tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Billie Eilish

Billie Eilish Pirate Baird O’Connell (š. juovlâmáánu 18. peeivi 2001, Los Angeles, Kalifornia, Ovtâstum staatah) lii ovtâstumstaatâlâš lávloo já laavlârähtee. Suu vuossâmuš skiärru "When We All Fall Asleep, Where Do We Go?" almostui ive 2019 já tot pajanij listo njunošân 21 enâmist, ovdâmerkkân Ovtâstum staatâin, Ovtâstum kunâgâskoddeest já Suomâst.
Ive 2020 Eilish vuoitij vittâ Grammy-palhâšume, ovdâmerkkân ive skiäru, ive lavluu já pyeremuu uđđâ artist palhâšuumijd. Eilish lii nuorâmus olmooš já vuossâmuš nissoon, kii lii vuáittám siämmáá ive puoh nelji tergâdumos Grammy-palhâšume.
Pärnivuotâ.
Eilish šoodâi Highland Parkist, Los Angelesist. Suu vaanhimeh, Maggie Baird já Patrick O'Connel, lává kuohtuuh čaittâleijeeh já musikkáreh. Suu stuorrâviljâ Finneas O'Connell lii meid tobdos musikkárin. Pärnin Eilish láávlui kirho lávlumjuávhust já tánssái. 11-ihásâžžân sun čäliškuođij jieijâs lavluid. Suu vuossâmuu olmâ pitá nommâ lâi "Fingers Crossed".
Pargo.
2015–2018: Karrieer algâ.
Eilish almostitij oovtâst viljâs Finneas O'Connelláin "She's Broken" já "Fingers Crossed" -pittáid SoundCloud-palvâlusâst ive 2015 porge-čohčâmáánust. Siämmáá ive skammâmáánust suoi almostitijn tobbeen meid "Ocean Eyes" -pitá, mast šoodâi jotelávt miänástus. Tot almostui YouTubest njuhčâmáánust 2016, já ive 2021 juovlâmáánust tom lijjii keččâm jo paijeel 380 miljovn kerdid. Čuávuváá pitá "Six Feet Under" Eilish almostitij SoundCloudist ive 2016 kesimáánust. Tot almostui singlen siämmáá ive skammâmáánust. Ive 2017 ääigi Eilish almostitij maaŋgâid pittáid, tego "Bellyache" já "Bored". Suu vuossâmuš EP-skiärru "Don't Smile at Me" almostui porgemáánust 2017. Roovvâdmáánust 2017 Apple nomâttij Eilish Apple Music UpNext -artistin. Cuáŋuimáánust 2018 Eilish almostitij "Lovely"-pitá oovtâst Khalidáin. Eilish almostitij siämmáá ive meid pittáid "Bitches Broken Hearts", "You Should See Me in a Crown" já "When the Party's Over". Singleh "Lovely", "You Should See Me In a Crown" já "When the Party’s Over" pajanii Billboard Hot 100 -liiston.
2019–2020: When We All Fall Asleep, Where Do We Go?
Ive 2019 uđđâivemáánust Eilish almostitij "When I Was Older" -pitá. Uđđâivemáánu loopâst sun almottij, ete suu vuossâmuš skiärru "When We All Fall Asleep, Where Do We Go?" almostuvá njuhčâmáánu 29. peeivi 2019. Skiäru single "Bad Boy" pajanij listo njunošân 15 enâmist. Eilish vuoitij pittáin kyehti Grammy-palhâšume uđđâivemáánust 2020. Ive 2019 skammâmáánust Eilish almostitij uđđâ "Everything I Wanted" -pitá, mon čuávuváá ive uđđâivemáánust almostum muusikvideo sun stivrij. Eilish raahtij ive 2021 almostum James Bond -elleekove 007 No Time to Die tubdâldâhpitá. "No Time to Die" -pittá almostui kuovâmáánu 13. peeivi 2020.
2021–: Happier Than Ever.
Ive 2021 Grammy-gaalast Eilish vuoitij ive skiärrudem Grammy-palhâšume pittáin "Everything I Wanted" já pyeremuu visuaallii median rahtum lavluu Grammy-palhâšume pittáin "No Time to Die". Suu nubbe skiärru "Happier Than Ever" almostui syeinimáánu 30. peeivi.
San Fele

San Fele lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. San Felest ääsih 2 663 olmožid. Ton vijđodâh lii 97,70 km², já alodâh 872 m. San Fele naaburkieldah láá Atella, Bella, Castelgrande, Filiano, Muro Lucano, Rapone já Ruvo del Monte.
Siijdah.
Agrifoglio, Armatieri, Cecci, Cerrito, Difesa, Masone, Montagna, Pierno, Priore já Signorella.
Elinor Ostrom

Elinor Claire "Lin" Ostrom () lâi ovtâstumstaatâlâš ohtsâškoddetiettee. Sun vuoitij ive 2009 Nobel-ekonomiapalhâšume oovtâst Oliver E. Williamsonáin ekonomia haldâšem analyysist. Ostrom lâi vuossâmuš nissoon, kii vuoitij Nobel-palhâšume ekonomiast. Sun poorgâi staatâtiettuu professorin Indiana ollâopâttuvvâst Bloomingtonist Ovtâstum staatâin. Ostrom ive 1965 náguskirje kieđâvušâi Kalifornia kuávlu ponnečaasij haldâšem. Ostrom lii-uv tutkâm eromâšávt ohtâsâšresursij, tego kuálástemkuávlui já ohtâsâšmeecij, sehe olmooškode oovtâst omâstum resursij, tego väldimeerâi já áimukeerdi, haldâšem čuolmâid. Suu tobdosumos čaalâ lii ive 1990 almostum "Governing the Commons", mii kieđâvuš nuuvt kočodum ohtâsâšeennâm čuolmâ.
Simone de Beauvoir

Simone de Beauvoir (š. Simone Lucie Ernestine Marie Bertrand de Beauvoir; ) lâi ranskalâš kirječällee, filosof já feminist. Sun lâi ohtâ Ranska eksistentialistfilosofijn oovtâst Albert Camusáin já Jean-Paul Sartrein. Eksistentialistin Beauvoir lâi ton uáivilist, ete ulmuin lii ovdâsvástádâs tast, magarijd merhâšuumijd sij adeleh elimân. 
Eellim.
Simone de Beauvoir eeči lâi juuriist Georges de Beauvoir já enni lâi Françoise Brasseur. Pärnin sun juuđij katolilii nieidâškoovlâ. Beauvoir meridij jo 15-ihásâžžân, ete sun šodâččij kirječällen. Sun luvâškuođij filosofia Pariisi ollâopâttuvvâst já teeivâi tobbeen Jean-Paul Sartre. Suoi láin avepiäiválii koskâvuođâst, mut suoi iävá naaijâm iäváge aassâm oovtâst. Sunnust iä meidgin lamaš párnááh. Beauvoir čođâlditij totkosijd matematiikist já filosofiast já luuvâi tast maŋa matematiik Institut Catholiquest, kirjálâšvuođâ já kielâid Institut Sainte-Mariest já filosofia Sorbonnest.
Pargo.
Simone de Beauvoir tobdosumos kirje lii "Le Deuxième Sexe" (, 1949), mii kieđâvuš almai já nisonij koskâsijd suhâpiälálijd iäruid. Beauvoir vaikuttâs feminismân lâi kuávdášlâš 1970-lovo aalgâst, kuás feministlâš lihâstâs nanosmij merhâšitteht.
Trivigno

Trivigno lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Trivignost ääsih 584 olmožid. Ton vijđodâh lii 26,00 km², já alodâh 725 m. Trivigno naaburkieldah láá Albano di Lucania, Anzi, Brindisi Montagna já Castelmezzano.
John Steinbeck

