tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Vičenc

Vičenc ( [viˈtʃɛntsa], venet.: "Vicensa" [viˈtʃeŋ(t)sa], ) om lidn Italijan pohjoižpäivnouzmas, Venecijan agjas. Om Vičencan provincijan administrativižeks keskuseks.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud 11. i 7. voz'sadoiden keskes edel m.e. amuižiden pertiden alusiden tedoidusen mödhe.
Vičencan ižandused sarakod oma omblendtegimišt (viž kompanijad), mašiništon tehmine, kuldasižiden juvelirižiden tegesiden pästand, turizm mail'man jäl'gusen sijidme. Om järedoiden bankoiden päfateroid.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Bakkil'jone-jogen da Retrone-ližajogen ühthejoksmusen randoil, Padanan alangištos, 39 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Al'pad seištas pohjoižhe da päivlaskmha lidnaspäi. Voib olda sur'vezid i koume..nell'ballaižid manrehkaidusid.
Matkad Venecijhasai om 60 km päivnouzmha raud- i avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Padui suvipäivnouzmha i Veron päivlaskmha.
Tobmuz.
Vičenc jagase seičemeks sektoraks (äilugu ), ned alajagasoiš 22 fartalaks (äilugu "quartieri").
Lidnan edeližed pämehed oma Frančesko Ruččo ("Francesco Rucco", kezaku 2018 — semendku 2023), Akille Variati ("Achille Variati", semendku 1990 — semendku 1995, sulaku 2008 — kezaku 2018).
Eläjad.
Vl 2014 lidnan eläjiden lugu oli 113 655 ristitud, vn 2017 lopus — 111 620 ristitud. Läz 270 tuhad eläjid om ezilidnoidenke (2014). Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 116 620 eläjad vl 1971.
Haidenhaim Brencal

Haidenhaim Brencal (, lühüdas "Heidenheim") om lidn Saksanman suves, Baden-Vürtemberg-federacijanmas.
Istorii.
Kaikenaigaižen eländpunktan aluz om pandud 13. voz'sadal edel m.e.. Vozil 85-159 m.e. Rimalaižen imperijan tuha azekast kavaleristod oli sijatud Akvilei-lidnuses (latin. "Aquileia"). "Hellenstein-lidnuz" da lidnansein oma saudud vll 1190-1420. Vl 1356 Haidenhaim sai lidnan statusad da torgusen sijadusen oiktust.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase 478..645 m korktusil valdmeren pindan päl (504 m om keskmäine). Lähembaine sur' lidn om Štuttgart 80 km päivlaskmha.
Haidenhaim Brencal jagase lidnankeskuseks (saks. "Kernstadt") da nelläks lidnrajonaks: Šnaithaim, Mergel'štetten, Oggenhauzen, Groskuhen.
Eläjad da ižanduz.
Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 52 527 eläjad vl 1995.
«Voith GmbH»-kompanijan päfater da tegimed sijadasoiš lidnas (7,5 tuh. radnikoid, pästtas turbinoid da mašiništod cellülozbumagaižen sarakon täht). Ižandusen toižed sarakod oma pol'veimiden, plastikan, tekstilin da ventiläcijan tehmine.
Lidnad-partnörad.
Kaik om 7 lidnad-partnörad Haidenhaimal:
Holon (lidn)

Holon () om lidn Izrailin keskuzpalas. Se om Tel' Avivan suvine ezilidn, mülüb sen ümbrikho.
Istorii.
Istorijanedeližel aigal madal järv oli olmas lidnan sijas. Izrailin car'kundas eländpunkt oli se sijas, ottihe mad maižandushe. Arabialaižiden vägitungendan jäl'ghe okaitud ma katoi letkil. Tämbäi-ki düniden kaks' kilometrad erigoittas suves lähižes Rišon Le Cion-lidnaspäi.
Eländpunktan aluz om pandud viden žilon ühtištusel vn 1940 keväz'kus. Nimitihe ut žilod nügüdläižikš, "Holon"-nimituz mainitase Tora-pühäkirjas paksus i libub "hol"'-sanaspäi «lete». Žilo sai lidnan statusad vl 1950.
Holon šingotase kahtendel surtte tegimišton zonal valdkundas. Om äi lapsenturizman aluzkundoid.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase kahtes kilometras Keskmeren randaspäi, 20 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Röunatab Tel' Avivanke pohjoižes.
Eläjad.
Vl 2011 eläjiden lugu oli 182 575 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Valdkundan maižanduzakademii om avaitud lidnas. Holonan tehnologine institut radab vspäi 1969 (, kaik 4,3 tuhad üläopenikoid vl 2018).
Klivlend (znamoičendad)

Klivlend () voib znamoita:
Nettuno

Nettuno (mugažo italijan kelel) om kurortine lidn da kund (kommun) Italijan keskuzpalas. Mülüb Lacio-agjan Metropolitenižhe Pälidnaižhe Rim-lidnha.
Istorii.
Amuižen "Antium"-lidnan aluz oli pandud latinalaižil 1. voz'tuhan EME zavodindas, se lidn änikoiči torguindaspäi i meriujundaspäi. Antium oli Riman vastustajan hätken aigan, no oli alištudud sen tobmudele 5. voz'sadal EME. Mainitase Riman ezmäižiden kolonijoiden keskes vl 338 EME. Riman tetabad ristitud pidiba villoid siš, no lidnan tobj pala oli okaidud 1. voz'sadan meiden erad lopus. Lidnan territorii oli alištunu gotoiden londoile i murendusile 6. voz'sadal. Villad, pühäpertid i kalanikoiden küläd oliba lidnan sijas hätken aigan.
Nügüdläine lidn sai nimitust keskaigaižen külän i Neptunan zamkan mödhe, a ned Neptun-jumalaspäi. Ezmäine municipalitet oli sätud vl 1827.
Nettuno šingotase religiozižel i lebuturizmal, meriportal turistoiden täht, policijan školal.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase metropolitenižen lidnan suvičogas, Tirrenižen meren randal, 11 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Riman keskushesai om 60 km pohjoižhe.
Vn 2011 Italijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 45 460 ristitud, vl 2018 — 49 852 ristitud, se oli kaikiš suremb ristitišt.
Ruan

