tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Belize

Belize lii staatâ Kuovdâ-Amerikist. Ton uáivikaavpug lii Belmopan. 
Historjá.
Belize tááláš uáivikaavpug Belmopan huksejui tast maŋa ko hirmosstormâ tuššâdij ovdii uáivikaavpug, Belize City, ive 1961. 
Belize lâi Britannia sirdoeennâm já ton nommân lâi "Brittilâš Honduras". Čohčâmáánust 1981 Belize finnij jiečânâsvuođâs, mutâ lii kuittâg Commonwealth jeessân.
Eennâmtiätu.
Sajadâh já rääjih.
Belize lii staatâ Kuovdâ-Amerikist. Ton ránnjáenâmeh láá tavveen Meksiko sehe nuorttân já mäddin Guatemala. Ton nuorttiirääji lii Karibiameerâ riddo. Riddo lii ohtsis 280 km. 
Morfologia.
Belize maadâuásist láá Mayaväärih já tavveen lii enâmustáá vyelieennâm.
Haldâttâh já politiik.
Kuávlulâš jyehim.
Belize lii juohhum kuuđâ kuávlun ("districts"). Kuávluh láá juohhum 31 pirrâdâhân. Páiháliih ääših haldâšuvvojeh kaavpug-, kieldâ-, sijdâ- já siärvusváldustiivrâin. Belizest láá 2 kaavpugváldustiivrâ: Belize City já Belmopán.
Viehâdâh.
Kielah.
Belize iärrán kuávlu eres enâmijn toin, ete ton virgálâš kielâ lii eŋgâlâskielâ, tastko Belize lâi Britannia sirdoeennâm.
Belmonte Piceno

Belmonte Piceno lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Belmonte Picenost ääsih 615 olmožid. Ton vijđodâh lii 10,53 km², já alodâh 312 m. Belmonte Piceno naaburkieldah láá Falerone, Fermo, Grottazzolina, Monsampietro Morico, Montegiorgio, Monteleone di Fermo, Montottone, Servigliano.
Siijdah.
Castellarso Ete, Castellarso Tenna, Colle Ete já Colle Tenna.
Belvedere Ostrense

Belvedere Ostrense lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Belvedere Ostrensest ääsih 2 145 olmožid. Ton vijđodâh lii 29,45 km², já alodâh 251 m. Belvedere Ostrense naaburkieldah láá Catselplanio, Maiolati Spontini, Montecarotto, Morro d'Alba, Ostra, Poggio San Marcello, San Marcello já Senigallia.
Siijdah.
Fornace já Madonna del Sole.
Benedict Cumberbatch

Benedict Timothy Carlton Cumberbatch (š. syeinimáánu 19. peeivi 1976, Hammersmith, Lontoo, Eŋland) lii eŋlandlâš čaittâleijee. Suu vaanhimeh, Wanda Ventham já Timothy Carlton, lává kuohtuuh meid čaittâleijeeh.
Benin

Benin lii staatâ Afrikist, Guinealuovtâ riddoost. Ton uáivikaavpug lii Porto-Novo. 
Historjá.
Beninist assii ulmuuh jo keđgiääigi.
Benin riddokuávlu kočodui tovle uárjiriddon, ko viestâreennâmliih viežžii riddokuávlust ennuv oorjijd, kiäid sij tuálvui Amerikân. 1400-lovvoost viestâreennâmliih huksejii ennuv kolonialismkuudijd Benin kuávlun. Uárjikävppi vahâgitij ennuv 1600-lovvoost vuáđudum Dahomey staatâ aalmug. 1800-lovo loopâst Dahomeyst (ive 1975 rääjist Benin) šoodâi Ranska sirdoeennâm. Tađe ovdil kuávlust lijjii maaŋgah jiečânâs staatah, moi kielah já kulttuureh lijjii maaŋgâlágáneh. Kuávlu kievrâmus staatâ ovdil Dahomey lâi Allada kunâgâskodde. Mäddin lijjii enâmustáá ewekielâliih aalmugeh, kiäi madduuh lijjii tááláá Togo raajij siste. Tavveen stuárráámus juávkku lâi baribah já taveviestârist oppeet sombah.
Benin finnij jiečânâsvuođâs Ranskaast porgemáánu 1. peeivi 1960.
Eennâmtiätu.
Benin vijđodâh lii 112 622 km², mast 110 622 km² lii eennâm já 2 000 km² čääci.
Sajadâh já rääjih.
Benin lii staatâ Viestâr-Afrikist Nigeria já Togo kooskâst. Ton eres ránnjástaatah láá Niger já Burkina Faso.
Morfologia.
Alemus saje Beninist lii Mont Sokbaro, mii paijaan 658 meetter alodâhân.
Šoŋŋâdâh.
Šoŋŋâdâh Beninist lii trooppisâš: mäddin šooŋah láá kumeh já lahtâseh, tavveen váhá koškásuboh. Ubâ staatâst koškepaje pištá juovlâmáánust njuhčâmáánun já oppeet njuhčâmáánust syeinimáánu räi láá rášuarveh. Beninist láá viehâ uccáá meecih, ko koškepajeh já meccipuáluh láá tuššâdâm 59% meecijn, moh ovdil lijjii.
Haldâttâh já politiik.
Kuávlulâš jyehim.
Benin lii juohhum 12 departementân (), moh láá juohhum val 77 pirrâdâhkodán ("communes"). Toh juáhhojeh 545 arrondissementân ("arrondissements"), já taah val sijdáid ("villages") teikkâ kaavpugossijd ("quartiers").
Ekonomia.
Benin lii ohtâ kievhimuin enâmijn maailmist.
Viehâdâh.
Ässeeloho.
Beninist ääsih paijeel 12 miljovn olmožid (2020).
Kielah.
Virgálâš kielâ Beninist lii ranskakielâ, mutâ ton lasseen tobbeen sárnuh meiddei maaŋgâid hiäimukielâid ađai Beninist sárnojeh ohtsis 52 kiellâd. ohtsis 52 kiellâd. . 
Kaavpugeh.
Veikkâ Benin uáivikaavpug lii Porto-Novo, ton stuárráámus kaavpug Cotonou. 
Oskoldâh.
Benin lii voodoo šoddâmsaje, já jyehi uđđâivemáánu tobbeen uárnejuvvoo maailm stuárráámus voodoo-festivaal. Maaŋgah hiäimuh Beninist, om. fon-, yoruba- já ewehiäimuh, hárjutteh ärbivuáválâš animistlâš oskoldâh, vodun. Tot lii Beninist nuuvt stuorrâ áárvust, ete masa puoh eres-uv oskolduvâi hárjutteijeeh kunnijâtteh tom já ton imelijd. 
Algâaalmug oskolduvâi lasseen merhâšitteemuuh oskolduvah Beninist láá ristâosko já islam.
Tiervâsvuotâ.
Eellimäigivuordâ Beninist lii 61 ihheed.
Škovlim.
Luuhâđ máttá 15–24-ihásijn ohtsis 60,95 %, kaandâin 69,76 % já nieidâin 51,94 % (2018). Paijeel 65-ihásijn ohtsis tuše 8,22 % máttá luuhâđ, almain 16,31 % já nisonijn tuše 2,27 % (2018).
Kulttuur.
Grand-Popo riddokaavpugist kávnoo Villa Karo kulttuurkuávdáš, mii fáálá pargoviistijd jieškote-uvlágán taidâráid, tego kirječälleid já musikkáráid. Ton ohtân ulmen lii ovdediđ ohtsispargo syemmilâš já afriklâš taidârij já totkei kooskâst.
Berlin

Berlin lii Saksa stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug. Tot lii meid Euroop Union stuárráámus kaavpug, já ubâ Euroop viđâdin stuárráámus kaavpug.
Berlin huksejui Spree-juuvâ piällás.
Betlehem

Betlehem lii kaavpug Palestiinast.
Betschwanden

Betschwanden lii uccâ siijdâš já oovdiš kieldâ Glarus kantonist Sveeicist. Ive 2024 loopâst Betschwandenist assii 190 olmožid. Kieldâ vijđodâh lâi 9,74 km². Betschwanden lii 600 m merâtääsi paajaabeln.
Historjá.
Betschwanden kieldâ lopâttui ive 2010 loopâst, ko Betschwanden, Braunwald, Elm, Engi, Haslen, Linthal, Luchsingen, Matt, Mitlödi, Rüti, Schwanden, Schwändi já Sool kieldah lahtojii oohtân já šoodâi uđđâ Glarus Süd kieldâ. Uđđâ kieldâst ääsih 9 849 olmožid (31.12.2024), já ton vijđodâh lii 430,03 km2.
Viehâdâh.
Ässeeloho.
Betschwandenist assii 123 olmožid ive 1692, 254 olmožid ive 1850, 255 olmožid ive 1900, 282 olmožid ive 1950, 132 olmožid ive 1980, 172 olmožid ive 2000 já 182 olmožid ive 2010.
Čuávuváá tavlustuvâst lii Betschwanden ässeeloho ive 2017 rääjist Glarus Süd kieldâ virgálij nettisiijđoi mield:
Bettingen