John Ernst Steinbeck Jr. () lâi ovtâstumstaatâlâš kirječällee. Sun finnij Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume ive 1962.
Eellim.
Steinbeck šoodâi kuovâmáánu 27. peeivi 1902 Salinasist, Kaliforniast. Suu eeči lâi Monterey pirrâdâhkode ruttâtuállee já enni máttáátteijee. Sun valmâštui luvâttuvvâst ive 1919 já luvâškuođij kirjálâšvuođâ, historjá já klassiklii kreikakielâ Stanford ollâopâttuvvâst. Suu enni tuáivui, ete sun valjiiččij juuriist karrieer, mut Steinbeck meridij jo nuorrân, ete sun šodâččij kirječällen. Ive 1925 sun koskâldutij uápuid já ááigui vuáijuđ čälimân. Stanfordist sun lâi almostittâm oovtâ tiivtâ já kyehti nooveel ollâopâttuv kirjálâšvuotâloostâst. Sun poorgâi váhá ääigi čorgejeijen já šeeštij ruuđâ, vâi sun puovtij varriđ New Yorkân, mii lâi maaŋgâi taidârij já kirječällei päikkikaavpug. New Yorkist Steinbeck poorgâi toimâtteijen. Sun kuittâg maacâi Kalifornian jo ive 1926 já porgâškuođij tálualmajin. Ton ääigi sust lâi eenâb asto čäälliđ, já suu vuossâmuš roomaan "Cup of Gold" valmâštui uđđâivemáánust 1928 já almostui ive 1929 porgemáánust. Roomaan valmâštum maŋa Steinbeck iäránij pargostis já porgâškuođij kyelišoddâdemlágádâsâst. Tobbeen sun teeivâi vuossâmuu káálgus Carol Henning. Steinbeck varrij San Franciscon já naajâi Henningáin ive 1930. Suoi iäránáin ive 1941 já čuávuváá ive Steinbeck naajâi Gwyndolyn Gongeráin. Sunnui šoodáin kyehti párnáá, Thomas Myles Steinbeck (1944–2016) já John Steinbeck IV (1946–1991). Steinbeck iäránij nubbijn kálguidiskuin ive 1948. Sun teeivâi kuálmád káálgus Elaine Scott raavâdviäsust ive 1949 já suoi naajáin čuávuváá ive juovlâmáánust. Steinbeck jaamij váimutaavdân juovlâmáánu 20. peeivi 1968 66-ihásâžžân.
Čalluuh.
Ive 1935 almostum "Tortilla Flat" lâi Steinbeck vuossâmuš miänástus kritikkárij kooskâst. Suu tobdosumoseh čalluuh láá ive 1937 almostum "Of Mice and Men" sehe ive 1939 "The Grapes of Wrath", mii vuoitij meid Pulitzer-palhâšume siämmáá ive. Kiirjijn rahtum elleekoveh almostuvvii iivij 1939 ("Of Mice and Men") já 1940 ("The Grapes of Wrath"). John Ford stivrim "The Grapes of Wrath" šoodâi meid klassikkon. Nube maailmsuáđi ääigi Steinbeck tooimâi "New York Herald Tribune" reeivâlonotteijen. Suu kuhemus roomaan "East of Eden" almostui ive 1952 já lâi Steinbeck mielâst meid suu pyeremus čaalâ. Suu majemuš roomaan "The Winter of Our Discontent" almostui ive 1961. Čuávuváá ive Steinbeck vuoitij Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume.
Selma Lagerlöf

Selma Ottilia Lovisa Lagerlöf () lâi ruátálâš kirječällee, kii lii tobdos eromâšávt párnáikirjeest "Pelgi-Nijlâs määđhih" (). Sun lâi vuossâmuš nissoon já vuossâmuš ruátálâš, kii finnij Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume.
Eellim.
Selma Lagerlöf šoodâi skammâmáánu 20. peeivi 1858 Mårbacka kärdinist Uárji-Ruotâst. Sun lâi luutnant Erik Gustaf Lagerlöf já Elisabet Lovisa Wallroth nieidâ. Sun lâi viiđâd sunnuu kuuđâ päärnist. Lagerlöf lâi čepis pärni, kii lijkkui luuhâđ ennuv. Sun meridij jo 7-ihásâžžân šoddâđ kirječällen já čaalij nuorrân tiivtâid. Ive 1882 sun luvâškuođij máttáátteijen Tukholmast já valmâštui ive 1885. Uápui maŋa sun tooimâi nieidâškoovlâ máttáátteijen Landskronast iivij 1885–1895. Ive 1894 Lagerlöf teeivâi kirječällee Sophie Elkan, kii šoodâi suu ustevin já kyeimin. Ive 1895 rääjist Lagerlöf elettâđâi kirječällen. Ive 1897 sun varrij Falunân, kost sun aasâi stuárráámus uási eellimstis. Lagerlöf uásálistij kieldâlâšpolitiikân já sáárnui nisonij jienâstemvuoigâdvuođâ peeleest. Sun jaamij päihistis 81-ihásâžžân njuhčâmáánu 16. peeivi 1940. Lagerlöf kove lii lamaš kyevtlov ruuvnâ sedâlist ive 1992 rääjist.
Čalluuh.
Ive 1891 almostui Lagerlöf vuossâmuš roomaan "Gösta Berlings saga", mii šoodâi ruátálii kirjálâšvuođâ klassikkon. Suu almugijkoskâsávt tobdosumos roomaan lii "Pelgi-Nijlâs määđhih", mii almostui kyevti uásist iivij 1906–1907. Lagerlöf finnij Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume ive 1909. Sun lâi vuossâmuš nissoon maailmist já vuossâmuš ruátálâš, kii finnij kirjálâšvuođâ Nobel-palhâšume. Lagerlöf šoodâi maailmvijđosávt tobdosin elimis ääigi, já suu kirjeh láá almostum maaŋgâ kielân. "Gösta Berlings saga" lii jurgâlum paijeel 50 kielân já "Pelgi-Nijlâs määđhih" suullân 60 kielân. Kirjeest rahtum TV-ráiđu lii almostum DVD-häämist meid anarâškielân já tom lii jurgâlâm Iisakki Mattus.
Pignola

Pignola lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Pignolast ääsih 6 797 olmožid. Ton vijđodâh lii 56,24 km², já alodâh 927 m. Pignola naaburkieldah láá Abriola, Anzi, Potenza já Tito.
Siijdah.
Campo di Giorgio, Molino di Capo, Molino di Piede, Pantano, Petrucco, Piancardillo, Ponte Mallardi, Pozzillo, Rifreddo, Sciffra, Serra San Marco, Tora já Tuorno.
Astrid Lindgren

Astrid Anna Emilia Lindgren (š. Ericsson; ) lâi ruátálâš párnáikirječällee.
Eellim.
Lindgren šoodâi skammâmáánu 14. peeivi 1907 Vimmerby alda Smålandist. Suu eeči lâi eennâmviljâleijee Samuel August Ericsson já enni Hanna Ericsson. Lindgrenist lijjii puárásub viljâ Gunnar (1906–1974), kii šoodâi politikkárin, já kyehti nuorâb uábi Stina (1911–2002) já Ingegerd (1916–1977).
Sun jođeškuođij škoovlâ Vimmerbyst čohčuv 1914. Škoovlâ maŋa Lindgren porgâškuođij 16-ihásâžžân toimâttâshárjuttâllen páihálâšlostâ "Vimmerby tidningist". 18-ihásâžžân ive 1926 sun varrij Tukholman já šoddâdij tobbeen vuossâmuu päärnis Lars siämmáá ive. Lars aasâi arâpärnivuođâst sajasâšperrust Kööbenhamânist. Lindgren poorgâi čällen Kungliga Automobilklubbenist já teeivâi tobbeen toimâttâhhoovdâ Sture Lindgren. Sun lâi 23-ihásâš, ko suoi naajáin ive 1931. Talle meid Lindgren kandâ Lars varrij sunnuu kuuvl. Kulmâ ive maŋeláá šoodâi nubbe páárnáš Karin. Lindgren poorgâi ive 1945 rääjist 25 ihheed Rabén &amp; Sjögren párnáikirjetoimâtteijen. Suu käälis jaamij ive 1957, já taan rääjist sun aasâi ohtuu Tukholmast. Lindgren puáccái já jaamij uđđâivemáánu 28. peeivi 2002 94-ihásâžžân.
Čalluuh.
Lindgren vuossâmuš kirje "Britt-Marie lättar sitt hjärta" almostui ive 1944. Ive maŋeláá sun vuoitij Rabén &amp; Sjögren -kuástideijee párnáikirjekišto kirjijn "Pippi Långstrump" (), mii lâi algâaalgâst čallum suu nieidâ šoddâmpeiviskeŋkkân. Iivij 1944–1993 Lindgren čaalij ohtsis 53 kirjed. Suu kirjeh láá jurgâlum 101 kielân, já toh láá vuobdum maailmvijđosávt paijeel 80 miljovn pittád. Stuárráámuu uási Lindgren kiirjijn lii kuvvim Ilon Wikland. Lindgren kiirjijn láá rahtum ohtsis 40 elleekovveed já maaŋgah TV-rááiđuh. Lindgren jieš kietâčaalij puoh elleekuuvijd.
Nuorttâmeerâ

Nuorttâmeerâ lii Atlant väldimeerâ sijđomeerâ Tave-Euroopist Suomâ, Ruotâ, Tanska, Saksa, Puola, Eestieennâm, Latvia, Liettua já Ruošâ kooskâst. Tot lii maailm nubben stuárráámus merâsaivâääldis Čapismeerâ maŋa. Kattegat čuálmi Ruotâ já Tanska kooskâst sierree Nuorttâmeerâ Tavemeerâst. Nuorttâmeerâ lii epitáválâš meerâ vyeligáá sälttinalliisvuođâ já olleečääsi hiäjuvuođâ tiet. Nuorttâmeerâ koskâkieŋŋâlvuotâ lii tuše 54 meetterid já ton kieŋâlumos saje lii 459 meetterid. Meerâ vijđodâh lii suullân 392 000 neljihâškilomeetterid. 4 000–6 0000 ihheed tassaaš Tanska čuálmih lijjii kieŋâluboh já kobdebeh ko onnáá peeivi, já talle Nuorttâmeerâ sälttinalliisvuotâ lâi käävci kerdid stuárráb. Tuot äigipaje lii kočodum Litorinameerâ paijeen.
Annika Pasanen

