tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Stand and Sing of Zambia, Proud and Free

Stand and Sing of Zambia, Proud and Free lii Sambia aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1964 rääjist. Lavluu lii nuottim Enoch Mankayi Sontonga, já ton saanijd láá čáállám G. Ellis, E.S. Musonda, J.M.S. Lichilana, I. Lowe, J. Sajiwandani já R.J. Seal.
I
Stand and sing of Zambia, proud and free,
Land of work and joy in unity,
Victors in the struggle for the rights,
We've won freedom's fight.
All one, strong and free.
II
Africa is our own motherland,
Fashion'd with and blessed by God's good hand,
Let us all her people join as one,
Brothers under the sun.
All one, strong and free.
III
One land and one nation is our cry,
Dignity and peace 'neath Zambia's sky,
Like our noble eagle in its flight,
Zambia, praise to thee.
All one, strong and free.
Kiärdumciälhus:
Praise be to God,
Praise be, praise be, praise be,
Bless our great nation,
Zambia, Zambia, Zambia.
Free men we stand
Under the flag of our land.
Zambia, praise to thee!
All one, strong and free.
I
Lumbanyeni Zambia, no kwanga,
Ne cilumba twange tuumfwane,
Mpalume sha bulwi bwa cine,
Twaliilubula.
Twikatane bonse.
II
Bonse tuli bana ba Africa,
Uwasenaminwa na Lesa,
Nomba bonse twendele pamo,
Twaliilubula.
Twikatane bonse.
III
Fwe lukuta lwa Zambia lonse,
Twikatane tubyo mutende,
Pamo nga lubambe mu mulu,
Lumbanyeni Zambia.
Twikatane bonse.
Kiärdumciälhus:
Lumbanyeni,
Lesa, Lesa, wesu,
Apale calo,
Zambia, Zambia, Zambia.
Fwe bantungwa
Mu luunga lwa calo.
Lumbanyeni Zambia.
Twikatane bonse.
I
Imani timtamande Zambia,
Dziko la cimwemwe ndi umodzi,
Ife tinamenyera ufulu,
Tinapata ufuluwu,
Umodzi ndi mphamvu.
II
Africa ndiye Mayi wathu,
Dzanja la Mbuye lamdalitsa
Tiyeni tonse tigwirizane
Ndife abale m'dziko:
Umodzi ndi mphamvu.
III
Dziko limodzi, mtundu umodzi
Ndi cilakolako cathutu
Ulemu ndi mtendere m'dziko
Monga nkwazi m'mwamba:
Umodzi ndi mphamvu.
Kiärdumciälhus:
Timtamande,
Mlungu, Mlungu wathu,
Adalitse,
Zambia, Zambia, Zambia.
Omasuka pansi
Pa ndembela yathu.
Zambia timtamande.
Umodzi ndi mphamvu.
I
Atumutembaule Zambia,
mbotubelekela antoomwe,
Twakazunda akwaanguluka,
Akulilela,
Toonse Tuswangane.
II
Afrika mbabaama besu,
Cisi cakalelekw' aLeza,
Toonse tobantu tuswaangane,
Mubwanabokwabo,
Toonse Tuswangane.
III
Ciinga comwe ncotulilila,
Mbulemu aluumuno mucisi,
Mbuli Sikwaze Mbwauluka,
Zambia, omubotu,
Toonse Tuswangane.
Kiärdumciälhus:
Atulumbe,
Leza Leza Wesu
Cisi Cesu,
Zambia, Zambia, Zambia,
Andembela,
yuunga mucisi cesu,
Zambia Omubotu,
Toonse Tuswangane.
Rajala

Rajala lii uccâ siijdâš Suáđigil kieldâst. Ive 2020 Rajalast assii 72 olmožid.
Oria

Oria lii kaavpug Italiast, Apulia kuávlust. Oriast ääsih olmožid. Ton vijđodâh lii 83,67 km², já alodâh 166 m. Oria naaburkieldah láá Erchie, Francavilla Fontana, Latiano, Manduria, Mesagne já Torre Santa Susanna.
Historjá.
Oriast šoodâi kaavpug ive 1951.
775

775 (DCCLXXV) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield pasepeeivi. Tot lâi 770-lovo kuuđâd ihe.
765

765 (DCCLXV) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield majebaargâ. Tot lâi 760-lovo kuuđâd ihe.
Juha Rantasila -palhâšume

Juha Rantasila -palhâšume lii jieŋâskiäru SM-liiga palhâšume, mii mieđettuvvoo jyehi ive piälušteijei, kote lii časkâm enâmustáá moolâid vuáđuspellâmrááiđust. Vuossâmuu tove palhâšume mieđettui paje 2007–2008 maŋa. Talle tom vuoitij Tappara spellee Anssi Salmela. Palhâšume lii nomâttum piälušteijee Juha Rantasila mield.
Torvinen

Torvinen lii uccâ siijdâš Suáđigil kieldâ maadâoosijn. Tot lii váldumaađij 4 piällást. Ive 2020 Torvisiist assii 127 olmožid.
755

755 (DCCLV) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield koskoho. Tot lâi 750-lovo kuuđâd ihe.
745

745 (DCCXLV) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vástuppeeivi. Tot lâi 740-lovo kuuđâd ihe.
735

735 (DCCXXXV) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield lávurduv. Tot lâi 730-lovo kuuđâd ihe.
725

725 (DCCXXV) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vuossaargâ. Tot lâi 720-lovo kuuđâd ihe.
715

715 (DCCXV) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield majebaargâ. Tot lâi 710-lovo kuuđâd ihe.
Kalibusiswe Ilizwe leZimbabwe

Kalibusiswe Ilizwe leZimbabwe lii Zimbabwe aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1994 rääjist. Lavluu lii nuottim Fred Lecture Changundega, já ton saanijd lii čáállám Solomon Mangwiro Mutswairo.
I
O lift high, high, our flag of Zimbabwe
Born of the fire of the revolution
And of the precious blood of our heroes.
Let's defend it against all foes;
Blessed be the land of Zimbabwe.
II
Behold Zimbabwe so richly adorned
With mountains and rivers, beautiful.
Let rain abound and fields yield the seed
May all be fed and workers rewarded.
Blessed be the land of Zimbabwe.
III
O God, bless the land of Zimbabwe,
The land of our heritage,
From the Zambezi to the Limpopo.
May our leaders be just and exemplary,
Blessed be the land of Zimbabwe.
I
O lift high the banner, the flag of Zimbabwe,
The symbol of freedom proclaiming victory;
We praise our heroes’ sacrifice,
And vow to keep our land from foes;
And may the Almighty protect and bless our land.
II
O lovely Zimbabwe, so wondrously adorned
With mountains, and rivers cascading, flowing free;
May rain abound, and fertile fields;
May we be fed, our labour blessed;
And may the Almighty protect and bless our land.
III
O God, we beseech Thee to bless our native land;
The land of our fathers bestowed upon us all;
From Zambezi to Limpopo
May leaders be exemplary;
And may the Almighty protect and bless our land.
I
Simudzai mureza wedu weZimbabwe
Yakazvarwa nomoto[d] wechimurenga;
(Neropa) neropa zhinji ramagamba
Tiidzivirire kumhandu dzose
Ngaikomborerwe nyika yeZimbabwe.
II
Tarisai Zimbabwe nyika yakashongedzwa
Namakomo,[e] nehova, zvinoyevedza
(Ngainaye) mvura ngainaye, minda ipe mbesa
Vashandi vatuswe, ruzhinji rugutswe
Ngaikomborerwe nyika yeZimbabwe.
III
Mwari ropafadzai nyika yeZimbabwe
Nyika yamadzitateguru edu tose;
(Kubvira) kubva Zambezi kusvika Limpopo,
Navatungamiri vave nenduramo;
Ngaikomborerwe nyika yeZimbabwe.
I
Phakamisan’ if’legi yethu yeZimbabwe
Eyazalwa yimpi yenkululeko
(Legazi) legaz’ elinengi lamaqhawe ethu
Silivikele ezitheni zonke;
Kalibusiswe ilizwe leZimbabwe.
II
Khangelan’iZimbabwe yon’ihlotshisiwe
Ngezintaba langemiful’ebukekayo.
(Kaline) izulu kaline izilimo zande,
Iz’sebenzi zenam’, abantu basuthe
Kalibusiswe ilizwe leZimbabwe.
III
Nkosi busis’ilizwe lethu leZimbabwe
Ilizwe labokhokho bethu thina sonke
(Kusukela) kusuk’ eZambezi kusiy’ eLimpopo.
Abakhokheli babelobuqotho
Kalibusiswe ilizwe leZimbabwe.
Hino Nacional Brasileiro

