tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Piht

Piht () om Pedaižed-sugukundan igähižvihandoiden puiden heim, kogoneb läz 60 erikospäi kümnes sekcijas.
Leviganduz.
Pihtmecad oma levitadud Pohjoižes mapoliškos (14..67 gradusad levedust), sen venos i tropižes vöiš. Niiden mecoiden ühthine pind sase 18 millionhasai gektaroid. Om enamba erikoid Tünen valdmeren pohjoižrandištol (Azijas i Pohjoižamerikas). Voib kazda mägiden pautkil 3500..4000 m ü.m.t. korktusihesai subtropikoiš.
Ümbrikirjutand.
Pu om piramidanvuitte, kazvab 60..80 metrhasai kortte, tüvi oleleb 3,5 m diametral. Lapakoiktad oksad sijadasoiš renghaks tüvel. Käbud kazdas ülähäks i čihotadas puil, pölüstoitand tegese tulleil, semned oleskeldas küpsad sil-žo vodel. Kavag' om lapak, neglanvuiččed lehtesed elädas severz'-se vozid. Kor' om hahk siled, vanhil puil haugelmasiš. Piht om seižui kovid tulleid vaste süvän jurišton tagut. Eläb 150..200 vot.
Piht ei navedi pakaižid, vägitomid mahusid, pil'vesenvastaine.
Kävutand.
Kävutadas pumaterialad tegimištos, terv jäb kores. Pun kuivatud südäin om vauged kebn pakuiženke ližamujunke. Sen lämudenizolirujad ičendad oma kaikiš lujembad puiden keskes, ka Sibirin igähižed rahvahad ottas pihtad sauvomha pertid. Kävutadas pun südänt cellülozbumagaižes tegimištos i meblin tehmižes. Haugod i hil' pihtaspäi oma pahad.
Sadas tervad i bal'zamad korespäi. Pihtan terv om korgedladuine torhuz mechimižen tegimišton täht, semned mändas tehmaha sauvondlakoid. Klei tervaspäi om vajehtamatoi optiktegimišton linzoile.
Ištutadas pihtad dekorativižeks puks, no se ei piida redustoittud atmosferad.
Valitud erikod.
Kaik seičeme erikod oma londuses Venäman territorijal:
Tamm

Tamm vai Dub () om lehtezpuiden heim. Mülütadas Bukpuižed-sugukundha. Läz 600 erikod om heimos. Järed pu sanktanke tüvenke päpaloin, voib eläda voz'sadoiš. Tamm andab pajumunid (pähkmid todeks), kut bukpu i kaštan.
"Tammik" om tammiden mecan nimituz.
Leviganduz.
Pu kazvab Pohjoižen mapoliškon regioniš, kus ven, subtropine i tropine klimatad oma: Evrazii, Keskmeren Afrikan mad i Pohjoižamerik. Areal ristikoičeb ekvatorad korktoiden mägiden pautkidme Indonezijas i Suviamerikas (severz'-se erikoid). Tamman sariden ("tammikoiden") pind poleneb arvokahan punsüdäimen tagut.
Venäman evropižen palan üks'jäine sijaline erik om järgeline tamm ("Quercus robur", se-žo kezaline vai anglijalaine), kävutase kovaks pumaterialaks. Sen ližaks, üks' evropine erik kazvab valdkundan päivlaskmaižel röunal i kaks' erikod oma levitadud Sibirin suves. Akklimatiziruihe Altajan randas.
Kävutand.
Äjad erikod oma igähižvihandad, toižin sanoin lehtez eläb severz'-se vozid, niiden erikoiden pajumunad oma magedad da södabad. Pohjoižman erikoiden pajumunil söteltas kabjživatoid, pajumunišpäi tehtas kofen vajehtust.
Sadas tüpüst Keskmeren maiden tüpüztammišpäi ("Quercus suber") tehmaha tüpid. Kor' mäneb dubindsubstancijaks. Kazvatadas dekorativižeks kazmuseks.
Topol'

Topol' () om lehtesižiden puiden heim. Mülüb Raidaižed-sugukundha. Tipine erik om "Populus alba". Levitadud erik om Hab ("Populus tremula").
Kaik 25..35 erikod om olmas heimos, i enamba 10 erikoidenkeskešt gibridad.
Leviganduz.
Topolin kazmused levitadas Kitain subtropižes vönes (topolin eziauguine sündundtahond), Pohjoižen mapoliškon venos vönes (Evrazii, Pohjoižamerik Meksikhasai), üks' "Populus ilicifolia"-erik kazvab Afrikan päivnouzmas.
Erikoiden tobj pala kazvab jogiden alangištoiš nepstud hüvin pautkidme. Sen ližaks hab ("Populus tremula") elänzoitab solmahusid, kazvab dubmecoiden i kuššiden mecoiden sijas. Voib vastata erazlehtesižid topolid ("Populus heterophylla") düniden letkil. Ištutadud topol' kazvab mitte taht mahusil. Londuses pu tarbhaičeb mahusen kazvateližust i aeracijad, no seižui sodundad vaste.
Ümbrikirjutand.
Järedad pud 40..60 m kortte, tüvi oleleb üht metrad da sen enamba sankte. Kor' i oksad oma hahkad mujul vai hahkanke ližamujunke. Jurišt om madal, levigandeb edahaks kronaspäi.
Topol' sädab ploduid 10..12-voččes igäspäi. Kazvab teravas, eskai pil'düd. Eläb 60..80 vot, sid' koleb senüdespäi.
Kävutand.
Ištutadas topolid puhtastamha mahusid i melioracijan täht, üks' 15-vozne topol' purustab 82 m³ vet sezonas. Andab heid'omad mezjäižile.
Cellülozbumagaine i tekstiline tegimištod ottas pun südänt torhudeks. Tehtas sauvondmujuid lehtesišpäi (pakuine) i urbišpäi (ruskedsinine). Ottas pumaterialaks viriden, koveritomiden tegesiden täht, haugoikš, špaloikš.
Kadag

Kadag () om kavag'penzhištoiden heim, mülüb Kiparisaižed-sugukundha. Kaik 50..70 erikod om heimos.
Levigandmižavaruz.
Kazmuz om levitadud Pohjoižes mapoliškos (Evrop, Azii i Pohjoižamerik) Arktikaspäi subtropižhe vöhösai, i üks' "Juniperus procera"-erik kazvab Päivnouzmaižes Afrikas. Erikoiden tobj pala om penenke arealanke, konkretine erik levigandeb ühtedme mägisistemadme.
Kadag om olmas venos vönes madaliden harvoiden lehtezmecoiden i kavag'mecoiden alamecan palaks. Subtropižes vönes punvuiččed kadaged oleldas 10..15 m korktusen mödhe i kazdas harvoil mecoil kuivmaiš, ned mecad eile järedad pindan mödhe.
Ümbrikirjutand.
Kadagen penzaz eläb 600 vodhesai. Äikerdoičese semnil, čokvezoil, jur'vezoil i juritamižel. Eläškandeb hubin. Kazmuz navedib vauktust.
Kävutand.
Kadagen üks' gektar eritab 30 kilogrammad fitoncidid päiveses, om täudub necidä lugumärad puhtastamha järedan lidnan atmosferad läžujantegijoiš bakterijoišpäi. Ištutadas dekorativižeks-ki kazmuseks.
Marjanvuiččed käbud oleskeldas küpsikš kahtendel vodel. Puzertas niid i tehtas siropad, kätas jauhoks i ližatas sömhä eriližmaguteseks. Keittas i kävutadas vet südäimuniden i kuziburakon läžundoid vaste. Sadas void kahten amerikalaižen erikon puspäi da kavagespäi. Ottas kävutamižhe pud tehmaha pirdimid i batogoid.
Lehmuz