Ruan ( [ʁwɑ̃] vai [ʁu.ɑ̃]) om lidn Francijan pohjoižes. Se om Normandii-regionan administrativine keskuz da istorine pälidn, mugažo Mererandaline Sen-departamentan keskuz.
Istorii.
Ezmäine lidnalaižiden eländpunkt sündui Senan oiktal randal läz meiden eran zavodindad, Oktavian Avgust-imperatoran ohjandusen aigan. Sen galliž-rimalaižen lidnan korged aig oli 3. voz'sadal, letihe amfiteatrad i surid termid (kül'betid). Saksalaižiden londad zavodihe 4. voz'sadan keskespäi, ezmäine päjumalanpert' oli saudud sil-žo aigal.
Ezmäižen mail'man sodan aigan britanine sodabaz sijazihe lidnas. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistižen Germanijan sodavägil (9. kezaku 1940 — 30. eloku 1944), alištui Britanijan i AÜV:oiden bombardiruindale vn 1944 sulakus-kezakus.
Ruan šingotihe tekstiližel tegimištol. Ezilidnoiš om neniden sarakoiden edheotandoid: metallurgii, mašinansauvomine, kivivoinümbriradmine, himine, punümbriradai, bumagan tehmine. Merijogiport radab lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Sen-jogen randoil, 2..152 m ü.m.t. korktusil. Matkad Parižhasai om 136 km suvipäivnouzmha.
Klimat om ven valdmeren, pil'vekaz tal'vaigan eriližešti. Voden keskmäine lämuz om +11,0 C°, kezakun-elokun +16,1..+18,2 C°, tal'vkun-uhokun +4,3..+4,8 C°. Ekstremumad oma −17,1 C° (viluku) i +41,3 C° (heinku). Kezaaigan minimum om +1,1 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +19,7 C° (uhoku). Ei voi panda halad kezakus-sügüz'kus. Paneb sadegid 847 mm vodes, enamba redukus-vilukus (76..102 mm kus), vähemba sulakus (56 mm). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 78..84 % röunoiš keväz'kus-sügüz'kus, 89..91 % redukus-vilukus.
Tobmuz.
Lidn jagase 12 nimitadud fartalaks, niišpäi ühesa sijadasoiš Senan oiktal randal, koume oma hural randal. Kaik 12 tošt kundad ümbärtas lidnan municipalitetad.
Edeline lidnan pämez' om Ivon Rober ("Yvon Robert", kezaku 1995 — keväz'ku 2001, kezaku 2012 — heinku 2020).
Eläjad.
Vn 2011 Francijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 111 557 ristitud, ezilidnoidenke 655 tuhad ristituid 1800 km² pindal. Kaik 110 169 eläjad oli lidnas vl 2015. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 124 987 eläjad vl 1911. Kaik 702 945 eläjad om lidnaglomeracijas 2792,2 nellikkilometrad pindal (2018).
Ruanan-Normandijan universitet (, ende muite Ruanan, 31,5 tuh. üläopenikoid vl 2021) radab vspäi 1966. Se mülütab nenid palakundoid: kuz' tedoiduzpalakundad, viž institutad, innovacižtehnologijoiden inženerine üläškol.
Transport.
Avtobusad, tramvaid, taksid i velosipediden kortom oma kundaližeks transportaks lidnas sen ümbrištonke. Kaik kuz' sildad ühtenzoittas Senan randoid lidnas, niiden kesken avaiduzsild Güstav Floberan nimed (86 m) om kaikiš suremb mugoine Evropas. TGV-verkon kiruhjonused ühtenzoittas Lionanke i Marselinke joga päiväl. Järed jogimeriport radab amuižiš aigoišpäi.
Regionaline civiline "Ruan — Senan alangišt"-lendimport (, "URO / LFOP", 15,5 tuh. passažiroid vl 2019) radab vspäi 1991 Bos-ezilidnas kümnes kilometras suvipäivnouzmha. Ei ole regulärižid passažirreisid vn 2019 heinkuspäi, no lendimport kävutase avaros toižiden metoiden täht: medicinine, azjaline i sodaaviacii, openduzlendused.
Tverin agjan lidnad

Kaik om kaks'kümne koume lidnad () i 28 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") Tverin agjas.
Enččed lidnad.
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad:
Muretud lidnad:
Kirovan agjan lidnad

Kaik om kahesatoštkümne lidnad () i 40 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа", sidä kesken üks' SATÜ) Kirovan agjas.
Murmanskan agjan lidnad

Kaik om kuz'toštkümne lidnad (, sidä kesken kuz' mülüdas SATÜ:ihe) i 11 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") Murmanskan agjas.
Pskovan agjan lidnad

Kaik om nell'toštkümne lidnad () i 14 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") Pskovan agjas.
Enččed lidnad.
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad:
Orenburgan agjan lidnad

Kaik om kaks'toštkümne lidnad () Orenburgan agjas. Ei ole lidnanvuiččid žiloid agjas vspäi 2011.
Kaliningradan agjan lidnad

Kaik om kaks'kümne kaks' lidnad () i 4 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") Kaliningradan agjas.
Soročinsk

Soročinsk () om Venäman lidn Orenburgan agjan päivlaskmas. Se om Soročinskan lidnümbrikon administrativine keskuz, vl 2016 mülüti Soročinskan rajonad.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1737 kuti "Soročinkan lidnuz", nimitihe lähižen Soročink-jogen mödhe. 19. voz'sadaspäi oli "Soročinskoje-žiloks". Saudihe "Soročinskai-raudtestancijad" «Samar — Orenburg»-jonol, läbiti lidnad vl 1877.
Žilo sai lidnan statusad vn 1945 16. päiväl semendkud. Soročinsk šingotase kivivoin samižen edheotandoil (650 mareigud lidnümbrikos) i sijaližen maižandusen produkcijan ümbriradmižel (leibänkombinat, lihakombinat).
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Samaranjogen hural randal, 100 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Soročinskan vezivaradim (35,56 km²) om ülezjogen reguliruimha Samaran vedhut. Matkad Orenburghasai om 170 km suvipäivnouzmha. Lähembaine lidn om Buzuluk 73 km lodeheze orhal vai 90 km kaikil teil.
Kaik 40 žilod mülüdas lidnümbrikho Soročinskan ližaks. Lidnümbrikon pind — 2763,18 km².
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe, lidnan eläjiden lugu oli 29 249 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 29..30 tuhad vozil 1996−2011 (30 700 rist. vl 2001). Vl 2017 kaik 40 853 ristitud elihe lidnümbrikos, sidä kesken kaks' koumandest oliba Soročinskan eläjad.
Ortodoksižen hristanuskondan viž pühäpertid oma olmas lidnas: nell' jumalanpertid i časoun'.
Soročinskan veterinarine tehnikum (Orenburgan valdkundaližen agrarižen universitetan filial) om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Leningradan agjan lidnad

Kaik om koumekümne kuz' lidnad () i 35 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") Leningradan agjas (vspäi 2024).
Pikalövo

