tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Maailm tiervâsvuotâorganisaatio

Maailm tiervâsvuotâorganisaatio teikâ WHO () lii ulmui tiervâsvuotân vuáijoo Ovtâstum aalmugij ornijdume.
Maalahti

Maalahti () lii kieldâ Suomâst, Pohjanmaa eennâmkoddeest. Maalahtist ääsih 5 488 olmožid, já ton vijđodâh lii 1 954,94 km², mast 1 433,19 km² lii čääci. Maalahti naaburkieldah láá Korsnäs, Mustasaari, Kurikka, Laihia, Närpiö já Vaasa. Kieldâ lii kyevtikielâlâš.
Historjá.
Maalahti vuáđudui ive 1607.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Yttermalax, Långåminne, Åminne, Petolahti (Petalax), Pohjois-Pirttikylä (Norra Pörtom), Sorvari (Svarvar), Bergö, Nyby já Övermalax.
Macerata

Macerata lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Maceratast ääsih 41 149 olmožid. Ton vijđodâh lii 92,53 km² já alodâh 315 m. Macerata naaburkieldah láá Appignano, Corridonia, Montecassiano, Montelupone, Morrovalle, Pollenza, Recanati, Tolentino já Treia.
Historjá.
Maceratast šoodâi kaavpug ive 1320.
Siijdah.
Cimarella, Colleverde, Consalvi, Isola di Macerata, Madonna del Monte, Montanello, Montevinci, Piediripa, San Liberato, Santa Maria del Monte, Santo Stefano, Sforzacosta, Valle, Valteia já Villa Potenza.
Macerata eennâmkode kieldah

Macerata eennâmkoddeest láá 55 kieldâd.
Madagaskar

Madagaskar lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Antananarivo.
Magadan

Magadan () lii kaavpug Ruošâst.
Historjá.
Magadan vuáđudui ive 1929, já tast šoodâi kaavpug ive 1933.
Viehâdâh.
Ässeeloho.
Ive 2010 Magadanist assii 95 925 olmožid.
Magliano di Tenna

Magliano di Tenna lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Magliano di Tennast ääsih 1 418 olmožid. Ton vijđodâh lii 7,93 km², já alodâh 293 m. Magliano di Tenna naaburkieldah láá Fermo, Grottazzolina, Montegiorgio já Rapagnano.
Maine

Maine lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Augusta.
Maiolati Spontini

Maiolati Spontini lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Maiolati Spontinist ääsih 6 191 olmožid. Ton vijđodâh lii 21,49 km², já alodâh 405 m. Maiolati Spontini naaburkieldah láá Belvedere Ostrense, Castelbellino, Castelplanio, Cupramontana, Jesi, Monte Roberto, Rosora já San Marcello.
Siijdah.
Moie, Monteschiavo-Scorcelletti já Scisciano.
Majebargâ

Majebargâ lii ohopeivi mii lii vuossaargâ já koskoho kooskâst. Tot lii oho nubbe peivi.
Malabo

Malabo lii Peeivitäsideijee Guinea uáivikaavpug. Tot lii meid staatâ puárásumos kaavpug.
Malawi

Malawi täsiväldi (, chicheŵan "Dziko la Malaŵi", tumbukan "Charu cha Malaŵi") ađai Malawi lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Lilongwe.
Malediiveh

Malediiveh láá staatâ Aasiast. Toi uáivikaavpug lii Malé.
Malesia

Malesia lii staatâ Aasiast. Ton uáivikaavpug lii Kuala Lumpur.
Eennâmtiätu.
Malesia vijđodâh lii 329 847 km², mast 1 190 km² lii čääci. Vijđoduv mield Malesia lii maailm 68. stuárráámus staatâ. 
Sajadâh já rääjih.
Malesia lii staatâ maadânuorttâ-Aasiast. 
Morfologia.
Malesia alemus saje lii Gunung Kinabalu čokke (4 095 m); vyeligumos lii India väldimeerâ riddo (0 m).
Mali

Mali täsiväldi (, , , ) ađai Mali lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Bamako.
Eennâmtiätu.
Mali vijđodâh lii 1 240 192 km². Vijđoduv mield Mali lii maailm 25. stuárráámus staatâ.
Sajadâh já rääjih.
Mali lii siseennâmriijkâ Viestâr-Afrik taveviestâruásist. Ton ránnjástaatah láá tavveen já tavenuorttân Algeria, nuorttân Niger, maadânuorttân Burkina Faso, mäddin Elefanttähtiriddo, maadâviestârist Guinea sehe viestârist Senegal já Mauritania. Malist staatârääjih láá ohtsis 7 908 km. Kuhemus rääji lii rääji Mauritaniain, mii lii 2 236 km. Uánihumos rääji vist lii 489 km rääji Senegaláin.
Morfologia.
Mali alemus saje lii Mont Hombori čokke, mii paijaan 1 155 meetter alodâhân. Ton vyeligumos saje vist lii Senegaljuuhâ (23 m).
Haldâttâh já politiik.
Mali staatâhäämi lii täsiväldi. Ton staatâhovdâ lii president. Tááláš president lii . Tááláš uáiviminister vist lii .
Viehâdâh.
Kielah.
Mali lii maaŋgâkielâlâš eennâm. Kolonisaatio keežild ranskakielâ lâi kuittâg kuhháá áinoo virgálâžžân kiellân Malist, mut uđđâivemáánust 2022 Mali já Ranska koskâvuotâ niävránij já Mali almottij, ete bambarakielâst šodâččij staatâ virgálâš kielâ. Keessiv 2023 uárnejum aalmugjienâstmist 97 % jienâsteijein tuhhiittii ive 1992 vuáđulaavâ nubásmitmist nuuvt, ete ranskakielâ ličij tuše pargokielâ já ete Mali 13 aalmuglii kielâst šodâččii staatâ virgáliih kielah. Vuáđulaahâ ij kuittâg raijii eres kielâi máhđulâšvuođâ šoddâđ virgálâžžân kiellân maŋeláá. 
Virgálijn kielâin puoh táválumos kielâ lii bambarakielâ, mon suulân 51 % malilijn sárnuh ennikiellân já mon áárvu mield suulân 80 % ässein kevttih "lingua francan". Vuáđulaavâ artikla 31 mield Mali eres virgâliih kielah láá bobokielâ, bozokielâ, dogonkielâ, fulanikielâ, hassaniyyakielâ, khasonkakielâ, maninkakielâ, miniankakielâ, senufokielâ, songhaikielâ, soninkekielâ já tamašekkielâ.
Malta

Malta täsiväldi (, ) ađai Malta lii suáluistaatâ Euroopist. Toos kuleh maaŋgah suolluuh, main kulmâ láá asâiduttum: uáivisuálui Malta, Gozo já Comino. Ton uáivikaavpug Valletta lii staatâ stuárráámuu suollust ađai Maltast.
Malé

Malé lii Malediivij stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug.
Manila

Manila lii Filippiinij stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug. 
Eennâmtiätu.
Manila lii Manilaluovtâ nuorttâriddoost Luzon suollust. Pasig-nommâsâš juuhâ kolgá kaavpug čoođâ.
Šoŋŋâdâh.
Manila šoŋŋâdâh lii trooppisâš. Arvepaje álgá kesimáánust já nohá skammâmáánust. Koškepaje vist lii juovlâmáánu já vyesimáánu kooskâst. Arvaamusah mánuppajeh láá syeinimáánu, porgemáánu já čohčâmáánu. Talle äijihstoormah láá táváliih. Liegâsvuotâ lii táválávt 23 °C já 34 °C kooskâst.
Mansikielâ

Mansikielâ lii suomâ-ugrâlâš kielâ.
Kielâčááitus.
ам хул алысьлаӈкве минасум. / Mun moonnim kuálástiđ.
Maputo

Maputo lii Mosambik stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug.
Marco Malvaldi

Marco Malvaldi (š. uđđâivemáánu 27. peeivi 1974, Pisa, Italia) lii italialâš kirječällee. Sun lii čáállám romanijd, novellijd já esseid.
Eellim.
Marco Malvaldi šoodâi uđđâivemáánu 27. peeivi ive 1974 Pisast Italiast. Sun lii luuhâm kemia Pisa ollâopâttuvvâst.
Pargo.
Marco Malvaldi vuossâmuš roomaan "La briscola in cinque" almostui ive 2007. Tot algâttij BarLume-kirjerááiđu. Ton kirjeest sun uápásmitij syelipoolis Massimo Viviani já nelji puáris äijih – Ampelio, Aldo, Rimediotti já Del Tacca – kiäh čokkájeh já šuámbisteh Massimo baarist iđedist ehidân. Ampelio lii Massimo äijih.
Maria de Medeiros