Lehmuz, mugažo nin'pu paginoidme (), om Mal'vižed-sugukundan lehtezpuiden heim. Mülütab läz 30 erikod i enamba sadad niiden gibridoid.
Leviganduz.
Kazvab Pohjoižen mapoliškon venos i subtropižes vöiš. Erikoiden erazvuiččend om olmas Kitaiš (15 erikod-endemikad) i Suvipäivlaskmaižes Azijas.
Ümbrikirjutand.
Lehmusen tüvi oleskeleb kaks' metrad diametral. Eläb 500 vodhesai. Navedib kazvatelišt mad, no voib kazda toižil-ki mahusil.
Änikoičeb kezakus-heinkus. Äikerdoičese semnil i vegetativižikš kebnas.
Kävutand.
Kazvatadas dekorativižeks kazmuseks. Kävutadas pehmdaks pumaterialaks. Venäman äjad lehmuzsared kadoihe ninen avaron otandan tagut tehmaha virzuid, levitesid da havadoid.
Znamasine medenkandai kazmuz, lehmusen gektar voib antta üht tonnad spravitajad met.
Valitud erikod.
Heimon tipine erik om "Tilia × europaea"-gibrid L. — Evropalaine (järgeline) lehmuz
Jalaim'

Jalaim' vai Jalam () om lehtpuiden heim Jalaimižed-sugukundas. Mülütab 40 erikod.
Levigandmižavaruz.
Heim erištui toižiš kazmusišpäi 20..40 mln vozid tagaz. Kazdas levedlehtesižiden mecoiden palaks päpaloin, mugažo kuššiden mecoiden zonan suves i keskuzpalas. Järghižed sarikod jalaimespäi oma harvad.
Pud küzudas väghišt mahust, navettäs allüviališt lujas. Erased erikod oma seižujad solačuil i kuivahkoil mahusil.
Venämas jalaim' kazvab evropižes palas tobjimalaz. Kazdas Kavkazan pautkil i Keskuzazijas mugažo. Jalaimed alištudas senüzile i travijoile gavedile, sikš Evropan i Amerikan äjad erikod oma kadomižen röunal.
Ümbrikirjutand.
Kaik erikod oma pil'vesenvastaižed, enamba kaiked alaigäižed kazmused, sid' kazdas hüvin täudel vauktusel i sädas varmdad kronad. Pu kazvab 40 metrhasai kortte, tüvi oleleb kahthe metrhasai sankte. Erasiden erikoiden elonform om penzaz.
Äikerdoitas jur'vezoil i semnil. Pun igä om 80..120 vot, elädas 400 vodhesai.
Kävutand.
Ištutadas jalaimid puištoiš, ottas kävutamižhe landšaftan čomiteseks. Anttas norid vezoid kabjživatoile sötkeks. Kor' mäneb dubindsubstancijaks i mujutimikš.
Pumaterial seižub vet vaste, no vaiše kontaktata mahusenke.
Babarm

Järgeline babarm () om pol'penzhišt, sen varded nimitasoiš babarmheinikš. Ku om äi babarmheinid, ka pagištas, miše nece om babarmik (babarmišt, babarmkišt, babarmžom). Mecbabarmos om enamba ližad, mi sadbabarmospäi, sikš miše ištmižsija niken ei valiči. Mecbabarm ajase paloile, jogiden randoil.
Areal (Leviganduz).
Eziauguine "Rubus idaeus"-erikon areal om Evrazijan pohjoižmecad. Nügüd'aigan necen erikon sadbabarmod kazvatadas Pohjoižamerikas-ki.
Ümbrikirjutand.
Järgeline babarm om lehtesenlähtendaine pol'penzhišt äivoččen ujelijan juriškonke. Jurišpäi seižujad kaks'voččed seikhed kazdas 1,5..2,5 m korktusel. Ned anttas satust vaiše kahtendel vodel, sid' kuivehtudas, no niile vajehtuseks kazdas uded seikhed juriškospäi.
Änikod oma vauktad, üks' santimetr diametran, keratud ripsuikš. Babarm änikoičeb kezakus-heinkus. Plod om ühtištadud semnikahad murud, rusttan mujun (vauhpakuine babarmon alaerik om olmas, mugažo ježevikal-ki).
Himine mülünd.
Plodud mülütadas saharad (4,5..11,5 %), pektinad da vauktušed, A-, B- da C-vitaminad. Semniden südäimes om 22 procenthasai void.
Kazvatuz.
Om äi babarmon sortuid. Remontantižen babarmon satuz om üks'voččil seikhil, satusen voz'aig tegese hätkemb.
Vanhid seikhid heittas ičeze aigal. Lahkoil röunatadas juriden kazvandad. Heinid purskutadas bordon segoitusel borcuimha travijoidenke.
Kävutand.
Sömhä.
Babarmon ploduišpäi keittas keitiž, tehtas džem, puzertas südäivezi, valadas marmeladan jäloihe, mugažo sättas vin, nastoik, likör.
Babarmonke tehtas kolobad, vahlid, marjpudr (muss).
Lehtesed kävutadas čajun vajehtuseks.
Zelläks.
Vaiše mecbabarm mäneb zelläks.
Tehtas čajud kuiviš ploduišpäi da jodas kuti hibjanahjonvastaine zell' kül'mehtusen aigan, mugažo kuti profilaktine higonajai zell' muite.
Suvi

Suvi (S anglijan kelen "south"-nimitusespäi), se-žo Kezačura, runoiš Päipol' mugažo, om manpol', kudamban azimut om 180 gradusad. Üks' nelläs päižes čuradusespäi. Vastčuraduz om pohjoine.
Sijadase Suvinaban čuradusen mödhe. Znamoičese geografižil kartoil alahas tobjimalaz istorižiden süiden tagapäi. Päiväine om suves keskpäiväl.
Pohjoine

Pohjoine (N anglijan kelen "north"-sanaspäi), mugažo Tal'včura, om manpol', kudamban azimut om 0 vai 360 gradusad. Üks' nelläs päižes čuradusespäi. Vastal'ne curaduz om suvi.
Sijadase Pohjoižnaban čuradusen mödhe. Kuvadase geografižiden kartoiden ülähäs tobjimalaz, se tegihe istorižiden süiden tagut. Päiväine om pohjoižes kesköl.
Päivnouzm

Päivnouzm (E anglijan kelen "east"-nimitusespäi, vai O alaman kelen "oost"-sanaspäi) om manpol', kudamban azimut om 90 gradusad. Ma pördase päivnouzman čuraduses. Päiväine om päivnouzmas homendesel.
Znamoičese nügüdläižil kartoil oiktalpäi. Vastčuraduz om päivlaskm.
Päivlaskm

Päivlaskm (W anglijan kelen "west"-sanaspäi) om manpol', kudamban azimut om 270 gradusad. Päiväine om päivlaskmas ehtal.
Znamoičese kartoil huralpäi. Vastčuraduz om päivnouzm.
Öbok

Öbok vai Lodeh (NW — ) om manpol', kudamban azimut om 315 gradusad. Se om keskmäine čuraduz päivlaskman i pohjoižen keskes.
Vastčuraduz om suvipäivnouzm (longibok).
Homendezbok

Homendezbok vai Pohjoižpäivnouzm (NE — vai NO — ) om manpol', kudamban azimut om 45 gradusad. Se om keskmäine čuraduz päivnouzman i pohjoižen keskes.
Vastčuraduz om suvipäivlaskm (ehtbok).
Longibok

Longibok vai Suvipäivnouzm (SE — , vai SO — ) om manpol', kudamban azimut om 135 gradusad. Se om keskmäine čuraduz suven i päivnouzman keskes.
Vastčuraduz om lodeh (öbok).
Ehtbok

Ehtbok vai Suvipäivlaskm (SW — ) om manpol', kudamban azimut om 225 gradusad. Se om keskmäine čuraduz päivlaskman i suven keskes.
Vastčuraduz om pohjoižpäivnouzm (homendezbok).
.bb

.bb om Barbadosan Internet-domen. Se om avaitud 1991-nden voden 3. päiväl sügüz'kud.
Registracii om lasktud kahtendel tazopindal, mugažo koumandel tazopindal kahtenden tazopindan domenoiden rives. Sab registriruida domennimed Barbadosan eläjile i sen kompanijoile vaiše.
Jogavozne maksmine miččen taht saitan tehnižes pid'oitelendas om BBD$120.
Kahtenden tazopindan reglamentiruidud domenad:
Balakovo

