tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Porgemáánu 29.

Porgemáánu 29. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 241. peivi (kárgámive 242. peivi). Ive loopân láá 124 peivid.
Porgemáánu 30.

Porgemáánu 30. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 242. peivi (kárgámive 243. peivi). Ive loopân láá 123 peivid.
Porgemáánu 31.

Porgemáánu 31. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 243. peivi (kárgámive 244. peivi). Ive loopân láá 122 peivid.
Čohčâmáánu 1.

Čohčâmáánu 1. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 244. peivi (kárgámive 245. peivi). Ive loopân láá 121 peivid.
Čohčâmáánu 5.

Čohčâmáánu 5. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 248. peivi (kárgámive 249. peivi). Ive loopân láá 117 peivid.
Čohčâmáánu 7.

Čohčâmáánu 7. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 250. peivi (kárgámive 251. peivi). Ive loopân láá 115 peivid.
Čohčâmáánu 8.

Čohčâmáánu 8. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 251. peivi (kárgámive 252. peivi). Ive loopân láá 114 peivid.
Čohčâmáánu 10.

Čohčâmáánu 10. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 253. peivi (kárgámive 254. peivi). Ive loopân láá 112 peivid.
Čohčâmáánu 11.

Čohčâmáánu 11. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 254. peivi (kárgámive 255. peivi). Ive loopân láá 111 peivid.
Čohčâmáánu 13.

Čohčâmáánu 13. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 256. peivi (kárgámive 257. peivi). Ive loopân láá 109 peivid.
Čohčâmáánu 14.

Čohčâmáánu 14. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 257. peivi (kárgámive 258. peivi). Ive loopân láá 108 peivid.
Čohčâmáánu 16.

Čohčâmáánu 16. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 259. peivi (kárgámive 260. peivi). Ive loopân láá 106 peivid.
Čohčâmáánu 17.

Čohčâmáánu 17. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 260. peivi (kárgámive 261. peivi). Ive loopân láá 105 peivid.
Čohčâmáánu 19.

Čohčâmáánu 19. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 262. peivi (kárgámive 263. peivi). Ive loopân láá 103 peivid.
Čohčâmáánu 23.

Čohčâmáánu 23. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 266. peivi (kárgámive 267. peivi). Ive loopân láá 99 peivid.
Čohčâmáánu 24.

Čohčâmáánu 24. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 267. peivi (kárgámive 268. peivi). Ive loopân láá 98 peivid.
Čohčâmáánu 25.

Čohčâmáánu 25. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 268. peivi (kárgámive 269. peivi). Ive loopân láá 97 peivid.
Čohčâmáánu 27.

Čohčâmáánu 27. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 270. peivi (kárgámive 271. peivi). Ive loopân láá 95 peivid.
Čohčâmáánu 28.

Čohčâmáánu 28. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 271. peivi (kárgámive 272. peivi). Ive loopân láá 94 peivid.
Čohčâmáánu 30.

Čohčâmáánu 30. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 273. peivi (kárgámive 274. peivi). Ive loopân láá 92 peivid.
Roovvâdmáánu 3.

Roovvâdmáánu 3. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 276. peivi (kárgámive 277. peivi). Ive loopân láá 89 peivid.
Roovvâdmáánu 4.

Roovvâdmáánu 4. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 277. peivi (kárgámive 278. peivi). Ive loopân láá 88 peivid.
Roovvâdmáánu 5.

Roovvâdmáánu 5. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 278. peivi (kárgámive 279. peivi). Ive loopân láá 87 peivid.
Roovvâdmáánu 6.

Roovvâdmáánu 6. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 279. peivi (kárgámive 280. peivi). Ive loopân láá 86 peivid.
Roovvâdmáánu 11.

Roovvâdmáánu 11. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 284. peivi (kárgámive 285. peivi). Ive loopân láá 81 peivid.
Roovvâdmáánu 12.

Roovvâdmáánu 12. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 285. peivi (kárgámive 286. peivi). Ive loopân láá 80 peivid.
Roovvâdmáánu 13.

Roovvâdmáánu 13. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 286. peivi (kárgámive 287. peivi). Ive loopân láá 79 peivid.
Roovvâdmáánu 14.

Roovvâdmáánu 14. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 287. peivi (kárgámive 288. peivi). Ive loopân láá 78 peivid.
Roovvâdmáánu 16.

Roovvâdmáánu 16. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 289. peivi (kárgámive 290. peivi). Ive loopân láá 76 peivid.
Roovvâdmáánu 17.

Roovvâdmáánu 17. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 290. peivi (kárgámive 291. peivi). Ive loopân láá 75 peivid.
Roovvâdmáánu 18.

Roovvâdmáánu 18. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 291. peivi (kárgámive 292. peivi). Ive loopân láá 74 peivid.
Roovvâdmáánu 20.

Roovvâdmáánu 20. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 293. peivi (kárgámive 294. peivi). Ive loopân láá 72 peivid.
Roovvâdmáánu 21.

Roovvâdmáánu 21. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 294. peivi (kárgámive 295. peivi). Ive loopân láá 71 peivid.
Roovvâdmáánu 22.

Roovvâdmáánu 22. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 295. peivi (kárgámive 296. peivi). Ive loopân láá 70 peivid.
Roovvâdmáánu 23.

Roovvâdmáánu 23. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 296. peivi (kárgámive 297. peivi). Ive loopân láá 69 peivid.
Roovvâdmáánu 24.

Roovvâdmáánu 24. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 297. peivi (kárgámive 298. peivi). Ive loopân láá 68 peivid.
Tábáhtusah.
 Suomâ vuáhádum liputtempeivi: "Ovtâstum aalmugij peivi"
Roovvâdmáánu 25.

Roovvâdmáánu 25. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 298. peivi (kárgámive 299. peivi). Ive loopân láá 67 peivid.
Roovvâdmáánu 26.

Roovvâdmáánu 26. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 299. peivi (kárgámive 300. peivi). Ive loopân láá 66 peivid.
Roovvâdmáánu 27.

Roovvâdmáánu 27. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 300. peivi (kárgámive 301. peivi). Ive loopân láá 65 peivid.
Roovvâdmáánu 29.

Roovvâdmáánu 29. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 302. peivi (kárgámive 303. peivi). Ive loopân láá 63 peivid.
Roovvâdmáánu 30.

Roovvâdmáánu 30. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 303. peivi (kárgámive 304. peivi). Ive loopân láá 62 peivid.
Roovvâdmáánu 31.

Roovvâdmáánu 31. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 304. peivi (kárgámive 305. peivi). Ive loopân láá 61 peivid.
Skammâmáánu 1.

Skammâmáánu 1. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 305. peivi (kárgámive 306. peivi). Ive loopân láá 60 peivid.
Skammâmáánu 2.

Skammâmáánu 2. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 306. peivi (kárgámive 307. peivi). Ive loopân láá 59 peivid.
Skammâmáánu 3.

Skammâmáánu 3. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 307. peivi (kárgámive 308. peivi). Ive loopân láá 58 peivid.
Skammâmáánu 4.

Skammâmáánu 4. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 308. peivi (kárgámive 309. peivi). Ive loopân láá 57 peivid.
Skammâmáánu 5.

Skammâmáánu 5. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 309. peivi (kárgámive 310. peivi). Ive loopân láá 56 peivid.
Skammâmáánu 6.

Skammâmáánu 6. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 310. peivi (kárgámive 311. peivi). Ive loopân láá 55 peivid.
Tábáhtusah.
 Suomâ vuáhádum liputtempeivi: "ruátálâšvuođâ peivi" ađai Kustaa Adolf -peivi
Skammâmáánu 8.