Hino Nacional Brasileiro lii Brasilia aalmuglâšlaavlâ. Lavluu muusik lii lamaš kiävtust ive 1890 rääjist, já ton säänih láá lamaš kiävtust ive 1922 rääjist. Lavluu muusik lii ráhtám Francisco Manoel da Silva, já ton saanijd lii čáállám Joaquim Osório Duque Estrada. 
I
Ouviram do Ipiranga as margens plácidas
De um povo heroico o brado retumbante,
E o sol da liberdade, em raios fúlgidos,
Brilhou no céu da pátria nesse instante.
Se o penhor dessa igualdade
Conseguimos conquistar com braço forte,
Em teu seio, ó liberdade,
Desafia o nosso peito a própria morte!
Ó Pátria amada,
Idolatrada,
Salve! Salve!
Brasil, um sonho intenso, um raio vívido
De amor e de esperança à terra desce,
Se em teu formoso céu, risonho e límpido,
A imagem do Cruzeiro resplandece.
Gigante pela própria natureza,
És belo, és forte, impávido colosso,
E o teu futuro espelha essa grandeza.
Terra adorada,
Entre outras mil,
És tu, Brasil,
Ó Pátria amada!
Dos filhos deste solo és mãe gentil,
Pátria amada,
Brasil!
II
Deitado eternamente em berço esplêndido,
Ao som do mar e à luz do céu profundo,
Fulguras, ó Brasil, florão da América,
Iluminado ao sol do Novo Mundo!
Do que a terra, mais garrida,
Teus risonhos, lindos campos têm mais flores;
"Nossos bosques têm mais vida",
"Nossa vida" no teu seio "mais amores." (*)
Ó Pátria amada,
Idolatrada,
Salve! Salve!
Brasil, de amor eterno seja símbolo
O lábaro que ostentas estrelado,
E diga o verde-louro dessa flâmula
– "Paz no futuro e glória no passado."
Mas, se ergues da justiça a clava forte,
Verás que um filho teu não foge à luta,
Nem teme, quem te adora, a própria morte.
Terra adorada,
Entre outras mil,
És tu, Brasil,
Ó Pátria amada!
Dos filhos deste solo és mãe gentil,
Pátria amada,
Brasil!
797

797 (DCCXCVII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield pasepeeivi. Tot lâi 790-lovo káávcád ihe.
777

777 (DCCLXXVII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield koskoho. Tot lâi 770-lovo káávcád ihe.
767

767 (DCCLXVII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield tuorâstuv. Tot lâi 760-lovo káávcád ihe.
757

757 (DCCLVII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield lávurduv. Tot lâi 750-lovo káávcád ihe.
747

747 (DCCXLVII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield pasepeeivi. Tot lâi 740-lovo káávcád ihe.
737

737 (DCCXXXVII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield majebaargâ. Tot lâi 730-lovo káávcád ihe.
727

727 (DCCXXVII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield koskoho. Tot lâi 720-lovo káávcád ihe.
717

717 (DCCXVII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vástuppeeivi. Tot lâi 710-lovo káávcád ihe.
Lismanaapa

Lismanaapa lii uccâ siijdâš Suáđigil kieldâ maadâoosijn. Ive 2020 Lismanaapast assii 39 olmožid.
Raudanjoki

Raudanjoki lii uccâ siijdâš Suáđigil kieldâ maadâoosijn. Tot lii váldumaađij 4 piällást. Ive 2020 Raudanjokist assii 59 olmožid.
Vällisierâdem

Vällisierâdem lâi taggaar sierâdem, et párnáin ohtâ lâi kaskoo viste, nubeh pirrâ. Välli keččâl čuolâstiđ nuubijd. Jis luhostuvá, te saalâs kalga älgiđ váálán reŋgân väldiđ nuubijd kiddâ. Tast puáhtá sooppâđ meiddei torvopääihist, kuus peessâm sierâdeijee välli ij uážu čuolâstiđ.
Riipi

Riipi lii uccâ siijdâš Suáđigil kieldâ maadâoosijn. Ive 2020 Riipist assii 125 olmožid. Siijdâ čoodâ mana kuávluluoddâ 952.
Luosto

Luosto lii uccâ siijdâš Suáđigil kieldâ maadâoosijn. Ive 2020 Luostost assii 88 olmožid. Siijdâ čoodâ mana kuávluluoddâ 962.
Vuojärvi

Vuojärvi lii uccâ siijdâš Suáđigil kieldâ maadâoosijn. Sijdâ lii váldumaađij 4 piällást. Ive 2020 Vuojärvist assii 65 olmožid.
Seipäjärvi

Seipäjärvi lii uccâ siijdâš Suáđigil kieldâ maadâoosijn. Ive 2020 Seipäjärvist assii 29 olmožid. 
Eennâmtiätu.
Seipäjärvi lii suulân 60 km keččin Suáđigil markkânist já suulân 80 km keččin Ruávinjaargâ kirdemkiedist. Sijdâ lii siämmáánommâsii jäävri riddoost. Siijdâ alda lii 310 meetter alosâš Seipävaara-tuodâr.
Siurunmaa

Siurunmaa lii uccâ siijdâš Suáđigil kieldâst. Ive 2020 Siurunmaast assii 41 olmožid. Siijdâ čoodâ mana kuávluluoddâ 967.
Orajärvi

Orajärvi lii sijdâ Suáđigil kieldâst. Ive 2020 Orajärvist assii 251 olmožid.
Eennâmtiätu.
Sijdâ lii siämmáánommâsii jäävri riddoost.
Navrâs leggistem

Navrâs leggistem lii sierâdem. Kyevtpeln pääđi, mii lii tuulâ alne, čokkáv kyehti ulmuu, kiäh kaškeh navrâsijd vuástáluvâi. Ko toh teivideh oohtân, te toh kaččeh páátán. Kopšâm navrâsijd ohtâ olmooš leggist ááimun. Kiäs naavrâs teivid, te tot uážžu tom puurrâđ.
Hinganmaa

Hinganmaa lii uccâ siijdâš Suáđigil kieldâst. Ive 2020 Hinganmaast assii 41 olmožid. Siijdâ čoodâ mana kuávluluoddâ 952.
Sassali

Sassali lii uccâ siijdâš Suáđigil kieldâst. Ive 2020 Sassalist assii 58 olmožid. Siijdâ čoodâ mana kuávluluoddâ 952.
793

793 (DCCXCIII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield majebaargâ. Tot lâi 790-lovo niäljád ihe.
Kersilö

Kersilö lii uccâ siijdâš Suáđigil kieldâst. Tot lii váldumaađij 4 piällást. Ive 2020 Kersilöst assii 51 olmožid.
783

783 (DCCLXXXIII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield koskoho. Tot lâi 780-lovo niäljád ihe.
773

773 (DCCLXXIII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vástuppeeivi. Tot lâi 770-lovo niäljád ihe.
763

763 (DCCLXIII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield lávurduv. Tot lâi 760-lovo niäljád ihe.
753

753 (DCCLIII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vuossaargâ. Tot lâi 750-lovo niäljád ihe.
743

743 (DCCXLIII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield majebaargâ. Tot lâi 740-lovo niäljád ihe.
733

733 (DCCXXXIII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield tuorâstuv. Tot lâi 730-lovo niäljád ihe.
723

723 (DCCXXIII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vástuppeeivi. Tot lâi 720-lovo niäljád ihe.
713

713 (DCCXIII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield pasepeeivi. Tot lâi 710-lovo niäljád ihe.
Uimaniemi

Uimaniemi lii uccâ siijdâš Suáđigil kieldâst. Ive 2020 Uimaniemist assii 37 olmožid.
Aska

Aska lii uccâ siijdâš Suáđigil kieldâst. Tot lii váldumaađij 4 piällást. Ive 2020 Askast assii 72 olmožid.
Miskolc