Annika Pasanen (š. čohčâmáánu 7. peeivi 1976, Kinnula, Suomâ) lii syemmilâš kielâtotkee. Suu tutkâmfáddán láá lamaš uhkevuálásiih uuraalliih kielah, ovdâmerkkân anarâškielâ. Pasanen lii kielâtutkâm lasseen uásálistám maŋgáid uuraallij kielâi kielâiäláskittemprosesáid já kielâpiervâltooimâ oovdedmân sehe Suomâst já Ruošâst. 
Pasanen pro gradu -tuuđhâlm "Kielipesä ja revitalisaatio – karjalaisten ja inarinsaamelaisten kielipesätoiminta" (2003) kieđâvuš anarâš- já kärjilkielâ kielâpiervâltooimâ. Suu ive 2015 almostittum náguskirje "Kuávsui já peeivičuovâ. ’Sarastus ja päivänvalo’. Inarinsaamen kielen revitalisaatio." kieđâvuš anarâškielâ kielâiäláskittem.
Pasanen áásá tááláá ääigi Aanaar Rivdulist já lii porgâm ive 2021 aalgâ rääjist Säämi ollâopâttuv sosiolingvistiik professorin. Ovdil professor virge sun poorgâi Helsig ollâopâttuv totkeetuáhtárin, fáddán sämikielâi oppâm rävisolmožin.
Čuovâliähtu

Čuovâliähtu lii luándustaađâ, mon lii merkkejum pustaváin c (, ađai liähtu). Ton árvu lii 299 792 458 m/s ađai 1 079 252 848,8 km/h. Eromâš koskâvuođâlâšvuotâteoria mieldi mihheen massalijd káppáluvâid ij pyevti juksâđ čuovâliävtu. Čuovâliähtu lii meid puoh informaatio, meid puoh massattemes čalmai, liävtu pajerääji. Puustav c puáhtá kevttiđ meid almolávt párulihâstâs ovdánemliävtu tubdâldâhhân.
"Čuovâ liähtu" (sierâ čallum) lii liähtu, mii čuovâst lii tiätu puudâst miinii koskâamnâsist (ovdâmerkkân laasâst čuovâ liähtu lii c / 1,5). Čuovâ liähtu lii ain ucceeb ko staađâ "čuovâliähtu" (c), eereeb kuárusvuođâst, kost čuovâ liähtu lii ain siämmáš ko čuovâliähtu.
Latronico

Latronico lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Latronicost ääsih 4 190 olmožid. Ton vijđodâh lii 76,66 km², já alodâh 888 m. Latronico naaburkieldah láá Carbone, Castelluccio Inferiore, Castelluccio Superiore, Castelsaraceno, Episcopia, Fardella já Lauria.
Siijdah.
Agromonte Magnano, Agromonte Mileo, Calda, Cerri, Fraccia-Laghi, Iannazzo, Ischitelli, Lucarelli, Battista, Mastroluca, Masullo, Pargo, Pantoni, Perosa, Perricchio, Preti, Procoio, Serrone, Varrazzo já Santa Croce.
Luándustaađâ

Luándustaađâ lii stuárus, mon nummeerlâš árvu lii universaal, ađai tot ij lah kiddâ saajeest ige ääigist. Luándustaađah láá váhá nuuvt ko matemaatlâš staađah, tego pii. Luándustaađah láá ovdâmerkkân Planck staađâ "h", čuovâliähtu kuárusvuođâst "c" já gravitaatiostaađâ "G". 
Dimensioliih já dimensiottemes luándustaađah.
Dimensiolij luándustaađâi áárvuh láá kiddâ ohtâduvâin toin naalij, ete staađâ árvu muttoo, jis ton ohtâdâh muttoo. Ovdâmerkkân čuovâliähtu miäruštâlloo táválávt ohtâdâhhân meettereh sekuntist, kuás ton árvu lii 299 792 458. Jis čuovâliävtu miäruštâlâččij ohtâdâhhân kilomeettereh sekuntist, te ton árvu ličij 299 792,458.
Dimensiottemes luándustaađâi áárvuh iä lah kiddâ kevttum ohtâduvâin, pic toh láá táválávt dimensiolij staađâi uásimereh. Tastko dimensiottemes staađah láá tuše lovoh, te lii máhđulâš, ete miinii puátteevuođâ teoriaid ennust toi áárvuid. 
Sommerfeld staađâ α lii ohtâ tobdosumosijn dimensiottemes staađâin. Ton árvu lii mittedum iskoslávt viehâ tárkká (7,297 352 5376 x 10-3), mut tom ij lah vala puáhtám suorgiittiđ mongin teoriast. Nubbe tobdos ovdâmerkkâ lii prootoon já elektron massai koskâvuotâ mp / me, mon lohoárvu lii suulân 1 836,15267247.
Uási luándustaađâi áárvuin láá täärhih, tastko SI-vuáháduvvâst vuáđuohtâduvah láá miäruštâllum toi vievâst.
Motomeh luándustaađah.
Šleđgâmagneetlâš staađah.
&lt;noinclude&gt;
Aatoom- já vááimusfyysiik staađah.
&lt;noinclude&gt;
Kemia já termodynamiik staađah.
&lt;noinclude&gt;
Listo Mikkeli kaavpugoosijn

Taat lii listo Mikkeli kaavpugoosijn.
Roxy Music

Roxy Music lâi ive 1970 vuáđudum eŋlandlâš rock-juávkku. Juávhu tobdosumos häämi lâi Bryan Ferry (laavlâ, kuoskâttâsčuojânâsah), Phil Manzanera (kiitaar), Andy Mackay (saksofon, oboe), Paul Thompson (ruumbuh) já Brian Eno (syntetisaattor). Eno vuolgij juávhust ive 1973 já suu sajan poođij Eddie Jobson. 
Roxy Music kiddij ennuv huámmášume muotin, glamourân, elleekuuvijd, pop-taiđui sehe avantgarden, já ton jiešvuottân lâi stijlâtiäđulâš, mut kuásnii meid omâs kárvudâttâm.
Bryan Ferry haijij juávhu 1980-lovo aalgâst já algâttij soolokarrieer.
Historjá.
Roxy Music vuáđudáin ive 1970 lávloo já kuoskâttâsčuojâtteijee Bryan Ferry sehe basist Graham Simpson. Fáárun váldojii meid saksofonist Andy Mackay, kuoskâttâsčuojâtteijee Brian Eno, rumbal Dexter Lloyd já kitarist Roger Bunn. Kyehti majemuu vuolgijn jo viehâ forgâ juávhust, já sunnuu sajan finnejii lostâ-almottâs vievâst Paul Thompson já David O'List, kiän sajan vuod ive 1972 aalgâst poođij Phil Manzanera. Juávhu nommâ lâi aalgâst tuše "Roxy", mut tot lâi jo nube juáhu nommân, te juávkku meridij molsođ tom. Simpson vuolgij juávhust ovdil vuosmuu album almostittem, já suu saajest kiävttojii tast maŋa jieškote-uvlágáneh basisteh.
Juávhu vuosmuš album "Roxy Music" (1972) pajanij Britannia top-10 -albumliiston, já single "Virginia Pain" singleliiston. Meid nubbe album, "For Your Pleasure" (1973) miänástui Britanniast pyereest. Juávhu haldâšijjee jesâneh Bryan Ferry já Brian Eno stivrijn kyevti vuosmuu album ääigi juávhu muusik eres sundijd. Ferry lijkkui ameriklâš soulân já beatleslágán popân, ko vuod Eno lijkkui The Velvet Underground stijlâsâš keččâlâddâmvuálásâš muusikân. Eno vuolgij juávhust ive 1973, tastko Ferry ij tuhhiittâm suu pittáid juávhu albumáid. Eno vyelgim maŋa juávkku joođhij vala muáddi ive taaiđârock-stiijlâ. Eno sajan poođij Eddie Jobson.
Kuálmád album "Stranded" (1973) lâi juávhu vuosmuš listokeeči Britanniast. Čuávuvâš album "Country Life" (1974) pajanij meid Ovtâstum staatâi liiston.
Nuuvt ko Bryan Ferry, meid eres juávhu jesâneh almostittii meid sooloalbumijd 1970-lovvoost. Juávkku toolâi puudâ iivijn 1976–1978. Ive 1978 juávkun pottii kuoskâttâsčuojâtteijee Paul Carrack sehe basisteh Gary Tibbs já Alan Spenner. Uđđâ album "Manifesto" (1979) lâi tonáigásâš diskovaikuttâsâš soul-pop, mut sii mielâstumvuotâ siälui nuuvt Britanniast ko Amerikist-uv. Juávhu peeggâlmumos album lii "Avalon" (1982), mii lâi kulmâ oho Britannia albumlisto keejist já lâi juávhu áinoo kolleskiärru Ovtâstum staatâin.
Roxy Music pieđgânij ive 1983, ko Bryan Ferry algâttij soolokarrieeris. Juávkku maacâi ive 2001 já lávdástij ive 2011 räi.
Roxy Music peesâi ive 2019 Rock and Roll Hall of Famen, já Ferry, Manzanera sehe Mackay čuojâttii seremoniast kuttâ pitá.
Njellim táálu

