armijan. Vozil 334−327 Aleksandr armijanke ališti Persijan imperijad da sen rippujid valdkundoid Keskuzazijas. Vl 327 oti Roksanad naižeks.
Vozil 326−325 napri vägestada Pendžab, no sodaväged oliba väzunuded. Aleksandr armijanke pörduiba Persijan keskuzrajonihe, Suzid-lidnha, i saiba lebud. Sen aigan Aleksandr tegi toštsajan, oti Statira- i Parisat-persijalaižid akoideks. Sodapämez' koli Vavilonas varastamatomas säruläžundaspäi severziš päiviš, hot' lebun jäl'ghe tahtoi-ki vägestada Arabijan pol'saren heimoid da Karfagenan randištod Pohjoižafrikas.
Elon znamoičend.
Aleksandr Makedonijalaine sädi ičeze nimel nimitadud imperijad. Se imperii oli hudr i čihozi teravas hänen surman jal'ghe. Koume akad oliba Aleksandral, sunduihe kaks' poigad: Gerakl (oli sündnu naindata) da Aleksandr (Roksana sünduti kus paliči tatan surman jäl'ghe).
Patekar Nana

Nana Patekar (mugažo anglijan kelel; ; sünd. 1. viluku 1951, Murud Džandžir, Maharaštr, Indii), todesine nimi — Višvanath «Nana» Patekar, om indijalaine ak'tor da režissör. Edestab rolid fil'miš marathin i hindi-kelil tobjimalaz.
Biografii.
Nana om sündnu Murud Džandžir-lidnha, Dinkar Patekar-pirdajan i hänen Sandžana-akan kanzha. Priha palahteli lujas ičeze irdnägon tagut školas opeten, ei lugend ičtaze čomačuks, sikš miše oli muzaverine vellesiden erineden. No Nana zavodi edestada školan spektakliš jo koumandes klassaspäi neniden-žo palahtelendoiden tagut. Konz hän openzi seičemendes klassas, kaik pereh sirdi Mumbaihe.
Om pästtud «Sir J. J. Institute of Applied Art»-aluzkundaspäi. Radoi reklaman agentuses i siš tegi tundmust tuleban aigan Nilkanti-akanke. Nilkanti edesti teatran rolid joudajan aigan i nevoi Nanale mända rata teatrha kävutamha ičeze lahjakahut. Nana Patekar debütirui režissöraks vl 1991.
Kanz.
Om naižiš vspäi 1978, Nilkanti om hänen ak. Akt'oral om üks' Malhar Patekar-poig.
Kingisepp

Kingisepp (, , ) om Venäman lidn Leningradan agjan suvipäivlaskmas. Se om Kingiseppan rajonan administrativine keskuz i kaikiš suremb lidn, mülüb rajonha vspäi 2006.
Istorii.
Uz'lidnan Ivan Födorovič-bajar' pani eländpunktan alust kuti "Jam"-lidnuz (). Lidnusen jändused oma kaičenus tähäsai. Vl 1703 eländpunkt oli nimitadud "Jamburg:aks". Vl 1784 "Jamburg"-külä () sai lidnan statusad.
Vn 1922 17. päiväl semendkud udesnimitihe lidnad dai sen raudtestancijad kerdalaz nügüdläižikš estilaižen Viktor Kingisepp-revolücioneran muštoks (vll 1952−1988 Estinman Kuressaare-lidn nimitihe muga-žo). Vn 1927 elokun 1. päiväspäi lidn om ühtennimižen rajonan administrativižeks keskuseks. Vozil 1935−1940 da 1976−2006 Kingisepp oli alištunu agjan tobmudele oikti.
Kingiseppan ižandusen päsarakod oma mineraližheretusiden pästand, üks'kerdaižiden formiden tehmine monolitižen sauvondan täht, stökolantegim (butulkad, bankad), mouckiven tegim. «Piter—Tallidn»-raudtejono läbitab lidnad.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase suvipäivlaskmha Piterišpäi, Kingiseppan rajonan keskuzpalan suves. Kingisepp seižub Lug-jogen oiktal randal tobjimalaz, 25 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad lidnaspäi Piterihesai om 130 km pohjoižpäivnouzmha. Lähembaine om rajonan toine Ivangorod-lidn kaks'kümnes kahtes kilometrad päivlaskmha orhal, raudtedme vai avtol.
Tobmuz.
Porhovo-külä (kuz' ristitud vl 2016, 181 rist. vl 2023) mülüb lidnankundha Kingiseppan ližaks. Lidnankundan pind — 44,02 km², se om olmas nügüdläižiš röunoiš vspäi 2006.
Kingisepp-lidnankund Kingiseppan rajonanke jagasoiš 25 valičemižümbrikoks.
Käskusenandai tobmuz om Deputatoiden nevondkund () 22 ühtnijanke. Kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Järgenduseližed valičendad sihe oliba vn 2019 sügüz'kun 8. päiväl. Jelena Antonova radab sen ezimehen da lidnankundan pämehen vn 2019 redukuspäi, hän-žo radab Kingiseppan rajonan pämehen. Edeline lidnan pämez' oli Aleksandr Sergejev (sügüz'ku 2014 — reduku 2019).
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 48 488 ristitud, vn 2021 — 49 716 ristitud. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 47 312 eläjad, kaiken lidnankundan — 47 315 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba 50 tuhad eläjid vll 1992−2008 (52 200 rist. vl 2000).
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma letud lidnas: ph. Jekaterina Aleksandrijalaižen päjumalanpert' i koume jumalanpertid. Mugažo lüteranižen hristanuskondan pühäpert' om avaitud Kingiseppas.
Openduz.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma nomeruidud kümne päivkodid (nomer 2, 6, 10, 12..16, 18, 19), viž keskškolad (nomer 1, 2, 4, 5, 6), gimnazii, ortodoksižen hristanuskondan kul'turan škol, Lesobiržan škol-internat, lapsiden estetižen kazvatusen da opendusen keskuz, čomamahtoiden škol (muzikaline i čomamahtoine čuradused), sportškol.
Kingiseppan tehnologijoiden da servisan kolledž (edel 2014. vot politehnine tehnikum) om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks. Sen ližaks privatine Ivangorodan gumanitariž-tehnine kolledž sijadase Kingiseppas täuzin (ei ole filialoid) nimitushe kacmata.
Japonan Vikipedii

Japonan Vikipedii (ičeze nimituz: ウィキペディア日本語版, vepsän kirjamil: "Uikipedia Nihongoban") om joudai enciklopedii japonan kelel, Vikipedijan japonankel'ne jaguz.
Nece jaguz om avaitud 2001-nden voden 11. päiväl semendkud.
Nügüdläine kirjutusiden lugu om (vn 2026 02. päivän), süvüz — .
Portugalijankel'ne Vikipedii

Portugalijankel'ne Vikipedii (ičeze nimitused: "Wikipédia em português" vai "Wikipédia lusófona") om joudai enciklopedii portugalijan kelel, Vikipedijan portugalijankel'ne jaguz.
Nece jaguz om avaitud 2001-nden voden semendkul.
Nügüdläine kirjutusiden lugu om (vn 2026 02. päivän), süvüz — .
Kävutajad Brazilijaspäi todas kohendusiden enambust, Portugalijaspäi — kahtendel sijal. Ku kirjutuz om tehtud ühtel dialektal (oz., Brazilijan versii), ka kändajad kohendused toižhe dialektha (oz., Portugalijan versii) lindäs tühjitadud.
Matematik