Skammâmáánu 8. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 312. peivi (kárgámive 313. peivi). Ive loopân láá 53 peivid.
Skammâmáánu 9.

Skammâmáánu 9. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 313. peivi (kárgámive 314. peivi). Ive loopân láá 52 peivid.
Tábáhtusah.
 Säämi liputtempeivi: "Suomâ Säämi Parlament vuáđudempeivi"
Skammâmáánu 10.

Skammâmáánu 10. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 314. peivi (kárgámive 315. peivi). Ive loopân láá 51 peivid.
Skammâmáánu 11.

Skammâmáánu 11. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 315. peivi (kárgámive 316. peivi). Ive loopân láá 50 peivid.
Skammâmáánu 13.

Skammâmáánu 13. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 317. peivi (kárgámive 318. peivi). Ive loopân láá 48 peivid.
Skammâmáánu 14.

Skammâmáánu 14. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 318. peivi (kárgámive 319. peivi). Ive loopân láá 47 peivid.
Skammâmáánu 17.

Skammâmáánu 17. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 321. peivi (kárgámive 322. peivi). Ive loopân láá 44 peivid.
Tábáhtusah.
"Jiešsorme uhrij muštopeivi" Suomâst
Skammâmáánu 18.

Skammâmáánu 18. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 322. peivi (kárgámive 323. peivi). Ive loopân láá 43 peivid.
Skammâmáánu 19.

Skammâmáánu 19. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 323. peivi (kárgámive 324. peivi). Ive loopân láá 42 peivid.
Skammâmáánu 21.

Skammâmáánu 21. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 325. peivi (kárgámive 326. peivi). Ive loopân láá 40 peivid.
Skammâmáánu 22.

Skammâmáánu 22. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 326. peivi (kárgámive 327. peivi). Ive loopân láá 39 peivid.
Skammâmáánu 23.

Skammâmáánu 23. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 327. peivi (kárgámive 328. peivi). Ive loopân láá 38 peivid.
Skammâmáánu 24.

Skammâmáánu 24. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 328. peivi (kárgámive 329. peivi). Ive loopân láá 37 peivid.
Skammâmáánu 25.

Skammâmáánu 25. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 329. peivi (kárgámive 330. peivi). Ive loopân láá 36 peivid.
Skammâmáánu 26.

Skammâmáánu 26. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 330. peivi (kárgámive 331. peivi). Ive loopân láá 35 peivid.
Skammâmáánu 28.

Skammâmáánu 28. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 332. peivi (kárgámive 333. peivi). Ive loopân láá 33 peivid.
Juovlâmáánu 2.

Juovlâmáánu 2. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 336. peivi (kárgámive 337. peivi). Ive loopân láá 29 peivid.
Juovlâmáánu 3.

Juovlâmáánu 3. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 337. peivi (kárgámive 338. peivi). Ive loopân láá 28 peivid.
Juovlâmáánu 4.

Juovlâmáánu 4. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 338. peivi (kárgámive 339. peivi). Ive loopân láá 27 peivid.
Juovlâmáánu 5.

Juovlâmáánu 5. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 339. peivi (kárgámive 340. peivi). Ive loopân láá 26 peivid.
Juovlâmáánu 6.

Juovlâmáánu 6. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 340. peivi (kárgámive 341. peivi). Ive loopân láá 25 peivid.
Tábáhtusah.
 Suomâ virgálâš liputtempeivi: Suomâ jiečânâsvuođâpeivi
Juovlâmáánu 7.

Juovlâmáánu 7. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 341. peivi (kárgámive 342. peivi). Ive loopân láá 24 peivid.
Juovlâmáánu 9.

Juovlâmáánu 9. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 343. peivi (kárgámive 344. peivi). Ive loopân láá 22 peivid.
Juovlâmáánu 11.

Juovlâmáánu 11. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 345. peivi (kárgámive 346. peivi). Ive loopân láá 20 peivid.
Juovlâmáánu 12.

Juovlâmáánu 12. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 346. peivi (kárgámive 347. peivi). Ive loopân láá 19 peivid.
Juovlâmáánu 14.

Juovlâmáánu 14. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 348. peivi (kárgámive 349. peivi). Ive loopân láá 17 peivid.
Juovlâmáánu 15.

Juovlâmáánu 15. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 349. peivi (kárgámive 350. peivi). Ive loopân láá 16 peivid.
Juovlâmáánu 19.

Juovlâmáánu 19. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 353. peivi (kárgámive 354. peivi). Ive loopân láá 12 peivid.
Juovlâmáánu 20.

Juovlâmáánu 20. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 354. peivi (kárgámive 355. peivi). Ive loopân láá 11 peivid.
Juovlâmáánu 23.

Juovlâmáánu 23. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 357. peivi (kárgámive 358. peivi). Ive loopân láá 8 peivid.
Juovlâmáánu 25.

Juovlâmáánu 25. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 359. peivi (kárgámive 360. peivi). Ive loopân láá 6 peeivi.
Nommâpeeivih.
Anarâš já syemmilâš kalender mield kiästen ij lah virgálâš nommâpeivi juovlâmáánu 25. peeivi.
Tábáhtusah.
"Juovlâpeivi"
Juovlâmáánu 26.

Juovlâmáánu 26. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 360. peivi (kárgámive 361. peivi). Ive loopân láá 5 peeivi.
Juovlâmáánu 27.

Juovlâmáánu 27. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 361. peivi (kárgámive 362. peivi). Ive loopân láá 4 peeivi.
Tábáhtusah.
"3. juovlâpeivi" ađai "Apostol Johannes peivi"
Juovlâmáánu 28.

Juovlâmáánu 28. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 362. peivi (kárgámive 363. peivi). Ive loopân láá 3 peeivi.
Tábáhtusah.
"4. juovlâpeivi" ađai "Vavettis párnái peivi"
Juovlâmáánu 29.

Juovlâmáánu 29. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 363. peivi (kárgámive 364. peivi). Ive loopân láá 2 peeivi.
Juovlâmáánu 30.

Juovlâmáánu 30. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 364. peivi (kárgámive 365. peivi). Ive loopân lii 1 peivi.
Juovlâmáánu 31.

Juovlâmáánu 31. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 365. peivi (kárgámive 366. peivi). Tot lii ive majemuš peivi.
Tábáhtusah.
"Uđđâiveáptu"
1873

1873 (MDCCCLXXIII) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield koskokko. Tot lâi 1870-lovo niäljád ihe.
1847

1847 (MDCCCXLVII) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vástuppeivi. Tot lâi 1840-lovo káávcád ihe.
1844

1844 (MDCCCXLIV) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij vuossaargâ já nuuvâi majebaargâ. Tot lâi 1840-lovo viiđâd ihe.
1878

1878 (MDCCCLXXVIII) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield majebargâ. Tot lâi 1870-lovo oovcád ihe.
1879

1879 (MDCCCLXXIX) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield koskokko. Tot lâi 1870-lovo majemuš ihe.
Vuoigâdvuotâ jieijâs kielân