Miskolc ['miʃkolʦ] lii Uŋgar niäljádin stuárráámus kaavpug Budapest, Debrecen já Szeged maŋa. Kaavpug lii Uŋgar tavenuorttân Bükk-nommâsii váráduv aldasijn. Miskolcist ääsih 150 695 olmožid (1.1.2021). Kaavpug vijđodâh lii 236,67 km².
Miskolc lii lamaš Tampere ustevvuotâkaavpug ive 1963 rääjist.
Historjá.
Miskolcist láá aassâm ulmuuh aainâs-uv 70 000 ihheed. Kaavpug nommâ Miskolc mainâšuvvoo vuossâmuu keerdi suullân ive 1173. Miskolcist šoodâi kaavpug virgálávt ive 1375. 
Ive 1823 Miskolcân huksejui Uŋgar vuossâmuš keeđgist rahtum já pisovâš uŋgarkielâlâš teatter. 
1900-lovvoost Miskolc tubdii eromâšávt Uŋgar lusisráhtádâskuávdážin. 1990-lovo rääjist lusisráhtulâšvuođâ merhâšume kaavpug ekonomian lii kiäppánâm korrâsávt.
Miskolc ollâopâttâh.
Miskolc ollâopâttâh vuáđudui ive 1949.
Diosgyőr lanne.
Diosgyőr lanne lii koskâáigásâš lanne tallaa Diosgyőr-nommâsii kaavpugist, mii onnáá peeivi kulá Miskolcân. Diosgyőr lanne kavnui Uŋgar 200 forint sedâlist iivij 1998 já 2009 kooskâst.
Ustevvuotâkaavpugeh.
Miskolc ustevvuotâkaavpugeh láá:
Peik Stenberg

Peik Göran Stenberg (š. roovvâdmáánu 13. peeivi 1960 Helsig, Suomâ) lii suomâruátálâš musikkár já čaittâleijee. 
Eellim já karrieer.
Stenberg juuđij Grankulla samskola Kauniaisiist. Tobbeen sun uápásmij Pasi Hiihtolan, kiäin sun lii porgâm jo paijeel 25 ihheed maaŋgâlágán projektijn tegu Radio Fnatt sehe maŋeláá ruotâkielâg párnáimuusikjuávhust Sås och Kopp já ton suomâkielâg versiost "Sotta ja Pytty".
Stenberg máttá čuojâttiđ el. ukulele, mandoliin, buzuki já 12-sraaŋgâsâš kiitaar. Párnáimuusikjuávhust Sås och Kopp sun čuojât kiitaar já Hiihtola huilo. Ton lasseen Stenberg já Hiihtola lává vuáđudâm Kauniaisii ukulelejuávhu "Grankulla Ukulelesällskap", mast suoi meid čuojâttává. 
Stenberg lii valmâštum Teatterollâškoovlâst Helsigist. Sun lii čaittâlâm Svenska Teatern ruotâkielâg čaitâlmijn tegu "Peter Pan", "Robin Hood", "My Fair Lady" já "Spin." Ton lasseen sun lii čaittâlâm Lilla Teaternist iivij 1989–1994 já Skolteaternist iivij 1985–1989.
Syväjärvi

Syväjärvi lii uccâ siijdâš Suáđigil kieldâst. Ive 2020 Syväjärvist assii 136 olmožid. Siijdâ čoodâ mana kuávluluoddâ 952.
Báktehárji

Báktehárji lii kieldâlâš maaŋgâtoimâhallâ Kuovdâkiäinust Sisâ-Finnmarkist, Taažâst. Ive 1992 valmâštum já lekkum hallâ kiävttoo valastâllâm- já kulttuurtábáhtusâi várás. Haalâ vijđodâh lii ohtsis 2 700 m² kuulmâ keerdist.
Sámi Grand Prix lii uárnejum jyehi pessijâšlávurduv Báktehárjist ton maŋa ko hallâ lekkui skammâmáánu 27. peeivi 1992.
Videospellâihe 2013

Videospellâihe 2013 kieđâvuš ive 2013 almostittum videospeelâid já videospellâmaailm merhâšittee tábáhtusâid.
11.–13. peeivi – E3 2013 uárnejui Los Angelesist.
 15. peeivi – "" 
 31. peeivi – "Antichamber" 
 8. peeivi – "Dead Space 3" 
 21. peeivi – "Crysis 3" 
 5. peeivi – "Tomb Raider" 
 7. peeivi – "SimCity" 
 26. peeivi – "BioShock Infinite" 
 27. peeivi – "" 
 3. peeivi – "Remember Me" 
 14. peeivi – "The Last of Us" 
 21. peeivi – "MotoGP 13" 
 20. peeivi – "" 
 10. peeivi – "NHL 14" 
 17. peeivi – "Grand Theft Auto V" 
 24. peeivi – "FIFA 14" 
 26. peeivi – "Shadow Warrior" 
 4. peeivi – "F1 2013" 
 8. peeivi – "" 
 12. peeivi – "Pokémon X já Y" 
 13. peeivi – "" 
 18. peeivi – "Sonic Lost World" 
 25. peeivi – "" 
 29. peeivi – "Battlefield 4" 
 29. peeivi – " 
 5. peeivi – "
 13. peeivi – ""
 15. peeivi – "Resogun"
 4. peeivi – "Starbound" 
 6. peeivi – "Bravely Default" 
2013 – "" 
2013 – "Arma 3" 
2013 – "" 
2013 – "Zeno Clash 2"
Latiano

Latiano lii kaavpug Italiast, Apulia kuávlust. Latianost ääsih olmožid. Ton vijđodâh lii 55,38 km², já alodâh 97 m. Latiano naaburkieldah láá Brindisi, Francavilla Fontana, Mesagne, Oria, San Michele Salentino, San Vito dei Normanni já Torre Santa Susanna.
Historjá.
Latianost šoodâi kaavpug ive 2006.
Siijdah.
Caputi, Mileto, Muro Tenente, Sottodivisione Fieo 1, Sottodivisione Fieo 2, La Specchia, Paradiso, Le Caselle, Cotrino, Madonna Di Gallana (uásild meiddei Oriast), Moreno, Cazzato, Errico, Martuccio, San Francesco, Camarda, Cupa, Grottole, Asciulo, San Donato já Tussano.
Budapest

Budapest ['budɒpɛʃt] lii Uŋgar stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug. Budapest lii Uŋgar taveuásist. Kaavpug čoođâ kolgá Tonava-juuhâ, mii juáhá Budapest kyevti uásán: Buda-kaavpuguásán viestârbeln já Pest-kaavpuguásán nuorttiibeln. Budapestist ääsih 1 723 836 olmožid (1.1.2021). Kaavpug vijđodâh lii 525,14 km². 
Budapest lii Helsig ustevvuotâkaavpug. 
Ollâopâttuvah.
Loránd Eötvös ollâopâttâh Budapestist lii Uŋgar stuárráámus ollâopâttâh. Tot vuáđudui ive 1635. Ollâopâttuvvâst láá ohtsis oovce tieđâkodded.
Jotolâh.
Nannaam-Euroop vuossâmuš metrolinjá huksejui Budapestân. Tot valdui kiävtun vyesimáánu 2. peeivi 1896. Ive 2014 rääjist Budapestist láá lamaš nelji metrolinjá.
Ceglie Messapica

Ceglie Messapica lii kaavpug Italiast, Apulia kuávlust. Ceglie Messapicast ääsih olmožid. Ton vijđodâh lii 132,02 km², já alodâh 298 m. Ceglie Messapica naaburkieldah láá Francavilla Fontana, Martina Franca, Ostuni, San Michele Salentino já Villa Castelli.
Historjá.
Ceglie Messapicast šoodâi kaavpug ive 1988.
Brindisi

Brindisi lii kaavpug Italiast, Apulia kuávlust. Brindisist ääsih olmožid. Ton vijđodâh lii 332,98 km², já alodâh 13 m. Brindisi naaburkieldah láá Carovigno, Cellino San Marco, Latiano, Mesagne, San Donaci, San Pietro Vernotico já San Vito dei Normanni.
Brindisi lii sehe ässeelovo já vijđoduv mield Brindisi eennâmkode stuárráámus kieldâ.
Siijdah.
Kuávdáščuákkipääihi lasseen Brindisi kaavpugist lii tuše ohtâ sijdâ: Tuturano.
Cesare Orlandi

Cesare Orlandi () lâi italialâš kirječällee já historjistee. 
Eellim.
Iä lah ennuv tiäđuh Orlandi elimist. Sun kuulâi aatellii perrui, mii lâi vuálgus Fermost, Atrist já Città della Pievest.
Pargo.
Orlandi tobdoo eromâšávt tast, et sun čaalij kirjerááiđu "Delle città d'Italia e sue isole adjacenti [sic] compendiose notizie" (1770–1778). Tot siskeeld ennuv tiäđuid já taiđâlijd sárgusijd italialijn kaavpugijn. Rááiđu vuossâmuš kirje almostui ive 1770. Vaidâlittee kale Orlandi ij kiergânâm čäälliđ rááiđu loopâ räi, tastko sun jaamij ive 1778. Listo kieđâvuššum kaavpugijn mana pustavist A (1. kirje) pustavân C (5. kirje). Kirjeráiđu lii uáli jo tehálâš tiätukäldee italialijn kaavpugijn 1700-lovvoost.
Eger