Balakovo () om Venäman lidn da lidnankund Saratovan agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om Balakovon rajonan administrativine keskuz da sen pala.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1762 kuti vanhuskolaižiden žilo ühten aigan Irgizan jumalankodidenke. Žilo sai lidnan statusad vn 1911 semendkus. Balakovo lugese ujelimtraktoran i Venäman dizel'likutimen sündundan sijaks.
Saratovan GES om saudud vll 1956−1971. Balakovon AES radab vspäi 1985. Lidn šingotase himižen sarakon edheotandoil (apatit, kuidmaterialad, hil'nikkuid, tehnine räzin), mašiništonsauvomižel (vagonad, dizel'likutimed) i sömtegimištol, sauvondmaterialiden tegimil (teraztorviden vanundtegim, beton, konstrukcijad elektromontažan täht), mugažo mebel'fabrik radab.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase Volgan hural randal Saratovan vezivaradimen lopus, GES:an padosein om lidnas, 25 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, Volgan Sur' Irgiz-ližajogen oiktal randpolel. Matkad Saratovhasai om 134 km suvipäivlaskmha orhal, 180 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaine lidn om Vol'sk 30 km päivlaskmha orhal i Volgadme vai 49 km avtol.
Klimat om ven kontinentaline kuivahk. Voden keskmäine lämuz om +6,9 C°, semendkun +16,9 C°, kezakun-elokun +20,8..+22,7 C°, tal'vkun-uhokun −6,4..−10,2 C°. Ekstremumad oma −35 C° (uhoku) i +44,1 C° (heinku). Paneb sadegid 431 mm vodes, läz tazomäras kuidme, enamba vilukus (50 mm) i kezakus (40 mm), vähemba semendkus (28 mm) i elokus (27 mm).
Tobmuz.
Balakovo om lidnankundan (municipaližen ühtnikan) üks'jäižeks eländpunktaks.
Lidnan pämez' om sen Nevondkundan ezimez'. Edeližed lidnan pämehed oma Roman Irisov (sügüz'ku 2018 — reduku 2022), Aleksandr Ovsännikov (sügüz'ku 2013 — sügüz'ku 2018). Lidnan erigoittud Administracii om likvidiruidud vn 2014 heinkus.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 199 690 ristitud, rajonan ühesa kümnendest. Kaik 191 260 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 206..208 tuhad vozil 1994−2001 (208 000 rist. vll 1995, 1996 i 1998).
Professionaližen opendusen aluzkundad: medkolledž, Volgaverine tehnologijoiden da menedžmentan kolledž, koume tehnikumad (politehnine, tegimištoliž-transportine, gubernatorine avtoelektromehanine), üläopendusen aluzkundoiden koume filialad (Moskv, Saratov).
Bernar Sara

Sara Bernar (), oli sündnu Genriett Rozin Bernar-nimenke (; sünd. 22. reduku 1844, Pariž, Francii — kol. 26. keväz'ku 1923, sigä-žo) oli francijalaine aktris.
Izborsk

Izborsk (, ) vai Vanh Izborsk ( erištamha Uz' Izborsk-küläspäi) om külä Pskovan agjan Petserin rajonas. Mülüb Petserin lidnankundha, vhesai 2015 oli volostin keskuseks.
Istorii.
Eländpunkt mainitaškanzihe vspäi 862, se om üks' amuižiš eländpunktoišpäi Venämas. Vn 2012 sügüz'kus oigetihe Izborskan 1150nt voz'päiväd. Izborsk oli lidnan statusanke alusenpanendaspäi, kadoti sidä 19. voz'sadan keskes. Vll 1920−1941 külä oli Estinman palaks. Mülütihe Pskovan agjaha vl 1945.
Izborsk šingotase turizmal i fil'mdandal. Kivine lidnuz om kaičenus hüvin i eli läbi restavracijoiš, 14. voz'sadan ph. Mikulain päjumalanpert' om väges sen südäimes. Valdkundaline muzei-kel'dtaho om sätud Izborskan ümbrištos 77 km² pindal vl 1996, tehtas Venän tedoidusid siš.
Geografijan andmused.
Eländpunkt sijadase rajonan päivnouzmas, 30 km päivlaskmha Pskovaspäi.
Eläjad.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe külän eläjiden lugu oli 609 ristitud. Kaik 703 ristitud elihe küläs vl 2001.
Ortodoksižen hristanuskondan 11 pühäpertid oma kaičenus küläs: ph. Mikulai-čudonsädajan päjumalanpert', koume jumalanpertid i seičeme časounäd.
It's Raining Men

«It's Raining Men» ("Om meheline vihm") om muzikaližen «The Weather Girls»-kollektivan legendine videnz' pajo debütižes «Success»-al'bomas i ühtennimine singl, ned oma pästtud 1982-nden voden sügüz'kus. Se om klassine pajo disko-žanras.
Pajon tekst om anglijan kelel. Sanoiden i muzikan sädajad oma Pol Džabara i Pol Šaffer. Möihe pajon 6 mln kopijoid mail'madme.
Slovenijan kel'

Slovenijan kel' (ičeze nimitused: "slovenski jezik", "slovenščina") om üks' indoevropižiš, slavižiš kelišpäi.
Kelen reguliruindorganzacii om Slovenijan tedoiden da čomamahtoiden Akademii ("Slovenska akademija znanosti in umetnosti, SAZU", Lüblän).
Leviganduz.
Kel' om Slovenijan valdkundkeleks. Pagižijoiden lugu — 2,5 millionad ristituid (2010), elädas Slovenijas päpaloin.
Nügüd'aigan slovenijan kel' jagase nenikš:
Ümbrikirjutand.
Kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal. Kogoneb 25 latinan kirjamespäi (ei ole kirjamid Q, W, X, Y, no om ližatud Č, Š, Ž), i koume digrafad oma (DŽ, LJ, NJ), ei otkoi niid kirjamikš.
Paginkel' jagase 32..48 paginaks standartata, ühtenzoittas niid seičemehe..ühesha gruppha. Nügüd'aigaižen kirjankelen sädand tuli lophu 1850-nzil vozil, baziruiše Lüblänan paginal, se om alangištoiden i mägiden paginoiden pol'tel.
Substantivad oleldas koumel rodul, hengestadud i ei. Kätas niid kuden kändon mödhe. Koume grammatišt lugud: üks'lugu, kaksitadud lugu, äilugu. Sanoiden järgenduz sanundas om joudai, bazine — SVO. Muzikaline painend om kaičenus paginoiden rives.
Manpoled

Geografijas erigoittas nell' pämanpol't: "pohjoine", "päivlaskm", "päivnouzm" da "suvi". Kaiked om 8 vai eskai 12 manpol't.
Pohjoine 
Päivnouzm
Suvi 
Päivlaskm
Šugar'v

Šugar'v (vai Šugär', ) om žilo Leningradan agjan Tihvinan rajonas, Šugjärven randanno. Se om Šugar'ven küläkundan administrativine keskuz.
Istorii.
Panihe žilon alust lähižiden eländpunktoiden ühtištusel, nimitadas Šugar'ven agjoid niiden polhe tähäsai. Saudihe žilod olda rajonan keskuseks. Vozil 1927−1963 žilo oli Kapšan rajonan administrativižen keskusen. Tegimištoližkombinat i mecpromhoz radoiba.
Geografijan andmused.
Žilo sijadase Šugjärven (5,9 km²) suvirandanno i Pašjogen hural randpolel. Matkad Tihvinhasai om 66 km suvipäivlaskmha avtotedme. Lähembaižed orhal raudtestancijad oma Tihvin- i Pikalövo-lidnoiš.
Kaik om 31 irdad žilos. Ladoganveren käpišton 11. voz'sadan objektad sijadasoiš läz žilod.
Eläjad.
Vl 1990 Šugar'ven eläjiden lugu oli 2 616 ristitud. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe — 2 060 ristitud. Ortodoksižen hristanuskondan puine Jumalanmaman Kazanin jumalaižen pühäpert' i baptizman kund oma olmas žilos.
Socialine infrastuktur: kaks'žiruine läžundkodi, päivkodi, keskškol, meckeskuz, kul'turpert', stadion ratud krepindanke.
Rahvahaline praznik.
Vn 2012 17. päiväl kezakud neciš žilos oigetihe Leningradan agjan ezmäšt vepsän kul'turan praznikad «Vepsän purde»-nimenke. Järgenduseline mugoine praznik oli vn 2016 18. päiväl kezakud.
D'äšarv