Vuoigâdvuotâ jieijâs kielân lii vuáđuvuoigâdvuotâ, mon vuáđuld puoh ulmuin lii vuoigâdvuotâ kevttiđ, ovdediđ já paijeentoollâđ jieijâs eenikielâ sehe muštâliđ ašijnis já pyehtiđ oovdân jurduidis almolávt jieijâs eenikielân. Motomijn enâmijn kielâlij, kulttuurlij teikkâ etnisij ucceeblovoi vuoigâdvuotâ kevttiđ jieijâs eenikielâ lii viggum raijiđ, ovdâmerkkân ko viggoo suddâluttiđ teikkâ assimilistiđ ucceeblovo eenâblovokulttuurân.
OA Ekonomâlijd, sosiaallijd já čuovviittâslijd vuoigâdvuođáid kyeskee aalmugijkoskâsii almossopâmuš artikkâl 15 mield ovtâskâs ulmust lii vuoigâdvuotâ uásálistiđ kulttuurelimân, já sopâmušstaatah láá kenigâsah faallâđ tooimâid, moh láá velttidmettumeh čuovviittâs viijđedmân já oovdedmân. Euroop sosiaallâš vuáđukirje kenigit Euroop rääđi máhđulâšvuođâi mield ovdediđ já älkkeedittiđ siisâvärrejeijee párnái eenikielâmáttááttâs já meid vuástáväldee staatâ kielâ máttááttem siisâvärrejeijeid.
Suomâst.
Suomâ vuáđulaahâ torvee syemmiláid vuoigâdvuođâ kevttiđ tuámustoovlijn já eres virgeomâháin jieijâs kielâ, suomâ- teikkâ ruotâkielâ. Siämmáánáál tähiduvvojeh suomâ- já ruotâkielâlij aalmugij čuovviittâsliih táárbuh. Ton lasseen Suomâ vuáđulaavâ 17 § 3 moomeent mield sämmilijn algâaalmugijn, romanijn já eres ucceeblovoin lii vuoigâdvuotâ paijeentoollâđ já ovdediđ jieijâs kielâ já kulttuur. Sämmilij já seevvimkielâlij vuoigâdvuođah meid asâttuvvojeh tärhibeht eres laavâin nuuvtko sämikielâ laavâst (1086/2003). Eres laavâst lii meid asâttum, et siisâvärrejeijein lii vuoigâdvuotâ jieijâs kielân já kulttuurân.
1869

1869 (MDCCCLXIX) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vástuppeivi. Tot lâi 1860-lovo majemuš ihe.
1867

1867 (MDCCCLXVII) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield majebargâ. Tot lâi 1860-lovo káávcád ihe.
Ekonomâlijd, sosiaallijd já čuovviittâslijd vuoigâdvuođáid kyeskee aalmugijkoskâsâš almossopâmuš

Ekonomâlijd, sosiaallijd já čuovviittâslijd vuoigâdvuođáid kyeskee aalmugijkoskâsâš almossopâmuš (uán. ESČ-sopâmuš, meid TSS-sopâmuš) lii aalmugijkoskâsâš sopâmuš, mon Ovtâstum aalmugij tievâsčuákkim lii tuhhiittem juovlâmáánu 16. peeivi 1966 já mii poođij vuáimán uđđâivemáánu 3. peeivi 1976. 
Sopâmuš kenigit sopâmušuásipeelijd ovdediđ ulmui ekonomâlijd, sosiaallijd já čuovviittâslijd vuoigâdvuođáid nuuvtko pargei vuoigâdvuođâid, vuoigâdvuođâ tiervâsvuotân, škovliimân já kuáhtulii eellimtáásán. Syeinimáánu 2020 räi sopâmuš láá vuáláčäällim já tuhhiittâm 171 sopâmušstaattâd. Ovtâstum staatah, Komoreh, Kuuba já Palau iä lah tuhhiittâm sopâmuš, pic láá tuše vuáláčáállám tom.. Ton lasseen láá 20 staattâd, moh iä lah vuáláčáállám iäge tuhhiittâm sopâmuš.
ESČ-sopâmuš Suomâst.
Suomâ tuhhiittij sopâmuš ive 1976 já valjimiävtulii pevdikirje ohtâgâsväidimijn ive 2014. Siämmáá ive 2014 ESČ-komitea avžuuttij Suomâ adeliđ resursijd sämikielâi kielâiäláskitmân. Ton lasseen komitea avžuuttij Suomâ huáputtiđ ILO 169 -sopâmuš ratifisistemproosees.
Parikkala

Parikkala lii kieldâ Suomâst, Maadâ-Kärjil eennâmkoddeest. Parikkalast ääsih 4 669 olmožid, já ton vijđodâh lii 760,71 km², mast 168,70 km² lii čääci. Parikkala naaburkieldah láá Kitee, Rautjärvi, Ruokolahti já Savonlinna.
Historjá.
Parikkala vuáđudui ive 1635.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Akonpohja, Honkakylä, Intsilä, Joukio, Järvenpää, Kangaskylä, Kaukola, Kesusmaa, Kinnarniemi, Kirjavala, Koitsanlahti, Kummunkylä, Lamminkylä, Maironiemi, Melkoniemi, Mikkolanniemi, Mäntylahti (Mentalahti) – ađai Särkisalmi, Niukkala, Oravaniemi, Poutala, Rantakylä, Rasvaniemi, Rautalahti, Saarenkylä, Savikumpu, Tarnala, Tiviä, Tyrjä já Uukuniemi.
Ruokolahti

Ruokolahti () lii kieldâ Suomâst, Maadâ-Kärjil eennâmkoddeest. Ruokolahtist ääsih 4 963 olmožid, já ton vijđodâh lii 1 219,85 km², mast 277,58 km² lii čääci. Ruokolahti naaburkieldah láá Imatra, Lappeenranta, Parikkala, Puumala, Rautjärvi, Savonlinna, Sulkava já Taipalsaari.
Historjá.
Ruokolahti vuáđudui ive 1868.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Aisaniemi, Anteroisenmäki, Eräjärvi, Haikola, Haloniemi, Hauklappi, Heinärikkilä, Huhtanen, Hyrkäs, Hännilä, Härskiänsaari, Hölmölä, Hörkkölä, Ilmajärvi, Immala, Inkilänmäki, Junnikkala, Jurvala, Jälkölä, Kaiturinpää, Kalholampi, Kaljula, Kalpiala, Karhula, Kattelus, Kekäleenmäki, Kemppilä, Kesselilä, Kietävälä, Kiurula, Kopsala, Korjola, Kotaniemi, Kouvola, Kuokkalampi, Kuopiola, Kurjala, Kurrola, Käkölä, Kärinkäniemi, Käyhkää, Laamala, Lassila, Lempiälä, Matikkala, Mattarila, Mustakulkkula, Mäkelä, Mälkiälä, Mättölä, Narsakkala, Niuvanmaa, Pohja-Lankila, Poitsilanmaa, Puntala, Puttola, Pönniälä, Rahikkala, Rahkola, Rasila, Rautiala, Rautionmaa, Rehula, Reinikkala, Revonniemi, Ronkolanmäki, Sarajärvi, Savilahti, Siisiälä, Siitola, Soinila, Suikkala, Sutela, Suurpää, Syyspohja, Tarkkola, Terävälä, Tetriniemi, Toiviala, Torsansalo, Torsantaka, Tuomala, Utula, Vaittila, Valtola, Vehviälä, Vertalansalmi, Virmutjoki, Vuoksenniska já Vuosalmi.
Taipalsaari

Taipalsaari lii kieldâ Suomâst, Maadâ-Kärjil eennâmkoddeest. Taipalsaarist ääsih 4 642 olmožid, já ton vijđodâh lii 761,94 km², mast 417,10 km² lii čääci. Taipalsaari naaburkieldah láá Lappeenranta, Lemi, Puumala, Ruokolahti já Savitaipale.
Historjá.
Taipalsaari vuáđudui ive 1571.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Ahokkala, Ampujala, Haikkaanlahti, Haikola, Halila, Heikkola, Herttuala, Illukansaari, Jauhiala, Kannus, Karhula, Karhunpää, Kattelussaari, Ketvele, Kilkinsaari, Kilpiänsaari, Kirvesniemi, Konstu, Kuhala, Kuikkala, Kurenlahti, Kurenniemi, Kurhila, Kutila, Kyläniemi, Laukniemi, Lehtola, Levänen, Liukkola, Merenlahti, Muukkola, Märkälä, Nieminen, Olkkola, Paakkola, Paarmala, Pakkala, Peltoi, Pönniälä, Rehula, Reinikkala, Saikkola, Saimaanharju, Solkeinkylä, Taipalsaari markkân, Telkkälä, Vainikkala, Viskarila já Vitsai.
1635