Matematik ( "mafematika" &lt; "mafema" — «tedoiduz», «tedo») om strukturiden, järgendusen, kesksidoiden tedo. Se libui istorižil teil objektoiden lugendan, maričemižen da forman ümbrikirjutamižen operacijoišpäi. Nügüd' sätas matematižid objektoid realižusen objektoiden idealizacijal i kirjutadas niiden ičendoid formalizuidud kelel, vajehtui om sen «kirjameks».
Eziauguižešti ottas avaruden i verdan kosketusid, märitas niid luguikš i sadas abstraktižid kosketusid. Tedoitud objektoiden ičendad formuliruišoiš kut aksiomad vai märitas jo matematižen objektan nimikirjuteseks. Sid' tehtas todesižid ühthevendoid (teoremoid) niiš ičendoišpäi logikan ohjandimiden mödhe. Teorii sädase, i objektan idealine matematine model' om vaumitud. Nügüd'aigaine matematik tedoidab niid modelid mugažo.
Matematik ei mülü londusentedoho, no sen apparat kävutase levedali naturaližil tedoil sädamha tarkoiktan ümbrikirjutamižen modelid da samha uzid rezul'tatoid.
Tedon pätemad:
Matematikan päjagused:
Araban Vikipedii

Araban Vikipedii (ičeze nimitused: ويكيبيديا العربية‎ "Wīkībīdyā al-ʿArabiyya" vai ويكيبيديا، الموسوعة الحرة "Wīkībīdyā, al-Mawsūʿa al-Ḥurra") om joudai enciklopedii araban kelel, Vikipedijan arabankel'ne jaguz.
Nece jaguz om sätud vn 2001 sügüz'kus, sid' pättihe tehnižid aspektoid vn 2003 uhokun 7. päivhäsai. Arabankel'ne Vikipedii om avaitud redaktiruimha 2003-nden voden heinkun 9. päiväl.
Araban Vikipedijan vitkotud šingotez tegihe Internet-verkon vällän levigandusen tagut arabankel'žiš maiš, niiden avtoritarižed ohjastused telustiba ristitišton ühtnendale Internetha hätken aigan. Kirjutusiden «must nimikirjutez» (anatomijas da erotikas päpaloin) om Saudan Arabijas. Toižed paksumba kactud arabankel'žil kävutajil Vikipedijad oma Anglijankel'ne (ezikät) i Francijankel'ne (Afrikan lodehes). Jagusen ühtnijad navettäs ližata kirjutusid enamba mi säta, sen tagut necen Vikipedijan süvüz om znamasine. Paksud politižed erižmel'žused ei antkoi Araban Vikipedijan kävutajile rata ühtes suril joukuil.
Nügüdläine kirjutusiden lugu om (vn 2026 02. päivän), süvüz — .
Ročinkel'ne Vikipedii

Ročinkel'ne Vikipedii (ičeze nimituz: "Svenskspråkiga Wikipedia") om joudai enciklopedii ročin kelel. Vhesai 2006 se oli Vikipedijan muite ročin jaguz.
Nece jaguz om sätud vn 2001 semendkus. Vn 2014 sügüz'kul enamba kaht koumandest kirjutusišpäi oliba avtomatižikš sätud ezitegesikš koumandenke sanundanke da šablonanke. Vll 2015−2016 üks' Lsjbot kirjuti enamba millionad geografijan ezitegesid. Ročinkel'ne jaguz saihe kahtendhe sijhasai kirjutusiden lugun mödhe (maksimum 3,8 mln vn 2016 kül'mkus), no oli tetab äiluguižil problemoil: purtkiden olmatomuz, vanhtunu informacii da sen duplikacii, jättud muite amuine vandalizm, madal süvüz. Zavottihe botan ezitegesiden čuradust, i vn 2021 keväz'kus kirjutusiden lugu oli 3,3 millionad, sen-žo voden tal'vkus — 2,8 millionad. Vl 2020 homaičendoiden lugu ületi 20 millionad.
Nügüdläine kirjutusiden lugu om (vn 2026 02. päivän), süvüz — .
Ispanijankel'ne Vikipedii

Ispanijankel'ne Vikipedii (ičeze nimituz: "Wikipedia en español") om joudai enciklopedii ispanijan kelel, Vikipedijan ispanine jaguz.
Nece jaguz om avaitud 2001-nden voden 11. päiväl semendkud. Pandas tärtusid kaikiš levitadud mail'mas variantan mödhe, kelen paginoiden suren lugun tagut. Vl 2012 kohendusiden koume videndest oli koumes valdkundaspäi: Ispanii (koumandez), Argentin (13%) da Meksik (13%); AÜV andoiba vaiše kaks' procentad kohendusišpäi.
Nügüdläine kirjutusiden lugu om (vn 2026 02. päivän), süvüz — .
Elo

Elo om biologijan pätärtuz, materijan olendan olmas aktivine form. Nece form om ülemb erases hamas, mi materijan fizine vai himine olend. Elo om sündunu Mas biohimižen šingotesen satuseks i, ezimeletaden, levitadud kosmosas elon elementoišpäi (panspermijan gipotez).
Stai i DNA.
Ei ole elod biologižeta stajata. Sidä vizid, elo om kaik olijad stajas fizižed da himižed processad, kudambad abutadas sen metabolizmale da jagamižele. Kuvazumižen ümbrištho aigan eläbad stajad formiruidas organizmiden kaiken äjüden. Eläban materijan päznam om ottud genetine informacii täht. Virusad ozutadas eläban materijan ičendoid vaiše niiden genetižen materialan tondan stajha jäl'ghe.
Elon tundused.
Nene tundused harakterizuidas eläbad materijad: organizacii, metabolizm, kazvand, adaptacii, reagiruind ärdutajid vaste, ičtazetoštmine, igä (elo sündundaspäi surmhasai) — tervhuz, elonmahtuz, ičtazvedand.
Tedod elon polhe.
Biologii tedoidab eläban londusen aspektoid, fizik — kaiken londusen, elabän-ki. Om äi specialižid disciplinoid elon polhe: astrobiologii, kibernetik, medicin, genetik. Sen paloin, ühthižen biologijan ekologii-jaguz tedoidab eläbiden organizmiden da niiden rengazkundoiden kontaktoid keskneze da ümbrištonke.
Man irdpolel elo ei löudand, kosmine biologii tedoidab sen tundusid da gipotetižid formid. Ratud elo om olmas laboratorijan turuškastjoiš, ratud vauktušiš, mikroprocessoriš i robotoiš, no ristit ei voind säta elod auguspäi täuzin. Religii el'getab elod surman jäl'ghe (eläbzduz, toštmižsündund-reinkarnacii i surmanjäl'ghine andmine). Rideltas kolmatomuden ristitun i hengen olendas olmas.
Azerbaidžanan Vikipedii

Azerbaidžanan Vikipedii (ičeze nimituz: "Azərbaycanca Vikipediya") om joudai enciklopedii azerbaidžanan kelel, Vikipedijan azerbaidžanankel'ne jaguz.
Nece jaguz om avaitud vl 2002 kezakun 2. päiväl. Eziauguižešti oli kahtel kirjkelel: latinan kirjamišt om Azerbaidžanas, Iranan azerbaidzanlaižed kävutadas araban kirjkel't. Vn 2015 heinkun 22. päiväspäi eriline jaguz araban kirjkelenke om olmas, nimitadas sidä Suviazerbaidžanan Vikipedijaks (azb), sirtihe sihe kaikid mugoižid kirjutusid vn 2015 lophusai.
Nügüdläine kirjutusiden lugu om (vn 2026 02. päivän), süvüz — .
Monika Agnes

Agnes Monika Mul'joto (), om tutab kuti Agnez Mo (sünd. 1. heinku 1986, Džakart, Indonezii), om indonezijalaine pajatai da aktris kitajiženke augotižlibundanke.
Biografii.
Agnes om sündnu Džakart-lidnha. Vl 1992 hän pästi ičeze ezmäist studišt «Si Meong»-al'bomad lapsiden täht.
Vl 2003 Agnes pästi ičeze ezmäine studine «And the Story Goes»-al'bom.
Vl 2013 Agnes pästi ičeze anglijankel'ne ezmäine studine «Agnez Mo»-al'bom.
Vjetnaman Vikipedii