Bettingen lii kieldâ Sveeicist, Basel-Stadt kantonist. Bettingenist ääsih 1 167 olmožid. Ton vijđodâh lii 2,23 km² já alodâh 378 m.
Bhutan

Bhutan lii jiečânâs staatâ Aasiast. Ton uáivikaavpug lii Thimphu.
Eennâmtiätu.
Bhutan vijđodâh lii 38 394 km², mast 0 km² lii čääci. Vijđoduv mield Bhutan lii maailm 136. stuárráámus staatâ.
Viehâdâh.
Kielah.
Bhutanist sárnojeh 24 kiellâd, el. dzongkhakielâ, mii lii Bhutan vuáđulaavâ mield staatâ áinoo virgálâš kielâ. Tom sárnuh suulân 160 000 olmožid. Täi kielâi lasseen Bhutanist lii meid jieijâs seevvimkielâ.
Bissau

Bissau lii Guinea-Bissau stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug. Tot lii ubâ kuávlu ekonomâlâš kuávdáš. Bissau autonomisâš sektor lii ohtâ Guinea-Bissau kuávluin.
Historjá.
Bissau kaavpug vuáđudui ive 1687, já tast šoodâi Guinea-Bissau uáivikaavpug ive 1942
Bloemfontein

Bloemfontein (puustavlávt "räsikäldee") lii Maadâ-Afrik riehtilâš uáivikaavpug. Tot lii ohtâ kuulmâ Maadâ-Afrik uáivikaavpugist Kapkaavpug já Pretoria lasseen. Bloemfontein sesothokielâg nommâ, "Mangaung", meerhâš "gebardij saje".
Bolivia

Bolivia teikâ Bolivia maaŋgâaalmugriijkâ () lii staatâ Maadâ-Amerikist. Staatâst láá kyehti uáivikaavpug: Chupiyapu já Chuqichaka.
Eennâmtiätu.
Sajadâh já rääjih.
Bolivia lii staatâ Maadâ-Amerikist. Ton ránnjástaatah láá Argentiina, Brasilia, Chile, Paraguay já Peru.
Bolivia virgáliih kielah

Bolivia virgáliih kielah láá ohtsis 37. Stuárráámus kielâ lii espanjakielâ. Eres kielah láá algâaalmugkielah.
Bologna

Bologna lii kaavpug Italiast, Emilia-Romagna kuávlust. Bolognast ääsih 390 911 olmožid (ive 2024). Ton vijđodâh lii 140,86 km² já alodâh 54 m. Bologna naaburkieldah láá Anzola dell'Emilia, Calderara di Reno, Casalecchio di Reno, Castel Maggiore, Castenaso, Granarolo dell'Emilia, Pianoro, San Lazzaro di Savena, Sasso Marconi já Zola Predosa.
Bolognola

Bolognola lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Bolognolast ääsih 142 olmožid. Ton vijđodâh lii 25,87 km², já alodâh 1 070 m. Bolognola naaburkieldah láá Fiastra, Montefortino, Sarnano já Ussita.
Historjá.
Ive 2016 kulmâ korrâ eennâmtuárgástus tuššâdii Bolognola masa ollásávt:
Siijdah.
Markkân lasseen Bolognola kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Pintura.
Borgo Maggiore

Borgo Maggiore lii kieldâ San Marinost. Borgo Maggiorest ääsih 6 971 olmožid. Ton vijđodâh lii 9,54 km², já alodâh 525 m. Borgo Maggiore lii San Marino nubben stuárráámus kieldâ sehe ässeelovo já vijđoduv mield.
Borgo Pace

Borgo Pace lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Borgo Pacest ääsih 547 olmožid. Ton vijđodâh lii 56,22 km², já alodâh 469 m. Borgo Pace naaburkieldah láá Badia Tedalda, Carpegna, Mercatello sul Metauro, San Giustino, Sansepolcro já Sestino.
Siijdah.
Lamoli, Parchiule já Sompiano.
Bosnia-Hercegovina

Bosnia-Hercegovina lii staatâ Euroopist. Ton uáivikaavpug lii Sarajevo.
Boston

Boston lii Massachusetts uásistaatâ uáivikaavpug já stuárráámus kaavpug. Ive 2020 tobbeen assii 675 647 olmožid.
Botswana

Botswana täsiväldi ađai Botswana lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Gaborone. 
Historjá.
Khoisankielâi sárnooh láá aassâm Botswanast maaŋgâid tuháttijd iivijd.
Botswana siste lijjii 1800-lovvoost suáđih jieškote-uvlágánij aalmugij kooskâst, moi suijân lijjii sehe eurooplij kolonialismstaatâi enâmânpuáttim já páihálij ulmui varriimeh staatâ siste. Ive 1876 Botswana kunâgâs koijâdij brittilijn iše enâmis suojâlmân, mutâ brittilijd ij kiäsuttâm oovtâstpargo, peic sij vuáđudii Betšuanaeennâm protektoraat, mii lâi uási brittilâš imperium.
Čohčâmáánu 30. peeivi 1966 Botswanast šoodâi jiečânâs demokratia.
Eennâmtiätu.
Botswana vijđodâh lii 581 730 km², mast 566 730 km² lii eennâm já 15 000 km² čääci. Vijđoduv mield Botswana lii maailm 50. stuárráámus staatâ.
Sajadâh já rääjih.
Botswana lii siseennâmstaatâ máddáápiäláá Afrikist. Ton ránnjástaatah láá Namibia, Maadâ-Afrik, Sambia já Zimbabwe. Botswanast staatârääjih láá ohtsis 4 347,15 km. Kuhemus rääji lii rääji Maadâ-Afrikáin, mii lii 1 969 km. Uánihumos rääji vist lii 0,15 km rääji Sambiain. Botswana lii siseennâmstaatâ, já te tast ij lah merâriddo ollágin.
Haldâttâh já politiik.
Botswana staatâhäämi lii parlamentaarlâš täsiväldi. Botswana staatâhovdâ lii täsivääldi president. Tááláš president lii . Botswanast lii Afrik stáđásumos já demokraatlumos haldâttâh.
President.
Tast maŋa ko Botswana šoodâi jiečânâssân ive 1966, täsivääldi puoh presidenteh lijjii siämmáá piäláduvvâst ađai Botswana demokraatlii piäláduvvâst ive 2024 almolij vaaljâi räi. Talle oppositiopiäládâh vuoitij vaaljâid, já skammâmáánu 1. peeivi 2024 Demokraatlii nubástus arvesyeji saavâjođetteijee Duma Boko algâttij president virgeest.
Ekonomia.
Botswanast ulmuuh iä taarbâš kierdâđ kievhivuođâst já neelgist nuuvt ennuv ko maaŋgâin eres Afrik staatâin, ko timanteh já eres ruukih láá išedâm Botswana jáválduđ. Botswanast kávnojeh ennuv timanteh, já enâmist láá-uv maaŋgah tiimaantkuáivuttuvah. Ive 2023 Botswana tiimaantpuovtâdem lâi suullân kulmâ miljard eurod. Tiimaantpuovtâdem lii Botswana tergâdumos ruttâkäldee.
Jotolâh.
Maađijjotolâh.
Botswanast lii čižetpiälásâš jotolâh.
Viehâdâh.
Ässeeloho.
Botswanast ääsih suulân 2,5 miljovn olmožid (ive 2024).
Kielah.
Virgáliih kielah Botswanast láá eŋgâlâskielâ já setswanakielâ (aalmugkielâ).
Tiervâsvuotâ.
Botswanast lii ohtâ viärráámuin HIV-tiilijn maailmist. HIV-positiivlij ulmui meeri lii olluv. Meid eres njuámmootaavdah tego tuberkulos já malaria láá ennuv.
Brad Pitt

William Bradley Pitt (š. juovlâmáánu 18. peeivi 1963, Shawnee, Oklahoma, Ovtâstum staatah) lii ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee já pyevtitteijee. Sun lii čaittâleijen vuáittám maaŋgâid palhâšuumijd tego kyehti Golden Globe palhâšume sehe oovtâ Oscar.
Eellim.
Brad Pitt šoodâi Shawneest, Oklahomast Jane Ettan já William Alvin Pittân. Peerâ kuittâg forgâ varrij Springfieldân, Missourin. Pittist lii ohtâ nuorâb viljâ Douglas (Doug) Pitt já nuorâb uábbi Julie Neal Pitt.
Karrieer.
Pitt finnij vuosmuid roolâid ive 1987. Sust lijjii talle uccâ roolah kuulmâ elleekooveest krediittáá, mutâ vuosmuš roolâ mast sun finnij krediit lâi televisiorááiđust "Another World".
Brasilia