D'äšarv (, ) om enzne vepsän külä Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan (Änižrandan) rajonas kaikenaigaižeta ristitištota. Se mülüb Šokšun küläkundha.
Matkad Leningradan agjan röunhasai om 5 km suvhe orhal, küläkundan Kvarcitkülä-keskushesai i Šokš-külähäsai — 14 km pohjoižhe orhal vai 20 km avtotedme, Petroskoi-rajonkeskushesai om 70 km lodeheze avtotedme.
Vl 2007 D'äšarves eli 1 ristit. Kaikiš suremb ristitišt oli 51 eläjad vl 1905.
Zavottihe puižen pühäpertin-časounän sauvondad D'äšarves vn 2016 28. päiväl sügüz'kud. Letas sidä ph. Dmitrii Solunalaižen nimel. Turizman «Hanter Paradaiz»-baz sijadase lähižel territorijal.
Mägikülä

Mägikülä () om vepsän külä Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan (Änižrandan) rajonas, mülüb Šoutarven vepsän küläkundha.
Vl 2007 Mägikülän eläjiden lugu oli 2 ristitud.
Meliorativnii

Meliorativnii (, , ) om žilo Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan (Änižrandan) rajonas. Se om Meliorativnijan küläkundan üks'jäine eländpunkt da administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1947 kuti melioracijan «Sovhozmeliovodstroi»-sauvondorganizacijan materialine baz. Vl 1953 Petroskoin mašiniž-meliorativine stancii oli sätud. Žilon nimituz oli Tomicad () 1960-nzil vozil.
Meliorativnii šingotase mecanpilindan edheotandal i torguindal. Likörvodkantegim radoi 2000-nzil vozil.
Geografijan andmused.
Žilo sijadase rajonan lodehes, kahtes kilometras pohjoižhe Petroskoin lodehližes röunaspäi, Kol-trassan i «Petroskoi — Murmansk»-raudten keskes. Matkad Petroskoin keskushesai om 14 km suvipäivnouzmha orhal.
Kaik om viž nimitadud irdad žilos: Lesnai, Ližnai, Petroskoin, Sadovai, Stroitel'nai.
Eläjad.
Vl 2010 žilon eläjiden lugu oli 2 475 ristitud, se oli kaikiš suremb ristitišt. Vl 2017 žilon ristitišt oli 2 264 eläjad.
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Serafim Sarovalaižen jumalanpert' om avaitud žilos vspäi 2004.
Nened büdžetižed aluzkundad ratas žilos: keskškol nomer 2, päivkodi, ambulatorii, kul'turkeskuz.
Išan'

Išan' (, ) om vepsän külä kaikenaigaižeta ristitištota Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan (Änižrandan) rajonas. Mülüb Šoutarven vepsän küläkundha.
Külä sijadase Kalleš-jogen randal.
Vl 2007 Išanin kaikenaigaižiden eläjiden lugu oli 11 ristitud, vl 2010 — koume ristitud.
Udmurtan Vikipedii

Udmurtan Vikipedii om joudai enciklopedii udmurtan kelel, Vikipedijan udmurtankel'ne jaguz.
Se om avaitud vl 2005, redukun 24 päiväl.
Nügüdläine kirjutusiden lugu om (vn 2026 02. päivän), süvüz — .
Pohjoižsaamen Vikipedii

Pohjoižsaamen Vikipedii om joudai enciklopedii pohjoižsaamen kelel, Vikipedijan pohjoižsaamenkel'ne jaguz.
Se om avaitud vl 2004, heinkun 20 päiväl.
Nügüdläine kirjutusiden lugu om (vn 2026 02. päivän), süvüz — .
Šujan stancii

Šujan stancii (, , ) om žilo da raudtestancii Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan (Änižrandan) rajonan pohjoižes. Mülüb Šujan küläkundha.
Matkad küläkundan Šui-keskushesai om 5 km suvhe. «Kol»-trass mäneb läz žilod. Raudtestancii radab «Petroskoi — Murmansk»-čuradusel vspäi 1916.
Kaik 7 irdad, 1 kujo i 3 manted oma olmas žilos.
Puht

Puht (, ) om žilo Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan (Änižrandan) rajonan suves. Mülüb Ladvan küläkundha, sen kahtenz' surtte žilo kahtespäi.
Eländpunkt sijadase ühtennimižen jogen üläjoksmusen randal (28 km pitte, lankteb Änižjärvhe).
Vl 2007 Puhtan eläjiden lugu oli 163 ristitud. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe žilon ristitišt oli 120 eläjad.
Sent Antoni Villadž

Sent Antoni Villadž () om AÜV:oiden lidn Minnesot-štatan suvipäivnouzmas. Se om Minneapolisan i Sent Polan ezilidn, mülüb niiden Hennepin- (tobj pala) i Ramsi-ümbrikoihe.
Istorii.
Lidnuden aluz om pandud vl 1858, no vl 1872 mülütihe sen territorijan surt palad Minneapolisha (nüg. Pohjoine Minneapolis-rajon), i Sent Antoni kadoti erištadud lidnankundan statusad. Sai sidä tošti vl 1945, siš aigaspäi šingotaškanzihe.
Geografijan andmused.
Lidn sijadase 264 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Minneapolis-lidnan keskushesai om kuz' kilometrad suvipäivlaskmha.
Vn 2010 AÜV:oiden rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 8 226 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 9 239 eläjad vl 1970 i om nügüd'.
7-Zip

7-Zip om failoiden joudai ahtištim Microsoft Windows- i Linux-platformiden täht. Sen tegii — Igor' Pavlov-programmist Venäman augotižlibundanke. Kirjutase C++-kelel, kod om avoin.
Program pid'oiteleb severz'-se ahtištandalgoritmid i andmusiden äi formatoid, sidä kesken ičeze 7z-format korgedeffektiviženke LZMA-ahtištandalgoritmanke.
Ahtištimen ezmäine versii om pästtud vl 1999, udištase tähäsai, voziden 2019 i 2021 versijad oma olmas. Sen interfeis om kahtes toižendas: grafine i kamandriven täht.
Silend

Silendan ruhtinazkund (), lühüdas Silend (vepsäks «merima»), om virtualine valdkund (mikrovaldkund) Evropas Suren Britanijan suvipäivnouzmaiženno randištonno, Pohjoižmeres. Om tedotadud britanižel Peddi Roi Beits-majoral erindas vl 1967.
Sijadase Rafs Tauer-meriplatformal. Pind om 550 nellikmetrad. Ristitišt — 27 eläjad (2017). Oficialine kel' om anglijan kel'.
Silendan valdkundaline deviz om "E mare libertas" (). Ohjandai dinastii — Beitsad.
Taimir (lehtez)

«Taimir» («Таймыр») om Krasnojarskan randan Taimiran Dolganan da Nencan municipaližen rajonan kundaliž-politine lehtez venäkelel da Pohjoižen rahvahiden kelil.
Päredaktor om A.V. Födorov.
Alusenpanii om Taimiran Dolganan da Nencan rajonan Dum. Lähtleb Dudinkas koume kerdad nedališ: koumanz'päiviš, nellänz'päiviš da videnz'päiviš. Tiraž — 1300—5000 ekzemplärad.
Lehtez om avaitud vodel 1932. 1994-ndehe vodehesai lehtesen nimi oli «Nevondkundaline Taimir» ().
Lehtesen keled.
«Taimir» om üks'jäine encan-, nganasanan- da dolganankel'ne lehtez mail'mas.
Grekan kirjamišt

Grekan kirjamištos om 24 kirjant.
Centillion

Centillion om lugun nimi znamoičendanke 10303 amerikaižes sistemas vai 10600 evropižes (se-žo mil'jon sadas märpordhas).
Nece lugu om naturaline dai palakaz. Kävutase astronomijas.
Smoll Bertris

Bertris Smoll (; sünd. 9. tal'vku 1937, Nju Jork, Nju Jork (štat), AÜV — kol. 24. uhoku 2015, Sautold läz Nju Jorkad, Nju Jork-štat, AÜV) oli tetab amerikalaine kirjutai naine. Hän kirjuti armastuz- da erotižid romanid.
Hatin'