Njellim táálu lii puárásumos táálu Njellimist. Ton vuosmuš ässee lâi Piäkká Piättárkandâ Saijets ađai Nyere Piäkká (), kote suuvâi Anarist Njellimân 1800-lovo loopâ peln. Sun vuáđudij toho vuossâmuu táálu, mon nommâ lâi Njellim. Tast šoodâi Njellim siijdâ algâ. Nyere Piäkká poođij Aanaarjäävri paijeel Kolŋuuvuonâpootân já meridij asâdâttâđ eidu ton sajan. Suu mielâst tot lâi pyeri saje, já toos sun paasij. 
Pirrâsis keejâddijnis Nyere Piäkká vuámášij Mustolast ässee Irján Musta Kaarin-nieidâ olssis já meridij väldiđ suu aassâmskipárinis. Suoi vihkuin njuhčâmáánu 3. peeivi 1870. Kaarin lâi talle 33-ihásâš. Suoi eelijn meiddei vyevditipšoo kulen já kuođijn aassâmtonttiucâmuš, Kolŋuuvuonâpootân já aassâmtile nommân soppui Nellim.
Kuáđih sunnust lijjii Njellimist, Njellimjäävrist já Sulgušjäävrist. Iäláttâssân lijjii kuálástem, puásuituálu já meccipivdo. Sunnui šoddii kulmâ alge. Ko párnááh šoddii, te kolgii sij mottoom pyereeb
aassâmsaje rähtiđ. Nyere Piäkká raahtij kyevti viste táálu, mii lâi 4x5 m. Tot lâi härvinâš stuorrâ táálu ton ááigán. 
Ive 1935 poođij Kokkolast Carl Fredrik "Fredi" Fredlund -nommâsâš almai, kote algâttij sááhá rähtim. Njellimân iđeškuottii eenâb tááluh, já kuávlu puovtij jo kočodiđ kylán. Ko Njellim-nommâsâš táálu lâi puárásumos, te tiäđust-uv luándulávt koččoodškuottii meid aassâmkuávlu Njellim.
Saijets táálu uážui šleeđgâ sááhást ive 1930. Táálust tooimâi puvdâ talle ko táálu omâsteijen lâi Johan Matti Saijets. 
Saijets táálu uuvsah lijjii ávusin ubâ aalmugân. Tot lâi lappâdjottei ijjâsaje sehe päihittemes já kievhis ulmui aassâmpäikki já torvosaje.
Ijjävri

Ijjävri (, já ) lii jävri Aanaar kieldâ taveuásist. Njiävđámjuuhâ álgá Ijjäävrist, mii lii meid Njiävđámjuuvâ čácáduv stuárráámus jävri. Ijjävri lii suulân 21 km kukke já 2 km kubduv já kulá masa ollásávt Kaalduáivi meccikuávlun.
Ijjäävrist lii algâalgâlâš jävrikuávžurnääli, já toho láá ištâdum rávdu já ränisrávdu. Puškonääli lii ucce, mutâ fáárust láá stuorrâ ohtâgâsah. Meiddei luosah puátih Ijjáávrán räi Njiävđámjuuvâ peht. Jäävrist láá meiddei ennuv riäskáh já revâseh.
Ijjäävrist álgá vaigâdis "Njiävđámjuuvâ miällumkiäinu" (92 km), mii juátkoo Taažâ pel Baareencmeerân. Kiäinu lii meccikuávlulágán, já ton kuávlust láá ennuv kuoškah já koržeh.
Aanaar vaakun

Aanaar vaakun lii Aanaar kundá tubdâldâh. Vaakunčielgiittâs lii "Čapis vuáđust silbâ šapšâ vuojâmin uáivist poccuučuárvih, moh láá kolleest". Vaakun lii vuávám Ahti Hammar, já Aanaar váldustivrâ tuhhiittij tom čohčâmáánu 28. peeivi 1954. Sisašijministeriö nanodij vaakun kiävtun kuovâmáánu 25. peeivi 1955.
Vuoptah

"Vuoptah"' láá ulmuu uáivist šaddee soksâmeh. Toh šaddeh vuoptâtuupâin, moh láá uáiviliškeest. Vuoptâtuupâst šaddee ovtâskâs vuoptâ ađai vuoptâčalme puáhtá leđe juurbâs, kuheldâlâšjuurbâs teikkâ tuolbâs. Jurbâ vuoptâtuupâst šoddâm vuoptâčalme lii njuolgâd, já mađe tuolbâsub vuoptâtuppâ lii tađe kuárvib tot vuoptâčalme lii. Ulmuu uáivist láá koskâmiärálávt 100 000 vuoptâd. Toh šaddeh suulân 1–1,5 senttimeetter mánuppaajeest. Vuoptâčalme šadda suulân kulmâ ive ovdil ko ton šoddâm nohá já viijmâg tot kačča já uđđâ vuoptâčalme šodâškuát. Ulmuu uáivist njalaneh suulân 20–150 vuoptâčalmed peeivist. 
Vuoptâi iivneh mulsâšudeh čappâdist ruškâdân, kuovgâdân, ruopsâdân, ránásân já vielgâdân. Vuoptâčalmeest láá kulmâ keerdi. Siskerdi lii medulla. Nubbe kerdi lii cortex, mii lii kasemus kerdi já siskeeld vuoptâi ivne ađai melaniin. Cuticula lii vuoptâčalme olgokerdi.
Jyelgipállu

Jyelgipállu (motomin eteh meid eurooplâš jyelgipállu, ko halijdeh sierriđ ameriklâš jyelgipáálust) lii maailm pivnohumos valastâllâmšlaajâ, mast kyehti 11 persovn juávhu irâtteh čievčâstiđ eenâb moolâid ko vuástájuávkku. Enâmustáá jyelgipáálu spellih juolgijgijn já roopâ eres osijgijn peic kieđâigijn. Tuše moolâvahtâ uážžu spellâđ páálu kieđâigijn talle ko spellâ lii joođoost.
Jyelgipáálu spellih áámmátlávt jyehi nanamist, já motomijd spiekâstuvâid rekinisthánnáá tot lii pivnohumos šlaajâ puoh Euroop, Läättinlâš amerik, Afrik já Aasia enâmijn. Miljovneh ulmuuh pirrâ maailm maneh keččâđ jyelgipálluspeelâid eromâš jyelgipállustadionáid, já val eenâb ulmuuh keččih speelâid televisiost. Jyelgipáálu piergiimettum pivnohvuođâ tet tom kočodeh-uv maŋgii "kunâgâsšlaaijân".
Sasso di Castalda

Sasso di Castalda lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Sasso di Castaldast ääsih 752 olmožid. Ton vijđodâh lii 45,43 km², já alodâh 949 m. Sasso di Castalda naaburkieldah láá Abriola, Brienza, Marsico Nuovo, Satriano di Lucania já Tito.
Uáivijäävvil

Uáivijäävvil teikâ ränisjäävvil ("Cladonia rangiferina" teikâ "Cladina rangiferina") kulá čuárvijáhálij hiäimun. Tot šadda 3–15 senttimeetter ollâgin. Ton ivne lii kunnâ- teikâ čuovjisräänis. Kierâsyereh láá ránáseh, vielgâdeh já ruškâdeh, já toh láá távjá kovrâgâm siämmáá suundán. Jäävvil lii eromâš almolâš ubâ Suomâst. Tot lii almolumos eennâmjäävvil kuolbâmeecijn, jeegijn, källein já tuodârkuolbânijn. Ränisjäävvil lii ohtâ poccui tehálumosijn raavvâdjáhálijn.
James Bond

James Bond lii kirječällee Ian Fleming ive 1953 algâttem jiäráskittee romanij ráiđu, mon uáivihuáđđoo lii eŋlandlâš syelivákšojeijee já -aageent James Bond, koodinommâ 007. Tastmaŋa ko Fleming jaamij ive 1964, roomaanrááiđu láá juátkám eres kirječälleeh.
Romanij lasseen Bond lii lamaš fáárust ive 1962 rääjist paijeel 20 elleekooveest, main nuuvt kočodum virgálii elleekoverááiđust suu láá čaittâlâm Sean Connery, David Niven, George Lazenby, Roger Moore, Timothy Dalton, Pierce Brosnan já Daniel Craig. Bond-elleekoverááiđust lii šoddâm ohtâ maailm enâmustáá miänástum elleekoverááiđuin. James Bondist láá almostittum meiddei ráiđukoveh já videospeelah.
Almostum ohtâvuođâst James Bond -kirjeh uđâsmittii syelivákšojeijeegenre, já siämmást toh puohtii toho puigâvuođâ, seeksi já viehâvääldi. Vuossâmui iheluuvij ääigi mainâseh sajaduvvii kaskoo kolmâ suáđi, mut ive 2006 rääjist elleekuuvij Bond lii onnum sáŋgárin.
San Severino Lucano