Brasilia lii staatâ Maadâ-Amerikist. Ton uáivikaavpug lii Brasília.
Eennâmtiätu.
Brasilia vijđodâh lii 8 515 770 km², mast 157 630 km² lii čääci. Vijđoduv mield Brasilia lii maailm 6. stuárráámus staatâ.
Sajadâh já rääjih.
Brasilia lii jiečânâs littotäsiväldi Maadâ-Amerik nuorttâriddoost. Ton ránnjástaatah láá tavveen Venezuela, Guyana, Suriname já Ranska (Ranska Guayana, mii lii Ranska tovnbeln meerâ kuávlu), mäddin Uruguay, maadâviestârist Argentiina, Paraguay já Bolivia, viestârist Peru sehe taveviestârist Kolumbia. Brasiliast staatârääjih láá ohtsis 16 145 km. Kuhemus rääji lii rääji Boliviain, mii lii 3 403 km. Uánihumos rääji vist lii 515 km rääji Surinamein. Brasilia rájášuvá Atlant väldimeerân. Merâriddo lii ohtsis 7 491 km.
Haldâttâh já politiik.
Kuávlulâš jyehim.
Brasiliast láá 26 uásistaattâd ("estado") já uásistaatâi ulguubeln leijee littopirrâdâh, mon uáivikaavpug lii Brasília.
Viehâdâh.
Ässeeloho.
Brasiliast ääsih kuđâdin enâmustáá ulmuuh maailmist, paijeel 210 miljovn.
Kielah.
Brasilia váldukielâ lii portugalkielâ, mut enâmist – iänáážin Amazonas kuávlust – sárnojeh masa 300 algâaalmugkiellâd, main stuorrâ uási láá uhkevuálásiih tâi joba vaarâst lappuđ ollásávt. Ovdâmerkkân apurinã aalmugân kuleh suullân 9 500 olmožid, mut eenikielâg sárnooh láá ton juávhust árvuštâlmij mield ucceeb ko kuálmádâs.
Syenimáánust 2023 Amazonas uásistaatâ meridij adeliđ virgálii sajaduv portugalkielâ lasseen meiddei 16 algâaalmugkielân. Ovdeláá virgálii sajaduv finnim tucano, nheengatu já baniua lasseen ovdâmerkkân tagareh kielah ko apurinã, kanamari já waiwai finnejii laavâ syeje.
Kaavpugeh.
Veikkâ Brasilia uáivikaavpug lii Brasília, ton stuárráámus kaavpug lii São Paulo.
Braunwald

Braunwald lii oovdiš kieldâ Glarus kantonist Sveeicist. Ive 2024 loopâst Braunwaldist assii 267 olmožid. Kieldâ vijđodâh lâi 10,19 km². Braunwald lii uccâ autottes siijdâš, kuus ij lah luoddâ já piäsá tuše várádâhjunáin. Braunwald várádâhjunásajattâh lii 1 256 m merâtääsi paajaabeln.
Historjá.
Braunwald vuáđudui ive 1421, mut aalgâst tobbeen lijjii ässeeh tuše keessiv. Esken 1700-lovvoost ulmuuh asâškuottii Braunwaldist pirrâ ive. 1800-lovvoost tohon huksejii pegâlmâs puáráttuv, mast ellii ennuv riges ulmuuh. Rakânâs lii vala kiävtust, mut tääl tot lii vajoidittempyecceiviäsu. Várádâjunárađe poođij ive 1907, mon maŋa šoddii motomeh hotelleh. Onnáá peeivi Braunwaldist láá meiddei maaŋgah luámutááluh, main Zürichist já ton kuávlust ässee ulmuuh viettih rijjâääigis. Taan keežild Braunwald ässeeloho lii merhâšitteht aaleeb luámupoojij ääigi.
Ive 1725 rääjist ovtâskâs perruuh assii pisovávt Braunwaldist. Braunwald škovlâ vuáđudui ive 1841, já tot finnij jieijâs rakânâs ive 1857.
Kieldâlahtem.
Braunwald kieldâ lopâttui ive 2010 loopâst, ko Betschwanden, Braunwald, Elm, Engi, Haslen, Linthal, Luchsingen, Matt, Mitlödi, Rüti, Schwanden, Schwändi já Sool kieldah lahtojii oohtân já šoodâi uđđâ Glarus Süd kieldâ. Uđđâ kieldâst ääsih 9 849 olmožid (31.12.2024), já ton vijđodâh lii 430,03 km2.
Viehâdâh.
Ässeeloho.
Braunwaldist assii 327 olmožid ive 1941, 402 olmožid ive 1950, 491 olmožid ive 1960, 408 olmožid ive 2000 já 308 olmožid ive 2010.
Čuávuváá tavlustuvâst lii Braunwald ässeeloho ive 2017 rääjist Glarus Süd kieldâ virgálij nettisiijđoi mield:
Eennâmtiätu.
Šoŋŋâdâh.
Braunwaldist muáttá koskâmiärálávt 9 m jyehi täälvi, mon áánsust Braunwald lii niäljádin muottiimus sijdâ ubâ Euroopist.
Brazzaville

Brazzaville lii Kongo täsivääldi stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug.
Brjansk

Brjansk () lii kaavpug Ruošâst.
Historjá.
Brjansk vuáđudui ive 985.
Brunei

Brunei lii staatâ Aasiast. Ton uáivikaavpug lii Bandar Seri Begawan.
Bujumbura

Bujumbura lii Burundi stuárráámus kaavpug. Tot lâi Burundi uáivikaavpug vala 2018, kuás Burundi president Pierre Nkurunziza vuáláčaalij nubástus sirdeđ uáivikaavpug maassâd ton toovláá sajan Gitegan. Sun lâi lopedâm ive 2007, ete nuuvt tábáhtuvá. Uđđâivemáánust 2019 nubástus čođâldittui Burundi parlamentist-uv já nuuvt uáivikaavpug sirdui paijeel 100 kilomeetter nuortâs. Bujumbura lii kuittâg staatâ kávpálâš já haaldâtlâš kuávdáš.
Bulgaria

Bulgaria () ađai Bulgaria täsiväldi () lii staatâ Euroopist. Ton uáivikaavpug lii Sofia.
Eennâmtiätu.
Bulgaria vijđodâh lii 110 879 km², mast 2 390 km² lii čääci. Vijđoduv mield Bulgaria lii maailm 105. stuárráámus staatâ.
Sajadâh já rääjih.
Bulgaria lii jiečânâs staatâ Maadânuorttâ-Euroopist. Ton ránnjástaatah láá tavveen Romania, mäddin Turkki já Kreikka sehe viestârist Tave-Makedonia já Serbia. Bulgariast staatârääjih láá ohtsis 1 806 km. Kuhemus rääji lii rääji Romaniain, mii lii 605 km. Uánihumos rääji vist lii 162 km rääji Tave-Makedoniain. Bulgaria rájášuvá nuorttân Čapismeerân. Merâriddo lii ohtsis 354 km.
Morfologia.
Bulgaria alemus saje lii Musala čokke (2 925 m). Ton vyeligumos saje vist lii Čapismeerâ riddo (0 m).
Burkina Faso

Burkina Faso lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug, Ouagadougou, lii kaskoo staatâ. 
Historjá.
Neoliitlâš paje áákšuh láá kavnum tááláá Burkina Faso raajij siste.
Burkina Faso lâi paijeel 500 ihheed uási Mossij väldikode ovdilgo tast šoodâi Ranska sirdoeennâm ive 1904. Tot finnij jiečânâsvuođâs Ranskaast juovlâmáánu 11. peeivi 1960, talle vala noomáin Upper Volta, "Paje-Volta". Nommâ Burkina Faso valdui kiävtun ive 1984. Jurgâlus noomân lii "Rehelij ulmui eennâm".
Eennâmtiätu.
Burkina Faso vijđodâh lii 274 200 km², mast 400 km² (0,15 %) lii čääci. Vijđoduv mield Burkina Faso lii maailm 76. stuárráámus staatâ.
Sajadâh já rääjih.
Burkina Faso lii siseennâm Viestâr-Afrikist. Ton ránnjástaatah láá mäddin Elefanttähtiriddo, Ghana já Togo, maadânuorttân Benin, tavenuorttân Niger já tavveen Mali. Burkina Fasost staatârääjih láá ohtsis 3 611 km. Kuhemus rääji lii rääji Malijn, mii lii 1 325 km. Uánihumos rääji vist lii 131 km rääji Togoin.
Morfologia.
Burkina Faso alemus saje lii Tena Kourou čokke, mii paijaan 747 meetter alodâhân. Vyeligumos saje vist lii Mouhounjuuhâ (200 m).
Stuárráámus uási Burkina Fasost lii saavaan.
Burr Steers