Maria de Medeiros Esteves Victorino D'Almeida (š. porgemáánu 19. peeivi 1965, Lissabon, Portugal) lii portugallâš čaittâleijee, stivrejeijee já lávloo. Sun lávlu portugalkielân, ranskakielân já eŋgâlâskielân.
Eellim.
Suu eeči, António Vitorino D'Almeida, lii pianist já šuoŋârähtee. Suu uábih lává Inês de Medeiros, kii lii lyevi čaittâleijee já sehe elleekove já lyevi stivrejeijee, já Ana Medeiros, kii lii viulist, šuoŋârähtee já muusik máttáátteijee. 
Maria de Medeiros lii čaittâlâm maaŋgâin elleekuuvijn 1980-lovo rääjist, mutâ suu vuossâmuš eŋgâlâskielâlâš roolâ lâi ive 1990 almostum elleekooveest "Henry &amp; June". Tast maŋa sun lii čaittâlâm ovdâmerkkân elleekuuvijn "Pulp Fiction" (1994) já "The Saddest Music in the World" (2004).
Mariaanij hävdi

Mariaanij hävdi lii Kuálhismeerâ viestâr uásist leijee kieŋâlismeerâ hävdi. Tot lii Eennâmpáálu kieŋâlumos saje, mon kieŋŋâlvuotâ lii suulân 11 km merâase vuoluubeln. Mariaanij häävdi kukkodâh lii suulân 2 550 km já koskâmiärásâš kobdodâh suulân 69 km.
Marikielah

Marikielah láá sämikielâi hyelkkikielah. Toh hämmejeh jieijâs vyelijuávhus, ađai tain iä lah meendu aldasiih suhâkielah. Marikielah láá marilij aalmuglâš kielah. Marikielâst láá kyehti čäällimkielâ: nijttomarikielâ (nuorttâmarikielâ) já värimarikielâ (uárjemarikiekâ). Maaŋgâi mielâst nijttomarikielâ já väärimarikielâ láá eres kielah.
Kuávlu.
Marikielâid sárnuh eurooplii Ruošâ nuorttâuásist, Mari El -täsivääldist, já ton kuávlu alda. Uárji-Siberiast, Baškortostanist lii meid marikielâi kuávlu.
Kielâsosiologlâš tile.
Marikielâi sárnooloho uccán. Unesco mield marikielah láá uhkevuálásiih. Nijttomarikielâst láá 365 316 já värimarikielâst 23 062 sárnod Ruošâ ive 2010 aalmugrekinistem mield.
Fonetiik.
Nijttomarikielâst láá käävci já väärimarikielâst love vokalid. Ton lasseen ryeššilijn lovnâsaanijn puáhtá leđe vala ohtâ vookaal. Nijttomarikielâst láá 19 já värimarikielâst 21 konsonantid, ryeššilijn saanijn puáhtá leđe váhá eenâb.
Mark Zuckerberg

Mark Elliot Zuckerberg (š. vyesimáánu 14. peeivi 1984, White Plains, New York, Ovtâstum staatah) lii ovtâstumstaatâlâš almai, kiäm tobdeh pyeremustáá Facebook vuáđudeijen.
Marokko

Marokko kunâgâskodde (, fastâdum tamazightkielân ⵜⴰⴳⵍⴷⵉⵜ ⵏ ⵍⵎⵖⵔⵉⴱ) ađai Marokko lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Rabat.
Eennâmtiätu.
Sajadâh já rääjih.
Marokko lii staatâ taveviestâr-Afrikist. Ton ránnjástaatâ nuorttân lii Algeria. Mäddin lii Viestâr-Sahara, mon Marokko lii labdam jieijâs uásán, mutâ mast lii vižže. 
Viehâdâh.
Ässeeloho.
Marokkost ääsih masa 37 miljovn olmožid, kiäin 98,7 % láá islamliih.
Kielah.
Marokko vuáđulaavâ 5 § mield Marokko virgálâš kielah láá arabiakielâ já tamazightkielâ. Veikkâ ranskakielâ ij lah staatâ virgálâš kielâ, tot kiävttoo lingua francan eromâšávt maaŋgâin virgálâš ohtâvuođâin tegu virgálâš dokumentijn já kaavpâšmist. Tamazightkielâ lasseen sárnuh meid eres berberkielâid.
Marrakech

Marrakech () lii kaavpug Marokkost.
Mars

Mars lii plaaneet Eennâmpáálu já Jupiter kooskâst. Tot lii Piäiváást niäljádin aldemus plaaneet. Nuuvtko Eennâmpállu já piäiváškode eres planeteh Mars-uv jorá Piäiváá pirrâ. Mars täsnitieđâlâš symbol lii .
Mars máánuh.
Marsist láá kyehti máánu:
Marshallsuolluuh

Marshallsuolluuh láá suáluistaatâ, Kuálhismeerâst, Oseaniast. Ton uáivikaavpug já stuárráámus kaavpug lii Majuro.
Maryland

Maryland lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Annapolis já stuárráámus kaavpug Baltimore. Maryland lii ohtâ ucemuin uásistaatâin, mutâ kuittâg tobbeen ääsih ohtsis 6 083 116 olmožid (2020).
Maseru

Maseru lii Lesotho uáivikaavpug já stuárráámus kaavpug. Tot lii meid Maseru kuávlu uáivikaavpug.
Massa Fermana

Massa Fermana lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Massa Fermanast ääsih 912 olmožid. Ton vijđodâh lii 7,73 km², já alodâh 340 m. Massa Fermana naaburkieldah láá Fermo, Loro Piceno, Mogliano, Montappone já Montegiorgio.==Viehâdâh==
Massachusetts

Massachusetts lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Boston. Massachusetts uásistaatâst ääsih ohtsis masa 7 miljovn olmožid (2020).
Matelica

Matelica lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Matelicast ääsih 9 540 olmožid. Ton vijđodâh lii 81,10 km² já alodâh 354 m. Matelica naaburkieldah láá Apiro, Castelraimondo, Cerreto d'Esi, Esanatoglia, Fabriano, Fiuminata, Gagliole, Poggio San Vicino já San Severino Marche.
Historjá.
Matelicast šoodâi kaavpug ive 1761.
Siijdah.
Balzani, Braccano, Castiglione, Cavalieri, Colferraio, Collepere, Colli, Mistriano, Pezze, Piane, Poggeto, San Nicola, Terricoli, Valbona já Vinano.
Matt

Matt lii uccâ siijdâš já oovdiš kieldâ Glarus kantonist Sveeicist. Ive 2024 loopâst Mattist assii 284 olmožid. Kieldâ vijđodâh lâi 41,27 km². Matt lii 831 m merâtääsi paajaabeln.
Historjá.
Matt kieldâ lopâttui ive 2010 loopâst, ko Betschwanden, Braunwald, Elm, Engi, Haslen, Linthal, Luchsingen, Matt, Mitlödi, Rüti, Schwanden, Schwändi já Sool kieldah lahtojii oohtân já šoodâi uđđâ Glarus Süd kieldâ. Uđđâ kieldâst ääsih 9 849 olmožid (31.12.2024), já ton vijđodâh lii 430,03 km2.
Viehâdâh.
Ässeeloho.
Mattist assii 257 almajid ive 1777, 659 olmožid ive 1850, 690 olmožid ive 1900, 622 olmožid ive 1950 já 381 olmožid ive 2000.
Čuávuváá tavlustuvâst lii Matt ässeeloho ive 2017 rääjist Glarus Süd kieldâ virgálij nettisiijđoi mield:
Matti Morottaja