San Severino Lucano lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. San Severino Lucanost ääsih 1 433 olmožid. Ton vijđodâh lii 61,16 km², já alodâh 877 m. San Severino Lucano naaburkieldah láá Chiaromonte, Episcopia, Fardella, Francavilla in Sinni, Terranova di Pollino já Viggianello.
Siijdah.
Mezzana, Cropani, Mancini já Villaneto.
Roxy Music (album)

Roxy Music lii eŋlandlâš Roxy Music -rockjuáchu vuosmuš album. Albumist ovtâstuveh 1950-lovo rock já komovuotâääigi elektroniik. Album puoh pittáid lii čáállám juávhu lávloo Bryan Ferry. Eteh, ete albumist lâi merhâšittee vaikuttâs 1970-lovo muusikân já tom aneh vala-uv ohtân pyeremuin, innovatiivlumosijn já jiäráskitteemuin vuosâalbumijn.
Album pyeremus sajâttah Britannia albumlistoost lâi 10. saje čohčâmáánust 1972. Single "Virginia Plain", mii ij kuittâggin lamaš fáárust album algâalgâlâš almostitmist, pajanij singlelisto sajan 4. Basist Graham Simpson iäránij juávhust album jienâttem já almostittem kooskâst.
Album lokkekove lii finnim vaikuttâsâid 1950-lovvoost, já tast lii kove mannekiin Kari-Ann Mullerist.
Pitáh.
Puoh pittáid lii čáállám Bryan Ferry.
Alahärmä

Alahärmä lii oovdiš kieldâ Suomâst, Maadâ-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Tot lohtui Kauhava kaavpugân ive 2009 aalgâst. Ive 2008 loopâst Alahärmäst assii 4 661 olmožid, já ton vijđodâh lâi 353,65 km², mast 2,33 km² lâi čääci. Alahärmä naaburkieldah lijjii Kauhava, Kortesjärvi, Oravainen, Uusikaarlepyy, Vöyri-Maksamaa já Ylihärmä.
Kieldâlahtem.
Alahärmä, Kortesjärvi já Ylihärmä kieldah lahtojii Kauhavan uđđâivemáánu 1. peeivi 2009.
Siijdah.
Alahärmä markkân, Ekola, Hakola, Hanhila, Hanhimäki, Heikkilä, Hilli, Huhtamäki, Härmä, Kivihuhta, Katajamäki, Kojola, Kuoppala, Köykkäri, Lahdenkylä, Lehtimäki, Markkula, Mylläri, Ojala, Poromaa, Pelkkala, Perkiömäki, Pesola, Sorvisto, Vakkuri, Voltti, Vuoskoski já Yliviitala.
Kortesjärvi

Kortesjärvi lii oovdiš kieldâ Suomâst, Maadâ-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Tot lohtui Kauhava kaavpugân ive 2009 aalgâst. Ive 2008 loopâst Kortesjärvist assii 2 275 olmožid, já ton vijđodâh lâi 333,51 km², mast 9,81 km² lâi čääci. Kortesjärvi naaburkieldah lijjii Alahärmä, Evijärvi, Kauhava, Lappajärvi, Pedersöre já Uusikaarlepyy.
Kieldâlahtem.
Alahärmä, Kortesjärvi já Ylihärmä kieldah lahtojii Kauhavan uđđâivemáánu 1. peeivi 2009.
Siijdah.
Isomäki, Kielinen, Kortesjärvi, Purmojärvi, Rantala, Saarijärvi, Ylikylä, Manninen, Nuottimäki, Fräntilä, Kukkola, Pellinen, Pirttinen, Iso-Pellinen, Lappinen, Laukkonen, Salo, Ylikoski, Porkholma já Tyynismaa.
Ylihärmä

Ylihärmä lii oovdiš kieldâ Suomâst, Maadâ-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Tot lohtui Kauhava kaavpugân ive 2009 aalgâst. Ive 2008 loopâst Ylihärmäst assii 2 916 olmožid, já ton vijđodâh lâi 152,17 km², mast 0,47 km² lâi čääci. Ylihärmä naaburkieldah lijjii Alahärmä, Isokyrö, Kauhava, Lapua, Vöyri-Maksamaa já Ylistaro.
Kieldâlahtem.
Alahärmä, Kortesjärvi já Ylihärmä kieldah lahtojii Kauhavan uđđâivemáánu 1. peeivi 2009.
Siijdah.
Haapoja, Keskikunta, Ylihärmä markkân, Kosola, Pakka, Vesiluoma, Yliluoma, Kangas, Ikola, Ilomäki, Rannanjärvi, Salomaa já Taipale.
Ylistaro

Ylistaro lii oovdiš kieldâ Suomâst, Maadâ-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Tot lohtui Seinäjoki kaavpugân ive 2009 aalgâst. Ive 2008 loopâst Ylistarost assii 5 576 olmožid, já ton vijđodâh lâi 484,997 km², mast 3,16 km² lâi čääci. Ylistaro naaburkieldah lijjii Ilmajoki, Isokyrö, Lapua, Nurmo já Ylihärmä.
Kieldâlahtem.
Nurmo já Ylistaro kieldah lahtojii Seinäjokin uđđâivemáánu 1. peeivi 2009.
Siijdah.
Alapää, Asema, Halkosaari, Hanhikoski, Heikkola, Huhtala, Hööpakka, Isokylä, Järviranta, Kainasto, Kirkonkylä, Kitinoja, Kylänpää, Myllykoski, Teräsmäki já Untamala.
Nurmo

Nurmo lii oovdiš kieldâ Suomâst, Maadâ-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Tot lohtui Seinäjoki kaavpugân ive 2009 aalgâst. Ive 2008 loopâst Nurmost assii 12 675 olmožid, já ton vijđodâh lâi 361,88 km², mast 14,81 km² lâi čääci. Nurmo naaburkieldah lijjii Alavus, Ilmajoki, Kuortane, Lapua, Seinäjoki já Ylistaro.
Kieldâlahtem.
Nurmo já Ylistaro kieldah lahtojii Seinäjokin uđđâivemáánu 1. peeivi 2009.
Siijdah.
Nurmo.
Nurmo markkân, Hyllykallio, Koura, Ruuhikoski, Koliini, Kiikku, Keski-Nurmo, Viitalankylä, Knuuttila, Soininkylä já Ylijoki.
Nurmonjokilaakso ađai Nurmo Alapää.
Kirkonmäki, Loukko, Latikka, Hippi, Teppo, Jaskari, Koskela, Martikkala, Mannila, Hemminginmäki, Pihlajanmäki, Mäenkylä já Manunkylä.
Maadâ-Georgia já Máddááh Sandwichsuolluuh

Maadâ-Georgia já Máddááh Sandwichsuolluuh láá Ovtâstum kunâgâskode haldâšem suáluikuávlu já tovnbeln meerâ kuávlu, mutâ Argentiina meid tuálá taid jieijâs uássin. Taat suáluikuávlu lii Maadâ-Atlantist já toos kuleh Maadâ-Georgia suálui sehe ucebeh suolluuh, moi nommâ lii Máddááh Sandwichsuolluuh. Maadâ-Georgia suálui lii suulân 1 300 kilomeetterid maadânuortâs Falklandsuolluin, já Máddááh Sandwichsuolluuh láá 760 kilomeetterid maadânuortâs Maadâ-Georgia suollust.
Historjá.
Maadâ-Georgia.
Maadâ-Georgia suolluu kaavnâi vuosmuu keerdi Antoine de la Roché ive 1675, já uássin Britannia tom vaaldij James Cook ive 1775. Argentiina lii ive 1927 rääjist vaattâm suolluu olssis.
Máddááh Sandwichsuolluuh.
Cook kaavnâi meid Máddáid Sandwichsuolluid ive 1775 já vaaldij taid-uv Britannia uássin. Argentiina lii ive 1948 rääjist vaattâm taid olssis.
Eennâmtiätu.
Maadâ-Georgia.
Maadâ-Georgia suálui lii suulân 1 300 kilomeetterid maadânuortâs Falklandsuolluin. Suálui lii suulân 170 kilomeetterid kukke já kobdodâh mulsâšuvá 2 já 40 km kooskâst. Vijđodâh suollust šadda ohtsis 3 755 km², mast peeli lii jieŋâ vyelni pirrâ ive. Alemus saje suollust lii Mount Paget, mii paijaan 2 934 meetter alodâhân.
Máddááh Sandwichsuolluuh.
Máddááh Sandwichsuolluuh láá 11 suolluu ráiđu, main stuárráámus uási láá volkaanliih suolluuh. Vijđodâh tain lii ohtsis 337 km².
Saksakielâ