Vjetnaman Vikipedii (ičeze nimituz: "Wikipedia tiếng Việt") om joudai enciklopedii vjetnaman kelel, Vikipedijan vjetnamankel'ne jaguz.
Nece jaguz om avaitud 2002-den voden kül'mkul. Sätud botoil vll 2012−2014 ezitegesed oliba koume videndest kirjutesišpäi millionanden kirjutesen pästandan aigale.
Nügüdläine kirjutusiden lugu om (vn 2026 02. päivän), süvüz — .
Pol'šankel'ne Vikipedii

Pol'šankel'ne Vikipedii (ičeze nimituz: "Wikipedia polskojęzyczna") om joudai enciklopedii pol'šan kelel.
Nece Vikipedijan jaguz om avaitud 2001-nden voden sügüz'kun 26. päiväl. Vl 2014 (viluku−keväz'ku) kohendusiden 91,5% tuli Pol'šanmaspäi. Om äi sätud botoil südäimištlehtpolid.
Nügüdläine kirjutusiden lugu om (vn 2026 02. päivän), süvüz — .
Čečenan Vikipedii

Čečenan Vikipedii (ičeze nimituz: "Нохчийн Википеди") om joudai enciklopedii čečenan kelel, Vikipedijan čečenankel'ne jaguz.
Nece jaguz om avaitud vl 2005 uhokun 28. päiväl. Se om kaikiš suremb nahiž-dagestanine vikipedii mail'mas, sädase kirilližen kirjamišton pohjal. Vhesai 2013 jaguz šingotihe vitkos. Om äi ezitegesid Venäman eländpunktoiš.
Nügüdläine kirjutusiden lugu om (vn 2026 02. päivän), süvüz — .
Osetijan Vikipedii

Osetijan Vikipedii (ičeze nimituz: "Ирон Википеди") om joudai enciklopedii osetijan kelel, Vikipedijan osetijankel'ne jaguz kirilližen kirjamišton pohjal.
Nece jaguz om avaitud vl 2005 uhokun 28. päiväl. Pohjoižosetijan — Alanijan universitetoiden, institutoiden opendajad da školiden openikad ühtetas redaktiruindha.
Nügüdläine kirjutusiden lugu om (vn 2026 02. päivän), süvüz — .
Gakt

Gakt Osiro ( "Osiro Gakuto", ; sünd. 4. heinku 1973, Okinav-sar', Okinavan prefektur, Japonii) om japonijalaine pajatai, muzikanvändai, prodüser da akt'or. Tetas anglijankel'ženke Gackt-psevdonimanke tobjimalaz, japonine psevdonim om Gakt Kamui ( "Kamui Gakuto", ). Mahtab väta instrumentoil: fortepiano, bangsoitod, elektrogitar, basgitar, japonižed veroližed soitod.
Biografii.
Gakt om sündnu Okinav-sar'he, rükülaižiden kanzha. Openui väta soitoil lapsessai kazvatajiden-muzikanvändoiden tahton mödhe, sid' sabustamha sebranikad.
Vozil 1995−1999 Gakt oli «Malice Mizer»-gruppan solistan. Hän augoti solišt kar'jerad lähtendan gruppaspäi jäl'ghe, ezineb šoud "GACKTJOB"-joukunke.
Om elänu igän tobjan palan Tokios, pidab erižpertin Kuala Lumpuran ezilidnas.
Jidiškel'ne Vikipedii

Jidiškel'ne Vikipedii (ičeze nimituz: יידישע וויקיפעדיע, vepsän kirjamil: "Jeidiše Vikifedje") om joudai enciklopedii jidiš-kelel.
Nece Vikipedijan jaguz sädase evrejan kirjamišton pohjal, mugoi kirjamišt om vahvištadud jidiš-keles, läz ei ole kirjutusid latinan kirjamištol. Om äi kirjutusid hasidoiden judaizman kundoiden papiš.
Jaguz om avaitud vl 2004 keväz'kun 3. päiväl.
Nügüdläine kirjutusiden lugu om (vn 2026 02. päivän), süvüz — .
Kirovsk (Leningradan agj)

Kirovsk (, ) om Venäman lidn da lidnankund Leningradan agjan keskuses, Kirovskan rajonan administrativine keskuz (mülüb rajonha vspäi 2006). Se om rajonan kaikiš suremb lidn, kuti Otrandoje-ki lidn Nevan mödvedhe (25,2 tuh. rist. vl 2016).
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vn 1931 13. päiväl kezakud kuti sauvojiden "Nevdubrstroi"-žilo sauvomha lämuzelektrokeskust. Se oli nimitadud lähembaižen (Nevan) Dubrovk-külän mödhe Nevan vastrandal. Vn 1943 vilukus muretihe Leningradan blokadad läz žilod da Šlissel'burgad. Vl 1943 LEK oli nimitadud Sergei Kirovan oiktastuseks. Vl 1953 žilo sai lidnan statusad nügüdläiženke nimenke.
Vn 1977 sulakun 1. päiväspäi lidn om ühtennimižen rajonan administrativižeks keskuseks. Vozil 1965−2006 Kirovsk oli alištunu agjan tobmudele oikti.
Municipaline «Kirovsk»-ühtnik om olmas nügüdläižiš röunoiš vspäi 2006. Kaik kaks' eländpunktad om siš, toine om Molodcovo-žilo.
Kirovskan ižandusen päsarakod oma energetine sarak (Dubrovkan LEK), laivansauvomine da mašiništon pästand laivoiden täht, produkcii sauvondan täht (komplektad pertid sauvomha, kuivad segoitused, elektrojärgenduzlaudad), plastikantegim.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase päivnouzmha Piterišpäi, Kirovskan rajonan päivlaskmaiženno röunanno. Kirovsk seižub Neva-jogen hural korktal randal, läz Ladoganjärven randad, 20 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Piterihesai om koumekümne viž kilometrad päivlaskmha. Lähembaine lidn om Šlissel'burg vides kilometras pohjoižhe.
Tobmuz.
Molodcovo-žilo (1 013 rist. vl 2018) mülüb lidnankundha Kirovskan ližaks. Rajonan kahesa valičemižümbrikod (nomerad 10..17) mülüdas municipaližen «Kirovsk»-ühtnikha.
Lidnankundan käskusenandai tobmuz om Deputatoiden nevondkund () 14 ühtnijanke. Kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Järgenduseližed valičendad oliba sihe vn 2019 8. päiväl sügüz'kud. Vladimir Petuhov radab sen ezimehen da lidnankundan pämehen vn 2017 kezakun 24. päiväspäi, hän vajehti Maksim Laškovad.
Eläjad.
Vl 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 25 650 ristitud, lidnankundan — 26 641 ristitud. Vl 2017 kaik 25 978 ristitud elihe lidnas i 27 400 ristitud kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 27 238 eläjad vl 2021.
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma saudud Kirovskas: ph. Johann-endustajan pän čapatesen kaks' jumalanpertid (vanh 1998−2000 i uz' avtostancijanno om sauvomas vspäi 2015), mugažo ph. Jurgii-vägestusenkandajan časoun' «Nevan placdarm»-memorialas.
Lapsiden opendusen aluzkundad oma severz'-se päivkodid, keskškolad. Kirovskan politehnine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Transport.
Federaline «Kol»-avtote (Murmanskan avtote) ühtenzoitab Nevan randoid lidnan pohjoižes.
"Nevdubstroi"-raudtestancii om ühtes kilometras suvipäivlaskmha lidnaspäi, ezilidnelektrojonused ajadas Piterin Moskvan i Ladogan päraudtestancijoišpäi.
Džohar Karan

Karan Džohar (, ; sünd. 25. semendku 1972, Bombei, Maharaštr, Indii) om indijalaine režissör, scenarist, prodüser, TV-vedai da Bollivudan akt'or.
Biografii.
Karan om sündnu Mumbai-lidnha, Jaš-kinorežissöran da hänen Hiru-akan sämižkanzha.
Hänel om ičeze «Dharma Productions»-kompanii, kudamban pidajan Karan tegihe tatan surman jäl'ghe.
Vl 2017 Karan tegihe tataks, Jaš-poig da Ruhi-tütär oma sündnuded.
Mijavi