Matti Heikki Ilmari Morottaja teikkâ Kuobžâ-Saammâl Matti (š. juovlâmáánu 28. peeivi 1942, Samudjävri, Suomâ) lii anarâškielâ iäláskittee já Anarâškielâ seervi kuhesáigásâš saavâjođetteijee. Sun lii porgâm ennuv anarâškielâ oovdân. Sun lii toimâm kuhháá anarâškielâ máttáátteijen já kielâ paijeentuállen. Sun lii meiddei čáállám já jurgâlâm kiirjijd, livđum, já suu ánsun lii kielâpiervâltooimâ vuáđudem já anarâškielâ iäláskittem táin metodáin. Sun lii vuosmuš anarâš kunneetuáhtár. Ive 2007 sun finnij Mikael Agricola -palhâšume pargostis anarâškielâ pyerrin. Matti áásá perruinis Jormokuoškâst Anarist. Suu pärnivuođâ päikki lii Samudjäävrist. 
Suuhâ.
Suu algeh Petter, Saammâl já Mikkâl láá meid ovdedâm anarâškielâ.
Sämitigge.
Morottaja lâi Suomâ Sämitige jeessân.
Anarâškielâ.
Morottaja lii ubâ eellimääigis porgâm korrâsávt anarâškielâ oovdedmân. Sun lii ohtâ Anarâškielâ seervi vuáđudeijeejesânijn já ive 1986 väljejui seervi vuossâmuu stiivrâ saavâjođetteijen. Sun lii toimâm kielâmiäštárin vistig anarâškielâ CASLE-tievâsmittemškovliittâsâst 2009–2010 já ton maŋa-uv maŋgáid uáppeid.
Palhâšumeh já tubdâstâsah.
Morottaja finnij Suomâ Kulttuurruttârááju Mikael Agricola -miitaal cuáŋuimáánu 1. peeivi 2007. Laapi ollâopâttâh nomâttij suu kunneetuáhtárin. Sun lii meid ive 2010 rääjist Helsig ollâopâttuv kunneetuáhtár.
Kirjeh já jurgâlusah.
Kuobžâ-Saammâl Maati kirjálâš áánsuh:
Käldeeh.
Mauren

Mauren lii kieldâ Liechtensteinist. Maurenist ääsih 4 344 olmožid. Ton vijđodâh lii 7,49 km² já alodâh 472 m.
Mauritania

Mauritania (), virgálávt Mauritania islamlâš täsiväldi (), lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Nouakchott. 
Eennâmtiätu.
Sajadâh já rääjih.
Mauritania lii staatâ Afrikist. Ton ránnjástaatah láá tavveen Marokko haldâšem Viestâr-Sahara, tavenuorttân Algeria, nuorttân já maadânuorttân Mali já mäddin Senegal.
Viehâdâh.
Ässeeloho.
Mauritaniast ääsih suulân 4,6 miljovn olmožid.
Kielah.
Mauritania virgálâš kielâ lii arabiakielâ, mutâ tobbeen sárnuh meid pulaar-, soninke-, wolof- já ranskakielâ.
Mauritius

Mauritius täsiväldi (, , morisyenin "Repiblik Moris") ađai Mauritius lii suáluistaatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Port Louis.
Maya Angelou

Maya Angelou (š. Marguerite Annie Johnson; ) lâi maaŋgâpiälálâš ovtâstumstaatâlâš kirječällee. Sun čaalij tiivtâid, muštâlusâid, čaitâlmijd, párnáikiirjijd já esseid sehe televisio- já elleekovekietâčalluid. Angelou čaalij meid čiččâm kirje verd jiešeellimkeerdi. Tain vuosmuš, "I Know Why the Caged Bird Sings" (1969), lâi vuosmuš afriklâš-ameriklâš ulmuu čäällim ij-fiktiivlâš roomaan, mast šoodâi bestseller. 
Angelou lâi aalmuglâšriehtiaktivist, kii poorgâi Martin Luther King Jr.áin já Malcolm X:áin. Sun lâi-uv koskâsii roolâst 1960-lovo Ovtâstum staatâi aalmuglâšriehtilihâstuvvâst. Angelou lâi meiddei máttáátteijee, já tooimâi ameriklâš uápui professorin Wake Forest Universityst.
Ive 1993 Angelou tivtâstij suu tiivtâ "On the Pulse of Morning" Bill Clinton vuosmuu presidentin šoddâm tilálâšvuođâst. Ive 2000 Angelou finnij National Medal of Arts -palhâšume.
Eellim.
Marguerite Annie Johnson šoodâi cuáŋuimáánu 4. peeivi 1928 St. Louisist, Missourist, mutâ vietij stuárráámuu uási suu pärnivuođâst stuorrâvanhimijdis kulen Stampsist, Arkansasist. Suu eeči Bailey Johnson lâi merâvuoimij piämmuterapeut já enni Vivian Baxter Johnson pyecceetipšoo. Angeloust lâi meid ohtâ stuorrâviljâ Bailey Jr., kiäst sun finnij jiellâhnoomâs Maya. Vanhimij iäránem tet párnááh karttáin varriđ stuorrâvanhimijdis luus ive 1931, ko Angelou lâi tuše 3-ihásâš. Suoi aasáin tobbeen maŋgâ ive tassaaš, ko ive 1935 maccáin eenis luus St. Louisân. Tobbeen Angelou kaartâi tuše 8-ihásâžžân seksuaallâš ávhástâllâm já illáástem uhren, ko eeni irge ávhástâlâi suin. Almai ij karttâm tavostis faŋgâlân, mutâ kavnui maŋeláá jaammuššân. Nuorâ Angelou oskoi, ete suu jienâ lâi tovâttâm almaa jäämmim já kielâttui maaŋgâ ihán.
Mbabane

Mbabane lii Eswatini stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug. Tot lii Hhohho haldâttâhkuávlust staatâ taveuásist.
Meksiko

Meksiko lii staatâ Tave-Amerikist. Ton uáivikaavpug já stuárráámus kaavpug lii México.
Menišjävri

Menišjävri teikâ Menesjävri ( já ) lii siijdâš Aanaar kieldâst paijeel 30 kilomeetterid Anarist Kittâl kulij, siämmáánommâsii jäävri riddoost. Menišjäävrist ääsih vuálá 40 olmožid.
Mergo

Mergo lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Mergost ääsih 1 014 olmožid. Ton vijđodâh lii 7,28 km², já alodâh 368 m. Mergo naaburkieldah láá Arcevia, Cupramontana, Rosora já Serra San Quirico.
Siijdah.
Markkân lasseen Mergo kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Angeli di Mergo.
Merijärvi

Merijärvi lii kieldâ Suomâst, Tave-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Merijärvist ääsih 1 083 olmožid, já ton vijđodâh lii 231,63 km², mast 1,69 km² lii čääci. Merijärvi naaburkieldah láá Alavieska, Kalajoki, Oulainen, Ylivieska já Pyhäjoki.
Historjá.
Merijärvi vuáđudui ive 1866.
Siijdah.
Merijärvi, Petäjäskoski, Pirttimäki já Ylipää.
Merkurius

Merkurius, piäiváškode ucemus plaaneet, lii aldemustáá Piäiváá. Nuuvtko Eennâmpállu já piäiváškode eres planeteh Merkurius-uv jorá Piäiváá pirrâ. Merkurius täsnitieđâlâš symbol lii .
Messina

Messina () lii kaavpug Italiast, Sisilia kuávlust. Messinast ääsih olmožid. Ton vijđodâh lii 213,75 km² já alodâh 3 m. Messina naaburkieldah láá Fiumedinisi, Itala, Monforte San Giorgio, Rometta, Saponara, Scaletta Zanclea já Villafranca Tirrena.
Meteoriit

Meteoriit lii Eennâm teikâ mottoom eres almepitá asan komovuođâst koččâm keđgi adai asteroid, asteroid uási, koomeet teikâ stuorrâ meteroid. Komovuođâst lihâdeijeee piäiváškode smavvâ pittááš kočoduvvoo meteoroidin, stuárráábeh asteroidin.
Eennâm áimukiärdán kaččee meteoroid kummood plasman ton oovdân hámášuvvee časkempáro. Plasma lii mottoom tuhháát cekkid liegâs, já tot toovât mučis oovtâst meteoriit tuáhá päccee luvssáin čuovâalmoon. Nievt šadda tullâpállu.
Piäiválávt Eennâm áimukiärdán teivih 100 tonnid meteoroideh, main masa puohah tuššeh. Lii arvâlum, et suullân ohtii tuhháát ivveest Enâmân teivâs meteoriit, mii pooráá Enâmân kilomeetter vijđosii kraatter.
Eennâmpáálu alne láá kavnum suullân 40 000 meteoriittid. Jyehi ive Eennâm asan kaččeh nyevt 30 000 – 80 000 meteoriittid, moh láá paijeel 20 raami tiäddusiih. Meteoriitijn nyevt 99,8 prosenttid láá vuálgám asteroidijn teikâ kometijn. Loopah kaččeh Mánudáást teikâ Marsist.
Meänkielâ