Saksakielâ ("Deutsch" teikâ "die deutsche Sprache") lii viestârgermaanlâš kielâ, mon sárnuh suulân 100 miljovn olmožid pirrâ maailm. 
Saksakielâ sajattâh.
Saksakielâ lii virgálâš kielâ ubâ Saksaast, Nuorttâriijkâst já Liechtensteinist. Tot lii meid ohtâ virgálâš kielâin Belgiast, Luxemburgist, Sveeicist já Bolzano provinsist Italiast. Tai lasseen saksakielâ lâi Namibia virgálâš kielâ iivij 1884–1919 já iivij 1984–1990.
Saksakielâ pustaveh.
Puustav ẞ kiävttoo Saksaast já Nuorttâriijkâst, mut tot ij kevttuu Sveeicist. Ton saajeest sveicciliih kevttih "ss" ađai kyehti "s".
Jienâduvah.
Uánihis vokaleh
Diftoŋeh já kuhes vokaleh
Konsonanteh
Landsgemeinde (Glarus)

Glarus Landsgemeinde lii aalmugjienâstem, mii lii uárnejum ive 1387 rääjist Glarus kantonist, Sveeicist. Tot lii maailmist já Sveeicist-uv áinoošlajâsâš njuolgâ demokratia tábáhtus. 
Jienâstem.
Vyesimáánu vuossâmuu pasepeeivi kanton puoh jieŋâvuoigâdvuođâliih čokkâneh Glarus kaavpug uáivitorin huksejum rieggei. Rieggee siisâ peesih tuše jieŋâvuoigâdvuođâliih. Sist puohâin lii ivnááš jienâstemlippu. Kaskoo rieggee lii sárnumaladâs, já ulmuuh čuážžuh rieggee roobdâin. Láá meid muáddi peeŋkâ, mut toh láá uáivildum tuše puoh puárásumos ulmuid. Landsgemeindest lii muuneeld meridum ohjelm, mut kii peri uážžu puáttiđ sárnuđ mon peri ääšist. Ulmuuh peesih jienâstiđ jyehi ääšist ton áášán kyeskee sahâvuárui maŋa. Ääši peeleest leijee ulmuuh pajedeh jienâstemliipu kieđâstis. Ääši vuástá leijee ulmuuh vuod iä paijeed kieđâs. Ohtâ muuneeld väljejum olmooš – nuuvt kočodum "Landsammann" – árvuštâl tom, láá-uv eenâb ulmuuh ääši peeleest vâi vuástá. Nubij sanijguin jienah iä rekinistuu tárkká, peic loppâpuáđus lii árvu. Sahâvuáruh já jienâstmeh pyehtih pišteđ maŋgâ tiijme.
Peeivi loopâst ulmuuh láá vaibâm, mut siämmást sij láá čiävlááh puáris demokraatlii ärbivyevistis já halijdeh väldid uási tábáhtusân. Ulmuuh savâstâleh mielâstis puáttee jienâstmijn kähvipeevdi piällást já pargosoojijn. Tuáimee demokratian kulá meid ton tuhhiittem, ete jieijâs uáivild ij ain vyeiti.
Koronapandemia.
Ive 2020 Landsgemeinde iä ornim koronaepidemia keežild, já ive 2021 Landsgemeinde uárnejui esken čohčâmáánust. Čohčâmáánu 2021 äššilistoost lijjii el.: "1 622 500 fraangi arvetunnel Braunwaldân?" já "Lase toorjâ párnái muusiklii škovliimân?".
Markkâneh.
Landsgemeinde-peeivi Glarus kaavpugist uárnejuvvojeh meid markkâneh. Tobbeen vyebdih puohlágánijd tävirijd já purrâmušâid. Ärbivuáválávt jienâstempeeivi ulmuuh poreh kälbipiärgumaarfijd, pottááknjuvdos já luumuid. Puáhtá meid smakkiđ maailm puárásumos vuástá: Schabziger.
Germaanlâš kielah

Germaanlâš kielah láá kielah, moh kuleh indoeurooplij kielâi kielâjuávkun. Stuárráámuuh kielah láá eŋgâlâskielâ (suulân 380 miljovn olmožid ennikiellân), saksakielâ (suulân 100 miljovn olmožid ennikiellân) já hollandkielâ (suulân 22 miljovn olmožid ennikiellân).
Kielâi vyelijuávhuh.
Germaanlâš kielah juáhhojeh kuulmâ vyelijuávkun:
Sveeici kielah

Sveeici vuáđulaavâ mield Sveeicist láá nelji aalmuglâškielâ: saksakielâ, ranskakielâ, italiakielâ já retoromaankielâ. Saksakielâ lii täin stuárráámus, tom sarnuu ive 2016 62,6 % puoh sveiccilijn ennikiellân. Sist 58,5 % sarnuu sveiccisaksakielâ já 11,1 % standardistum sveiccisaksakielâ.
Johnny Cash

John R. "Johnny" Cash () lâi ovtâstumstaatâlâš countrylávloo.
Cash lâi ohtâ countrymuusik merhâšittee musikkárijn. Sun kulostui meid baariitonjienâstis. Cash stijlâ lii kočodum country, folk já rock 'n' roll ovtâstâhhân. Karrieeris ääigi Cash almostitij paijeel 100 hittisingled, já suu albumeh láá vuobdum paijeel 90 miljovn pittád. Suu lii nomâttum Country Music Hall of Famen, Rock and Roll Hall of Famen sehe Songwriters Hall of Famen.
Bilten

Bilten lii oovdiš kieldâ Glarus kantonist Sveeicist. Ive 2010 Biltenist assii 2 001 olmožid. Kieldâ vijđodâh lâi 15,81 km². Bilten lii 446 m merâtääsi paajaabeln.
Historjá.
Bilten kieldâ lopâttui ive 2010 loopâst, ko Bilten, Filzbach, Mollis, Mühlehorn, Näfels, Niederurnen, Oberurnen já Obstalden kieldah lahtojii oohtân já šoodâi uđđâ Glarus Nord kieldâ. Uđđâ kieldâst ääsih 19 816 olmožid (31.12.2024), já ton vijđodâh lii 146,98 km2.
Elvis Presley

Elvis Aaron Presley, pyerebeht tubdum noomáin Elvis () lâi ovtâstumstaatâlâš lávloo, musikkár já elleekovečaittâleijee.
Elvis Presley aneh ohtân 1900-lovo pop-kulttuur merhâšitteemuin ulmuin. Sun lâi 1950-lovo tergâdumos teini-iidool já seksisymbool. Elvis lâi ohtâ rockmuusik vuosmuin oovdânpyehtein já ton stiijlâ pioneerijn. Sun kočoduvvoo almolávt "rock 'n' roll kunâgâssân" teikkâ tuše "kunâgâssân". Sust šoodâi stuorrâ kulttuurlâš mulsâšume algâtteijee, mon vievâst afroameriklâš rhythm and bluesân vuáđudeijee rock and roll -muusik pajanij almolâš mielâstumvuotân. Sust šoodâi meid maaŋgâi musikkárij vaikutteijee, suu ääigi rock and rock lávloin maŋeláá šoddâm pop- já rockartistáid.
Mollis

Mollis lii oovdiš kieldâ Glarus kantonist Sveeicist. Ive 2010 Mollisist assii 3 337 olmožid. Kieldâ vijđodâh lâi 21,87 km². Mollis lii 445 m merâtääsi paajaabeln.
Historjá.
Mollis kieldâ lopâttui ive 2010 loopâst, ko Bilten, Filzbach, Mollis, Mühlehorn, Näfels, Niederurnen, Oberurnen já Obstalden kieldah lahtojii oohtân já šoodâi uđđâ Glarus Nord kieldâ. Uđđâ kieldâst ääsih 19 816 olmožid (31.12.2024), já ton vijđodâh lii 146,98 km2.
George Lucas