Pikalövo () om Venäman lidn da lidnankund Leningradan agjan suvipäivnouzmas. Se om Boksitogorskan rajonan kaikiš suremb lidn kahtespäi.
Istorii.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1620 Änižen pätinan aigkirjas, sijadase amuižel pustolänil. Eziauguine futor oli nimitadud Pikalöv-manmehen-alusenpanijan kanzannimen mödhe. Vl 1906 nimitihe raudtestancijad «Piter — Vologd»-jonol "Pikalövo"-külän mödhe. Vozil 1927−1930 "Pikalövo"-žilo oli Pikalövon rajonan administrativižeks keskuseks. Vozil 1935−1941 saudihe cementtegint da radnikžilod.
Vspäi 1947 Pikalövo oli lidnanvuiččeks žiloks. Se sai lidnan statusad vl 1954. Vozil 1996−2006 alištui agjan tobmudele oikti da ei mülünd Boksitogorskan rajonha. Vozil 2008−2009 mail'man finansižen krizisan aigan pätegimiden pidajad tahtoiba saubata enambust niišpäi, no eläjad ei antkoi tehta necidä, sen tagut lidn sai tetabut.
Pikalövon ižandusen sarakod oma sauvondmaterialiden pästand (cement, vahtbeton, raudbetontegesed), substancijoiden pästand (alüminijan hapanduz, gallii, potaš, mouckivi), mugažo mecanümbriradmižen edheotand i kolbasceh ratas lidnas.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase rajonan päivlaskmaižen polen keskuses, Rädan'-jogen oiktal randal (Säs'-jogen bassein), 180 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Matkad Piterihesai om 220 km päivlaskmha orhal, 230 km raudtedme vai 260 km avtotedme. Om 27 kilometrad päivlaskmpolehe lähembaižhe Boksitogorsk-lidnhasai.
Tobmuz.
Pikalövo om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Deputatoiden nevondkundan ezimez'. Edeline nevondkundan ezimez' om Nikolai Semönov (sügüz'ku 2014 — sügüz'ku 2019). Lidnan Administracijan pämez' om Dmitrii Sadovnikov vn 2016 redukuspäi.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 21 562 ristitud, vn 2021 — 20 388 ristitud, rajonan kaks' videndest. Kaik 20 379 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 24..25 tuhad eläjid vozil 1989−2001 (25 700 rist. vl 2000).
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas: Sündun Ristan Zdviženjan jumalanpert' (2006) i Hristan Eläbzdusen Pühäpertin Udištandan puine jumalanpert' (om letud vspäi 1998).
Lapsiden opendusen aluzkundad oma seičeme nomeruidud päivkodid (nomer 2, 3, 5..9), nell' keskškolad (nomer 1..4), lapsiden sädamižen pert', čomamahtoiden škol, lapsiden i norišton sportškol. Leningradan valdkundaline universitet Puškinan nimed, sen Boksitogorskan institutan (filialan) palakund (edel 2010. vot pedagogine kolledž) om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Transport.
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. «Vologd — Uz' Ladog»-mante (A114-trass) ümbärdab lidnad suvipäivlaskmas 2000-nziden voziden auguspäi, ende läbiti.
Kaik koume raudtestancijad om läz lidnad: "Pikalövo I" (passažiroiden täht), "Pikalövo II" (tegimištzonas) i "Fabričnai" (, jüguiden täht). Ezilidnelektrojonused ühtenzoittas Piterinke.
Kurganan agjan lidnad

Kaik om ühesa lidnad () i 6 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") Kurganan agjas.
Kemerovon agjan lidnad

Kaik om kaks'kümne lidnad () i 23 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") Kemerovon agjas.
Uz'lidnan agjan lidnad

Kaik om kümne lidnad () i 11 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") Uz'lidnan agjas.
Enččed lidnad.
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad, nügüd' lidnanvuiččed žilod:
Sverdlovskan agjan lidnad

Kaik om nell'kümne seičeme lidnad (, sidä kesken kaks' SATÜ:d) i 26 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа", sidä kesken kaks' SATÜ:d) Sverdlovskan agjas.
Jaroslavlin agjan lidnad

Kaik om üks'toštkümne lidnad () i 12 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") Jaroslavlin agjas.
Enččed lidnad.
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad:
Muretud lidnad:
Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon lidnad

Hantin da Mansin avtonomine ümbrik om Tümenin agjan pala. Kaik om kuz'toštkümne lidnad () i 24 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") neciš regionas.
Enččed lidnad.
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad:
Hantin da Mansin avtonomine ümbrik

Hantin da Mansin avtonomine ümbrik (Jugr) () om Venälaižen Federacijan subjekt.
Se mülüb Uralan federaližhe ümbrikho da Tümenin agjaha.
Ümbrikon pälidn om Hanti-Mansiisk. Se om koumanz' lidn ristitišton lugun mödhe.
Keled.
Valdkundkeled oma venäkel', hantin kel' da mansin kel'.
Istorii.
Hantin da Mansin avtonomine ümbrik om olmas vs 1930 tal'vkun 10. päiväspäi.
Ümbrikon Päkäskuz om vahvištadud vn 1995 26. päiväl sulakud ümbrikon Duman ezitajil da om väges äiluguižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused.
Ümbrikol om röunoid Krasnojarskan randanke päivnouzmas, Tomskan agjanke suvipäivnouzmas, Tümenin agjan suvipalanke suves, Sverdlovskan agjanke suvipäivlaskmas, Komin Tazovaldkundanke päivlaskmas da Tümenin agjan Jamalan Nenciden avtonomiženke ümbrikonke pohjoižes. Hantin da Mansin avtonomine ümbrik om mererandatoi.
Pind om 534 801 km², sidä kesken mec da penzhišt ottas territorijan pol't. Kaikiš korktemb čokkoim om Narodnai-mägi (1895 m) päivlaskmaižröunanno Komin Tazovaldkundanke.
Londuseližed pävarad oma kivivoi (Venäman samižen koume videndest) da kivivoin gaz, toižed varad oma turbaz, mec, reskvezi.
Tobmuz.
Ümbrikon pämez' nimitase gubernatoraks. Natal'ja Komarova radab gubernatoran vs 2010 keväz'kun 1. päiväspäi kahtenden strokun jäl'geten. Ümbrikon parlamentan änestadas gubernatorad videks vodeks Venäman prezidentan taričendan mödhe, Tümenin agjan gubernator andab kandidatoiden nimikirjutest hänele. Ümbrikon gubernator-žo radab Ohjastusen pämehen, hän märičeb sen strukturad da paneb sen ühtnijoid radnikusile. Ezmäine varagubernator, kahesa muite varagubernatorad da Gubernatoran Apparat oma hänele abhu.
Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon üks'kodine parlament om Ümbrikon Dum. Kaik rahvaz valičeb sen 38 ezitajad videks vodeks. Boris Hohräkov radab Ümbrikon Duman ezimeheks vs 2011 sulakuspäi kahtenden strokun jäl'geten.
Radonoigendai tobmuz om ümbrikon Ohjastuz. Ümbrikon departamentad da radnikoičendad alištudas Ohjastusele.
Valitihe gubernatorad vn 2015 13. päiväl sügüz'kud, nügüdläine gubernator sai vägestust ezmäižel tural (28 än't 35:späi, 80%). Ümbrikon Dumhan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 18. päiväl sügüz'kud (6. kucund).
Eläjad.
Vl 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 1 532 243 ristitud. Kaikutte ühesanz' ristit kümnespäi om lidnalaine.
Kaik om kuz'toštkümne lidnad ümbrikos da 24 lidnanvuittušt žilod. Kaikiš surembad niišpäi (enamba 100 tuh. ristituid, surembaspäi penembha) oma Surgut, Nižnevartovsk da Neftejugansk. Vl 2015 kaik om 23 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 1% vl 2010): venälaižed — 63,6%, totarlaižed — 7,1%, ukrainalaižed — 6,0%, baškiralaižed — 2,3%, azerbaidžanlaižed — 1,7%, hantilaižed — 1,2%, vaugedvenälaižed — 1,0%, toižed rahvahad — 10,4%, rahvahuden ozutandata — 6,7%.
Erased toižed igähižed rahvahad (vl 2010): mansilaižed — 10 977 rist. (0,72%), komilaižed — 2 364 rist. (0,15%), nencalaižed — 1 438 rist. (0,09%), evenkalaižed — 33 rist. (0,002%), sel'kupalaižed — 27 rist. (0,002%).
Smolenskan agjan lidnad