Burr Gore Steers (š. roovvâdmáánu 8. peeivi 1965, Washington, D.C., Ovtâstum staatah) lii ovtâstumstaatâlâš stivrejeijee já čaittâleijee, kiäm tobdeh pyeremustáá elleekuuvijn "Igby Goes Down" (2002), "Pulp Fiction" (1994) já "Pride and Prejudice and Zombies" (2016).
Burundi

Burundi, virgálávt Burundi täsiväldi, lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii tááláá ääigi Gitega. Oovdiš uáivikaavpug lâi Bujumbura, mii lii vala-uv staatâ stuárráámus kaavpug.
Historjá.
Eresnáál ko maaŋgâin Afrik staatâin, Burundi raajijd iä lah euroopliih meridâm, peic toh láá burundlâš monarkia rááhtus. Burundist aasâi vuosmužžân twah, ovdilgo suulân ive 1000 hutuh varrii tohon. Hutuh láá tááláá ääigi stuárráámus juávkku Burundist. Maŋeláá vala tutsih-uv värrejii Burundi kuávlun.
Ive 1890 saksaliih väldidii Burundi já haldâšij tom ton räi, ko ive 1916, vuosmuu maailmsuáđi ääigi, belgialiih finnejii kuávlu olssis. Burundi šoodâi talle uásin Ruanda-Urundi. Ko Burundi finnij jiečânâsvuođâs syeinimáánu 1. peeivi 1962, lâi suátiviehâ tutsij haldâšem já sij haaldâšškuottii meid Burundi. Hutui já tutsij kooskân šoodâi etnisâš konflikt já ton tááhust Burundist lâi stuorrâ siskáldâssuáti iivij 1993-94 ääigi.
Eennâmtiätu.
Sajadâh já rääjih.
Burundi lii siseennâm Nuorttâ-Afrikist. Ton maadâviestâr uási jotá kuittâg Tanganjikajäävri rido. 
Burundi ránnjástaatah láá mäddin já nuorttân Tansania, tavveen Ruanda já viestârist Kongo demokraatlâš täsiväldi. Kongo demokraatlâš täsiväldi já Burundi kooskâst jotá Rusizi juuhâ.
Šoŋŋâdâh.
Šoŋŋâdâh Burundist lii trooppisâš, mutâ várádâh- já pajoskuávluin liegâsvuotâ lii vyeligub.
Viehâdâh.
Ässeeloho.
Burundist ääsih ohtsis suulân 11,9 miljovn olmožid. Tot lii ohtâ sahâdâmosávt asâiduttum staatâin Afrikist.
C

C lii läättinlâš puustavoornig kuálmád já anarâškielâ puustavoornig kuuđâd puustav.
Caldarola

Caldarola lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Caldarolast ääsih 1 708 olmožid. Ton vijđodâh lii 29,22 km², já alodâh 314 m. Caldarola naaburkieldah láá Belforte del Chienti, Camerino, Camporotondo di Fiastrone, Cessapalombo, Serrapetrona já Valfornace.
Siijdah.
Bistocco, Castiglione di Croce, Croce, Pievefavera, Valcimarra já Vestignano.
Uáinámušah.
Caldarolast lii puáris kuávdáš, mon pirrâ láá uđđâsuboh uásih. Tobbeen lii meiddei muvrâ, mii lii šiev oornigist vala onnáá peeivi.
Camerano

Camerano lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Cameranost ääsih 7 172 olmožid. Ton vijđodâh lii 20,00 km², já alodâh 231 m. Camerano naaburkieldah láá Ancona, Castelfidardo, Osimo já Sirolo.
Siijdah.
Aspio Terme, Colle Lauro já San Germano.
Camerata Picena

Camerata Picena lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Camerata Picenast ääsih 2 549 olmožid. Ton vijđodâh lii 11,89 km², já alodâh 125 m. Camerata Picena naaburkieldah láá Agugliano, Ancona, Chiaravalle, Falconara Marittima já Jesi.
Camerino

Camerino lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Camerinost ääsih 6 677 olmožid. Ton vijđodâh lii 129,88 km² já alodâh 661 m. Camerino naaburkieldah láá Caldarola, Castelraimondo, Fiastra, Muccia, Pioraco, Sefro, Serrapetrona, Serravalle di Chienti já Valfornace.
Historjá.
Camerinost šoodâi kaavpug ive 1357.
Siijdah.
Agnano, Arcofiato, Arnano, Campolarzo, Canepina, Capolapiaggia, Casale, Caselle, Cignano, Colle Altino, Costa San Severo, Letegge, Leteggiole, Mecciano, Merganano Sant'Angelo, Mergnano San Pietro, Mergnano San Savino, Mistrano, Morro, Paganico, Palentuccio, Paterno, Perito, Pian d'Aiello, Pianpalente, Piegusciano, Polverina, Pontelatrave, Ponti, Pozzuolo, Rocca d'Aiello, Sabbieta Alta, San Luca, San Marcello, Santa Lucia, Sant'Erasmo, Sellano, Sentino, Selvazzano, Sfercia, Statte, Strada, Torrone, Tuseggia, Valdiea, Valle San Martino, Valle Vegenana já Varano.
Campofilone

Campofilone lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Campofilonest ääsih 1 931 olmožid. Ton vijđodâh lii 12,21 km², já alodâh 202 m. Campofilone naaburkieldah láá Altidona, Lapedona, Massignano, Montefiore dell'Aso já Pedaso.
Uáinámušah.
Campofilonest lii puáris kuávdáš, mon pirrâ láá uđđâsuboh uásih. Tobbeen lii meiddei muvrâ, mii lii šiev oornigist vala onnáá peeivi.
Camporotondo di Fiastrone

Camporotondo di Fiastrone lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Camporotondo di Fiastronest ääsih 517 olmožid. Ton vijđodâh lii 8,81 km², já alodâh 335 m. Camporotondo di Fiastrone naaburkieldah láá Belforte del Chienti, Caldarola, Cessapalombo, San Ginesio já Tolentino.
Canberra

Canberra lii Australia uáivikaavpug já kávcádin stuárráámus kaavpug. Siseennâm kaavpugijn tot lii puoh stuárráámus Australiast.
Canillo

Canillo lii kieldâ Andorrast. Ton vijđodâh lii 121 km², já alodâh 1 526 m. Ive 2021 Canillost assii 4 773 olmožid.
Cantiano

Cantiano lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Cantianost ääsih 2 126 olmožid. Ton vijđodâh lii 83,25 km², já alodâh 360 m. Cantiano naaburkieldah láá Cagli, Frontone, Gubbio já Scheggia e Pascelupo.
Siijdah.
Balbano, Chiaserna, Fossato, Moria, Palazzo, Palcano, Pontedazzo, Pontericciòli, San Crescentino, San Rocco, Tranquillo já Vilano.
Casablanca

Casablanca (espanjakielâ: "Vielgis táálu", ) lii Marokko stuárráámus kaavpug. Tot lii staatâ viestârriddoost.
Castelbellino

Castelbellino lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Castelbellinost ääsih 5 063 olmožid. Ton vijđodâh lii 6,05 km², já alodâh 261 m. Castelbellino naaburkieldah láá Jesi, Maiolati Spontini já Monte Roberto.
Siijdah.
Pantiere, Pianello, Scorcelletti já Stazione.
Castelfidardo

Castelfidardo lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Castelfidardost ääsih 18 676 olmožid. Ton vijđodâh lii 33,39 km², já alodâh 199 m. Castelfidardo naaburkieldah láá Camerano, Loreto, Numana, Osimo, Porto Recanati, Recanati já Sirolo.
Historjá.
Castelfidardost šoodâi kaavpug ive 1987.
Siijdah.
Acquaviva, Campanari, Cerretano, Crocette, Figuretta, San Rocchetto já Sant'Agostino.
Castelleone di Suasa

Castelleone di Suasa lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Castelleone di Suasast ääsih 1 592 olmožid. Ton vijđodâh lii 15,92 km², já alodâh 206 m. Castelleone di Suasa naaburkieldah láá Arcevia, Barbara, Corinaldo, Ostra Vetere já San Lorenzo in Campo.
Siijdah.
Bozzo, Casalta, Case Nuove, Farneto, Pian Volpello, Santa Lucia já Ville.
Castelplanio