Eger [ˈɛgɛr] lii kaavpug Uŋgar taveuásist. Egerist ääsih 51 168 olmožid (1.1.2021). Kaavpug vijđodâh lii 92,21 km². 
Eger lii Pori ustevvuotâkaavpug. 
Historjá.
Eger kuávlust láá aassâm ulmuuh keđgiääigi rääjist.
Historjáliih rakânâsah.
Eger minaret.
Eger minaret lii Euroop tavemus historjálâš rakânâs turkkilâš ääigist. Minaret alodâh lii 40 meetterid. Tot huksejui turkkilâš ääigi aalgâst, ađai 1600-lovo aalgâst. Eger minaret lii rahtum ruopsis čunoikeeđgist.
Eger lanne.
Eger lanne huksejui jo ive 1261, mut tastmaŋa tom tivvuu já vijđedii maŋgii.
Eger viinikuávlu.
Eger lii tobdos viinikuávlust. Ovdâmerkkân Egri Bikavér lii pegâlmâs ruopsisviini, mon pyevtitteh Egerist. Kaavpug alda lii “Mučis rová leehi” (), kost láá ennuv viinikiälláreh já -tuveh.&lt;ref name="suomiunkari"&gt;
Ustevvuotâkaavpugeh.
Eger ustevvuotâkaavpugeh láá:
Kelujärvi

Kelujärvi lii uccâ siijdâš Suáđigil kieldâst. Ive 2020 Kelujärvist assii 209 olmožid. Siijdâ čoodâ mana kuávluluoddâ 967.
Taažâ puásuisämmilij riijkâservi

Taažâ puásuisämmilij riijkâservi (, já ) lii ive 1947 vuáđudum puásuisämmilij servi, mon toimâkuávlun lii ubâ Taažâ. Tot lii ohtâ Sämirääđi kuulmâ jeessânseervist Taažâst.
Historjá.
Servi vuáđudui roovvâdmáánu 11. peeivi 1947.
Seervist lii vuoigâdvuotâ ráđádâllâđ staatáin jyehi-ihásâš puásuituálusopâmušâst.
Organisaatio.
Siärván kulá meid nuorâilävdikodde "NBR Noereh" (). Ton lasseen seervist láá 8 páihálâš servid.
Páihálâš seervih.
Seervist láá 8 páihálâš servid:
750

750 (DCCL) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield tuorâstuv. Tot lâi 750-lovo vuossâmuš ihe.
Veszprém

Veszprém [ˈvɛspreːm] lii kaavpug Uŋgar viestâruásist Balaton-jäävri alda. Veszprémist ääsih 58 153 olmožid (1.1.2021). Kaavpug vijđodâh lii 126,92 km². 
Veszprém lii Ruavinjaargâ ustevvuotâkaavpug. 
Historjá.
Veszprém lii ohtâ Uŋgar puárásumos čuákkipaaihijn. Kuávlust láá aassâm ulmuuh jo aainâs-uv 7 000 ihheed. Ive 1001 teikâ 1002 Veszprémân vuáđudui Uŋgar vuossâmuš pispekodde. Veszprémist šoodâi jiečânâs kaavpug ive 1870.
Veszprém puáriskaavpug kátuviärmádâh šoodâi koskâääigi. Uŋgar kunâgâtârijd ruvnájii Veszprémist, já tondiet kaavpug kočoduvvoo meid “kunâgâtârij kaavpugin”.
Pannonia ollâopâttâh.
Veszprémist lii Pannonia ollâopâttâh, mii vuáđudui ive 1949. Ollâopâttuvâst láá vittâ tieđâkode.
Ustevvuotâkaavpugeh.
Veszprém ustevvuotâkaavpugeh láá:
Yuulngukielah

Yuulngukielah láá pama-nyungaláid kieláid kullee kielâjuávkku. Yuulngukielâid sárnuh Australiast Taveterritorio taveoosijn.
Kielâjuávkun kuleh 12 kiellâd:
Videospellâihe 2014

Videospellâihe 2014 kieđâvuš ive 2014 almostittum videospeelâid já videospellâmaailm merhâšittee tábáhtusâid.
12. peeivi – British Academy Games Awards
 Finnish Game Awards
 30. peeivi – GameSpy jooskâi spellâserveris
 10.–12. peeivi – E3 2014
 30. peeivi – Electronic Arts jooskâi maaŋgâ spellee speelâ paijeel 50 speelâst
 13.–17. peeivi – Gamescom
 5. peeivi – The Game Awards
 "Dark Souls II"
 17. peeivi – "Xenonauts"
 20. peeivi – "MotoGP 14" 
 "Destiny"
 ""
 13. peeivi – "Assassin’s Creed Unity"
 16. peeivi – ""
Listo Suomâ enâmustáá vuobdum videospeelâin jyehi oho ive 2014

Listo Suomâ enâmustáá vuobdum videospeelâin jyehi oho ive 2014 vuáđuduvá Figma tiäđoid Suomâ enâmustáá vuobdum videospeelâin oho mield.
Listo.
1 Japanist almostitten Square Enix
2 Japanist almostitten From Software
Sämitiggerääđi

Sämitiggerääđi (, , já ) tuáimá Taažâ Sämitige stivrân. Tast láá tooimânpieijâmväldi já ovdâsvástádâs Taažâ Sämitige pooliitlâš tooimâst. Rääđi stivree sämitiggepresident, já tot čokkân 10–12 kerdid ivveest.
Valjimproosees.
Taažâ sämitiggepresident väljejuvvoo Sämitige tievâsčuákkimist eenâblohovaljáin. Tast maŋa sämitiggepresident väljee rááđán sämitiggeairâsijn niäljás. Ko sij láá väljejum rááđán, te sij kyeđih čuákkim. Sii sajan puátih sii värijesâneh.
Rääđi jesâneh.
Jyehi jesânist láá jieijâs pooliitlâš ovdâsvástádâssyergih. 
Iivij 2021–2025 Sämitiggerääđi jesâneh láá:
Iivij 2017–2021 Sämitiggerääđi.
Iivij 2017–2021 Sämitiggeräädi jesâneh lijjii:
Videospellâihe 1971

Videospellâihe 1971 kieđâvuš ive 1971 almostittum videospeelâid já videospellâmaailm merhâšittee tábáhtusâid.
Sopron

Sopron [ˈʃɔprɔn] () lii kaavpug Uŋgar taveviestâruásist Nuorttâriijkâ rääji alda. Sopronist ääsih 62 900 olmožid (1.1.2021). Kaavpug vijđodâh lii 169,04 km². 
Sopron lii Seinäjoki ustevvuotâkaavpug. 
Historjá já kaavpug viehâdâh.
Sopron ässein merhâšittee uási láá lamaš saksakielâliih. Ive 1857 Sopron viehâduvâst masa 93 prosenttid lijjii saksakielâliih. 
Vuossâmuu maailmsuáđi maŋa Uŋgar monâttij saksakielâlijd viestârosijdis (já toi mield meid Sopron) Nuorttâriijkân. Juovlâmáánust 1921 Sopronist uárnejui kuittâg aalmugjienâstem tast, kuábbáá-uv staatân ulmuuh halijdii kuullâđ. Jienâstem čuávumuššân kuávlu paasij Uŋgarân, ko paijeel 72 prosenttid Sopron viehâduvâst jienâstii Uŋgar peeleest. Tondiet ive 2001 Uŋgar haldâttâs kulluuttij juovlâmáánu 14. peeivi "Oskolâšvuođâ peivin" (). Nuorttâriijkâliih láá epidâm jienâstem rehelâšvuođâ.
Ive 2011 Sopron viehâduvâst 85 prosenttid lijjii uŋgarkielâliih já 5,7 prooseent saksakielâliih.
Sopron viinikuávlu.
Sopron kuávlu lii ohtâ Uŋgar historjálijn viinikuávluin. Viini láá viljâlâm tobbeen 2 000 ihheed. Kékfrankos lii pegâlmâs ruopsisviini Sopron kuávlust.
Ustevvuotâkaavpugeh.
Sopron ustevvuotâkaavpugeh láá:
Videospellâihe 1978