Kaik om vižtoštkümne lidnad () i 10 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") Smolenskan agjas.
Enččed lidnad.
Kaičenus erižeks eländpunktaks enzne lidn, nügüd' lidnanvuitte žilo:
Kostroman agjan lidnad

Kaik om kaks'toštkümne lidnad () i 7 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") Kostroman agjas.
Enččed lidnad.
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad:
Kostroman agj

Kostroman agj () om Venälaižen Federacijan subjekt.
Se mülüb Federaližhe keskuzümbrikho.
Agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Kostrom.
Keled.
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.
Istorii.
Kostroman agj om olmas vs 1944 elokun 13. päiväspäi.
Kostroman agjan Päkäskuz om vahvištadud vn 2008 17. päiväl sulakud Agjan Duman ezitajil, om allekirjutadud gubernatoral sen-žo vodel 24. päiväl sulakud da om väges möhembaižidenke vajehtusidenke. Se vajehti endišt Päkäskust, kudamb oli vahvištadud vn 1995 7. päiväl heinkud.
Geografijan andmused.
Agj röunatab Kirovan agjanke päivnouzmas, Alalidnan da Ivanovon agjoidenke suves, Jaroslavlin agjanke päivlaskmas, Vologdan agjanke pohjoižes. Kostroman agj om mererandatoi.
Pind om 60 211 km², sidä kesken mec otab koume videndest. Znamasine jogi om Volg sen järedoidenke huridenke ližajogidenke (Kostrom, Unž da Vetlug). Jogiden tobj pala mülüb Kaspijan meren basseinha, vaiše erased pened joged agjan lodehes da pohjoižpäivnouzmas mülüdas Jävaldmeren basseinha. Kaikiš suremb ratud vezišt om Gor'kijan vezivaradim. Znamasižed järved oma Galičunjärv (75,4 km²) da Čuhlomanjärv (48,7 km²).
Reljef om kukhikaz. Pohjoižed Uvalad-kukkazsel'g vedase agjan pohjoižpalas. Kaikiš korktemb čokkoim om Galičun da Čuhloman ülüden nimetoi taho (292 m) agjan lodehes.
Klimat om ven kontinentaline. Heinkun keskmäine lämuz om +18 C°, vilukun lämuz om −12 C°. Paneb sadegid 600 mm vodes.
Londuseližed varad oma palab šoidkivi, fosforitad, sauvondmaterialad (mouckivi, saved, letked), reskvezi.
Tobmuz.
Agjan pämez' nimitase gubernatoraks. Sergei Sitnikov radab gubernatoran vs 2012 sulakun 28. päiväspäi. Hänen valdatusiden strok om viž vot, enamba kaht strokud jäl'geten ei sa. Gubernator om mugažo agjan Administracijan pämez', hän märičeb sen strukturad da paneb sen ühtnijoid radnikusile. Üks' ezmäine varagubernator da viž muite varagubernatorad oma hänele abhu.
Kostroman agjan üks'kodine parlament om Agjan Dum. Kaik rahvaz valičeb sen 36 ezitajad videks vodeks. Aleksei Anohin radab Agjan Duman ezimeheks vs 2015 redukun 7. päiväspäi.
Radonoigendai tobmuz om Kostroman agjan Administracii. Agjan departamentad, ohjandused, inspekcijad da komitetad alištudas Administracijale.
Agjan Duman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2015 13. päiväl sügüz'kud (6. kucund). Valitihe gubernatorad sil-žo päiväl, nügüdläine gubernator sai vägestust ezmäižel tural 65,62% änid satusenke da radab kahtenden strokun.
Eläjad.
Vl 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 667 562 ristitud. Kaikutte seičemenz' eläi kümnespäi om lidnalaine.
Kaik om kaks'toštkümne lidnad agjas da 7 lidnanvuittušt žilod. El ole toižid järedoid lidnoid. Vl 2017 kaik oli 8 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,3% vl 2010): venälaižed — 93,2%, ukrainalaižed — 0,9%, totarlaižed — 0,3%, toižed rahvahad — 2,1%, rahvahuden ozutandata — 3,5%.
Novosibirskan agjan lidnad

Kaik om nell'toštkümne lidnad () i 17 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") Novosibirskan agjas.
Novosibirskan agj

Novosibirskan agj () om Venälaižen Federacijan subjekt.
Se mülüb Sibirin federaližhe ümbrikho.
Agjan pälidn da kaikiš suremb lidn om Novosibirsk.
Keled.
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.
Istorii.
Novosibirskan agj om olmas vs 1937 sügüz'kun 28. päiväspäi.
Novosibirskan agjan Päkäskuz om vahvištadud vn 2005 18. päiväl sulakud da om väges nügüd' äiluguižidenke vajehtusidenke. Se vajehti endišt Päkäskust, kudamb oli vahvištadud vn 1996 5. päiväl sulakud.
Geografijan andmused.
Agj röunatab Kemerovon agjanke päivnouzmas, Altajan randanke suves, Kazahstananke suvipäivlaskmas, Omskan agjanke päivlaskmas, Tomskan agjanke pohjoižes. Novosibirskan agj om valdmererandatoi.
Pind om 177 756 km², sidä kesken mec otab nelländest (44 900 km²). Agj mülüb mecan, mecstepin da stepin zonha. Vasüganan so otab agjan pohjoižpolen. Znamasižed joged oma Ob', Om' (Irtišan ližajogi) da Karasuk. Kaikiš järedamb reskvezišt om ratud Novosibirskan vezivaradim, solakaz vezišt — Čani-järv.
Reljef om tazo tobjimalaz. Obin oiged rand om kukhikahan Salairan kräžan pala — amuižed mäged agjan päivnouzmas, agjan kaikiš korktemb nimetoi čokkoim sijadase sigä (502 m).
Klimat om kontinentaline. Heinkun keskmäine lämuz om +18..+20 C°, vilukun lämuz om −16 C° suves da −20 C° pohjoižes. Paneb sadegid 425 mm vodes, tal'vel oleleb niid vähemba.
Londuseližed varad oma kivihil', kivivoi, turbaz, titan, cirkonii, kuld, sauvondmaterialad (mramor, saved, letked), reskvezi, gidroenergii.
Tobmuz.
Agjan pämez' nimitase gubernatoraks. Andrei Travnikov tegeb gubernatoran velgusidme vs 2017 redukun 6. päiväspäi. Kaik rahvaz änestab händast videks vodeks, ei sa enamba kaht strokud jäl'geten. Gubernator om mugažo agjan Ohjastusen ezimez', hän märičeb sen strukturad da paneb Ohjastusen ühtnijoid radnikusile. Üks' ezmäine varagubernator, kaks' muite varagubernatorad, üks' ezmäine Ohjastusen varaezimez', nell' Ohjastusen muite varaezimest, mugažo Gubernatoran da Ohjastusen Administracii oma hänele abhu.
Novosibirskan agjan üks'kodine parlament om Käskusenandai Suim. Kaik rahvaz valičeb sen 76 ezitajad videks vodeks. Andrei Šimkiv radab Käskusenandajan Suiman ezimeheks vs 2015 sügüz'kun 29. päiväspäi.
Radonoigendai tobmuz om Novosibirskan agjan Ohjastuz. Agjan ministrused, departamentad, ohjandused da inspekcijad alištudas Ohjastusele.
Vn 2014 14. päiväl sügüz'kud valitihe gubernatorad jäl'gmäižen kerdan, enzne Vladimir Gorodeckii-gubernator sai vägestust ezmäižel tural (64,97% änid). Käskusenandajan Suiman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2015 13. päiväl sügüz'kud.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 2 665 911 ristitud. Kaikutte kahesanz' eläi kümnespäi om lidnalaine.
Kaik om nell'toštkümne lidnad agjas da 17 lidnanvuittušt žilod. Toižed järedad lidnad (enamba 50 tuh. ristituid, surembaspäi penembha) oma Berdsk i Iskitim. Vl 2017 kaik om 21 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 88,7%, saksalaižed — 1,2%, totarlaižed — 0,9%, ukrainalaižed — 0,8%, uzbekalaižed — 0,5%, kazahlaižed — 0,4%, tadžikalaižed — 0,4%, armenijalaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 2,0%, rahvahuden ozutandata — 4,7%.
Čukotkan avtonomižen ümbrikon lidnad