Castelplanio lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Castelplaniost ääsih 3 522 olmožid. Ton vijđodâh lii 15,32 km², já alodâh 305 m. Castelplanio naaburkieldah láá Belvedere Ostrense, Maiolati Spontini, Poggio San Marcello já Rosora.
Historjá.
Castelplaniost šoodâi kaavpug ive 2007.
Siijdah.
Borgo Loreto, Macine, Piagge já Pozzetto.
Castelraimondo

Castelraimondo lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Castelraimondost ääsih 4 453 olmožid. Ton vijđodâh lii 44,85 km², já alodâh 307 m. Castelraimondo naaburkieldah láá Camerino, Fiuminata, Gagliole, Matelica, Pioraco, San Severino Marche já Serrapetrona.
Uáinámušah.
Castelraimondost lii puáris kuávdáš, mon pirrâ láá uđđâsuboh uásih. Kuhes historjá čuávumuššân puáris kuávdáást láá ennuv historjáliih rakânâsah, tegu Cassero-tornâ.
Siijdah.
Brondoleto, Carsignano, Castel Santa Maria, Collina, Corneto, Crispiero, Ele, Piano di Rustano, Rustano, Sant'Angelo, Seano, Stroppigliosi, Torricella já Vasconi.
Castelsantangelo sul Nera

Castelsantangelo sul Nera lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Castelsantangelo sul Nerast ääsih 248 olmožid. Ton vijđodâh lii 70,67 km², já alodâh 780 m. Castelsantangelo sul Nera naaburkieldah láá Montefortino, Montemonaco, Norcia, Preci, Visso já Ussita.
Historjá.
Ive 2016 kulmâ korrâ eennâmtuárgástus tuššâdii Castelsantangelo sul Nera masa ollásávt:
Siijdah.
Gualdo, Macchie, Nocelleto, Nocria, Pian dell'Arco, Rapegna, Spina di Gualdo já Vallinfante.
Catania

Catania lii kaavpug Italiast, Sisilia kuávlust. Cataniast ääsih olmožid. Ton vijđodâh lii 182,90 km² já alodâh 7 m. Catania naaburkieldah láá Aci Castello, Belpasso, Carlentini, Gravina di Catania, Lentini, Mascalucia, Misterbianco, Motta Sant'Anastasia, San Gregorio di Catania, San Pietro Clarenza, Sant'Agata li Battiati já Tremestieri Etneo.
Cate Blanchett

Catherine Élise ”Cate” Blanchett (š. vyesimáánu 14. peeivi 1969, Melbourne, Australia) lii australialâš čaittâleijee. 
Eellim.
Cate Blanchett šoodâi Melbournest australialâš iänán já ovtâstumstaatâlâš iäčán. Suu enni lâi máttáátteijee já eeči máinumhovdâ, kii lâi Texasist meddâl. Blanchettist lii ohtâ stuorrâ viljâ já ohtâ nuorâb uábbi.
Blanchett juuđij Australia National Institute of Dramatic Art, kost sun valmâštui ive 1992.
Karrieer.
Blanchett čaittâlij vistig teatterijn. Elleekovemaailmist sun šoodâi maailmvijđosávt tobdosin ko čaittâlij nommâroolâ elleekooveest "Elizabeth". Sun lii vuáittám Oscar-palhâšume kuohtii: ive 2005 elleekooveest "The Aviator" (nissoonuálgiroolâ) já ive 2014 elleekooveest "Blue Jasmine" (nissoonuáiviroolâ).
Cerreto d'Esi

Cerreto d'Esi lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Cerreto d'Esist ääsih 3 543 olmožid. Ton vijđodâh lii 16,91 km², já alodâh 276 m. Cerreto d'Esi naaburkieldah láá Fabriano, Matelica já Poggio San Vicino.
Siijdah.
Cerquete já Incrocca.
Cessapalombo

Cessapalombo lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Cessapalombost ääsih 460 olmožid. Ton vijđodâh lii 27,58 km², já alodâh 447 m. Cessapalombo naaburkieldah láá Caldarola, Camporotondo di Fiastrone, Fiastra, San Ginesio já Valfornace.
Siijdah.
Col di Pietra, Colfano, Invernale, Monastero, Montalto, Prato, Tribbio, Valle di Montalto já Villa di Montalto.
Chadwick Boseman

Chadwick Aaron Boseman () lâi ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee, kiäm tobdeh pyeremustáá suu T'Challa/Black Panther roolâst Marvel-elleekuuvijn. Sun čaittâlij meid maaŋgâid ikonisâš oovdâstjottee čapis ulmuid tego James Brown (elleekooveest "Get on Up"), Jackie Robinson (elleekooveest "42") já Thurgood Marshall (elleekooveest "Marshall").
Eellim.
Chadwick Boseman šoodâi Andersonist, Maadâ-Carolinast Carolyn já Leroy Bosemanân. Sun lâi nuorâmus perruu kuulmâ viljiist. Luvâttuvâst Boseman lâi korrâ spellâđ kooripáálu, mutâ ij juátkám ton karrieerist tast maŋa ko suu ustev já juávhudâhskippáár jaamij, ko kiinii paajij suu. Boseman čäliškuođij kooripáálu saajeest já tienuuvt kieđâvušâi tobdoidis. Nuuvtpa ko koolgâi valjiđ juátku-uápuid, te sun meridij moonnâđ luuhâđ taiđuu Howard Universityn, juurdân šoddâđ stivrejeijen. Tobbeen sun valmâštui ive 2000. Ive 1998 sun juuđij meid Oxford čaittâlemkuursâ.
Karrieer.
Boseman varrij New Yorkân, kost sun lâi mieldi páihálijn teatterijn. Siämmáá ääigi sun finniiškuođij kyessiroolâid maaŋgâlágán TV-rááiđuin tego "Law &amp; Order", "" já "ER".
Aaigân ovdediđ jieijâs karrieer, Boseman varrij Los Angelesân ive 2008. Siämmáá ive sun finnij roolâ TV-rááiđust "Lincoln Heights" já Floyd Little -roolâ elleekooveest "The Express" - suu vuosmuš roolâ kuhes elleekooveest. Tehálâš elleekove sunjin lâi ive 2013 puáttám "42", mast sun čaittâlij vuosmuu čapis pesipálluspellee, kii speelâi Major Leaguest: Jackie Robinson. 
Jäämmim.
Ive 2016 Bosemanân diagnosistui kuálmád tääsi kossâčuálipuurâs, mast sun ij kuássin muštâlâm almolávt. Sun eelij maŋgii čuopâdâsâin já kemoterapiain elleekovepyevtittâsâi kooskâst já tai ääigi. Boseman jaamij päihistis.
Chiaravalle

Chiaravalle lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Chiaravallest ääsih 14 676 olmožid. Ton vijđodâh lii 17,60 km², já alodâh 22 m. Chiaravalle naaburkieldah láá Camerata Picena, Falconara Marittima, Jesi, Montemarciano já Monte San Vito.
Siijdah.
Markkân lasseen Chiaravalle kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Grancetta.
Chicago

Chicago lii kaavpug Illinois uásistaatâst Ovtâstum staatâin. Tot lii ässeelovo mield Illinois uásistaatâ stuárráámus kaavpug já kuálmádin stuárráámus puoh Ovtâstum staatâi kaavpugijn, tuše New Yorkist já Los Angelesist ääsih eenâb ulmuuh. Chicagost ääsih ohtsis masa 2,7 miljovn olmožid.
Chiesanuova (San Marino)

Chiesanuova lii kieldâ San Marinost. Chiesanuovast ääsih 1 149 olmožid. Ton vijđodâh lii 5,46 km², já alodâh 450 m.
Chile

Chile lii kuhes já kezis staatâ Maadâ-Amerikist, Andivaarij já Kuálhismeerâ kooskâst. Chile uáivikaavpug lii Santiago de Chile, mutâ ton lahâasâttemliih orgaaneh láá Valparaísost.
Chiwetel Ejiofor

Chiwetel Ejiofor (š. syeinimáánu 10. peeivi 1977, Forest Gate, Lontoo, Eŋland) lii eŋlandlâš čaittâleijee, čällee já stivrejeijee. Sun vuoitij Oscar-palhašume rolâstis "12 Years a Slave" elleekove uáivipersovn Solomon Northupin.
Chupiyapu

