Sveicci

Sveicci (, , , ), virgálávt Sveeici vuárnumlitto (, uánádâs CH) lii staatâ Euroopist. Sveeicist ij lah virgálávt uáivikaavpug, mutâ Bern tuáimá staatâ "de facto" uáivikaavpugin.
Historjá.
Sveicci lii lamaš jiečânâs staatâ ive 1291 rääjist. Tobbeen lii kievrâs federalism ađai puoh aašijn ulmuuh merideh páihálii tääsist nuuvt ennuv ko máhđulâš. Kieldâ meerrid kieldâ aašijn tegu luodâin, pasâttâshuolâttâsâst jna. Kanton meerrid stuárráámuu uásist tehálijn aašijn tegu viäruttâsâst, škovliimist jna. Staatâ vuod meerrid tuše smavvâ uásist aašijn (om. postâlájádâsâst, eennâmpiäluštâsâst, tuulist jna). Meiddei orroomlove finnee kantonist ige staatâst. Ađai jis kiinii värree kantonist nuubán, te sun ferttee finniđ uđđâ orroomlove ton kantonist, kuus sun lii varrim.
Eennâmtiätu.
Sveeici vijđodâh lii 41 291 km², mast 4 % lii čääci. Vijđoduv mield Sveicci lii maailm 135. stuárráámus staatâ. Sveicci lii alppâeennâm já siseennâmriijkâ, ko tot ij lah merâriddoost. 
Hormišis Aalpâi várádâh luávdá paijeel pele Sveeici vijđoduvâst. Aalpâi taveviestârpiäláá vuáládâhkuávlust láá maŋgâ stuorrâ jäävri. Tobbeen láá meiddei eennâm valjaamusah eennâmtuálukuávluh já stuárráámusah kaavpugeh. 
Sajadâh já rääjih.
Sveicci lii staatâ Koskâ-Euroopist. Ton ránnjástaatah láá tavveen Saksa, nuorttân Nuorttâriijkâ já Liechtenstein, mäddin Italia sehe viestârist Ranska. Sveeicist staatârääjih láá ohtsis 1 770 km. Ton kuhemus rääji lii Italiain; tot lii 698 km kukke. Uánihumos lii 41 km rääji Liechtensteináin. Sveicci lii siseennâmstaatâ ađai tast ij lah ollágin merâriddo.
Morfologia.
Sveeici alemus saje lii Dufourspitze čokke (4 634 m). Ton vyeligumos saje vist lii Maggiorejäävri riddo (195 m).
Sveeicist láá ohtsis 29 čokked, moh pajaneh paijeel 4 000 meetter alodâhân. Tain stuárráámus uási láá Valais kantonist, já loopah láá Bern kantonist já Graubündenist.
Vyellin leijee tavlustuvâst láá Sveeici väärih, moi alodâh lii paijeel 3 000 m merâtääsi paajaabeln já moi prominens lii ucemustáá 150 m. Puoh tavlustuvâst leijee tiäđuh láá Swisstopo topografisij 1:25 000 -káártái mield. Motomeh čoheh láá kyevti kanton koskâsii rääji alne. Toh láá fáárust kuohtui kantonij lovoin, mut kuittâg tuše ohtii Sveeici lovvoost. Ton keežild Sveeici loho ij lah veltihánnáá kantonij lovoi summe.
Haldâttâh já politiik.
Sveeici staatâhäämi lii littotäsiväldi. Sveeici staatâhovdâ lii , mon president ive 2024 lii Viola Amherd.
Kuávlulâš jyehim.
Eennâm lii juohhum kantonáid, main lii vijđes jiešhaldâšem.
Staatâhäämi.
Sveeici vuárnumlittoost lii njuolgâ demokratia. Sveicciliih merideh masa puoh aašijn aalmugjienâstmijguin. Kii peri puáhtá vaattâđ aalmugjienâstem mon peri ääšist, jis sun pasta čokkiđ tuárvi ennuv vuáláčalluid (50 000 vuáláčaalâd normaallii laavâ nubásmitmân já 100 000 vuáláčaalâd vuáđulaavâ nubásmitmân). Aalmugjienâstmij loppâpuáđus lii čannee.
Ekonomia.
Sveicci lii maailmtobdos tiijmijn, kiijkárijn, talkkâsijn, suklaast já vuástáin. Meid mađhâšem puáhtá enâmân jáválâšvuođâ. Alppâsiijdâin šiiveettuálu lâi ovdil válduáigápuátu, mut tááláá ääigi iänááš ässeeh finnejeh áigápuáđus maađhâšmist.
Viehâdâh.
Kielah.
Sveeici aalmuglâškielah láá saksakielâ, ranskakielâ, italiakielâ já retoromaankielâ.
Čiččâmnubáloh kantonid láá saksakielâliih, nelji kanton láá ranskakielâliih, já ohtâ kanton lii italiakielâlâš. Ton lasseen kulmâ kanton láá kyevtkielâliih (saksakielâ já ranskakielâ), já ohtâ kanton lii kuulmâkielâlâš (saksakielâ, retoromaankielâ já italiakielâ).
Kaavpugeh.
Sveeici stuárráámus kaavpug lii Zürich. Tobbeen láá maaŋgah stuorrâ paaŋkih. Geneve lii tobdos tast, et tobbeen lii OA válduviäsu.