George Walton Lucas Jr. (š. vyesimáánu 14. peeivi 1944, Modesto, Kalifornia, Ovtâstum staatah) lii ovtâstumstaatâlâš stivrejeijee, pyevtitteijee já kietâčällee. Sun lii tobdos Star Wars -elleekuuvijn já Indiana Jones -elleekuuvij pyevtitteijen. Sun lii Lucasfilm-pyevtittâsfinnoduv vuáđudeijee.
Tuávááš.
George Walton Lucas Jr. šoodâi vyesimáánu 14. peeivi 1944 Modestost Kaliforniast George já Dorothy Lucas perrui. Nuorrân Lucas rähistij autoid já halijdij šoddâđ kištovyeijen. Sun uásálistij jođálmittemkištoid. Lucas juuđij Downey High School, kost suu árvusäänih iä lamaš uáli pyereh. Kesimáánust 1962 Lucas lâi autopäärtist já kaartâi luoppâđ kištovyeijee karrieerist.
Elleekovekarrieer.
Lucas juuđij Modesto Junior College, kost sun kiäsuttui elleekuuvijn. Sun joođhij uápuid Kalifornia ollâopâttuv elleekoveškoovlâst já ááigui elleekovesuárgán. Uápui ääigi Lucas raahtij uánihisfiilmâid. Sun finnij Warner Brothers -stipend já uápásmij stivrejeijee Francis Ford Coppolan. Lucas já Coppola vuáđudáin San Franciscost ohtâsii pyevtittâsfinnoduv American Zoetrope. Suoi halijdáin rähtiđ elleekuuvijd Hollywood studiovuáháduv ulguubeln, mon áánsust sunnust ličij stuárráb kreatiivlâš rijjâvuotâ. Finnoduv vuossâmuš elleekove lâi THX 1138 (1969). Ive 1970 Lucas kuvvij uási Rolling Stones -dokumentist "Gimme Shelter". Coppola já Lucas ovtâspargo nuuvâi ive 1971, ko Coppola rähtiškuođij The Godfather já Lucas vuáđudij Lucasfilm.
Lucas nubbe elleekove lâi American Graffiti (1973), mii kuvvij koidâ nuorâid ive 1962 Ovtâstum staatâin. Elleekove budjet lâi tuše 780 000 dollarid, mut tot puovtâdij Ovtâstum staatâin paijeel 100 miljovn dollarid. Tot finnij Golden Globe -palhâšume já vittâ Oscar-iävtukkâsvuođâ. "American Graffiti" miänástus áánsust Lucas puovtij ruttâdiđ Star Wars. Sun vuáđudij ive 1975 Industrial Light &amp; Magic -finnoduv. "Star Wars" lâi Lucas čäällim já stivrim maainâs galaksij koskâsijn tuáruin. Elleekove lâi stuorrâ miänástus já tot vuoitij čiččâm Oscar-palhâšummeed. Lucas čaalij elleekován kyehti jotkâuási, The Empire Strikes Back (1980) já Return of the Jedi (1983). "Star Wars" -elleekoverááiđu maŋa Lucas vuájudâđâi pyevtitmân. Sun pyevtittij ovdâmerkkân Steven Spielberg Indiana Jones -rááiđu.
Ive 1994 rääjist Lucas kietâčaalij kulmâ uđđâ "Star Wars" -elleekove. almostui ive 1999 já lâi Lucas vuossâmuš stivrim ive 1977 maŋa. Lucas stivrij meid jotkâoosijd (2002) já (2005). Puoh elleekoveh lijjii miänástusah vyebdim tááhust. Lucas pyevtittij niäljád "Indiana Jones" -elleekove Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull (2008) sehe elleekove Red Tails (2012). Sun lâi meid fáárust rähtimin kyehti animaatiorááiđu (2003–2005) já (2008–2013).
Walt Disney Company oostij Lucas vuáđudem Lucasfilm ive 2012 já lii tast maŋa pyevtittâm ovdâmerkkân čiččâd, káávcád já oovcád "Star Wars" -elleekove.
Lucas finnij Ovtâstum staatâi elleekoveinstituut eellimpargopalhâšume ive 2005.
Wolfgang Amadeus Mozart

Wolfgang Amadeus Mozart, kaastânommâ Johannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart () lâi nuorttâriijkâlâš klassism ääigi šuoŋârähtee. Suu aneh ohtân merhâšitteemuin eurooplâš taaiđâmuusik šuoŋârähtein. Mozart raahtij šuoŋâ nuuvt sinfonia-, ooppera-, konsertto-, kirkko- ko káámmármusikkân-uv.
Elvis Presley diskografia

Taat lii ovtâstumstaatâlâš musikkár Elvis Presley diskografia.
Näfels

Näfels lii oovdiš kieldâ Glarus kantonist Sveeicist. Ive 2010 Näfelsist assii 4 021 olmožid. Kieldâ vijđodâh lâi 36,92 km². Näfels lii 437 m merâtääsi paajaabeln.
Historjá.
Näfels kieldâ lopâttui ive 2010 loopâst, ko Bilten, Filzbach, Mollis, Mühlehorn, Näfels, Niederurnen, Oberurnen já Obstalden kieldah lahtojii oohtân já šoodâi uđđâ Glarus Nord kieldâ. Uđđâ kieldâst ääsih 19 816 olmožid (31.12.2024), já ton vijđodâh lii 146,98 km2.
David Bowie diskografia

Taat lii eŋlandlâš musikkár David Bowie diskografia.
Singleh.
Motomeh listoin miänástum Bowie singleh.
Rooma väldikodde

Rooma väldikodde (távjá meid antiik Rooma, ) lâi Rooma kaavpugstaatâst šoddâm vijđes imperium ubâ Koskâmeerâ kuávlust. Arâdumos meerhah asâmist Rooma kaavpug kuávlust láá pronssipaajeest suullân 1300-lovvoost oKr. Kaavpuglum lâš álgám 700-lovvoost oKr. Rooma šoodâi ihečuođij ääigi Koskâmeerâ pirâstittee väldikodden. Ive 395 väldikodde juáhádâđâi kyevti uásán, Uárji- já Nuorttâ-Rooma väldikodden. Uárji-Rooma kuittâg tuušâi jo ive 476, kuás ton majemuš kiäisár kaartâi luoppâđ vääldist. Nuorttâ-Rooma irâttij vala ovtâstittiđ Rooma väldikode, mut arabij väldikodde pajanij 600-lovvoost kuávlu merhâšitteemus väldikodden. Nuuvttii Nuorttâ-Rooma, mii kočodui meid Bysantin, siäilui ive 1453 räi, kuás turkkiliih väldidii ton uáivikaavpug Konstantinopol.
Bysant väldikodde

Bysant väldikodde ađai Nuorttâ-Rooma lâi Rooma väldikode nuorttâuási, mii siäilui uárjiuási tuššâm maŋa 400-lovvoost já mon väldipaje piištij paijeel tuhháát ihheed ain ive 1453 räi. Bysantlâš identiteet lâi roomalii já kreikkalii kulttuur sehe ortodoksilii ristâosko kuálus. Bysant halijdij ovdâstiđ kiäisárlii Rooma väldikode äärbi ristâlii häämist.
Bysant väldikodde uážui noomâs väldikode uáivikaavpug Konstantinopol ovdebii noomâ Byzantion mield. Historjisteeh keksejii noomâ eskin 1500-lovvoost. Väldikode ässeeh jiejah onnii jieijâs roomalâžžân väldikode loopâ räi. Bysant-nommâ kevttui Uárji-Euroopist tondiet, ete Nuorttâ-Rooma väldikode ličij älkkeb iäruttiđ Rooma väldikoddeest historjáčälimist.
Algâaalgâst puoh Koskâmeerâ nuorttâoosij riddokuávluh kullii Bysant väldikoodán. 600-lovvoost tot monâttij stuorrâ uási kuávluin arabáid. Väldikodde siäilui kuittâg Koskâmeerâ kuávlu stuorrâväldin 1100-lovo räi. Bysant tuušâi lopâlávt ive 1453, ko turkkiliih väldidii Konstantinopol. Bysant kulttuurärbi iälá kuittâg ain-uv ovdâmerkkân ortodoksilii kirhoost já ton luostarijn.
Niederurnen

Niederurnen lii oovdiš kieldâ Glarus kantonist Sveeicist. Ive 2010 Niederurnenist assii 3 928 olmožid. Kieldâ vijđodâh lâi 14,09 km². Niederurnen lii 437 m merâtääsi paajaabeln.
Historjá.
Niederurnen kieldâ lopâttui ive 2010 loopâst, ko Bilten, Filzbach, Mollis, Mühlehorn, Näfels, Niederurnen, Oberurnen já Obstalden kieldah lahtojii oohtân já šoodâi uđđâ Glarus Nord kieldâ. Uđđâ kieldâst ääsih 19 816 olmožid (31.12.2024), já ton vijđodâh lii 146,98 km2.
Ovtâstum aalmugeh

Ovtâstum aalmugeh (OA) lii maailmvijđosâš haldâttâsâi koskâsâš ornijdume, mon ulmen lii paijeentoollâđ aalmugijkoskâsii ráávhu já torvolâšvuođâ, vuoigâlâšvuođâ já olmoošvuoigâdvuođâid sehe ovdediđ ustevlijd ohtâvuođâid aalmugij kooskâst já aalmugijkoskâsâš oovtâstpargo. Tot lii maailm stuárráámus já uáppásumos aalmugijkoskâsâš ornijdume. OA vuáđudui nube maailmsuáđi maŋa roovvâdmáánu 24. peeivi 1945.
Ovtâstum aalmugij jeessânstaatah