Meänkielâ lii kielâ tâi suomâkielâ kuávlukielâ. Ruotâ peln lii rekinistum, ete sárnooh láá tobbeen suullân 50 000–75 000.
Lii kištâlum fáddá, lii-uv meänkielâ kielâ vâi tuše kuávlukielâ. Oovtâ keččâmkuávlust Suomâ peln meänkielâ puáhtá smiettâđ kuávlukiellân, mutâ eromâšávt Ruotâ peln halijdeh sosiaallâš-kulttuurlâš merhâšume tiet ettâđ tom kiellân.
Michigan

Michigan lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Lansing.
Miehikkälä

Miehikkälä lii kieldâ Suomâst, Kymileevi eennâmkoddeest. Miehikkäläst ääsih 1 840 olmožid, já ton vijđodâh lii 440,37 km², mast 17,90 km² lii čääci. Miehikkälä naaburkieldah láá Hamina, Kouvola (Anjalankoski ive 2008 räi), Lappeenranta (Ylämaa ive 2010 räi), Luumäki já Virolahti. Miehikkälä lii ässeelovo mield Kymileevi eennâmkode ucemus kieldâ.
Historjá.
Miehikkälä vuáđudui ive 1887.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Miehikkälä markkân.
Siijdah.
Hauhia, Hurttala, Kaitai, Kylmälä, Laisniemi, Lapjärvi, Muurikkala, Muurola, Pitkäkoski, Purho, Saivikkala (markkân), Salo-Miehikkälä já Suur-Miehikkälä.
Markkân lii kieldâ kuávdáš.
Mikkeli

Mikkeli () lii kaavpug Suomâst, Maadâ-Savo eennâmkoddeest. Mikkelist ääsih 53 028 olmožid, já ton vijđodâh lii 3 229,57 km², mast 681,21 km² lii čääci. Mikkeli naaburkieldah láá Hirvensalmi, Juva, Kangasniemi, Mäntyharju, Pieksämäki, Puumala já Savitaipale.
Historjá.
Mikkeli vuáđudui ive 1838.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Alamaa, Anianniemi, Asila, Haahkala, Haapataipale, Harjujärvi, Harjumaa, Haukkakorhola, Heinälahti , Helppanala, Hietanen, Hiirola, Hyyrylä, Häyrylä, Ihastjärvi, Kaipiala, Karstula, Korpijärvi, Koskentaipale, Kovala, Kyyhkylänniemi, Laitiala, Launiala, Laurikkala, Liukkola, Lähemäki, Marjoniemi, Moisio, Norola, Närvälä, Olkkolanniemi, Otava, Pajula, Parantala, Parkkila, Pekkola, Puttola, Rahula, Rantakylä, Rieppola, Riittilä, Rämälä, Sairila, Salmenkylä, Savonlahti, Seppälä, Soikkala, Suonsaari, Taipale, Tikkala, Tuppurala, Tuukkala, Vanhala, Vanhamäki, Vatila, Vehmaskylä, Viljakkala, Visulahti, Vuolinko já Väänälä.
Kooskah.
Aldakieldah:
Eres kieldah:
Mikronesia

Mikronesia teikâ Mikronesia federaatio, ovdil meid Mikronesia littostaatâ lii suáluistaatâ Oseaniast. Mikronesia uáivikaavpug lii Palikir.
Eennâmtiätu.
Mikronesia vijđodâh lii 702 km², mast 0 km² lii čääci. Vijđoduv mield Mikronesia lii maailm 191. stuárráámus staatâ.
Sajadâh já rääjih.
Mikronesia lii littotäsiväldi Kuálhismeerâst, Oseaniast Indonesiast já Papua Uđđâ-Guineast tavenuortâs, Palaust já Filippiinijn nuortâs, Guamist já Mariaanijn máádás, Naurust já Marshallsuolluin viestârân. Mikronesiast iä lah staatârääjih, tastko tot lii suáluistaatâ. Mikronesia rájášuvá Kuálhismeerân já taveviestârist Filippiinijmeerân. Merâriddo lii ohtsis 6 112 km.
Haldâttâh já politiik.
Kuávlulâš jyehim.
Mikronesiast láá 4 uásistaatâ: Yap, Chuuk, Pohnpei já Kosrae.
Milano

Milano () lii kaavpug Italiast, Lombardia kuávlust. Milanost ääsih olmožid. Ton vijđodâh lii 181,67 km² já alodâh 122 m. Milano naaburkieldah láá Arese, Assago, Baranzate, Bollate, Bresso, Buccinasco, Cesano Boscone, Cologno Monzese, Cormano, Corsico, Cusago, Novate Milanese, Opera, Pero, Peschiera Borromeo, Rho, Rozzano, San Donato Milanese, Segrate, Sesto San Giovanni, Settimo Milanese, Trezzano sul Naviglio já Vimodrone.
Historjá.
2025: porgottâllâmkiäldu.
Milanost poođij vuáimán porgottâllâmkiäldu 1.1.2025, mii kuáská masa puoh kaavpug almoláid soojijd. Kaavpugstivrâ tuhhiittij jo ive 2020 asâttâs, mon mield porgottâllâm kieldui muorâstuvâin, sierâdemkiedijn, linjâšauto-orostuvâin já valastâllâmkejâstuvâin. Ive 2025 aalgâ rääjist kiäldu kuáská meiddei kaavpug kááđoid. Jis kiäldust huolâhánnáá kiinii porgottâl almolii saajeest Milanost, te tast sáttá finniđ sááhu. Áinoo spiekâstâh kiäldust láá tagareh sierânistum sajeh, main lii máhđulâš toollâđ ucemustáá love meetter kooskâ eres ulmuid. Porgottâllâmkiäldu kuáská puoh ärbivuáváláid tubbáákpyevtittâssáid, mut ij šleđgâtubákkân.
Minnesota

Minnesota lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Saint Paul já stuárráámus kaavpug Minneapolis. Minnesota uásistaatâst ääsih suulân 5,7 miljovn olmožid (2020).
Mississippi

Mississippi lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Jackson. Mississippi lii finnim noomâs Mississippijuuvâst. Mississippi uásistaatâst ääsih aldasáid 3 miljovn olmožid (2020).
Uásistaatâ symboleh.
Lippu.
Mississippi puáris lippu valdui meddâl kiävtust kesimáánu 30. peeivi 2020, ko kuvernöör Tate Reeves vuáláčaalij lahâiävtuttâs konfederaatio puáris suátiliipu symbool meddâlistmist Mississippi uásistaatâ liipust. Uđđâ lippu tuhhiittui skammâmáánu 3. peivi 2020 já tot šoodâi virgálâš lippun uđđâivemáánu 6. peivi 2021.
Missouri

Missouri lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Jefferson City já stuárráámus kaavpug Kansas City. Missouri uásistaatâst ääsih váhá paijeel 6 miljovn olmožid (2020).
Mitlödi

Mitlödi lii oovdiš kieldâ Glarus kantonist Sveeicist. Ive 2024 loopâst Mitlödist assii 1 088 olmožid. Kieldâ vijđodâh lâi 6,25 km². Mitlödi lii 504 m merâtääsi paajaabeln.
Historjá.
Mitlödi kieldâ lopâttui ive 2010 loopâst, ko Betschwanden, Braunwald, Elm, Engi, Haslen, Linthal, Luchsingen, Matt, Mitlödi, Rüti, Schwanden, Schwändi já Sool kieldah lahtojii oohtân já šoodâi uđđâ Glarus Süd kieldâ. Uđđâ kieldâst ääsih 9 849 olmožid (31.12.2024), já ton vijđodâh lii 430,03 km2.
Viehâdâh.
Ässeeloho.
Mitlödist assii 183 almajid ive 1777, 649 olmožid ive 1850, 736 olmožid ive 1900, 821 olmožid ive 1950, 1 030 olmožid ive 2000 já 1 000 olmožid ive 2010.
Čuávuváá tavlustuvâst lii Mitlödi ässeeloho ive 2017 rääjist Glarus Süd kieldâ virgálij nettisiijđoi mield:
Mogadishu

Mogadishu lii ässeelovo mield Somalia stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug.
Mogliano

