tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Chang'e-6

Chang'e-6 lii kiinalâš luođân, mii paččui máátkán vyesimáánu 3. peeivi 2024. Chang'e-6 siäivui Mánudáá tuáváábel kesimáánu 1. peeivi 2024 tme 22:06 UTC, já tot siäivui maasâd Enâmân kesimáánu 26. peeivi 2024.
Mánudâšmissio.
Chang'e-6 ulmen lâi nuurrâđ mánudâškoovjâid já keeđgijd Mánudáá tuáváábeln. Tot lii Mánudáá sevŋis peeli, mii ij kuássin oinuu Enâmân. Tot siäivui Mánudáá maadânäävi aldasijn leijee kraatterân kesimáánu 1. peeivi 2024. Kesimáánu aalgâst Chang'e 6 kuáivui suullân kyehti kiilu mánudâškoovjâid já keeđgijd Mánudáá eennâmvuáđust, já tot vuorkkij taid uccâ vuárhážân, mii talle vuolgâttui kirdeđ Mánudáá pirrâ. Keđgiamnâseh sirdojii maccâmluođânân, mii algâttij määđhis maasâd Enâmân. Kesimáánu 26. peeivi Chang'e 6 siäivui maasâd Enâmân.
Chang'e-6-luođânân lijjii väridum kyehti pirrâmpeeivi materiaalij nurâmân. Nurrum koovjah já keeđgih láá geologisâš avvees mield suullân nelji miljard ihheed puáráseh. Čáittusij tutkâm vuáđuld kijnáliih tieđâalmaah tuáivuh, et sij finniiččii lasetiäđuid tast, maht Mánudâš lii šoddâm. Taat lâi vuosmuš tohe, ko čáittuseh lijjii nurrum Mánudáá sevŋis peln.
Jieŋâskiäru SM-liigapaje 2023–2024

Jieŋâskiäru SM-liigapaje 2023–2024 lâi SM-liiga 49. paje. Vuáđuspellâmráiđu aalgij čohčâmáánu 12. peeivi 2023 já nuuvâi njuhčâmáánu 12. peeivi 2024. Playoff-speelâi 1. kiärdu aalgij njuhčâmáánu 15. peeivi, já niäljádâsfinaleh algii njuhčâmáánu 20. peeivi.
Juávhuh.
Fáárust lijjii ohtsis 15 juávkkud. Tampere lâi áinoo kaavpug, mast lijjii kyehti juávhu.
Playoff-speelah.
Pronssispellâ.
Kärpät vuoitij pronssispeelâst KalPa 3–2 jotkâääigist Oulust cuáŋuimáánu 19. peeivi 2024. Teemu Turunen paajij vuáittumoolâ. Talle spellâmäigi lâi 71.08, já Kärpät-juávhust lâi jieŋâ alne ohtâ spellee eenâb ko vuástálistee juávhust. Turunen finnij skiäru Ville Koivusiist já Miika Koivistost. Eres moolâid paččii Kasper Björkqvist (1–0), Kasper Simontaival (1–1), Aapeli Räsänen (1–2) já Victor Berglund (2–2).
Taat lâi čiččâd pronssimiitaal SM-liigast Kärpät-juávkun. Juávhu ovdebáš miitaal lâi ive 2019 silbâ. Kärpät algâttij jieŋâskiärrupaje 2023–2024 hyeneeht já kaartâi lonottiđ välmejeijee juovlâmáánust 2023.
Jieŋâskiäru SM-liigapaje 2022–2023

Jieŋâskiäru SM-liigapaje 2022–2022 lâi SM-liiga 48. paje. Váđuspellâmráiđu aalgij čohčâmáánu 13. peeivi 2022 já nuuvâi njuhčâmáánu 11. peeivi 2023. Playoff-speelâi 1. kiärdu aalgij njuhčâmáánu 13. peeivi, já niäljádâsfinaleh algii njuhčâmáánu 17. peeivi.
Juávhuh.
Fáárust lijjii ohtsis 15 juávkkud. Tampere lâi áinoo kaavpug, mast lijjii kyehti juávhu.
Playoff-speelah.
Fiinaalráiđu.
Tamperelâš jieŋâskiärrujuávkku Tappara vuoitij jieŋâskiäru suomâmiäštárvuođâ, ko tot juuvsâi niäljád vuáitus fiinaalrááiđust Lahti Pelicans vuástá cuáŋuimáánu 27. peeivi 2023. Loppâloopâst Tappara vuoitij fiinaalrááiđu viehâ čielgâsávt 4–1 já siämmást seervi historjá oovcenubálovváád miäštárvuođâ. Tappara lâi mudoi-uv miänástum uáli pyereest SM-liigast, ko tot lâi vuáittám ovdebái käävci paje ääigi joba neljii ađai pele miäštárvuođâin. Miitaalsoojij ulguubel Tappara lâi pááccám ovdebái love ive ääigi tuše paje 2020–2021.
Veik Pelicans ij miäštárvuođâ luhostumgin vyettiđ, te jis váldoo huámmášumán seervi puáđushistorjá, te nubbe saje ij lamaš ollágin hyeni. Pelicans lâi nomâlâs juksâm tuše oovtâ miitaalsaje ubâ seervi paijeel 30-ihásâš historjá ääigi ovdil paje 2022–2023. Pelicans táppái 4–1 ive 2012 fiinaal jyväskylälii JYPân.
Fiinaalrááiđu majemuš spellâ.
Veik Tappara vuoitij ubâ fiinaal čielgâsávt, lâi majemuš speelâ uáli čoovgâs. Tappara finnij vuosmuu moolâs jo váhá paijeel miinuut speelâ aalgâ maŋa, ko tot peesâi Pelicans keejist jotelis vyestivollitmân, mast Valtteri Merelä adelij skiäru Anton Levtchin, kii luhostui moolâ časkemist. Tappara paajij vuosmui čiččâm miinuut ääigi ohtsis kulmâ moolâ. Kyehti maajeeb moolâ pajijn Kristian Tanus já Casimir Jürgens. Pelicans kuittâg-uv peesâi speelân fáárun vuosmuu uási nube peeleest Topias Vilén já Ben Blood moolâi keežild. Nubbe uási lâi iänááš molâttem, mut ton loopâst ääigist 39:01 Pelicans Ilkka Kangasniemi luhostui tassiđ speelâ Tappara ráŋgáštâs ääigi.
Kuálmád uási aalgâst Pelicans 20-ihásâš volliitteijee Aatu Jämsen jávuttutij tamperelijd keččeid, ko suu tärhis paccâm teeivâi Tappara moolâ paječiehân ääigist 44:14. Pelicansist soođâi speelâ jođetteijee, veik tot lâi lamaš kuulmâ moolâ vyejettemtiileest. Eidusâš spellâääigi nuuvâi dramaatlávt, ko Tappara vuoitij algâttâs oovce sekuntid ovdil uási loopâ, já Veli-Matti Savinainen stivrij Valtteri Kemiläisii čuovjissäärgispaccâm moolân tuše seekunt ovdil speelâ loopâ. Jotkâääigist Tappara ruátálâš volliitteijee Marcus Davidsson čooskij moolâ ääigist 68:57, já nuvt Tappara vuoitij speelâ sehe suomâmiäštárvuođâ.
Jieŋâskiäru SM-liigapaje 2021–2022

Jieŋâskiäru SM-liigapaje 2021–2022 lâi SM-liiga 47. paje. Vuáđuspellâmráiđu aalgij čohčâmáánu 9. peeivi 2021 já nuuvâi njuhčâmáánu 22. peeivi 2022. Playoff-speelâi 1. kiärdu aalgij njuhčâmáánu 24. peeivi, já niäljádâsfinaleh algii njuhčâmáánu 28. peeivi.
Juávhuh.
Fáárust lijjii ohtsis 15 juávkkud. Tampere lâi áinoo kaavpug, mast lijjii kyehti juávhu.
Jieŋâskiäru SM-liigapaje 2020–2021

Jieŋâskiäru SM-liigapaje 2020–2021 lâi SM-liiga 46. paje. Vuáđuspellâmráiđu aalgij roovvâdmáánu 1. peeivi 2020 já nuuvâi cuáŋuimáánu 13. peeivi 2021. Playoff-speelâi 1. kiärdu aalgij cuáŋuimáánu 15. peeivi, já niäljádâsfinaleh algii cuáŋuimáánu 19. peeivi.
Koronapandemia keežild vuáđuspellâmráiđu aalgij esken roovvâdmáánust, já siämmáá suujâ tiet juovlâmáánu 3.–19. peeivi 2020 ij spellum ohtâgin spellâ.
Juávhuh.
Fáárust lijjii ohtsis 15 juávkkud. Tampere lâi áinoo kaavpug, mast lijjii kyehti juávhu.
Jieŋâskiäru SM-liigapaje 2019–2020