Hatin' (vaug. i ) oli külä Vaugedvenämas. Toižen mail'man sodan aigan külä om likvidiruidud Saksanman nacistoil. Se paloi lophu 149 eläjan ühtes (erased oliba amptud) vn 1943 22. päiväl keväz'kud severziden-se germanižiden sodamehiden rikondan tagut.
Nügüd' memorialine kompleks om saudud külän sijas Minskan agjan pohjoižes, avaitihe vn 1969 kezal. Se om üks' mel'heižtahoišpäi neciš valdkundas, kudamb ozutab kaiken fašistiden äredust.
Skandinavii

Skandinavii (dan. i , ) om istoriž-kul'turine region Evropan pohjoižes. Mülütab Jutlandijan i Skandinavijan pol'sarid, mugažo lähižid penid sarid.
Etimologii.
Kaks' parallelid om nimel. Latinine "Scadinauia" mainitase Plinii Vanhembal (1. voz'sada meiden erad) i korreliruib ezigermaniženke "*skaþinawjō" «Skadi(-jumalnaižen) sar'». Edel Keskaigad verazmalaižed lugiba Skandinavijad sareks, i sen Ročinman suvipala oli mugoižen edel pol'saren edesišt libundad ezimeletaden.
Kahtenz' parallel' om Ročinman suvižen istorižen Skanii vai Skone-agjan nimehe sidodud. Skone-nimituz kulub kut "Skaney" amuižislandijan keles, sen "-ey"-komponent znamoičeb «sar'».
Valdkundad da territorijad.
Skandinavijas om koume valdkundad:
Mülütadas Surhe Skandinavijha nenid valdkundoid da territorijoid, mi läheneb tärtust «Evropan Pohjoižmad»-el'gendusenke:
Skandinavijan i Suomenman ühthine tärtuz om "Fennoskandii". Geografižikš Skandinavii om Skandinavijan pol'sar' vaiše.
Londuseližed objektad.
Regionan kaikiš korktemb čokkoim om Gal'höpiggen-mägi 2469 m ü.m.t. kortte Norvegijan suvipalas. Kaikiš surembad londuseližed järved sijadasoiš Ročinman suves: Venern (5650 km², 153 km³), Melaren, Vettern, Jel'maren.
Eläjad.
Koumen valdkundan ühthine ristitišt om 21 mln eläjid (2017), heiden tobj pala eläb suves i pidust' mererandad.
Igähižed rahvahad oma ročilaižed, norvegijalaižed i danijalaižed, mugažo suomalaižed i saamalaižed Ročinman da Norvegijan pohjoižes. Danijan, ročinman i norvegijan keled libuiba ühthižes amuižskandinavijan kelespäi.
Polandball

Polandball vai countryball om populärine kävutajan Internet-mem. Om sädud vl 2009 /INT/-imidžbordas (Saksanma).
Countryball:ad oma mujutadud ičeiž flagiden mujuil. Jogahižil oma ičetoi tabad. Sil'mad ozutadas šuruiden emocijad.
Aleksandra Marinina

Aleksandra Marinina (), todesine nimi — Marina Anatol'jevna Aleksejeva (ven.: "Марина Анатольевна Алексеева"; sünd. 16. kezaku 1957, L'vov, Ukrainan NST, NSTÜ), om tutab venämalaine kirjutai. Hän kirjutab detektivižid romanid venän kelel.
Ostin Džein

Džein Ostin ( [dʒeɪn ˈɒstɪn]; sünd. 16. tal'vku 1775, Stiventon (Hempšir), Anglii, Sur' Britanii — kol. 18. heinku 1817, Uinčester (Hempšir), Anglii, Sur' Britanii) oli tutab anglijalaine kirjutai, realizman endustai britanižes literaturas. Hän kirjuti armastuz- da moraližed romanad.
Biografii.
Tuleban aigan kirjutainaine oli sündnu Džordž Ostin-papin kanzha äjiden lapsiden keskes, seičemendeks lapseks kahesaspäi. Sai literaturišt opendust tataspäi päpaloin. Eli gollüdes kaiken elon. Ezimeletaden, Ostin kirjuti i sai läz koumed tuhad kirjeižid äiluguižiš heimolaižišpäi, hot' tuliba meiden aigahasai vaiše 161 kirješt. Naine ei olend lähtnu mužikale, no eli mel'hetartuižen aigan, i kirjeižiden südäin tuli literatursädusihe znamasižes märas.
Sädused alištuiba vajehtusile pästandkodin tahton mödhe. Avar publik löuzi da arvosti Ostinan romanid hänen surman jäl'ghe.
Sädused.
Ostinan kirjad ühtnedas süžetan koveritomut süvänke psihologiženke ličendanke pähengihe, todesine «anglijalaine» jumor om paks.
Vijon Fransua

Fransua Vijon (, nüg. virkand [fʁɑ̃swa vijɔ̃], keskaigan [frɑnswɛ vilɔn]; sünd. 1431 vai 1432, Pariž, Francii — kol. voziden 1464 da 1491 keskes, Francii), todesine kanzannimi oli de Monkorbje ("de Montcorbier") vai de Lož ("des Loges"), oli tetab francijalaine runokirjutai.
Biografii.
Tuleban aigan runokirjutai openui Parižan universitetan čomamahtoiden fakul'tetas 12-voččes igäspäi (vaumičendpalakundanke) i kändihe sen pästnikaks vl 1449 bakalavran arvonke. Sen ližaks sai licenziatan i magistran arvod koumes vodes, ned andoiba oiktusid opeta i radnikoita papikš. Mez' tegi goluušinoid üläopenikan aigaspäi, sikš oli türmas erasti.
Francijan lirikan ezmäine paindud kirj kogoneb Vijonan sädusišpäi.
Vn 2012 Kezaolimpiadan lopmižed

Vn 2012 Kezaolimpiadan rezul'tat:
Kezaolimpiad-2012

Kezaolimpiad-2012 (, ) om 30-nz' Kezaolimpiad. Oigetihe sidä Suren Britanijan London-pälidnas vl 2012.
London kändihe ezmäižeks lidnaks, kus Olimpižed vändod mäniba koumanden kerdan. Pävändod jätkustuiba 17 päiväd (27. heinku — 12. eloku). Kaik 10 768 atletad 204 Rahvahaližes Olimpižes Komitetaspäi ühtniba Vändoihe.
Deviz — «Inspire a Generation» ("Hengaitamha pol'ved"). Naižed ühtniba boksan voibuižihe ezmäižen kerdan, muga hö ühtneškanziba kaikes 26 sportansugus.
Olimpiadan sportobjektoiden enambuz sijazihe Suren Londonan röunoiš. Ned oliba jagadud koumhe zonha: olimpine Olimpižes puištos, jogizon (pidust' Temzad lidnan päivnouzmas) i keskuzzon regionan keskuses da päivlaskmas.
Fahim Mohammad

Mohammad Kasim Fahim (dari: "محمد قسيم فهيم"; sünd. 1957, Pandžšer, Afganistan — kol. 9. keväz'ku 2014, Kabul, Afganistan) radoi valdkundmehen Afganistanan ohjastuses, tadžikalaine augotižlibundal.
Fahim Mohammad oli Afganistanan kaičendministraks vll 2001−2004. Oli mugažo ühteks Afganistanan päministrišpäi (19.11.2009 — 09.03.2014, Karim Halilinke) Hamid Karzajan administracijas.
Karim Halili

Karim Halili (dari: "محمد کریم خلیلي"; sünd. 1950, Vardak-agj, Afganistan) om ranu ühteks Afganistanan varaprezidentoišpäi (07.12.2004 — 29.09.2014, Mohammad Fahimanke vspäi 2009) Hamid Karzajan administracijas. Tegi Afganistanan varaprezidentan velgusidme vll 2002−2004.
Biografii.
Mez' openui religiiškoloiš laps'aigan i sirdi Kabulha jätktamha ičeze opendust vl 1970. Ühtni Afganistanan vastustushe nevondkundaližiden vägitungendan aigan. Aigaližil 1990-nzil vozil radoi valdkundan rahaministran modžahedoiden ohjastuses.
Halili om Hizb-e vahdat islami-partijan üks' lideroišpäi vspäi 1989. Se partii ezitab valdkundan hazarejalaižiden vähembust.
Rütte Mark