Mogliano lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Moglianost ääsih 4 492 olmožid. Ton vijđodâh lii 29,26 km², já alodâh 313 m. Mogliano naaburkieldah láá Corridonia, Fermo, Francavilla d'Ete, Loro Piceno, Massa Fermana já Petriolo.
Mokšakielâ

Mokšakielâ lii suomâ-ugrâlâš kielâ.
Mokšakielâ pustaveh.
Mokšakielâst láá 33 pustavid.
Moldova

Moldova (), virgálávt Moldova täsiväldi () lii staatâ Euroopist. Ton uáivikaavpug lii Chișinău.
Eennâmtiätu.
Moldova vijđodâh lii 33 851 km², mast 960 km² lii čääci. Vijđoduv mield Moldova lii maailm 138. stuárráámus staatâ.
Sajadâh já rääjih.
Moldova lii jiečânâs staatâ Nuorttâ-Euroopist. Ton ránnjástaatah láá tavveen, nuorttân já mäddin Ukraina já viestârist Romania. Moldovast staatârääjih láá ohtsis 1 885 km. Kuhemus rääji lii rääji Ukrainain, mii lii 1 202 km. Uánihumos rääji vist lii 683 km rääji Romaniain.
Moldova lii siseennâmstaatâ ađai tast ij lah ollágin merâriddo.
Morfologia.
Moldova alemus saje lii Dealul Bălănești čokke (430 m). Ton vyeligumos saje vist lii Dniesterjuuvâ riddo (2 m).
Viehâdâh.
Kielah.
Ive 2023 räi Moldova vuáđulaavâ mield staatâ áinoo virgálâš kielâ lâi moldovakielâ. Njuhčâmáánu 16. peeivi 2023 Moldova parlament meridij molsođ tom romaniakielân.
Monaco

Monaco lii staatâ Euroopist. 
Eennâmtiätu.
Monaco vijđodâh lii tuše 2,1 km². Vijđoduv mield Monaco lii maailm nubben ucemus jiečânâs staatâ Vatikaanriijkâ maŋa.
Mongolia

Mongolia lii staatâ Aasiast. Ton uáivikaavpug lii Ulan Bator.
Monrovia

Monrovia lii Liberia stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug. 
Eennâmtiätu.
Monrovia lii Atlant väldimeerâ já Mesurado-nommâsii juuvâ kooskâst.
Monsampietro Morico

Monsampietro Morico lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Monsampietro Moricost ääsih 636 olmožid. Ton vijđodâh lii 9,76 km², já alodâh 289 m. Monsampietro Morico naaburkieldah láá Belmonte Piceno, Monte Rinaldo, Monteleone di Fermo, Montelparo, Montottone.
Siijdah.
Markkân lasseen Monsampietro Morico kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Sant'Elpidio Morico.
Monsano

Monsano lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Monsanost ääsih 3 328 olmožid. Ton vijđodâh lii 14,66 km², já alodâh 191 m. Monsano naaburkieldah láá Jesi, Monte San Vito já San Marcello.
Siijdah.
Markkân lasseen Monsano kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Santa Maria.
Montana

Montana lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Helena.
Montappone

Montappone lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Montapponest ääsih 1 643 olmožid. Ton vijđodâh lii 10,41 km², já alodâh 370 m. Montappone naaburkieldah láá Falerone, Loro Piceno, Massa Fermana, Monte Vidon Corrado, Montegiorgio já Sant'Angelo in Pontano.
Monte Cavallo

Monte Cavallo lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Monte Cavallost ääsih 112 olmožid. Ton vijđodâh lii 38,51 km², já alodâh 648 m. Monte Cavallo naaburkieldah láá Pieve Torina, Serravalle di Chienti já Visso.
Historjá.
Ive 2016 kulmâ korrâ eennâmtuárgástus tuššâdii Monte Cavallo masa ollásávt:
Siijdah.
Cascine, Cesure, Collattoni, Pantaneto, Pian della Noce, Piè del Sasso já Selvapiana.
Monte Giberto

Monte Giberto lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Monte Gibertost ääsih 762 olmožid. Ton vijđodâh lii 12,53 km², já alodâh 322 m. Monte Giberto naaburkieldah láá Grottazzolina, Monte Vidon Combatte, Montottone, Petritoli já Ponzano di Fermo.
Monte Grimano Terme

Monte Grimano Terme lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Monte Grimano Termest ääsih 1 116 olmožid. Ton vijđodâh lii 23,97 km², já alodâh 536 m. Monte Grimano Terme naaburkieldah láá Fiorentino (RSM), Macerata Feltria, Mercatino Conca, Monte Cerignone, Montecopiolo, Montegiardino (RSM), San Leo já Sassofeltrio.
Siijdah.
Montelicciano já Savignano Monte Tassi.
Monte Rinaldo

Monte Rinaldo lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Monte Rinaldost ääsih 337 olmožid. Ton vijđodâh lii 7,92 km², já alodâh 485 m. Monte Rinaldo naaburkieldah láá Monsampietro Morico, Montalto delle Marche, Montelparo, Montottone já Ortezzano.
Monte Roberto

Monte Roberto lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Monte Robertost ääsih 3 050 olmožid. Ton vijđodâh lii 13,57 km², já alodâh 348 m. Monte Roberto naaburkieldah láá Castelbellino, Cupramontana, Jesi, Maiolati Spontini já San Paolo di Jesi.
Siijdah.
Costa, Pianello Vallesina, Ponte Pio já Sant'Apollinare.
Monte San Giusto

Monte San Giusto lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Monte San Giustost ääsih 7 746 olmožid. Ton vijđodâh lii 20,04 km², já alodâh 236 m. Monte San Giusto naaburkieldah láá Corridonia, Monte San Pietrangeli, Montegranaro já Morrovalle.
Siijdah.
Markkân lasseen Monte San Giusto kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Villa San Filippo.
Monte San Martino

Monte San Martino lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Monte San Martinost ääsih 717 olmožid. Ton vijđodâh lii 18,47 km², já alodâh 600 m. Monte San Martino naaburkieldah láá Amandola, Montefalcone Appennino, Penna San Giovanni, Santa Vittoria in Matenano, Servigliano já Smerillo.
Siijdah.
Markkân lasseen Monte San Martino kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Molino.
Monte San Pietrangeli

Monte San Pietrangeli lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Monte San Pietrangelist ääsih 2 357 olmožid. Ton vijđodâh lii 18,45 km², já alodâh 356 m. Monte San Pietrangeli naaburkieldah láá Corridonia, Francavilla d'Ete, Monte San Giusto, Montegiorgio, Montegranaro, Rapagnano já Torre San Patrizio.
Siijdah.
Markkân lasseen Monte San Pietrangeli kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: San Rustico.
Monte San Vito

Monte San Vito lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Monte San Vitost ääsih 6 827 olmožid. Ton vijđodâh lii 21,81 km², já alodâh 135 m. Monte San Vito naaburkieldah láá Chiaravalle, Jesi, Monsano, Montemarciano, Morro d'Alba, San Marcello já Senigallia.
Siijdah.
Borghetto, Le Cozze já Santa Lucia.
Monte Urano

Monte Urano lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Monte Uranost ääsih 8 082 olmožid. Ton vijđodâh lii 16,72 km², já alodâh 247 m. Monte Urano naaburkieldah láá Fermo, Montegranaro, Sant'Elpidio a Mare já Torre San Patrizio.
Monte Vidon Combatte

Monte Vidon Combatte lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Monte Vidon Combattest ääsih 411 olmožid. Ton vijđodâh lii 11,17 km², já alodâh 393 m. Monte Vidon Combatte naaburkieldah láá Carassai, Monte Giberto, Montottone, Ortezzano já Petritoli.
Siijdah.
Collina Nuova, Collina Vecchia já San Procolo.
Uáinámušah.
Monte Vidon Combattest lii puáris kuávdáš, mon pirrâ láá uđđâsuboh uásih. Tobbeen lii meiddei muvrâ, mii lii šiev oornigist vala onnáá peeivi.
Monte Vidon Corrado

Monte Vidon Corrado lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Monte Vidon Corradost ääsih 698 olmožid. Ton vijđodâh lii 5,95 km², já alodâh 429 m. Monte Vidon Corrado naaburkieldah láá Falerone, Montappone já Montegiorgio.
Montecarotto