Videospellâihe 1978 kieđâvuš ive 1978 almostittum videospeelâid já videospellâmaailm merhâšittee tábáhtusâid.
Videospellâihe 1979

Videospellâihe 1979 kieđâvuš ive 1979 almostittum videospeelâid já videospellâmaailm merhâšittee tábáhtusâid.
Videospellâihe 1984

Videospellâihe 1984 kieđâvuš ive 1984 almostittum videospeelâid já videospellâmaailm merhâšittee tábáhtusâid.
Silent Woo Goore

Silent Woo Goore lii ive 2008 vuáđudum udmurtlâš indiefolkrock-muusikjuávkku, mii lávlu udmurtkielân.
Karniliih kielah

Karniliih kielah láá pama-nyungaláid kieláid kullee kielâjuávkku. Karnilijd kielâid sárnuh Australia koskâoosijn.
Kielâjuávkun kuleh 16 kiellâd, moh juáhhojeh 4 vyelijuávkun:
Kate Bush

Catherine "Kate" Bush (š. syeinimáánu 30. peeivi 1958, Kent, Lontoo, Ovtâstum kunâgâskodde) lii eŋlandlâš musikkár já lávloo. Bush kulostui ive 1978, ko suu single "Wuthering Heights" pajanij Britannia listo njunošân. Ton maŋa sun lii almostittâm oovce studioalbumid.
Eellim já karrieer.
Nuorâvuotâ já karrieer algâ.
Catherine Bush šoodâi Kentist Lontoo alda ive 1958. Sun juuđij katolilâš Joseph's Convent Grammar School já máttááttâlâi jo pärnin piano já viivlu čuojâttem. Nuorrân sun čäliškuođij meid jieijâs pittáid. Bush eeji ustev Ricky Hopper tuubdâi Pink Floyd kitarist David Gilmour já finnij suu kuldâliđ 15-ihásâš Bush demoid. Maŋeláá Bush finnij Gilmour vievâst sopâmuš EMI-skiärrufinnoduvâst. Uđđâivemáánust 1978 almostui suu vuosmuš single "Wuthering Heights", mii finnij inspiraatio Emily Bronte siämmáánommâsâš romanist sehe eromâšávt tast rahtum elleekooveest, mon Bush lâi uáinám. Single pajanij Britannia listo njunošân já ton maŋa almostum vuosmuš album "The Kick Inside" (1978) sajan kulmâ. "Wuthering Heights" lâi vuosmuš nissoon nuotâstem, sanniittem já oovdânpyehtim single, mii pajanij Britannia listo njunošân.
Bush nubbe album "Lionheart" (1978) pajanij sajan kuttâ Britanniast já ij finnim siämmáálágán mielâstumvuođâ ko vuosmuš album. Maŋeláá sun eeđâi, ete "The Kick Inside" mielâstumvuođáin jotelis ávhástâllâm tiet album rähtimproosees lâi liijkás hoppuu já huolâttem. Ive 1979 kiiđâ ääigi Bush algâttij turnee, moos kuulâi ennuv tanssâm, teatraallâšvuotâ sehe muálkkáás čuovviittâs. Bush lâi ohtâ vuosmuin, kiäh kevttii kaabelttes mikrofon lávdástem ääigi. Kaabelttes mikrofon vievâst Bush puovtij lihâstâllâđ rijjâ lyeve alne. Turnee feilij ruttâlávt já tot lâi Bushân nuuvt lussâd, ete tot paasij suu áinoo turneen 37 ihán.
1980- já 1990-lovoh.
Ive 1980 almostuvvii Bush nubbe top 5 -single "Babooshka" já siämmáá ive listo njunošân pajanâm album "Never for Ever". Album lâi vuosmuš mast Bush lâi fáárust pyevtitmist já maŋeláá sun pyevtittij puoh albumijdis jieš. Čuávuvâš album "The Dreaming" (1982) lii kenski Bush keččâlâddâmvuálásumoš album. Tast kiävttoo ennuv Fairlight CMI -syntetisaattor, mon Bush lâi uáinám tolebáá Stevie Wonder konsertist. Album pajanij Britannia listo sajan kulmâ. 
Porgemáánust 1985 Bush almostitij suu čuávuváá single "Running Up That Hill", mast šoodâi suu nubben enâmustáá kávpálávt miänástum single. Ton maŋa almostum album "Hounds of Love" pajanij Britannia listo njunošân já vuossâmuu keerdi meid Ovtâstum staatâi liiston. Uđđâivemáánust 1987 almostui nurâldâh "The Whole Story", mast lijjii fáárust uđđâ versio "Wuthering Heightsist" sehe aaibâs uđđâ single "Experiment IV". 
Čuávuvâš studioalbum "The Sensual World" (1989) pajanij Britanniast sajan kyehti. Album finnij meid merhâšittee promootio Amerikist, kost sun finnij sopâmuš Columbia Recordsist. Čuávuvâš album "The Red Shoes" miänástui-uv viehâ pyereest Ovtâstum staatâin ko pajanij listo sajan 28. Britanniast pyeremus saje lâi "The Sensual World" naalijn nubbe.
Lou Reed

Lewis Allan "Lou" Reed () lâi ovtâstumstaatâlâš musikkár. Suu tobdeh eromâšávt The Velvet Underground -juávhu lávlon/kitaristin, mon lasseen sust lâi meid merhâšittee soolokarrieer.
Diskografia.
The Velvet Undergroundáin.
The Velvet Underground almostitmeh láá luvâttâllum juávhu jieijâs artikkâlist.
Listo Kate Bush lavluin

Taat lii listo Kate Bush lavluin. 
Käldeeh.
"
"
766

766 (DCCLXVI) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield koskoho. Tot lâi 760-lovo čiččâd ihe.
Ngarnaliih kielah

Ngarnaliih kielah láá pama-nyungaláid kieláid kullee kielâjuávkku. Ngarnalij kielâi sárnumkuávlun láá Taveterritorio já Queensland, Australiast.
Kielâjuávkun kuleh 5 kielâ:
Nelji kielâ láá jáámmám. Yanyuwakielâ lii tuođâlávt uhkevuálásâš. Ive 2016 tast lijjii tuše 39 sárnod.
Győr

Győr [ˈɟøːr] lii Uŋgar kuđâdin stuárráámus kaavpug. Győr lii Uŋgar taveviestâruásist já Győr-Moson-Sopron lääni uáivikaavpug. Győrist ääsih 132 735 olmožid (1.1.2021). Kaavpug vijđodâh lii 174,62 km². 
Győr lii lamaš Kuopio ustevvuotâkaavpug ive 1978 rääjist. 
Historjá.
Antiikääigi onnáá peeivi Győr kaavpugkuávlust lâi Arrabona-nommâsâš roomalâš suáldátleirâ já aassâmpäikki. Arrabona-noomâst šoodâi meid Győr saksakielâg nommâ, "Raab".
Ive 1271 Győrist šoodâi kaavpug.
Ustevvuotâkaavpugeh.
Győr ustevvuotâkaavpugeh láá:
718

718 (DCCXVIII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield lávurduv. Tot lâi 710-lovo oovcád ihe.
Francavilla Fontana

Francavilla Fontana lii kaavpug Italiast, Apulia kuávlust. Francavilla Fontanast ääsih olmožid. Ton vijđodâh lii 177,94 km², já alodâh 142 m. Francavilla Fontana naaburkieldah láá Ceglie Messapica, Grottaglie, Latiano, Manduria, Oria, San Marzano di San Giuseppe, San Michele Salentino, Sava já Villa Castelli.
Francavilla Fontana lii sehe ässeelovo já vijđoduv mield Brindisi eennâmkode kuálmádin stuárráámus kieldâ.
Historjá.
Francavilla Fontanast šoodâi kaavpug ive 1788.
Siijdah.
Kuávdáščuákkipääihi lasseen Francavilla Fontana kaavpugist lii tuše ohtâ sijdâ: Bax Capece.
Ostuni

Ostuni lii kaavpug Italiast, Apulia kuávlust. Ostunist ääsih olmožid. Ton vijđodâh lii 225,56 km², já alodâh 218 m. Ostuni naaburkieldah láá Carovigno, Ceglie Messapica, Cisternino, Fasano, Martina Franca, San Michele Salentino já San Vito dei Normanni.
Ostuni lii vijđoduv mield Brindisi eennâmkode kuálmádin stuárráámus kieldâ.
Historjá.
Ostunist šoodâi kaavpug ive 1936.
Siijdah.
Villanova, Pilone, Rosa Marina, Costa Merlata, Torre Pozzelle, Pascarosa já Ramunno.
Listo HIM lavluin

