Toronto

Toronto (mugažo anglijan i francijan kelil, angline virkand: [təˈrɒntoʊ], sijaline [təˈrɒnoʊ], lühüdas [ˈtrɒn-]) om Kanadan kaikiš suremb lidn, Ontario-agjan administrativine keskuz.
Istorii.
Eländpunktan aluz om pandud anglijalaižil vl 1793 Üläkanadan agjan pälidnaks. Edel 1834. vot sen nimi oli "Jork". Vl 1837 Toronto oli rahvahantorokan keskuseks Üläkanadan agjas. Vn 1998 vilukus ühtištadihe metropolitenižen territorijan kuz' lidnad i niiden ohjandaikundoid, kaik ned oma Toronto-lidnan rajonad: Vanh Toronto, Nort-Jork, Ist-Jork, Jork, Skarboro i Etobiko.
Toronto om Kanadan ižandusen kaikiš järedamb keskuz ičeze ezilidnoidenke, sen paloin rahaazjoiden da fil'miden tehmižen keskuz.
Geografijan andmused.
Lidn om saudud Ontario-järven pohjoižel randal. Pind om 630,2 km², sidä kesken puištod ottas 80 km². Toronton keskuzpala seižub 76 metrad keskmäižel korktusel ülemb valdmeren pindad.
Klimat om kontinentaline neps. Keza om läm' päivoikaz, tal'vaig om pil'vekaz lujas. Voden keskmäine lämuz om +9,7 C°, kezakun-elokun +19,8..+22,5 C°, tal'vkun-uhokun −0,1..−3,5 C°. Ekstremumad oma −32,8 C° (viluku) i +40,6 C° (heinku). Kezaaigan minimum om −2,2 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +19,9 C° (tal'vku). Ei voi panda halad heinkus i elokus (heinkun minimum om +3,9 C°). Paneb sadegid 831 mm vodes, läz tazomäras kuidme, enamba semendkus (82 mm), elokus-sügüz'kus (81..85 mm kus) i kül'mkus (84 mm), vähemba uhokus-keväz'kus (54..55 mm kus). Paneb lunt 121,5 sm tal'ven 41 päiväs. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 53..60 % röunoiš keväz'kus-sügüz'kus, 67..71 % kül'mkus-vilukus.
Tobmuz.
Toronto jagase 140 lidnanlaptaks (), ühtetas niid 36 administrativižhe ümbrikho (C01-C15, E01-E11, W01-W10).
Lidnan tobmuden pämez' om mer (). Edeližed merad oma Džon Tori ("John Tory", tal'vku 2014 — uhoku 2023), Rob Ford (tal'vku 2010 — kül'mku 2014), Devid Miller ("David Miller", tal'vku 2003 — kül'mku 2010).
Eläjad.
Vn 2011 Kanadan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 2 615 060 ristitud. Kaik 2 731 571 eläjad oli lidnas vl 2016. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Läz 6,2 mln ristituid elädas lidnaglomeracijas 5 905,71 km² pindal (Sur' Toronto, vl 2011 oli läz 6 mln), sidä kesken Mississog- (korporacijoiden päfateroiden keskuz), Brempton- da Ošav-lidnad mülüdas aglomeracijha.
Religijan mödhe (2011): hristanuskojad — 54,1 %, religijatomad i ateistad — 24,2 %, islamanuskojad — 8,2 %, induistad — 5,6 %, judaizman uskojad — 3,8 %, buddistad — 2,7 %, sikhad — 0,8 %, toižed uskojad — 0,6 %.
Transport.
Avtobusad, tramvaid, velosipediden kortoman verk, metro da taksid oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes. Vspäi 1954 metropoliten radab lidnas (vn 2023 andmusiden mödhe om koume jonod 70 stancijanke, 70,1 km raudted, niiden ližaks koume jonod 60 stancijanke oma sauvomas).
Kaik nell' lendimportad om lidnas da sen ezilidnoiš, niiden kesken kaks' rahvahidenkeskešt. Rahvahidenkeskeine civiline "Toronto Pirson"-lendimport ("YYZ / CYYZ", 50,5 mln passažiroid vl 2019) om kaikiš suremb, se sijadase kaks'kümnes seičemes kilometras lodeheze lidnan keskuzpalaspäi Mississog-ezilidnas. Sišpäi tehtas reisid äjihe verhiže maihe kaiked mail'madme, mugažo Kanadadme. Toine rahvahidenkeskeine om lendimport Bišopan Billin nimed ("YTZ", 2,8 mln passažiroid vl 2017), sijadase suvipäivlaskmha läz lidnan keskust Ontario-järven saril, sišpäi tehtas reisid AÜV:oiden da Kanadan lähižihe maihe.
Kaik kaks' pen't portad sijadasoiš lidnas, ned ratas turistoiden da jüguiden täht.