Mark Rütte (; sünd. 14. uhoku 1967, Hag, Alamad) om nügüdläine Alamaiden päministr, radab vs 2010 redukun 14. päiväspäi.
Beriša Sali

Sali Ram Beriša (; sünd. 15. reduku 1944, Tropoi, Albanii) om ranu Albanijan päministran (2005−2013), mugažo 3. Albanijan prezidentan (1992−1997).
Biografii.
Mez' om sündnu pohjoižhe Tropoi-lidnha — Beriš-klanan keskushe. Sali sai üläopendust Tiranan universitetas (1967), jätksi opendamišt Parižas (Francii) specializacijanke gemodinamikas. Vll 1980−1990 radoi Tiranan universitetan opendajan. Sai filosofijan tedodoktoran arvod. Oli otnus südäikeran hirurgijha.
Berišan politine kar'jer zavodihe Albanijan tön partijan ühtnijaks, konz äi aigad oli völ Berlinan seinän lanktendhasai. Hän holiti lekarikš-kardiologaks partijan Keskuzkomitetan Politbüron ühtnijoid, heiden kesken Enver Hodžad-ki.
Vn 1990 tal'vkus Sali Beriša pid'oiteli üläopenikoiden likundad massižiden protestoiden aigan, sai tetabut kommunistižen režiman publižel kritikal i demokratižiden reformiden kucundal, i muga putui oppozicijan ohjanduzkundha. Vl 1991 Beriša kändihe Albanijan Demokratižen partijan pämeheks, se partii om valdkundan kahten päižen partijan keskes nügüd'aigan.
Nišani Bujar

Bujar Faik Nišani (; sünd. 29. sügüz'ku 1966, Durres, Albanii — kol. 28. semendku 2022, Berlin, Saksanma) oli edeline 6. Albanijan prezident vs 2012 heinkun 24. päiväspäi vodhe 2017 heinkun 24. päivhäsai. Mez' oli Albanijan demokratižen partijan ühtnijan vspäi 1991.
Vl 1988 Nišani lopi opendust Tiranan «Skanderbeg»-sodaakademijas. 1990-nzil vozil openui AÜV:oiden universitetoiš: San Antonio (Tehas, vn 1996 pästand), Sodameriškol-aspirantur Monterei-lidnas (Kalifornii, tedoarv).
Politikanmez' oli naižiš, Odeta Nišani om hänen ak. Kaks' last sünduiba.
Ujahja Ahmed

Ahmed Ujahja (; sünd. 2. heinku 1952, Ibudraren, Alžir) om ranu Alžiran päministran (10:nden lugul) koume pordod: 31. tal'vku 1995 — 15. tal'vku 1998, 5. semendku 2003 — 24. semendku 2006, 23. kezaku 2008 — 3. sügüz'ku 2012.
Baiden Džo

Džozef Robinett „Džo“ Baiden-nrmb. (; sünd. 20. kül'mku 1942, Skranton (Pensl'vanii), AÜV) om AÜV:oiden nügüdläine prezident vn 2021 vilukun 20. päiväspäi, 46. lugul.
Mez' om ranu AÜV:oiden 47. varaprezidentan ühten aigan Barak Obamanke (20.01.2009 — 20.01.2017). Edel sidä vozil 1973−2009 radoi AÜV:oiden Senatan ühtnijaks Delaver-štataspäi. Valdkundmez' om ühtnijan.
Biografii.
Džo Baiden om sündnu katolikoiden kanzha, ezmäižeks lapseks nelläspäi. Hänen tat Džozef Robinett Baiden-vanhemb (1915−2002) oli biznesmenan, möhemba kulutadud avtoiden satusekahan möjan. Priha kazvoi Skranton-lidnas (Pensil'vanii-štat), sid' sirdi kazvatajidenke heiden radotomuden tagut Nju Kasl-ümbrikho (Delaver-štat) vl 1953, openui Uilmington-lidnan školas.
Tuleban aigan politikanmez' openui Delaveran universitetas (Njuark), om sen vn 1965 pästnikan, sai istorijan da politilogijan bakalavran arvod. Vl 1968 Baiden lopi opendust Sirakuzan universitetan juridižes školas (Nju Jork-štat) i vahvišti dissertacijad jurisprudencijan doktoran arvonke sil-žo vodel.
Baiden om valitud AÜV:oiden prezidentaks valičendoiden jäl'ghe vn 2020 kül'mkun 3. päiväl, sai 56,9% valičijoiden änid. Vajehti Donal'd Trampad radnikuses.
Marti Petit Antoni

Antoni Marti Petit (; sünd. 10. kül'mku 1963, Eskal'des Engordan', Andorr — kol. 6. kül'mku 2023 siš-žo) oli Andorran päministr (6nz' lugul) vn 2011 semendkun 12. päiväspäi. Oli valitud tošti päministraks vn 2015 keväz'kus.
Hänen üläopenduz oli arhitekturine.
Santuš Fernandu da Pjedade Diaš

Fernandu da Pjedade Diaš duš Santuš (; sünd. 5. keväz'ku 1950, Luand, Angol), om tetab lühüdanke Nando-nimenke ("Nandó"), om angoline politikanmez'. Hän om ranu 4. Angolan päministran (2002−2008), oli südäiazjoiden ministran vll 1999−2002. Vll 2008−2010 i vspäi 2012 radab Angolan Rahvahaližen suiman prezidentan, aigkeskustas (2010−2012) oli valdkundan varaprezidentan.
Biografii.
Valdkundan edeližen Žoze Eduardu duš Santuš-prezidentan (1979−2017) dvojurodnii vell'. Politikanmehen kazvatajad sirdiba Angolha San Tome da Prinsipišpäi. Mez' sai oiktusen bakalavran arvod universitetas Agostinjo Neton nimed (Luand) vl 2009.
Vl 1971 Fernandu ühtni Rahvahaližhe likundha Angolan päzutamižes. Angolan ripmatomuden sandan jäl'ghe vl 1975 hän zavodi kar'jerad valdkundan Rahvahaližen policijan korpusas, tegihe palakundan pämeheks vl 1978. Vl 1981 mez' radaškanzi südäiazjoiden ministruses, sai sen varaministran radnikust vl 1984.
Džinsad

Džinsad () oma kinktas ištutadud räcnäižed brükad kovas kanghaspäi (tobjimalaz sinižel mujul) mujuombletišidenke.
Džinsoiden kodima om Italii; sen paloin, niiden nimi libub Genui-lidnan nimespäi. Edelespäi džinsad tegiba tutabikš Anglijas da Francijas ("denim"-sana znamoičeb francižen «Nim-lidnaspäi»), no saiba surt populärižut AÜV:oiš, kus kätihe niid uniforman odvaks palaks. Znamasižen džinsoiden dizaineran oli Livai Štrauss, hän populärizirui niid aktivižin.
Vlpäi 1957 möškanzihe džinsoid NSTÜ:s-ki, ned kändiba populärižikš Mail'man norišton festivalin aigaspäi. Nened brükad linniba kul'tazjaks.
Loo

Loo (, abaz. "Лоо", ) om turistine mikrorajon Soči-lidnan Lazarevskojen rajonas, Venäman Krasnodaran randan suvipäivlaskmas.
Istorii.
Rajonan aluz om pandud vl 1872 enččen Osmanan imperijan maiš kut eländpunkt žilon statusanke. Mülütihe Sočihe vn 1961 10. päiväl uhokud.
Geografijan andmused.
Rajon sijadase Loo-jogen mererandaližes alangištos, om ümbärtud mägisel'gil koumes polespäi. Rel'jef om kukhikaz, 30 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, 308 metrhasai.
Kül'bendrand vedase kuz' kilometrad pidust' Mustmeren randad. Päird om Dekabristoiden ird. Matkad Sočin keskushesai om 26 km suvipäivnouzmha.
Eläjad.
Loon kaikenaigaižiden eläjiden lugu om läz 10 000 ristituid. Šingotase turizmal. Turistižen sezonan hätkeližuz om pol'vot, semendku-reduku.
Vilämovice