Chuqiyapu (, ) lii Bolivia haaldâtlâš uáivikaavpug.
Cingoli

Cingoli lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Cingolist ääsih 9 975 olmožid. Ton vijđodâh lii 148,20 km², já alodâh 631 m. Cingoli naaburkieldah láá Apiro, Appignano, Filottrano, Jesi, San Severino Marche, Staffolo já Treia.
Siijdah.
Avenale, Botontano, Capo di Rio, Carciole, Castel Sant'Angelo, Castreccioni, Cervidone I, Cervidone II, Civitello, Colcerasa, Colle, Colognola, Grottaccia, Lago Castreccioni, Marcucci, Moscosi, Mummuiola, Pian della Pieve, Piancavallino, Saltregna, San Faustino, San Flaviano, Santa Maria del Rango, Santo Stefano, Santo Obrizio, San Venanzo, San Vittore, Torrone, Troviggiano, Valcarecce, Villa Pozzo, Villa Strada já Villa Torre.
Civitanova Marche

Civitanova Marche lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Civitanova Marchest ääsih 42 565 olmožid. Ton vijđodâh lii 46,07 km², já alodâh 3 m. Civitanova Marche naaburkieldah láá Montecosaro, Porto Sant'Elpidio, Potenza Picena já Sant'Elpidio a Mare.
Siijdah.
Belvedere, Castelletta, Castelletta, Civitanova Alta, Costamartina, Filippantò, Fontespina, Piane Chienti, Porto Civitanova já Santa Maria Apparente.
Colmurano

Colmurano lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Colmuranost ääsih 1 218 olmožid. Ton vijđodâh lii 11,20 km², já alodâh 414 m. Colmurano naaburkieldah láá Loro Piceno, Ripe San Ginesio, San Ginesio, Tolentino já Urbisaglia.
Colorado

Colorado lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Denver. Colorado uásistaatâst ääsih ohtsis paijeel 5,8 miljovn olmožid (2020).
Conakry

Conakry lii Guinea stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug.
Connecticut

Connecticut lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Hartford.
Corinaldo

Corinaldo lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Corinaldost ääsih 4 894 olmožid. Ton vijđodâh lii 49,28 km², já alodâh 203 m. Corinaldo naaburkieldah láá Castelleone di Suasa, Mondavio, Monte Porzio, Ostra, Ostra Vetere, San Lorenzo in Campo já Trecastelli.
Historjá.
Corinaldost šoodâi kaavpug ive 1517.
Siijdah.
Madonna del Piano, Nevola, San Bartolo, San Domenico, Sant'Apollonia, Santa Maria, Sant'Isidoro, San Vincenzo já Ville.
Corridonia

Corridonia lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Corridoniast ääsih 15 158 olmožid. Ton vijđodâh lii 61,97 km² já alodâh 261 m. Corridonia naaburkieldah láá Francavilla d'Ete, Macerata, Mogliano, Monte San Giusto, Monte San Pietrangeli, Morrovalle, Petriolo, Tolentino já Urbisaglia.
Historjá.
Corridoniast šoodâi kaavpug ive 1973.
Siijdah.
Colbuccaro, Passo del Bidollo, San Claudio já Sarrocciano.
Costa Rica

Costa Rica täsiväldi ađai Costa Rica lii staatâ Kuovdâ-Amerikist. Ton uáivikaavpug lii San José.
Eennâmtiätu.
Sajadâh já rääjih.
Costa Rica lii staatâ Kuovdâ-Amerikist. Ton ránnjáenâmeh láá tavveen Nicaragua já maadânuorttân Panama. Staatâ tavenuorttii riddokuávlust lii Karibiameerâ, maadâviestârist vuod Kuálhismeerâ. Costa Rica kezimus uásist tai meerâi kooskân páácá tuše suulân 120 km.
Morfologia.
Kyehti värirááiđu oovtâst joteh masa ubâ Costa Rica kukkoduv.
Cotonou

Cotonou lii Benin stuárráámus kaavpug. Veikkâ Benin uáivikaavpug lii-uv Porto-Novo, lii Cotonou kuittâg ton haaldâtlâš kuávdáš. Cotonou lii Benin maadâuásist, Guinealuohtân kullee Beninluovtâ riddoost. Tobbeen ääsih ohtsis suulân 700 000 olmožid.
Cupramontana

Cupramontana lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Cupramontanast ääsih 4 490 olmožid. Ton vijđodâh lii 27,40 km², já alodâh 505 m. Cupramontana naaburkieldah láá Apiro, Maiolati Spontini, Mergo, Monte Roberto, Rosora, San Paolo di Jesi, Serra San Quirico já Staffolo.
Siijdah.
Markkân lasseen Cupramontana kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Poggio Cupro. Poggio Cuprost ääsih 167 olmožid, já ton alodâh lii 372 m.
Uáinámušah.
Cupramontanast lii puáris kuávdáš, mon pirrâ láá uđđâsuboh uásih. Kieldâ kuhes historjá čuávumuššân puáris kuávdáást láá ennuv historjáliih rakânâsah. Cupramontanast lii meiddei koskâáigásâš muvrâ puáris kuávdáá pirrâ. Muvrâ lii šiev oornigist onnáá peeivi-uv.
Cuáŋuimáánu

Cuáŋuimáánu lii gregoriaanlâš já juliaanlâš kalender mield ive niäljád mánuppaje. Cuáŋuimáánust láá 30 peivid.
Nommâ.
Cuáŋuimáánu lii finnim noomâs tast, et eidu talle cuáŋui kuáddá pyereest ulmuu-uv. Ko Säämi kiđđâ ovdán, talle iđedist puolâšiijâ maŋa já motomin peiviv-uv muotâ lii nuuvt koorâs, et ton alne puáhtá väzziđ. Taggaar muotâkerdi, mii kuáddá ulmuu, lii cuáŋui. Sárnumkielâst taat nommâ uánnán maŋgii: ulmuuh eteh "uđđivemáánu".
Cuáŋuimáánu nommâ lii kevttum vuossâmuu tove eskin Anarâš-kalenderist. Tast lii lamaš aanoost meiddei suomâkiel noomâst luávnejum "huhtimáánu".
D

D lii läättinlâš puustavoornig niäljád já anarâškielâ puustavoornig káávcád puustav.
Dakar

Dakar lii Senegal stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug.
Dallas

Dallas lii kaavpug Texas uásistaatâst Ovtâstum staatâin. Tot lii ässeelovo mield Texas kuálmádin stuárráámus kaavpug já ovcádin stuárráámus puoh Ovtâstum staatâi kaavpugijn. Dallasist ääsih ohtsis paijeel 1,3 miljovn olmožid.
Damavand

Damavand ( "Damāvand"), meid "Donbavand", lii Iran já Aldanuortâ alemus vääri. Ton alodâh lii 5 610 m merâase paajaabeln. Damavand lii Iran taveuásist.
Daphne du Maurier

Daphne du Maurier [ˈdæfni duː ˈmɒri.eɪ] () lâi eŋlandlâš kirječällee. Näimilito čuolmâdim maŋa ive 1932 suu nommâ lâi Daphne Browning, mutâ puoh suu kirjeh almostuvvii noomáin Daphne du Maurier.
Daugavpils

Daugavpils lii kaavpug Latviast. Daugavpilsist ääsih 82 076 olmožid. Ton vijđodâh lii 72,48 km² já alodâh 105 m.
Historjá.
Daugavpils vuáđudui ive 1275, já tast šoodâi kaavpug ive 1582.
Delaware

Delaware lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Dover.
Delfiin

Delfiin ("Delphinus delphis") lii táválumos väälisšlaajâ. 
Stuárudâh já olgohäämi.
Delfiinist lii täävgihámásâš kállu já ton siste lii jienâorgaan, mii tuáimá škajâluođânin. Delfiin puáhtá šoddâđ kyehti meetter kukkosâžžân já tot puáhtá teddiđ paijeel čyeti kilugrammâd. Motomeh delfiineh pyehtih mutteđ iivne. Delfiinist lii seelgist happiräigi, moin tot vuoiŋâ. Delfiin puáhtá eelliđ paijeel 50-ahasâžžân.
Eellimvyevih já lattim.
Toh pivdeh juávhust já poreh makrillijd, siildijd já sardiinijd. Delfiin puáhtá finniđ tuše oovtâ čiivgâ kerdistis. Tááláá ääigi delfiineh škovliittuvvojeh já láá meid delfinaarioh, kost sij taheh uuđhijd.
Dhaka

Dhaka lii Bangladesh stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug.
Django Unchained

Django Unchained lii ive 2012 puáttám viestârelleekove, mon lii čáállám já stivrim ovtâstumstaatâlâš Quentin Tarantino. 
Juonâ.
Luovâsmittum uárji, Django, vuálgá piäluštiđ káálgus. Iššeen sust lii saksalâš tuáhtár King Schultz, kii koddá ulmuid ruuđâst.
Vuástáväldim.
Rotten Tomatoes -sijđo 282 árvustâlmist 87 % láá miättáseh. Metacritic-siijđost tot lii finnim 81 čuággád čyeđeest.
Djibouti