Jieŋâskiäru SM-liigapaje 2019–2020 lâi SM-liiga 45. paje. Vuáđuspellâmráiđu aalgij čohčâmáánu 12. peeivi 2019 já nuuvâi njuhčâmáánu 13. peeivi 2020. Koronapandemia keežild playoff-speelah iä spellum ollágin, já Suomâ miäštárvuotâ ij juohhum.
Juávhuh.
Fáárust lijjii ohtsis 15 juávkkud. Tampere lâi áinoo kaavpug, mast lijjii kyehti juávhu.
Vuáđuspellâmrááiđu tavlustâh.
Veikkâ paje ääigi Tappara finnij oovtâ čuággá eenâb ko Lukko, "Čuággáh per spellâ (Č/S)" -áárvu mield Lukko (Č/S = 2,00) poođij nubben já Tappara (Č/S = 1,98) kuálmádin.
Jieŋâskiäru SM-liigapaje 2017–2018

Jieŋâskiäru SM-liigapaje 2017–2018 lâi SM-liiga 43. paje. Vuáđuspellâmráiđu aalgij čohčâmáánu 8. peeivi 2017 já nuuvâi njuhčâmáánu 10. peeivi 2018. Playoff-speelâi 1. kiärdu aalgij njuhčâmáánu 13. peeivi, já niäljádâsfinaleh algii njuhčâmáánu 20. peeivi.
Juávhuh.
Fáárust lijjii ohtsis 15 juávkkud. Tampere lâi áinoo kaavpug, mast lijjii kyehti juávhu.
Jieŋâskiäru SM-liigapaje 2016–2017

Jieŋâskiäru SM-liigapaje 2016–2017 lâi SM-liiga 42. paje. Vuáđuspellâmráiđu aalgij čohčâmáánu 16. peeivi 2016 já nuuvâi njuhčâmáánu 13. peeivi 2017. Playoff-speelâi 1. kiärdu aalgij njuhčâmáánu 15. peeivi, já niäljádâsfinaleh algii njuhčâmáánu 21. peeivi. Pronssispellâ spellui cuáŋuimáánu 21. peeivi, já fiinaalráiđu uárnejui cuáŋuimáánu 21.–27. peeivi.
Tappara já KalPa spellih fiinaalrááiđust. Tamperelâš jieŋâskiärrujuávkku Tappara vuoitij fiinaalrááiđu 4–2. KalPa vuoitij silbâmiitaal, já JYP pronssimiitaal. JYP vuoitij pronssispeelâst HIFK 1–0.
Espoon Blues moonâi koŋkursân ovdil paje aalgâ. Ton saje SM-liigast vaaldij Mikkelin Jukurit, mii ovdebáá paje lâi spellâm Mestis-liigast.
Juávhuh.
Fáárust lijjii ohtsis 15 juávkkud. Tampere lâi áinoo kaavpug, mast lijjii kyehti juávhu.
Missanello

Missanello lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Missanellost ääsih 531 olmožid. Ton vijđodâh lii 22,34 km², já alodâh 604 m. Missanello naaburkieldah láá Aliano, Gallicchio, Gorgoglione, Guardia Perticara já Roccanova.
Pescopagano

Pescopagano lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Pescopaganost ääsih 1 726 olmožid. Ton vijđodâh lii 69,84 km², já alodâh 954 m. Pescopagano naaburkieldah láá Cairano, Calitri, Castelgrande, Castelnuovo di Conza, Conza della Campania, Laviano, Rapone, Sant'Andrea di Conza já Santomenna.
Nemoli

Nemoli lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Nemolist ääsih 1 398 olmožid. Ton vijđodâh lii 19,49 km², já alodâh 421 m. Nemoli naaburkieldah láá Lagonegro, Lauria, Rivello já Trecchina.
Siijdah.
Lago Sirino, Varco Valle, Paccione, Ciliberti, Pianorizzo, Tempa Castagna, Isola del Bosco, Piane di Tonne, Concezione, Frassini, Giammichele, Capo lo Bosco, Fiumara, Ramiera, Ferriera, Arenazzo, Vallone, Quino, Quinardanza já Pié Le Rocche.
Lauria

Lauria lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Lauriast ääsih 12 073 olmožid. Ton vijđodâh lii 176,63 km², já alodâh 430 m. Lauria naaburkieldah láá Castelluccio Superiore, Castelsaraceno, Lagonegro, Laino Borgo, Latronico, Moliterno, Nemoli, Tortora já Trecchina.
Siijdah.
Pecorone, Cogliandrino já Galdo (tâi Montegaldo).
Buzz Aldrin

Edwin Eugene "Buzz" Aldrin, Jr. (š. uđđâivemáánu 20. peeivi 1930 Glen Ridge, New Jersey) lii ameriklâš astronaut, Amerik áimuvuoimij eeveerst já nubben Mánudáá aaseest vázzám olmooš. Sun tooimâi Apollo 11 mánudâšmooduul kirden.
Eellim já pargosyergi.
Buzz Aldrin šoodâi New Jerseyst uđđivemáánu 20. peeivi ive 1930 já rávásmij Montclairist. Suu eeči Edwin Aldrin lâi kirdee. Aldri juuđij West Point suáldátakademia já halijdij olssis suáldátkarrieer tiettuu já teknologia ovdedeijen já turbojeeti kirden. Aldrin valmâštui akademiast ive 1951 kuálmádin pyeremussân jieijâs ihekuursâst.
Korea suáđist Aldrin kiirdij F-86 Sabre -turbojettijn 66 taištâlemkirdemist. Sun paajij vuálos kyehti MIG-15-maašin.
Korea suáđi maŋa Aldin palvâlij Nellis Air Force Base -caggesaajeest Nevadast já ton maŋa Squadron Officers’ Schoolist Air Universityst Maxwell Air Force Basest Alabamast. Ton maŋa sun tooimâi Amerik áimuvuoimij akademia deekaan iššeen.
Aldrin kiirdij F-100 Super Sabre -mašináin 36th Tactical Wing -kirdáttuvâst Bitburgist Saksaast. Maccâmis maŋa sun luuvâi komovuotâtekniik tuáhtárin MIT:st. Aldrin heiviittem tekniikeh kiävttojii maŋeláá puohâin NASA komovuotâkirdemmaađhijn.
Nasa valjij Aldrin kuálmád astronautškovliittâsân, mii aalgij roovvâdmáánust 1963. Kulmâ ive maŋeláá sun vaazij komovuođâst Gemini 12 -kirdem ääigi historjá kuhemuu komovuotâväzzim. Taat väzzim piištij masa käävci tijmed. Sun tooimâi Apollo 8 -kirdemist já ovdedij astronomisii navigistem operatiivisijd tekniikijd.
Aldrin já Neil Armstrong vazzijn syeinimáánu 20. peeivi 1969 Apollo 11 -kirdem ääigi vuossâmuu mánudâšväzzim. Suoi láin Mánudáá aaseest paijeel 21 tijmed já nuuráin čáittusijd. Smavvâ kraatter Mánudáást Apollo 11 siäivumsaje alda lii finnim noomâs Aldrin mield.
Aldrin kuođij NASA ive 1971 já maacâi Amerik áimuvuoimij palvâlusân, main sun paasij iäláttâsân everstin ive 1972. Ton maŋa sun joođhij pargoost Amerik komovuotâohjelmist. Sun lii luvâldâllâm ennuv já čáállám kiirjijd jieijâs maađhijn já meid fiktio.
Uccpárnáá Vuoli Ilmar

