Brunei

Brunei (malain virkand: [brunaɪ]), täuz' oficialine form — Brunein Darussalaman Valdkund (), om valdkund (sultankund), kudamb om olnu 16. voz'sadalpäi Suvipäivlaskmpol'žes Azijas. Sen pälidn da kaikiš järedamb lidn om Bandar Seri Begavan.
Etimologii.
14. voz'sadaspäi valdkund nimitadas "Barunai:kš". Nece sana om sündnu sanskritan «varuṇ» (वरुण)-sanaspäi. Sil om kaks' znamoičendad: "valdmeri" vai mifilogine "valdmeren rahkoi". «Borneo»-saren nimitusen sündund om mugoi-žo.
Valdkundan nimen täuz' oficialine form, "Negara Brunei Darussalam" malaikš, «"Brunei om kožundan olendsija"» znamoičeb.
Istorii.
Vn 1984 1. päiväl vilukud Brunei sai ripmatomut Sures Britanijaspäi. Sil-žo päiväl vn 1959 valdkundan Konstitucijan uz' versii tuli väghe.
Geografijan andmused.
Brunei sijadase Borneo-saren lodehes. Se om röunoiš Malaizijanke (röunan piduz — 481 km), Malaizijan Saravak-štatan koumekümnekilometrine taho jagab valdkundan territorijad kahteks poleks. Brunein lodehližed randad lainištab Kitain Suvimeri. Valdmeren randan piduz om 161 km.
Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Bakit Pagon-mägi, 1850 m mail'man meren pindan päl. Pened joged langetas Kitain Suvimerhe.
Klimat om ekvatorialine neps. Kun keskmäine lämuz om +27..+28 C° vodes läbi. Paneb sadegid 3126 mm vodes, enamba redukus-vilukus (314..367 mm kus). Manrehkaidused oleldas.
Londuseližed pävarad oma kivivoi da londuseline gaz Kitain Suvimeren šel'fas; erased toižed resursad: tropižed mecad (kattas man territorijan koume nelländest), londuseline kaučuk.
Tobmuz.
Brunei om unitarine islamine absolütine monarhii. Valdkundan pämez' om sultan (). Hän paneb viden nevondkundan ühtnijoid radsijha: Peitnevondkund, Valdištmen Jäl'gusen Nevondkund, Religiinevondkund, Ministrišt da Käskusenandai Nevondkund. Sultan om päministr, kaičendministr da rahaazjišton ministr. Ohjastuz kogoneb sultanan läheližiš heimolaižišpäi päpaloin. Vn 1967 redukun 5. päiväspäi valdkundan sultan om Hassanal Bolkiah.
Parlament, Käskusenandai Nevondkund ( vai "Majlis Mesyuarat Negara Brunei") om üks'kodine. Vn 2017 vilukun 13. päiväspäi se mülütab 33 deputatad (edel oli 29), sidä kesken koumetoštkümne ministrad. Sultan paneb parlamentan ühtnijoid radsijha, heiden lugu rippub sultanaspäi. Sultan voib vahvištada ičeze käskusid i jätta allekirjuteseta parlamentan käskusid.
Administrativiž-territorialine jagand.
   "Kacu kirjutuz: Brunein administrativiž-territorialine jagand."
Administrativiž-territorialižikš Brunei jagase nelläks ümbrikoks (), ned alajagasoiš 38 rajonaks ().
Eläjad.
Vl 2014 valdkundan eläjiden lugu oli 422,675 ristitud. Kaikiš suremb valdkundan ristitišt om nügüd'.
Bruneiš elädas brunejalaižed (2016): malajalaižed — 65,7 %, kitajalaižed — 10,3 %, toižed rahvahad — 24,0 %.
Religijan mödhe (2011): islamanuskojad — 78,8 %, hristanuskojad — 8,7 %, buddistad — 7,8 %, toižed uskojad (sidä kesken sijaližed uskondad) — 4,7 %.
Bruneiš eile lidnoid oficialižikš. Brunein järedad eländpunktad (vl 2011, surembaspäi penembha): Bandar Seri Begavan, Kuala Belait, Seria, Džerudong.
Ižanduz.
Brunei om elokaz šingotai industrialine ma, rippub energokandajiden eksportaspäi lujas märas. Vl 2024 valdkundan nominaline kogosüdäiprodukt oli 16 mlrd. US$ ekvivalentas (135. sija mail'mas; US$34,872 ühtele hengele, 32. sija) vai 41 mlrd. US$ tazostadud ostmižmahtusen mödhe (137. sija; US$91,046 ühtele hengele, seičemenz' sija). Ohjastuz takaib diversificiruida ižandust, sen tagut avaitas tegimid uziš sarakoiš (himine). Läz ei ole valdkundališt velgad (KSP:n 2,3 % surtte vl 2024). Ižandusen päsarakod oma kivivoin samine da ümbriradmine, londuseližen gazan samine i nozoltand, sauvond, maižanduz (sidä kesken akvakul'tur), transportine sarak. Finansine voz' zavodiše 1. sulakud (vspäi 2009).
Kogosüdäiproduktan palad vl 2017: maižanduz 1,2 %, tegimišt 56,6 %, holitišiden sfer 42,3 %. Radajiden järgenduz sektoroidme (vn 2008 andmused): maižanduz 4,2 %, tegimišt 62,8 %, holitišiden sfer 33,0 %.
Vl 2009 valdkundan päeksport oli nozoltadud londuseline gaz (53 %), kivivoi (44 %); toine eksport — sobad. Brunei importiruib nenid tavaroid: mašinansauvomižen produkcii i mašiništ, himikatad, söndtavarad. Vl 2022 eksport ületi importad läz pol'toštha kerdha. Irdpol'žen torguindan päižed partnörad (2022) oma Malaizii (Brunein eksportan 10 % i importan 22 %), Kitai (Brunein eksportan 16 % i importan 10 %), Singapur (eksportan 14 % i importan 7 %), Avstralii (eksportan 19 %), Japonii (eksportan 17 %), Araban Ühtenzoittud Emiratad (importan 11 %), Katar (importan 6 %).