Kaik om koume lidnad () i 5 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") Čukotkan avtonomižes ümbrikos.
Čukotkan avtonomine ümbrik

Čukotkan avtonomine ümbrik (, ) om Venälaižen Federacijan subjekt.
Se mülüb Edahaižen Päivnouzmpolen federaližhe ümbrikho.
Ümbrikon pälidn da kaikiš suremb lidn om Anadir'. Mererandpol' i merisared oma röunanverižeks zonaks, ei sa putta sigä laskendata vai ümbrikon registracijata.
Keled.
Valdkundkeled oma venäkel' da čukačun kel'.
Istorii.
Čukotkan avtonomine ümbrik om olmas vs 1930 tal'vkun 10. päiväspäi. Erine federacijan subjekt vs 1992 heinkun 16. päiväspäi (erištui Magadanan agjaspäi).
Čukotkan avtonomižen ümbrikon Päkäskuz om vahvištadud vn 1997 29. päiväl redukud ümbrikon Duman ezitajil, om allekirjutadud ümbrikon gubernatoral sen-žo voden 28. päiväl kül'mkud da om väges äiluguižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused.
Čukotkan avtonomine ümbrik sijadase Čukotkan pol'sarel da lähižil penil saril. Kaikiš surembad sared — Vrangelän i Aion.
Ümbrikol om röunoid Kamčatkan randanke da Magadanan agjanke suves, Saha Tazovaldkundanke päivlaskmas. Om meriröunad AÜV:oidenke päivnouzmas Beringan sal'mel.
Čukotkan pohjoižed randad lainištadas Jävaldmeren Päivnouzmaine Sibirin da Čukotkan mered, päivnouzmaižed randad — Tünen valdmeren Beringan meri. Kaikiš znamasižemb jogi om Anadir'-jogi. Igähine roug om kaikuččes sijas. Vegetacine pord 80..100 päiväd ümbrikon suves.
Pind om 721 481 km². Kaikiš korktemb čokkoim om Čantal-mägisel'gan nimetoi mägi, 1887 m.
Londuseližed varad oma kivivoi, londuseline gaz, kivihil', metallad (kuld, tin, vol'fram, artut', vas'k, uran), reskvezi.
Tobmuz.
Ümbrikon pämez' nimitase gubernatoraks. Kaik rahvaz valičeb händast videks vodeks. Roman Kopin radab gubernatoran vs 2008 heinkun 13. päiväspäi.
Čukotkan üks'kodine parlament om ümbrikon Dum. Kaik rahvaz valičeb sen 15 ezitajad videks vodeks. Aleksandr Maslov radab ümbrikon Duman ezimeheks vs 2016 sügüz'kun 30. päiväspäi.
Valitihe gubernatorad vn 2013 8. päiväl sügüz'kud, nügüdläine gubernator sai vägestust ezmäižel tural (79,84%) da radab kahtenden strokun. Ümbrikon Duman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 18. päiväl sügüz'kud (6. kucund).
Eläjad.
Vl 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 50 526 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 162 135 eläjad vl 1990. Kaikutte seičemenz' eläi kümnespäi om lidnalaine.
Kaik om koume lidnad ümbrikos da 5 lidnanvuittušt žilod. Ei ole toižid järedoid lidnoid. Vl 2017 kaik oli 8 eländpunktad enamba mi tuha eläjidenke.
Rahvahad (enamba 1% vl 2010): venälaižed — 49,6%, čukčulaižed — 25,3%, ukrainalaižed — 5,7%, eskimosalaižed — 3,0%, evenalaižed (lamutalaižed) — 2,8%, čuvanalaižed — 1,8%, toižed rahvahad — 6,3%, rahvahuden ozutandata — 5,5%.
Ivanovon agjan lidnad

Kaik om seičemetoštkümne lidnad () i 13 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") Ivanovon agjas.
Enččed lidnad.
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad:
Ivanovon agj

Ivanovon agj () om Venälaižen Federacijan subjekt.
Se mülüb Federaližhe keskuzümbrikho.
Agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Ivanovo. Agjan ristitišton läz kaht videndest eläb siš.
Keled.
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.
Istorii.
Ivanovon agj om olmas vs 1936 keväz'kun 11. päiväspäi.
Ivanovon agjan Päkäskuz om vahvištadud vn 2009 29. päiväl vilukud Agjan Duman ezitajil, om allekirjutadud gubernatoral sen-žo voden 18. päiväl uhokud da om väges möhembaižidenke vajehtusidenke. Se vajehti endišt Päkäskust, kudamb oli vahvištadud vn 1996 8. päiväl semendkud.
Geografijan andmused.
Agj röunatab Alalidnan agjanke päivnouzmas, Vladimiran agjanke suves, Jaroslavlin agjanke lodehes, Kostroman agjanke pohjoižes. Ivanovon agj om mererandatoi.
Pind om 21 437 km², sidä kesken mec otab 10 375 km² (vl 2005). Znamasižed joged oma Volg da Kläz'm sen huridenke ližajogidenke (Nerl', Uvod', Tez da Luh). Kaikiš suremb ratud vezišt om Gor'kijan vezivaradim.
Reljef om alangoikaz da vanoikaz. Kaikiš korktemb čokkoim om kukkazsel'gan nimetoi taho Volgan hural randal (196 m) agjan pohjoižes. Kaikiš madalamb čokkoim om Kläz'm-jogen kendäk suves (75 m).
Klimat om ven kontinentaline. Heinkun keskmäine lämuz om +18 C°, vilukun lämuz om −8 C°. Paneb sadegid 650 mm vodes, sidä kesken kezal — 213 mm.
Londuseližed varad oma turbaz, fosforitad, sauvondmaterialad (saved, letked, mouckivi), mec, reskvezi.
Tobmuz.
Agjan pämez' nimitase gubernatoraks. Stanislav Voskresenskii tegeb gubernatoran velgusidme vs 2017 redukun 10. päiväspäi. Kaik rahvaz änestab händast videks vodeks. Gubernator om mugažo agjan Ohjastusen ezimez', hän märičeb sen strukturad da paneb Ohjastusen ühtnijoid radnikusile. Ühesa Ohjastusen varaezimest oma hänele abhu.
Ivanovon agjan üks'kodine parlament om Agjan Dum. Kaik rahvaz valičeb sen 24 ezitajad videks vodeks. Viktor Smirnov radab Agjan Duman ezimeheks vs 2013 sügüz'kun 14. päiväspäi.
Radonoigendai tobmuz om Ivanovon agjan Ohjastuz. Agjan departamentad, komitetad da radnikoičendad alištudas Ohjastusele.
Vn 2014 14. päiväl sügüz'kud valitihe edelišt gubernatorad, Pavel Kon'kov sai vägestust ezmäižel tural 80,32% änid satusenke. Agjan Duman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2013 8. päiväl sügüz'kud.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 1 061 651 ristitud. Kaikutte kahesanz' eläi kümnespäi om lidnalaine.
Kaik om seičemetoštkümne lidnad agjas da 14 lidnanvuittušt žilod. Toižed järedad lidnad (enamba 50 tuh. eläjidenke, surembaspäi penembha) oma Kinešm da Šui. Vl 2017 kaik om 11 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 90,6%, ukrainalaižed — 0,7%, totarlaižed — 0,6%, armenijalaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 2,5%, rahvahuden ozutandata — 5,2%.
Alalidnan agjan lidnad