Niilo Ilmari Mattus adai Uccpárnáá Vuoli Ilmar (š. kuovâmáánu 9. peeivi 1945 Ylivieska, Suomâ) lii anarâš kielâpargee, kulttuurvaigutteijee já Anarâškielâ seervi oovdiš kuhesáigásâš čällee. Sun poorgâi sämitige jurgâleijen ive 2012 loopâ räi, já ivij 2012–2015 sun tooimâi Suomâ sämitige kielârääđi värijesânin. Suu pärnivuođâ päikki lii Čovčjävri, já sun juuđij škoovlâ Kaamâsist. Ive 1966 sun tooimâi ráávhutorvejeijen Kyprosist, mon maŋa sun maacâi Suomân já poorgâi räjivahtân ivij 1967–1995.
Uccpárnáá Vuoli Ilmar lii porgâm ennuv anarâškielâ oovdân. Sun lii ohtâ Anarâškielâ seervi vuáđudemjesânijn, já sun lii toimâttâm Anarâš-loostâ njunoštoimâtteijen 30 ihheed (1987–2017). Ton lasseen sun lii čáállám kiirjijd Čovčjäävrist Kaamâsân, Pissoin ráávhu turviđ já päikkinommâkirje Anarâš päikkinoomah. Oovtâst Matti Morottajain sun lii toimâttâm nooveelčuágálduv "Kyelisieidi maccâm já eres novelleh" (2005).
Ilmari Mattus lii meid lamaš vuáđđudmin vuossâmuu anarâškielâ kielâpiervâl ive 1997 já vistig porgâm tobbeen pargen já maŋeláá uásálistám tooimân "väriäijihin".
Ilmari Mattus lii meid lamaš taiđârin. Sun lii lávlum, jurgâlâm lavluid já luuhâm páádán materiaalijd.
Kaamâsmokke

Kaamâsmokke ( já ) lii uccâ siijdâš Ucjuuvâ kieldâst. Tot lii Kärigâsnjaargâ já Kaamâs kooskâst, suulân 27 km keččin Kärigâsnjaargâ siijdâ kuávdáást.
Ráppájeijee Ailu Valle lii meddâl Kaamâsmohheest.
Nuvvus

Nuvvus () lii uccâ siijdâš Ucjuuvâ kieldâst. Tot lii Tiänujuuvâ riddoost Taažâ já Suomâ rääji alda. Nuvvus lii suulân 48 km keččin kieldâ kuávdáást ađai Ucjuv markkânist.
Anja Storelv

Anja Kathrin Storelv (j. s. Vesterheim ive 2004 räi; š. kuovâmáánu 18. peeivi 1979, Skånland, Taažâ) lii sämmilâš musikkár, lávloo já párnáimáttáátteijee. Sun lii vuáittám Sámi Grand Prix -kišto lávlumuási kuohtii: iivij 1998 já 1999. Sun sännee pitáidis tavesämikielân.
Eellim.
Anja Kathrin Vesterheim šoodâi kuovâmáánu 18. peeivi 1979 Skånlandist, Taažâ peln. Sun rávásmij Reinåsenist Trøsemarkist. Ko sun lâi 8-ihásâš, sun lávluškuođij Skånland kirho párnáikuorost. Sun joođhij lávlum nuorâikuorost-uv. Muusik lasseen sun kištottâlâi maaŋgâlágán valastâllâmšlaajâin tegu pyerástâlmist já čuoigâmist.
Škoovlâ maŋa Vesterheim varrij Tromssan luuhâđ párnáimáttáátteijen Tromsa ollâškoovlâst, mast sun valmâštui ive 2002. Valmâštum maŋa ive 2002 Vesterheim el. leehâi Kárášjuuhâ pessijâšmarkkânij já lávdástij Márkomeannu-muusikfestivaalist. Ton lasseen sun varrij Råneån Ruotâ peln.
Karrieer.
Ive 1996 sun uásálistij vuossâmuu keerdi Sámi Grand Prix -kiišton, tuše 17-ihásâžžân. Sun láávlui pitá "Vievdan", mon saanijd lâi čáállám maasilâš Issát Sámmol Hætta. Turid Vesterheim lâi te heiviittâm Hætta saanijd Ofotenist ässee sämmilij kuávlukielân. Pitá nuottij Rune Hovdan. Vesterheim ij vuáittám.
Muádi ive maŋa sun uásálistij oppeet kiišton já vuoitij lávlumuási pittáin "Guorus Váibmu." Sun sehe sannij já nuottij pitá. Vuáitu maŋa sun pivdui juoigâđ Mihail Gorbatšov. Sun juoigâi Harstad/Narvik-kirdemkiedist Gorbatšov, Raisa Gorbatšova já Gorbatšov-instituut professorijd.
Ive 1999 sun kištodij siämmáá uásist pop-pittáin "Boares muitu". Pitá sannijn Idar já Kenneth Reinås. Taan-uv ive sun vuoitij kišto lávlumuási. Vuáitu maŋa sun pivdui lávluđ Taažâ Sämitige uđđâ viste lekkâmjuuhlijn skammâmáánu 2. peeivi 2000.
Ive 2015 sun uásálistij tááláin suhânoomáin Sámi Grand Prix -lávlumuásán pittáin "Liegga sallas", mon Bernt Mikkel Haglund sannij já nuottij. Taan keerdi Storelv ij vuáittám.
Diskografia.
Storelv lii almostittám studioalbumijd "Viervái" ive 2011 já "Niegadit" ive 2015.
Nurâldâhskiäruh.
Storelvist lii pittá meid čuávuváá skiärust:
Tromsa ollâškovlâ

Tromsa ollâškovlâ (, uán. HiTø) lâi ollâškovlâ Tromssaast. Tot lâi ohtâ Taažâ 24 staatâlii ollâškoovlâst ive 2009 räi. Ollâškoovlâst lijjii suulân 3 000 uápped já 300 parged, ko tot lohtui Tromsa ollâopâttâhân.
Historjá.
Ollâškovlâ vuáđudui porgemáánu 1. peeivi 1994, ko Tromsa tiervâsvuođâtiettui ollâškovlâ, Tromsa merâtiettui ollâškovlâ, Tave-Taažâ muusikkonservatorio já Tromsa máttáátteijei ollâškovlâ lahtojii uđđâ ollâškoovlân uássin Taažâ ollâškovlâuđâsmitmist. 
Uđđâivemáánu 1. peeivi 2009 ollâškovlâ lohtui Tromsa ollâopâttâhân.
Jeesiö

Jeesiö lii siijdâš Suáđigil kieldâst Jeesiöjuuvâ riddoost suulân 30 km Suáđigilist Kittâl kulij. Siijdâst tuáimá Jeesiön kyläseura ry, mii hoittáá siijdâ aašijd.
Jan Skoglund Paltto

Jan Freddy Skoglund Paltto (š. kuovâmáánu 20. peeivi 1961) lii tavesämmilâš áámmátgolfspellee, toimâtteijee, pedagog já finnodâholmooš (ABC-Company E-skuvla AS).
Eellim.
Jan Freddy Skoglund Paltto šoodâi kuovâmáánu 20. peeivi 1961. Suu eeči lâi Hans Skoglund (). Sun rávásmij Váljuuvâst, Finnmarkist, Taažâst kuuđâ párnáá perrust. Paltto juuđij asâttâhškoovlâ. 
Škoovlâ maŋa sun varrij Oslon luuhâđ sämikielâ, ekonomia, organisaatioteoria já oppâmateriaalteknologia Oslo ollâopâttuvvâst. Sun lii meid čođâldittám kuulmâihásii škovlimohjelm golfvälmejeijeid.
Karrieer.
Paltto vuáđudij sämikielâg oppâmateriaalijd rähtee já kielâpalvâlusâid fällee finnoduv ABC-Company E-skuvla AS. Sun lâi meid ohtâ Kárášjuuvâ Golfseervi vuáđudeijein ive 2001. Tobbeen sun poorgâi golfvälmejeijen iivij 2004–2012.
Palhâšumeh.
Paltto oovtâst pelikuoimijnis Kirsi Palttoin já obišáin Ingá-Márja já Máret Steinfjellsáin vuoitij Kollekielâ-palhâšume. Palttokyevtis vuoittijn Kollekielâ-palhâšume "sunnuu kuhesáigásii pargoost tave-, maadâ- já juulevsämikielâ pyerrin."
Niegadit

Niegadit ađai Niegadit — Dreaming lii tavesämmilâš lávloo já jyeigee Anja Storelv nubbe album. Album almostui roovvâdmáánu 31. peeivi 2015.
Viervái

Viervái lii tavesämmilâš lávloo já jyeigee Anja Storelv vuossâmuš studioalbum. Album almostui kuovâmáánu 3. peeivi 2011.
Petkula

Petkula lii siijdâš Suáđigil kieldâst suulân 35 km Suáđigil kuávdáást tavas. Sijdâ lii váldumaađij 4 piällást (nuorttiibeln), já tobbeen lii Vajusuvanto leirâdemkuávlu.
Varriistâllâm