Djibouti (afarkielân "Yibuuti", , , somalikielân "Jabuuti"), virgálávt Djibouti täsiväldi (afarkielân "Gabuutih Ummuuno", , , somalikielân "Jamhuuriyadda Jabuuti"), lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Djibouti.
Historjá.
Ive 1862 Ranska skappui Obock haammân olssis já toin naalijn kuuloold poođij jo kuávlun. Ranska Somalieennâm vuáđudui ive 1888, já ton uáivikaavpugin šoodâi Djibouti ive 1894. Djiboutist šoodâi Ranska tovnbeln meerâ kuávlu ive 1946.
Djibouti finnij jiečânâsvuođâs kesimáánu 27. peeivi 1977. Vuossâmužžân presidentin šoodâi Hassan Gouled Aptidon.
Eennâmtiätu.
Djibouti lii staatâ Nuorttâ-Afrikist Ruopsismeerâ riddoost. Ton ránnjástaatah láá mäddin Somalia, viestârist Etiopia já tavveen Eritrea. 
Geologia.
Tullâväärih.
Djiboutist láá nelji tullâvääri. Tain alemus lii Garbes (1 000 m), mon majemuš russoom lâi pleistoseenist. Eres tullâväärih láá Boina, mon majemuš russoom lâi pleistoseenist, Ardoukoba, mon majemuš russoom lâi ive Ardoukoba, já Tiho. Ij lah tiäđust, kuás Tiho majemuš russoom lâi.
Viehâdâh.
Ässeeloho.
Djiboutist láá masa 988 000 ässed. Stuárráámuuh etnisiih juávhuh Djiboutist láá somalih já afarih.
Djibouti (kaavpug)

Djibouti (, , , ) lii Djibouti stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug. Tot lii staatâ nuorttiikeejist Adenluovtâ riddoost.
Dodoma

Dodoma lii Tansania uáivikaavpug.
Domagnano

Domagnano lii kieldâ San Marinost. Domagnanost ääsih 3 554 olmožid. Ton vijđodâh lii 6,62 km², já alodâh 357 m.
Dominica

Dominica lii staatâ Karibiast. Ton uáivikaavpug lii Roseau.
Dominikaanisâš täsiväldi

Dominikaanisâš täsiväldi lii staatâ Karibiast. Ton uáivikaavpug lii Santo Domingo.
Viehâdâh.
Kielah.
Dominikaanisâš täsivääldi virgálâš kielâ lii espanjakielâ.
Dubna

Dubna () lii kaavpug Ruošâst. Tot lii Moskova kuávlust.
Historjá.
Dubna vuáđudui ive 1947, já tast šoodâi kaavpug ive 1956.
Durbe

Durbe lii kaavpug Latviast. Durbest ääsih 488 olmožid, já ton vijđodâh lii 2,5 km².
Historjá.
Durbest šoodâi kaavpug ive 1893.
E

E lii läättinlâš puustavoornig viiđâd já anarâškielâ puustavoornig lovváád puustav.
Ecuador

Ecuador lii staatâ Maadâ-Amerikist. Ton uáivikaavpug lii Quito, mii lâi meid uási Inkaväldikode.
Edgar Allan Poe

Edgar Allan Poe () lâi ovtâstumstaatâlâš čällee, tivtâsteijee já kirjálâšvuođâ kritikkár, kii lii ohtâ ameriklâš romantiik tehálumosijn noomâin. Suu tobdeh pyeremustáá suu makaaberij já mysteerlij tiivtâi já novellij peht. 
Eellim.
Edgar Allan Poe šoodâi ive 1809 Bostonist, Massachusettsist eŋlandlâš Elizabeth "Eliza" Arnold Poen já baltimorelâš David Poe Jr.ân, kiäh kuohtuuh láin čaittâleijeeh. Sust lâi ohtâ stuorrâ viljâ, Henry, já ucc’uábbi Rosalie. Poe enni Eliza jaamij tuberkulosân ive 1811, já ko eeči lâi kuáđđám perruu jo tolebáá, te paccii párnááh uárbisin. Sij pajasšoddii sierâ perruin. Poe varrij richmondlâš kävppialmai John Allan já suu káálgu Frances luus. Sunnust iä lamaš jieijâs párnááh, já suoi valdijn Poe perruu uássin, mutâ iävá kuássin virgálávt adoptistám suu.
Ive 1826 17-ihásâš Poe varrij Charlottesvillen, kost sun algâttij uápuidis Virginia ollâopâttuvvâst. Poe piergij pyereest uápuinis, mutâ ij puáhtám mäksiđ ihemáávsuid já sunjin šoodâi stuorrâ velgi uhkespellâm tet.
Eeneeckielâ

Eeneeckielâ lii samojedikielâ.
Eestieennâm

Eestieennâm lii staatâ Euroopist. Ton uáivikaavpug lii Tallinna.
Eennâmtiätu.
Suolluuh.
Eestieennâm ovdiibeln láá kyehti stuorrâ suolluu: Saarenmaa já Hiidenmaa.
Jäävrih já juuvah.
Võhandu jõgi lii kuhemus juuhâ, mii lii ollásávt Eestienâmist. Ton kukkodâh lii 162 km, já koskâmiärálâš čäcimeeri lii 10–11 m3/s.
Morfologia.
Eestieennâm alemus saje lii Suur Munamägi, mii paijaan 318 meetter alodâhân. Tot lii meid Baltia enâmij alemus saje.
Haldâttâh já politiik.
Kuávlulâš jyehim.
Eestieennâm lii juohhum 15 eennâmkoodán (), moh láá juohhum kaavpugáid () já kieldáid ().
Ekonomia.
Energia.
Eestieennâm, Latvia já Liettua uáiviministereh vuáláčallii porgemáánust 2023 ohtâsii almosciälkkámuš, mast almottui áigumušâin luovâniđ Ruošâ haldâšem Brell-šleđgâviärmáduvâst sehe servâmist viestâreurooplii vuáhádâhân majemustáá kuovâmáánust 2025. Almosciälkkámušâst Ruošâ haldâšem viärmádâhân kuullâm onnui uhken Baltia enâmij energiatorvolâšvuotân. Miärádâs nannaam-Euroop vuáhádâhân servâmist tohhui ive 2018, ko haahâ finnij EU-ruttâdem. Baltian enâmeh servih šleđgâviärmádâhân Puola peht. Baltia enâmeh lijjii Sovjetlito haaldust nube maailmsuáđist ive 1991 räi, já toh ärbejii šleđgâvuáháduv tien ääigist.
Eeva Tenhunen

Eeva Leena Tenhunen () lâi syemmilâš kirječällee. Näimilito čuolmâdim maŋa ive 1968 suu nommâ lâi Eeva Leena Palosuo, mutâ puoh suu kirjeh almostuvvii noomáin Eeva Tenhunen. Sun čaalij ohtsis oovce kirjed.
Eellim.
Eeva Tenhunen šoodâi uđđâivemáánu 2. peeivi 1937 Sortavalast, Suomâst. Sun čaalij pajeuáppen Savonlinna nieidâlyseost ive 1956 já valmâštui Tuurku ollâopâttuvâst humanistlâš tiettui kandidaatin ive 1961. Sun poorgâi eenikielâ já historjá máttááteijen Kiteest, Kiuruvesist já Sukeva siijdâst, mii kulá Sonkajärvi kieldân.
Pargo.
Kirjeh.
Eeva Tenhunen čaalij ohtsis oovce kirjed.
El Salvador

El Salvador lii staatâ Kuovdâ-Amerikist. Ton uáivikaavpug já stuárráámus kaavpug lii San Salvador.
Eennâmtiätu.
Sajadâh já rääjih.
El Salvador lii staatâ Kuovdâ-Amerikist. Ton ránnjástaatah láá maadâviestârist Honduras já taveviestârist Guatemala. Ton maadârääji lii Kuálhismeerâ riddo. 
Geologia.
Tullâväärih.
El Salvadorist láá maaŋgah tullâväärih. Tain alemus lii Santa Ana (2 381 m). Stuárráámus uási El Salvador tullâvaarijn iä lah aktiivliih, já toi majemuš russoom lâi holoseenist.
Haldâttâh já politiik.
Kuávlulâš jyehim.
El Salvador lii juohhum 14 departementân ("departamentos"), moh láá juohhum 262 kieldân ("municipios"). Departementeh láá juohhum meiddei neelji kuávlun: viestârkuávlun ("occidental"), koskâkuávlun ("central" já "paracentral") já nuorttâkuávlun ("oriental").
Elefanttähtiriddo

