Čapispieiniskodde

Čapispieiniskodde ("Odocoileus hemionus") lii Tave-Amerik viestâroosijn iälusteijee koddešlaajâ. Čapispieiniskodde lii vielgispieiniskode aldemus hyelkkišlaajâ, já toh pyehtih lasaniđ koskânis. 
Eŋgâlâskielâlii noomâs "mule deer" čapispieiniskodde lii finnim stuorrâ peljijnis, moh sulâstiteh muuli peeljijd. Suomâkielân čapispieiniskodde lii "mustahäntäkauris" teikâ "muulipeura". Suomâkielâlâš nommâ "mustahäntäkauris" lii puáttám tast, ete ton pieinis lii čappâd, nubenáál ko vielgispieiniskoddeest. 
Ilvâseh, keeđhih, puumah, räniskuobžah, čapiskuobžah, kuumpih já kojoteh pivdeh čapispieiniskuudijd. Kuobžah sättih koddeđ rävis kuudijd-uv, mutâ táválávt piätuelleeh koddeh vuosijd já puáris teikkâ pyeccee ohtâgâsâid. Ton lasseen piätuelleeh poreh čapispieiniskuudij haaškâid. Tiervâs já stuorrâ orásijd piätuelleeh koddeh harvii. Čapispieiniskodde lii pivdoellee, já tot miäcástuvvoo čohčuv.
Olgohäämi já stuárudâh.
Čapispieiniskoddeores tiäddá 55–150 kg já koskâmiärálávt 92 kg. Láá kuittâg tiettum meiddei oráseh, moh láá tiäddám joba 210 kg. Niŋálâsah láá ucebeh, suullân 43–90 kg já koskâmiärálávt 68 kg. 
Vyelišlaajâ "Odocoileus hemionus sitkensis" lii kuittâg čuuvtij ucceeb: oráseh teddih koskâmiärálávt 54,5 kg já niŋálâsah 36 kg. 
Čapispieiniskode sevealodâh lii 80–106 cm, já kukkodâh njuuneest pieiniskiäčán lii 1,2–2,1 m. Pieinis lii 11,6–23 cm kukke.
Čapispieiniskodeh já vielgispieiniskodeh láá uáli jo siämmáálágáneh šlaajah, mutâ taid puáhtá iäruttiđ toi peeljij, čoorvij já piäiná iivne vuáđuld. Čapispieiniskodeh láá meiddei stuárráábeh ko vielgispieiniskodeh. 
Tuše orásijn láá čuárvih. Čuárvih kaččeh táválávt kuovâmáánust, já toh šodâškyetih masa tállân.
Lavdâm.
Čapispieiniskode lavdâm lii uáli jo viijđes, já toh kávnojeh Tave-Amerik viestâroosijn Yukonist já Alaskast tave-Meksiko räi. Čapispieiniskodeh iälusteh Källeevaarij viestârbeln, mutâ meiddei Stuorrâ tuolbâdâsâi viestâroosijn. Toh tiättojeh ovdâmerkkân Saskatchewan, Nebraska, Kansas já Texas viestâroosijn.
Ulmuuh láá meiddei puáhtám čapispieiniskuudijd Argentiinan já Kauai suollui, mii lii Havaiji suáluikuávlust. 
Eellimkuávluinis čapispieiniskodeh iälusteh meecijn, váráduvâin já preeriain.
Raavâd.
Čapispieiniskodeh láá šaddoporreeh, já toi raavâdvaaljan kuleh 788 šaddošlaaijâd. Raavâd, maid čapispieiniskodeh poreh, lii kiddâ toi eellimkuávlust já iveaaigijn. 
Čapispieiniskodeh poreh páávuid, sinošaddoid, pähkinijd já muorjijd. Toh poreh meiddei tagarijd kuobbârijd, moh šaddeh eromâšávt Källeevaarij maadâoosijn.
Motomin ulmuuh piemmih čapispieiniskuudijd tälviv, amas toh jäämmiđ raavvâd vänivuođâ tiet. Virgeomâhááh iä kuittâg haalijd, ete kodeh piämmojeh tälviv, tastko maaŋgâlágáneh taavdah sättih levâniđ älkkeebeht talle ko kodeh láá oovtâst. Tälvipiemmâm sáttá meiddei styerediđ čapispieiniskoddenaalijd, já jis toh stuáruh hirmâdávt, te toh tovâtteh ennuv vahâgijd šaddoid, maid toh poreh.
Lasanem.
Čapispieiniskuudij kieimâmäigi lii čohčuv. Talle oráseh šaddeh hirmâd aggressiivlâžžân. Toh taištâleh koskânis, já siämmáá kieimâm ääigi toh pyehtih háváduđ joba 30 kerdid taištâlmijn. Niŋálâsah parâtteleh maŋgáin orásáin. Niŋálâs kuáddá táválávt kyehti vyesi kiđđuv.
Varriimeh.
Čapispieiniskodeh värrejeh jyehi ive tälvikuávlui já kesikuávlui kooskâst. Tälvikuávluh láá vyeliláá ko kesikuávluh. Varriimeh láá kuheh. Ovdâmerkkân Wyomingist toh láá suullân 250 km. 
Čapispieiniskodeh varriiškyetih čohčuv, vâi toh viältáččii täälvi korrâ šooŋâid. Čapispieiniskodeh mušteh varrimkiäinuid, maid toh láá ovdil kiävttám. 
Riiskah.
Maaŋgah ääših äštih čapispieiniskuudijd varriimij ääigi. Tagareh láá ovdâmerkkân šoŋŋâdâhnubástus já ulmuuh. Moottorkiäinuh, urbaanlâš ovdánem, aaiđij huksim já luánduriggoduvâi uuccâm pieđgejeh kuudij eellimpirrâsijd já tovâtteh nuáskádâsâid. Jotolâh koddá maaŋgâid kuudijd, já mađe eenâb jotolâh lii, te tađe täävjib čapispieiniskodeh kalgeh hilgođ ärbivuáválijd varrimkiäinuidis. Meiddei ulmui huksim ääiđih sättih estiđ kuudij rijjâ varriimijd. Totkeeh láá huámášâm, ete ulmui tiet čapispieiniskoddenäälih láá kiäppánâm.