Varriistâllâm lii anarâšâi toovláš aassâmvyehi, mast ulmuuh onnii sehe tälvi- et kesipääihi. Tälvipäikki lâi mecciláá suáijáás vyevdikuávlust, já tobbeen lijjii puáldimmuorah já jäävvilenâmeh já puásuikuáttum ergijd. Kesipäikki vist lâi kyeličaasij alda. Kesipääihist ulmuuh meid šoddâdii potásijd já navrâsijd já čuoppii kamâssuoinijd. Táválávt anarâšâin lijjii ohtâ teikâ kyehti kesipääihi kuálástem, miäcástem já käärji toollâm tiet. Jis ohtâ jävri adelij hyenebeht kyelisalâsijd, te talle kesipääihih lijjii eenâb. Tälvipääihih lijjii pyerebeht rahtum ko kesipääihih. 
Varrimmääđhih lijjii motomin uánihááh, suullân 3–5 kilomeetter, mut motomeh määdhih lijjii muádi-uv penâkkullâm kukkosiih. 1910-lovvoost nyevt 20 perrud varriistâllii. Ulmuuh värrejii távjá majemui sijvoi ääigi, mut ko eennâmtuálu mottoom muudon ovdánij, te varrim kesipááikán maŋanui tommittáá, et pottáák kiergânij kolvuđ meiddei tälvipááikán. 1950- já 1960-lovoin kesipááikán peesâi varriđ iäskán talle ko párnááh lijjii peessâm škoovlâst kesiluámun. Jis varriđ puovtij časij mield, te lussâduboh tävireh já ucebeh párnááh jođettuvvojii kárbáin. Nissoonviehâ jođettii enâmij mield šivettijd puárásub párnáiguin. Motomin meid piätuelleeh tego kuumpih sátustâllii värrejeijeid.
Varriistâllâm tábáhtui iänááš vääzin já suuvân já uđđâsub ääigi motomijn perruin meid traktoráin. Fáárun váldojii purrâmušverkki tego jáávuh já sukkâreh já meid pihtâseh. Párnáid kesipááikán varriistâllâm lâi ain hävskis já vuordum tábáhtus. 
Anarâšah láá varriistâllâm Päärtih kuávlust kesi- já tälvipaihij kooskâ ain 1970-lovo räi, majemuuh vala 2000-lovo aalgâkeččin. Ko aassâm čokkânškuođij piäđguiaassâmkuávluin čuákkipaihijd, láá ovdiih aassâmsajeh pááccám suvváid taan ääigi kesipäikkisullâsâš aassâmsaijeen.
Puohah suuvah iä lah kuittâg varrim.
Brindisi eennâmkode kieldah

Brindisi eennâmkoddeest láá 20 kieldâd.
San Pancrazio Salentino

San Pancrazio Salentino lii kieldâ Italiast, Apulia kuávlust. San Pancrazio Salentinost ääsih olmožid. Ton vijđodâh lii 56,58 km², já alodâh 62 m. San Pancrazio Salentino naaburkieldah láá Avetrana, Erchie, Mesagne, San Donaci, Torre Santa Susanna, Guagnano já Salice Salentino.
838

838 (DCCCXXXVIII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield majebaargâ. Tot lâi 830-lovo oovcád ihe.
818

818 (DCCCXVIII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vástuppeeivi. Tot lâi 810-lovo oovcád ihe.
Lokka

Lokka lii siijdâš Suáđigil kieldâst Loka tulvâdemjäävri riddoost. Ive 2020 tobbeen assii 68 olmožid.
Listo 1600-lovo piäiváásiävŋánmijn

Taat lii listo 1600-lovo piäiváásiävŋánmijn. Ivveest 1601 ihán 1700 lijjii ohtsis 248 piäiváásiävŋánmid, main 89 lijjii uásáliih, 74 lijjii riegislágáneh, 61 lijjii tievâsliih já 24 lijjii hybrideh. Iivij 1613, 1620, 1624, 1631, 1638, 1642, 1649, 1653, 1660, 1667, 1671, 1678, 1685, 1689, 1693 já 1696 lijjii nelji piäiváásiävŋánem. Eres iivij piäiváásiävŋánmij meeri lâi ucceeb. Kyevti mánuppaajeest (vyesimáánust 1631 já vyesimáánus 1696) lijjii kyehti piäiváásiävŋánem.
Listo 1800-lovo piäiváásiävŋánmijn

Taat lii listo 1800-lovo piäiváásiävŋánmijn. Ivveest 1801 ihán 1900 lijjii ohtsis 242 piäiváásiävŋánmid, main 87 lijjii uásáliih, 77 lijjii riegislágáneh, 63 lijjii tievâsliih já 15 lijjii hybrideh. Ive 1805 lijjii vittâ piäiváásiävŋánem. Eres iivij piäiváásiävŋánmij meeri lâi ucceeb. Kyevti mánuppaajeest (uđđâivemáánust 1805 já juovlâmáánust 1880) lijjii kyehti piäiváásiävŋánem.
Listo 1700-lovo piäiváásiävŋánmijn

Taat lii listo 1700-lovo piäiváásiävŋánmijn. Ivveest 1701 ihán 1800 lijjii ohtsis 251 piäiváásiävŋánmid, main 92 lijjii uásáliih, 78 lijjii riegislágáneh, 62 lijjii tievâsliih já 19 lijjii hybrideh. Iivij 1707, 1714, 1725, 1729, 1736, 1743, 1747, 1750, 1754, 1758, 1765, 1772, 1776, 1783, 1790 já 1794 lijjii nelji piäiváásiävŋánem. Eres iivij piäiváásiävŋánmij meeri lâi ucceeb.
894

894 (DCCCXCIV) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield majebaargâ. Tot lâi 890-lovo viiđâd ihe.
San Michele Salentino

San Michele Salentino lii kieldâ Italiast, Apulia kuávlust. San Michele Salentinost ääsih olmožid. Ton vijđodâh lii 26,53 km², já alodâh 153 m. San Michele Salentino naaburkieldah láá Ceglie Messapica, Francavilla Fontana, Latiano, Ostuni já San Vito dei Normanni.
San Michele Salentino lii vijđoduv mield Brindisi eennâmkode ucemus kieldâ. Ton lasseen tot lii ässeelovo mield Brindisi eennâmkode nubben ucemus kieldâ Torchiarolo maŋa. 
Siijdah.
Markkân lasseen San Michele Salentino kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Borgo Ajeni.
874

874 (DCCCLXXIV) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vástuppeeivi. Tot lâi 870-lovo viiđâd ihe.
854

854 (DCCCLIV) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vuossaargâ. Tot lâi 850-lovo viiđâd ihe.
834

834 (DCCCXXXIV) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield tuorâstuv. Tot lâi 830-lovo viiđâd ihe.
814

814 (DCCCXIV) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield pasepeeivi. Tot lâi 810-lovo viiđâd ihe.
Listo 1900-lovo piäiváásiävŋánmijn

Taat lii listo 1900-lovo piäiváásiävŋánmijn. Ivveest 1901 ihán 2000 lijjii ohtsis 228 piäiváásiävŋánmid, main 78 lijjii uásáliih, 73 lijjii riegislágáneh, 71 lijjii tievâsliih já 6 lijjii hybrideh. Ive 1935 lijjii vittâ piäiváásiävŋánem. Eres iivij piäiváásiävŋánmij meeri lâi ucceeb. Oovtâ mánuppaajeest (syeinimáánust 2000) lijjii kyehti piäiváásiävŋánem.
Moskuvaara

Moskuvaara lii siijdâš Suáđigil kieldâst. Ive 2020 tobbeen assii 36 olmožid. Siijdâst tuáimá Moskuvaaran kyläseura ry, mii hoittáá siijdâ aašijd.
San Donaci

San Donaci lii kieldâ Italiast, Apulia kuávlust. San Donacist ääsih olmožid. Ton vijđodâh lii 34,04 km², já alodâh 42 m. San Donaci naaburkieldah láá Brindisi, Cellino San Marco, Guagnano, Mesagne já San Pancrazio Salentino.
San Donaci lii vijđoduv mield Brindisi eennâmkode kuálmádin ucemus kieldâ San Michele Salentino já Torchiarolo maŋa.
890

890 (DCCCXC) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield tuorâstuv. Tot lâi 890-lovo vuossâmuš ihe.
870

870 (DCCCLXX) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield pasepeeivi. Tot lâi 870-lovo vuossâmuš ihe.
850