Montecarotto lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Montecarottost ääsih 1 892 olmožid. Ton vijđodâh lii 24,39 km² já alodâh 380 m. Montecarotto naaburkieldah láá Arcevia, Belvedere Ostrense, Ostra, Ostra Vetere, Poggio San Marcello, Rosora já Serra de' Conti.
Montecassiano

Montecassiano lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Montecassianost ääsih 6 979 olmožid. Ton vijđodâh lii 33,36 km² já alodâh 215 m. Montecassiano naaburkieldah láá Appignano, Macerata, Montefano já Recanati.
Siijdah.
Sambucheto, Sant'Egidio, Vallecascia já Vissani.
Montecosaro

Montecosaro lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Montecosarost ääsih 7 343 olmožid. Ton vijđodâh lii 21,88 km², já alodâh 252 m. Montecosaro naaburkieldah láá Civitanova Marche, Montegranaro, Montelupone, Morrovalle, Potenza Picena já Sant'Elpidio a Mare.
Siijdah.
Borgo Stazione (o Montecosaro Scalo), Casette, Cave, Crocette I, Crocette II, Piani Di Chienti, Pontigliano, Ruano, San Giacomo já Selve.
Uáinámušah.
Montecosarost lii puáris kuávdáš, mon pirrâ láá uđđâsuboh uásih. Kuhes historjá čuávumuššân puáris kuávdáást láá ennuv historjáliih rakânâsah, tegu "Santa Maria a Pie di Chienti" -kirkko. Montecosarost lii meiddei muvrâ puáris kuávdáá pirrâ. Muvrâ lii šiev oornigist vala onnáá peeivi.
Montefalcone Appennino

Montefalcone Appennino lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Montefalcone Appenninost ääsih 402 olmožid. Ton vijđodâh lii 15,99 km², já alodâh 757 m. Montefalcone Appennino naaburkieldah láá Amandola, Comunanza, Force, Monte San Martino, Santa Vittoria in Matenano já Smerillo.
Montefano

Montefano lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Montefanost ääsih 3 404 olmožid. Ton vijđodâh lii 33,94 km², já alodâh 242 m. Montefano naaburkieldah láá Appignano, Filottrano, Montecassiano, Osimo já Recanati.
Siijdah.
Montefanovecchio já Osterianuova.
Montefortino

Montefortino lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Montefortinost ääsih 1 112 olmožid. Ton vijđodâh lii 78,62 km², já alodâh 638 m. Montefortino naaburkieldah láá Amandola, Bolognola, Castelsantangelo sul Nera, Comunanza, Montemonaco, Sarnano já Ussita.
Siijdah.
Arato, Baldoni, Bussonico, Campodarte, Cerretana, Cerretino, Cese di Montefortino, Colli, Collina, Col Martese, Cremore, Fiumate, Montatteglia, Montazzolino, Piedivalle, Pippiete, Pretattoni, Regattola, Ripavecchia, Rocca, Rovitolo, Rubbiano, Santa Lucia in Consilvano, Serra, Sossasso, Teglia, Tre Ponti, Valle já Vetice.
Montegiardino

Montegiardino lii kieldâ San Marinost. Montegiardinost ääsih 976 olmožid. Ton vijđodâh lii 3,31 km², já alodâh 340 m. Montegiardino lii San Marino ucemus kieldâ sehe ässeelovo já vijđoduv mield.
Montegiorgio

Montegiorgio lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Montegiorgiost ääsih 6 628 olmožid. Ton vijđodâh lii 47,45 km², já alodâh 411 m. Montegiorgio naaburkieldah láá Belmonte Piceno, Falerone, Fermo, Francavilla d'Ete, Grottazzolina, Magliano di Tenna, Massa Fermana, Montappone, Monte San Pietrangeli, Monte Vidon Corrado já Rapagnano.
Siijdah.
Alteta, Cerreto, Monteverde já Piane.
Montegranaro

Montegranaro lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Montegranarost ääsih 12 797 olmožid. Ton vijđodâh lii 31,42 km², já alodâh 279 m. Montegranaro naaburkieldah láá Monte San Giusto, Monte San Pietrangeli, Monte Urano, Montecosaro, Morrovalle, Sant'Elpidio a Mare já Torre San Patrizio.
Siijdah.
Guazzetti, Santa Leandra, Santa Maria, San Tommaso, Torrione, Vallone já Villa Luciani.
Monteleone di Fermo

Monteleone di Fermo lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Monteleone di Fermost ääsih 366 olmožid. Ton vijđodâh lii 8,21 km², já alodâh 427 m. Monteleone di Fermo naaburkieldah láá Belmonte Piceno, Monsampietro Morico, Montelparo, Santa Vittoria in Matenano já Servigliano.
Montelparo

Montelparo lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Montelparost ääsih 736 olmožid. Ton vijđodâh lii 21,63 km², já alodâh 588 m. Montelparo naaburkieldah láá Force, Monsampietro Morico, Montalto delle Marche, Monte Rinaldo, Montedinove, Monteleone di Fermo, Rotella já Santa Vittoria in Matenano.
Uáinámušah.
Montelparost lii puáris kuávdáš, mon pirrâ láá uđđâsuboh uásih. Tobbeen lii meiddei muvrâ, mii lii šiev oornigist vala onnáá peeivi.
Montelupone

Montelupone lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Monteluponest ääsih 3 477 olmožid. Ton vijđodâh lii 32,67 km², já alodâh 272 m. Montelupone naaburkieldah láá Macerata, Montecosaro, Morrovalle, Potenza Picena já Recanati.
Siijdah.
Markkân lasseen Montelupone kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: San Firmano.
Montemarciano

Montemarciano lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Montemarcianost ääsih 9 911 olmožid. Ton vijđodâh lii 22,31 km² já alodâh 92 m. Montemarciano naaburkieldah láá Chiaravalle, Falconara Marittima, Monte San Vito já Senigallia.
Siijdah.
Alberici, Cassiano, Forcella, Gabella, Gelso, Grugnaletto, Marcianella já Marina.
Montenegro

Montenegro (; jurg. ”čapis vääri”) lii staatâ Euroopist. Ton uáivikaavpug lii Podgorica.
Monterubbiano

Monterubbiano lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Monterubbianost ääsih 2 141 olmožid. Ton vijđodâh lii 32,24 km², já alodâh 463 m. Monterubbiano naaburkieldah láá Fermo, Lapedona, Montefiore dell'Aso, Moresco, Petritoli já Ponzano di Fermo.
Siijdah.
Montotto já Rubbianello.
Montottone

Montottone lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Montottonest ääsih 888 olmožid. Ton vijđodâh lii 16,38 km², já alodâh 277 m. Montottone naaburkieldah láá Belmonte Piceno, Grottazzolina, Monsampietro Morico, Monte Giberto, Monte Rinaldo, Monte Vidon Combatte já Ortezzano.
Moottorkiälkká

Moottorkiälkká lii kepis já pyeri fiävru tälviv. Tot jotá pyereest ubbâsist. Tot lii jo-uv 2- tahtâsaš tai 4- tahtâsaš. Maailm vuosmuš moottorkiälkká valmâštui ive 1920. Moottorkiälháh kiävttojeh puásuipargoin. Ko moottorkiälháh láá muttum, te ulmuuh láá kevtiškuáttám taid tälviääigi ain eenâb. Moottorkiälhá puáhtá kevttiđ meid kepis muorâtäviriij jođettem várás. Taan tárkuttasân láá rievâh já kerriseh.
Kiälkkámeerhah.
Tááláá kiälkkámeerhah.
Tááláá kiälkkámeerhah láá ovdâmerkkân:
Puáris kiälkkámeerhah.
Puáris kiälkkámeerhah láá ovdâmerkkân:
Moresco

Moresco lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Morescost ääsih 540 olmožid. Ton vijđodâh lii 6,35 km², já alodâh 405 m. Moresco naaburkieldah láá Lapedona, Montefiore dell'Aso já Monterubbiano.
Moroni

Moroni lii Komorij uáivikaavpug.
Morro d'Alba

Morro d'Alba lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Morro d'Albast ääsih 1 819 olmožid. Ton vijđodâh lii 19,46 km² já alodâh 199 m. Morro d'Alba naaburkieldah láá Belvedere Ostrense, Monte San Vito, San Marcello já Senigallia.
Siijdah.
Santa Maria já Sant'Amico.
Morrovalle