1635 (MDCXXXV) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vuossargâ. Tot lâi 1630-lovo kuuđâd ihe.
1868

1868 (MDCCCLXVIII) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij vuossaargâ já nuuvâi tuorâstuv. Tot lâi 1860-lovo oovcád ihe.
1571

1571 (MDLXXI) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vuossaargâ. Tot lâi 1570-lovo nubbe ihe.
1864

1864 (MDCCCLXIV) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij vástuppeeivi já nuuvâi lávurduv. Tot lâi 1860-lovo viidâđ ihe.
1860

1860 (MDCCCLX) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij pasepeeivi já nuuvâi vuossaargâ. Tot lâi 1860-lovo vuossâmuš ihe.
1866

1866 (MDCCCLXVI) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vuossargâ. Tot lâi 1860-lovo čiččâd ihe.
1863

1863 (MDCCCLXIII) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield tuorâstâh. Tot lâi 1860-lovo niäljád ihe.
1862

1862 (MDCCCLXII) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield koskokko. Tot lâi 1860-lovo kuálmád ihe.
1861

1861 (MDCCCLXI) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield majebargâ. Tot lâi 1860-lovo nubbe ihe.
1442

1442 (MCDXLII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vuossaargâ. Tot lâi 1440-lovo kuálmád ihe.
Riehtitääsi

Riehtitääsi (, , teikkâ "instanssi", ) uáivild tuámustoovli sajattuv riehtitääsihierarkiast. Táválávt äšši piäijoo joton tuámustoovlist, mii lii vyelemuu ađai vuossâmuu riehtitääsist. Tuámustoovli adelâm čuávdus maŋa puáhtá uuccâđ áášán nubástus čuávuváá riehtitääsist.
Tuámustoovlih Suomâst.
Suomâst tuámustoovlih juáháseh almolijd tuámustovlijd, haldâttâhtuámustovlijd já sierânâstuámustovlijd. Täin lii jieijâs riehtitääsioornig.
Almolâš tuámustoovlih.
Suomâst almolijn tuámustovlijn láá 3 sierâ riehtitääsi, moh riehtitääsioornigist maneh vyelemuu tääsist alemuu táásán:
Almolijn tuámustovlijn kieđâvušeh rijdo- já rikosaašijd sehe eres ucâmušaašijd. 
Haldâttâhtuámustoovlih.
Suomâst haldâttâhtuámustovlijn láá 2 sierâ riehtitääsi, moh riehtitääsioornigist maneh vyelemuu tääsist alemuu táásán:
1621

1621 (MDCXXI) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vástuppeivi. Tot lâi 1620-lovo nubbe ihe.
Naantali

Naantali () lii kaavpug Suomâst, Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest. Naantalist ääsih 19 409 olmožid, já ton vijđodâh lii 688,01 km², mast 375,56 km² lii čääci. Naantali naaburkieldah láá Parainen, Masku, Raisio, Taivassalo já Turku. Naantalist lii täsivääldi president kesipäikki "Kultaranta".
Nommâ.
Päikkinoomah iä táválávt heiviittuu. Taan kaavpug tábáhtusâst käldein kávnoo kuittâg meiddei nommâ "Naantal".
Historjá.
Naantali vuáđudui ive 1443.
Kieldâlahtemeh.
Naantali táálunkieldâ lohtui Naantalin ive 1964. Merimasku, Rymättylä já Velkua kieldah lahtojii Naantalin uđđâivemáánu 1. peeivi 2009. Uási Masku kieldâst sirdâšui Naantalin ive 2011.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Merimasku.
Akkola, Heikkola, Heikinmäki, Hirvoinen, Horja, Iskola, Järvensuu, Kaksoinen, Karjalainen, Kaukola, Koveri, Kräkilä, Kukolainen, Kuuslahti, Kuusniemi, Köylijärvi, Lieranta, Liettistenmaa (Lietisten saaret), Liiamaa, Lukkarainen, Mälsälä, Pohjalainen, Rautuinen, Riittonpää, Saaristolaiskylä, Sannainen, Taattinen, Tammisaari, Tanskila, Tärkkinen já Uusikartano.
Naantali táálunkieldâ.
Ajonpää, Asikko, Haijainen, Herttula, Immanen, Inttilä, Isokylä, Jaakkola, Kaivola, Karvetti, Keitilä, Kirstilä, Kuivalahti, Kultaranta, Kunnainen, Kuostano, Käkölä, Ladvo, Lapila, Latonpää, Lietsala, Luikkio, Luolala, Löytäne, Metsä-Jukola, Miekkula, Nuhjala, Porhonkallio, Pyöli, Ruona, Ruuhimäki, Saksila, Sammalkallio, Soikallio, Soininen, Taimo, Tammisto, Tupavuori, Vadjo, Viiala, Villa já Vähäkallio.
Rymättylä.
Aatila, Ahteentaka, Ajola, Alakylä, Ampuminmaa, Antola, Anttila, Autuinen, Brunnila, Hanka, Hankaanperä, Heinäinen, Hintsala, Hämmärö, Hämölä, Isopoikko, Järvenperä, Kaarniitta, Kaastla, Kauppila, Kepuinen, Kinttala, Kirjala, Knaapila, Koisaari, Koivusaari, Kuivanen, Kurala, Kurinen, Kurjanrauma, Leikkinen, Leiklahti, Lookila, Maanpää, Maisaari, Maskulainen, Meinikkala, Metsäpoikko, Montola, Ojainen, Okala, Paavainen, Pakinainen, Peräinen, Poikko, Pornainen, Pulkkala, Raula, Riiainen, Riittiö, Ruokorauma, Ruotsalainen, Röölä, Saarla, Salo, Santala, Seppälä, Suikkila, Suutarla, Taipale, Tanila, Valtainen, Vanhakylä, Veluinen, Viljainen, Ylikylä, Ylttinen já Äijälä.
Velkua.
Haukka, Kalsor, Kettumaa, Krööpilä, Palva, Pohjakylä, Salavainen, Teersalo já Tiurla.
1834

1834 (MDCCCXXXIV) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield koskokko. Tot lâi 1830-ihelove viiđâd ihe.
1745

1745 (MDCCXLV) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vástuppeivi. Tot lâi 1740-lovo kuuđâd ihe.
1752

1752 (MDCCLII) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij lávurduv já nuuvâi pasepeeivi. Tot lâi 1750-lovo kuálmád ihe.
Salome Zurabišvili

Salome Zurabišvili (; š. njuhčâmáánu 18. peeivi 1952, Pariisi, Ranska) lii georgialâš politikkár já Georgia 5. president. Sun algâttij virgeest ive 2018.
Manana Šalikašvili

Manana Šalikašvili (; š. syeinimáánu 5. peeivi 1959, Tsilkani, Georgia SST, Sovjetlitto) lii georgialâš kirječällee.
Giorgi Margvelašvili

Giorgi Margvelašvili (; š. čohčâmáánu 4. peeivi 1969, Tbilisi, Georgia SST, Sovjetlitto) lii georgialâš akateemikkár, politikkár já Georgia 4. president iivij 2013–2018.
Mikheil Saakašvili