Kaik om kaks'kümne kahesa lidnad (, sidä kesken üks' SATÜ) i 54 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") Alalidnan agjas.
Enččed lidnad.
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad:
Mülütihe toižihe lidnoihe:
Rostovan agjan lidnad

Kaik om kaks'kümne koume lidnad () i 6 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") Rostovan agjas.
Rostovan agj

Rostovan agj () om Venälaižen Federacijan subjekt.
Se mülüb Federaližhe suviümbrikho.
Agjan pälidn da kaikiš suremb lidn om Rostov Donal.
Keled.
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.
Istorii.
Rostovan agj om olmas vs 1937 sügüz'kun 13. päiväspäi.
Rostovan agjan Päkäskuz om vahvištadud vn 1996 19. päiväl sulakud Käskusenandajan Suiman ezitajil, tuli väghe sen-žo voden 29. päiväl semendkud da om väges nügüd' äiluguižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused.
Agj röunatab Volgogradan agjanke päivnouzmas, Kalmikijan Tazovaldkundanke, Stavropolin da Krasnodaran randoidenke suves, Ukrainanke päivlaskmas (sen Doneckan da Luganskan agjoidenke), Voronežan agjanke pohjoižes. Agjan suvipäivlaskmaižed randad lainištab Azovmeri.
Pind om 100 967 km², sidä kesken mustma otab territorijan kaks' koumandest, mec da penzhišt — vaiše 2,8 % kaikutte. Agjan territorii mülüb stepin zonha. Znamasine jogi om Don sen ližajogidenke (Manič, Severskijan Donc, Sal, Čir da tž.). Kaikiš suremb vezišt om ratud Cimlänskan vezivaradim (24 km³) Volgogradan agjanke röunal.
Reljef om kukhikaz tazangišt. Donan kukkazsel'g om agjan pohjoižes.
Klimat om ven. Heinkun keskmäine lämuz om +23 C°, vilukun — −7 C°. Paneb sadegid 650 mm päivlaskmas da 400 mm päivnouzmas.
Londuseližed varad oma londuseline gaz, kivihil', kivivoi, raudkivend, sauvondmaterialad (mouckivi, mel, sauvondkivi, saved, letked), keitandsol, reskvezi, gidroenergii.
Tobmuz.
Agjan pämez' nimitase gubernatoraks. Vasilii Golubev radab gubernatoran vn 2010 kezakun 14. päiväspäi. Kaik rahvaz änestab händast videks vodeks. Gubernator om mugažo agjan Ohjastusen ezimez', hän märičeb sen strukturad da paneb Ohjastusen ühtnijoid radnikusile. Üks' Ohjastusen varaezimez', üks' ezmäine varagubernator da kuz' muite varagubernatorad oma hänele abhu.
Rostovan agjan üks'kodine parlament om Käskusenandai Suim. Kaik rahvaz valičeb sen 60 ezitajad videks vodeks. Aleksandr Iščenko radab Käskusenandajan Suiman ezimeheks vn 2016 redukun 6. päiväspäi.
Radonoigendai tobmuz om Rostovan agjan Ohjastuz. Agjan ministrused, departamentad, ohjandused, komitetad, radnikoičendad da inspekcijad alištudas Ohjastusele.
Vn 2015 13. päiväl sügüz'kud valitihe gubernatorad, nügüdläine gubernator sai vägestust ezmäižel tural (78,21 % änid) da radab kahtenden strokun. Käskusenandajan Suiman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vl 2013 sügüz'kun 8. päiväl (5. kucund).
Eläjad.
Vl 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe agjan eläjiden lugu oli 4 277 976 ristitud. Kaikutte kahtenz' eläi koumespäi om lidnalaine.
Kaik om kaks'kümne koume lidnad agjas da 25 lidnanvuittušt žilod. Toižed järedad lidnad (enamba 100 tuh. ristituid vl 2015, surembaspäi penembha): Taganrog, Šahti, Novočerkassk, Volgodonsk, Bataisk, Novošahtinsk.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2010): venälaižed — 88,7 %, armenijalaižed — 2,6 %, ukrainalaižed — 1,8 %, turkad — 0,8 %, azerbaidžanlaižed — 0,4 %, čiganalaižed — 0,4 %, vaugedvenälaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 3,1 %, rahvahuden ozutandata — 1,8 %.
Sahalinan agjan lidnad

Kaik om nell'toštkümne lidnad () i 6 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") Sahalinan agjas.
Enččed lidnad.
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad:
Vladimiran agj