Táálááh jeessânstaatah.
Ovtâstum aalmugáid láá taan räi servâm 193 jeessânstaattâd.
Oberurnen

Oberurnen lii oovdiš kieldâ Glarus kantonist Sveeicist. Ive 2010 Oberurnenist assii 1 963 olmožid. Kieldâ vijđodâh lâi 12,81 km². Oberurnen lii 437 m merâtääsi paajaabeln.
Historjá.
Oberurnen kieldâ lopâttui ive 2010 loopâst, ko Bilten, Filzbach, Mollis, Mühlehorn, Näfels, Niederurnen, Oberurnen já Obstalden kieldah lahtojii oohtân já šoodâi uđđâ Glarus Nord kieldâ. Uđđâ kieldâst ääsih 19 816 olmožid (31.12.2024), já ton vijđodâh lii 146,98 km2.
San Francisco

San Francisco lii kaavpug já pirrâdâhkodde Ovtâstum staatâi Kalifornia uásistaatâst. San Francisco lii ohtâ Kalifornia kulttuurlijn já ekonomâlijn kuávdáin. Kaavpug lii San Francisco njaargâ keejist. Kuálhismeerâ pirâstit tom viestârpeln já San Francisco luohtâ nuorttiibeln. Luákkáás kaavpug lii eennâmtuárgástâskuávlust. San Francisco lii 17. stuárráámus kaavpug Ovtâstum staatâin já niäljádin stuárráámus Kalifornia kaavpugijn. Ton ässeeloho ive 2020 lâi 873 965. San Francisco luovtâ metropolkuávlust ("San Francisco Bay Area") ääsih suullân 8,6 miljovn olmožid. San Francisco kaavpug vijđodâh lii 121 km² já ton ässeesaahâdvuotâ lii suulân 7 194 ässed/km². Espanjaliih vuáđudii San Francisco kesimáánu 29. peeivi 1776. Kaavpug ässeeloho šoodâi jotelávt iivij 1848–1855 Kalifornia kollekurgâlem keežild.
Adele

Adele Laurie Blue Adkins ađai Adele (š. vyesimáánu 5. peeivi 1988, Tottenham, Lontoo, Eŋland) lii eŋlandlâš lávloo-laavlârähtee. Suu albumeh láá vuobdum paijeel 120 miljovn pittád maailmvijđosávt. Sun lii vuáittám ohtsis 15 Grammy-palhâšumed já oovce BRIT-palhâšumed.
Tuávááš.
Adele Laurie Blue Adkins šoodâi vyesimáánu 5. peeivi 1988 Lontoo Tottenhamist. Suu vaanhimeh lává eŋlandlâš Penny Adkins já waleslâš Marc Evans. Eeči vuolgij ko Adele lâi kyevtihásâš, já enni šoddâdij Adele ohtuu. Adele lávluškuođij neelji-ihásâžžân. Ive 1997 9-ihásâš Adele varrij enijnis Brightonân. Suoi maccáin Lontoon ive 1999. Adele čaalij lavluid jo nuorrân. Sun juuđij "BRIT School" -taaiđâškoovlâ já valmâštui vyesimáánust 2006.
Karrieer.
Muusikkarrieer algâ já "19" (2006–2010).
18-ihásâš Adele raahtij sopâmuš XL-skiärrufinnoduvváin čohčâmáánust 2006. Suu vuossâmuš single "Hometown Glory" almostui ive 2007 loopâst. Siämmáá ive sun finnij vuossâmuu Brit-palhâšume. Nubbe single "Chasing Pavements" almostui uđđâivemáánust 2008 já pajanij listo njunošân Ovtâstum kunâgâskoddeest. Kyehti oho maŋeláá almostum skiärru "19" lâi meiddei miänástus. Kuovâmáánust 2009 Adele vuoitij pyeremuu uđđâ artist Grammy-palhâšume.
"21" já "Skyfall" (2011–2014).
Adele nubbe skiärru almostui ive 2011 aalgâst. Album lâi maailmvijđosâš miänástus já tot pajanij listo njunošân 17 Euroop staatâst sehe Ovtâstum staatâin. Album vuobdui ive 2011 ääigi 15 miljovn pittád. Roovvâdmáánu 2021 räi tot lii vuobdum paijeel 47 miljovn pittád. Skiärru finnij ive pyeremuu album palhâšume kuovâmáánu 2012 Grammy-gaalast, mast Adele vuoitij ohtsis kuttâ Grammy-palhâšume. Siämmáá ive BRIT Awards -gaalast sun finnij ive nissoonartist já "21" ive pyeremuu album palhâšume. Skammâmáánust 2011 sun vuoitij kulmâ American Music Award -palhâšume. Adele raahtij ive 2012 almostum James Bond -elleekove 007 Skyfall tubdâldâhpitá oovtâst Paul Epwortháin. Ive 2013 sun vuoitij pyeremuu lavluu Oscar- já Grammy-palhâšuumijd "Skyfall"-pittáin.
"25" (2015–2020).
Adele kuálmád skiärru almostui skammâmáánust 2015 já tot lâi tállán stuorrâ miänástus. Album vuossâmuš single "Hello" pajanij listo njunošân maaŋgâin enâmijn. Album almostum maŋa Adele lávdástij vijđáht Euroopist, Ovtâstum staatâin, Australiast já Uđđâ-Seelandist. Ive 2017 sun finnij vittâ Grammy-palhâšume, ovdâmerkkân ive pyeremuu album já pyeremuu pop-album palhâšuumijd sehe pyeremuu pitá palhâšume "Hello"-pittáin.
"30" (2021–).
Adele niäljád album almostum maŋanui koronapandemia tiet. Vuossâmuš single " Easy on Me" almostui ive 2021 roovvâdmáánust já album "30" skammâmáánust. Album kieđâvuš Adele näimi-iäránem. Tot pajanij tállán listo njunošân maailmvijđosávt.
Obstalden

Obstalden lii uccâ siijdâš já oovdiš kieldâ Glarus kantonist Sveeicist. Ive 2010 Obstaldenist assii 443 olmožid. Kieldâ vijđodâh lâi 23,80 km². Obstalden lii 685 m merâtääsi paajaabeln.
Historjá.
Obstalden kieldâ vuáđudui ive 1887 aalgâst, kuás Kerenzen-Mühlehorn kieldâ lopâttui já juohhui kuulmâ sierânâs kieldân: Filzbach, Mühlehorn já Obstalden.
Obstalden kieldâ lopâttui ive  010 loopâst, ko Bilten, Filzbach, Mollis, Mühlehorn, Näfels, Niederurnen, Oberurnen já Obstalden kieldah lahtojii oohtân já šoodâi uđđâ Glarus Nord kieldâ. Uđđâ kieldâst ääsih 19 816 olmožid (31.12.2024), já ton vijđodâh lii 146,98 km2.
The Doors

The Doors lâi ovtâstumstaatâlâš rockjuávkku.
Filzbach

Filzbach lii uccâ siijdâš já oovdiš kieldâ Glarus kantonist Sveeicist. Ive 2010 Filzbachist assii 509 olmožid. Kieldâ vijđodâh lâi 13,87 km². Filzbach lii 690 m merâtääsi paajaabeln.
Historjá.
Filzbach kieldâ vuáđudui ive 1887 aalgâst, kuás Kerenzen-Mühlehorn kieldâ lopâttui já juohhui kuulmâ sierânâs kieldân: Filzbach, Mühlehorn já Obstalden.
Filzbach kieldâ lopâttui ive 2010 loopâst, ko Bilten, Filzbach, Mollis, Mühlehorn, Näfels, Niederurnen, Oberurnen já Obstalden kieldah lahtojii oohtân já šoodâi uđđâ Glarus Nord kieldâ. Uđđâ kieldâst ääsih 19 816 olmožid (31.12.2024), já ton vijđodâh lii 146,98 km2.
Mühlehorn

Mühlehorn lii uccâ siijdâš já oovdiš kieldâ Glarus kantonist Sveeicist. Tot lii Walensee-nommâsii jäävri maadâriddoost. Ive 2010 Mühlehornist assii 416 olmožid. Kieldâ vijđodâh lâi 7,69 km². Mühlehorn lii 428 m merâtääsi paajaabeln.
Historjá.
Mühlehorn kieldâ vuáđudui ive 1887 aalgâst, kuás Kerenzen-Mühlehorn kieldâ lopâttui já juohhui kuulmâ sierânâs kieldân: Filzbach, Mühlehorn já Obstalden.
Mühlehorn kieldâ lopâttui ive 2010 loopâst, ko Bilten, Filzbach, Mollis, Mühlehorn, Näfels, Niederurnen, Oberurnen já Obstalden kieldah lahtojii oohtân já šoodâi uđđâ Glarus Nord kieldâ. Uđđâ kieldâst ääsih 19 816 olmožid (31.12.2024), já ton vijđodâh lii 146,98 km2.