tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Sámi Grand Prix 2014 &amp; 2015 (album)

Sámi Grand Prix 2014 &amp; 2015 lii tublenurâldâhskiärru, mon SGP almostitij kuovâmáánu 6. peeivi 2016. Skiäruin láá ive 2014 já 2015 Sámi Grand Prix -kištoi juoigâm- já lávlumoosij uásálistei 32 pittád, moh päddejuvvojii kišto ääigi. Kuábbáá-uv skiäru pitáh 1–10 láá juoigâmuásist, já pitáh 11–16 láá lávlumuásist.
The Banner of Freedom

The Banner of Freedom teikâ Samoa Tula'i lii Samoa aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust Samoa jiečânâšvuođâ rääjist ađai ive 1962 rääjist. Lavluu lii nuottim Sauni Iiga Kuresa, kii lii meid čáállám ton saanijd. 
Samoa, tula'i ma sisi ia lau fu'a, lou pale lea;
Samoa, tula'i ma sisi ia lau fu'a, lou palelea;
Vaai i na fetu o loo ua agiagia ai;
Le faailoga lea o Iesu namaliu ai mo Samoa Oi!
Samoa e, uu mau lau pule ia faavavau.
'Aua e te fefe, o le Atua lo ta fa'a vae
O lota Sa'o lotoga,
Samoa, tula'i, ia agiagia lau
Fu'a lou pale lea.
Samoa, arise and raise your banner that is your crown!
Oh! see and behold the stars on the waving banner!
They are a sign that Samoa is able to lead.
Oh! Samoa, hold fast
Your freedom for ever!
Do not be afraid; as you are founded on God;
Our treasured precious liberty.
Samoa, arise and wave
Your banner that is your crown!
Brittilâš Nieidâsuolluuh

Brittilâš Nieidâsuolluuh láá brittilâš tovnbeln meerâ kuávlu Karibiast.
Caymansuolluuh

Caymansuolluuh láá brittilâš tovnbeln meerâ kuávlu Karibiast.
Montserrat

Montserrat lii brittilâš tovnbeln meerâ kuávlu Karibiast.
Turks- já Caicossuolluuh

Turks- já Caicossuolluuh láá brittilâš tovnbeln meerâ kuávlu Karibiast.
Johan Ivvár Gaup

Johan Ivvár Nilsen Gaup teikkâ Fire-Máhte Niillasa Johan Ivvár (š. vyesimáánu 15. peeivi 1989) lii tavesämmilâš pajeolmooš, moottorkiälkkávyeijee já jyeigee. Gaup lii vuáittám maaŋgâlágán kištoid, el. Sámi Grand Prix -kišto já taažâmiäštárvuođâ.
Sámi Grand Prix 2016

 
Sámi Grand Prix 2016 lâi Sámi Grand Prix -juoigâm- já lávlumkišto, mon Säämi muusikfestivaal -servi ornij Kuovdâkiäinust Taažâ peln lávurduv njuhčâmáánu 26. peeivi 2016 pessijâšmarkkânij ääigi. Tot lâi 27. tohe, ko kišto uárnejui. Juoigâmuási vuoitij tavesämmilâš Johan Ivvár Gaup olmoošjuáigusáin "Mikkel Andreas", já lávlumuási vuoitij tiänulâš Ella Marie H. Isaksen. Ive 2016 anarâš livđe kullui Sámi Grand Prix -kišto finalist vuossâmuu keerdi, ko Neeta Jääskö livđui juoigâmuási finalist. Kišto maŋa SGP almostitij nurâldâhskiäru, mii siskeeld puoh uásálistei pittáid, CD-skiärrun já muusikpalvâlussáid neetist. 
Juoigâm- já lávlumuásih.
Ovdebij iivij náál kištoost lijjii kyehti uási: juoigâmuási já lávlumuási.
Juoigâmuási.
Juoigâmuásist lijjii 12 uásálisted. Taam uási vuoitij maasilâš Johan Ivvár Gaup, kii uásálistij vuossâmuu keerdi kiišton. Sun juoigâi viljâpeeles Hánske-Niillasa Mihkkala Mikkel Andreasa ađai Mikkel Andreas M. Eira pittáin "Mikkel Andreas". Nubben lâi Marit Inga Sara Pettersen pittáin pärnistis "Kim Rune", já kuálmádin lâi Nils M. Sara pittáin kálgustis "Oddbjørg Hætta Sara".
Lávlumuási.
Lávlumuásist lijjii 6 uásálistee. Uási vuoitij tavesämmilâš Ella Marie H. Isaksen pittáin "Luoddaearru". Nubben lâi lávlumjuávkku Gájanas pittáin "Áiggiid čađa", já kuálmádin lâi Janne Eilen Mienna Guttorm pittáin "Hervejuvvon máilbmi".
Áillohaš-muusikpalhâšume.
Ive 2016 Áillohaš-muusikpalhâšume vuoitij Johan Andreas Andersen.
Salve a ti, Nicaragua

Salve a ti, Nicaragua lii Nicaragua aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1939 rääjist. Lavluu lii nuottim Luis Abraham Delgadillo, já ton saanijd lii čáállám Salomón Ibarra Mayorga. 
Salve a ti, Nicaragua! En tu suelo,
ya no ruge la voz del cañón,
ni se tiñe con sangre de hermanos
tu glorioso pendón bicolor.
Brille hermosa la paz en tu cielo,
nada empañe tu gloria inmortal,
¡qué el trabajo es tu digno laurel
y el honor es tu enseña triunfal!
Land of the Free (aalmuglâšlaavlâ)

Land of the Free lii Belize aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust Belize jiečânâšvuođâ rääjist ađai ive 1981 rääjist. Lavluu muusik lii ráhtám Selwyn Walford Young, já ton saanijd lii čáállám Samuel Alfred Haynes. 
O, Land of the Free by the Carib Sea,
Our manhood we pledge to thy liberty!
No tyrants here linger, despots must flee
This tranquil haven of democracy
The blood of our sires which hallows the sod,
Brought freedom from slavery, oppression's rod
By the might of truth, and the grace of God,
No longer shall we be hewers of wood!
Kiärdumciälhus:
Arise! ye sons of the Baymen's clan,
Put on your armour, clear the land!
Drive back the tyrants, let despots flee -
Land of the Free by the Carib Sea.
Nature has blessed thee with wealth untold,
O'er mountains and valleys where prairies roll;
Our fathers, the Baymen, valiant and bold
Drove back the invader; this heritage hold
From proud Rio Hondo to old Sarstoon,
Through coral isle, over blue lagoon;
Keep watch with the angels, the stars and moon;
For freedom comes tomorrow's noon!
Kiärdumciälhus
Saludemos La Patria Orgullosos

Saludemos La Patria Orgullosos lii El Salvador aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1953 rääjist. Lavluu muusik lii ráhtám Juan Aberle, já ton saanijd lii čáállám Juan José Cañas. 
Kiärdumciälhus:
Saludemos la patria orgullosos
de hijos suyos podernos llamar
y juremos la vida animosos,
sin descanso a su bien consagrar.
Consagrar, consagrar.
De la paz en la dicha suprema,
Siempre noble soñó El Salvador;
Fue obtenerla su eterno problema,
Conservarla es su gloria mayor.
Y con fe inquebrantable el camino
Del progreso se afana en seguir (en seguir),
Por llenar su grandioso destino,
Conquistarse un feliz porvenir.
Le protege una férrea barrera
Contra el choque de ruin deslealtad,
Desde el día que en su alta bandera
Con su sangre escribió: ¡LIBERTAD!
Escribió: ¡LIBERTAD!
Kiärdumciälhus
Libertad es su dogma, es su guía
Que mil veces logró defender;
Y otras tantas, de audaz tiranía
Rechazar el odioso poder.
Dolorosa y sangrienta es su historia,
Pero excelsa y brillante a la vez (a la vez);
Manantial de legítima gloria,
Gran lección de espartana altivez.
No desmaya en su innata bravura,
En cada hombre hay un héroe inmortal
Que sabrá mantenerse a la altura
De su antiguo valor proverbial.
Valor proverbial.
Kiärdumciälhus
Todos son abnegados, y fieles
Al prestigio del bélico ardor
Con que siempre segaron laureles
De la patria salvando el honor.
Respetar los derechos extraños
Y apoyarse en la recta razón (razón)
Es para ella, sin torpes amaños
Su invariable, más firme ambición.
Y en seguir esta línea se aferra
Dedicando su esfuerzo tenaz,
En hacer cruda guerra a la guerra:
Su ventura se encuentra en la paz.
Se encuentra en la paz.
Kiärdumciälhus
Gloria al Bravo Pueblo

Gloria al Bravo Pueblo lii Venezuela aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1881 rääjist. Lavluu muusik lii ráhtám Juan José Landaeta, já ton saanijd lii čáállám Vicente Salias. 
Kiärdumciälhus:
Gloria al bravo pueblo
que el yugo lanzó,
la Ley respetando
la virtud y honor.
(repetir todos)
¡Abajo cadenas! (2x)
Gritaba el señor; (2x)
y el pobre en su choza
libertad pidió.
A este santo nombre
tembló de pavor
el vil egoísmo
que otra vez triunfó.
(repetir últimas cuatro líneas)
(repetir dos ultimas lineas)
Kiärdumciälhus
Gritemos con brío (2x)
¡Muera la opresión! (2x)
Compatriotas fieles,
la fuerza es la unión;
y desde el empíreo,
el Supremo Autor
un sublime aliento
al pueblo infundió.
(repetir últimas cuatro líneas)
(repetir dos ultimas lineas)
Kiärdumciälhus
Unida con lazos (2x)
que el cielo formó, (2x)
la América toda
existe en nación;
y si el despotismo
levanta la voz
seguid el ejemplo
que Caracas dio.
(repetir últimas cuatro líneas)
(repetir dos ultimas lineas)
Kiärdumciälhus
Tu bandera es un lampa de cielo

Tu bandera es un lampa de cielo lii Honduras aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1915 rääjist. Lavluu muusik lii ráhtám Carlos Hartling, já ton saanijd lii čáállám Augusto Constancio Coello. 
Kiärdumciälhus:
Tu bandera, tu bandera es un lampo de cielo
Por un bloque, por un bloque de nieve cruzado;
Y se ven en su fondo sagrado
Cinco estrellas de pálido azul;
En tu emblema, que un mar rumoroso
Con sus ondas bravías escuda,
De un volcán, de un volcán tras la cima desnuda
Hay un astro, hay un astro de nítida luz.
I
India virgen y hermosa dormías
De tus mares al canto sonoro,
Cuando echada en tus cuencas de oro
El audaz navegante te halló;
Y al mirar tu belleza extasiado
Al influjo ideal de tu encanto,
La orla azul de tu espléndido manto
Con su[a] beso de amor consagró.
Kiärdumciälhus
II
De un país donde el sol se levanta,
Mas allá del Atlante azulado,
Aquel hombre te había soñado
Y en tu busca a la mar se lanzó.
Cuando erguiste la pálida frente,
En la viva ansiedad de tu anhelo,
Bajo el dombo gentil de tu cielo
Ya flotaba un extraño pendón.
Kiärdumciälhus
III
Era inutil que el indio, tu amado,
Se aprestara a la lucha con ira,
Porque envuelto en su sangre Lempira
En la noche profunda se hundió;
Y de la épica hazaña, en memoria,
La leyenda tan sólo ha guardado
De un sepulcro el lugar ignorado
Y el severo perfil de un peñón.
Kiärdumciälhus
IV
Por tres siglos tus hijos oyeron
El mandato imperioso del amo;
Por tres siglos tu inútil reclamo
En la atmosfera azul se perdió;
Pero un día gloria tu oído
Percibió, poderoso y distante,
Que allá lejos, por sobre el Atlante,
Indignado rugía un León.
Kiärdumciälhus
V
Era Francia, la libre, la heroica,
Que en su sueño de siglos dormida
Despertaba iracunda a la vida
Al reclamo viril de Dantón:
Era Francia, que enviaba a la muerte
La cabeza del Rey consagrado,
Y que alzaba soberbia a su lado,
El altar de la diosa razón.
Kiärdumciälhus
VI
Tú también, ¡oh mi patria!, te alzaste
De tu sueño servil y profundo;
Tú también enseñaste al mundo
Destrozado[b] el infame eslabón.
Y en tu suelo bendito, tras la alta
Cabellera del monte salvaje,
Como un ave de negro plumaje,
La colonia fugaz se perdió.
Kiärdumciälhus
VII
Por guardar ese emblema divino,
Marcharemos Oh! Patria a la muerte,
Generosa será nuestra suerte,
Si morimos pensando en tu amor.
Defendiendo tu santa bandera
Y en tus[c] pliegues gloriosos cubiertos,
Serán muchos, Honduras, tus muertos,
Pero todos caerán con honor.
Kiärdumciälhus
Sámi Grand Prix 2014

Sámi Grand Prix 2014 lâi Sámi Grand Prix -juoigâm- já lávlumkišto, mon Säämi muusikfestivaal -servi ornij Kuovdâkiäinust Taažâ peln lávurduv cuáŋuimáánu 19. peeivi 2014 pessijâšmarkkânij ääigi. Tot lâi 25. tohe, ko kišto uárnejui. Juoigâmuási vuoitij tavesämmilâš Jörgen Stenberg juáigusáin "Nejla", já lávlumuási vuoitij anarâš lávlumjuávkku Aila-duo. Ive 2014 anarâškielâ kullui Sámi Grand Prix -kišto finalist vuossâmuu keerdi, ko Heli Aikio já Jessika Lampi lávloin pitá "Naharij kandâ", mut kielâ kullui meid oosij kooskâst, ko Amoc ráppái jieijâs uđđâ pitá.
Nurâldâhskiäru iä almostittám siämmáá ive nuuvtko ovdebij iivij. Esken ive 2016 SGP almostitij ive 2014 já ive 2015 kištoi pittáin ohtâsii nurâldâhskiäru CD-skiärrun. Nurâldâhskiärru siskeeld puoh ive 2014 já 2015 Sámi Grand Prix -kištoi juoigâm- já lávlumoosij uásálistei 32 pittád, moh päddejuvvojii kištoi ääigi.
Juoigâm- já lávlumuásih.
Ovdebij iivij náál kištoost lijjii kyehti uási: juoigâmuási já lávlumuási.
Juoigâmuási.
Juoigâmuásist lijjii 10 uásálisted. Taam uási vuoitij Jörgen Stenberg, kii uásálistij jo 3. keerdi kiišton. Sun juoigâi päärnis pittáin "Nejla". Nubben lâi Marit Kristine Hætta Sara, kii juoigâi ristnieidâs pittáin "Mia Alehtta", já kuálmádin lâi Ann Caroline Eira pittáin nieidâstis "Aina Cecilie".
Lávlumuási.
Lávlumuásist lijjii 6 uásálistee. Uási vuoitij lávlumjuávkku Aila-duo anarâškielâg pittáin "Naharij kandâ". Nubben lâi Josef Per Buljo pittáin "Eallin manná viidásit", já kuálmádin lâi Marit Susanne Utsi pittáin "Eatnis".
Áillohaš-muusikpalhâšume.
Ive 2014 Áillohaš-muusikpalhâšume vuoitij Sofia Jannok.
Dear Land of Guyana, of Rivers and Plains

Dear Land of Guyana, of Rivers and Plains lii Guyana aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust Guyana jiečânâsvuođâ rääjist ađai ive 1966 rääjist. Lavluu muusik lii ráhtám Robert Cyril Gladstone Potter, já ton saanijd lii čáállám Archibald Leonard Luker. 
I
Dear land of Guyana, of rivers and plains
Made rich by the sunshine, and lush by the rains,
Set gem-like and fair, between mountains and seas,
Your children salute you, dear land of the free.
II
Green land of Guyana, our heroes of yore,
Both bondsmen and free, laid their bones on your shore.
This soil so they hallowed, and from them are we,
All sons of one Mother, Guyana the free.
III
Great land of Guyana, diverse though our strains,
We're born of their sacrifice, heirs of their pains,
And ours is the glory their eyes did not see,
One land of six peoples, united and free.
IV
Dear land of Guyana, to you will we give,
Our homage, our service, each day that we live;
God guard you, great Mother, and make us to be
More worthy our heritage, land of the free.
Emmerson Mnangagwa

Emmerson Dambudzo Mnangagwa (š. čohčâmáánu 15. peeivi 1942 Zvishavane) lii zimbabwelâš ZANU-PF-piäláduv politikkár, kii lii lamaš Zimbabwe president skammâmáánu 24. peeivi 2017 rääjist.
Sunna Máret Utsi

 Sunna Máret Gaup Utsi (š. 1995) lii taažâsämmilâš lávloo. 
Karrieer.
Muusik.
Utsi lâi 13-ihásâš, ko sun lávdástij vuossâmuu keerdi Kauto live -festivaalist ive 2009. Sun lii meid uásálistám kulmii Sámi Grand Prix -kiišton: iivij 2014, 2017 já 2019. Ive 2018 sun poođij nubben NRK Sápmi já P3 uđđâ muusikkištoost NRK Urbi, mon áánsust sun peesâi lávdástiđ siämmáá ive Riddu Riđđu -festivaalân.
Yoweri Museveni

Yoweri Kaguta Museveni (š. čohčâmáánu 15. peeivi 1944 Ntungamo, Uganda) lii ugandalâš politikkár, kii lii toimâm Uganda presidentin jo uđđâivemáánu 29. peeivi 1986 rääjist.
Forged from the Love of Liberty

Forged from the Love of Liberty lii Trinidad já Tobago aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust Trinidad já Tobago jiečânâsvuođâ rääjist ađai ive 1962 rääjist. Lavluu muusik lii ráhtám Patrick Stanislaus Castagne, kii lii meid čáállám ton saanijd. 
Forged from the love of liberty
In the fires of hope and prayer
With boundless faith in our destiny
We solemnly declare:
Side by side we stand
Islands of the blue Caribbean sea,
This our native land
We pledge our lives to thee.
Here every creed and race find an equal place,
And may God bless our nation
Here every creed and race find an equal place,
And may God bless our nation.
Mahamat Déby

Mahamat ibn Idriss Déby Itno (; š. uđđâivemáánu 1. peeivi 1984), kiäm tobdeh meid noomáin Mahamat Kaka, lii tšadlâš suátivievâ kenraal já Tšad president.
Faure Gnassingbé

Faure Gnassingbé (š. kesimáánu 6. peeivi 1966) lii togolâš politikkár. Sun šoodâi vuossâmuu keerdi Togo presidentin kuovâmáánust 2005, mutâ lâi virgeest tuše kyehtlov peivid. Vyesimáánust 2005 sun šoodâi kuittâg uđđâsist presidentin.
Samia Suluhu

Samia Suluhu Hassan (š. 27. uđđâivemáánu 1960) lii tansanialâš politikkár já Tansania kuuđâd já tááláš president. Sun algâttij virgeest njuhčâmáánu 19. peeivi ive 2021.
Carlos Vila Nova

Carlos Manuel Vila Nova (š. syeinimáánu 27. peeivi 1959 Neves, São Tomé já Príncipe) lii sãotomépríncipelâš politikkár já São Tomé já Príncipe 5. president.
Kais Saied

Kais Saied (š. 22. kuovâmáánu 1958) lii tunisialâš politikkár, juuriist já professor. Sust šoodâi Tunisia president roovvâdmáánust 2019.
Anna Lumikivi

Anna Lumikivi (j.s. Anna Lumisalmi, ; š. 1987 Avveel) lii nuorttâlâš lávloo, leuddajeijee, musikkár já kulttuurpargee Avelist. 
Eellim.
Anna Lumisalmi šoodâi ive 1987 Avelist. Suu eeči lii nuorttâlâš kanttor já ráámmátjurgâleijee Erkki Lumisalmi, já suu enni lii Aulikki Lumisalmi.
Karrieer.
Muusik.
Lumikivi já Hanna-Maaria Kiprianoff leuddav Suõmmkar-muusikjuáhust. Lumikivi lâi mieldi meiddei ive 2021 almostum singlest "Äʹvvceeʒʒaž" artistnoomáin "Äʹnn". Pittá lii rahtum oovtâst Pauliina "“Päälaǥ”" Feodoroffáin já Tiina "Kreʹstten" Sanila-Aikioin. Nuotâsteijen pittáást lâi Mio Negga Ruotâbeln Säämist.
Ive 2019 Lumikivi uásálistij Sámi Grand Prix -kiišton pittáin "Mõõn tiõrvân", moos sun raahtij sehe nuotâ já lavluu saanijd. Ive 2024 Lumikivi uásálistij The Voice of Finland -rááiđu 13. pajan. Algâvuárust sun láávlui Tiina Sanila nuorttâlâškielâg pitá "Ton &lt;3 Mon". Välmejeijein Maija Vilkkumaa, Arttu Wiskari já Elastinen halijdii Lumikivi jieijas juávkun, já te sun peesâi juátkiđ. Lumikivi lii vuossâmuš olmooš, kii lii kuássin lávlum The Voice of Finlandist nuorttâlâškielân.
Jienâčaittâleijen.
Sämitige alguu vuáđuld Yle já Gutsy Animations -pyevtittemfinnodâh rähtiškuottii uđđâ Muumileehi-rááiđu orjâlâškielân, anarâškielân já nuorttâlâškielân. Nuorttâlâškielâg rááiđust Lumikivi lii jienâčaittâlâm oovtâst Sonja Hofslagarein Muumileevi merâhiäppušij roolâ.
Suõmmkar

Suõmmkar lii nuorttâlâš-syemmilâš muusikjuávkku, mon vuáđudii nuorttâliih musikkáreh Anna Lumikivi já Hanna-Maaria Kiprianoff sehe syemmilâš etnomusikolog Marko Jouste ive 2016. Juávkku čuojât jieijâslágán leudd já tááláá pop- já folkmuusik ovtâstume. Juávhu vuossâmuš skiärru almostui porgemáánust 2018 Ijâttes ijjâ -festivaalist. Kuovâmáánu 26. peeivi 2021 Suõmmkar almostitij single "Ǩeäʹdǧǧ", mii lii juávhu puáttee albumist.
Hanna-Maaria Kiprianoff

Hanna-Maaria Kiprianoff (š. Avveel​) lii nuorttâlâš máttáátteijee já leuddajeijee. ​
Karrieer.
Muusik.
Hanna-Maaria Kiprianoff já Anna Lumikivi leuddav Suõmmkar-muusikjuáhust. Ive 2019 Kiprianoff uásálistij Sámi Grand Prix -kišto juoigâmuásán pittáin "FeklaMäärjäz". Sun uásálistij meid ive 2021 Sámi Grand Prix -kiišton pittáin "Mannu maainâs".
Puurrâmrääsi

Puurrâmrääsi ("Angelica archangelica") lii Euroopist tiättojeijee šaddo, mii kulá pocceeraasijd. Puurrâmrääsi lii Tave-Suomâ stuorrâ já njävhis pocceerääsi. Tot váátá lahtâ eennâm, mast láá raavvâdamnâseh. Tot šadda tuodârkuávluin, juuvâ- já jävririddoin. Puurrâmrääsi lii kyevti- teikkâ kuulmâihásâš, já tot jáámá liäđđum maŋa.
Kiävttu sämmilij kulttuurist.
Puurrâmrääsist lii ennuv C-vitamiin. Puurrâmrääsi lii lamaš merhâšittee šaddo sämmilijd já ubâ šaddo ruottâsijn kukkáid kevttui. Tot kevttui njaddon, purrâmâššân já talhâsin. Koškes ruotâs kevttui talhâsin, verdi, loostah, já liäđuseh porrojii. Veerdi lii times liäđđumääigi räi, já tom kalga-uv nuurrâđ purrâmâššân ovdil tom. Talhâsin sämmiliih kevttii puurrâmrääsi eromâšávt
kumeštâstaavdâin já čuávjivaaivijn.
Kiđđâkeessiv puurrâmrääsi nuorâ veerdih porrojii nuhtán já puásuipaimâneh läävejii tuálvuđ kiđđuv ruottâsijd nisonáid skeŋkkân. Sämmiliih pieijii liäđusijd suvrâmiälkán já vuoššii tom. Nuorâ
vuoššum loostah piäijojii miälkán já toh vyerkkejuvvojii käldei, kost toh urruu kiiđâ räi. Sämmiliih láá vuoššâm puurrâmrääsist já sukkârist hilo.
Puurrâmrääsi kevttimmáhđulâšvuođah láá vijđáseh. Viehâvis smaakâ tááhust tot lii pyeri njados, saalaat-, purrâmâš-, juhâmuš- já pajalâsraavvâdaamnâs. Siemânijd puáhtá kuškâdiđ já kevttiđ siämmáánáál ko ruottâsijd-uv. Loostâid kannat nuurrâđ kiđđuv ovdilgo smakkâ kiävru.
Suõmmkar (album)

Suõmmkar lii siämmáánommâsii muusikjuávhu vuossâmuš studioalbum. Album almostui porgemáánust 2018 Ijâttes ijjâ -festivaalist. Skiäru pyevtittij Tuupa Records.
829

829 (DCCCXXIX) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vástuppeeivi. Tot lâi 820-lovo majemuš ihe.
Kievânjuolâs

Kievânjuolâs ("Chamaenerion angustifolium", tolebáá "Chamerion angustifolium", tolebáá "Epilobium angustifolium") lii šaddo, mon kukkodâh lii táválávt 50–150 cm. Suomâst tot tiättoo puohlágánijn soojijn ubâ enâmist.
Stuárudâh já olgohäämi.
Kievânjuolâs lii táválávt suulân 50–150 cm olluv, mut tiättojeh meid paijeel 2-meettersiih ohtâgâsah. Kukái čoođâmitto lii 2–3 cm.
Eellimpiirâs.
Kievânjuolâs tiättoo ubâ Suomâst, já tot lii uáli táválâš ubâ taavaapiäláá páálupeeleest. Kievânjuolâs šadda čuovjis kuolbâmeecijn, rotoenâmijn, luodâi piällást já eres áávus soojijn. Tot lii maŋgii vuosmuš šaddo čuopâttuvvâst teikkâ meccipuálu maŋa. Kievânjuollâs siemâneh levâneh älkkeht piegâ fáárust já tondiet tot lávdá jotelávt uđđâ soojijd. Tot ij kuittâg killáá kištottâllâm stuárráábij šadoiguin, pic láppoo stuárráábij šadoi suoivust.
Kiävttu sämmilij kulttuurist.
Kievânjuolâsáin läävejii tipšođ párnái njáálmán šoddâm vielgis tiälhuid. Sämmiliih vuoššii já pieijii kievânjuollâs loostâid poccuumielhist vuoššum vuástán. Ton kuškâdum ruottâsijn láá rahtum käähvih já jáávuh. Kievânjuollâs soksâmijguin tevdii kuádáid.
Káárján kievânjuolâs piemmui ton tááhust, ete talle kärji poojij eenâb. Šado suomâkielâlâš nommâ puátá-uv tast, ete kievânjuolâs pieijui käärji purrâmâššân mielhi puovtâdem pyeredem tiet.
Kievânjuolâs lii eromâš pyeri puurrâmšaddo já ton kevttim lii-uv lasanâm. Loostâin lii ennuv C-vitamiin já sehe nuorâ versoh ete loostah láá pyereh saalaatamnâseh. Versoh pyehtih kevttiđ siämmáánáál ko parsakaalâ. Taid puáhtá vuoššâđ sälttičääsist já puurrâđ vuojáin. Koške teikkâ vorâs loostâin šadda pyeri teejâ. Loostâin puáhtá valmâštiđ jáávuid, moh suápih pyereest liäibán. Kukkáin-uv puáhtá valmâštiđ juhâmuš teikkâ kevttiđ taid purrâmâšâi heervâtmân. Ruottâsij smakkâ lii vorâsin kievrâs, mutâ mánupoojij mield tot láivu ađai ruottâsijd kannat siäiluttiđ koškesin já kevttiđ maŋeláá.
Piättárrääsi

Piättárrääsi ("Achillea millefolium") lii šaddo, mii tiättoo Euroopist, Aasiast já Tave-Amerikist. Suomâst tot kukkee syeini-čohčâmáánust.
Stuárudâh já olgohäämi.
Piättárrääsi lii táválávt suulân 20–70 cm olluv, já ton loostah láá suulân 5–20 cm kuheh. Kukáh láá táválávt vielgâdeh, mut toh pyehtih leđe meiddei kuovgisruopsâdeh tâi purppurruopsâdeh.
Eellimpiirâs.
Piättárrääsi lii táválâš ubâ Suomâst soojijn, maid ulmuuh láá kieđâvuššâm. Šoddâmsajeh kávnojeh ovdâmerkkân šiljoin, kiedijn, piälduin, ajâroobdâin já luoddâpiälláin sehe kuátuenâmijn.
Kiävttu.
Historjá ääigi piättârrääsi kevttim lii lamaš maaŋgâpiälásâš já ulmuuh läävejii oskođ, ete tast láá nuáidivyeimih. Piättârrääsi išedij, ko tarbâšij luho näimiliiton teikkâ ko koolgâi vyejittiđ nooidijd já paas jiegâid meddâl. Suáldátteh onnii tom fáárust tondiet, ete toin puohtii tipšođ haavijd. Tot onnui meiddei nisonij šaddon, ko tot pyeredij nisonij vaaivijd.
Piättârrääsist finnee iše čuávjipohčâsân já tot naanood vuoivâs- já čuálitooimâ sehe purrâmâšsuddâdem. Tot pyereed mánutavdâvaaivijd já kudduumijd sehe njuorâd vardem. Tom puáhtá lasettiđ lávgumčáácán. Voošmâid puáhtá tipšođ paajeeld piättárräsiteejáin teikkâ vorâs piättárräsisaapijn. Teejâ lii pyeri lenccutaalhâs.
Kiđđuv nuorâ loostâin finnee njaddoos teikkâ saalaat. Mađe koškásub saajeest piättárrääsi šadda, tađe kievrâb ton smakkâ lii. Smakkâ šadda timásubbon, ko tom vuášá sälttičääsist. Talle stuárráábijd-uv meerijd puáhtá kevttiđ määlistmist. Piättárrääsi ij soovâ puohháid já motomáid kuoskâttem toovât allergia.
Tavečuovjisjerjâ

Tavečuovjisjerjâ ("Cicerbita alpina") lii ollâ šaddo, mii tiättoo Laapist, Taažâ vaarijn já Aalpâin. Suomâst tot tiättoo Laapi eennâmkoddeest, Tavenuorttiienâmist já Kainuust.
Stuárudâh já olgohäämi.
Tavečuovjisjerjâ lii suulân 50–200 cm olluv. Suomâst tot kukkee syeini-porgemáánust. Kukáh láá kuovgisčuovjâdeh teikâ čuovjisvioleteh .
Eellimpiirâs.
Tavečuovjisjerjâ šadda lahtâ soojijn, kost enâmist láá ennuv raavvâdamnâseh. Tom puáhtá kavnâđ juuvâi já aijui aldakuávluin, rotoenâmijn sehe suánjuin.
Kiävttu sämmilij kulttuurist.
Sämmiliih vuoššii tavečuovjisjeerjâ já siävuttii čuoppum šado poccuumielhijn oovtâst iävroin teikkâ sälttisuoinijn. Nuorâ šadoi veerdih porrojii nuhtán ton maŋa ko siđhes korrâkerdi valdui meddâl. Tavečuovjisjerjâ lâi sämmilijd uápis já puurrâmrääsi já sälttisyeini lasseen tot lâi sijjân herskušaddo.
Tavečuovjisjeerjâ veerdijd puáhtá čuoppâđ já čaacciđ, vâi ton viehâvis smakkâ lappuuččij. Ton maŋa tot lii pyeri aamnâs määlistmist teikkâ salatist. Veerdih siäiluh meiddei puolâščuhheest.
Muáskâš

Muáskâš ("Menyanthes trifoliata") lii maaŋgâihásâš šaddo, mii šadda lahtâ soojijn já lii poccui stuorrâ hersku. Tot lii suuvâs áinoo šaddo, mii tiättoo Suomâst. Muáskâš kukkee kesi-syeinimáánust.
Lavdâm.
Muáskâš tiättoo Koskâ- já Tave-Euroopist sehe siämmái kobdodâhpirrâduvâi kuávluin Aasiast já Tave-Amerikist. Suomâst tot tiättoo ubâ enâmist.
Eellimpiirâs.
Muáskâš šadda aijui, čäcijeegijn já jeggirobdâsij jaavrij riddoin.
Kiävttu sämmilij kulttuurist.
Tovle muáskâš lâi tehálâš talhâsšaddo, moin tipšuu kuorsâttuv, čirgottâs, vuoivâs- já säppivaaivijd sehe kuávŋejii uáhhoid.
Sämmiliih adelii ruottâsijd käärji purrâmâšân. Ulmuuh läävejii kuškâdiđ muáskâš ruottâsijd já milluđ tain jáávuid. Millum muáskâš siävuttui jávuiguin já kevttui leeibi liäibumân. Muáskâš smakkâ lii viehâv já jáávuid kannat čaacciđ ovdil kevttim.
Tovle koškes muáskâš loostah vuáššojii teikkâ kiävttojii haavdân já säppin. Koškes loostâin ráhtojii meiddei jáávuh. Puoh pyeremus äigi loostâi nurâmân lii tooláá kiđđuv teikkâ maŋŋeed čohčuv. Muáskâš lii čuávji já purrâmušsuddâdem vaivij taalhâs. Tot pyereed amnâsmolsom já puurrâmlusto. Muáskâš ij soovâ jis lii äpittemmin.
Muáskâšliemáin puáhtá tipšođ haavijd teikkâ kovŋiđ tiihijd. Kievrâs muáskâšteejâ oovtâst ruottâsist rahtum jávuiguin adelij iše, jis mááđuh kivsedii. Taah talkkâseh váldojii kyehti oho.
Vuojârääsi

Vuojârääsi ("Taraxacum officinale") lii šaddo, mon táválávt aneh iilâskvaljen. Suomâst láá suullân 500 vuojâräsišlaaijâd, já tärhis šlaajâid sáttá leđe vaigâd miäruštâllâđ. Vuojârääsih šaddeh pirrâ Suomâ.
Lavdâm.
Vuojârääsi lii algâalgâlâš euraasialâš šlaajâ, mut tot lii lavdâm ulmui fáárust já tääl šadda om. meiddei Tave-Amerikist, Maadâ-Amerikist já Australiast.
Stuárudâh já olgohäämi.
Vuojârääsi loostah láá suulân 5–25 cm kuheh, já verdi lii suulân 4–30 cm olluv.
Kiävttu.
Vuojâraasij ruottâseh láá kuheh já toh láá jieŋâlâsâst enâmist. Muorâkäärdist lii masa máhđuttem koddeđ tom. Ubâ šaddo lii purâttee já kevttimmáhđulâšvuođah vijđáseh. Ruottâsijn puáhtá mälistiđ ovdâmerkkân siämmáánáál ko ruotâsšaddoid. Pyeremus äigi ruottâsij nurâmân lii tooláá kiđđuv teikkâ maŋŋeed čohčuv.
Vuojârääsi ruottâsijn šaddeh pyereh šaddopurrâmâšah já tot suápá ovdâmerkkân piärgumáálán. Kuškâdum já vorâs vuojârääsist láá talhâskevttim ärbivyevih. Tot lasseet kužžâvuáčuttem já iššeed
vuoivâsvaaivijn já pyereed čuávji toimâm.
Ulmuuh tietih táválávt, ete pihtum vuojârääsi ruotâs kevttui käähvi saajeest, mutâ ubâ šaddo lii kuittâg tiervâslâš já tom puáhtá kevttiđ maaŋgânáál. Nuorâ kiđđâloostah suápih pyereest salattân teikkâ taid puáhtá vuoššâđ já kevttiđ purrâmâššân siämmáánáál ko piinaat. Kukkáin šaddeh pyereh juhâmušah. Kuškâdum loostâin puáhtá vuoššâđ teejâ. Nuorâ teikkâ suoivust šoddâm šaddoin ij lah nuuvt viehâvis smakkâ já tondiet loostâid kannat-uv kevttiđ eidu kiđđuv. Vuojârääsi puáhtá šoddâdiđ veikkâ loová vyelni, ete loostah šaddeh vielgâdin. Vielgis loostah láá herskuliih salatist.
Peking

Peking ( "Běijīng", ) lii Kiina aalmugtäsivääldi nubben stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug.
Nommâ.
Peking nommâ meerhâš "tave-uáivikaavpug": 北 (běi) meerhâš "tave" já 京 (jīng) "uáivikaavpug".
Vorrâruotâs

Vorrâruotâs ("Potentilla erecta") lii puáris talhâsšaddo, mii kávnoo lahtâ meecijn, jeggiroobdâin, niijtoin, riddoin já jeegijn, main láá raavâdamnâseh. Vorrâruotâs nommâ kovvee tom, ete ruottâsijn kolgá voorâ ivnásâš kolgos, ko taid čuáppá.
Lavdâm.
Vorrâruotâs šadda Aasiast já Tave-Euroopist.
Stuárudâh já olgohäämi.
Vorrâruotâs lii 10–30 cm olluv. Kukká lii fiskâd, já ton čoođâmitto lii 5–10 mm. Kuká lieđiloostah láá nelji.
Kiävttu sämmilij kulttuurist.
Sämmiliih läävejii päiniđ näähki já kággá vorrâruotâsáin ruopsâdin. Sij suoskii ruotâs já kieđâvuššii naahkijd ruopsis čulgáin.
Nuuvtko nommâ jo iätá, vorrâruottâsist eidu ruotâs lii tehálâš kevttimaamnâs. Ruottâsijd kalga nuurrâđ tooláá kiđđuv teikkâ čohčuv, ko versoh láá jo kulnâm. Kuškâdum ruottâsijn puáhtá millođ jáávuid já tain puáhtá vuoššâđ teejâ. Toin ulmuuh tipšuu čuávji- já čuálitaavdâid. Tot kevttui meid haavij já ittumij pyereedmân.
Yìyǒngjūn Jìnxíngqǔ

Yìyǒngjūn Jìnxíngqǔ lii Kiina aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1949 rääjist. Lavluu muusik lii ráhtám Nia Er, já ton saanijd lii čáállám Tian Han. 
， ！ 
。
，
， ！
， ！ 
。
，
， ！
Arise! Ye who refuse to be slaves!
With our flesh and blood, let us build our new Great Wall!
The Chinese nation faces its greatest peril.
From each one the urgent call for action comes forth.
Arise! Arise! Arise!
Millions with but one heart,
Braving the enemy's fire, march on!
Braving the enemy's fire, march on!
March on! March on, on!
819

819 (DCCCXIX) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield lávurduv. Tot lâi 810-lovo majemuš ihe.
898

898 (DCCCXCVIII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield pasepeeivi. Tot lâi 890-lovo oovcád ihe.
Ruopsiskiärppáákuobâr

Ruopsiskiärppáákuobâr ("Amanita muscaria") lii mirhâlâš kuobâr. Ruopsiskiärppáákuobâr šadda almolâžžân ubâ Suomâst. Tot lâi tovle kevttum kiärppááčuskâžin nuuvt, ete kuobârpitáh käsittuvvojeh mielhist.
Olgohäämi.
Ruopsiskiärppáákuobbâr kappeer lii 8–20 cm kubduv, já tot lii nuorâ kuobbârijn páálulágán. Kappeer lii táválávt ruopsâd, mut motomin tot lii ooraans teikkâ fiskâd. Kaperist láá vielgis tiälhuh, jis arveh iä lah taid toidám meddâl. Livvâreh láá tiättáseh.
Ruusuruotâs

Ruusuruotâs teikâ käälbirääsi ("Rhodiola rosea") lii tuoddâr kuávlui lahtâsub soojijn uáli táválâš šaddo. Tot kávnoo källein, čievriis soojijn, muotâviippâm soojijn, jaavrij já juhâriddoin. Onne tom puáhtá šoddâdiđ meiddei muorâkärdinijn. Ruusuruottâs tieđâlâš nommâ puátá tast, ete šado ruottâsijn lii njaalgâ ruusuhaajâ.
Ruusuruotâs suomâkielân já eres sämikieláid.
Anarâškiel nommâ lii njuolgâ jurgâlus suomâkielâst. Orjâlâškiel nommâ "gálbberássi" puátá tast, ete tovle sämmiliih kevttii ton ruottâsijd kiđđuv käärji purrâmuššân. Anarâškielâlâš paldâlâšnommâ "käälbirääsi" lii njuolgâ jurgâlus orjâlâškielâlii nomâttâsâst.
Lavdâm.
Ruusuruotâs šadda Aasia, Euroop já Tave-Amerik arktâlijn kuávluin. Tot šadda meiddei Aalpâin.
Stuárudâh já olgohäämi.
Ruusuruotâs lii 5–40 cm olluv. Kukká lii fiskâd, já tot lii 1–3,5 mm kukke. Kuká lieđiloostah láá nelji.
Kiävttu.
Ruusuruottâsist rahtui hävivuoidâs já tot kevttui puáris haavij pyereedmân. Korrâ uáivipoovčâs tipšui paajeeld nuuvt, ete ruusuruottâsist rahtum muttiittâs čonnui uáiván. Maailmist ruusuruotâs lii lamaš tehálâš talhâsšaddo já ovdâmerkkân Ruošâst ton kevttimhistorjá talhâsin lii kukke já maaŋgâpiälálâš. Tot lii onnum tavekuávlui ginseng-ruottâsin. Tot nannee virkkuuvuođâ já almolâš iälšu.
Cissáátivgâ

Cissáátivgâ ("Pinguicula vulgaris") lii šaddo, mii šadda käldein, riddoin, čäcijeegijn já eres lahtâ soojijn, mutâ meiddei tuoddârijn. Cissáátivgâ kiävttá tiivrijd raavvâdamnâsin.
Stuárudâh já olgohäämi.
Cissáátiivgâ liäđus lii tiivgâ hámásâš.
Kiävttu.
Cissáátiivgâst láá puáris kevttimvyevih. Ko cissáátiivgâ loostah piäijojeh lieggâ miälkán, muttoo mielkki suvremiälkán, mii lii vanneepime teikkâ pimemuđusâš. Nubbe puáris vyehi lii mielhi suvrodem kuškâdum teikkâ millum cissáátiivgâ loostâin. Šaddo levâttui mielkkilite siäinán já mielkki muttoo suvrâsin. Kuálmád vyehi lii sillim. Ko mielhi liäšku sillei, mast láá vorâs cissáátiivgâ loostah, valmâštuvvoo pime. Puoh tágárijn vuovijguin mielhist finnee suvre, main puáhtá suvrodiđ čuávuvâš tove. Skandinavialijn kielâin cissáátiivgâ nommâ lii-uv pimerääsi.
Cissáátiivgâ loostâin finnee sääpi, moiguin puáhtá pyerediđ haavijd kuusâi njiižijn teikkâ kovŋiđ tiihijd uáivist. Sääpi puáhtá kevttiđ nuhtán teikkâ tom puáhtá čaacciđ piellivâsoljon. Tággáár oljo puávtáččij kevttiđ meiddei ulmui haavij pyereedmân.
Kiävttu sämmilij kulttuurist.
Aaibâs vises tiätu eidu tast, ete sämmiliih liččii kiävttám cissáátiivgâ ij lah. Ruotâ Laapist tiätu tom kevttimist lii, mutâ vissásávt ij pyevti ettâđ, ete lijjii-uv sij sämmiliih.
Tiänutimjám

Tiänutimjám ("Thymus serpyllum ssp. tanaensis") lii čunoi- já čievrâ juhâridoi sehe tuodârkuolbânij toŋâsšaddo, mast lii pyeri haajâ. Tot kukkee syeini-porgemáánust.
Stuárudâh já olgohäämi.
Tiänutimjám lii 5–15 cm olluv. Ton loostâi stuárudâh lii 3–10 x 2–3 mm. Kukáh láá kuovgisruopsâdeh.
Lavdâm.
Tiänutimjám šadda Tave-Euroopist sehe Koskâ-Euroop taveoosijn.
Kiävttu.
Tiänutimjám puáhtá kevttiđ njadosin, teeijân já talhâsin. Timjám ("Thymus serpyllum") lii eromâš pyeri kuorsâttâhtaalhâs. Ton lasseen tot lii kevttum iššeen purrâmâšsuddâdem oovdedmân suonâkessimân já kuorsâttâhân.
Tiänutimjám suápá njaddon puohlágán piärgupurrâmâššáid. Njadosin puáhtá kevttiđ vorâs teikkâ kuškâdum rássáás versoid. Meiddei teejâ puáhtá valmâštiđ sehe koške ete vorâs šaddoin.
Sälttisyeini

Sälttisyeini ("Rumex acetosa") lii lahtâsub soojij šaddo, mii kávnoo vorâs kuolbâmeecijn já niijtoin. Sehe sälttisyeini já kuolbâsälttisyeini šaddeh meiddei soojijn, maid ulmuuh láá kieđâvuššâm. Sälttisyeini kukkee algâkeesi.
Stuárudâh já olgohäämi.
Sälttisyeini lii 30–100 cm olluv. Ton vyeliloostah láá suulân 7–15 cm kuheh. 
Lavdâm.
Sälttisyeini šadda luándulávt masa ubâ Euroopist. Tot tiättoo ištâdum šlaaijân meiddei Aasiast já Tave-Amerikist.
Kiävttu.
Sälttisyeini smakkâ lii sálttáá teikkâ suuvrâ já tot addel-uv purrâmâššân fiijnâ smaakâ. Sälttisuoinijn lii oksaalsuvrâ, mii ij lah tiervâslâš ulmuid, jis tom kiävttá ennuv. Ton tááhust, sälttisuoinijguin sehe eres šadoiguin, main lii oksaalsuvrâ, kalga juuhâđ mielhi. Mielhi kalsium tááhust suvrâ suáhu kásánittem háámmán. Ulmuuh, kiäin láá manemušvääivih, iä pyevti kevttiđ sälttisuoinijd.
Párnááh läävejeh smakkiistâllâđ sälttisyeini, mutâ purrâmâškevttim lii Suomâst vájáldittum. Ton loostah já nuorâ versoh tuáimih pyereest piinaat saajeest. Siemâneh lasettuvvojeh liäibán. Kiđđâkeesi ääigi loostah já versoh láá puoh pyeremuuh, já toh kiävttojeh táválávt oovtâst eres šadoiguin.
Kiävttu sämmilij kulttuurist.
Tovle sälttisyeini kevttui poccuumielhi suvrodmist. Sälttisyeini vuoššui čääsist já toos lasettui mielkki. Oovtâst sälttisuonijn lasettuvvojii motomin puurrâmrääsi kukáh teikkâ tavečuovjisjerjâ. Valmâš mielkki pieijui liitán teikkâ kuámuičuávján já tom puovtij vuorkkiđ kuhheeb-uv ääigi veikkâ enâmist.
Kuolbâsälttisyeini

Kuolbâsälttisyeini ("Rumex acetosella") lii šaddo, mon luándulâš šoddâmsajeh láá källein já čunoienâmijn já enâmijn, mast iä lah ennuv raavvâdamnâseh. Sehe sälttisyeini já kuolbâsälttisyeini šaddeh meiddei soojijn, maid ulmuuh láá kieđâvuššâm. Kuolbâsälttisyeini kukkee njuhčâ-skammâmáánust.
Stuárudâh já olgohäämi.
Kuolbâsälttisyeini lii 10–60 cm olluv. Kukáh láá uceh. 
Lavdâm.
Kuolbâsälttisyeini lii vuálgus Euraasiast, mut tot lii lavdâm ulmui fáárust ubâ taavaapiäláá páálupiälán.
Iävru

Iävru ("Oxyria digyna") lii sälttisuoinij tavesuhâlâš šaddo, mii šadda tuoddârij lahtâ soojijn, muotâviippâmijn, aijui riddoin, niijtoin já källein. Tom puáhtá meiddei šoddâdiđ muorâkäärdist. Meccikuávluin tot lii härvinâš vuomijn.
Stuárudâh já olgohäämi.
Iävru loostah pisoh alda eennâmase, mut kukkáveerdih pyehtih pajaniđ 20 cm alodâhân. Kukáh láá uceh. Toh láá vistig ruánááh já maŋeláá ruopsâdeh. 
Lavdâm.
Iävru šadda almolávt Islandist, Ruánááenâmist já Skandinavia tuodârkuávluin. Motomin tot šadda meiddei arktâlijn kuávluin já tagarijn váráduvâin ko om. Aalpâin já Pyrenijn.
Kiävttu sämmilij kulttuurist.
Sämmilij keevtij iävru poccuumielhist ton suvrodmân siämmáánáál ko sälttisyeini-uv. Iävrust lii oksaalsuvrâ, já ton smakkâ lii siämmáálágán ko sälttisyeinist. Iävru kevttui meiddei oovtâst eres šadoiguin. Nuorâ loostâid já mudoi-uv tom puáhtá mälistiđ já kevttiđ aaibâs nuuvt ko sälttisyeini já siämmáid aašijd kalga mušteđ oksaalsuuvrâst meiddei iävru puotâ.
San Costantino Albanese

San Costantino Albanese lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. San Costantino Albanesest ääsih 622 olmožid. Ton vijđodâh lii 43,25 km², já alodâh 650 m. San Costantino Albanese naaburkieldah láá Chiaromonte, Francavilla in Sinni, Noepoli, San Paolo Albanese já Terranova di Pollino.
Siijdah.
Conserva, Farneta, Martorino, Venticalia já Bracullo.
San Chirico Raparo

San Chirico Raparo lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. San Chirico Raparost ääsih 952 olmožid. Ton vijđodâh lii 84,07 km², já alodâh 780 m. San Chirico Raparo naaburkieldah láá Armento, Calvera, Carbone, Castelsaraceno, Castronuovo di Sant'Andrea, Gallicchio, Roccanova, San Martino d'Agri já Spinoso.
Pääččimčuoigâm tälviolympialijn 1968 – Almai 20 km

Almai 20 km pääččimčuoigâmkišto ive 1968 tälviolympialijn uárnejui kuovâmáánu 12. peeivi Autransist. Valastâlleeh lijjii ohtsis 60, já sij lijjii vuálgus 16 enâmist.
Sant'Angelo Le Fratte

Sant'Angelo Le Fratte lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Sant'Angelo Le Frattest ääsih 1 135 olmožid. Ton vijđodâh lii 23,10 km², já alodâh 560 m. Sant'Angelo Le Fratte naaburkieldah láá Brienza, Caggiano, Polla, Satriano di Lucania, Savoia di Lucania já Tito.
Siijdah.
Farisi, Isca, Santa Maria Fellana já San Vito.
Pääččimčuoigâm tälviolympialijn 1964 – Almai 20 km

Almai 20 km pääččimčuoigâmkišto ive 1964 tälviolympialijn uárnejui kuovâmáánu 4. peeivi Seefeldist. Valastâlleeh lijjii ohtsis 51, já sij lijjii vuálgus 14 enâmist.
Pääččimčuoigâm tälviolympialijn 1976 – Almai 20 km

Almai 20 km pääččimčuoigâmkišto ive 1976 tälviolympialijn uárnejui kuovâmáánu 6. peeivi Seefeldist. Valastâlleeh lijjii ohtsis 52, já sij lijjii vuálgus 18 enâmist.
Pääččimčuoigâm tälviolympialijn 1980 – Almai 20 km

Almai 20 km pääččimčuoigâmkišto ive 1980 tälviolympialijn uárnejui kuovâmáánu 16. peeivi Lake Placidist. Valastâlleeh lijjii ohtsis 49, já sij lijjii vuálgus 18 enâmist.
Pääččimčuoigâm tälviolympialijn 1992 – Almai 20 km

Almai 20 km pääččimčuoigâmkišto ive 1992 tälviolympialijn uárnejui kuovâmáánu 20. peeivi Les Saisiesist. Valastâlleeh lijjii ohtsis 94, já sij lijjii vuálgus 27 enâmist.
Pääččimčuoigâm tälviolympialijn 2006 – Almai 20 km

Almai 20 km pääččimčuoigâmkišto ive 2006 tälviolympialijn uárnejui kuovâmáánu 11. peeivi Cesana Torinesest. Valastâlleeh lijjii ohtsis 88, já sij lijjii vuálgus 34 enâmist.
Satriano di Lucania

Satriano di Lucania lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Satriano di Lucaniast ääsih 2 243 olmožid. Ton vijđodâh lii 32,90 km², já alodâh 653 m. Satriano di Lucania naaburkieldah láá Brienza, Sant'Angelo Le Fratte, Sasso di Castalda, Savoia di Lucania já Tito.
Siijdah.
Contrada Canonica, Contrada Pantanelle-Campo di Rato, Contrada Isca, Contrada Piano dei Prati, Contrada Serra já Contrada Vigna la Noce.
Kärigâsnjargâ

Kärigâsnjargâ ( já ) lii uccâ siijdâš já räjisajattâh Ucjuuvâ kieldâst Aanaarjuuvâ riddoost. Ton aldemus naabur lii Taažâ peln leijee Kárášjuuhâ, mii lii suulân 18 km keččin Kärigâsnjaargâ siijdâ kuávdáást. Kärigâsnjaargâst ääsih suulân 300 olmožid, kiäin paijeel peeli láá sämmiliih já sárnuh orjâlâškielâ. Siijdâst lii kyevtkielâg ovtâstittum škovlâ.
Kärigâsnjaargâst láá muáddi raavvâdviäsu já bensiinsajattuv sehe stuorrâ purrâmuškävppi. Stuárráámus uási äššigâsâin láá taažah, tastko Suomâst hadeh láá čuuvtij häälbih ko Taažâst. Kärigâsnjaargâst eelih meiddei ennuv kuálásteijeeh. Tiänujuuhâ, mii lii ohtâ Tave-Euroop stuárráámuin já merhâšitteemuin luosâjuuvâin, álgá Kárášjuuvâ já Aanaarjuuvâ ovtâstumsaajeest Kärigâsnjaargâ siijdâ alda.
Kärigâsnjargâ lii suulân 101 km keččin kieldâ kuávdáást ađai Ucjuv markkânist. Maađijohtâvuotâ Ucjuuhân huksejui ive 1983. Aanaar kieldâst leijee Aŋŋel sijdâ lii suulân 63 km máádás Kärigâsnjaargâst.
Houtskari

Houtskari () lii oovdiš kieldâ Suomâst, Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest. Tot lohtui Paraisii kaavpugân ive 2009 aalgâst. Ive 2008 loopâst Houtskarist assii 621 olmožid, já ton vijđodâh lâi 566,81 km², mast 446,88 km² lâi čääci. Houtskari naaburkieldah lijjii Brändö, Iniö, Korppoo, Kökar já Sottunga.
Kieldâlahtem.
Houtskari, Iniö, Korppoo já Nauvo kieldah lahtojii Paraisii kaavpugân uđđâivemáánu 1. peeivi 2009. Uđđâ kaavpug nommân šoodâi Länsi-Turunmaa, mut ive 2012 valdui oppeet kiävtun nommâ Parainen.
Houtskari lâi kyevtkielâlâš kieldâ: 86 % ton ässein sarnuu ruotâkielâ já 14 % sarnuu suomâkielâ ive 2008. Meiddei uđđâ Paraisii kaavpug lii kyevtkielâlâš. Ive 2020 loopâst ton ässein 55,1 % sarnuu ruotâkielâ, 41,6 % sarnuu suomâkielâ, já 3,3 % sarnuu mottoom eres kielâ.
Siijdah.
Berghamn, Björkö, Hyppeinen (Hyppeis), Hönsnäs, Jungfruskär, Järvis, Kittuinen (Kittuis), Kivimo, Lempnäs, Medelby, Mossala (Mussala), Nåtö, Näsby, Roslax, Saverkeit, Stor-Pensar, Sördö, Träskby já Äppelö.
Iniö

Iniö lii oovdiš kieldâ Suomâst, Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest. Tot lohtui Paraisii kaavpugân ive 2009 aalgâst. Ive 2008 loopâst Iniöst assii 249 olmožid, já ton vijđodâh lâi 334,63 km², mast 269,80 km² lâi čääci. Iniö naaburkieldah lijjii Brändö, Houtskari, Korppoo, Kustavi, Taivassalo já Velkua.
Kieldâlahtem.
Houtskari, Iniö, Korppoo já Nauvo kieldah lahtojii Paraisii kaavpugân uđđâivemáánu 1. peeivi 2009. Uđđâ kaavpug nommân šoodâi Länsi-Turunmaa, mut ive 2012 valdui oppeet kiävtun nommâ Parainen.
Iniö lâi kyevtkielâlâš kieldâ: 70 % ton ässein sarnuu ruotâkielâ já 30 % sarnuu suomâkielâ ive 2008. Meiddei uđđâ Paraisii kaavpug lii kyevtkielâlâš. Ive 2020 loopâst ton ässein 55,1 % sarnuu ruotâkielâ, 41,6 % sarnuu suomâkielâ, já 3,3 % sarnuu mottoom eres kielâ.
Siijdah.
Jumo, Keistiö, Kolkko (Kolko), Norrby, Söderby já Åselholm. Norrby lii Iniö markkân.
Korppoo

Korppoo () lii oovdiš kieldâ Suomâst, Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest. Tot lohtui Paraisii kaavpugân ive 2009 aalgâst. Ive 2008 loopâst Korppoost assii 846 olmožid, já ton vijđodâh lâi 2 470,25 km², mast 2 293,22 km² lâi čääci. Korppoo naaburkieldah lijjii Nauvo, Kökar, Houtskari, Iniö, Velkua já Rymättylä.
Kieldâlahtem.
Houtskari, Iniö, Korppoo já Nauvo kieldah lahtojii Paraisii kaavpugân uđđâivemáánu 1. peeivi 2009. Uđđâ kaavpug nommân šoodâi Länsi-Turunmaa, mut ive 2012 valdui oppeet kiävtun nommâ Parainen.
Korppoo lâi kyevtkielâlâš kieldâ: 73 % ton ässein sarnuu ruotâkielâ já 27 % sarnuu suomâkielâ ive 2008. Meiddei uđđâ Paraisii kaavpug lii kyevtkielâlâš. Ive 2020 loopâst ton ässein 55,1 % sarnuu ruotâkielâ, 41,6 % sarnuu suomâkielâ, já 3,3 % sarnuu mottoom eres kielâ.
Siijdah.
Ahvensaari (Åvensor), Aspö, Bendby, Björkö, Bonäs, Brunskär, Böhle, Elvsjö, Finnö, Galtby, Gyltö, Havträsk, Houtsala, Inikorp, Jurmo, Järvsor, Kalax, Karby, Kjölingby, Kopois, Korpogård, Kälö, Kärvois, Lempersjö, Lomby, Markomby, Maskinnamo, Pensor, Retais, Rosklax, Rumar, Skofatt, Strömma, Syvälax, Utö, Vattkast, Väsby, Änkis já Österskär.
Nauvo

Nauvo () lii oovdiš kieldâ Suomâst, Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest. Tot lohtui Paraisii kaavpugân ive 2009 aalgâst. Ive 2008 loopâst Nauvost assii 1 428 olmožid, já ton vijđodâh lâi 1 698,44 km², mast 1 451,56 km² lâi čääci. Nauvo naaburkieldah lijjii Dragsfjärd, Korppoo, Parainen já Rymättylä.
Kieldâlahtem.
Houtskari, Iniö, Korppoo já Nauvo kieldah lahtojii Paraisii kaavpugân uđđâivemáánu 1. peeivi 2009. Uđđâ kaavpug nommân šoodâi Länsi-Turunmaa, mut ive 2012 valdui oppeet kiävtun nommâ Parainen.
Nauvo lâi kyevtkielâlâš kieldâ: 70 % ton ässein sarnuu ruotâkielâ já 29 % sarnuu suomâkielâ ive 2008 (1 % sarnuu eres kielâ). Meiddei uđđâ Paraisii kaavpug lii kyevtkielâlâš. Ive 2020 loopâst ton ässein 55,1 % sarnuu ruotâkielâ, 41,6 % sarnuu suomâkielâ, já 3,3 % sarnuu mottoom eres kielâ.
Siijdah.
Antböle, Backas, Berghamn, Biskopsö, Borstö, Böle, Dalkarby, Druckis, Ernholm, Finby, Grännäs, Grötö, Gullkrona, Gyttja, Hangslax, Haverö, Humleholm, Högsar, Innamo, Jälist, Kirjais, Kivis, Klobbnäs, Kopparholm, Korsnäs, Koum, Krok, Kvivlax, Käldinge, Käldö, Laggarnäs, Lökholm, Mattnäs, Mielis, Nötö, Packais, Pensar, Piparby, Poutuis, Prostvik, Pärnäinen (Pärnäs), Risis, Samslax, Sandholm, Sandö, Seili (Själö), Sexnappa, Sellmo, Simonkylä (Simonby), Sommarö, Spink, Stenskär, Strandby, Sydänperä, Såris, Tackork, Toras, Trunsö, Valmoholm, Vandrock, Vansor, Vikom, Vikperä já Väcklax.
Kemiö

Kemiö () lii oovdiš kieldâ Suomâst, Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest. Tot luu kuullâm Kemiönsaari kieldân ive 2009 aalgâ rääjist. Ive 2008 loopâst Kemiöst assii 3 235 olmožid, já ton vijđodâh lâi 403,72 km², mast 84,89 km² lâi čääci. Kemiö naaburkieldah lijjii Dragsfjärd, Halikko, Parainen, Perniö, Sauvo, Särkisalo já Västanfjärd.
Kieldâlahtem.
Dragsfjärd, Kemiö já Västanfjärd kieldah lahtojii oohtân uđđâivemáánu 1. peeivi 2009. Uđđâ kieldâ nommân šoodâi Kemiönsaari. Ovdil tom Dragsfjärd kieldân lâi lohtum Hiittisii kieldâ ive 1969 aalgâst.
Kemiö lâi kyevtkielâlâš kieldâ: 64 % ton ässein sarnuu ruotâkielâ já 33 % sarnuu suomâkielâ ive 2008 (1 % sarnuu eres kielâ). Meiddei uđđâ Kemiönsaari kieldâ lii kyevtkielâlâš. Ive 2020 loopâst ton ässein 67,5 % sarnuu ruotâkielâ, 29,2 % sarnuu suomâkielâ, já 3,3 % sarnuu mottoom eres kielâ.
Siijdah.
Albrektsböle, Berga, Bjensböle, Bogsböle, Branten, Brokärr, Båtkulla, Böle, Dalby, Dalkarlby, Degerdal, Ekniemi (Eknäs), Elmdal, Engelsby, Flugböle, Fröjdböle, Gammelby, Gräsböle, Gundby, Gästerby, Helgeboda, Hova, Hulta, Högmo, Kalkkila (Kalkila), Kaskärr, Kiila (Kila), Kirkonkylä (Kyrkoby), Koddböle, Koivuranta, Koustar, Kuggböle, Kvarnböle, Kårkulla, Labböle, Lamkulla, Lappdal, Lemnäs, Lillvik, Linnarnäs, Länsiniemi (Västerudden), Lövböle, Mainiemi (Majniemi), Makila, Mattböle, Mattkärr, Mjösund, Måsa, Nordvik, Norrlångvik, Norrsundvik, Orrnäs, Pajböle, Pederså, Pungböle, Påvalsby, Reku, Rugnola, Santasaari (Sandö), Skarpböle, Skoböle, Skog, Skogsböle, Skålböle, Skäggböle, Smedaböle, Smedsböle, Småland, Stenmo, Strömma, Suomenkulma (Finnudden), Syvälahti (Sjölax), Tavasttrona, Tjuda, Tolfsnäs, Torsböle, Trotby, Träskö, Vestlahti (Vestlax), Viksgård, Viksvidja, Villkärr, Vreta, Västankärr, Västermark já Östermark.
Västanfjärd

Västanfjärd lii oovdiš kieldâ Suomâst, Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest. Tot lii kuullâm Kemiönsaari kieldân ive 2009 aalgâ rääjist. Ive 2008 loopâst Västanfjärdist assii 790 olmožid, já ton vijđodâh lâi 148,92 km², mast 52,57 km² lâi čääci. Västanfjärd naaburkieldah lijjii Dragsfjärd, Kemiö, Särkisalo já Tammisaari.
Kieldâlahtem.
Dragsfjärd, Kemiö já Västanfjärd kieldah lahtojii oohtân uđđâivemáánu 1. peeivi 2009. Uđđâ kieldâ nommân šoodâi Kemiönsaari. Ovdil tom Dragsfjärd kieldân lâi lohtum Hiittisii kieldâ ive 1969 aalgâst.
Västanfjärd lâi kyevtkielâlâš kieldâ: 88 % ton ässein sarnuu ruotâkielâ já 11 % sarnuu suomâkielâ ive 2008 (1 % sarnuu eres kielâ). Meiddei uđđâ Kemiönsaari kieldâ lii kyevtkielâlâš. Ive 2020 loopâst ton ässein 67,5 % sarnuu ruotâkielâ, 29,2 % sarnuu suomâkielâ, já 3,3 % sarnuu mottoom eres kielâ.
Siijdah.
Billböle, Brännboda, Finsjö, Galtarby, Gräggnäs, Illo, Kobböle, Misskärr, Nivelax, Norrlammala, Pörtsnäs, Sirnäs, Södersundvik, Söderlammala, Tappo, Västanfjärd já Östanå.
Dragsfjärd

Dragsfjärd lii oovdiš kieldâ Suomâst, Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest. Tot lii kuullâm Kemiönsaari kieldân ive 2009 aalgâ rääjist. Ive 2008 loopâst Dragsfjärdist assii 3 284 olmožid, já ton vijđodâh lâi 2 248,61 km², mast 1 976,68 km² lâi čääci. Dragsfjärd naaburkieldah lijjii Kemiö, Nauvo, Parainen já Västanfjärd.
Kieldâlahtemeh.
Dragsfjärd, Kemiö já Västanfjärd kieldah lahtojii oohtân uđđâivemáánu 1. peeivi 2009. Uđđâ kieldâ nommân šoodâi Kemiönsaari. Ovdil tom Dragsfjärd kieldân lâi lohtum Hiittisii kieldâ ive 1969 aalgâst.
Dragsfjärd lâi kyevtkielâlâš kieldâ: 76 % ton ässein sarnuu ruotâkielâ já 21 % sarnuu suomâkielâ ive 2008 (3 % sarnuu eres kielâ). Meiddei uđđâ Kemiönsaari kieldâ lii kyevtkielâlâš. Ive 2020 loopâst ton ässein 67,5 % sarnuu ruotâkielâ, 29,2 % sarnuu suomâkielâ, já 3,3 % sarnuu mottoom eres kielâ.
Siijdah.
Björkboda, Genböle, Dalen, Hammarsboda, Hertsböle, Kråkvik, Kulla, Kärra, Labbnäs, Lillfinnhova, Långnäs, Nordanå, Purunpää, Rosendal, Rövik, Skinnarvik, Smedskulla, Storfallan, Storfinnhova, Stusnäs, Sunnanå, Söderby, Söderlångvik, Söglö, Tynglax, Ytterölmos já Överölmos.
Hiittinen

Hiittinen () lii oovdiš kieldâ Suomâst, Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest. Tot lohtui Dragsfjärd kieldân ive 1969 aalgâst já lii kuullâm Kemiönsaari kieldân ive 2009 aalgâ rääjist. Ive 1968 loopâst Hiittisiist assii 732 olmožid, já ton vijđodâh (čäsittáá) lâi 109,8 km². Hiittisii naaburkieldah lijjii Bromarv, Dragsfjärd, Hanko, Nauvo já Västanfjärd.
Kieldâlahtemeh.
Hiittisii kieldâ lohtui Dragsfjärd kieldân ive 1969 aalgâst. Talle uđđâivemáánu 1. peeivi 2009 Dragsfjärd, Kemiö já Västanfjärd kieldah lahtojii oohtân. Uđđâ kieldâ nommân šoodâi Kemiönsaari.
Hiittinen lâi kyevtkielâlâš kieldâ: 88,9 % ton ässein sarnuu ruotâkielâ já 11,1 % sarnuu suomâkielâ ive 1960. Meiddei uđđâ Kemiönsaari kieldâ lii kyevtkielâlâš. Ive 2020 loopâst ton ässein 67,5 % sarnuu ruotâkielâ, 29,2 % sarnuu suomâkielâ, já 3,3 % sarnuu mottoom eres kielâ.
Siijdah.
Bergö, Biskopsö, Bolax, Böle, Hiittinen (Hitis), Holma, Högsåra, Kakskiela (Kaxskäla), Kasnäs, Rosala, Stubbnäs, Tunhamn, Vänoxa já Vänö.