Vilämovice (pol'š.: "Wilamowice" [vʲilamɔˈvʲit͡sɛ]; vil.: "Wymysoü", silez.: "Wilamowicy") om lidnut Pol'šanman suves, Silezijas. Vspäi 2002 se om ühtennimižen gmin:an keskuseks 17-tuhaiženke ristitištonke (2016).
Eländpunktan aluz om pandud läz 1250 vot. Se sai lidnan oiktusid vl 1818. Lähembaine sur' lidn om Bel'sko-Bäl 6 km suvipäivlaskmha.
Vl 2007 Vilämovicen eläjiden lugu oli 2 813 ristitud.
Vilämovicen kel'

Vilämovicen kel' (ičeze nimituz: "Wymysiöeryś") om germanižen gruppan indoevropine kel'. Kelel pagištas vaiše Vilämovice-lidnudes (Pol'šanma).
Pagižijoiden lugu om läz 70 ristitud (mamankel'), rauhiden mehiden keskes tobjimalaz, toine kel' om pol'šan kel'. Vilämovicen kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal.
«Meiden Tat» vilämovicen kelel.
Ynzer Foter, dü byst ym hymuł, 
Daj noma zuł zajn gywajt; 
Daj Kyngrajch zuł dö kuma; 
Daj wyła zuł zajn ym hymuł an uf der aot; 
dos ynzer gywynłichys brut gao yns haojt; 
an fercaj yns ynzer siułda, 
wi wir aoj fercajn y ynzyn siułdigia; 
ny łat yns cyn zynda; 
zunder kaonst yns reta fum nistgüta. 
Do Dajs ej z Kyngrajch an dy maocht, ans łaowa uf inda. 
Amen.
Modern Talking

«Modern Talking» ("Nügüd'aigaine lodu" anglijan kelespäi) oli legendine saksalaine anglijankel'ne sintipopduet, muzikgrupp Hamburgaspäi, vodelpäi 1984 da vodehesai 2003. Kaks' mest oli mülükundas: "Tomas Anders"-vokalist da "Diter Bolen"-prodüser. Molembad jätkustadas ičeze soližid muzikkar'jerid tähäsai (2021).
Se oli kaikiš satusekahambiš muzikkollektivišpäi mail'mas i kaikiš znamasižemb kommertižikš Saksanman augotižlibundan gruppiden keskes. «Modern Talking»-duetan änetused oma mödud tiražal enamba mi 190 millionad egzemplärid mail'mas (voden 2020 olendas).
Naval'nii Aleksei

Aleksei Anatol'jevič Naval'nii (; sünd. 4. kezaku 1976, Butin'-külä, Moskvan agj, Venäman NFST, NSTÜ — kol. 16. uhoku 2024, türm Harp-žilos, JNAÜ, Venälaine Federacii) oli venämalaine jurist, tutab blogger dai politine i kundaline šingotai, oppozicioner Putinan režimale.
Telefon

Telefon vai pagižim ( "tēle" «edahan» + φωνή "fōnē" «än'», «kulund» sanoišpäi) om ladim kulundan sandan i oigendamižen täht keskustal elektrosignaliden kal't.
Telefonan abul kaks' mest voidas pagišta keskneze erazvuiččiš sijiš oldes. 
Elektrižen telegrafan sädand da sen kävutand tegisoiš telefonan edelkävujaks 19. voz'sadan ezmäižes poles. Vl 1860 italine amerikalaine Antonio Meučči-londusenkodvii publikoiči kirjutust Nju Jorkan italižes lugendlehteses "Teletrofono"-apparatas, vl 2002 AÜV:oiden Kongress lugi händast telefonan ezmäižeks melestegijaks. Vl 1861 saksalaine Johann Filipp Reis-fizikantedomez' ozuti "Telephone"-ladint, siš oliba mikrofon, batarei i dinamik. Britanine amerikalaine Aleksandr Bell-edheotai sai ezmäšt patentad telefonas («pagižii telegraf») vl 1876, hänen Tomas Vatson-ühtesradnik sädi kellod telefonale vl 1878.
Mustmeri

Mustmeri (, "Šavi zgva", , , , ; "Euksenos Pontos" «adivoičetai meri», "Maure Falassa", ) om Atlantižen valdmeren basseinan kontinentansüdäimine meri Evropan da Azijan keskes. Pezeb Venäman, Gruzijan, Turkanman, Bolgarijan, Romanijan da Ukrainan territorijad.
Pind om 422 000 km². Randanpird om 3400 km pitte. Ühtenzoitase Keskmeren Egeiženke merenke Bosfor-sal'men, Mramorižen meren i Dardanellad-sal'men kal't, mugažo Azovmerenke Kerčin sal'men kal't. Meri om znamasine transportine rajon. Basseinan pind om enamba mi 2 mln km².
Meren veden mülü om 555 tuhad km³. Mustmeri om 2210 metrad süvütte, keskmäine süvüz om 1240 m. Znamasižed langenijad joged: Dnepr, Dnestr, Dunai. Vedhuden kontinentaspäi nell' videndest tuleb meren lodeheze.
Gidrologii.
Mustmeren vezibalans mülütab nenid komponentoid:
Venäma Evrovizijal

Venäma Evrovizii-konkursal:
Globus

Globus ( «šur») om pen' Man model' koumes märičemižes. Toižiden planetoiden, niiden kaimdajiden i taivhaližen sferan globusad oma sätud mugažo.
Globus om planetan šurunvuiččusen kuvaduz, sättub samha ühthišt nägud kontinentiden i valdmeriden sijaduses, niiden naturaližes surudes, geografižiden kartoiden erineden. Sil-žo aigal järgeližen globusan masštab om hen i ei voi ozutada tahondoiden detalid. Notked metalline jonoštim om tarbhaine keskustoiden märičendan täht. Kalutadas erasid globusoid bemblenvuiččil jonoštimil.
Tähthaižiden (taivhaline) globus ozutab tähthiden sijadust kuvadamižes realižusen rindataden.
Istorii.
Ezmäižed globusad oliba tehtud Amuižes Grekanmas edel meiden erad. Man modelid oliba tetabad Päivnouzmman valdoičijoil. Kaikiš vanhemb kaičenus globus om tehtud vll 1493−1494 «Man jablok» (), sen pindal ei ole Amerikad i Antarktidad. Se globus om sätud saksalaižel Martin Behaim-geografal da navigatoral Nürnberg-lidnan nevondkundan ezipakitoitusen mödhe. Kuvadaškanzihe Amerikad globusal vspäi 1504. Toihe ezmäšt globusad Venämaha Sur' Petr-carin aigan.
Nügüd'aigažed globusad oma erazvuiččed suruden i toižendan mödhe. Ozutesikš, tehtihe digitališt globusad AÜV:oiš, ezmäine interaktivine (mul'titač) globus om sätud Saksanmas.
Makkein Džon

Džon Sidni Makkein Koumanz' (; sünd. 29. eloku 1936, Koko Solo-sodameribaz läz Kolon-lidnad, Panaman kanalan zon, AÜV — kol. 25. eloku 2018, Kornvill'-kund, Arizon-štat, AÜV) oli amerikaine politikanmez', 2008-nden voden prezidentkandidat (Barak Obama oti vägestust).
Mez' oli ühtnijan vspäi 1982. Vs 1987 vilukun 3. päiväspäi oli an ühtnijan (valitihe tošti vozil 1992, 1998, 2004 da 2010), oli ezitanu Arizon-štatad.
Biografii.
Tuleban aigan politikanmez' oli sündnu sodamehiden kanzha, tat i ded eliba AÜV:oiden sodamerilaivišton admiralad arvonke. Džon Makkein jäl'gesti heid i lopi AÜV:oiden sodameriakademijad vl 1958 laivoiden aviacijan lendajan. Ühtni sodaha Vjetnamas lendajan. Vl 1967 nevondkundaline raket mureni hänen lendint Hanoin taivhas. Makkein putui vjetnaman plenha da oli sigä viž vot polenke, joudutadud Parižan kožundkirjutesen mödhe vl 1973. Läksi erindha armijaspäi vl 1981 i zavodi politišt kar'jerad. Oli radikaližeks rusofobaks. Senator koli rakaspäi i om mahapandud Arlingtonas läz vaumitud hänel norudes sodameriakademijad.
Mez' oli naižiš kahtišti. Kazvatihe seičeme last: ezmäižen akan Duglas- i Endrü-poigindamad, Sidni-tütär ühtendes naimiželospäi, Megan-tütär, Džon Sidni IV- i Džeims-poigad kahtendes naimiželospäi, Bridžit-tütrindam Bangladešaspäi.
Vepsän tätüine