Taat lii listo HIM lavluin.
Videospellâihe 1985

Videospellâihe 1985 kieđâvuš ive 1985 almostittum videospeelâid já videospellâmaailm merhâšittee tábáhtusâid.
Videospellâihe 1986

Videospellâihe 1986 kieđâvuš ive 1986 almostittum videospeelâid já videospellâmaailm merhâšittee tábáhtusâid.
Videospellâihe 1987

Videospellâihe 1987 kieđâvuš ive 1987 almostittum videospeelâid já videospellâmaailm merhâšittee tábáhtusâid.
Videospellâihe 1988

Videospellâihe 1988 kieđâvuš ive 1988 almostittum videospeelâid já videospellâmaailm merhâšittee tábáhtusâid.
Videospellâihe 1991

Videospellâihe 1991 kieđâvuš ive 1991 almostittum videospeelâid já videospellâmaailm merhâšittee tábáhtusâid.
Videospellâihe 1992

Videospellâihe 1992 kieđâvuš ive 1992 almostittum videospeelâid já videospellâmaailm merhâšittee tábáhtusâid.
Videospellâihe 1993

Videospellâihe 1993 kieđâvuš ive 1993 almostittum videospeelâid já videospellâmaailm merhâšittee tábáhtusâid.
Videospellâihe 1994

Videospellâihe 1994 kieđâvuš ive 1994 almostittum videospeelâid já videospellâmaailm merhâšittee tábáhtusâid.
Videospellâihe 1995

Videospellâihe 1995 kieđâvuš ive 1995 almostittum videospeelâid já videospellâmaailm merhâšittee tábáhtusâid.
Videospellâihe 1996

Videospellâihe 1996 kieđâvuš ive 1996 almostittum videospeelâid já videospellâmaailm merhâšittee tábáhtusâid.
Ana Mena

 
Ana Mena Rojas (š. kuovâmáánu 25. peeivi 1997, Estepona, Espanja) lii espanjalâš lávloo já čaittâleijee. 
Eellim já karrieer.
Ana Mena Rojas šoodâi Esteponast Espanjast kuovâmáánu 25. peeivi 1997. Sun algâttij karrieeris ive 2009 TV-rááiđust "Marisol, la película (2009)".
Suu muusikkarrieer aalgij ive 2016, ko suu vuossâmuš single "No Soy Como Tú Crees" almostui.
Videospellâihe 1990

Videospellâihe 1990 kieđâvuš ive 1990 almostittum videospeelâid já videospellâmaailm merhâšittee tábáhtusâid.
Videospellâihe 1989

Videospellâihe 1989 kieđâvuš ive 1989 almostittum videospeelâid já videospellâmaailm merhâšittee tábáhtusâid.
Fasano

Fasano lii kaavpug Italiast, Apulia kuávlust. Fasanost ääsih olmožid. Ton vijđodâh lii 131,72 km², já alodâh 111 m. Fasano naaburkieldah láá Alberobello, Cisternino, Locorotondo, Monopoli já Ostuni.
Fasano lii ässeelovo mield Brindisi eennâmkode kuálmádin stuárráámus kieldâ.
Historjá.
Fasanost šoodâi kaavpug ive 1953.
Siijdah.
Canale di Pirro, Laureto, Montalbano, Pezze di Greco, Pozzo Faceto, Savelletri, Selva di Fasano, Speziale, Torre Canne já Torre Spaccata.
687

687 (DCLXXXVII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield majebaargâ. Tot lâi 680-lovo káávcád ihe.
Videospellâihe 1997

Videospellâihe 1997 kieđâvuš ive 1997 almostittum videospeelâid já videospellâmaailm merhâšittee tábáhtusâid.
Čuđemaainâs

Čuđemainâseh kuleh maaŋgâi aalmugij mytologian. Čuđemainâsijn vieres ulmuuh ađai čuđeh volliitteh páihálii vievâ, já páihálâš viehâ cogâdât. Maaŋgâin čuđemainâsijn páihálâš viehâ vuáittá čuuđijd, mut motomijn mainâsijn čuđeh kiergâneh porgâđ paa ovdil ko sii vyeittih. Távjá páihálii viehân kulá sáŋgár, kote iššeed vyeittiđ čuuđijd. 
Sämmilij já syemmilij čuđemainâseh láá távjá pelihistorjáliih. Toh vuáđuduveh historjáláid váinoid já volliitmáid, mut mainâseh láá muttum já “ivnejum” uáli jo ennuv. Siämmáá jiešvuođah kávnojeh maaŋgâ muštâlusâst pirrâ Suomâ.
Sämmiliih čuđemainâseh.
Sämmilijn čuđemainâsijn vajalâžžân láá jieškote-uvlágáneh juávhuh. Taat vuáđuduvá tuođâlii historjálii tilán, tastko maaŋgah juávhuh kištottâllii sämmilij viäruttâsâst. Sämmilijn mainâsijn čuđđeen láá syemmiliih.
Eestiliih čuđemainâseh.
Eestilij já Baltia eres-uv aalmugij mainâsijn čuđđeen láá saksaliih já ryeššiliih. Muštoh saksalijn ryevdialmain lahtojeh iänááš "taveruossâmađhijd" baltialij pähinij vuástá. Eestilijn aalmugmainâsijn čuákkejum Kalevipoeg-eeposist Kalevikaandah já eres eestiliih taištâleh ryevdialmai vuástá já koddeh ennuv ryevdialmaid. Loppâloopâst ryevdialmaah kuittâg vyeittih já saksaliih väldideh Eestieennâm.
Fujita-ciäkkádâh

Fujita-ciäkkádâh mitted tornado teikâ trombi tovâttem hiävuid, moh láá kiddâ tornado teikâ trombi liävtust. Ciäkkáduvâst liähtu mana 18 m/s:st jienâ liähtun suulân 330 m/s:ân. Taggaar tornado, mii lii korrâsub ko F5, ij lah vala mittedum. Hiäjus tornado ađai F0 piegah posoh 18–32 m/s, já korrâsumos tornado ađai F5 piegah posoh 120–150 m/s. Čääsi alne lihâdeijee tornado ađai čäcipääcis, mii ij kuássin peesâ rido räi eellim ääigi, ij toovât maggaargin hiävu nuuvt ete tot lii tállán luokattâllum F0:n.
Fujita-ciäkkádâh finnij noomâs jaapaanlii Tetsuya Thodore Fujitast (1920–1998), kii tuuđhâi tornadoid já korrâ äijihstoormâid. Ive 1953 sun varrij Japanist Ovtâstum staatáid já finnij koččomnommân Mr. Tornado. Sun tieđij, et lii vaigâd mittediđ piegâ liävtu stoormâin, já tondiet ive 1971 sun iävtuttij kiävtun taggaar ciäkkáduv, mast mittedem tábáhtuuččij hiävui mield. Taat ciäkkádâh nomâttui Fujita-ciäkkádâhhân.
Lavrukkâš

Lavrukkâš ( teikâ "Laareek") lii sáŋgár Suomâ sämmilij já Tave-Pohjanmaa čuđemainâsijn. Taat vielgisvuoptâsâš čepis kandâ taištâlij ryeššilij já kärjillij vuástá.
Nommâ.
Anarâškielâlâš nommâ "Lavrukkâš" puátá suomâkielâlii noomâst "Lavrukainen". Nuorttâlâškielâlâš nommâ "Laarikaž" teikâ "Laareek" vuod puátá kärjilkielâlii noomâst "Larikka".
Lavrukkâš čuđemainâsijn.
Lavrukkáá tobdeh pyeremustáá mainâsijn, main suu págutteh toimâđ uápisteijen. Sun lii kuittâg nuuvt čeppi, et sun luhostuvá tuššâdiđ ubâ čuđejuávhu. Ovdâmerkkân oovtâ mainâsist sun joođeet čuuđij kárbá kuoškân já njuškee majemuu puudâ toorvon källee oolâ. Nube mainâsist sun hokâttâl čuuđijd suollui puurrâđ muorjijd, mut talle sun kuáđá sii toho jäämmiđ niälgán. Sun paattâr meddâl já váldá puoh kárbáid fáárun.
778

778 (DCCLXXVIII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield tuorâstuv. Tot lâi 770-lovo oovcád ihe.
742