Elefanttähtirido täsiväldi () ađai Elefanttähtiriddo lii staatâ Afrikist. Ton virgálâš uáivikaavpug lii Yamoussoukro já haaldâtlâš uáivikaavpug Abidjan.
Elleeriehtipiäládâh

Elleeriehtipiäládâh (, ) lii ohtâ Suomâ piäláduvâin. Tot vuáđudui ive 2015 já peesâi Suomâ piäládâhregisterân ive 2016.
Elm

Elm lii uccâ siijdâš já oovdiš kieldâ Glarus kantonist Sveeicist. Ive 2024 loopâst Elmist assii 670 olmožid. Kieldâ vijđodâh lâi 90,73 km². Elm lii 977 m merâtääsi paajaabeln.
Historjá.
Elm kieldâ lopâttui ive 2010 loopâst, ko Betschwanden, Braunwald, Elm, Engi, Haslen, Linthal, Luchsingen, Matt, Mitlödi, Rüti, Schwanden, Schwändi já Sool kieldah lahtojii oohtân já šoodâi uđđâ Glarus Süd kieldâ. Uđđâ kieldâst ääsih 9 849 olmožid (31.12.2024), já ton vijđodâh lii 430,03 km2.
Värivierrâm ive 1881.
Čohčâmáánu 11. peeivi 1881 Elmist tábáhtui stuorrâ luándukatastrof. Väärist luovânii ennuv eennâm já keeđgih. Ubâ rihte koočâi. Tot peeitij vuálá maaŋgâid tááluid já ulmuid. Maaŋgah loveh ulmuuh jammii. Taat pärtti lâi ohtâ paamuin Sveeici historjást. Maŋgâseh monâttii pääihis já omâduvâs. Motomij totkei mield ruukipargoh sattii hiäjusmittiđ vääri. Päärti maŋa siijdâ koolgâi huksiđ masa ollásávt uđđâsist. Ässeeh išedii nubijdis já algâttii elimis uđđâsist. Rakânâsah huksejuuškuottii sävribijn materiaalijn, tego keeđgist já betonist. Návt viggui estuđ tot, et siämmáámuđusiih päärtih iä šodâččii puátteevuođâst. Onnáá peeivi Elm-siijdâst láá muštomeerhah, moh kunnijâtteh jämmeid. Tábáhtusâst lii oppum ennuv. Totkeeh totkeh vala-uv, maht vierrâm tábáhtui, vâi siämmáálágáneh katastrofeh puávtáččii estuđ puátteevuođâst.
Viehâdâh.
Ässeeloho.
Elmist assii 516 olmožid ive 1730, 765 olmožid ive 1789, 1 051 olmožid ive 1850, 913 olmožid ive 1900, 867 olmožid ive 1950, 791 olmožid ive 1990 já 761 olmožid ive 2000.
Čuávuváá tavlustuvâst lii Elm ässeeloho ive 2017 rääjist Glarus Süd kieldâ virgálij nettisiijđoi mield:
Elsa Väisänen

Elsa Väisänen (oovdiš Mujo, jieijâs suuvâst Aikio) lii šoddâm cuáŋuimáánu 6. peeivi 1941 Ruávinjaargâst. Sun lii oppâm sämikielâ eenikielânis. Suu sämikiel nommâ lii Heendâ Heeihâ Elsa. Suu eeči lâi Heendâ Heikkâ, Heikki Aikio, já suu enni lâi Vuoli Máárjá, Briitta Maria Aikio (jieijâs suuvâst Valle). Sun lii Márjá-Liisá Olthuis enni. Elsa Väisänen áásá tääl Oulu aldasijn Kempelest.
Elsa Väisänen lii toimâm kielâmiäštárin vistig anarâškielâ CASLE-tievâsmittemškovliittâsâst 2009–2010 já ton maŋa-uv maŋgáid uáppeid. Sun lii máttááttâm tievâsmittemškovlim ääigi kietâtuojijd já ärbipurrâmuškuursâ. Sun lijkkoo kođemân já kulokuvij jurgâlmân já sárnu mielâstis sämikielâ ulmuigijn. Sun ráhtá meid rukkoospuudâid Säämi radion.
Encamp

Encamp lii kieldâ Andorrast. Ton vijđodâh lii 74 km², já alodâh 1 238 m. Ive 2021 Encampist assii 11 790 olmožid.
Engi

Engi lii uccâ siijdâš já oovdiš kieldâ Glarus kantonist Sveeicist. Ive 2024 loopâst Engist assii 617 olmožid. Kieldâ vijđodâh lâi 40,70 km². Engi lii 812 m merâtääsi paajaabeln.
Historjá.
Engi kieldâ lopâttui ive 2010 loopâst, ko Betschwanden, Braunwald, Elm, Engi, Haslen, Linthal, Luchsingen, Matt, Mitlödi, Rüti, Schwanden, Schwändi já Sool kieldah lahtojii oohtân já šoodâi uđđâ Glarus Süd kieldâ. Uđđâ kieldâst ääsih 9 849 olmožid (31.12.2024), já ton vijđodâh lii 430,03 km2.
Viehâdâh.
Ässeeloho.
Engist assii 267 almajid ive 1777, 1 197 olmožid ive 1850, 1 160 olmožid ive 1900, 1 122 olmožid ive 1950 já 656 olmožid ive 2000.
Čuávuváá tavlustuvâst lii Engi ässeeloho ive 2017 rääjist Glarus Süd kieldâ virgálij nettisiijđoi mield:
Eritrea

Eritrea lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Asmara.
Eennâmtiätu.
Eritrea vijđodâh lii 117 600 m², mast 16 600 km² lii čääci. Vijđoduv mield Eritrea lii maailm 101. stuárráámus staatâ.
Morfologia.
Eritrea alemus saje lii Dega čokke, mii paijaan meetter alodâhân. Ton vyeligumos saje vist lii Kululjäävri aldasijn (-75 m).
Sajadâh já rääjih.
Eritrea lii staatâ Nuorttâ-Afrikst. Ton ránnjástaatah láá maadânuorttân Djibouti, mäddin Etiopia já viestârist Sudan. Eritreast staatârääjih láá ohtsis 1 840 km. Kuhemus rääji lii rääji Etiopiain, mii lii 1 033 km. Uánihumos rääji vist lii 125 km rääji Djiboutijn. Eritrea rájášuvá Ruopsismeerân. Merâriddo lii ohtsis 2 234 km (1 083 km suolluin).
Geologia.
Tullâväärih.
Eritreast láá 7 tullâväärrid. Tain alemus lii Nabro (2 218 m), mon majemuš russoom lâi ive 2011. Stuárráámus uási Eritrea tullâvaarijn iä lah aktiivliih, já toi majemuš russoom lâi holoseenist.
Erkki Itkonen

Erkki Esaias Itkonen () lâi syemmilâš kielâtotkee. Totken sun lâi ubâ 1900-lovo merhâšitteemus fennougrist.
Der ostlappische Vokalismus vom qualitativen Standpunkt aus mit besonderer Berücksichtigung des Inari- und Skoltlappischen.
Taat tutkâmuš čielgee motomijd vookaalaašijd já addel diakronisii uáinu toos, maht vokaleh nubástuveh nubbijd vokaláid. Taan tutkâmušâst Itkonen viärdádâlâi anarâškielâ nuorttâlâškielân. Kielâi viärdádâllâm lii ain ávhálâš, tondiet ton áánsust lii älkkeb kavnâđ kielâhistorjálijd käldeid já madduid. Sun valjij eidu anarâškielâ já nuorttâlâškielâ, tastko toh láá kuábbááh-uv nuorttâsämikielah. Uáli stuorrâ uási tain puáris tutkâmušâin láá eidu tagareh tutkâmušah, moh viärdádâleh sämikielâid.
Ersäkielâ

Ersäkielâ lii suomâ-ugrâlâš kielâ.
Ersäkielâ pustaveh.
Ersäkielâst láá 33 pustavid.
Esanatoglia

Esanatoglia lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Esanatogliast ääsih 1 923 olmožid. Ton vijđodâh lii 47,91 km², já alodâh 495 m. Esanatoglia naaburkieldah láá Fabriano, Fiuminata já Matelica.
Siijdah.
Capriglia, Pagliano já Palazzo.
Escaldes-Engordany

Escaldes-Engordany lii kieldâ Andorrast. Ton vijđodâh lii 30 km², já alodâh 1 050 m. Ive 2021 Escaldes-Engordanyst assii 14 724 olmožid.
Eschen

Eschen lii kieldâ Liechtensteinist. Eschenist ääsih 4 385 olmožid. Ton vijđodâh lii 10,38 km² já alodâh 452 m.