Vepsän tätüine (ven.: "вепсская кукла") om populärine vepsän bobaine da kaičez.
Eriližed toižendad.
Mučak.
"Mučak" («mučuine akaine» sanoišpäi) om ripaktätüine. Lugetas, miše rahkoi kucub polunočnicad penile lapsile ka muga telustab uinota. Samha rahkoin tarkust, Änižrandal vagahaižen örigad vaste kävutihe noidhasai. Hän oli omblenu mugošt tätüšt da azotanu itketesen sanoid. Sid' mučakod panihe kätkehe (bajuhu) pölusen alle, i rahkoi vändiži sil, läksi lapsennopäi.
Vepsän mec

Vepsän mec () om Venäman londuseline puišt Leningradan agjan päivnouzmas, eriližešti kaitud londuseline territorii regionaliženke znamoičendanke.
Kel'dtaho om vahvištadud Leningradan agjan gubernatoran käsköil: 14. sügüz'ku 1999 № 302-pg, 25. viluku 2001 № 16-pg i 14. semendku 2003 № 81-pg.
Puišt sijadase Baltijan i Kaspijan meriden vezijagandal, agjan nellän rajonan territorijoil: Kos'kenaluižen, Tihvinan, Boksitogorskan da Pöudon rajonil.
Pind om 189 100 gektarad. Mülütab kavag'mecan i sodunuziden maiden territorijoid. Rezervat om sätud istoriženke, kul'turiženke da londusenkaičijanke znamoičendanke.
Spenser Uinston Bolduin

Uinston Bolduin Spenser (; sünd. 8. reduku 1948, Greis-Grin-kund, Antigua da Barbud) om ranu 3. Antiguan da Barbudan päministran (24.03.2004—13.06.2014), sil-žo aigal tegi valdkundan röunantagaižiden azjoiden ministran-ki velgusidme (06.01.2005-dataspäi).
Vspäi 1992 om "Ühtenzoittud Progressivižen partijan" vajehtamatoi lider.
Mohammed ibn Rašid al'-Maktum

Mohammed ibn Rašid al'-Maktum (), lühüdas Mohammed-šeih (sünd. 15. heinku 1949, Al' Šindagh-rajon, Dubai-lidn, AÜE) om 4. da nügüdläine Araban Ühtenzoittud Emiratoiden päministr, 3. Dubain emir.
Tanzwut

«Tanzwut» ([ˈtantsvuːt], «karguiden manii» saksan kelespäi) om germanine muzikgrupp, kudamb edestab muzikad Neue Deutsche Härte i keskaigaine metal-stiliš. Se om tehtud Berlinas vl 1997 Corvus Corax-gruppan ühtnijoil. Pajod oma saksan kelel päpaloin.
Windir

«Windir» oli norvegine muzikgrupp. Se edesti must- da vikingmetal-žanroiš.
Grupp oli tehnus Sogndalas (Norvegii) vl 1994. Sen muzikas blekmetal garmoniruib fol'kloran da mifologijan motivoidenke. Ezmäine studijanal'bom om pästtud vl 1997, kaik om pästtud nell' studišt al'bomad. Pajoiden znamasine pala om kirjutadud norvegijan kelen sogndaližel dialektal.
Grupp čihozi vl 2004, konz sen vokalist Valfar om kolnu. Enččed ühtnijad sädiba Vreid- da Cor Scorpii-gruppid.
Irdkosketused.
[[Kategorii:Windir| ]]
[[Kategorii:Norvegijan muzikgruppad]]
[[Kategorii:Blekmetalgruppad]]
[[Kategorii:Vikingmetalgruppad]]
[[Kategorii:Muzikgruppad kirjamišton mödhe]]
[[Kategorii:Muzikgruppad‎ vl 1994 alusenpanendanke]]
[[Kategorii:Muzikgruppad‎ vl 2004 čihodamiženke]]
Regalado Tomas (politikanmez', AÜV)

Tomas Pedro Regalado (isp. i angl.: "Tomás Pedro Regalado"), täuz' nimi — Tomas Pedro Regalado i Val'des (; sünd. 24. semendku 1947, Havan, Kuba) om edeline, 42. Majami-lidnan pämez' (11.11.2009—15.11.2017). Sirdi leten Havanaspäi AÜV:oiden Floridha vn 1962 sulakus ičeze tädinnoks. Amerikalaine lehtezmez' enččel.
Frensis Suares radab hänen jäl'ghetulijaks, Majami-lidnan pämehen.
Lurkmore.to

lurkmore.to, vai Venän larkmoar (, ) om venäkel'ne jumoristine sait MediaWiki-likutimel, kudamb ümbrikirjutab ičtaze kut «nügüd'aigaižen kul'turan, fol'kloran da subkul'turiden, mugažo kaiken toižen enciklopedii».
Saitan aluz om pandud kuti "lurkmore.ru" vn 2007 heinkus. Zavodihe kut Internet-memiden enciklopedii. Nügüd'aigan server sijadase Amsterdamas. Kirjutusiden lugu om 9,381 (11. sulaku 2021; 27. kül'mku 2017 — 8,481), uziden kirjutusiden sädand om kel'tud. Ende se oli ühteks populärižiš Venäman saitoišpäi (352-nz' sija kacundoiden mödhe vn 2017 kül'mkus).
Äiluguižiden blokiruindoiden jäl'ghe saitan pidajad sirdiba Venämaspäi. Sait om blokiruidud Vaugedvenäman territorijal vn 2017 uhokus kuti ekstremistine.
Breivik Anders Bering

Anders Bering Breivik (; sünd. 13. uhoku 1979, Oslo, Norvegii) om norvegijalaine terrorist da nacionalist. Rikoi 77 ristitud Oslos da läz sidä 2011-ndes vodes, heinkun 22. päiväl.
Nuori Karjala

Nuori Karjala (, ) om Venäman Karjalan Tazovaldkundan norišton kundaline organizacii. Om olmas vspäi 1993.
Voden 2015 heinkulpäi Venäman ohjastuz mülüi organizacijad «röunantagaižiden agentoiden» nimikirjuteshe, i se oli pästtud radmaspäi.
Vl 2016 vilukun 21. päiväl uz' organizacii udenke nimenke om registriruidud Karjalan Tazovaldkundas: «Igähižiden rahvahiden pid'oitelendan da kundaližen diplomatijan Nuori Karjala-keskuz». Valitihe ut ezimest, Aleksei Cikarev () radab organizacijan ezimehen vspäi 2016.
Edeližed ezimehed: Natal'ja Antonova (2006−2011), Alina Čuburova (2011−2015).
Joy

«Joy» («ihastuz» anglijan kelespäi, virktas: "Džoi") om avstrijalaine sintipopgrupp. Keratihe muzikgruppad ezmäižen kerdan penes Bad Ausze-lebutahos (Štirii-federacijanma) vl 1984. Grupp edestab pajoid anglijan kelel.
Kaikiš tetabad gruppan pajod oma «Touch By Touch», «Valerie» i «Hello».
Mülükund.
Mülükund om Freddi Jaklič, Manfred Temmel', Endi Švaicer.
Hibbert Eleanor

Eleanor Elis Hibbert (), edel lähtendan mehele — Eleanor Elis Berford (; sünd. 1. sügüz'ku 1906, London, Sur' Britanii — kol. 18. viluku 1993, matkan aigan Keskmeredme Afinoiden da Port Saidan keskes) oli britanine (anglijalaine) kirjutai naine. Todesine sündundan dat i elon detalid ei olgoi tetabad ühtei.
Naine kirjuti istorižid, gotikaižid da armastuzromanoid. Sädamizen vozil (1941−1993) kirjuti 200 kirjad, pästtihe 100 mln egzemplärid 20 kelel kaiked mail'madme.