Mikheil Saakašvili (; š. juovlâmáánu 21. peeivi 1967, Tbilisi, Georgia SST, Sovjetlitto) lii georgialâš äššivyeijee, politikkár já Georgia 3. president iivij 2004–2007 já 2008–2013.
Eduard Ševardnadze

Eduard Ševardnadze (; ) lâi georgialâš politikkár já Georgia 2. president iivij 1995–2003.
Zviad Gamsakhurdia

Zviad Gamsakhurdia (; ) lâi georgialâš tiettee, kirječällee já Georgia täsivääldi 1. president iivij 1991–1992.
Joe Biden

Joe Biden (š. skammâmáánu 20. peeivi 1942, Scranton, Pennsylvania, Ovtâstum staatah) lii ovtâstumstaatâlâš politikkár. Sun lâi Ovtâstum staatâi 46. president iivij 2021–2025.
Kiäsádâttâm ive 2024 presidentkištoost.
Biden almottij aalmugân miärádâsâstis kiäsádâttâđ ive 2024 presidentkištoost syeinimáánu 21. peeivi viestâpalvâlus X:st: "Tii presidentin toimâm lii lamaš muu eellim stuárráámus kunnee." Biden čaalij meid, maht sehe suu piäládâh já ubâ Ovtâstum staatah áiguh hiettâđ suu miärádâsâst kiäsádâttâđ presidentkištoost. Reivâstis Biden muštâlij jieijâs presidentpaajeest. Sun čaalij ovdâmerkkân koronapandemiast já ton tovâttem ekonomâlii hiäjus ääigist. Ton lasseen Biden kiijtij Amerik aalmug já väripresident Kamala Harris sehe puohâid, kiäh porgii suu nube presidentpaje oovdân.
Biden ahe já tiervâsvuotâtile puohtii huolâ suu piäládâhân já kyeditteijeid. Ovdâmerkkân uđâsmediai mield Ovtâstum staatâi oovdiš president Barack Obama, ovdâsteijeeviste oovdiš saavâjođetteijee Nancy Pelosi já maaŋgah demokraatpiäláduv hoovdah lijjii huolâstum Bidenist. Ton lasseen motomeh demokraatpiäláduv ruttâdeijeeh uhkedii koskâlduttiđ jieijâs torjuu, jis Biden ličij juátkám presidentkištoost. Biden ave já tiervâsvuođâ kritisistii korrâsávt meiddei Donald Trump já suu kyeditteijeeh.
Oskoldâh.
Biden lâi Ovtâstum staatâi nubbe katolilâš president. Sun uásalistij paavi Franciscus hävdidemseremonian cuáŋuimáánu 26. peeivi 2025. Sun ij lamaš Ovtâstum staatâi delegaatio fáárust, pic sun lâi jieš kuástidâm määđhis Vatikaanân.
Donald Trump

Donald Trump (š. kesimáánu 14. peeivi 1946, New York, New York, Ovtâstum staatah) lii ovtâstumstaatâlâš finnodâholmooš já politikkár. Sun lâi Ovtâstum staatâi 45. president oovtâ paje verd iivij 2017–2021. Suu väljejii uđđâsist presidentin ive 2024 presidentvaaljâin, já uđđâivemáánu 20. peeivi 2025 sust šoodâi Ovtâstum staatâi 47. president.
Ive 2024 morheiskâstem.
Donald Trump hávádui uálgispiäljásis ton keežild ko sun šoodâi morheirâttâs moolân kampanjateivâdmis ääigi Pennsylvaniast syeinimáánu 13. peeivi 2024. FBI mield saahâ lâi morheiiskâstmist. 20-ihásâš almai päjiškuođij Trump kulij ollâ saajeest tábáhtumesaje ulguubeln. Tárkkápäččee paajij taam almaa masa tállân morheiskâstem maŋa jaamâs. Ohtâ Trump kyeditteijee jaamij päčimist. Kyevtis lává ruásnuluin viärráht. 
Trump lâi tolâmin saavâ Butler-nommâsii kaavpugist, ko päčimeh kulluuškuottii. Trump njavhâstij peeljis, koskâldutij saavâs já nutâgij vuálus suáján. Kuldâleijeeh Trump tyehin meid nutâgii. Mottoom ääigi keččin torvoalmaah tolvuu Trump autoin meddâl. Sun eelij ton maŋa pyecceiviäsust. Maŋeláá Trump tieđettij, et sun vaja pyereest já sun lii jo peessâm pyecceiviäsust.
İlham Əliyev

İlham Əliyev (š. juovlâmáánu 24. peeivi 1961, Baku, Azerbaidžan SST, Sovjetlitto) lii azerbaidžanlâš politikkár já Azerbaidžan täsivääldi 4. president. Sun algâttij virgeest ive 2003.
Heydər Əliyev

Heydər Əliyev (; ) lâi azerbaidžanlâš politikkár já Azerbaidžan täsivääldi 3. president iivij 1993–2003.
Əbülfəz Elçibəy

Əbülfəz Elçibəy () lâi azerbaidžanlâš politikkár já Azerbaidžan täsivääldi 2. president iivij 1992–1993.
Tbilisi

Tbilisi () lii Georgia uáivikaavpug já stuárráámus kaavpug.
Armen Sarkissian

Armen Sarkissian (; š. kesimáánu 23. peeivi 1953, Jerevan, Armenia SST, Sovjetlitto) lii armenialâš politikkár já Armenia täsivääldi 4. president. Sun algâttij virgeest ive 2018.
Robert Kotšarjan

Robert Kotšarjan (; š. porgemáánu 31. peeivi 1954, Stepanakert, Azerbaidžan SST, Sovjetlitto) lii armenialâš politikkár já Armenia täsivääldi 2. president iivij 1998–2008.
Levon Ter-Petrosjan

Levon Ter-Petrosjan ( já ; š. uđđâivemáánu 9. peeivi 1945, Aleppo, Syyria) lii armenialâš politikkár já Armenia täsivääldi 1. president iivij 1991–1998.
Serž Sargsjan

Serž Azati Sargsjan (; š. kesimáánu 30. peeivi 1954, Stepanakert, Azerbaidžan SST, Sovjetlitto) lii armenialâš politikkár já Armenia täsivääldi 3. president iivij 2008–2018.
Georgia president

Georgia president ( "Sakartvelos prezidenti") lii Georgia staatâhovdâ, kiäm ive 2024 rääjist Georgia valjimčuákkim väljee kuuđâ ive kooskâi. 
Historjá.
Iivij 1991–2018 president lâi aalmug väljee njuolgâ valjâiguin viiđâ ive kooskâi, mut ive 2018 asâttum Georgia vuáđulaavâ tiet ive 2024 rääjist Georgia valjimčuákkim väljee president já paje pištá kuttâ ive viiđâ saajeest. Viiđâ ive paje lâi lamaš kiävtust aalgâst rääjist, eereeb iivij 2004–2008, kuás paje piištij tuše nelji ive.
Mia Khalifa

Mia Khalifa (; š. kuovâmáánu 10. peeivi 1993, Beirut, Libanon) lii ovtâstumstaatâlâš oovdiš pornočaittâleijee.
Nuorâvuotâ.
Mia Khalifa šoodâi kuovâmáánu 10. peeivi 1993 Beirutist, Libanonist. Suu peerâ varrij Ovtâstum staatáid ive 2000, ko sun lâi 7-ihásâš. Ko Khalifa lâi teini, peerâ aasâi Montgomery pirrâdâhkoddeest Marylandist. Sun valmâštui kandidaatin Texas ollâopâttuvâst El Pasost, kost sun luuvâi uáiviamnâsin historjá.
Karrieer.
Khalifa algâttij pornokarrieeris roovvâdmáánust 2014. Sun lâi pargoost Whataburger-raavvâdviäsust, já mottoom äššigâs koijâdij sust, halijdičij-uv sun rähtiđ porno. Khalifa tuhhiittij falâlduv. Siämmáá ive juovlâmáánust sust šoodâi Pornhub pivnohumos täsni.
Talant Mamytov