850 (DCCCL) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield koskoho. Tot lâi 850-lovo vuossâmuš ihe.
830

830 (DCCCXXX) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield lávurduv. Tot lâi 830-lovo vuossâmuš ihe.
810

810 (DCCCX) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield majebaargâ. Tot lâi 810-lovo vuossâmuš ihe.
Unari

Unari lii siijdâš Suáđigil kieldâst. Ive 2020 tobbeen assii 42 olmožid. Siijdâ čoodâ mana kuávluluoddâ 952.
Debrecen

Debrecen [ˈdɛbrɛt͡sɛn] lii Uŋgar nubben stuárráámus kaavpug Budapest maŋa. Kaavpug lii Uŋgar nuorttâuásist Romania rääji aldasijn. Debrecenist ääsih 200 974 olmožid (1.1.2021). Kaavpug vijđodâh lii 461,66 km. 
Debrecen lii lamaš Jyväskylä ustevvuotâkaavpug ive 1970 rääjist.
Historjá.
Kaavpug nommâ (häämist "Debrezun") mainâšuvvoo vuossâmuu keerdi ive 1235.
Debrecen ollâopâttâh.
Debrecenist lii Uŋgar puárásumos ollâopâttâh, mon toimâ lii jotkum puáđhuhánnáá siämmáá saajeest. Ollâopâttâh madduuh láá jo ivveest 1538. Onnáá peeivi Debrecen ollâopâttuvâst loheh suullân 30 000 uápped 14 tieđâkoddeest. Ive 1927 rääjist Debrecen ollâopâttuvâst lii toimâm kesiškovlâ, mii fáálá uŋgarkielâ kuursâid olgoeennâmláid. 
Debrecen kukkákarnevaal.
Porgemáánust Debrecenist uárnejuvvoo pegâlmâs kukkákarnevaal (). Karnevaal lii juhlum Uŋgar aalmuglâšpeeivi kunnen porgemáánu 20. peeivi ive 1966 rääjist.
Kukkákarnevaaleh pišteh onnáá peeivi suullân oho. Ohjelmist láá puohlágáneh konserteh, párnáitábáhtumeh já teatterčaitâlmeh. Stuárráámus tábáhtume lii kuittâg ain kukkápaaraat porgemáánu 20. peeivi. Paratist láá fáárust jieškote-uvlágáneh váávnuh, moh láá čiŋâttum kukkáiguin. Kukkákarnevaal lii uáli pivnohis tábáhtume, já tom puátih meid ennuv turisteh keččâđ.
Ustevvuotâkaavpugeh.
Debrecen ustevvuotâkaavpugeh láá:
Carovigno

Carovigno lii kieldâ Italiast, Apulia kuávlust. Carovignost ääsih olmožid. Ton vijđodâh lii 106,62 km², já alodâh 161 m. Carovigno naaburkieldah láá Brindisi, Ostuni já San Vito dei Normanni.
Siijdah.
Scoglio degli Achei, Morgicchio, Pantanagianni, Specchiolla, Torre Guaceto, Torre Santa Sabina já Serranova.
Veli-Pekka Ketola -palhâšume

Veli-Pekka Ketola -palhâšume lii jieŋâskiäru SM-liiga palhâšume, mii mieđettuvvoo jyehi ive vuáđuspellâmráiđu čyegispöörsi vyeittei. Vuossâmuu tove palhâšume mieđettui paajeest 1977–1978, mut tááláá noomâ tot finnij esken ive 1995 syemmilii jieŋâskiärruspellee Veli-Pekka Ketola kunnen.
Jari Kurri -palhâšume

Jari Kurri -palhâšume lii jieŋâskiäru SM-liiga palhâšume, mii mieđettuvvoo jyehi ive playoff-speelâi pyeremuu spellei. Vuossâmuu tove palhâšume mieđettui paajeest 1993–1994.
Palhâšume lii nomâttum Jari Kurri mield. Kurri lii spellâm NHL-liigast, mast sun lii miänástum eromâšávt playoff-speelâin. Moolâvahtâ Niklas Bäckström lii vuossâmuš já tuáistáážân áinoo spellee, kii lii vuáittám palhâšume kuohtii. Jussi Tarvainen lii vuod áinoo spellee, kii ij lamaš Suomâ miäštárvuođâ vuáittám juávhust.
Palhâšume ij juohhum paajeest 2019–2020, tastko playoff-speelah iä uárnejum koronaviruspandemia tiet.
886

886 (DCCCLXXXVI) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield lávurduv. Tot lâi 880-lovo čiččâd ihe.
787

787 (DCCLXXXVII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vuossaargâ. Tot lâi 780-lovo káávcád ihe.
Erchie

Erchie lii kieldâ Italiast, Apulia kuávlust. Erchiest ääsih olmožid. Ton vijđodâh lii 44,63 km², já alodâh 68 m. Erchie naaburkieldah láá Avetrana, Manduria, Oria, San Pancrazio Salentino já Torre Santa Susanna.
Sápmi Sessions

Sápmi Sessions ( já ) lâi ruátálâš TV-ráiđu, mii vuolgâttui kyevti paje ääigi SVT-kanavast iivij 2011 já 2014. Rááiđu lává ráhtám Lisa Marie Kristensen já Henrik Burman.
Formaat.
TV-rááiđust lává musikkárkyevtis: ohtâ sämmilâš musikkár já ohtâ ruátálâš musikkár, kiäh iävá ovdil tuubdâ nubijdis. Sunnust láá kulmâ peeivi rähtiđ oovtâst uđđâ pitá muusikstudiost, mii lii Kiärun kieldâ Vássijávrist.
1. paje.
Vuossâmuš paje vuolgâttui kiđđuv 2011.
2. paje.
Nubbe paje vuolgâttui tälviv 2014.
Palhâšumeh.
Sápmi Sessions vuoitij ive 2012 Säämi toimâtteijeepalhâšume. Siämmáá ive ráiđu meid vuoitij Ikarospalhâšume. Palhâšuumij lasseen ráiđu lâi iävtukkâssân eurooplâš "Prix Circom" -muusikpalhâšumán iivij 2012 já 2014, mut ij vuáittám.
Ingá-Máret Gaup-Juuso

Ingá-Máret Gaup-Juuso (š. 1978 Käresavvoon, Suomâ) lii tavesämmilâš lávloo, jyeigee, čaittâleijee já puásuiolmooš Iänuduv Käresavonist Suomâ peln. Ive 2019 sun poorgâi meid läänijyeigen Tromsa läänist oovtâst Niko Valkeapääin.
Eellim.
Gáijjot Piera Ándde-Ovllá Ingá-Máret šoodâi ive 1978 Käresavonist, Suomâst. Suu eeči Ántte-Ovllá Juuso lii sämmilâš Iänuduvvâst Suomâ peln, já suu enni Kristen Ellen Gaup-Juuso lii sämmilâš Kuovdâkiäinust Taažâ peln. Ingá-Máretist láá uábbi, Ellen Margaret, já kyehti viiljâ, Per-Ailu já Andte. Andte lâi vuossâmuš sämmilâš Big Brother Suomâ -tuotâ-TV- rááiđust, ko sun uásálistij ive 2014 kiišton. Sun meid vuoitij ive 2014 kišto.
Gaup-Juuso valmâštui filosofia kandidaatin válduamnâsin sämikielâ já -kulttuur. Sun lii luuhâm meid ärbitiäđu já šoddâdemtiettuid Säämi ollâškoovlâst.
Karrieer.
Muusik.
Kuovâmáánust 2015 Gaup-Juuso vuoitij Sámi Grand Prix semifiinaal Suomâ peln Hiätást pittáin "Elle-Magreda Gaup Juuso". Pittá lii suu uábi vuossâmuš juáigus. Vuáitu tiet sun peesâi njuolgist cuáŋuimáánu finalân Kuovdâkiäinust. Pessijâšlávurduv Gaup-Juuso uásálistij Sámi Grand Prix -fiinaal juoigâmuásán siämmáin pittáin. Sun ij vuáittám, mut lâi nubben.
Siämmáá ive kiđđuv Gaup-Juuso seervâi "Luohtemohkit"-juávkun. Juávhu jyeigeeviiđâs — Charlotta Kappfjell, Gaup-Juuso, Berit Alette Mienna, Øystein Nilssen já Lars-Ánte Kuhmunen — lávdástii ive 2015 Riddu Riđđu -muusikfestivaalist.
Ive 2016 Gaup-Juuso oovtâst taažâ musikkár já šuoŋârähtee Patrick Shaw Iversenáin vuáđudij muusikjuávhu Tundra Electro. Sun lii juávhu lávloo já jyeigee. 
Ive 2018 Ijâttes ijjâ -muusikfestivaalist Gaup-Juuso juoigâi Sajosist "Juáigus já Suõmmkar -"konsertist ehidispeeivi oovtâst Berit Alette Miennain, Ingá Elisá Påve Idivuomain já Hildá Länsmanáin. Maŋeláhháá ehidist sun juoigâi meid olgoläävdi alne jieijâs muusikjuávhoin Tundra Electro.
Ive 2022 Gaup-Juuso uásálistij Sámi Grand Prix -kiišton, taan keerdi lávlumuásán. Sun peesij lávlumuási kollefinalân pittáin "Dovdameahttumii". Finalist sun vuoitij muusikjuávhu SOÁ já te vuoitij ive 2022 Sámi Grand Prix lávlumuási.
Palhâšumeh.
Ive 2016 sun vuoitij Larin Paraske -kulttuurpalhâšume.
Torchiarolo