Morrovalle lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Morrovallest ääsih 10 035 olmožid. Ton vijđodâh lii 42,58 km², já alodâh 246 m. Morrovalle naaburkieldah láá Corridonia, Macerata, Monte San Giusto, Montecosaro, Montegranaro já Montelupone.
Siijdah.
Borgo Pintura, Cunicchio, Morrovalle Scalo, Mulinetto, Padri Passionisti, Santa Lucia já Trodica.
Mosambik

Mosambik lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Maputo.
Eennâmtiätu.
Mosambik vijđodâh lii 799 380 km², mast 13 000 km² lii čääci. Vijđoduvâs peeleest Mosambik lii maailm 36. stuárráámus staatâ.
Sajadâh já rääjih.
Mosambik lii jiečânâs täsiväldi Maadânuorttâ-Afrikist. Ton ránnjástaatah láá tavveen Tansania, maadâviestârist Eswatini já Maadâ-Afrik, viestârist Zimbabwe sehe taveviestârist Malawi já Sambia. Mosambikist staatârääjih láá ohtsis 4 783 km. Kuhemus rääji lii rääji Malawijn, mii lii 1 498 km. Uánihumos rääji vist lii 108 km rääji Eswatinijn. Mosambik rájášuvá nuorttân Mosambik kanalân já India väldimeerân. Merâriddo lii ohtsis 2 470 km.
Morfologia.
Mosambik alemus saje lii Monte Binga čokke (2 436 m). Meiddei Monte Namuli paijaan paijeel 2 400 meetter alodâhân. 
Mosambik vyeligumos saje lii India väldimeerâ riddo (0 m).
Moskova

Moskova () lii Ruošâ stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug.
Historjá.
Moskova vuáđudui cuáŋuimáánu 4. peeivi 1147.
Movshâš

Movshâš teikâ Moshâš () lii siijdâš Aanaar kieldâst Fáášku riddoost.
Mount Everest

Mount Everest lii maailm alemus vääri. Tot lii Kiina já Nepal rääjist. Mount Everest lii 8 848,86 meetter olluv.
Muccia

Muccia lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Mucciast ääsih 869 olmožid. Ton vijđodâh lii 25,91 km², já alodâh 454 m. Muccia naaburkieldah láá Camerino, Pieve Torina, Serravalle di Chienti já Valfornace.
Siijdah.
Col di Giove, Costafiore, Giove, Maddalena, Massaprofoglio, Rocchetta já Vallicchio.
Muddusjävri

Muddusjävri teikâ Mudusjävri () lii jävri Aanaar kieldâst Aanaarjäävri viestârpeln. Muddusjäävri riddoost láá Rivdul já Siggávuonâ siijdah.
Muddusjäävri vijđodâh lii 50,5 km2 já tot lii Paččvei čácáduv nubben stuárráámus jävri Aanaarjäävri maŋa. Muddusjävri finnee čääsis Kaamâsjuuvâst já Terstojuuvâst. Liävdooluohtâ ponneest jävri muttoo Kiäptuvein, mii mana Mätkijuuvâ peht Solojáávrán. 
Muddusjäävrist kávnoo čiččâm puurrâmkyelišlaaijâd. Toh láá šapšâ, kuávžur, rávdu, suávvil, vuásku, puško já njäähi.
Jäävri tavenuorttii uásist Valburnjaargâst lii Helsig ollâopâttuv tutkâmkuávdáš.
Muhos

Muhos lii kieldâ Suomâst, Tave-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Muhosist ääsih 8 948 olmožid, já ton vijđodâh lii 797,26 km², mast 13,52 km² lii čääci. Muhos naaburkieldah láá Liminka, Oulu, Siikalatva, Tyrnävä, Utajärvi já Vaala.
Historjá.
Muhos vuáđudui ive 1865.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Muhos markkân.
Siijdah.
Hyrkäs, Korivaara, Kurkiperä, Laaji, Laukka, Leppiniemi, Montta, Muhosperä, Mökkikylä, Petäikkö, Perukka, Ponkila, Päivärinne, Pälli, Rautionkylä, Rova, Sanginjoki, Soso, Suokylä, Tuppu, Tuuru já Lehtoselkä.
Multia

Multia lii kieldâ Suomâst, Koskâ-Suomâ eennâmkoddeest. Multiast ääsih 1 577 olmožid, já ton vijđodâh lii 765,63 km², mast 32,39 km² lii čääci. Multia naaburkieldah láá Keuruu, Petäjävesi, Saarijärvi, Uurainen já Ähtäri.
Historjá.
Multia vuáđudui ive 1868.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Multia markkân.
Siijdah.
Haarajärvi, Isojärvi, Karhila, Kirkkosijdâ, Kopola, Linna-Peurala, Nikaranperä, Pirttiperä, Sahrajärvi, Sinervämäki, Tarhapää, Vehkoo já Väätäiskylä.
Muonio

Muonio () lii kieldâ Suomâst, Laapi eennâmkoddeest. Muoniost ääsih 2 296 olmožid, já ton vijđodâh lii 2 039,97 km², mast 133,97 km² lii čääci. Muonio naaburkieldah láá Iänudâh, Kittâl já Kolari.
Historjá.
Muonio vuáđudui ive 1868.
Siijdah.
Alamuonio, "Jävrikuávlu", Kangosjärvi, Kerässieppi, Kihlanki, Kotimaa, Kätkäsuvanto, Liepimä, Muonio markkân, Särkijärvi já Ylimuonio.
Murmansk

Murmansk () lii kaavpug Murmansk kuávlust, Ruošâst.
Mustasaari

Mustasaari () lii kieldâ Suomâst, Pohjanmaa eennâmkoddeest. Mustasaarist ääsih 19 475 olmožid, já ton vijđodâh lii 3 178,60 km², mast 2 329,47 km² lii čääci. Mustasaari naaburkieldah láá Laihia, Maalahti, Vaasa já Vöyri. Kieldâ lii kyevtikielâlâš.
Historjá.
Mustasaari vuáđudui ive 1348.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Anixor, Brändövik, Böle 1, Björköby, Helsingby, Iskmo, Jungsund, Karkkimala, Karperö, Kaukaluoto, Koivulahti, Koskö, Kuni, Martoinen, Miekka, Munsmo, Norra Vallgrund, Panike, Petsmo, Puntainen, Raippaluoto, Riimala, Runsor, Singsby, Sepänkylä, Sulva, Söderudden, Södra Vallgrund, Taurila, Tuovila, Tölby, Vassor, Veikkaala, Vikby, Voitila, Västerhankmo já Österhankmo.
Muurame

Muurame lii kieldâ Suomâst, Koskâ-Suomâ eennâmkoddeest. Muuramest ääsih 10 199 olmožid, já ton vijđodâh lii 194,05 km², mast 50,00 km² lii čääci. Muurame naaburkieldah láá Jyväskylä já Toivakka.
Historjá.
Muurame vuáđudui ive 1921.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Isolahti, Hautalanmäki, Jaakkola, Kinkomaa, Kotiranta-Paavalinvuori, Niittyaho, Pitkälä-Riihiniemi, Rajala, Rannankylä, Saarenkylä, Valkola-Rajahonka, Velkapohja, Verkkoniemi, Vihtalahti já Vuorenlahti.
Myanmar

Myanmar ađai Burma lii staatâ Aasiast. Ton uáivikaavpug lii Naypyidaw.
Mánudâš

Mánudâš jorá Eennâmpáálu pirrâ. Eennâmpáálust lii ohtâ máánu. Ton täsnitieđâlâš symbol lii .
Márjá-Liisá Olthuis