Talant Turdumamatovich Mamytov ( já ; š. njuhčâmáánu 14. peeivi 1976) lii kirgisialâš politikkár. Sun tooimâi Kirgisia v.t. presidentin iivij 2020–2021.
Nino Burdžanadze

Nino Burdžanadze (; š. syeinimáánu 16. peeivi 1964, Kutaisi, Georgia SST, Sovjetlitto) lii georgialâš äššivyeijee, politikkár, Georgia parlament sahâolmooš iivij 2001–2008 já Georgia vt. president iivij 2003–2004 já 2007–2008.
Georgiakielâ lasseen Nino Burdžanadze sárnu njyebžilávt meiddei ruošâkielâ já eŋgâlâskielâ.
Säämi lippupeivi

Säämi lippupeivi (motomin meid Säämi liputtempeivi) lii peivi, kuás säämi lippu kiässoo stáágun. Ivveest láá tääl 12 lippupeivid. 
Historjá.
Sämmilij 15. konferensist ive 1993 Helsigist meriduvvojii 8 peivid säämi lippupeivin: Säämi aalmugpeivi, máárjápeivi, jonsahpeivi, Säämi liipu tuhhiittempeivi, Sämirääđi vuáđudempeivi, Taažâ Sämitige vuáđudempeivi, Suomâ Säämi Parlament vuáđudempeivi já Isak Saba šoddâmpeivi.
Ive 1996 3 uđđâ peeivi lasettuvvojii: Ovtâstum aalmugij aalmugijkoskâsâš algâaalmugij peivi, Suomâ Sämitige vuáđudempeivi já Ruotâ Sämitige vuáđudempeivi. Suomâ já Ruotâ sämitigeh lasettuvvojii esken talle ko taah vuáđuduvvii sämmilij 15. konferens maŋa. 
Uđđâsumos lippupeivi lii skammâmáánu 29. peivi, mii lii Elsa Laula Renberg šoddâmpeivi. Taam iävtuttij Säämi nissoonfoorum jo ive 2000, mut esken ive 2017 sämmilij 21. konferensist Tråantist taat meridui virgálâš lippupeivin.
1877

1877 (MDCCCLXXVII) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vuossargâ. Tot lâi 1870-lovo káávcád ihe.
Sadyr Japarov

Sadyr Nurgozhoevich Japarov (; š. juovlâmáánu 6. peeivi 1968, Keng-Suu, Tüp, Kirgisia) lii kirgisialâš politikkár, kote tooimâi Kirgisia uáiviministerin já v.t. presidentin oovtâ mánuppaje ääigi čohčuv 2020.
Giorgi Gakharia

Giorgi Gakharia (; š. njuhčâmáánu 19. peeivi 1975, Tbilisi, Georgia SST, Sovjetlitto) lii georgialâš politikkár. Gakharia lâi Georgia 14. uáiviminister iivij 2019–2021.
Apollo 17

Apollo 17 lâi majemuš mánudâškirdemmätki ameriklii Apollo-ohjelmist. Ton komendeijen tooimâi astronaut Eugene Cernan, kote lii kiddâ tai peeivij räi lamaš "Majemuš almai Mánudáást". Mánudâšmooduul kirden tooimâi geolog Harrison Schmitt. Suoi kirdijn Mánudáá asan Challenger-mánudâšmoduláin já tuđhâdáin Mánudáá ase. Kirdemmooduul kirden tooimâi Ron Evans. Siäivumsaijeen Mánudáást väljejui Taurus Littrow -leehi, mast arvâlui, et tobbeen liččii tullâpiärásiih keeđgih. 
Apollo 17 lâi áinoo Apollo-ohjelm kirdemmätki, kuás pääččim tábáhtui iho. Tot tábáhtui juovlâmáánu 7. peeivi 1972. Maccâm Enâmân tábáhtui juovlâmáánu 19. peeivi 1972.
Lemi

Lemi lii kieldâ Suomâst, Maadâ-Kärjil eennâmkoddeest. Lemist ääsih 2 958 olmožid, já ton vijđodâh lii 262,48 km², mast 44,58 km² lii čääci. Lemi naaburkieldah láá Lappeenranta, Luumäki, Savitaipale já Taipalsaari.
Historjá.
Lemi vuáđudui ive 1867.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Ahtiala, Hakulila, Heikkilä, Huttula, Hyvärilä, Iitiä, Juuresaho (oovdiš Remunen), Juvola, Kaamanniemi, Kuukanniemi, Kapiala, Keskisenpää, Korpela, Kurkela, Kärmeniemi, Laakkola, Laksiainen, Lavola, Merenlahti, Metsola, Mikkola, Mikonharju (kuuluu Iitiän kylään), Muukka, Nisola, Nuppola, Olkkonen, Parkkola, Pöllölä, Ruohiala, Ruomi, Sairala, Sorvarila, Suomalainen, Suoniala, Suontakainen, Sutela, Taipale, Tevaniemi, Torvenniemi, Tuomelanpelto (kulá uásild Iitiän), Turku, Uiminniemi, Urola, Vainikkala, Välikangas já Värtölä.
Luumäki

Luumäki lii kieldâ Suomâst, Maadâ-Kärjil eennâmkoddeest. Luumäkist ääsih 4 568 olmožid, já ton vijđodâh lii 859,84 km², mast 109,78 km² lii čääci. Luumäki naaburkieldah láá Hamina, Kouvola, Lappeenranta, Lemi, Miehikkälä já Savitaipale.
Historjá.
Luumäki vuáđudui ive 1642.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Anjala, Antikkala, Askola, Ellola (Ellonen), Haimila, Heikkilä, Heimala, Hermunen, Hietamies, Himottula (Taina), Hirvikallio, Huomola, Huopainen, Husula, Hyyrylä, Iihola, Inkilä, Junttola, Jurvala, Juurikkala (Juurikas), Kaitjärvi, Kannuskoski, Kelvelä, Keskinen, Kiurula, Kiviniemi, Kokkola, Kolppola, Kontula, Koskela, Kähölä, Laapas, Lakkala (Lakka), Laukkala (Laukas), Lensula, Luotola, Marttila (Taavetti), Mentula, Metsola, Multiala, Munne (Munteenkylä), Niemi, Nokkala, Nuppola, Nurmiainen, Näppi, Okkola, Orkola, Parola, Pitkäpää, Pukkila (Pukki), Pätärilä, Rantala, Saareks, Saarits, Saksala, Salmi, Sarkalahti, Sarvilahti, Siiropää, Sirkjärvi, Suoanttila, Suoknuuti, Suonpohja, Sydänmaanlakka, Taina, Tapavainola, Taukaniemi, Toikkala, Uro, Vainonen, Venäläinen já Viuhkola.
1870

1870 (MDCCCLXX) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield lávurdâh. Tot lâi 1870-lovo vuossâmuš ihe.
1871

1871 (MDCCCLXXI) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield pasepeivi. Tot lâi 1870-lovo nubbe ihe.
1201

1201 (MCCI) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vuossaargâ. Tot lâi 1200-ihelove nubbe ihe.
Säämi lippu