Torchiarolo lii kieldâ Italiast, Apulia kuávlust. Torchiarolost ääsih olmožid. Ton vijđodâh lii 32,34 km², já alodâh 28 m. Torchiarolo naaburkieldah láá Lecce, San Pietro Vernotico já Squinzano.
Torchiarolo lii ässeelovo mield Brindisi eennâmkode ucemus kieldâ. Ton lasseen tot lii vijđoduv mield Brindisi eennâmkode nubben ucemus kieldâ San Michele Salentino maŋa. 
Siijdah.
Torre San Gennaro, Lido Presepe já Lendinuso.
Eanan gamáda

Eanan gamáda lii Tundra Electro vuossâmuš studioalbum. Tom almostitij OK World uđđâivemáánu 31. peeivi 2020.
Tundra Electro

Tundra Electro lii muusikjuávkku, mon Ingá-Máret Gaup-Juuso vuáđudij ive 2016 oovtâst taažâ musikkár já šuoŋârähtee Patrick Shaw Iversenáin.
Lasse Oksanen -palhâšume

Lasse Oksanen -palhâšume lii jieŋâskiäru SM-liiga palhâšume, mii mieđettuvvoo jyehi ive vuáđuspellâmráiđu pyeremuu spellei. Vuossâmuu tove palhâšume mieđettui paajeest 1993–1994. Palhâšume lii nomâttum syemmilii jieŋâskiärruspellee Lasse Oksasii mield. Oksanen lii ohtâ 1960–1970-lovoi pyeremuin syemmilijn jieŋâskiärruspellein.
866

866 (DCCCLXVI) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield majebaargâ. Tot lâi 860-lovo čiččâd ihe.
Kierinki

Kierinki lii siijdâš Suáđigil kieldâst. Ive 2020 tobbeen assii 87 olmožid.
846

846 (DCCCXLVI) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vástuppeeivi. Tot lâi 840-lovo čiččâd ihe.
826

826 (DCCCXXVI) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vuossaargâ. Tot lâi 820-lovo čiččâd ihe.
Vaalajärvi

Vaalajärvi lii sijdâ Suáđigil kieldâst suulân 17 km Suáđigil kuávdáást viestârân. Sijdâ lii vuáđumaađij 80 piällást, já tobbeen lii siämmáánommâsâš jävri. Ive 2020 Vaalajärvist assii 267 olmožid.
882

882 (DCCCLXXXII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vuossaargâ. Tot lâi 880-lovo kuálmád ihe.
Villa Castelli

Villa Castelli lii kieldâ Italiast, Apulia kuávlust. Villa Castellist ääsih olmožid. Ton vijđodâh lii 35,15 km², já alodâh 251 m. Villa Castelli naaburkieldah láá Grottaglie, Martina Franca, Francavilla Fontana já Ceglie Messapica.
Siijdah.
Monte Scotano, Pezza Petrosa, Antoglia, Battaglia, Sciaiani, Monte Fellone já San Barbato Lamie.
Eestieennâm eennâmkodeh

Eestieennâm eennâmkodeh láá Eestieennâm alemuu tääsi haldâšemkuávluh. Eestieennâm lii juohhum 15 eennâmkoodán (), moh láá juohhum kaavpugáid () já kieldáid ().
Listo.
Eestieennâm kuávluh láá:
Cisternino

Cisternino lii kieldâ Italiast, Apulia kuávlust. Cisterninost ääsih olmožid. Ton vijđodâh lii 54,17 km², já alodâh 394 m. Cisternino naaburkieldah láá Fasano, Locorotondo, Martina Franca já Ostuni.
Siijdah.
Caranna, Casalini, Marinelli já Sisto.
862

862 (DCCCLXII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield tuorâstuv. Tot lâi 860-lovo kuálmád ihe.
842

842 (DCCCXLII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield pasepeeivi. Tot lâi 840-lovo kuálmád ihe.
822

822 (DCCCXXII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield koskoho. Tot lâi 820-lovo kuálmád ihe.
Pécs

Pécs [ˈpeːtʃ] lii Uŋgar viđâdin stuárráámus kaavpug. Kaavpug lii Uŋgar máddáákeejist. Pécsist ääsih 140 237 olmožid (1.1.2021). Kaavpug vijđodâh lii 162,78 km².
Pécs lii lamaš Lahti ustevvuotâkaavpug ive 1956 rääjist.
Historjá.
Pécs lii ohtâ Uŋgar puárásumosijn kaavpugijn. Jo 100-lovo aalgâst roomaliih vuáđudii Pécs kuávlun "Sopianae"-nommâsâš kaavpug. Maŋeláá kaavpug nommâ lâi vistig "Quinque Basilicae" já tast maŋa "Quinque Ecclesiae" (), mast šoodâi meid kaavpug saksakielâlâš nommâ "Fünfkirchen". Pécs tááláš nommâ (häämist "Pechyut," “Pécs luoddâ”) mainâšuvvoo vuossâmuu keerdi ive 1235.
Kaavpugist kávnojeh arâristâliih hävdikámáreh, moh láá lamaš Unesco maailmkulttuurärbisajeh ive 2000 rääjist.
Pécs ollâopâttâh.
Uŋgar vuossâmuš ollâopâttâh vuáđudui Pécsân ive 1367.
Ustevvuotâkaavpugeh.
Pécs ustevvuotâkaavpugeh láá:
Johan Kitti

Johan Gustav Nikolaus Kitti (š. njuhčâmáánu 24. peeivi 1974) lii sämmilâš musikkár já taaidâr Käresavonist Ruotâ peln. Kitti lii uásálistám Sámi Grand Prix -kiišton kuttii, vittii kišto lávlumuásán já ohtii juoigâmuásán. Täin sun lii vuáittám lávlumuási kuohtii: iivij 2004 já 2006. Ton lasseen sun lii sannim já nuottim ive 2013 lávlumuási vyeittee Melina Kuhmus pitá.
Karrieer.
Kitti lii uásálistám Sámi Grand Prix -kiišton kuttii. Sun lii sannim já nuottim puoh pittáid, moiguin sun lii uásálistám kiišton. Ton lasseen sun lii sannim já nuottim ive 2013 lávlumuási vyeittee Melina Kuhmus pitá. Sun lii meid uásálistám kištofinalân tuámárin ive 2007.
Vuossâmuu keerdi sun uásálistij ive 2004 Sámi Grand Prix -kiišton, mii lâi meid vuossâmuš kerdi ko Kitti láávlui julgâlávt. Sun láávlui pitá "Eŋgelat lávllodit", mon sun lâi meid sannim já nuottim. Kitti vuoitij pittáin ive 2004 lávlumuási.
Sun uásálistij meid čuávuváá ive kišto lávlumuásán, taan keerdi oovtâst Siv Hermansenáin. Suoi lávloin pitá "Násttážan", mut iävá vuáittám.
Ive 2006 Kitti uásálistij oppeet duon kišto lávlumuásán, taan keerdi oovtâst uárbimpelijnis Ellen Sara Bæhráin. Suoi lávloin pitá "Luđiin muitalan" já vuoittijn.
Čuávuváá ive Kitti já Tiina Sanila láin ive 2007 Riddu Riđđu uáiviartistin.
Diskografia.
Nurâldâhskiäruh.
Kittist láá pitáh meid čuávuváin skiäruin:
Himnusz