Mijavi ( "Miyavi"), todesine nimi om Takamasa Išihara (jap.: 石原 貴雅 "Išihara Takamasa"; sünd. 14. sügüz'ku 1981, Osak, Japonii), om japonijalaine pajatai, gitarist da akt'or korejiženke augotižlibundanke.
Biografii.
Mijavi om sündnu Osak-lidnha. Konz hän openzi ezmäižes klassas, kaik pereh sirdi Kavanišihe. Vozil 1999−2002 Mijavi oli «Dué le Quartz»-gruppan gitaristan.
Kanz.
Vspäi 2009 muzikant om nainu, Melodi om hänen ak, enzne pajatai. Sil-žo vodel Mijavi kändihe tataks, Lovelie Mijavi-tütär om sündnu, vl 2010 Dževeli Aoi-tütär om sündnu, vl 2021 Skailer Kakeru-poig om sündnu.
Nügüd'aigan (vl 2021) Mijavi eläb ühtes kanzanke Los Andželesas.
Koirala Maniša

Maniša Koirala (, , ; sünd. 16. eloku 1970, Katmandu, Nepal) om nepalalaine da indijalaine Bollivudan aktris, fil'miden prodüser, kargaidai.
Biografii.
Maniša om sündnu Katmandu-lidnha, Prakaš Koirala-politikanmehen i hänen Sušma-akan pereheze. Tatan äjad heimolaižed ühtetas politikha. Openui Varanasin i Nju Delin aluzkundoiš, tahtoi kätas lekarikš, no om aktrisaks nügüd'. Sai režissöran diplomad Nju Jorkas vl 2004.
Om ÜRO:n fondan ristitištos hüvän valdan sur'oigenudeks, kundaližeks šingotajaks.
Kanz.
Aktris oli lähtnu mehele, nepaližele biznesmenale, vll 2010−2012. Manišal ei ole lapsid tähäsai.
Karan meri

Karan meri () om olmas Evrazijan pohjoižes laptas. Sijadase Päivnouzmaižen Evropan pohjoiženno randanno. Mert mülütadas Jävaldmeren basseinha.
Ühthižed andmused.
Pind — 893,4 tuh. km².
Veden mülü — 101 tuhad km³.
Keskmäine süvüz — 50..100 metrad, kaikiš suremb süvüz — 620 m.
Etimologii.
17. voz'sadal Pinegan eläjad nimitihe mert "Närzoman mereks". «Karan meri»-nimituz om ozutadud ezmäižen kerdan V.M. Selifontovan kartal vl 1736. Karanjogi lankteb merhe ezmäižel ku tulda Evropaspäi, i nimitaškanzihe kaiked mert jogen kartte. Vladimir Vizen melen mödhe, Kar-jogen nimi sündui nenecan kelen "hare"-sanaspäi «murdjä»-znamoičendanke.
Geografijan andmused.
Karan meri lainištab vaiše Venäman randad. Meri om sen südäivezikš täuzin. Läz kaik meri sijadase šel'fal. Karan Verajad da Vaigač-sar' erigoittas Karan mert Barencan merespäi suvipäivlaskmas, Uz' Ma om päivlaskmaižeks röunaks, Francan Iosifan ma om lodehes, Pohjoižma-sarišt da Vil'kickijan sal'm venudas Karan i Laptevoiden meriden keskes pohjoižpäivnouzmas.
Pohjoine merite avaidase kezoidme meren pohjoižes, pohjoižpolehe Udes Maspäi.
Karan meren järedad lahted (častomaraižen mödhe): Taimiran, Päsinan, Jenisein, Tazan, Obin da Baidaracan lahted.
Sured sared da sarištod: Vauged-sar' (Jamalan Nenciden avtonomine ümbrik), Kivesižed sared (Krasnojarskan rand), Arktižen institutan sared (Krasnojarskan rand), (Krasnojarskan rand).
Kaikiš pidembad joged, kudambad langetas Karan merhe (častomaraižen mödhe): Päsin-, Jenisei-, Taz- (nenc. "Тасу’ява"), Pur- da Ob'-joged.
Kaiked portad (päiväižen mödhe): Dikson, Uz' Port, Sabett, Amderm.
Gidrologii.
Meren tobj pala om kattud jäl vodes läbi, kezal jä voib jagadas suril lautikoil. Om äivoččid jäpöudoid 4 m sankte. Solakahuz om 34 promille, vezi segoitase hüvin. Sulandan aigan reskveden sured mülüd tuldas Obin da Jenisein lahtišpäi.
Vezinouzendan korktuz sase 0,5..0,8 metrhasai. Nouzendlainhen leviganduz möhästub jän olendan tagut. Kezaaigan meritorokad da sumeged oleldas paksus.
Londusenkaičend.
Vilusodan aigan kändihe mert NSTÜ:n vedenalaižiden laivoiden radioaktivižiden jändusiden kaumžomaks.
Sur' Arktine kel'dtaho sijadase meren päivnouzmaižes palas.
Barencan meri

Barencan meri (, ), edel 1853 vot Murmanmeri (ven. "Мурман", "Мурманское море") om olmas Evrazijan pohjoižes laptas. Sijadase Pohjoižen Evropan pohjoiženno randanno. Mülütadas mert Jävaldmeren basseinha.
Ühthižed andmused.
Pind — 1 424 tuh. nellikkilometrid.
Veden mülü — 282 tuhad km³.
Keskmäine süvüz — 222 metrad, kaikiš suremb süvüz — 600 m.
Etimologii.
Meri om udesnimitadud vl 1853 alamalaižen Villem Barenc-merimatkadajan oiktastuseks. Ende verazmalaižed lugiba mert Norvegižen meren palaks. Nügüdläine Norvegine meri mülüb Atlantižhe valdmerhe.
Geografijan andmused.
Barencan meri lainištab Venäman da Norvegijan randad. Valdkundröun mäneb meredme. Läz kaik meri sijadase kontinentaližel šel'fal. Uz' Ma om päivnouzmaižeks röunaks, Karan Verajad da Vaigač-sar' erigoittas Barencan mert Karan merespäi suvipäivnouzmas, Vauged meri (kuviteldud jono Pühä Nena- da Kanin Nena-pol'sariden keskes om röunaks) da Evrop-kontinentan randišt oma suves, Norvegine meri om päivlaskmas, Špicbergen om lodehes, Francan Iosifan ma om pohjoižpäivnouzmaižeks röunaks.
Pohjoine merite avaidase kezoidme meren pohjoižes, pohjoižpolehe Udes Maspäi.
Barencan meren järedad lahted (častomaraižen mödhe): Haipudir-, Pečoran, Čošan lahted da Varanger-fjord.
Sured erižed sared: Pit'k sar' (106 km², Nencan avtonomine ümbrik), Kolgujev (3495 km², Nencan avtonomine ümbrik), Mageröi (436 km², Norvegii), Kondjansar' (180 km², Norvegii).
Langenijad Barencan merhe znamasižed joged (basseinan suruz, častomaraižen mödhe): Pečor- (322 000 km²), Voronj- (9940 km²) da Tulom (21 500 km²).
Järedad meriportad (päiväižen mödhe): Varandei (jädub), Nar'jan Mar (jädub), Ostrovnoi, Severomorsk, Murmansk, Kirkenes (Norvegii), Vadsö (Norvegii), Vardö (Norvegii).
Gidrologii.
Meren pohjoižpala om kattud jäl vodes läbi tobjimalaz. Sulakul jädub meren koume nelländest, elokul jä voib sulata täuzin. Meren suvipäivlaskmaine pala om jädumatoi Gol'fstriman tagut — lämän Nordkapan joksmusen taguiči. Nece-žo joksmuz segoitab veden meres, pindanno — častomarašt vaste. Kezal läz randad veden lämuz voib olda +11..+12 C° süvuzil 5..8 metrhasai.
Vezinouzendan korktuz sase 0,6..4,7 metrhasai, kaikiš suremb vezinouzend om Kolan pol'saren randanno — 6,1 metrhasai. Sumeg meren päl om järgeližeks säks.
Diksit Madhuri

Madhuri Diksit (, ; sünd. 15. semendku 1967, Mumbai, Maharaštr, Indii) om indijalaine Bollivudan aktris da kargaidai.
Biografii.
Madhuri om sündnu Mumbai-lidnha.
Aktrisan kar'jer zavodihe onetomašti, sikš miše ühtni satusetomaha "Abodh"-fil'mha. Vl 2001 Ginnessan Rekordkirj kirjuti hänes, Madhuri mainitase indijalaižeks aktrisaks kaikiš järedambanke sal'henke.
Kanz.
Vspäi 1999 om lähtnu mehele. Šriram Madhav Nene om hänen mužik, kardiohirurg professijanke, sirdi AÜV:oišpäi. Heil om kaks' poigad: Arin da Rajan. Mehelusen zavodindan jäl'ghe Madhuri sirdi Denverha, vl 2011 pereh sirdi Mumbaihe.
Norvegine meri

Norvegine meri (, ) om olmas Evrazijan lodehližes laptas. Sijadase Pohjoižen Evropan lodehliženno randanno. Mülütadas mert Atlantižen valdmeren basseinha. Vl 1853 Barencan meri oli erištudud oficialižikš Norvegižes merespäi da märhapandud Jävaldmeren palaks.
Ühthižed andmused.
Pind — 1 400 tuh. nellikkilometrid.
Veden mülü — 2 mln km³.
Keskmäine süvüz — 2 000 metrad, kaikiš suremb süvüz — 3 970 m.
Geografijan andmused.
Norvegine meri lainištab Norvegijan randad, mugažo Islandijan ekonomižen zonan. Barencan meri om pohjoižpäivnouzmas, Norvegijan rand om suvipäivnouzmažeks röunaks, Pohjoižmeri sijadase suvipäivlaskmas, Islandii om päivlaskmaižes čogas, Grenlandan meri om lodehes, Špicbergen levitase pohjoižes čogas.
Norvegižen meren fjordad oma järedoikš lahtikš (častomaraižen mödhe): Tronheims-fjord, Nur-fjord, Ufut-fjord.
Sured sared da sarištod, kaik oma Norvegijan mererandanno: Vesterolen (sared) (2511 km²), Hinnöi (2204 km²), Lofotenad (1227 km²), Sör-Kvalöi (737 km²). Ei ole langenijoid Norvegižhe merhe znamasižid jogid.
Gidrologii.
Meri om jädumatoi vodes läbi Gol'fstriman tagut — lämän Pohjoižatlantižen joksmusen taguiči. Veden üläšoidun lämuz om +2..+7 C° uhokus, +8..+12 C° elokus meren äjiš poliš.
Vezinouzendan korktuz sase 3,3 metrhasai. Šel'f vedase kaidal šoidul Norvegijan randanno, meren fitoplankton eläb sigä tobjimalaz. Meritorokad oleldas paksus.
Kävutand.
Kivivoin samine i kalanpüdand (trösk, sel'd') oma šingotadud.
Pohjoine merite om kezoidme Norvegijan mererandanno. Järedad meriportad, kaik oma Norvegijas (päiväižen mödhe): Tromsö, Narvik, Tronheim.
Širan Ed

Ed Širan (), todesine nimi — Edvard Kristofer Širan (; sünd. 17. uhoku 1991, Hebden Bridž (vai Halifaks toižiden andmusiden mödhe), Sur' Britanii), om britanine (anglijalaine) pajatai da muzikankirjutai.
Biografii.
Edvard om sündnu Halifaks-lidnha, da kazvatajidenke sirdi Framlingamha, mi om Suffolk-grafkundas. Kuz'toštkümnevoččen priha okaizi školad da sirdi jäl'ghižel vodel Londonha sädamha muzikantan kar'jerad.
Vl 2011 pajatai pästi ičeze ezmäižen «+»-al'boman. Širanan "Thinking Out Loud"-pajo toi hänele kaht «Gremmi»-premijad vl 2016.
Dikkens Čarl'z

Čarl'z Dikkens (angl. virkand: ['tʃɑrlz 'dɪkɪnz], täuz' nimi om "Charles John Huffam Dickens"; sünd. 7. uhoku 1812, Portsmut, Anglii, Sur' Britanii — kol. 9. kezaku 1870, Haiem, Anglii, Sur' Britanii) — mail'man tetab anglijalaine kirjutai, romaniden sädai. Kirjuti sanutesid-ki, esseid. Radoi lehtezmeheks norudes.
Mail'man literaturan klassikan sädai, 19. voz'sadan prozan kaikiš znamasižembiš kirjutajišpäi, mez' kändihe kaikiš populärižembaks anglijankel'žeks kirjutajaks elon aigan völ. Dikkensan sädamine mülüb realizman zanrha, no sentimentaline aug da sarnoiden jäl'ged oma hänen romaniš mugažo.
Nison Liam

Liam Nison (), todesine nimi om Uil'jam Džon Liam Nison (; sünd. 7. kezaku 1952, Ballimin, Pohjoižirlandii, Sur' Britanii), om britanijalaine (pohjoižirladijalaine) akt'or.
Biografii.
Liam om sündnu Ballimin-lidnha. Nison openzihe Kunigahan universitetas, mitte om Belfastas, no oli heittud kaikenaigaižen ehtmätomuden tagut.
Liam oli nainu, Nataša Ričardson-aktris oli hänen ak. Nataša om koli vl 2009. Liamal jäihe kaks' poigad: Mikal Ričard Antonio da Deniel Džek.
Japonijan meri

Japonijan meri ( "Nihonkai", "čoson-tonhe" «korejan päivnouzmmeri» (Pohjoižkorei), 동해 "tonhe" «päivnouzmmeri» (Suvikorei), ) om olmas Evrazijan päivnouzmaižes laptas. Sijadase Päivnouzmaižen Azijan randanno. Meri mülüb Tünen valdmeren basseinha.
Ühthižed andmused.
Pind — 1 062 tuh. km².
Veden mülü — 1 630 tuh. km³.
Keskmäine süvüz — 1 753 metrad, kaikiš suremb süvüz — 3 742 m.
Geografijan andmused.
Japonijan meri lainištab nellän valdkundan randoid: Japonijan randad (Hokkaido, Honšü) päivnouzmas da suves, Korejan pol'saren randad suvipäivlaskmas, Pohjoižkorejan randad päivlaskmas, Venäman randad lodehes da pohjoižes (Mererand, Sahalin).
Nell' sal'med erištudas mert: Nevel'skijan sal'm (jap. "Mamija-kaikö") da Tataran sal'm ühtenzoittas mert Ohotskan merenke pohjoižes, Laperuzan sal'm (jap. "Sōja-kaikö") da Sangarsal'm (jap. "Cugaru-kaikö") — avoinudenke valdmerenke päivnouzmas, Korejan sal'm — Kitain Päivnouzmmeren Pakuiženke merenke) suvipäivlaskmas.
Sured sared da sarištod: Sado (855 km²), Oki (346 km²), Ullindo (73 km²). Ei ole langenijoid Japonijan merhe znamasižid jogid, Amur-jogi lankteb Ohotskan merhe.
Järedad meriportad (päiväižen mödhe): Otaru, Niigat i Tojam (Japonii), Pusan, Ul'san i Phohan (Suvikorei), Vonsan, Hinnam da Čhondžin (Pohjoižkorei), Vladivostok, Nahotk, Vanino, Holmsk (Venäma).
Gidrologii.
Meren pohjoine pala jädub tal'veks. Om kaks' järed joksmust: vilu pohjoine Mererandaline joksmuz pidust' Mererandad i läm' suvine Cusiman joksmuz (Kurošion pala) pidust' Japonijan randad. Veden üläšoidun lämuz om −1..0 C° tal'vel da +18..+20 C° kezal meren pohjoižes, +10..+14 C° tal'vel da +25..+27 C° kezal meren suves.
Vezinouzendan korktuz om kaikis enamb pohjoižidenno da suvižidenno randoidenno. Kezaaigan meritorokad oleldas paksus, aldoiden korktuz sase 8..12 metrad.
MakGregor Juen

Juen Gordon MakGregor ( ['ju:ən 'ɡɔ:dən mə'ɡrɛɡə]; sünd. 31. keväz'ku 1971, Pert, Šotlandii, Sur' Britanii) om britanijalaine (šotlandijalaine) akt'or, režissör, prodüser da pajatai.
Biografii.
Juen om sündnu šotlandižhe Pert-lidnha.
Vspäi 1995 om nainu, Iv Mavrakis om hänen ak. Heil om nell' tütärt: Klara Matil'da (om sündnu vl 1996), Ester Roza (om sündnu vl 2001), Džamijian (om ottud tütreks Mongolijaspäi, om sündnu vl 2001), Anuk (om sündnu da ottud tütreks vl 2011).
Kapur Karizma

Karizma Randhir Kapur (, ; sünd. 25. kezaku 1974, Bombei, Maharaštr, Indii) om indijalaine enzne aktris, edesti enamba mi 60 fil'miden da TV-serialoiden rolid. Edeline nimen virkand om "Karišma Kapur", vajehti sidä astrologan nevondan mödhe.
Aktris om Indijan kinoarvlahjoiden laureatan: Filmware Awards (1997, 1998, 2001, 2002) i Rahvahaline kinopremii (1998, tagaman parahim naižrol').
Biografii.
Karizma om sündnu Mumbai-lidnha, Randhir-akt'oran da Babita-aktrisan sämižkanzha. Karina-sizar om Karizmal, hän om aktris mugažo. Karizma edesti ezmäižen rolin kinoho vl 1991, konz «"Langenii armastushe"»-fil'm läksi ekranoile. Aktrisan aktivine kar'jer jätkustui vll 1991−2003 i 2008−2012.
Vspäi 2003 Karizma oli lähtnu mehele, Sandžai Kapur-biznesmenale. Vl 2014 hö saiba joudobut naimiželospäi i toine toižespäi. Karizmal jäihe üks' tütar da üks' poig: Samaira (om sündnu vl 2005) da Kiaan Radž (om sündnu vl 2010).
Čavla Džuhi

Džuhi Čavla (, ; sünd. 13. kül'mku 1967, Ludhijan, Pendžab, Indii) om indijalaine aktris da prodüser. Sai «Miss Indii 1984»-arvnimed.
Biografii.
Džuhi Čavla om sündnu Ludhijan-lidnha.
Aktris om «Red Chillies Entertainment»-kompanijan pidajiden keskes.
Kanz.
Džuhi om lähtnu mehele, Džai Mehta-biznesmen om hänen mužik. Heil om üks' tütär da üks' poig: Džhanvi-tütär (om sündnu vl 2001) da Ardžun-poig (om sündnu vl 2003).
Kim Deniel De

Deniel De Kim (, ; sünd. 4. eloku 1968, Pusan, Suvikorei) om amerikaine televizijan i fil'miden akt'or korejiženke augotižlibundanke.
Sirdi kazvatajidenke AÜV:oihe üks'voččen. Kazvoi Nju Jorkas i Pensil'vanii-štatas.
Jen Donni

Donni Jen (anglijankel'ne psevdonim: "Donnie Yen"), todesine nimi — Čžen' Czidan' (; sünd. 27. heinku 1963, Guančžou, Kitai), om kitajalaine akt'or, prodüser da torascenoiden lavastai.
Biografii.
Donni om sündnu Guančžou-lidnha. Sirdi Honkongha kazvatajidenke. Siš hänen mam napri zavottä ušun školad i sai kilt. Kanz sirdi amerikaižen Bostonan ezilidnha, i kaik tuli. Donni ühtni irdaližihe torihe, mam oigenzi händast Pekinha, Kitain ušuühthižjoukhu. Kahtes vodes päliči torač tahtoi pörta AÜV:oihe Gonkongan kal't, no putui statjaks «"Humalikaz taiczi"»-torafil'man ušus kastingha. Fil'man režissör oli tundmusiš Donnin mamanke amussai, Jen ozuti ičtaze i edesti pärolid ei olden professionaližeks akt'oraks.
Om naižiš koumanden kerdan. Cissi Vang om hänen nügüdläine ak, aktris. Hänel koume last oma sündnus: Džeff (ühtendes naindaspäi), Žasmin-tütär (koumandes naindaspäi) da Džeims-poig (koumandes naindaspäi).
Han Salman

Salman Han (, , , [səlˈmaːn ˈxaːn]), todesine nimi om Abdul Rašid Salim Salman Han (; sünd. 27. tal'vku 1965, Indaur, Madh'ja Pradeš, Indii), om Bollivudan indijalaine akt'or, prodüser, pajatai da TV-vedai.
Biografii.
Salman om sündnu Indaur-lidnha, Salim-scenaristan i pirdajan Salma Han-naižen (Sušila Čarak edel mehelust islaman otandanke) sämižkanzha. Arbaaz-vell' (sund. 1967) da Soheil-vell' (sund. 1970) oma Salmanal, hö oma akt'orad mugažo, prodüserad da režissörad. Kanz da Salman sirdihe Mumbaihe.
Bremen

Bremen (mugažo saksan kelel, virktas: [ˈbʁeːmən]) om lidn Saksanman lodehes, Bremen-federacijanmas (sen toine nimi om "Joudjaline Ganzejan Bremen-lidn"), kudambha mülüb Bremerhafen-lidn-port-ki.
Istorii.
Karl Sur' pani eländpunktan alust vl 787 arhiepiskopoiden rezidencijaks. Vl 1260 Bremen ühtni Ganzejha. Lidnas tegihe torguindlaivoid («koggoid») kaiken Ganzejan täht.
Bremen šingotase aerokosmižel industrijal (palad Airbus-kompanijan täht, kosmižen EADS Astrium-kompanijan tegim), avtosauvomižel (Daimler-gruppan Mercedes-Benz-kebnavtoiden tegim), mašiništon tehmižel (torvarmatur i purukondensatižen sisteman ladimed), sömtegimištol (olud, merenproduktad i kül'menzoittud söndtavarad, kofe, šokolad, paštikod) da sen kompanijoiden päfateroil, mugažo kaikiš suremb mail'mas villan kompanii sijadase lidnas. Kogosüdäiprodukt ühthele hengele oli US$53,379 vl 2013.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Vezer-jogen randoil 60 kilometras sen jogensuspäi, 10..32 m korktusil (11 m ü.m.t. om keskmäine). Alasaksonii-federacijanma ümbärdab Bremenad kaikiš polišpäi. Lähembaižed sured lidnad oma Gamburg 110 km pohjoižpäivnouzmha da Gannover 120 km suvipäivnouzmha.
Klimat om ven valdmeren, kontinentaližen klimatan valatoitusenke. Tal'vaig om pil'vekaz lujas. Voden keskmäine lämuz om +9,9 C°, kezakun-elokun +16,2..+18,4 C°, tal'vkun-uhokun +2,2..+3,1 C°. Ekstremumad oma −23,6 C° (uhoku) i +37,6 C° (eloku). Kezaaigan minimum om +0,5 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +18,5 C° (uhoku). Ei voi panda halad kezakus-elokus. Paneb sadegid 670 mm vodes, läz tazomäras vodes läbi, enamba heinkus-elokus (69..75 mm kus), vähemba sulakus (39 mm). Paneb lunt nell'..viž päiväd tal'ves keskmäras, no lumekahad tal'ved oleldas erasti (84 päiväd vn 2010 tal'vel). Lumikate oleskeleb korktemb mi 20 sm harvoin lujas. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 71..75 % röunoiš sulakus-elokus, 87..89 % kül'mkus-vilukus.
Tobmuz.
Bremen jagase videks ümbrikoks (üks'lugu ): Pohjoine, Suvi, Päivlaskm, Päivnouzm, Keskuz (saks. "Nord, Süd, West, Ost, Mitte").
Edeline lidnan pämez' () om Karsten Ziling ("Carsten Sieling", heinku 2015 — eloku 2019).
Eläjad.
Vn 2011 Saksanman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 542 707 ristitud. Kaik 568 006 eläjad oli lidnas vn 2017 lopus. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 607 184 eläjad vl 1969. Läz 2,4 mln ristituid elädas lidnas ezilidnoidenke («Bremen — Ol'denburg»-region).
Transport.
Avtobusad da tramvaid oma kundaližeks transportaks lidnas. Lidnelektrojonused () ühtenzoittas ezilidnoidenke.
Rahvahidenkeskeine civiline Bremen-lendimport ("BRE", 2,5 mln passažiroid vl 2017) sijadase koumes kilometras suvhe lidnan keskusespäi, Vezeran hural randpolel. Sišpäi tehtas reisid Evropan äjihe surihe lidnoihe da čarterreisid Keskmeren lebutahoihe, Saksanman surihe lidnoihe.
Potsdam

Potsdam (mugažo saksan kelel, virktas: [ˈpɔtsdam]; alalužic.: "Podstupim") om lidn Saksanman päivnouzmas. Se om Brandenburg-federacijanman administrativižeks keskuseks.
Potsdaman lidnused da sadud mülüdas UNESCO:n mail'man jäl'gusen nimikirjuteshe vozišpäi 1990−1999.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 993, konz rimalaine Otton III-imperator lahjoiči nenid maid Kvedlinburgan abbatusele. Vl 1345 sai torguindan oiktusid da lidnan statusad.
Vl 1660 Prussijan Fridrih Vil'gel'm-gercog (Brandenburgan kurfürst) pani Potsdamad ičeze rezidencijaks Berlinanke ühtes. Vspäi 1713 Potsdam tegihe sodavägiden järedaks sijaduseks. Edel 1918. vot Prussijan, sid' Germanijan imperijan käskuzkund, ohjastusen äjad sauvused sijazihe Potsdamas. Vl 1945 (17. heinku — 2. eloku) Potsdaman konferencii oli lidnas, se märhapani Evropan i Japonijan imperijan tulijad aigad.
Geografijan andmused.
Potsdam mülüb Berlin-pälidnan aglomeracijha, sijadase Berlinan suvipäivlaskmaižen röunan taga, 20 kilometras sen keskusespäi. Vilusodan aigan ümbärzihe Päivlaskmašt Berlinad, i pälidnan keskuz oli 40 kilometras. Potsdam seižub Hafel'-jogen (El'ban oiged ližajogi) da läz 20 järviden randoil, 29..114 m ü.m.t korktusil, 32 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Klimat om ven valdmeren, kontinentaližen klimatan pirdoidenke. Keza om päivoikaz, tal'vaig om pil'vekaz lujas. Voden keskmäine lämuz om +9,2 C°, kezakun-elokun +15,5..+17,9 C°, tal'vkun-uhokun +0,9..+2,4 C°. Ekstremumad oma −24,5 C° (tal'vku) i +36,5 C° (heinku, eloku). Kezaaigan minimum om +2,2 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +18,6 C° (uhoku). Ei voi panda halad kezakus-sügüz'kus. Paneb sadegid 578 mm vodes, läz tazomäras vodes läbi, enamba kezakus-elokus (59..76 mm kus), vähemba sulakus (29 mm). Paneb lunt 32 päiväd tal'ves keskmäras. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 67..71 % röunoiš sulakus-elokus, 88..90 % kül'mkus-vilukus.
Tobmuz.
Potsdam jagase kahesaks rajonaks (üks'lugu ), ned alajagasoiš 32 nomeruidud da nimitadud fartalaks (üks'lugu "Stadtteil").
Valitas merad kahesaks vodeks. Edeline lidnan pämez' () om Jann Jakobs ("Jann Jakobs", tal'vku 2002 — kül'mku 2018).
Eläjad.
Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 156 906 ristitud. Vl 2015 ristitišt oli kaikiš suremb lidnan istorijas — 167 745 eläjad.
Potsdaman universitetan aluz om pandud vl 1991, i ristitišton kudendez om üläopenikoikš. Enamba 30 tedoinstitutoid sijadasoiš lidnas (fizik, fiziologii, klimat).
Transport.
Avtobusad da tramvaid oma kundaližeks transportaks lidnas. Lidnelektrojonusiden S7-maršrut ühtenzoitab Potsdamad Berlinanke. «Berlin — Potsdam»-raudte tegihe ezmäižeks valdkundas vl 1839, nügüd'aigan raudterengaz ümbärdab Berlinad Potsdamanke.
Magdeburg

Magdeburg (mugažo saksan kelel, virktas: [ˈmakdəbʊrk]; ülälužic.: "Dźěwin") om lidn Saksanman päivnouzmas. Se om Saksonii-Anhal't-federacijanman administrativižeks keskuseks vspäi 1990.
Istorii.
Eländpunkt mainitase vspäi 805 torguindsijaks (vl 2005 praznuiči 1200-voččen jubilejan). Rimalaine Otton I-imperator pani jumalankodin alust vl 937. Vozil 968−1648 Magdeburg oli arhiepiskopoiden olendan sijaks.
Toižen mail'man sodan aigan vn 1945 16. päiväl vilukud vanh lidn oli pandud mantazole läz täuzin bombardiruindan tagut, 190 tuh. ristituid jäihe koditomikš. Nügüd'aigaižen stilin pertišt om vanhan lidnan sijas. Vn 2013 kezakus lidn om elänu lujas sur'vedes läbi.
Magdeburgan ižandusen sarakod oma logistik (Deutsche Bahn AG om päradonandajan — raudtetransport), terasen, bumagan, tekstilin i himižsubstancijoiden tehmine, mašiništonsauvomižen inžiniring, tervhuden menedžment.
Geografijan andmused.
Magdeburg seižub El'b-jogen randoil. Lidn sijadase federacijanman keskuses, 41..123 m korktusil, 56 m ü.m.t. korktuz om keskmäine. Keskuzgermanijan veziten päivnouzmaine agj om lidnan pohjoižröunaks. Matkad Berlinhasai om 155 km päivnouzmha kiruhtedme.
Klimat om ven valdmeren. Keza om päivoikaz, tal'vaig om pil'vekaz lujas. Voden keskmäine lämuz om +10,0 C°, kezakun-elokun +17,2..+19,3 C°, tal'vkun-uhokun +1,4..+2,3 C°. Ekstremumad oma −25,4 C° (uhoku) i +38,2 C° (heinku). Kezaaigan minimum om +1,0 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +19,9 C° (uhoku). Ei voi panda halad kezakus-elokus. Paneb sadegid 516 mm vodes, enamba heinkus-elokus (59..61 mm kus), vähemba uhokus (26 mm) i sulakus (28 mm). Paneb lunt 23 päiväd tal'ves keskmäras. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 68..69 % röunoiš sulakus-elokus, 81..86 % redukus-uhokus.
Tobmuz.
Magdeburg jagase 40 lidnrajonaks (üks'lugu ).
Edeline lidnan pämez' om Lutc Trümper ("Lutz Trümper", heinku 2001 — kezaku 2022).
Eläjad.
Vn 2011 rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 228 144 ristitud. Kaik 238 478 eläjad oli lidnas vn 2017 lopus. Vl 1941 ristitišt oli kaikiš suremb lidnan istorijas — 346 tuhad eläjid.
Kaks' universitetad om avaitud lidnas.
Transport.
Avtobusad, tramvaid da jogilaivad oma kundaližeks transportaks lidnas. Magdeburg om olmas järedaks raudtesol'meks. Jogijüguport radab lidnas.
Plačido Mikele