Säämi lippu teikkâ Sämilippu lii puoh sämmilij ohtâsâš lippu. Liipu riegis kovvee piäiváá já mánudáá. Ruopsis uási kovvee piäiváá já čuovjis uási mánudáá.
Liipu kevttim.
Lippu kiässoo stáágun 12 säämi liputtempeeivi.
Säämi liipu puáhtá kevttiđ epivirgálávt meid jieškoteuv­lágá­nijn juhletilálâšvuođâin siämmáánáál ko eres-uv aal­mug­lâš­liipuid.
Liipu historjá.
Vuossâmuš säämi lippu.
Vuossâmuš lippuiävtuttâs säämi liipust hammij sämitaaidâr Synnøve Persen ive 1977. Lippu kevttui vuossâmuu keerdi Alta vyestilistmist. 
Nubbe säämi lippu.
Sämirääđi almottij säämi liipust hammimkišto, mon vuoitij sämitaaidâr Astrid Båhl. Lippu tuhhiittui sämmilij 13. konferensist Årest, Ruotâst porgemáánu 15. peeivi 1986. Siämmáá konferensist tuhhiittui meid Säämi suuvâ laavlâ sämmilij aalmuglâšlaavlân.
Savitaipale

Savitaipale lii kieldâ Suomâst, Maadâ-Kärjil eennâmkoddeest. Savitaipalest ääsih 3 326 olmožid, já ton vijđodâh lii 690,56 km², mast 151,38 km² lii čääci. Savitaipale naaburkieldah láá Kouvola, Lemi, Luumäki, Mikkeli, Mäntyharju, Puumala já Taipalsaari.
Historjá.
Savitaipale vuáđudui ive 1867.
Siijdah.
Havola, Heituinlahti, Hyrkkälä, Jokeinmaa, Kaihtula, Karhula, Kaskeinkylä, Kaulio (Kauliala), Kokkola, Korhola, Korpela, Koskeinkylä, Kuivanen, Kunttula, Kurhila (Järviä), Kylliälä, Kärpänen, Laari, Laksiainen, Lamminpää, Lavikanlahti, Luotola, Luotolahti, Lyytikkälä, Marttila, Monola, Niinimäki, Partakoski, Paukkula (Paukkunen), Peltoinlahti, Pettilä, Purtoismäki, Pöntylä, Rahikkala, Rantala, Ratasalo, Savitaipale, Solkeinkylä, Susivuori, Säänjärvi, Tukiala, Uiminniemi, Valkolanmäki, Virmajärvi já Välijoki.
1816

1816 (MDCCCXVI) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij vuossaargâ já nuuvâi majebaargâ. Tot lâi 1810-lovo čiččâd ihe.
1812

1812 (MDCCCXII) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij koskoho já nuuvâi tuorâstuv. Tot lâi 1810-lovo kuálmád ihe.
1832

1832 (MDCCCXXXII) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij pasepeeivi já nuuvâi vuossaargâ. Tot lâi 1830-lovo kuálmád ihe.
Rautjärvi

Rautjärvi lii kieldâ Suomâst, Maadâ-Kärjil eennâmkoddeest. Rautjärvist ääsih 3 159 olmožid, já ton vijđodâh lii 401,90 km², mast 50,39 km² lii čääci. Rautjärvi naaburkieldah láá Parikkala já Ruokolahti.
Historjá.
Rautjärvi vuáđudui ive 1871. Juovlâmáánu 25. peeivi 2022 Rautjärvi kirkko puolij kunnân.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Rautjärvi siijdah ive 1939.
Haakanala, Hallilanmäki, Hiivaniemi, Hinkkala, Hynnilä, Ilmee, Jurvala, Kalpiala, Kekäleniemi, Kokkola, Kopsala, Korjola, Korpijärvi, Lankila, Latvajärvi, Miettilä, Niskapietilä, Partila, Pirhola, Purnujärvi, Rautjärvi, Siisiälä, Torsansalo, Uimola, Untamo, Viimola já Vähikkälä.
Tórshavn

Tórshavn lii kieldâ Färsuolluin. Ton kuávdáš lii Färsuollui uáivikaavpug. Tórshavn kieldâst ääsih 21 926 olmožid. Ton vijđodâh lii 173 km², já ässeesaahâdvuotâ 121 ässed/km². Tórshavn kieldâ lii Färsuollui stuárráámus kieldâ sehe ässeelovo já vijđoduv mield.
Historjá.
Tórshavn kieldâ vuáđudui ive 1866.
Siijdah já kaavpugeh.
Tórshavn kieldâst láá čuávuvááh siijdah já kaavpugeh:
Argir, Hestur, Hoyvík, Hvítanes, Kaldbak, Kaldbaksbotnur, Kirkjubøur, Koltur, Kollafjørður, Mjørkadalur, Nólsoy, Norðradalur, Oyrareingir, Sund, Syðradalur, Tórshavn já Velbastaður.
Viehâdâh.
Ässeeloho.
Tórshavn kieldâ ässeeloho ive 1801 rääjist:
1836

1836 (MDCCCXXXVI) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij vástuppeeivi já nuuvâi lávurduv. Tot lâi 1830-lovo čiččâd ihe.
Verbâ

Verbâ lii sääni, mii muštâl mii tahhoo teikkâ ráhtoo ("ruáttá", "kuáláástvettee"), mii tábáhtuvá ("páštá", "muáttá") teikkâ mii lii ("oro"). 
Verbâ váátá táválávt subjekt, mii almoot celkkuu tahhee teikkâ váldufáádá. Motomeh veerbah iä kuittâg vaađâ subjekt. Tagareh láá ovdâmerkkân almolii tile almotteijee celkkuuh, nuuvtko šooŋâ kovvejeijee veerbah.
ELAN-ohjelm

ELAN-ohjelm lii annotistem várás kevttum rijjâ ohjelm. Ko lii mottoom jienâpäddi, kalga toimâd čuávuvávt:
ELAN-tiätuvuárhást tehálumos uási lii taggaar pááru, mii lii tiätuvuárhá pelimuddoost. Tot lii jienâpäddi.
Jienâpäädi vyelni láá nuuvt kočodum "Tiers", ađai "Tääsih":
Jis lii tárbu, lii meiddei máhđulâš lasettiđ uđđâ taasijd.
Pieksämäki

Pieksämäki lii kaavpug Suomâst, Maadâ-Savo eennâmkoddeest. Pieksämäkist ääsih 17 475 olmožid, já ton vijđodâh lii 1 836,22 km², mast 267,52 km² lii čääci. Pieksämäki naaburkieldah láá Hankasalmi, Joroinen, Juva, Kangasniemi, Leppävirta, Mikkeli, Rautalampi já Suonenjoki.
Historjá.
Pieksämäki vuáđudui ive 1930, já tast šoodâi kaavpug ive 1962.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Ankele, Haapakoski, Halkokumpu, Heikkolankangas, Hietakylä, Hietamäki, Hällinmäki, Jäppilä, Järvikylä, Kaitainen, Kantala, Karjala, Kontiomäki, Kukkola, Kuvansi, Kylmämäki, Kähkölä, Lamminmäki, Längelmäki, Maavesi, Mataramäki, Montola, Naarajärvi, Narila, Nenonpelto, Neuvola, Nikkarila, Niskamäki, Nokkala, Nykälä, Oittila, Paltamäki, Partaharju, Pitkäsmäki, Pohjoismäki, Pyhitty, Pyhäjärvi, Pöyhölä, Rummukka, Ruuhilampi, Salmenkylä, Sarkaniemi, Siikamäki, Sormula, Suontientaipale, Surnuinmäki, Syvänsi, Tihusniemi, Tikkalanmäki, Toikkala, Tossavalansaari, Utriala, Valkeamäki, Vanaja, Vehmaskylä, Venetmäki, Venettekemäranta, Vilhula, Virtasalmi, Väisälä já Väyrylä.
1884