Vladimiran agj () om Venälaižen Federacijan subjekt.
Se mülüb Federaližhe keskuzümbrikho.
Agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Vladimir.
Keled.
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.
Istorii.
Vladimiran agj om olmas vs 1944 elokun 14. päiväspäi.
Vladimiran agjan Päkäskuz om vahvištadud vn 2001 14. päiväl elokud Käskusenandajan Suiman ezitajil, allekirjutadud agjan Administracijan pämehel sil-žo päiväl da om väges äiluguižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused.
Agj röunatab Alalidnan agjanke päivnouzmas, Räzanin agjanke suves, Moskvan agjanke suvipäivlaskmas da päivlaskmas, Jaroslavlin da Ivanovon agjoidenke pohjoižes. Vladimiran agj om mererandatoi.
Pind om 29 084 km², sidä kesken mec — 55% (pedajikod oma enambuses), sod ottas 1,3% (374 km²) agjan pohjoižpäivnouzmas. Znamasižed joged oma Kläz'm da Okanjogi niiden ližajogidenke, ned mülüdas Volgan i Kaspijan meren basseinha.
Reljef om kukhikaz lodehes da pohjoižes, tazo alangoidenke suvipäivnouzmpolele. Kaikiš korktemb čokkoim om Klinan da Dmitrovan kukkazsel'gan nimetoi taho (271 m) agjan lodehes. Kaikiš madalamb čokkoim om Kläz'm-jogen kendäk agjan päivnouzmas (68 m).
Klimat om ven kontinentaline. Heinkun keskmäine lämuz om +18..+19 C°. Vilukun kesklämuz om −9..−12 C°. Paneb sadegid 550..600 mm vodes, enamba kaiked kezakus-elokus da redukus (60..80 mm kus), vähemba kaiked — uhokus-sulakus (30 mm kus).
Londuseližed varad oma turbaz, raudkivend, fosforitad, sauvondmaterialad (sauvondgips, saved, letked), mouckivi.
Tobmuz.
Agjan pämez' nimitase gubernatoraks. Svetlana Orlova radab gubernatoran vs 2013 keväz'kun 24. päiväspäi. Kaik rahvaz änestab händast videks vodeks. Gubernator om mugažo agjan Administracijan pämez', hän märičeb sen strukturad da paneb Administracijan ühtnijoid radnikusile.
Vladimiran agjan üks'kodine parlament om Käskusenandai Suim. Kaik rahvaz valičeb sen 38 ezitajad videks vodeks. Vladimir Kiselöv radab Käskusenandajan Suiman ezimeheks vs 2009 keväz'kun 18. päiväspäi kahtenden strokun jäl'geten.
Radonoigendai tobmuz om Vladimiran agjan Administracii. Agjan departamentad da komitetad alištudas Administracijale.
Vn 2013 8. päiväl sügüz'kud Käskusenandajan Suiman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba (6. kucund), sil-žo päiväl valitihe gubernatorad. Nügüdläine gubernator sai vägestust ezmäižel tural 74,73% änid rezul'tatanke.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 1 443 693 ristitud. Lidnalaižiden pala om seičeme ühesandest.
Kaik om kaks'kümne koume lidnad agjas da 9 lidnanvuittušt žilod. Toižed järedad lidnad (enamba 100 tuh. eläjid vl 2017, surembaspäi penembha) oma Kovrov i Murom. Vl 2017 kaik oli 20 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 89,3%, ukrainalaižed — 0,9%, totarlaižed — 0,5%, armenijalaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 2,3%, rahvahuden ozutandata — 6,6%.
Tomskan agjan lidnad

Kaik om kuz' lidnad (, sidä kesken 1 SATÜ) i üks' lidnanvuitte žilo (ven. "посёлок городского типа") Tomskan agjas.
Čeläbinskan agjan lidnad

Kaik om koumekümne lidnad (, sidä kesken koume SATÜ:d) i 13 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") Čeläbinskan agjas.
Irkutskan agjan lidnad

Kaik om kaks'kümne kaks' lidnad () i 46 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") Irkutskan agjas.
Enččed lidnad.
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad, nügüd' žilod:
Muretud lidnad:
Magadanan agjan lidnad

Kaik om kaks' lidnad () i 23 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") Magadanan agjas.
Enččed lidnad.
Muretud lidnad:
Kalugan agjan lidnad

Kaik om kaks'kümne kaks' lidnad () i 6 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") Kalugan agjas.
Enččed lidnad.
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad, nügüd' žilod:
Kalugan agj

Kalugan agj () om Venälaižen Federacijan subjekt.
Se mülüb Federaližhe keskuzümbrikho.
Agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Kalug.
Keled.
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.
Istorii.
Kalugan agj om olmas vs 1944 heinkun 5. päiväspäi.
Kalugan agjan Päkäskuz om vahvištadud vn 1996 27. päiväl keväz'kud Käskusenandajan Suiman ezitajil da om väges möhembaižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused.
Agj röunatab Moskvan agjanke da Moskvanke pohjoižpäivnouzmas, Tulan agjanke päivnouzmas, Orelan agjanke suvipäivnouzmas, Bränskan agjanke suvipäivlaskmas da Smolenskan agjanke lodehes. Kalugan agj om mererandatoi.
Pind om 29 777 km², sidä kesken kavag'- da levedlehtesižed mecad ottas nell' ühesandest, sod — penemba üht procentad. Znamasine jogi om Okanjogi sen huridenke ližajogidenke (Protv, Ugranjogi da Žizdr). Mugažo om Desnan ližajogid agjan suvipäivlaskmas. Järvid ei ole äi. Sen ližaks, kaik om 19 pen't vezivaradint.
Reljef om kukhikaz jogiden alangoidenke. Kaikiš korktemb čokkoim om Spas-Demenskan kukkazsel'gan Jänišiden mägi (279 m) agjan suvipäivlaskmas. Kaikiš madalamb čokkoim om Okanjogen kendäk agjan pohjoižpäivnouzmas (120 m).
Klimat om ven kontinentaline. Heinkun keskmäine lämuz om +18 C° pohjoižes da +21 C° suves. Vilukun kesklämuz om −12 C° pohjoižes da −8 C° suves. Paneb sadegid 700..800 mm vodes. Räk da kuiv keza voib vajehteldas viluhkon da nepsan kezanke.
Londuseližed varad oma bur hil', turbaz, fosforitad, mineraližed mujud, sauvondmaterialad (saved, letked, mouckivi, mel, sauvondgips, sauvondkived), mec.
Tobmuz.
Agjan pämez' nimitase gubernatoraks. Anatolii Artamonov radab gubernatoran vs 2000 kül'mkun 12. päiväspäi. Kaik rahvaz änestab händast videks vodeks. Gubernator om mugažo agjan Ohjastusen pämez', hän märičeb sen strukturad da paneb Ohjastusen ühtnijoid radnikusile. Gubernatoran Administracii, ezmäine varagubernator da nell' muite varagubernatorad oma hänele abhu. Gubernator, varagubernatorad da kaik ministrad oma Ohjastusen ühtnijoikš.
Kalugan agjan üks'kodine parlament om Käskusenandai Suim. Kaik rahvaz valičeb sen 40 ezitajad videks vodeks. Viktor Baburin radab Käskusenandajan Suiman ezimeheks vs 2017 semendkun 18. päiväspäi.
Radonoigendai tobmuz om Kalugan agjan Ohjastuz. Agjan ministrused, ohjandused, inspekcijad da komitetad alištudas Ohjastusele.
Vn 2015 13. päiväl sügüz'kud Käskusenandajan Suiman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba i valitihe gubernatorad. Nügüdläine gubernator sai vägestust ezmäižel tural 71,43% änid satusenke da radab nelländen strokun.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 1 010 930 ristitud. Lidnalaižiden pala om 76% (vl 2018).
Kaik om kaks'kümne kaks' lidnad agjas da 6 lidnanvuittušt žilod. Toine järed lidn (enamba 100 tuh. eläjidenke) om Obninsk. Vl 2015 kaik om 16 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 85,6%, ukrainalaižed — 1,7%, armenijalaižed — 1,0%, vaugedvenälaižed — 0,5%, totarlaižed — 0,4%, azerbaidžanlaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 2,7%, rahvahuden ozutandata — 7,7%.
Astrahanin agj