Mikele Plačido (; sünd. 19. semendku 1946, Askoli-Satriano, Italii) om italijalaine kinoakt'or da režissör.
Biografii.
Plačido om sündnu Askoli-Satriano-lidnha. Armijan služindan jäl'ghe radoi Riman policijas.
Mikele om mel'dünu teatrha, sid' openui Draman čomamahton Akademijas. Sai mail'man tetabut Korrado Kattani-komissaran rolin jäl'ghe televizijan «Sprut»-serialas, kudambas Plačido edesti rolid nell' ezmäšt sezonad (kaik niid om 10). «Sprut»-serial oli lujas populärižen Nevondkundaližes Ühtištuses.
Kanz.
Akt'or om naižiš koumanden kerdan. Federika Vinčenti om hänen nügüdläine ak, aktris. Mikelel viž last om olmas: Violante-tütär (kahtendes naindaspäi, sünd. 1976), Mikelanželo-poig (kahtendes naindaspäi, sünd. 1990), Marko Brenno-poig (kahtendes naindaspäi, sünd. 1991), Inigo-poig (sündnu naindata vl 1988) da Gabriele-poig (koumandes naindaspäi, sünd. 2006). Tütär jätktab tatan radod, radab aktrisan mugažo.
Ciolkovskii

Ciolkovskii () om pol'šanmaine kanzannimi. Se voib znamoita:
Mainc

Mainc ( [maɪ̯nt͡s]; ) om lidn Saksanman päivlaskmas. Se om Reinland-Pfal'c-federacijanman administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn.
Istorii.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud rimalaižiden sodavägiden "Mogontiacium"-sijaduseks kaks' tuhad vozid tagaz, vl 13 edel m.e.. Sen erased ruinad oma kaičenus tähäsai. Vl 1244 eländpunkt sai lidnan oiktusid.
Vspäi 80 m.e. panihe arhijerejad (episkopad) "Mogontiacium:ha", vozil 745−1803 panihe arhiepiskopad Maincha. Vl 1793 (keväz'ku — heinku) lidn oli Maincan Tazovaldkundan pälidnaks, se oli ezmäine demokratine valdkund nügüd'aigaižen Saksanman territorijal.
Mainc om transportmašiništon sauvomižen keskuz da järed mediakeskuz.
Geografijan andmused.
Lidn seižub Rein-jogen hural randal, sijadase federacijanman päivnouzmaiženno röunanno, 82..245 m korktusil (89 m ü.m.t. om keskmäine). Matkad Berlinhasai om 450 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 570 km kiruhavtoteil vai 540 km raudtedme. Järed Visbaden-lidn om Reinan vastrandal, Main-jogi lankteb Reinha sen territorijal. «Lidnad-kaks'jaižed» oma lidnaglomeracijan keskuseks 490 tuh. eläjidenke.
Klimat om ven valdmeren. Voden keskmäine lämuz om +10,1 C°. Paneb sadegid 550 mm vodes, läz tazomäras kuidme, enamba kezakus-heinkus (56..58 mm kus), vähemba vilukus-sulakus (36..38 mm kus).
Tobmuz.
Mainc jagase 15 ümbrikoks (), ned alajagasoiš 65 lidnrajonaks (üks'lugu "Stadtteil").
Valitas lidnan pämest () kaikel rahvahal kahesaks vodeks. Edeline lidnan pämez' om Mikael' Ebling ("Michael Ebling", sulaku 2012 — reduku 2022).
Eläjad.
Vl 50 m.e. 16 tuh. ristituid elihe eländpunktas. Vl 2011 lidnan eläjiden lugu oli 200 957 ristitud. Vl 2015 lidnan ristitišt oli 212 348 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Transport.
Avtobusad, tramvaid (vspäi 1884, koume jonod, 29,7 km raudted), ezilidnekektrojonused, velosipedad i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Päraudtestancii om "Mainz Hauptbahnhof". Valdkundan videnz' surtte kuiv port (konteinerad) radab jogiportanno Reinan randal lidnan pohjoižes.
Lähembaine rahvahidenkeskeine lendimport sijadase kuz'toštkümnes kilometras päivnouzmha lidnaspäi, se om Frankfurtan lendimport. Sijaline "Mainc-Finthen"-lendimport ("EDFZ") radab vides kilometras suvipäivlaskmha lidnaspäi, kävutase specialižel aviacijal vaiše.
Elo (fil'm)

«Elo» () om amerikaine fil'm tedoližen fantastikan žanras. Ezmäine ozutez AÜV:oiš oli vl 2017 keväz'kun 18. päiväl, Venämas — nedališ päliči (23. keväz'ku 2017).
Elo (znamoičendad)

Elo voib znamoita:
Stavropol' (znamoičendad)

Stavropol' voib znamoita:
Coi Anita

Anita Coi, todesine nimi — Anna Sergejevna Kim (, "Анита Цой", ; sünd. 7. uhoku 1971, Moskv, Venäman NFST, NSTÜ) om Venäman poppajatai da TV-vedai korejiženke augotižlibundanke. Venäman arvostadud artist (2003).
Biografii.
Anita om sündnu Moskv-lidnha.
Vl 2013 Anita ühtni «Один в один»-TV-šouhu.
Vl 1990 Anita läksi mehele, Sergei Coi om hänen mužik. Heil om üks' poig: Sergei-noremb.
Nügüd'aigan (vl 2017) Anita gastroliruib lopmäta da ezineb hüvädtegijidenke koncertoidenke.
Kapur Šraddha

Šraddha Kapur (, ; sünd. 3. keväz'ku 1989, Bombei, Maharaštr, Indii) om indijalaine Bollivudan aktris da pajatai.
Biografii.
Šraddha om sündnu Mumbai-lidnha, Šakti Kapur-akt'oran da Šivangi Kapur-pajatajan (neiččel kanzannimi oli Kolhapure) sämižkanzha. Siddhanth-vell' om Šraddhal, hän om akt'or mugažo.
Šraddha om pajatai lapsessai, hänen dedoi (mamoin kanzaspäi) om Lata Mangeškar- da Aša Bhosle-pajatajiden dvojurodnii vell'.
Dženner Kaili

Kaili Dženner (; sünd. 10. eloku 1997, Kalabadas, Kalifornii, AÜV) om amerikalaine fotomodel'. Ühtneb «Kardašijan-kanz»-TV-šouhu.
Biografii.
Kaili om sündnu Kalabadas-lidnha, Brüs Dženner (nügüdläine nimi om Keitlin-transgender) da biznesnaine Kris Dženner (neiččel kanzannimi oli Kardašijan) sämižkanzha. Kendall-sizar om Kailil, om mugažo fotomodel'.
Vn 2018 1. päiväl uhokud Kaili kändihe mamaks, Stormi-tütär om sündnu Trevis Skottaspäi.
Kapur Šahid

Šahid Kapur (, [ʃaːɦɪd̪ kəˈpuːr]; sünd. 25. uhoku 1981, Deli, Indii) om indijalaine Bollivudan akt'or.
Biografii.
Šahid om sündnu Deli-lidnha, Pankadž-akt'oran i Nilima-aktrisan sämižkanzha.
Openui karguiden akademijas kaks' vot. Ühtni reklaman rolikoihe i muzikklipoihe, radoi režissöran abunikan TV-serialoiden tehmižes. Sai ezmäižeks pärolid vn 2003 «"Mitte se om — armastuz"»-fil'mas i edesti sidä hüvin.
Kanz.
Vspäi 2015 om nainu, Mira Radžput om hänen ak. Vl 2016 Šahid kändihe tataks, Miša-tütär om sündnu.
Mali (znamoičendad)

Mali voib znamoita erazvuiččid tärtusid: