tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Ella já Paterock

Ella já Paterock () lii Timo Parvela párnáiroomaan já Ella-rááiđu niäljád kirje. Kirje almostui suomâkielân ive 2004 já anarâškielân ive 2024. Anarâškielân tom lii jurgâlâm Henna Tervaniemi.
Juonâ.
Ellaast láá suotâs usteveh, suotâs luokka já suotâs máttáátteijee. Puoh ličij-uv uáli suotâs, jis uhken iä liččii Pate luokan pääccim já máttáátteijee ääijim. Pate ij nomâlâssân määti kiärdumtaavlu, já suu mielâst puátteevuođâ rocktäsni ij taggaar taarbâš. Manager uážžu máttááttâllâđ tom suu peeleest. Máttáátteijee uhken pelestis lii ääijim, ko suu pennuuh Kojo já Oot olvoh iijâid já huávdejeijee vist peeivijd. Luhhoost Tuukka keksee vuávám: puoh čuolmah čuávdojeh, jis Ela luokka puáhtá haahâđ máttáátteijei taampâ. Máttáátteijee puáhtá varriđ meerâ oolâ pennuidiskuin, ige sun pyevti kyeđđiđ Pate luokkasis ko sun lii meerâ alne. Pate pelestis puáhtá lávdástiđ vuossâmuu keerdi máttáátteijee iärutiervuotâkonsertist. Sust šadda pegâlmâs já sun uážžu manager, ige sun taarbâš kiärdumtaavlu. Tuukka lii fietti.
Ella Laapist

Ella Laapist () lii Timo Parvela párnáiroomaan já Ella-rááiđu kuálmád kirje. Kirje almostui suomâkielân ive 2003 já anarâškielân ive 2023. Anarâškielân tom lii jurgâlâm Henna Tervaniemi.
Juonâ.
Ella lii vyelgimin luokainis škovlâmáátkán lieggâ enâmáid, mut muádi suámálii mohe peht ubâ luokka huámmáš, et lieggâ enâmeh láá-uv paifakkist muttum puolâšsaijeen já et ubâ luokka lii kirdám Kittâlân. Lii uáli väädis iberdiđ, maht näävtkis lii keevvâm já ain korrâsub pargo lii irâttiđ peessâđ pááikán máádás. Luhhoost párnáin lii kierdâvâš máttáátteijee já čepis máttáátteijee kálgu, kote kááju máttáátteijee já ubâ luoka maaŋgâ vädis tiileest. Iimâš lii tot, et jieš Juovlâpukki já suu toontuh puátih viežžâđ ubâ luoka kirdemkiedist. Já iimâš lii meid tot, et máttáátteijee koččo Juovlâpuuki eeččin.
Ella já skipáreh 2

Ella já skipáreh 2 () lii Timo Parvela párnáiroomaan já Ella-rááiđu nubbe kirje. Kirje almostui suomâkielân ive 2013 já anarâškielân ive 2021. Anarâškielân tom lii jurgâlâm Henna Tervaniemi.
Kirjeest láá nelji uási: "Ella já lopâtteijee", "Ella já Pate", "Ella já Puošši" já "Ella ijjâškoovlâst". Toh almostuvvii sierânâs kirjen iivij 1998, 1999, 2000 já 2001.
Juonâ.
Vuossâmuu uásist Ella lii kesileeirâst, mast láá meiddei suu luokkaskipáreh já máttáátteijee. Nube uásist Ela luokka mana nube luokan, já Ella lijkkuustuvá Paten. Kaavpugist uárnejuvvojeh táiđuolympialiih, moid Ella já Pate peessâv. Kuálmád uásist Ela luokan puátá uđđâ uáppee. Sun lii Puošši, kote puátá komovuođâst. Majemuu uásist máttáátteijee meerrid tuálvuđ ubâ luoka ijjâškoovlân. Tobbeen lii puohâi mielâst hitruu, já nuuvt jurdeh meiddei tálualmai, kummâttâllee rehtor, pooliseh já puálualmaah.
Ella já skipáreh 1

Ella já skipáreh 1 () lii Timo Parvela párnáiroomaan já Ella-rááiđu vuossâmuš kirje. Kirje almostui suomâkielân ive 2013 já anarâškielân ive 2021. Anarâškielân tom lii jurgâlâm Henna Tervaniemi.
Kirjeest láá kulmâ uási: "Ella já čavgejeijee", "Ella teatterist" já "Ella luokkamääđhist". Toh almostuvvii sierânâs kirjen iivij 1995, 1996 já 1998.
Juonâ.
Vuossâmuu uásist uáppeeh eelih vuoijâmhaalist já keksejeh, maht sij pyehtih išediđ máttáátteijee, kote oro lemin vaarâst. Nube uásist uáppeeh eelih teatterist já hárjutteleh juovlâčaaitâlm várás. Monnii pyere suujâ tiet sij uásálisteh čuorvâkáávpán, mon áánsust sii vuáváámeh olášuveh. Kuálmád uásist lii jo kiđđâ já luokka vuálgá luokkamáátkán. Määđhi ääigi máttáátteijest láá ruttâčuolmah, já tast čuávuh maaŋgâlágáneh ärttigis jorgálduvah.
Masa jo Mánudáást

Masa jo Mánudáást lii vuossâmuš sämikielâg scifi-roomaan ubâ maailmist. Tom lii čáállám Márjá-Liisá Olthuis. Anarâškielâ servi almostitij kirje ive 2021. Kirje lii čallum anarâškielân.
Juonâ.
Maainâs álgá Mánudáást. Ton aalgâbeln komovuotâhuáđđooh nuorâ Codex já suu eeči lává uáivipersovneh, kiäi čoolmij čoođâ lohhee uáiná tábáhtusâid. Suoi aassâv Mánudáást, kuulmâ kieŋâlumos kraatter kooskâst. Eeči lii eidu haahâm uđđâ rakkeet, mon suoi vyelgiv testađ komovuotân. Kirdemmääđhi ääigi tábáhtuvá kuittâg pärtti, mon keežild rakkeet kirdeškuát nubenáál ko lii jurdâččum. Codex-kyevtis eijijn karttâv vahâgist päikkikuávlustis Mánudáást Eennâmpáálu asan, já sunnuu viggâmuš peessâđ maasâd pááikán lii kirje jiäráskittee juonâ. Kuus te sunnuu mätki tuálvu? Moin naalijn Eennâm komovuotâohjelmeh lohtâseh komovuotâhuáđđoi maailmân?
Suullân kirje pelimuddoost uáinu muttoo. Komovuotâhuáđđookyevtis pääcciv tuáhá, já puáris astronauteh Geno, Mikkâl já Reedrik láá loppâuási uáivipersovneh. Sii vaigâdis pargo lii tuálvuđ huáđđoid maasâd pááikán, veikâ ohtâgin sist ij lah iällám 50 ihán komovuođâst. Tääl lohhei čiälgá, maht komovuotâmáátkán rahttâttoo.
Anarâškielâ tihtâantologia

Anarâškielâ tihtâantologia lii Fabrizio Brecciaroli toimâttem anarâškielâg tihtâčuágáldâh, mon Anarâškielâ servi almostitij ive 2022.
Tihtâantologia tiivtâid anarâškielâ sárnooh láá čáállám maaŋgâi iivij ääigi. Jieškođe-uv čällest lii jieijâs stijlâ. Iänááš čälleid tiivtâi čäällim lii lamaš äigiájánâs. Motomeh antologian väljejum tiivtah vist láá šoddâm anarâškielâ kuursâi já čäällimpáájái ääigi. Antologiast tiivtah láá uárnejum čällei já teemai mield.
Historjá.
Ive 2020 Anarâškielâ seervi mediapargee Fabrizio Brecciaroli čokkij já ornij anarâškielâlijd tiivtâid antologian. Sun tärhistij ortografia riävtuičäällimohjelmáin já tivoi máhđulijd kielâ- já sujâttemoppâfeeilâid. Loppâpuáđusin lii šoddâm kuulmâuáság antologia, mii siskeeld ohtsis 387 tihtâd. Ive 2022 aalgâst Anarâškielâ servi uusâi já finnij-uv ruttâdem tihtâantologia almostitmân Sämitiggeest, já nuuvt tihtâantologia almostui jo siämmáá ive loopâst.
Siskáldâs.
Vuossâmuu uásist jienâst láá tagareh tihtâčälleeh, kiäh láá opâttâllâm anarâškielâ rävisolmožin teikâ kiäh láá nuorâ sárnooh, kiäh láá uásálistám kielâ iäláskitmân. Tai čällei juávhust láá maaŋgâs, kiäh pargeh anarâškieláin. Motomeh tiivtah láá jurgâlusah, moh láá jurgâlum čällee luvvijn. Paijeel pele taan uási tiivtâin iii čáállám Mariann Aikio. Tihtâantologia vuossâmuu uásist tiivtah láá uárnejum čällee mield, já čälleeh láá puustavoornigist. Ton lasseen Mariann Aikio tiivtah láá uárnejum meiddei teema mield. Mariann tiivtah láá rijjâ tiivtah, adai sun ij táválávt keevti loppâ- ige algâčuojânâsâid.
Nube uási tiivtâi čällen lii Anja Kaarret. Ihán 2008 sun vaaldij olssis eromâš proojeekt: ton ive sun meridij čäälliđ ive jyehi piäiván tiivtâ, já nuuvt sun poorgâi-uv. Anja čaalij ohtsis 366 tihtâd, tastko tiet ihe lâi kárgámihe. Paijeel peeli suu ihetiivtâin láá väljejum antologian. Motomij soojij Anja tiivtah láá juohhum vyeliteemaid. Anja čáálá ennuv ääigist, nuuvt et luánduliih vyeliteemah suu äigitivttáid láá lamaš "Ijjâ", "Iveääigih", "Loppâihe", "Mánuppajeh" já "Ohopeeivih". Anja kiävttá loppâčuojânâsâid, já suu čäällimskipárin lii maŋgii lamaš jorgoppelsänikirje. Suu stiijlân kulá sanijguin sierâdem.
Kuálmád uási čällee lii Márjá-Liisá Olthuis, kote lii čáállám tivtâidis kuhheeb ääigi siste. Tiivtah láá lamaš sust pevdiloovást, já motomeh láá lamaš luuhâmnáál suu Tejâblogist. Márjá-Liisá čáálá el. eeppisijd tiivtâid, tego tihtâ "Kuorgâ lyemelokke". Tágáreh tiivtah láá maŋgii faabeleh, main láá ennuv personifikaatioh, ađai elleeh väldih ulmuu roolâ.
Kaleva kištoh 2025

Ive 2025 Kaleva kištoh tuállojii porgemáánu 1.–3. peeivi Leppävaara valastâllâmmuorâstuvvâst Leppävaarast Espoost.
Koodi ruopsâd!

Koodi ruopsâd! () lii André Kuipers párnáiroomaan, mii almostui anarâškielân ive 2023. Márjá-Liisá Olthuis lii jurgâlâm kirje anarâškielân. Algâalgâlâš kirje lii čallum hollandkielân. 
"Koodi ruopsâd!" kulá Uccâ astronauteh -párnáikirjerááiđun, moos kuleh meiddei tagareh kirjeh ko 3, 2, 1, GO! já Missio máhđuttem, moh almostuvvii anarâškielân iivij 2022 já 2024. Kirje lii jiäráskittee fiäráán uccâ astronautijgijn, mii fáálá lohheid hävskis, suámálijd já eromâš tiäđuid komovuotân maađhâšmist.
Juonâ.
Kirje álgá tast, moos ovdebáš kirje nohá: uccâ astronauteh André já Valentina lává rakkeet sáátust valmâšin máátkán. Sunnuu ulmen lii peessâđ komovuotâsajattâhân, kost professor Korolov lii vyerdimin sii. Imâšlâš mätki komovuođâst šadda kuittâg jotelávt etitilleen. Ko suoi lává alda, te sáttoo pärtti: sajattâh ij tooimâgin. Hirmos larmâ já šliäđgoo lamppu almotteh alemuu larmâdâs: koodi ruopsâd! Sodâstem tiäduttesvuođâst taha aašijd eromâš vädisin. Já komovuotâskiijpâst fiäráán šadda čuuvtij eenâb jiäráskitten!
3, 2, 1, GO!

3, 2, 1, GO! () lii André Kuipers párnáiroomaan, mii almostui anarâškielân ive 2022. Márjá-Liisá Olthuis lii jurgâlâm kirje anarâškielân. Algâalgâlâš kirje lii čallum hollandkielân.
"3, 2, 1, GO!" lii Uccâ astronauteh -párnáikirjerááiđu vuossâmuš kirje. Rááiđun kuleh meiddei tagareh kirjeh ko Koodi ruopsâd! já Missio máhđuttem, moh almostuvvii anarâškielân iivij 2023–2024. Kirje lii jiäráskittee fiäráán uccâ astronautijgijn, mii fáálá lohheid hävskis, suámálijd já eromâš tiäđuid komovuotân maađhâšmist.
Juonâ.
André finnee eromâš reeivâ. Sun piäsá astronautškoovlân Párnái Komovuotâornijdumán. Tobbeen máttááttuvvoo, maht šoddâđ astronautin. Já sust lii máhđulâšvuotâ peessâđ olmâ máátkán komovuotân! Mut toos lii ohtâ iähtu. Sun kalga vistig čođâldittiđ astronautdiplom, já tuše kyehti párnáá peessâv máátkán. Loppâloopâst astronautin väljejuv André já Valentina.
Pauli Nevala

Pauli Nevala () lâi syemmilâš säittišlivgejeijee já olympiavyeittee. Sun jaamij 84-ihásâžžân puácuvuotân, mii ovdánij jotelávt.
Valastâllâmkarrieer.
Nevala vuoitij säittišlivgim olympiakole ive 1964 Tokiost, kost sun šlivgij 82,66 meetterid. Puáđus lâi mielâttes pyeri, tastko tuše kyehti mánuppaje ovdil olympialij Nevala já suu viljâ láin karttâm autopáártán. Ton keežild Nevala vietij kyehti oho pyecceeviäsust ige puáhtám hárjuttâllâđ nuuvt korrâsávt ko táválávt.
Olympiakole lasseen Nevala vuoitij EM-siilbâ Ateenast ive 1969. Talle suu säitti kiirdij 89,58 meetterid.
Nevala vuoitij meid Suomâ miäštárvuođâ neljii: iivij 1961–1963 já ive 1967.
Nevala ulâttâs lâi 92,64 meetterid, mon sun šlivgij ive 1970 Suomâ–Ruotâ-staatâkištoost. Tot lâi tuše 6 senttimeetter uánihub ko tallaš maailmulâttâs, mon Nevala kištokyeimi Jorma Kinnunen lâi šlivgim ovdebáá ive. Keesi 1970 lâi Nevala pyeremus paje. Talle suu love pyeremuu kišto koskâárvu lâi 90,12.
Nevala karrieer nuuvâi ive 1971 uálgátuáiviváádu keežild.
Liijkás stuorrâ rähisvuotâ

Liijkás stuorrâ rähisvuotâ lii Katarina von Bredow nuorâiroomaan, mii almostui anarâškielân ive 2022. Tom jurgâlij Sáárá Seipiharju. Algâaalgâlâš kirje almostui ruotâkielân ive 2004 noomáin "Hur kär får man bli?". Tain kirjijn von Bredow vuoitij siämmáá ive Bokjuryn-palhâšume taggaar kategoriast, mast láá fáárust 14–19-ihásáid uáivildum kirjeh.
Juonâ.
Kirje uáivipersovn lii Katrin, kote lii táválâš oovcádluokkalâš nieidâ. Katrin pyeremus skippáár lii mučis já pivnohis Frida, kote lii siämmáá luokkaast. Suoi lává ain oovtâst, ige mihheen iärut sunnuu – tassaažân ko luokan puátá uđđâ kandâ, kiän nommâ lii Adam. Tast maŋa mihheen ij lah tego ovdil. Frida lijkkuustuvá tállán Adamân, mut Adam lijkkoo Katrinân. Nuuvtpa Katrin kárttá vaigâdis tilán: väljee-uv sun skippáár vâi rähisvuođâ?
Kirje kieđâvuš rähisvuođâ já ustevvuođâ nuorâi uáinust. Tot kovvee čielgâsávt nuorâi tobdoid, tegu Katrin sujâlâšvuotâ, Frida soro já Adam hiämáskem. Kirje čáittá tom, magarin skippáár pettâšume tobdoo. Siämmást tot kovvee lijkkuustume korrâ vyeimi. Lohhee ibbeerd älkkeht Katrin ruossârijdo já puáhtá mudoi-uv identifisistuđ kirje persovnáid. 
Kirje ij kuittâg muštâl tuše rähisvuođâst já Katrin škovlâskipárijn. Tast kieđâvuššojeh meiddei jieškote-uvlágáneh koskâvuođah perruu siste. Katrinist láá vädisvuođah pääihist-uv. Suu perrui kuullâv Kasper-eeči já Viktor-uccviiljâš. Ingrid-enni áásá pargo tiet Brysselist. Katrin-kyevtis Viktoráin lává ucánjáhháá cuovkkânâm. Kenski Kasper-uv, jieijâs naalijn. Sij cuovkkânii ko Ingrid jävkittij. Ingrid tuše kuođij perrus paifakkist, já tast maŋa Katrinist lii lamaš vaigâd lyettiđ kiässán. Sun ij tuostâ lijkkuđ kiässán iärásân. Eeji uđđâ pelikyeimi, Marie, lii meiddei vuálgám meddâl rijdo maŋa. Mondiet enni vuolgij? Nabai Marie? Mondiet uccviiljâš lii muttum? Paifakkist Katrin maailmist puoh oro mooiváskmin. Peerâčuolmah jieŋâlmiteh juonâ. Toh muštotteh, et nuorâ elimist láá maaŋgah huolah siämmáá ääigi.
Leggistâm soroidân lyeniliitán – Tiivtah tobdoin

Leggistâm soroidân lyeniliitán – Tiivtah tobdoin lii Emma Gahmberg já Kaisla Suominen čäällim tihtâkirje, mii almostui ive 2023.
Kirje lii kyevtikielâlâš. Tiivtah láá vistig čallum suomâkielân, já talle toh láá jurgâlum anarâškielân. Kirje kukkodâh lii masa 30 sijđod, já fáárust láá ohtsis 20 tihtâd. Suullân pele tiivtâin lii čáállám Kaisla Suominen, já nube pele lii čáállám Emma Gahmberg. Oovtâ tiivtâ suoi lává čáállám oovtâst.
Siskáldâs.
Inspiraatio tivttáid poođij eellimtoskeest. Kirje lii juohhum viiđâ uásán kieđâvuššum teema mield: soro, vajo, kaaos, palo já ilo. Vuossâmuuh vittâ tiivtâ kieđâvušeh soro. Toi maŋa láá vittâ tiivtâ vaajoost. Kaaos-uásist vist láá nelji tiivtâ, já loopâst láá kulmâ tiivtâ paaloost já kulmâ tiivtâ iiloost. Jyehi uási aalgâst lii čapisvielgis kove, mii kovvee ton uási teema. Emma já Kaisla lává jieijah sárgum puoh taid kuuvijd já meiddei kirje lokkekuuvijd.
Tuávááš.
Juurdâ tihtâkirje čälimist šoodâi Aanaar paješkoovlâst. Eenikielâ tiijmijn lâi ohtii taggaar pargopittá, et ferttij čäälliđ tiivtâ. Emma já Kaisla máttáátteijee huámášij, et suoi láin uáli jo moovtâ tiivtâi čälimist, já sun iävtuttij, et ličij hitruu čäälliđ tihtâkirje. Kirje čäällim lii uáli jo stuorrâ pargo, mut kuuloold šoddii lase tiivtah, já forgâ toh lijjii tuárvi ennuv oovtâ kiirján. Tiivtah printtejuvvojii, já tain šoddii motomeh kieđâi rahtum vihkoh. Kieđâi ij kuittâg puáhtám rähtiđ hirmâd ennuv kopioid. 
Anarâškielâ servi lii almostittâm taam tihtâčuágálduv, vâi tot ličij pyerebeht finnimnáál puoh anarâškielâ sárnoid. Ulmen lâi meiddei movtijdittiđ nuorâid čäälliđ eenâb anarâškielân.
Hiärrá Paavvâl äigikirjeh

Hiärrá Paavvâl äigikirjeh lii Mehis Heinsaar roomaan, mii almostui anarâškielân ive 2023. Jukka Mettovaara lii jurgâlâm kirje anarâškielân. Algâaalgâlâš kirje almostui eestikielân ive 2001 Heinsaar nubben kirjen noomáin "Härra Pauli kroonikad". Tain kirjijn Heinsaar vuoitij Eestieennâm kulttuurruttârááju proosapalhâšume ive 2001.
Kirje tábáhtumeh láá vyerdimettumeh, motomin mielâttes hiärvááh, ige tain oro lemin mihheen jiermijd. Lii ovdâmerkkân uáli jo iimâš viggâđ kolliistâllâđ jieijâs kulen. Absurd juurdâ lii tot-uv, et taam kirje kalga vistig luuhâđ ovdil ko tom äddee.
Mehis Heinsaar

Mehis Heinsaar (š. porgemáánu 1. peeivi 1973) lii eestilâš kirječällee, kote oovdâst absurdlii huumor, surrealism já maagisii realism. Suu kiirjijn ij veltihánnáá lah rationaallâš loogiik, pic kirjeh čuávuh immâšij loogiik.
Malaysian Open 2014 – Kuáhtásspellâ

Taat lâi kuuđâd tohe, ko Malaysian Open uárnejui. Turnam spellui seemeentkiedijn. Tot aalgij čohčâmáánu 22. peeivi já nuuvâi čohčâmáánu 28. peeivi. 
Finalist Kei Nishikori vuoitij Julien Benneteau 7–6(7–4), 6–4.
Saijejum spelleeh.
Nelji pyeremuu spellee ranking-listo mield algâttii nube kiärdust.
Kočâttemspeelah.
Kočâttemspeelâi vyeitteeh.
Čuávuvááh spelleeh láá vuáittám kočâttemspeelâid, já nuuvt sij láá peessâm eidusii turnaamân:
Uđđâvuođpeivi

Uđđâvuođpeivi lii ive vuossâmuš peivi ađai uđđâivemáánu 1. peivi.
Uđđâvuođpeivi sämikulttuurist.
Säämist tovlááh ulmuuh tárkkojii uđđâvuođpeeivi vuástásii iijâ, uáinojeh-uv tääsnih já láá-uv toh mon valjeest. Jis tääsnih lijjii ennuv, te puáđáččij šiev lyemeihe, mut jis toh iä oinum, te talle puáđáččij hallakeesi.
Vala tááláá ääigist-uv läävejeh ulmuuh uđđâvuođiijâ fakšuustâllâđ täsnialme já ennustiđ puáttee lyemekeesi. Majemui aaigij láá kuittâg täälvih já keesih-uv lamaš nuuvt čuuvtij ereslágáneh ko ovdil já lii-uv máhđulâš, et tovlááh meerhah iä innig tolâččii nuuvt pyereest tiäivás.
Arctic Pride

Arctic Pride ađai Arktisâš Pride puáhtá merhâšiđ čuávuváid tábáhtusâid:
Arctic Pride (Ruávinjargâ)

Arctic Pride ađai Arktisâš Pride lii ive 2013 vuáđudum pridefestivaal, mii uárnejuvvoo jyehi ive Ruávinjaargâst Suomâst.
Arctic Pride (Tromssa)

Arctic Pride ađai Arktisâš Pride lii ive 2014 vuáđudum pridefestivaal, mii uárnejuvvoo jyehi ive Tromssaast Taažâst.
Historjá.
Vuossâmuš Arctic Pride uárnejui Tromssaast skammâmáánu 12.–15. peeivi 2014. Arctic Pride uárnejuvvoo táválávt skammâmáánu pelimuddoost:
Helsig Pride

Helsig Pride (ovdil Luovâsmittempeeivih) lii ive 1975 vuáđudum pridefestivaal, mon Helsinki Pride -servi uárnee jyehi ive kesimáánu majemuu oho Helsigist Suomâst. Tot lii Suomâ stuárráámus seksuaal- já suhâpeliucceeblovoi tábáhtus. Poolis mield iivij 2018, 2019, 2023, 2024 já 2025 prideparatân uásálistii suullân 100 000 olmožid.
Historjá.
Ive 2012 uárnejui vuossâmuš Nuorâi Pride -tábáhtus, mii lii noomâs mield uáivildum nuoráid.
Ohjelm.
Helsig Pride -oho ääigi uárnejuvvojeh jieškote-uvlágáneh tábáhtusah pirrâ kaavpug.
Helsinki Pride -servi

Helsinki Pride -servi (ovdil Helsig kuávlu Seta ađai HeSeta) lii ive 1990 vuáđudum olmoošvuoigâdvuotâ- já aalmuglâšservi. Servi registeristui kuovâmáánu 1. peeivi 1991 noomáin Helsig kuávlu Seta ().
Geneva Open 2015 – Niäljásspellâ

Taat lâi 13. tohe, ko Geneva Open uárnejui. Turnam spellui massakiedijn. Tot aalgij vyesimáánu 17. peeivi já nuuvâi vyesimáánu 23. peeivi. 
Finalist Juan Sebastián Cabal já Robert Farah vuoittijn Raven Klaasen já Lu Yen-hsun 7–5, 4–6, [10–7].
Saijejum paarah.
Nelji pyeremuu paarâ ranking-listo mield lijjii saijejum.
Geneva Open 2016 – Niäljásspellâ

Taat lâi 14. tohe, ko Geneva Open uárnejui. Turnam spellui massakiedijn. Tot aalgij vyesimáánu 15. peeivi já nuuvâi vyesimáánu 21. peeivi. 
Finalist Steve Johnson já Sam Querrey vuoittijn Raven Klaasen já Rajeev Ram 6–4, 6–1.
Saijejum paarah.
Nelji pyeremuu paarâ ranking-listo mield lijjii saijejum.
Geneva Open 2017 – Niäljásspellâ

Taat lâi 15. tohe, ko Geneva Open uárnejui. Turnam spellui massakiedijn. Tot aalgij vyesimáánu 21. peeivi já nuuvâi vyesimáánu 27. peeivi. 
Finalist Jean-Julien Rojer já Horia Tecău vuoittijn Juan Sebastián Cabal já Robert Farah 2–6, 7–6(11–9), [10–6].
Saijejum paarah.
Nelji pyeremuu paarâ ranking-listo mield lijjii saijejum.
Swiss Open Gstaad 2017 – Niäljásspellâ

Taat lâi 50. tohe, ko Swiss Open Gstaad uárnejui. Turnam spellui massakiedijn. Tot aalgij syeinimáánu 24. peeivi já nuuvâi syeinimáánu 30. peeivi. 
Finalist Oliver Marach já Philipp Oswald vuoittijn Jonathan Eysseric já Franko Škugor 6–3, 4–6, [10–8].
Saijejum paarah.
Nelji pyeremuu paarâ ranking-listo mield lijjii saijejum.
Swiss Open Gstaad 2016 – Niäljásspellâ

Taat lâi 49. tohe, ko Swiss Open Gstaad uárnejui. Turnam spellui massakiedijn. Tot aalgij syeinimáánu 18. peeivi já nuuvâi syeinimáánu 24. peeivi. 
Finalist Julio Peralta já Horacio Zeballos vuoittijn Mate Pavić já Michael Venus 7–6(7–2), 6–2.
Saijejum paarah.
Nelji pyeremuu paarâ ranking-listo mield lijjii saijejum.
Swiss Open Gstaad 2015 – Niäljásspellâ

Taat lâi 48. tohe, ko Swiss Open Gstaad uárnejui. Turnam spellui massakiedijn. Tot aalgij syeinimáánu 27. peeivi já nuuvâi porgemáánu 2. peeivi. 
Finalist Aliaksandr Bury já Denis Istomin vuoittijn Oliver Marach já Aisam-ul-Haq Qureshi 3–6, 6–2, [10–5].
Saijejum paarah.
Nelji pyeremuu paarâ ranking-listo mield lijjii saijejum.
Swiss Open Gstaad 2014 – Niäljásspellâ

Taat lâi 47. tohe, ko Swiss Open Gstaad uárnejui. Turnam spellui massakiedijn. Tot aalgij syeinimáánu 21. peeivi já nuuvâi syeinimáánu 27. peeivi. 
Finalist Andre Begemann já Robin Haase vuoittijn Rameez Junaid já Michal Mertiňák 6–3, 6–4.
Saijejum paarah.
Nelji pyeremuu paarâ ranking-listo mield lijjii saijejum.
Boŋggu Ánte

Boŋggu Ánte, motomin Boŋgg' Ánte ađai Anders Persen Bongo teikkâ Anders P. Bongo (juovlâmáánu 12. peeivi 1946 – kesimáánu 25. peeivi 2025) lâi tavesämmilâš puásuiolmooš já jyeigee. 
Diskografia.
Nurâldâhskiäruh.
Bongost lii meid pittá čuávuváin nurâldâhskiäruin:
Ive 2025 jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoi juávhuh já spelleeh

Taan siijđost láá ive 2025 jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoi juávhuh já spelleeh. Jyehi juávhust láá 23 spelled, kiäin kuulmâs láá moolâvaavtah. Meripeivi spelleelistoi almootmân lâi 25.6.2025.
Spellei ahe lii sii ahe syeinimáánu 2. peeivi 2025 ađai turnam vuossâmuu peeivi. Speelâi já moolâi mereh iä siskeeld ive 2025 euroopmiäštárkištoi speelâid já moolâid.
Uásádâh A.
Suomâ.
Välmejeijee: Marko Saloranta
Suomâ spelleeh almottuvvojii kesimáánu 19. peeivi 2025. Syeinimáánu 2. peeivi Adelina Engman kiäsádâđâi kištoin jyelgiváádu keežild, já suu sajan väljejui Anni Hartikainen.
Island.
Välmejeijee: Þorsteinn Halldórsson
Island spelleeh almottuvvojii kesimáánu 13. peeivi 2025.
Taažâ.
Välmejeijee: Gemma Grainger
Taažâ spelleeh almottuvvojii kesimáánu 16. peeivi 2025. Kesimáánu 25. peeivi Guro Bergsvand kiäsádâđâi kištoin váádu keežild, já suu sajan väljejui Marthine Østenstad.
Sveicci.
Välmejeijee: Pia Sundhage
Sveeici spelleeh almottuvvojii kesimáánu 23. peeivi 2025. Kesimáánu 30. peeivi Luana Bühler kiäsádâđâi kištoin váádu keežild, já suu sajan väljejui Laia Ballesté.
Uásádâh B.
Belgia.
Välmejeijee: Elísabet Gunnarsdóttir
Belgia spelleeh almottuvvojii kesimáánu 11. peeivi 2025.
Italia.
Välmejeijee: Andrea Soncin
Italia spelleeh almottuvvojii kesimáánu 25. peeivi 2025.
Portugal.
Välmejeijee: Francisco Neto
Portugal spelleeh almottuvvojii kesimáánu 24. peeivi 2025.
 
Espanja.
Välmejeijee: Montse Tomé
Espanja spelleeh almottuvvojii kesimáánu 10. peeivi 2025.
Uásádâh C.
Tanska.
Välmejeijee: Andrée Jeglertz
Tanska spelleeh almottuvvojii kesimáánu 20. peeivi 2025.
Saksa.
Välmejeijee: Christian Wück
Saksa spelleeh almottuvvojii kesimáánu 12. peeivi 2025.
Puola.
Välmejeijee: Nina Patalon
Puola spelleeh almottuvvojii kesimáánu 13. peeivi 2025. Kesimáánu 22. peeivi Martyna Brodzik kiäsádâđâi kištoin tiervâsvuotâsuujâi tiet, já suu sajan väljejui Małgorzata Mesjasz.
Ruotâ.
Välmejeijee: Peter Gerhardsson
Ruotâ spelleeh almottuvvojii kesimáánu 11. peeivi 2025.
Uásádâh D.
Eŋland.
Välmejeijee: Sarina Wiegman
Eŋland spelleeh almottuvvojii kesimáánu 5. peeivi 2025.
Ranska.
Välmejeijee: Laurent Bonadei
Ranska spelleeh almottuvvojii kesimáánu 5. peeivi 2025.
Vuáládâhenâmeh.
Välmejeijee: Andries Jonker
Vuáládâhenâmij spelleeh almottuvvojii kesimáánu 21. peeivi 2025.
Wales.
Välmejeijee: Rhian Wilkinson
Wales spelleeh almottuvvojii kesimáánu 19. peeivi 2025.
Statistiikeh.
Spelleeh liigajuávhu mield.
Tavlustuvâst láá fáárust tagareh juávhuh, main lijjii ucemustáá kulmâ spellee ive 2025 euroopmiäštárkištoin.
Jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoh 2022

Jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoh 2022, UEFA nisonij Euro 2022 teikkâ Euro 2022 lâi 13. kerdi, ko jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoh uárnejuvvojii. Kištoh uárnejuvvojii nube keerdi Eŋlandist. Vuossâmuš kerdi lâi ive 2005. Ton lasseen Eŋlandist spiällojii meiddei kyehti speelâ ive 1984 kištoin já ohtâ spellâ ive 1995 kištoin.
Kištoh algii syeinimáánu 6. peeivi, já fiinaal spellui syeinimáánu 31. peeivi 2022 Wembley Stadiumist Lontoost Eŋlandist. Eŋland vuoitij euroopmiäštárvuođâ.
Historjá.
Algâaalgâst kištoh kolgii uárnejuđ syeinimáánu 7.–porgemáánu 1. peeivi 2021, mut toh sirdojii ihán 2022, tastko ive 2020 kesiolympialiih já jyelgipáálu almai euroopmiäštárkištoh sirdojii ihán 2021 koronapandemia keežild. Jis kesiolympialiih já nisonij euroopmiäštárkištoh liččii kuohtuuh uárnejum ive 2021, te nisonijn liččii lamaš kyehti stuorrâ turnam siämmáá ive.
Spellâmsajeh.
Speelah spiällojii love stadionist:
Juávhuh já spelleeh.
Jyehi juávhust lijjii 23 spelled, kiäin kuulmâs lijjii moolâvaavtah. Meripeivi spelleelistoi almootmân lâi love peivid ovdil kištoi vuossâmuu speelâ.
Kištoi loppâuási: kočâttemspeelah.
Kočâttemspelláid pessii 8 juávkkud ađai kyehti pyeremuu juávhu jyehi uásáduvâst.
Swiss Open Gstaad 2014 – Kuáhtásspellâ

Taat lâi 47. tohe, ko Swiss Open Gstaad uárnejui. Turnam spellui massakiedijn. Tot aalgij syeinimáánu 21. peeivi já nuuvâi syeinimáánu 27. peeivi. 
Finalist Pablo Andújar vuoitij Juan Mónaco 6–3, 7–5.
Saijejum spelleeh.
Nelji pyeremuu spellee ranking-listo mield algâttii nube kiärdust.
Kočâttemspeelah.
Kočâttemspeelâi vyeitteeh.
Čuávuvááh spelleeh láá vuáittám kočâttemspeelâid, já nuuvt sij láá peessâm eidusii turnaamân:
Swiss Open Gstaad 2015 – Kuáhtásspellâ

Taat lâi 48. tohe, ko Swiss Open Gstaad uárnejui. Turnam spellui massakiedijn. Tot aalgij syeinimáánu 27. peeivi já nuuvâi porgemáánu 2. peeivi. 
Finalist Dominic Thiem vuoitij David Goffin 7–5, 6–2.
Saijejum spelleeh.
Nelji pyeremuu spellee ranking-listo mield algâttii nube kiärdust.
Kočâttemspeelah.
Kočâttemspeelâi vyeitteeh.
Čuávuvááh spelleeh láá vuáittám kočâttemspeelâid, já nuuvt sij láá peessâm eidusii turnaamân:
Swiss Open Gstaad 2016 – Kuáhtásspellâ

Taat lâi 49. tohe, ko Swiss Open Gstaad uárnejui. Turnam spellui massakiedijn. Tot aalgij syeinimáánu 18. peeivi já nuuvâi syeinimáánu 24. peeivi. 
Finalist Feliciano López vuoitij Robin Haase 6–4, 7–5.
Saijejum spelleeh.
Nelji pyeremuu spellee ranking-listo mield algâttii nube kiärdust.
Kočâttemspeelah.
Kočâttemspeelâi vyeitteeh.
Čuávuvááh spelleeh láá vuáittám kočâttemspeelâid, já nuuvt sij láá peessâm eidusii turnaamân:
Lucky loser.
Čuávuvâš spellee lii táppám kočâttemspeelâi finalist, mut sun lii peessâm eidusii turnaamân lucky loserin:
Swiss Open Gstaad 2017 – Kuáhtásspellâ

Taat lâi 50. tohe, ko Swiss Open Gstaad uárnejui. Turnam spellui massakiedijn. Tot aalgij syeinimáánu 24. peeivi já nuuvâi syeinimáánu 30. peeivi. 
Finalist Fabio Fognini vuoitij Yannick Hanfmann 6–4, 7–5.
Saijejum spelleeh.
Nelji pyeremuu spellee ranking-listo mield algâttii nube kiärdust.
Kočâttemspeelah.
Kočâttemspeelâi vyeitteeh.
Čuávuvááh spelleeh láá vuáittám kočâttemspeelâid, já nuuvt sij láá peessâm eidusii turnaamân:
Geneva Open 2015 – Kuáhtásspellâ

Taat lâi 13. tohe, ko Geneva Open uárnejui. Turnam spellui massakiedijn. Tot aalgij vyesimáánu 17. peeivi já nuuvâi vyesimáánu 23. peeivi. 
Finalist Thomaz Bellucci vuoitij João Sousa 7–6(7–4), 6–4.
Saijejum spelleeh.
Nelji pyeremuu spellee ranking-listo mield algâttii nube kiärdust.
Kočâttemspeelah.
Kočâttemspeelâi vyeitteeh.
Čuávuvááh spelleeh láá vuáittám kočâttemspeelâid, já nuuvt sij láá peessâm eidusii turnaamân:
Geneva Open 2016 – Kuáhtásspellâ

Taat lâi 14. tohe, ko Geneva Open uárnejui. Turnam spellui massakiedijn. Tot aalgij vyesimáánu 15. peeivi já nuuvâi vyesimáánu 21. peeivi. 
Finalist Stan Wawrinka vuoitij Marin Čilić 6–4, 7–6(13–11).
Saijejum spelleeh.
Nelji pyeremuu spellee ranking-listo mield algâttii nube kiärdust.
Kočâttemspeelah.
Kočâttemspeelâi vyeitteeh.
Čuávuvááh spelleeh láá vuáittám kočâttemspeelâid, já nuuvt sij láá peessâm eidusii turnaamân:
Lucky loser.
Čuávuvâš spellee lii táppám kočâttemspeelâi finalist, mut sun lii peessâm eidusii turnaamân lucky loserin:
Geneva Open 2017 – Kuáhtásspellâ

Taat lâi 15. tohe, ko Geneva Open uárnejui. Turnam spellui massakiedijn. Tot aalgij vyesimáánu 21. peeivi já nuuvâi vyesimáánu 27. peeivi. 
Finalist Stan Wawrinka vuoitij Mischa Zverev 4–6, 6–3, 6–3.
Saijejum spelleeh.
Nelji pyeremuu spellee ranking-listo mield algâttii nube kiärdust.
Kočâttemspeelah.
Kočâttemspeelâi vyeitteeh.
Čuávuvááh spelleeh láá vuáittám kočâttemspeelâid, já nuuvt sij láá peessâm eidusii turnaamân:
Lucky loser.
Čuávuvâš spellee lii táppám kočâttemspeelâi finalist, mut sun lii peessâm eidusii turnaamân lucky loserin:
Ive 2025 Suriname ovdâskoddevaaljah

Ive 2025 Suriname ovdâskoddevaaljah uárnejuvvojii vyesimáánu 25. peeivi 2025. Vaaljâi maŋa aalmuglâščuákkim jesâneh jienâstij presidentist. Surinamest presidentiävtukkâs ferttee finniđ kyehti kuálmádâs jienâin, vâi sun väljejuuččij presidentin.
Puátuseh.
Ive 2025 Suriname ovdâskoddevaaljâin Aalmuglâšdemokraatlâš piäládâh finnij 18 saijeed. Ovdánemmielâlâš uđâsmittempiäládâh vist vuoitij 17 saijeed. Vittâ ucceeb piäláduv vuoittii eres 16 saijeed.
Kyehti peeivi vaaljâi maŋa Aalmuglâšdemokraatlii piäláduv saavâjođetteijee Jennifer Geerlings-Simons luhostui rähtiđ lito ucebij piäláduvâiguin nuuvt ete sun finnij olssis 34 tuárjod ađai kyehti kuálmádâs lahâasâtteijein. Syeinimáánu 6. peeivi 2025 sun väljejui Suriname presidentin.
Ive 2005 jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoi juávhuh já spelleeh

Taan siijđost láá ive 2005 jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoi juávhuh já spelleeh. Jyehi juávhust láá 20 spelled, kiäin kuulmâs láá moolâvaavtah.
Spellei ahe lii sii ahe turnam vuossâmuu peeivi. Speelâi já moolâi mereh iä siskeeld ive 2005 euroopmiäštárkištoi speelâid já moolâid. Jis spellee noomâ maŋa lii "(k)", te tot meerhâš tom, et koččâmušâst leijee spellee lii juávhu kapteen.
Uásádâh A.
Tanska.
Välmejeijee: Peter Bonde
Eŋland.
Välmejeijee: Hope Powell
Suomâ.
Välmejeijee: Michael Käld
Ruotâ.
Välmejeijee: Marika Domanski Lyfors
Uásádâh B.
Ranska.
Välmejeijee: Élisabeth Loisel
Saksa.
Välmejeijee: Tina Theune-Meyer
Italia.
Välmejeijee: Carolina Morace
Taažâ.
Välmejeijee: Bjarne Berntsen
Ainuh

Ainuh láá algâaalmug, mii historjálávt láá aassâm iänááš Jaapaan tavesuolluin tego Hokkaidōst já mottoom verd meiddei Sahalin suolluu maadâuásist já Kuriilij suolluin Ruošâ peln. Onnáá peeivi ainuh iä lah innig ennuv.
Historjá.
Ainuh láá tiettum aainâs-uv 1400-lovvoost ovdâskulij. Sii historjást láá maaŋgah tuáruh sii jieijâs já jaapaanlij vuástá, ko jaapaanliih lavdii ain taveláá. Ainukulttuur kuávdás, Ezochi suálui, šoodâi Jaapaan uássin ive 1869, já tastmaŋa tot kuččui nommân Hokkaidō. Ainuh karttii šoddâđ jaapaanlâžžân. Sij monâttii enâmijdis sehe vuoigâdvuođâidis kuálástiđ luosâid já miäcástiđ kavrâsijd.
Ive 1875 Sahalin suolluu já Kuriilij suollui ainuh päggejuvvojii varriđ meddâl Jaapaan já Ruošâ koskâsii sopâmuš tiet. Maaŋgah värrejeijeeh jammii tavdáid.
Ainukielâ.
Ive 1870 suulân 15 000 olmožid sarnuu ainukielâ. Ive 1917 áárvu mield sárnooh lijjii tuše 350, já meeri lii ain kiäppánâm tast. UNESCO listoost ainukielâ lii "kriittisávt uhkevuálásâš". Puáris paddiimeh láá kuittâg ennuv.
Majemui aaigij ainukulttuur já ainukielâ láá pajanâm oppeet. Ive 2019 Jaapaan lavâlávt tubdâstij ainuid algâaalmugin.
Tolgepállu kesiolympialijn 2024

Tolgepállu lâi ohtâ Pariisi 2024 kesiolympialij valastâllâmšlaajâin. Ive 2024 lâi 11. kerdi, ko tolgepállu lâi fáárust kesiolympialijn. Kištoh uárnejuvvojii syeinimáánu 27.–porgemáánu 5. peeivi 2024 Porte de La Chapelle Arenast.
Jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoh 2017

Jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoh 2017, UEFA nisonij Euro 2017 teikkâ Euro 2017 lâi 12. kerdi, ko jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoh uárnejuvvojii. Kištoh uárnejuvvojii vuossâmuu keerdi Vuáládâhenâmijn.
Kištoh algii syeinimáánu 16. peeivi, já fiinaal spellui porgemáánu 6. peeivi 2017 De Grolsch Veste -stadionist Enschedest. Vuáládâhenâmij juávkku vuoitij euroopmiäštárvuođâ.
Spellâmsajeh.
Speelah spiällojii čiččâm stadionist čiččâm kaavpugist:
Juávhuh já spelleeh.
Jyehi juávhust lijjii 23 spelled, kiäin kuulmâs lijjii moolâvaavtah. Meripeivi spelleelistoi almootmân lâi love peivid ovdil kištoi vuossâmuu speelâ.
Kištoi loppâuási: kočâttemspeelah.
Kočâttemspelláid pessii 8 juávkkud ađai kyehti pyeremuu juávhu jyehi uásáduvâst.
Jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoh 2013

Jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoh 2013, UEFA nisonij Euro 2013 teikkâ Euro 2013 lâi 11. kerdi, ko jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoh uárnejuvvojii. Kištoh uárnejuvvojii nube keerdi Ruotâst. Vuossâmuš kerdi lâi ive 1997, kuás kištoh uárnejuvvojii Taažâst já Ruotâst. Ton lasseen Ruotâst spiällojii meiddei kyehti speelâ ive 1984 kištoin já ohtâ spellâ ive 1995 kištoin.
Kištoh algii syeinimáánu 10. peeivi, já fiinaal spellui syeinimáánu 28. peeivi 2013 Friends Arenast Solnast. Saksa vuoitij euroopmiäštárvuođâ.
Spellâmsajeh.
Speelah spiällojii čiččâm stadionist:
Juávhuh já spelleeh.
Jyehi juávhust lijjii 23 spelled, kiäin kuulmâs lijjii moolâvaavtah. Meripeivi spelleelistoi almootmân lâi 30.6.2013.
Kištoi loppâuási: kočâttemspeelah.
Kočâttemspelláid pessii 8 juávkkud ađai kyehti pyeremuu juávhu jyehi uásáduvâst já kyehti pyeremuu kuálmádin puáttám juávhu.
Ive 2025 sämitiggevaaljah (Ruotâ)

Ive 2025 Ruotâ sämitiggevaaljah uárnejuvvojii vyesimáánu 18. peeivi 2025.
Sämitiggevaaljâi puáttus hilgom.
Sämitiggevaaljâi tärhistemlävdikodde hilgoi ive 2025 sämitiggevaaljâi puáttus Ruotâst vuossaargâ syeinimáánu 14. peeivi 2025. Suijân lâi tot, ete Arjeplog kieldâ jienâstemsaajeest puoh 88 jiennâd iä tuhhiittum, tastko vaaljâäššikirjeh iä lamaš kieđâvuššum olmânáál. Tábáhtusâst adeluvvojii 11 vaidâlussâd.
Hilgommiärádâsâst onnui merhâšitten eromâšávt Samerna-piäláduv vaidâlus. Piäláduv mield jienah, moh hilgojii, liččii puáhtám vaiguttiđ vaaljâi puátusân. 
Uđđâ vaaljah uárnejuvvojeh roovvâdmáánu 5. peeivi 2025. Taat lii vuossâmuš tohe ive 2001 maŋa, ko Ruotâ sämitiggevaaljah uárnejuvvojeh uđđâsist.
Ive 2017 jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoi juávhuh já spelleeh

Taan siijđost láá ive 2017 jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoi juávhuh já spelleeh. Jyehi juávhust láá 23 spelled, kiäin kuulmâs láá moolâvaavtah. Meripeivi spelleelistoi almootmân lâi love peivid ovdil kištoi vuossâmuu speelâ.
Spellei ahe lii sii ahe syeinimáánu 16. peeivi 2017 ađai turnam vuossâmuu peeivi. Speelâi já moolâi mereh iä siskeeld ive 2017 euroopmiäštárkištoi speelâid já moolâid.
Uásádâh A.
Belgia.
Belgia spelleeh almottuvvojii kesimáánu 25. peeivi 2017.
Välmejeijee: Ives Serneels
Tanska.
Tanska spelleeh almottuvvojii kesimáánu 19. peeivi 2017.
Välmejeijee: Nils Nielsen
Vuáládâhenâmeh.
Vuáládâhenâmij spelleeh almottuvvojii kesimáánu 14. peeivi 2017.
Välmejeijee: Sarina Wiegman
Taažâ.
Taažâ spelleeh almottuvvojii kesimáánu 28. peeivi 2017.
Välmejeijee: Martin Sjögren
Uásádâh B.
Saksa.
Saksa spelleeh almottuvvojii kesimáánu 30. peeivi 2017.
Välmejeijee: Steffi Jones
Italia.
Italia spelleeh almottuvvojii syeinimáánu 5. peeivi 2017.
Välmejeijee: Antonio Cabrini
Ruoššâ.
Ruošâ spelleeh almottuvvojii kesimáánu 29. peeivi 2017.
Välmejeijee: Elena Fomina
Ruotâ.
Ruotâ spelleeh almottuvvojii kesimáánu 20. peeivi 2017.
Välmejeijee: Pia Sundhage
Uásádâh C.
Nuorttâriijkâ.
Nuorttâriijkâ spelleeh almottuvvojii syeinimáánu 1. peeivi 2017.
Välmejeijee: Dominik Thalhammer
Ranska.
Ranska spelleeh almottuvvojii vyesimáánu 30. peeivi 2017.
Välmejeijee: Olivier Echouafni
Island.
Island spelleeh almottuvvojii kesimáánu 22. peeivi 2017.
Välmejeijee: Freyr Alexandersson
Sveicci.
Sveeici spelleeh almottuvvojii syeinimáánu 3. peeivi 2017.
Välmejeijee: Martina Voss-Tecklenburg
Uásádâh D.
Eŋland.
Eŋland spelleeh almottuvvojii cuáŋuimáánu 3. peeivi 2017.
Välmejeijee: Mark Sampson
Portugal.
Portugal spelleeh almottuvvojii syeinimáánu 6. peeivi 2017.
Välmejeijee: Francisco Neto
Skotland.
Skotland spelleeh almottuvvojii kesimáánu 27. peeivi 2017.
Välmejeijee: Anna Signeul
Espanja.
Saksa spelleeh almottuvvojii kesimáánu 20. peeivi 2017.
Välmejeijee: Jorge Vilda
Jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoh 2005

Jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoh 2005, UEFA nisonij Euro 2005 teikkâ Euro 2005 lâi 9. kerdi, ko jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoh uárnejuvvojii. Kištoh uárnejuvvojii vuossâmuu keerdi Eŋlandist.
Kištoh algii kesimáánu 5. peeivi, já fiinaal spellui kesimáánu 19. peeivi 2005 Ewood Park -stadionist Blackburnist. Saksa vuoitij euroopmiäštárvuođâ.
Spellâmsajeh.
Speelah spiällojii viiđâ stadionist viiđâ kaavpugist Taveviestâr-Eŋlandist:
Juávhuh já spelleeh.
Jyehi juávhust lijjii 20 spelled, kiäin kuulmâs lijjii moolâvaavtah.
Kištoi loppâuási: kočâttemspeelah.
Kočâttemspelláid pessii 4 juávkkud ađai kyehti pyeremuu juávhu jyehi uásáduvâst.
Jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoh 2009

Jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoh 2009, UEFA nisonij Euro 2009 teikkâ Euro 2009 lâi 10. kerdi, ko jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoh uárnejuvvojii. Kištoh uárnejuvvojii vuossâmuu keerdi Suomâst.
Kištoh algii porgemáánu 23. peeivi, já fiinaal spellui čohčâmáánu 10. peeivi 2009 Helsig olympiastadionist. Saksa vuoitij euroopmiäštárvuođâ.
Spellâmsajeh.
Speelah spiällojii viiđâ stadionist neelji kaavpugist:
Juávhuh já spelleeh.
Jyehi juávhust lijjii 22 spelled, kiäin kuulmâs lijjii moolâvaavtah.
Kištoi loppâuási: kočâttemspeelah.
Kočâttemspelláid pessii 8 juávkkud ađai kyehti pyeremuu juávhu jyehi uásáduvâst já kyehti pyeremuu kuálmádin puáttám juávhu.
Jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoh 2001

Jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoh 2001, UEFA nisonij Euro 2001 teikkâ Euro 2001 lâi 7. kerdi, ko jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoh uárnejuvvojii. Kištoh uárnejuvvojii vuossâmuu keerdi Saksaast. Toh lijjii kuittâg jo uárnejum Viestâr-Saksaast ive 1989. Saksaast spiällojii meiddei kyehti speelâ ive 1995 kištoin.
Kištoh algii kesimáánu 23. peeivi, já fiinaal spellui syeinimáánu 7. peeivi 2001 Ulmist. Saksa vuoitij euroopmiäštárvuođâ.
Spellâmsajeh.
Speelah spiällojii viiđâ stadionist viiđâ kaavpugist:
Juávhuh já spelleeh.
Jyehi juávhust lijjii 20 spelled, kiäin kuulmâs lijjii moolâvaavtah.
Kištoi loppâuási: kočâttemspeelah.
Kočâttemspelláid pessii 4 juávkku ađai kyehti pyeremuu juávhu jyehi uásáduvâst.
Jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoh 1997

Jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoh 1997, UEFA nisonij Euro 1997 teikkâ Euro 1997 lâi 6. kerdi, ko jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoh uárnejuvvojii. Kištoh uárnejuvvojii nube keerdi Taažâst já vuossâmuu keerdi Ruotâšt. Vuossâmuš kerdi Taažâst lâi ive 1987. Ton lasseen Taažâst spellui ohtâ spellâ ive 1995 kištoin. Ruotâst spiällojii meiddei kyehti speelâ ive 1984 kištoin já ohtâ spellâ ive 1995 kištoin.
Kištoh algii syeinimáánu 6. peeivi, já fiinaal spellui syeinimáánu 31. peeivi 1997 Ullevaal stadionist Oslost. Siämmáá stadionist spellui meiddei ive 1987 fiinaal. Saksa vuoitij euroopmiäštárvuođâ.
Spellâmsajeh.
Speelah spiällojii viiđâ stadionist viiđâ kaavpugist:
Juávhuh já spelleeh.
Jyehi juávhust lijjii 20 spelled, kiäin kuulmâs lijjii moolâvaavtah.
Kištoi algâuási: uásáduvah.
Uásádâh A.
Taan uásáduv puoh speelah spiällojii Ruotâst.
Uásádâh B.
Taan uásáduv puoh speelah spiällojii Taažâst.
Kištoi loppâuási: kočâttemspeelah.
Kočâttemspelláid pessii 4 juávkku ađai kyehti pyeremuu juávhu jyehi uásáduvâst.
Ive 1984 jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoi juávhuh já spelleeh

Taan siijđost láá ive 1984 jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoi juávhuh já spelleeh. Spellei ahe lii sii ahe turnam vuossâmuu peeivi. Speelâi já moolâi mereh iä siskeeld ive 1984 euroopmiäštárkištoi speelâid já moolâid. Jis spellee noomâ maŋa lii "(k)", te tot meerhâš tom, et koččâmušâst leijee spellee lii juávhu kapteen.
Tanska.
Välmejeijee: Flemming Schultz
Eŋland.
Välmejeijee: Martin Reagan
Italia.
Välmejeijee: Enzo Benedetti
Ruotâ.
Välmejeijee: Ulf Lyfors
Ive 1987 jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoi juávhuh já spelleeh

Taan siijđost láá ive 1987 jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoi juávhuh já spelleeh. Spellei ahe lii sii ahe turnam vuossâmuu peeivi. Speelâi já moolâi mereh iä siskeeld ive 1987 euroopmiäštárkištoi speelâid já moolâid. Jis spellee noomâ maŋa lii "(k)", te tot meerhâš tom, et koččâmušâst leijee spellee lii juávhu kapteen.
Eŋland.
Välmejeijee: Martin Reagan
Italia.
Välmejeijee: Ettore Recagni
Taažâ.
Välmejeijee: Erling Hokstad
Ruotâ.
Välmejeijee: Ulf Lyfors
Ruotâ spellei speelah já moolah láá Ruotâ jyelgipállulito iivij 1973–2000 spellâraportij mield.
Ive 1989 jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoi juávhuh já spelleeh

Taan siijđost láá ive 1989 jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoi juávhuh já spelleeh. Spellei ahe lii sii ahe turnam vuossâmuu peeivi. Speelâi já moolâi mereh iä siskeeld ive 1989 euroopmiäštárkištoi speelâid já moolâid. Jis spellee noomâ maŋa lii "(k)", te tot meerhâš tom, et koččâmušâst leijee spellee lii juávhu kapteen.
Saksa.
Välmejeijee: Gero Bisanz
Italia.
Välmejeijee: Sergio Guenza
Taažâ.
Välmejeijee: Erling Hokstad
Ruotâ.
Välmejeijee: Gunilla Paijkull
Ruotâ spellei speelah já moolah láá Ruotâ jyelgipállulito iivij 1973–2000 spellâraportij mield.
Ive 1991 jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoi juávhuh já spelleeh

Taan siijđost láá ive 1991 jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoi juávhuh já spelleeh. Spellei ahe lii sii ahe turnam vuossâmuu peeivi. Speelâi já moolâi mereh iä siskeeld ive 1991 euroopmiäštárkištoi speelâid já moolâid. Jis spellee noomâ maŋa lii "(k)", te tot meerhâš tom, et koččâmušâst leijee spellee lii juávhu kapteen.
Tanska.
Välmejeijee: Keld Gantzhorn
Saksa.
Välmejeijee: Gero Bisanz
Italia.
Välmejeijee: Sergio Guenza
Taažâ.
Välmejeijee: Even Pellerud
Ive 1993 jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoi juávhuh já spelleeh

Taan siijđost láá ive 1993 jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoi juávhuh já spelleeh. Spellei ahe lii sii ahe turnam vuossâmuu peeivi. Speelâi já moolâi mereh iä siskeeld ive 1993 euroopmiäštárkištoi speelâid já moolâid. Jis spellee noomâ maŋa lii "(k)", te tot meerhâš tom, et koččâmušâst leijee spellee lii juávhu kapteen.
Tanska.
Välmejeijee: Keld Gantzhorn
Saksa.
Välmejeijee: Gero Bisanz
Italia.
Välmejeijee: Sergio Guenza
Taažâ.
Välmejeijee: Even Pellerud
Ive 1995 jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoi juávhuh já spelleeh

Taan siijđost láá ive 1995 jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoi juávhuh já spelleeh. Spellei ahe lii sii ahe turnam vuossâmuu peeivi. Speelâi já moolâi mereh iä siskeeld ive 1995 euroopmiäštárkištoi speelâid já moolâid. Jis spellee noomâ maŋa lii "(k)", te tot meerhâš tom, et koččâmušâst leijee spellee lii juávhu kapteen.
Eŋland.
Välmejeijee: Ted Copeland
Saksa.
Välmejeijee: Gero Bisanz
Taažâ.
Välmejeijee: Even Pellerud
Ruotâ.
Välmejeijee: Bengt Simonsson
Ruotâ spellei speelah já moolah láá Ruotâ jyelgipállulito iivij 1973–2000 spellâraportij mield.
Vuoijâmdiplom

Vuoijâmdiplom lii diplom, mii čáittá, et olmooš máttá vuoijâđ.
Vuáládâhenâmeh.
Vuáládâhenâmijn vuoijâmškoovlah fäälih A-diplom, B-diplom já C-diplom. A-diplom vuoijâmtiijmeh algâttuvvojeh 4,5–5-ihásâžžân. A-diplomân viggee vuoijâmtiijmeh pišteh ain 40 minuttid häävild, já diplom várás tarbâšuvvojeh koskâmiärálávt 75 vuoijâmtijmed. B-diplom já C-diplom láá vaigâduboh ko A-diplom, mut toi juksâmân iä tarbâšuu siämmáá ennuv oppâtiijmeh.
Vuáládâhenâmijn lii epitáválâš, jis párnást ij lah vuoijâmdiplom. Ive 2019 statistiik mield masaba puoh 11–16-ihásijn (97 %) lii A-diplom, kuulmâ niäljádâsâst (78 %) lii B-diplom já kuálmádâsâst lii C-diplom.
A-diplom.
A-diplom vuojâdeijest kalgeh leđe pihtâseh pajalist: kuhes puuvsah já kuhessuájápäiđi já čäcikammuuh. Sun kalga mättiđ čuávuváid aašijd:
Ive 1997 jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoi juávhuh já spelleeh

Taan siijđost láá ive 1997 jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoi juávhuh já spelleeh. Spellei ahe lii sii ahe turnam vuossâmuu peeivi. Speelâi já moolâi mereh iä siskeeld ive 1997 euroopmiäštárkištoi speelâid já moolâid. Jis spellee noomâ maŋa lii "(k)", te tot meerhâš tom, et koččâmušâst leijee spellee lii juávhu kapteen.
Uásádâh A.
Ranska.
Välmejeijee: Aimé Mignot
Ruoššâ.
Välmejeijee: Yuri Bystritsky
Espanja.
Välmejeijee: Ignacio Quereda
Ruotâ.
Välmejeijee: Marika Domanski-Lyfors
Ruotâ spellei speelah já moolah láá Ruotâ jyelgipállulito iivij 1973–2000 spellâraportij mield.
Uásádâh B.
Tanska.
Välmejeijee: Jørgen Hvidemose
Saksa.
Välmejeijee: Tina Theune-Meyer
Italia.
Välmejeijee: Sergio Guenza
Taažâ.
Välmejeijee: Per-Mathias Høgmo
Ive 2001 jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoi juávhuh já spelleeh

Taan siijđost láá ive 2001 jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoi juávhuh já spelleeh. Spellei ahe lii sii ahe turnam vuossâmuu peeivi. Speelâi já moolâi mereh iä siskeeld ive 2001 euroopmiäštárkištoi speelâid já moolâid. Jis spellee noomâ maŋa lii "(k)", te tot meerhâš tom, et koččâmušâst leijee spellee lii juávhu kapteen.
Uásádâh A.
Saksa.
Välmejeijee: Tina Theune-Meyer
Ruotâ.
Välmejeijee: Marika Domanski-Lyfors
Ruotâ spellei speelah já moolah láá Ruotâ jyelgipállulito iivij 1973–2000 já 2001–2010 spellâraportij mield.
Ruoššâ.
Välmejeijee: Yuri Bystritsky
Eŋland.
Välmejeijee: Hope Powell
Uasádâh B.
Tanska.
Välmejeijee: Poul Højmose
Taažâ.
Välmejeijee: Åge Steen
Italia.
Välmejeijee: Carolina Morace
Ranska.
Välmejeijee: Élisabeth Loisel
Ive 2009 jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoi juávhuh já spelleeh

Taan siijđost láá ive 2009 jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoi juávhuh já spelleeh. Spellei ahe lii sii ahe turnam vuossâmuu peeivi. Jis spellee noomâ maŋa lii "(k)", te tot meerhâš tom, et koččâmušâst leijee spellee lii juávhu kapteen.
Uásádâh A.
Tanska.
Välmejeijee: Kenneth Heiner-Møller
Suomâ.
Välmejeijee: Michael Käld
Vuáládâhenâmeh.
Välmejeijee: Vera Pauw
Ukraina.
Välmejeijee: Anatoliy Kutsev
Uásádâh B.
Saksa.
Välmejeijee: Silvia Neid
Ranska.
Välmejeijee: Bruno Bini
Island.
Välmejeijee: Sigurður Ragnar Eyjólfsson
Taažâ.
Välmejeijee: Bjarne Berntsen
Uásádâh C.
Eŋland.
Välmejeijee: Hope Powell
Italia.
Välmejeijee: Pietro Ghedin
Ruoššâ.
Välmejeijee: Igor Shalimov
Ruotâ.
Välmejeijee: Thomas Dennerby
Ive 2013 jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoi juávhuh já spelleeh

Taan siijđost láá ive 2013 jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoi juávhuh já spelleeh. Jyehi juávhust láá 23 spelled, kiäin kuulmâs láá moolâvaavtah. Meripeivi spelleelistoi almootmân lâi 30.6.2013.
Spellei ahe lii sii ahe syeinimáánu 10. peeivi 2013 ađai turnam vuossâmuu peeivi. Jis spellee noomâ maŋa lii "(k)", te tot meerhâš tom, et koččâmušâst leijee spellee lii juávhu kapteen. Speelâi já moolâi mereh iä siskeeld ive 2013 euroopmiäštárkištoi speelâid já moolâid.
Uásádâh A.
Tanska.
Tanska spelleeh almottuvvojii kesimáánu 21. peeivi 2013.
Välmejeijee: Kenneth Heiner-Møller
Suomâ.
Suomâ spelleeh almottuvvojii kesimáánu 28. peeivi 2013. 
Välmejeijee: Andrée Jeglertz
Italia.
Italia spelleeh almottuvvojii syeinimáánu 1. peeivi 2013. Syeinimáánu 9. peeivi Elisabetta Tona kiäsádâđâi kištoin váádu keežild, já suu sajan väljejui Federica Di Criscio.
Välmejeijee: Antonio Cabrini
Ruotâ.
Ruotâ spelleeh almottuvvojii kesimáánu 25. peeivi 2013. 
Välmejeijee: Pia Sundhage
Uásádâh B.
Saksa.
Saksa spelleeh almottuvvojii kesimáánu 20. peeivi 2013. 
Välmejeijee: Silvia Neid
Island.
Island spelleeh almottuvvojii kesimáánu 24. peeivi 2013. Syeinimáánu 4. peeivi Katrín Ásbjörnsdóttir kiäsádâđâi kištoin, já suu sajan väljejui Soffía Arnþrúður Gunnarsdóttir.
Välmejeijee: Siggi Eyjólfsson
Vuáládâhenâmeh.
Vuáládâhenâmij spelleeh almottuvvojii kesimáánu 30. peeivi 2013. Syeinimáánu 1. peeivi Mandy van den Berg kiäsádâđâi kištoin iidâváádu keežild, já suu sajan väljejui Merel van Dongen. Maŋeláá meiddei Marlous Pieëte kiäsádâđâi kištoin iidâváádu keežild. Suu sajan väljejui Maayke Heuver.
Välmejeijee: Roger Reijners
Taažâ.
Taažâ spelleeh almottuvvojii kesimáánu 13. peeivi 2013.
Välmejeijee: Even Pellerud
Uásádâh C.
Eŋland.
Eŋland spelleeh almottuvvojii kesimáánu 17. peeivi 2013.
Välmejeijee: Hope Powell
Ranska.
Ranska spelleeh almottuvvojii vyesimáánu 31. peeivi 2013. Kesimáánu 19. peeivi Laëtitia Tonazzi kiäsádâđâi kištoin váádu keežild, já suu sajan väljejui Viviane Asseyi.
Välmejeijee: Bruno Bini
Ruoššâ.
Ruošâ spelleeh almottuvvojii syeinimáánu 1. peeivi 2013. 
Välmejeijee: Sergei Lavrentyev
Espanja.
Espanja spelleeh almottuvvojii kesimáánu 29. peeivi 2013. 
Välmejeijee: Ignacio Quereda
Laatokkanuárju

Laatokkanuárju ("Pusa hispida ladogensis", ovdil "Phoca hispida ladogensis") lii nuárju vyelišlaajâ, mii iälust tuše Laatokkast Ruošâst. Tot lii endeemlâš šlaajâ Laatokka kuávlust. Áárvu mield tobbeen láá 2 000–3 000 laatokkanuárjud.
Olgohäämi.
Laatokkanuárju lii viehâ uccâ saivâčääsi nuárjuš. Rävis ellee lii suulân 150 cm kukkosâš já tiäddá 60–70 kg. Iäskánšoddâm čivgâ lii 50–60 cm kukkosâš já tiäddá suulân 4–5 kg.
Lavdâm.
Eellimpiirâs.
Laatokkanuárju iälust tuše Ruošâst Laatokkast. Enâmustáá toh tiättojeh Laatokka taavaabeln Sortavala já Valamo suáluikuávlust. 
Eellimvyevih.
Lasanem.
Niŋálâsah šaddeh suhâjuátkimahan 4–5-ihásâžžân já oráseh 6–7-ihásâžžân. Čiivgah šaddeh kuovâ–njuhčâmáánust. Laatokkanuárjuh pyehtih eelliđ 30–35-ihásâžžân.
Säämi aalmugpeivi

Säämi aalmugpeivi (, , , já ) lii ive vuossâmuš Säämi lippupeivi. Tot lii kuovâmáánu 6. peeivi. Nommâ puátá tast, ko 6.2.1917 Ruándimist tollui sämmilij vuossâmuš ohtsâš čuákkim, moos valdii uási orjâlâšah já maadâsämmiliih. Talle maaŋgâ kuávlu sämmiliih vuossâmuu keerdi teivâdii já porgâškuottii ohtsâš hiäimulij ašijguin.
Nommâpeivi.
Orjâlâškielâ pelni Säämi aalmugpeeivi lii "Juoksáhkká", kote lâi ohtâ "Máđáráhkká"-immeel nieidâin. Anarâšâin iä lamaš tieh imeleh, mut Ákku lâi já suu nommâ heivee-uv pyereest Säämi aalmugpeeivi nommâpeivin.