Márjá-Liisá Olthuis (j.s. Mujo; š. porgemáánu 9. peeivi 1967, Pärttih, Aanaar, Suomâ) lii anarâš kielâtieđâldeijee já kielâtotkee. Suu sämikiel nommâ lii Kaabi Eljis Márjá-Liisá. Merhâšittee äšši Márjá-Liisást lii tot, et sun lii pastam siäiludiđ já ovdediđ anarâškielâ kukken anarâš pirrâsist, ko lii aassâm Kuhmost, Oulust já Hollandist.
Eellim.
Márjá-Liisá Mujo šoodâi porgemáánu 9. peeivi 1967 Pärttihist, mii lii uccâ siijdâš Aanaar kieldâst. Suu eeči lâi Sammlii-Kaabi Eljis (Eljas Mujo) já enni lii Piätárii-Heendâ Heeihâ Elsa (js. Aikio, tááláš Väisänen).
Vuáđuškoovlâ sun algâttij Pärttihist ive 1974, joođhij Ucjuuvâst já Njuárgámist já loppâuási škoovlâ sun juuđij Kuhmost. Pajeuáppen sun čaalij Kuhmo luvâttuvâst kiđđuv 1986. 
Márjá-Liisá lii vuossâmuš anarâš maister sehe vuossâmuš anarâš, kote totká jieijâs kielâ. Sun valmâštui filosofia maisterin Oulu ollâopâttuvâst njuhčâmáánu 25. peeivi 1992. Filosofia lisensiaatin sun valmâštui ive 2001 já lisensiaatpargo kieđâvušâi kyevtistaavvâl orjâlâškielâ -mi- já anarâškielâ kyevtistaavvâl -mi- já -me- nominijd já toi álgupuáttim. Sun nágáttâlâi tuáhtárin ive 2007. Sun čaalij náguskirje anarâškielâ šlajânomâttâsâin, moh kieđâvušeh kuobbârijd, šaddoid já luudijd. 
Márjá-Liisá áásá tááláá ääigist Hollandist já suu perrui kuleh hollandlâš kállá Henkjan lasseen kyehti nieidâ, Sofia (š. 1996) já Ester Anne (š. 2004), kiäid sun sárnu pääihist anarâškielâ.
Palhâšumeh.
Säämi Instituut mieđettij Márjá-Liisán Israel Ruong stipend, mii mieđettuvvoo nuorâ sämikielâ totkei. Stipend keigij sunjin roovvâdmáánu 26. peeivi 1999 Kuovdâkiäinust suu kuhesáigásâš máttáátteijee já ustev filosofia tuáhtár Tuomas Magga. Ive 2008 sun lâi IBBY-kunneelistoost kirjestis "Njobžâvääri pessijâšmarkkâneh".
Kuovâmáánu 21. peeivi 2020 Márjá-Liisá vuoitij Linguapax-palhâšume pargostis anarâškielâ pyerrin. Palhâšume juáhhoo jyehi ive aalmugijkoskâsii eenikielâ peeivi ulmui tâi uásipiälán, mii lii ovdedâm kielâ maaŋgâpiälálâšvuođâ, kielâ iäláskittem, kielâ siärváduv movtáskittem já maaŋgâkielâlâšvuođâ. Palhâšume juáhá Linguapax-ornijdume, mii suoijâl já iäláásk kielâ maaŋgâpiälálâšvuođâ maailmist. Palhâšume lii 6 000 eurod.
Pargo.
Márjá-Liisá lii pargoost Oulu ollâopâttuvâst, kost sun máttát anarâškielâ. Sun tuáimá meiddei Anarâškielâ seervi saavâjođetteijen.
Mõisaküla

Mõisaküla lii epijiečânâs kaavpug Mulgi kieldâst, Viljandimaa eennâmkoddeest, Eestienâmist.
Historjá.
Mõisakülast šoodâi kaavpug vyesimáánu 1. peeivi 1938.
Roovvâdmáánu 24. peeivi 2017 Karksi, Abja já Halliste kieldah sehe Mõisaküla kaavpug lahtojii uđđâ Mulgi kieldân.
N

N lii läättinlâš puustavoornig 14. já anarâškielâ puustavoornig 19. puustav.
N'Djamena

N'Djamena lii Tšad stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug.
Nairobi

Nairobi lii Kenia stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug. 
Historjá.
Nairobin šoodâi 1899 Uganda ryevdirađe uáivikuávdáš. Ton ryevdirađe tárguttâssân lâi ovtâstittiđ Nuorttâ-Afrik eres maailmân. Ko rotto levânij Nairobi ässeid, te ulmuuh poldii ubâ Nairobi kaavpug 1900-lovvoost. Tot huksejui uđđâsist. Britannia haldâšuumeest Nairobi aalgij šoddâđ, já aalmugstuárrum juátkoo vala-uv.
Namibia

Namibia teikâ Namibia täsiväldi lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Windhoek.
Historjá.
Namibia lâi paijeel 30 ihheed Saksa sirdoeennâm, mon maŋa tot kaartâi Maadâ-Afrik apartheidhaaldâšmân.
Vuossâmuš nissoonpresident.
Ive 2024 Netumbo Nandi-Ndaitwah vuoitij Namibia presidentvaaljâid. Sun vuoitij 57 prosentid jienâin, nuuvt et nubbe jienâstemkerdi ij tarbâšum. Sust šoodâi Namibia vuossâmuš nissoonpresident. Väljejum president piäládâh, Swapo, lâi lamaš vääldist ton maŋa ko Namibiast šoodâi jiečânâs staatâ ive 1990. Ive 2024 presidentvaaljâin Swapo tarbâšij 49 saijeed, já tot vuoitij 51.
Eennâmtiätu.
Namibia vijđodâh lii 824 292 km², mast 1 002 km² lii čääci. Vijđoduv mield Namibia lii maailm 25. stuárráámus staatâ.
Morfologia.
Namibia alemus saje lii Königstein, mii paijaan m alodâhân. Ton vyeligumos saje vist lii Atlant väldimeerâ riddo (0 m).
Haldâttâh já politiik.
Olmoošvuoigâdvuođah.
Seksuaal- já suhâpeliucceeblovoi vuoigâdvuođah.
Kesimáánu 21. peeivi 2024 Namibia alemus riehti komettij laavâ, mii kieldij seksuaallijd koskâvuođâid almai kooskâst. Laavâ madduuh lijjii kolonialismääigist. Laavâst luvâttâllojii "sodomia" já "epiluánduliih seksuaalliih tooimah" rikosin. Ive 1990 Namibia šoodâi jiečânâs staattân, mutâ ton maŋagin laahâ ij muttum. Veikkâ laahâ ij ennuv kevttumgin, te tot tovâttij kuittâg palo seksuaalucceeblovoi olgooštmist. Laahâ ij kuoskâm nisonáid.
Napoli

Napoli () lii kaavpug Italiast, Campania kuávlust. Napolist ääsih 962 606 olmožid. Ton vijđodâh lii 119,02 km² já alodâh 17 m. Napoli naaburkieldah láá Arzano, Casandrino, Casavatore, Casoria, Cercola, Marano di Napoli, Melito di Napoli, Mugnano di Napoli, Portici, Pozzuoli, Quarto, San Giorgio a Cremano, San Sebastiano al Vesuvio já Volla.
Nauru

Nauru lii mikrostaatâ Oseaniast. Naurust ij virgálávt lah uáivikaavpug, mutâ ton stuárráámus aassâmkuávdáš lii Yaren, kost lii meid ton haldâttâs. Naurust ij lah ohtâgin kaavpug.
Nebraska

Nebraska lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Lincoln já stuárráámus kaavpug Omaha. Nebraska uásistaatâst ääsih ohtsis 1 952 570 olmožid (2020).
Neeneeckielâ

Neeneeckielâ lii samojedikielâ.
Nepal

Nepal lii jiečânâs staatâ Aasiast. Ton uáivikaavpug lii Kathmandu.
Eennâmtiätu.
Nepal vijđodâh lii 147 181 km², mast 3 830 km² lii čääci. Vijđoduv mield Nepal lii maailm 95. stuárráámus staatâ.
Sajadâh já rääjih.
Nepal lii siseennâmriijkâ Himalaja váráduvvâst Aasiast. Ton ránnjástaatah láá Kiina (Tiibet autonomisâš kuávlu) tavveen sehe India nuorttân, mäddin já viestârist. Nepalist staatârääjih láá ohtsis 3 159 km. Kuhemus rääji lii rääji Indiain, mii lii 1 770 km kukke. Uánihumos rääji vist lii 1 389 km rääji Kiinain. Nepalist ij lah merâriddo.
Jäävrih já juuvah.
Nepal kuhemus juuhâ lii Karnali (507 km Nepalist, ubâ juuhâ 1 080 km).
Rarajävri lii Nepal stuárráámus jävri vijđoduv mield (10,4 km²) já meiddei Nepal kieŋâlumos jävri (167 m). Tot lii suullân 2 990 m merâase paajaabeln. Nepal alemus jävri lii Tiličojävri, mii lii 4 919 m merâase paajaabeln.
Morfologia.
Nepal alemus saje lii maailm alemus čokke Mount Everest (8 848,86 m). Ton vyeligumos saje vist lii Kačan Kaval (70 m).