742 (DCCXLII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vuossaargâ. Tot lâi 740-lovo kuálmád ihe.
Láávtáš

Láávtáš lii lamaš njollâääiti oovdâstjottee. Tast mainâšuvvoo juo 1700-lovo aalgâst Tuárnus Säämist. Láávtáš rahtui nuuvt, et peeci sáhhájui muádi meetter aloduvâst rasta já uállejui jyelgin, mon kiäčán čuollui neeljičievâg nääpi já toos pieijui niskemuorâ. Ton kiäčán piäijojii tuárismuorah suullân soolâ kukkosiih já piälhuin ráhtojii muádi tuumá asosiih lyevdih lätten já seinin. Seeinih lijjii oovtâ teikkâ kyevti lyevdi asosiih. Tast maŋa piäijojii piärguh tohon, tuorgah vuálá já oolâ. Tast maŋa pieijui káttu sajasis, mii lâi kyehti lyevdikeerdi. Paajeeb lyevdikerdi vyelebij luovdij lomij oolâ. Lättee já seeinih ráhtojii härvin, nuuvt et piärguh seiluu pyerebeht, ko áimu peesâi pyereest čoođâ. Jis koddojii kodeh eenâb, te lávttááh ráhtojii meid eenâb.
786

786 (DCCLXXXVI) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield pasepeeivi. Tot lâi 780-lovo čiččâd ihe.
Njollâ

Njollâ teikâ njollâäitti (, "nili" teikâ "patsasaitta", , teikâ "njõlläiʹtt" já ) lii vuárkká, mii ovdánij láávttáást. 
Etimologia.
"Njollâ"-sääni puátá uuraallii vuáđukielâ säänist "ńile".
Rááhtus.
Njollâääitist lii suullân muádi meetter kukkosâš jyelgi, mii lii rahtum rasta sáhhájum ciägu peesist. Jyelgi lii uállejum, motomin joba hevvâlistum já toos láá kiddejum čuhâ ryevdih vuáluskulij vinnood, amas piäđuh peessâđ piärguid puurrâđ. Jyelgi keejist lii suullân 150 x 150 senttid já meetter alosâš salvum ááitáš. Jyelgi paajaškeeči verrui neeljičievâgin, moos kiddejui láskud niskesmuorâ, mast lâi neeljičievâg räigi. Niskesmuorâ kuábbáá-uv kiäčán tuárrást kiddejuvvojii salvuigijn kyehti muorâ, ađai suájá nuuvt et tast šoodâi kietkâm. Taah-uv muorah lijjii hevvâlistum päljisin, amas säpligeh cuápcuđ tast. Lättee vijđodâh lâi suullân 1,5 m x 1,5 m já uksâ nuuvt poskâd, et tuše párnááh šiettii ollásávt siisâ. Njollâááitán peesâi tuše raiđâlâs mield já tot lâi rahtum oovtâ muorâst. Meccinjoolâin raiđâlâs lâi čiehhum kuusnii aldasáid. Koddepivdem várás rahtum njoolah láppojii juo moonnâm ihečyeđe loopâkeččin, mut kyelinjoolah lijjii vala Paččvei aldasijn ihečyeđe mulsâšum suulâin.
Puárree

Puárree lii puoh oovtkiärdánumos čäcijotteemniävvu. Tot lii rahtum suárvikooldâin, moh láá pieijum paldlâs já čoonnum piäsáduvâigijn oohtân neljijn tuárismuoráin, moh láá koldâkejij vuoluu- já paajaabeln. Talle taarbâščoonnâđ piäsáduvâigijn tuše robdâmuid kooldâid kiddâ. Jis lii uáivilist rähtiđ pyereeb puárree, ovdâmerkkân veikkâba jodottâllâm várás, te talle ráhtojeh koldâkeijijd sálvuseh já toid piäijoo nuárvi toollâđ taid oovtâst. Jis puárree lii rahtum jodottâllâm várás, te talle robdáid ráhtojeh ááŋuh já suhhee čokkáá piälhu alne, ko nubbe kuáhá joddee.
Jis puárree vuod lii rahtum tuše juuvâ rastajotteem várás, te talle tast kalga leđe še čyeimi. Tááláá ääigist puárree lii härvinâš já rahtum-uv tuše juuvâ rastaldittim várás.
Balaton

Balaton lii jävri Viestâr-Uŋgarist. Ton stuáruduv tiet Balaton-jävri kočoduvvoo meid “Uŋgar meerrân”.
Eennâmtiätu.
Balaton lii Uŋgar já ubâ Koskâ-Euroop stuárráámus jävri. Jäävri kukkodâh lii 77 kilomeetterid já kobdodâh enâmustáá 14 kilomeetterid. Ton vijđodâh lii 598 km². Balaton-jäävri stuárráámus kieŋŋâlvuotâ lii 11 meetterid já koskâkieŋŋâlvuotâ 3,25 meetter.
Balaton-jävri lii pivnohis mađhâšem- já luámusaje. Ton maadâriddo lii täässiv já cuávis, taveriddoost vuod láá väärih. Taverido eennâm lii vulkaanlâš, já tot lii onnáá peeivi tehálâš viinikuávlu.
Balaton čääsi liegâsvuotâ puáhtá leđe joba 30 cekkid keessiv, jäävri uccâ kieŋŋâlvuođâ tiet. Siämmáá suujâst jävri jiäŋu älkkeht tälviv, já jieŋâ asodâh puáhtá leđe talle 20 senttimeetterid.
Historjá.
Balaton-jäävri ääldis lii nuorâ: tot šoodâi vuálá miljovn ihheed tassaaš. Algâaalgâst kuávlust lijjii vittâ ucceeb jäävri, main šoodâi maŋeláá ohtâ stuorrâ jävri.
Kyeleh.
Balaton-jäävrist eelih paijeel 30 kyelišlaaijâd. Táválumos kyelišlaajah láá siergi já puško.
Syeinilyevi

Syeinilyevi lii lamaš vyehi vuorkkiđ koške suoinijd olgon tälviv. Syeinilyeveest láá suullân kuulmâ meetter kukkosiih pelduvváid karsâhánnáá ciägu stáávráh čyeggejum enâmân maŋaluvâi já toh láá suullân 30 seenti kooskâi. Stávrái kuábbáá-uv pelni láá enâmân čyeggejum neeljist kuutân, joba kááhcán-uv uánihis vyelicagged, moi oolâ piäijojeh vyelimuorah, amas syeinih leđe njuolgist ohtâvuođâst enâmân. Ko lyevi lii tievâ suoinijn, te ton oolâ piäijojeh tedâmeh, moh láá rahtum kierruinis oohtânčoonnum riissijn já stáávráin. Risij madduikeijijd láá kuođâttum uávsih, moid stáávráid puáhtá heŋgiđ kuábbáá-uv pel lyeve tedâmin. Tast maŋa lyevi cogâstuvvoo kuábbáá-uv pelni vala tuáris muorâigijn já cogijgijn, amas pieggâ njeidiđ lyeve.
759

759 (DCCLIX) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vuossaargâ. Tot lâi 750-lovo majemuš ihe.
Čapisrástágâš

Čapisrástágâš ("Turdus merula") lii varbusluudij laahkon kullee loddešlaajâ. Tot lii Uusimaa eennâmkode já Ruotâ aalmuglâšlodde.
Stuárudâh já tobdomeerhah.
Čapisrástágâš lii 23,5–29 cm kukkosâš lodde, mii tiäddá 80–135 g. Orráás puuzah láá čappâdeh, já tast lii oransis teikkâ fiskis njune já čalmeriegis. Niŋálâs já nuorâ čapisrástágáá puuzah láá tevkisruškâdeh. Niŋálâs čuudâ lii kuovgâdub já raddeest láá tiälhuh.
Čapisrástágáá lávlum lii rávhálâš já huilolágán njurgiistâllâm.
Lavdâm já eellimpiirâs.
Čapisrástágâš iälá masa ubâ Euroopist, Tave-Afrikist, Aldanuorttân sehe Maadâ- já Maadânuorttii-Aasiast. Tot lii ištâdum meiddei Australian já Uđđâ-Seelandân. Suomâst čapisrástágâš pessee Maadâ- já Koskâ-Suomâst, mut ton lavdâm lii Maadâ-Laapi räi. Suomâ pessimnääli lii áárvu mield 400 000−600 000 paarrâd.
Čapisrástágáá eellimpirâsin láá siähálâs- já lostâvyevdih, mut šlaajâ kávnoo meid muorâstuvâin já šiljoin.
Motomeh čapisrástágááh tálvástâleh Suomâst, mut stuárráámus uási värrejeh Viestâr-Euroopân. Čohčâvarrim lii čohčâ-skammâmáánust já kiđđâvarrim njuhčâ-cuáŋuimáánust. Čapisrástágâš lii iänáážin ijjâvärrejeijee.
Lasanem.
Čapisrástágáá piervâl lii enâmist teikkâ muorâst táválávt vuálá 3 m aloduvvâst. Niŋálâs mannee cuáŋui-vyesimáánust 2–6 mane já láálá taid 11–14 peivid. Maneh láá čuovjisruánááh já tain láá ruškes tiälhuh. Uđâgááh vyelgih piervâlist 12–16 peeivi ahasâžžân. Sehe ores já niŋálâs piemmâv uđâgáid. Máánáh láá 1–2 ivveest (kaavpugist motomin meid 3).
Raavâd.
Čapisrástágâš porá čielgimielgâsttemijd, muorjijd já siemânijd.
719