1884 (MDCCCLXXXIV) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij majebaargâ já nuuvâi koskoho. Tot lâi 1880-lovo viiđâd ihe.
1888

1888 (MDCCCLXXXVIII) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij pasepeeivi já nuuvâi vuossaargâ. Tot lâi 1880-lovo oovcád ihe.
1880

1880 (MDCCCLXXX) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij tuorâstuv já nuuvâi vástuppeeivi. Tot lâi 1880-lovo vuossâmuš ihe.
1876

1876 (MDCCCLXXVI) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij lávurduv já nuuvâi pasepeeivi. Tot lâi 1870-lovo čiččâd ihe.
1872

1872 (MDCCCLXXII) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij vuossaargâ já nuuvâi majebaargâ. Tot lâi 1870-lovo kuálmád ihe.
1852

1852 (MDCCCLII) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij tuorâstuv já nuuvâi vástuppeeivi. Tot lâi 1850-lovo kuálmád ihe.
1848

1848 (MDCCCXLVIII) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij lávurduv já nuuvâi pasepeeivi. Tot lâi 1840-lovo oovcád ihe.
1854

1854 (MDCCCLIV) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield pasepeivi. Tot lâi 1850-lovo viiđâd ihe.
1851

1851 (MDCCCLI) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield koskokko. Tot lâi 1850-lovo nubbe ihe.
1858

1858 (MDCCCLVIII) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vástuppeivi. Tot lâi 1850-lovo oovcád ihe.
1859

1859 (MDCCCLIX) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield lávurdâh. Tot lâi 1850-lovo majemuš ihe.
1850

1850 (MDCCCL) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield majebargâ. Tot lâi 1850-lovo vuossâmuš ihe.
1830

1830 (MDCCCXXX) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vástuppeivi. Tot lâi 1830-lovo vuossâmuš ihe.
1831

1831 (MDCCCXXXI) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield lávurdâh. Tot lâi 1830-lovo nubbe ihe.
1833

1833 (MDCCCXXXIII) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield majebargâ. Tot lâi 1830-lovo niäljád ihe.
1835

1835 (MDCCCXXXV) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield tuorâstâh. Tot lâi 1830-lovo kuuđâd ihe.
1837

1837 (MDCCCXXXVII) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield pasepeivi. Tot lâi 1830-lovo káávcád ihe.
1838

1838 (MDCCCXXXVIII) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vuossargâ. Tot lâi 1830-lovo oovcád ihe.
1839

1839 (MDCCCXXXIX) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield majebargâ. Tot lâi 1830-lovo majemuš ihe.
1874

1874 (MDCCCLXXIV) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield tuorâstâh. Tot lâi 1870-lovo viiđâd ihe.
1881

1881 (MDCCCLXXXI) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield lávurdâh. Tot lâi 1880-lovo nubbe ihe.
1882

1882 (MDCCCLXXXII) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield pasepeivi. Tot lâi 1880-lovo kuálmád ihe.
1883

1883 (MDCCCLXXXIII) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vuossargâ. Tot lâi 1880-lovo niäljád ihe.
1885

1885 (MDCCCLXXXV) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield tuorâstâh. Tot lâi 1880-lovo kuuđâd ihe.
1886

1886 (MDCCCLXXXVI) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vástuppeivi. Tot lâi 1880-lovo čiččâd ihe.
1887

1887 (MDCCCLXXXVII) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield lávurdâh. Tot lâi 1880-lovo káávcád ihe.
1889

1889 (MDCCCLXXXIX) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield majebargâ. Tot lâi 1880-lovo majemuš ihe.
1819

1819 (MDCCCXIX) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vástuppeivi. Tot lâi 1810-lovo majemuš ihe.
1811

1811 (MDCCCXI) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield majebargâ. Tot lâi 1810-lovo nubbe ihe.
1841

1841 (MDCCCXLI) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vástuppeivi. Tot lâi 1840-lovo nubbe ihe.
Anna Abreu

Anna Abreu (olmâ nommâ Anna Eira Margarida Heiskari, jieijâs suuvâst Mourão de Melo e Abreu; š. kuovâmáánu 7. peeivi 1990, Helsig, Suomâ) lii portugallâš-syemmilâš musikkár.
1842

1842 (MDCCCXLII) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield lávurdâh. Tot lâi 1840-lovo kuálmád ihe.
Mariah Carey

Mariah Carey (š. njuhčâmáánu 27. peeivi 1969, Huntington, New York, Ovtâstum staatah) lii ovtâstumstaatâlâš musikkár, šuoŋârähtee já čaittâleijee.
1843

1843 (MDCCCXLIII) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield pasepeivi. Tot lâi 1840-lovo niäljád ihe.
Netflix

Netflix, Inc. lii ovtâstumstaatâlâš tiilámvideopalvâlus já pyevtittemfinnodâh, mii fáálá elleekuuvijd já televisiorááiđuid. 
Historjá.
Netflix vuáđudui porgemáánu 29. peeivi 1997 Scotts Valleyst, Kaliforniast. Irâttâs algâttij tooimâs DVD-elleekuuvij já -rááiđui postâvuábdoin. Netflix listajui NASDAQ-pöörsin ive 2002. 
Netflix algâttij 2010-lovvoost jieijâs pyevtittem televisiorááiđui várás, maid tot čäitiškuođij ohtuuvuoigâdvuođáin äššigâssáid. Syeinimáánust 2013 Netflixist poođij vuosmuš Emmy-iävtukkâsvuođâid finnim Internet tiilámvideopalvâlus: Netflix finnij ohtsis 14 iävtukkâsvuottâd, main "House of Cards" -ráiđu finnij oovce. 
Kanadalii Sandvine ive 2013 raapoort mieldi Netflix västidij 31,6 % Ovtâstum staatâi puoh nettijotoluvvâst. Ive 2014 tot lâi 35 %, mii lâi suullân 20 % eenâb ko Youtube nettijotoluv meeri.
Keessiv 2014 Netflixist lijjii maailmvijđosávt suullân 48 miljovn tiilájeijed, kiäin 36 miljovn Ovtâstum staatâin já loopah eres soojijn maailmist. Ive 2015 Netflixist lijjii paijeel 62 miljovn äššigâssâd paijeel 50 staatâst. Ive 2020 Netflixist lijjii ohtsis paijeel 182 miljovn äššigâssâd ubâ maailmist, kiäin 69 miljovn Ovtâstum staatâin.
Ive 2019 Netflix lohtui Motion Picture elleekovesiärván.
Finnodâhtoimâ.
Netflix skáppoo elleekuuvijd já televisiorááiđuid pyevtittem- já levâttemfinnoduvâin aaibâs tegu táválâš TV-kanava. Čäittimvuoigâdvuođâid tot skáppoo tiätuááigán, ovdâmerkkân muádi ihán häävild. Ađai Netflix ij tooimâ tegu ovdâmerkkân Spotify, mii máksá vuoigâdvuođâi omâsteijeid ovtâskâs keččâmkeerdijn.
1845

1845 (MDCCCXLV) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield koskokko. Tot lâi 1840-lovo kuuđâd ihe.
1846

1846 (MDCCCXLVI) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield tuorâstâh. Tot lâi 1840-lovo čiččâd ihe.
1817

1817 (MDCCCXVII) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield koskokko. Tot lâi 1810-lovo káávcád ihe.