Himnusz lii Uŋgar aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1844 rääjist. Lavluu lii nuottim Ferenc Erkel, já ton saanijd lii čáállám Ferenc Kölcsey.
A magyar nép zivataros századaiból
Isten, áldd meg a magyart
Jó kedvvel, bőséggel,
Nyújts feléje védő kart,
Ha küzd ellenséggel;
Bal sors akit régen tép,
Hozz rá víg esztendőt,
Megbűnhődte már e nép
A múltat s jövendőt!
Őseinket felhozád
Kárpát szent bércére,
Általad nyert szép hazát
Bendegúznak vére.
S merre zúgnak habjai
Tiszának, Dunának,
Árpád hős magzatjai
Felvirágozának.
Értünk Kunság mezein
Ért kalászt lengettél,
Tokaj szőlővesszein
Nektárt csepegtettél.
Zászlónk gyakran plántálád
Vad török sáncára,
S nyögte Mátyás bús hadát
Bécsnek büszke vára.
Hajh, de bűneink miatt
Gyúlt harag kebledben,
S elsújtád villámidat
Dörgő fellegedben,
Most rabló mongol nyilát
Zúgattad felettünk,
Majd töröktől rabigát
Vállainkra vettünk.
Hányszor zengett ajkain
Ozman vad népének
Vert hadunk csonthalmain
Győzedelmi ének!
Hányszor támadt tenfiad
Szép hazám, kebledre,
S lettél magzatod miatt
Magzatod hamvvedre!
Bújt az üldözött, s felé
Kard nyúlt barlangjában,
Szerte nézett s nem lelé
Honját e hazában,
Bércre hág és völgybe száll,
Bú s kétség mellette,
Vérözön lábainál,
S lángtenger fölette.
Vár állott, most kőhalom,
Kedv s öröm röpkedtek,
Halálhörgés, siralom
Zajlik már helyettek.
S ah, szabadság nem virul
A holtnak véréből,
Kínzó rabság könnye hull
Árvák hő szeméből!
Szánd meg Isten a magyart
Kit vészek hányának,
Nyújts feléje védő kart
Tengerén kínjának.
Bal sors akit régen tép,
Hozz rá víg esztendőt,
Megbűnhődte már e nép
A múltat s jövendőt!
888

888 (DCCCLXXXVIII) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij vuossaargâ já nuuvâi majebaargâ. Tot lâi 880-lovo oovcád ihe.
868

868 (DCCCLXVIII) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij tuorâstuv já nuuvâi vástuppeeivi. Tot lâi 860-lovo oovcád ihe.
848

848 (DCCCXLVIII) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij pasepeeivi já nuuvâi vuossaargâ. Tot lâi 840-lovo oovcád ihe.
828

828 (DCCCXXVIII) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij koskoho já nuuvâi tuorâstuv. Tot lâi 820-lovo oovcád ihe.
Limba noastră

Limba noastră lii Moldova aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1994 rääjist. Lavluu lii nuottim Alexandru Cristea, já ton saanijd lii čáállám Alexei Mateevici.
I
Limba noastră-i o comoară
în adîncuri înfundată
Un șirag de piatră rară
pe moșie revărsată.
II
Limba noastră-i foc ce arde
într-un neam, ce fără veste
S-a trezit din somn de moarte
ca viteazul din poveste.
III
Limba noastră-i numai cîntec
doina dorurilor noastre
Roi de fulgere, ce spintec
noruri negri, zări albastre.
IV
Limba noastră-i graiul pîinii
cînd de vînt se mișcă vara
În rostirea ei bătrînii
cu sudori sfințit-au țara.
V
Limba noastră-i frunză verde
zbuciumul din codrii veșnici
Nistrul lin, ce-n valuri pierde
ai luceferilor sfeșnici.
VI
Nu veți plînge-atunci amarnic
că vi-i limba prea săracă
Și-ți vedea, cît îi de darnic
graiul țării noastre dragă.
VII
Limba noastră-i vechi izvoade
povestiri din alte vremuri
Și citindu-le ’nșirate
te-nfiori adînc și tremuri.
VIII
Limba noastră îi aleasă
să ridice slava-n ceruri
Să ne spiue-n hram și-acasă
veșnicele adevăruri.
IX
Limba noastră-i limbă sfîntă
limba vechilor cazanii
Care-o plîng și care-o cîntă
pe la vatra lor țăranii.
X
Înviați-vă dar graiul
ruginit de multă vreme
Ștergeți slinul, mucegaiul
al uitării ’n care geme.
XI
Strîngeți piatra lucitoare
ce din soare se aprinde
Și-ți avea în revărsare
un potop nou de cuvinte.
XII
Răsări-va o comoară
în adîncuri înfundată
Un șirag de piatră rară
pe moșie revărsată.
Himni i Flamurit

Himni i Flamurit lii Albania aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1912 rääjist. Lavluu lii nuottim Ciprian Porumbescu, já ton saanijd lii čáállám Aleksander Stavre Drenova.
I
Rreth flamurit të përbashkuar
Me një dëshir' e një qëllim,
Të gjith' atij duke u betuar
Të lidhim besën për shpëtim.
Prej lufte veç ai largohet
Që është lindur tradhëtor,
Kush është burrë nuk frigohet,
Po vdes, po vdes si një dëshmor!
II
Në dorë armët do t'i mbajmë,
Të mbrojmë atdheun në çdo kënd,
Të drejtat tona ne s'i ndajmë;
Këtu armiqtë s'kanë vend!
Se Zoti vetë e tha me gojë
Që kombe shuhen përmbi dhe,
Po Shqipëria do të rrojë;
Për të, për të luftojmë ne!
III
O Flamur, flamur, shenj' e shenjtë
Tek ti betohemi këtu
Për Shqipërin' atdheun e shtrenjtë,
Për nder' edhe lavdimn e tu.
Trim burrë quhet dhe nderohet
Atdheut kush iu bë therror.
Përjetë ai do të kujtohet
Mbi dhe, nën dhe si një shenjtor!
884

884 (DCCCLXXXIV) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij koskoho já nuuvâi tuorâstuv. Tot lâi 880-lovo viiđâd ihe.
864

864 (DCCCLXIV) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij lávurduv já nuuvâi pasepeeivi. Tot lâi 860-lovo viiđâd ihe.
844

844 (DCCCXLIV) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij majebaargâ já nuuvâi koskoho. Tot lâi 840-lovo viiđâd ihe.
824

824 (DCCCXXIV) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij vástuppeeivi já nuuvâi lávurduv. Tot lâi 820-lovo viiđâd ihe.
Torre Santa Susanna

Torre Santa Susanna lii kieldâ Italiast, Apulia kuávlust. Torre Santa Susannast ääsih olmožid. Ton vijđodâh lii 55,77 km², já alodâh 72 m. Torre Santa Susanna naaburkieldah láá Erchie, Mesagne, Oria, San Pancrazio Salentino já Latiano.
880

880 (DCCCLXXX) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij vástuppeeivi já nuuvâi lávurduv. Tot lâi 880-lovo vuossâmuš ihe.
860

860 (DCCCLX) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij vuossaargâ já nuuvâi majebaargâ. Tot lâi 860-lovo vuossâmuš ihe.
840

840 (DCCCXL) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij tuorâstuv já nuuvâi vástuppeeivi. Tot lâi 840-lovo vuossâmuš ihe.
820

820 (DCCCXX) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij pasepeeivi já nuuvâi vuossaargâ. Tot lâi 820-lovo vuossâmuš ihe.
892

892 (DCCCXCII) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij lávurduv já nuuvâi pasepeeivi. Tot lâi 890-lovo kuálmád ihe.
872

872 (DCCCLXXII) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij majebaargâ já nuuvâi koskoho. Tot lâi 870-lovo kuálmád ihe.
852

852 (DCCCLII) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij vástuppeeivi já nuuvâi lávurduv. Tot lâi 850-lovo kuálmád ihe.
Tirppa

Tirppa lii sierâdem, mast sierrân lii miinii muorâpittáid, mon kalga časkeđ sobbijn já nuuvt finniđ moonnâđ monnii tiätu sajan.
832

832 (DCCCXXXII) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij vuossaargâ já nuuvâi majebaargâ. Tot lâi 830-lovo kuálmád ihe.
812

812 (DCCCXII) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij tuorâstuv já nuuvâi vástuppeeivi. Tot lâi 810-lovo kuálmád ihe.
896

896 (DCCCXCVI) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij tuorâstuv já nuuvâi vástuppeeivi. Tot lâi 890-lovo čiččâd ihe.
876

876 (DCCCLXXVI) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij pasepeeivi já nuuvâi vuossaargâ. Tot lâi 870-lovo čiččâd ihe.
856

856 (DCCCLVI) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij koskoho já nuuvâi tuorâstuv. Tot lâi 850-lovo čiččâd ihe.
836

836 (DCCCXXXVI) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij lávurduv já nuuvâi pasepeeivi. Tot lâi 830-lovo čiččâd ihe.
816

816 (DCCCXVI) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij majebaargâ já nuuvâi koskoho. Tot lâi 810-lovo čiččâd ihe.
San Pietro Vernotico

San Pietro Vernotico lii kieldâ Italiast, Apulia kuávlust. San Pietro Vernoticost ääsih olmožid. Ton vijđodâh lii 46,49 km², já alodâh 36 m. San Pietro Vernotico naaburkieldah láá Brindisi, Cellino San Marco, Squinzano já Torchiarolo.
Siijdah.
Campo di Mare já Cerano.
Eres aassum sajeh láá: Artisti já Pana.
Cellino San Marco

Cellino San Marco lii kieldâ Italiast, Apulia kuávlust. Cellino San Marcost ääsih olmožid. Ton vijđodâh lii 37,84 km², já alodâh 58 m. Cellino San Marco naaburkieldah láá Brindisi, Campi Salentina, Guagnano, San Donaci, San Pietro Vernotico já Squinzano.
Siijdah.
Markkân lasseen Cellino San Marco kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Curtipitrizzi.
San Vito dei Normanni

San Vito dei Normanni lii kaavpug Italiast, Apulia kuávlust. San Vito dei Normannist ääsih olmožid. Ton vijđodâh lii 67,08 km², já alodâh 108 m. San Vito dei Normanni naaburkieldah láá Brindisi, Carovigno, Francavilla Fontana, Latiano, Mesagne, Ostuni já San Michele Salentino.
Historjá.
San Vito dei Normannist šoodâi kaavpug ive 1994.
Siijdah.
Conforto, Favorita, San Giacomo já San Vito Scalo.
La Brabançonne

La Brabançonne lii Belgia aalmuglâšlaavlâ. Ranskakielâliih säänih láá lamaš kiävtust ive 1830 rääjist, já hollandkielâliih säänih láá lamaš kiävtust ive 1838 rääjist. Lavluu lii nuottim François van Campenhout. Ranskakielâlijd saanijd lii čáállám Charles Latour Rogier, já hollandkielâlijd saanijd lii čáállám Victor Ceulemans.
Lavlust lii meiddei saksakielâlâš versio, tastko saksakielâ lii virgálâš kielâ Belgiast.
Noble Belgique, ô mère chérie,
À toi nos cœurs, à toi nos bras,
À toi notre sang, ô Patrie!
Nous le jurons tous, tu vivras!
Tu vivras toujours grande et belle
Et ton invincible unité
Aura pour devise immortelle:
Le Roi, la Loi, la Liberté!
Le Roi, la Loi, la Liberté!
O dierbaar België, O heilig land der Vaad'ren,
Onze ziel en ons hart zijn u gewijd.
Aanvaard ons kracht en het bloed van onze ad'ren,
Wees ons doel in arbeid en in strijd.
Bloei, o land, in eendracht niet te breken;
Wees immer uzelf en ongeknecht,
Het woord getrouw, dat g' onbevreesd moogt spreken,
Voor Vorst, voor Vrijheid en voor Recht!
Voor Vorst, voor Vrijheid en voor Recht!
O liebes Land, o Belgiens Erde,
Dir unser Herz, Dir unsere Hand,
Dir unser Blut, o Heimaterde,
wir schwören's Dir, o Vaterland!
So blühe froh in voller Schöne,
zu der die Freiheit Dich erzog,
und fortan singen Deine Söhne:
Gesetz und König und die Freiheit hoch!
Gesetz und König und die Freiheit hoch!
Dina Ekanga

Dina Ekanga lii kinshasakongolâš taaidâr. 
Pargovyehi.
Taaiđâtuojijnis sun kiävttá veeččir já spijkkárijd kuuvij rähtimân. Ekanga porgâškuođij spijkkárijguin talle ko sun eelij museost já ooinij spijkkárijn rahtum ärbivuáválii "Nkisi Nkondi" -muorâpáccá Koskâ-Kongo eennâmkoddeest.
Puohah iä ibbeerd Ekanga taiđuu já aneh tom sáttánlâžžân. Kuittâg tääl ulmuuh láá fietiškuáttám, et tot ij lah sáttánlâš, já láá aneškuáttám Ekanga taiđuu taaiđân.
Mesagne

Mesagne lii kaavpug Italiast, Apulia kuávlust. Mesagnest ääsih olmožid. Ton vijđodâh lii 124,05 km², já alodâh 72 m. Mesagne naaburkieldah láá Brindisi, Latiano, Oria, San Donaci, San Pancrazio Salentino, San Vito dei Normanni já Torre Santa Susanna.
Historjá.
Mesagnest šoodâi kaavpug ive 1999.
Siijdah.
Torretta, Capece, Muro Tenente, Chiancaro, Cavallino, Pignatella, Corti vecchie, Santo Stefano, Gioia, Muri, Castellana, Tobiano, Cerrito, Canali, Palmitella, Laviano, Vergine, Cavaliere, Caracciolo, Maria delle Grazie, Annunziata, Verardi já Ferrizzulo.
Oh Uganda, Land of Beauty

Oh Uganda, Land of Beauty lii Uganda aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1962 rääjist. Lavluu lii nuottim George Wilberforce Kakomoa, kii lii meid čáállám ton saanijd.
I
Oh, Uganda! may God uphold thee,
We lay our future in thy hand;
United, free for liberty
together we'll always stand.
II
Oh, Uganda! the land of freedom,
Our love and labour we give;
And with neighbours all at our country's call
In peace and friendship we'll live.
III
Oh, Uganda! the land that feeds us,
By sun and fertile soil grown;
For our own dear land, we shall always stand,
The Pearl of Africa's Crown.
I
Loo, Uganda! Mungu akusimamie,
Tunaweka mustakabali wetu mikononi mwako;
Umoja, bure kwa uhuru
pamoja tutasimama daima.
II
Loo, Uganda! ardhi ya uhuru,
Tunatoa upendo wetu na kazi yetu;
Na pamoja na majirani wote katika wito wa nchi yetu
Kwa amani na urafiki tutaishi.
III
Loo, Uganda! ardhi ambayo hutulisha,
Kwa jua na mchanga wenye rutuba uliopandwa;
Kwa ardhi yetu mpendwa, tutasimama daima,
Lulu ya Taji ya Afrika.
Sattanen

Sattanen lii sijdâ Suáđigil kieldâst suulân 13 km Suáđigil kuávdáást tavas. Sijdâ lii váldumaađij 4 piällást. Ive 2020 Sattasiist assii 331 olmožid.
795

795 (DCCXCV) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield tuorâstuv. Tot lâi 790-lovo kuuđâd ihe.
785

785 (DCCLXXXV) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield lávurduv. Tot lâi 780-lovo kuuđâd ihe.
805

805 (DCCCV) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield koskoho. Tot lâi 800-ihelove kuuđâd ihe.
807

807 (DCCCVII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vástuppeeivi. Tot lâi 800-ihelove káávcád ihe.
809

809 (DCCCIX) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vuossaargâ. Tot lâi 800-ihelove majemuš ihe.
803

803 (DCCCIII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield pasepeeivi. Tot lâi 800-ihelove niäljád ihe.
801

801 (DCCCI) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vástuppeeivi. Tot lâi 800-ihelove nubbe ihe.
808

808 (DCCCVIII) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij lávurduv já nuuvâi pasepeeivi. Tot lâi 800-ihelove oovcád ihe.
806

806 (DCCCVI) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield tuorâstuv. Tot lâi 800-ihelove čiččâd ihe.
804

804 (DCCCIV) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij vuossaargâ já nuuvâi majebaargâ. Tot lâi 800-ihelove viiđâd ihe.
802

802 (DCCCII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield lávurduv. Tot lâi 800-ihelove kuálmád ihe.
800

800 (DCCC) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij koskoho já nuuvâi tuorâstuv. Tot lâi 700-lovo majemuš ihe já 800-ihelove vuossâmuš ihe.