719 (DCCXIX) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield pasepeeivi. Tot lâi 710-lovo majemuš ihe.
Ränisrástágâš

Ränisrástágâš ("Turdus pilaris") lii varbusluudij laahkon kullee loddešlaajâ.
Stuárudâh já tobdomeerhah.
Ränisrástágâš lii 22–27 cm kukkosâš lodde, mii tiäddá 82–138 g. Ton selgi lii ruopsisruškâd. Uáivi, niske já pajepottâ láá ránáseh. Radde lii ruostâfiskâd já tast láá čapis tiälhuh. Vilges čuávjist láá meid čapis tiälhuh. Skuáčureh láá čappâdeh. Ränisrástágáást láá ruškes ruoidah.
Ränisrástágáá táválumos jienâ lii “kräk-ksäk-ksäk”-lágán skeikkim.
Lavdâm já eellimpiirâs.
Ränisrástágâš pessee Koskâ- já Tave-Euroopist sehe Tave-Aasiast ain Tave-Jieŋâmeerâ riddokuávlui räi. Tot pessee jieškote-uvlágánijn vuovdijn masa ubâ Suomâst. Suomâ pessimnääli lii áárvu mield 1–2 miljovn paarrâd.
Ränisrástágáá eellimpirâsin láá piäldui já jeegij alda leijee siähálâs- já lostâvyevdih sehe muorâstuvah já šiljoh.
Ränisrástágâš tálvástâl Viestâr- já Koskâ-Euroopist. Čohčâvarrim lii čohčâ-skammâmáánust já kiđđâvarrim cuáŋui-vyesimáánust. Ränisrástágâš lii sehe peivi- já ijjâvärrejeijee. Pyeri pihlájáámyerji-iivij motomeh ränisrástágááh sättih pääcciđ Maadâ- já Koskâ-Suomân uđđâive-kuovâmáánu räi.
Lasanem.
Táválávt ränisrástágáá piervâl lii muorâst 1–30 m aloduvvâst. Niŋálâs mannee cuáŋuimáánust 3–7 manneed já láálá taid 11–14 peivid. Maneh láá ruánááh já tain láá ruškes tiälhuh. Uđâgááh vyelgih piervâlist 11–15 peeivi ahasâžžân. Sehe ores já niŋálâs piemmâv uđâgáid ton räi, ko toh láá 28–33 peeivi ahasiih. Máánáh láá 1–2 ivveest.
Raavâd.
Ränisrástágâš porá mááđuid, rippoid, tiivrijd já eevnijd. Čohčuv já tälviv tot porá meid muorjijd.
726

726 (DCCXXVI) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield majebaargâ. Tot lâi 720-lovo čiččâd ihe.
Njižžjävri

Njižžjävri teikâ Njižžejävri ( já ) lii jävri Tave-Anarist, mii kulá Paččvei čácádâhân. Jäävri stuárráámus kieŋŋâlvuotâ lii 35,25 m (koskâkieŋŋâlvuotâ 6,45 m), ton vijđodâh lii 42,3 km², ton saijaasvuotâ lii 0,27 km³ já čäcirääji kukkodâh lii 206,04 km. Čäsuáivi alodâh lii 119,6 m, mii lii ucánjáhháá eenâb ko Aanaarjäävrist. Jäävrist láá ennuv uccâ suolluuh.
Etno-Espa

Etno-Espa lii muusikfestivaal, mon uáiviteeman lii aalmugmuusik. Ive 2006 vuáđudum festivaal uárnejuvvoo tääl Helsigist jyehi ive porgemáánu aalgâst. Festivaal uárnee siämmáánommâsâš servi.
Pavdjävri

Pavdjävri (, já ) lii Paččvei čácádâhân kullee jävri Tave-Anarist Ijjäävri nuortâs. Jäävri vijđodâh lii 24,2 km², já čäcirääji kukkodâh lii 206,04 km. Čäsuáivi alodâh lii 209,3 m.
Pavdjävri luáštá Čivtjuuvâ mield Aanaarjáávrán.
Morgâmjävri

Morgâmjävri ( já ) lii Paččvei čácádâhân kullee jävri Aanaar kieldâst. Jävri lii Lemmeejuuvâ koskâmuddoin, já ton vijđodâh lii 0,23 km². Čäsuáivi alodâh lii 152,6 m.
Morgâmjävri luáštá Lemmeejuuvâ mield Aanaarjáávrán.
Nommâ.
Jäävri puárásub nommâ lii "Muorgamjävri" tâi "Muorgâmjävri" (Arvid Kurthi kárttá Lemmee kolleväldidmijn 1902). Miärušuási sáttá leđe uánánâm kuálussääni genetiivhäämist "muorâkaamuv" &gt; "muorâkammuu".
Veigilodde

Veigilodde ("Turdus iliacus") lii varbusluudij laahkon kullee loddešlaajâ. Tot lii Suomâ rástágáin ucemus.
Stuárudâh já tobdomeerhah.
Veigilodde lii 19–23 cm kukkosâš lodde, mii tiäddá 49–79 g. Ton selgi lii ruškâd já raddeest láá kejimiäldásiih sárgáh. Ertpeleh já suájái vyelipeleh láá ruostâruškâdeh. Veigiloddeest lii čielgâ vielgis säärgis čalmekulmeest. Ton ruoidah láá kuovgisruškâdeh.
Veigilode lávlumist lii ennuv variaatio kuávlust nuubán. 
Lavdâm já eellimpiirâs.
Veigilode pessimkuávlu lii Tave-Euroopist sehe Tave-Aasiast. Tot pessee maaŋgâmuđusijn vuovdijn ubâ Suomâst. Suomâ pessimnääli lii áárvu mield 1,5 miljovn paarrâd.
Veigilodde tálvástâl Viestâr- já Koskâ-Euroopist sehe Koskâmeerâ enâmijn. Čohčâvarrim lii čohčâ-roovvâdmáánust já kiđđâvarrim cuáŋui-vyesimáánust. Veigilodde lii ijjâvärrejeijee.
Lasanem.
Táválávt veigilode piervâl lii muorâst teikkâ enâmist. Niŋálâs mannee cuáŋui-vyesimáánust 3–8 manneed. Sehe ores já niŋálâs läälliv taid. Läällimäigi lii 11–15 peivid. Uđâgááh vyelgih piervâlist 10–15 peeivi ahasâžžân. Sehe ores já niŋálâs piemmâv uđâgáid ton räi, ko toh láá 22–34 peeivi ahasiih. Pessimäigi lii cuáŋuimáánust porgemáánu aalgâ räi. Máánáh láá kyehti ivveest.
Raavâd.
Veigilodde porá čielgimielgâsttemijd, muorjijd já siemânijd.
Simmaahjävri

Simmaahjävri teikâ Simmatjävri () lii neeljičievâg jävri Aanaarjäävri Almaanjaargâ maddust. Tot lii Aanaar kieldâst já kulá Paččvei čácádâhân. Jäävri vijđodâh lii 1,52 km², já čäcirääji kukkodâh lii 18,18 km. Čäsuáivi alodâh lii 123,0 m, mii lii ucánjáhháá eenâb ko Aanaarjäävrist.
Nommâ.
Jäävri noomâ miärušuási oroččij lemin uánánâm genetiivhäämi almaa noomâst "Siem-Mattiš" &gt; "Siem-Mattii" &gt; "Sim-Mat".
Sarvvagalba

Sarvvagalba lii Sančuari niäljád album. Tot almostui kuovâmáánu 2. peeivi 2019.