Astrahanin agj (, ) om Venälaižen Federacijan subjekt.
Se mülüb Federaližhe suviümbrikho.
Agjan pälidn da kaikiš suremb lidn om Astrahan' (agjan ristitišton läz pol't).
Keled.
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.
Istorii.
Astrahanin agj om olmas vs 1943 tal'vkun 27. päiväspäi.
Astrahanin agjan Päkäskuz om vahvištadud vn 2007 9. päiväl sulakud Agjan Duman ezitajil da om väges nügüd' äiluguižidenke vajehtusidenke. Se vajehti endišt Päkäskust, kudamb oli vahvištadud vn 1997 28. päiväl keväz'kud.
Geografijan andmused.
Astrahanin agj levigandeb Volgan da Ahtuban alangištos. Agj röunatab Kazahstananke päivnouzmas (sen Päivlaskmaiž-Kazahstanan agjanke), Kalmikijan Tazovaldkundanke päivlaskmas da Volgogradan agjanke pohjoižes. Agjan suvižed randad lainištab Kaspijan meri.
Reljef om kukhikaz lodehes da alangoikaz suves. Kaikiš korktemb čokkoim om Sur' Bogdo-kukkaz (161,9 m). Kaikiš alahaižemb om Kaspijan meren kendäk (−27 m).
Klimat om kontinentaline kuiv. Keza om räk. Tal'vel sulasä oleskeleb paksus. Paneb sadegid 200..300 mm vodes, sulakul-heinkul tobjimalaz.
Londuseližed varad oma londuseline gaz, kivivoi, sauvondgips, keitandsol.
Tobmuz.
Agjan pämez' nimitase gubernatoraks. Aleksandr Žilkin radab gubernatoran vs 2004 tal'vkun 23. päiväspäi. Kaik rahvaz änestab händast videks vodeks, enamba kaht strokud jäl'geten ei sa. Gubernator om mugažo agjan Ohjastusen pämez', hän märičeb sen strukturad da paneb Ohjastusen ezimest radnikusele sättutaden parlamentanke.
Astrahanin agjan parlament om Agjan Dum. Kaik rahvaz valičeb sen 58 ezitajad videks vodeks, vaiše 19 heišpäi sab rata kaikenaigašti. Igor' Martinov radab Duman ezimeheks vs 2016 sügüz'kun 26. päiväspäi.
Radonoigendai tobmuz om Astrahanin agjan Ohjastuz. Rasul Sultanov radab Ohjastusen ezimeheks vs 2017 sulakun 27. päiväspäi, hän-žo om varagubernatoraks. Agjan ministrused, agentused da radnikoičendad alištudas Ohjastusele.
Vn 2014 14. päiväl sügüz'kud valitihe gubernatorad, nügüdläine gubernator sai vägestust ezmäižel tural (75,28% änid) da radab koumanden strokun. Agjan Duman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 18. päiväl sügüz'kud.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 1 010 073 ristitud. Kaikutte kahtenz' ristit koumespäi om lidnalaine.
Kaik om kuz' lidnad agjas, 7 lidnanvuittušt žilod i 428 külähišt eländpunktad.
Rahvahad (enamba 0,5% vl 2010): venälaižed — 61,2%, kazahlaižed — 14,8%, totarlaižed — 6,0%, ukrainalaižed — 0,8%, azerbaidžanlaižed — 0,8%, nogailaižed — 0,8%, čečenalaižed — 0,7%, kalmikalaižed — 0,7%, armenijalaižed — 0,6%, čiganalaižed — 0,5%, avarad — 0,5%, toižed rahvahad — 3,2%, rahvahuden ozutandata — 9,4%.
Volgogradan agj

Volgogradan agj () om Venälaižen Federacijan subjekt.
Se mülüb Federaližhe suviümbrikho.
Agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Volgograd-vägilidn.
Keled.
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.
Istorii.
Volgogradan agj om olmas vs 1936 tal'vkun 5. päiväspäi. Vozil 1936−1961 nimitihe sidä "Stalingradan agjaks".
Volgogradan agjan Päkäskuz om vahvištadud vn 2012 24. päiväl uhokud Agjan Duman ezitajil. Se oti enččen Päkäskusen sijad (oli vahvištadud vl 1996).
Geografijan andmused.
Agj röunatab Kazahstananke päivnouzmas (sen Päivlaskmaiž-Kazahstanan agjanke), Astrahanin agjanke suvipäivnouzmas, Kalmikijan Tazovaldkundanke suves, Rostovan agjanke suvipäivlaskmas, Voronežan agjanke lodehes da Saratovan agjanke pohjoižes. Ühthine röunoiden piduz om 2221,9 km. Volgogradan agj om mererandatoi.
Pind om 112 877 km², sidä kesken mustma otab 22%, kaštanmujuine ma — 44%, mec — 6 990 km². Znamasižed joged oma Don (sen Medvedic-ližajogenke) da Volg. Kaikiš surembad vezištod oma ratud Cimlänskan vezivaradim Rostovan agjanke röunal da Volgogradan vezivaradim.
Reljef om kukhikaz. Volgan hura randišt om pol'letetazangištoks. Kaikiš korktemb čokkoim om Volganrandaližen ülüden nimetoi kukkaz (358 m).
Klimat om terav kontinentaline kuivahk. Heinkun keskmäine lämuz om +23..+25 C°, vilukun lämuz om −8..−12 C°. Paneb sadegid 500 mm päivlaskmas da 300 mm päivnouzmas. Lumikate venub 90..110 päiväd vodes.
Londuseližed varad oma londuseline gaz, kivivoi, metallad (raudkivend, magnii, titan, cirkonii), sauvondmaterialad (letked, saved, sauvondgips, mouckivi), kaliisol, fosforitad, keitandsol, reskvezi, gidroenergii.
Tobmuz.
Agjan pämez' nimitase gubernatoraks. Andrei Bočarov radab gubernatoran vs 2014 sulakun 4. päiväspäi. Kaik rahvaz änestab händast videks vodeks. Gubernator om mugažo agjan Administracijan pämez', hän märičeb sen strukturad da paneb sen ühtnijoid radnikusile. Kaks' ezmäšt varagubernatorad da kuz' muite varagubernatorad oma hänele abhu.
Volgogradan agjan üks'kodine parlament om Agjan Dum. Kaik rahvaz valičeb sen 38 ezitajad videks vodeks. Nikolai Semisotov radab Agjan Duman ezimeheks vs 2014 redukun 2. päiväspäi.
Radonoigendai tobmuz om Volgogradan agjan Administracii. Agjan komitetad da inspekcijad alištudas Administracijale.
Vn 2014 14. päiväl sügüz'kud valitihe gubernatorad, nügüdläine gubernator sai vägestust ezmäižel tural (88,49% änid). Agjan Duman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba sil-žo päiväl.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 2 610 161 ristitud. Kaikutte koumanz' ristit nelläspäi om lidnalaine.
Kaik om ühesatoštkümne lidnad agjas da 25 lidnanvuittušt žilod. Toižed järedad lidnad (enamba 100 tuh. ristituid, surembaspäi penembha) oma Volžskii da Kamišin.
Rahvahad (enamba 0,5% vl 2010): venälaižed — 88,5%, kazahlaižed — 1,8%, ukrainalaižed — 1,4%, armenijalaižed — 1,1%, totarlaižed — 0,9%, azerbaidžanlaižed — 0,6%, toižed rahvahad — 4,0%, rahvahuden ozutandata — 1,7%.
Samaran agjan lidnad

Kaik om üks'toštkümne lidnad () i 14 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") Samaran agjas.
Penzan agjan lidnad

Kaik om üks'toštkümne lidnad (, sidä kesken üks' SATÜ) i 16 lidnanvuittušt žilod (ven. "посёлок городского типа") Penzan agjas.
Enččed lidnad.
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad: