tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Petrus Dahlin

John "Petrus" Dahlin (š. roovvâdmáánu 12. peeivi 1964 Umeå, Ruotâ) lii ruátálâš art director já kirječällee, kii čáálá párnái- já nuorâikiirjijd ruotâkielân. Suu pargo lii jurgâlum el. hollandkielân, tanskakielân já arabiakielân.
Eellim.
John Petrus Dahlin šoodâi roovvâdmáánu 12. peeivi 1964 Umeåst, Ruotâst. Pärnivuođâst Dahlin já suu viälžáh luhhii ennuv ráiđukuuvijd, ko sist ij lamaš ko ohtâ kirje pääihist.
Ko Dahlin lâi nubálovihásâžžân, suu enni naajâi almain, kii lijkkui luuhâđ. Taan almai tiet Dahlin lijkkuuškuođij luuhâđ já luuvâi-uv uáli ennuv. Luuhâm lasseen sun meid ostâlij já luoihâttij kiirjijd viššâlávt. Nubálovihásâžžân sun meid sárguškuođij ráiđukuuvijd jieijâs fanzine-lostáid.
Sun rávásmij Umeåst, Skånest já Tukholmast. Ive 1989 sun varrij Tukholman, kost sun, suu pelikyeimi já kulmâ párnáá vala ääsih.
Karrieer.
Dahlinist láá lamaš kyehti parallelkarrieer: nubbe párnáid já nuoráid uáivildum kiirjij čällen já nubbe art directorin máinustoimâttuvvâst. Kuábbáá pargoost sun ferttee leđe utkáá já kavnâđ kreatiivlâš ideaid já kevttiđ taid mielâkiddiivái vuovijgijn puohlágánij čuolmâi-uv čuávdimân. Ton lasseen ferttee uážžuđ ulmuid kiäsuttuđ tagarijn aašijn, main sij iä lamaš veltihánnáá perustum ovdil. 
1980-lovvoost Dahlin sáárgui ráiđukuuvijd jieijâs já eres ulmui fanzine-lostáid. Távjá sun lii porgâm oovtâst sárgoo Magnus Jonasonáin.
Dahlin čaalij suu vuossâmuu kirje, ko suu alge ij paittum moonnâđ uáđđiđ. Sun smietâstij, mondiet párnááh iä nohháád nuuvt jotelávt ko laampuid puáhtá časkâdiđ. Tast šoodâi suu vuossâmuš kirje, "Godnatt Lampan" (), mii almostui ive 2004.
Tast maŋa Dahlin lii čáállám ennuv kiirjijd, moh láá párnáid já nuoráid jiäráskitteeh já älkkeeh luuhâđ. Ton lasseen sij pasteh luuhâđ Dahlin kiirjijd toi tiäđoigijn já táiđuigijn, moh sist láá já siämmást hárjuttâllâđ mielâkiddiivái teevstâi luuhâm já iberdem.
Palhâšumeh.
Ive 2015 Dahlin finnij Bokjury-palhâšume 10–13-ihásij luokkaast kirjestis "Kurragömma". Siämmáá ive sun lâi iävtukkâssân Crimetime Awards -kirjálâšvuotâpalhâšumán. Ive 2019 sun á sárgoo Johanna Kristiansson láin oppeet iävtukkâssân Crimetime Awards -palhâšumán.
Serie B 1954–1955

Serie B 1954–1955 lii Italia jyelgipáálu nubben alemuu liigatääsi 23. paje. Tot aalgij čohčâmáánu 19. peeivi 1954 já nuuvâi kesimáánu 12. peeivi 1955.
Juávhuh.
Fáárust lijjii ohtsis 18 juávkkud: 5 juávhu Lombardiast, 5 juávhu Venetost, 2 juávhu Emilia-Romagnast, 2 juávhu Sisiliast, 1 juávkku Piemontest, 1 juávkku Sardiniast, 1 juávkku Campaniast já 1 juávkku Apuliast.
Lopâlâš tavlustâh.
Ivneh:
      Serie A 1955–1956
      Serie C 1955–1956
Čuággáh:
2 (vuáittu), 1 (täsispellâ), 0 (táppu)
Serie B 1955–1956

Serie B 1955–1956 lii Italia jyelgipáálu nubben alemuu liigatääsi 24. paje. Tot aalgij čohčâmáánu 18. peeivi 1955 já nuuvâi kesimáánu 10. peeivi 1956.
Juávhuh.
Fáárust lijjii ohtsis 18 juávkkud: 4 juávhu Lombardiast, 3 juávhu Sisiliast, 2 juávhu Venetost, 2 juávhu Emilia-Romagnast, 2 juávhu Apuliast, 1 juávkku Piemontest, 1 juávkku Friuli-Venezia Giuliast, 1 juávkku Toscanast, 1 juávkku Sardiniast já 1 juávkku Campaniast.
Lopâlâš tavlustâh.
Ivneh:
      Serie A 1956–1957
      Serie C 1956–1957
Čuággáh:
2 (vuáittu), 1 (täsispellâ), 0 (táppu)
Serie B 1958–1959

Serie B 1958–1959 lii Italia jyelgipáálu nubben alemuu liigatääsi 27. paje. Tot aalgij čohčâmáánu 21. peeivi 1958 já nuuvâi kesimáánu 6. peeivi 1959.
Juávhuh.
Fáárust lijjii ohtsis 20 juávkkud: 6 juávhu Lombardiast, 3 juávhu Sisiliast, 3 juávhu Venetost, 3 juávhu Emilia-Romagnast, 1 juávkku Apuliast, 1 juávkku Piemontest, 1 juávkku Marchest, 1 juávkku Toscanast já 1 juávkku Sardiniast.
Lopâlâš tavlustâh.
Ivneh:
      Serie A 1959–1960
      Serie C 1959–1960
Čuággáh:
2 (vuáittu), 1 (täsispellâ), 0 (táppu)
Nobel-ráávhupalhâšume

Nobel-ráávhupalhâšume lii ohtâ viiđâ algâalgâlii Nobel-palhâšuumeest. Taažâ Stuorrâtige valjim Nobel-komitea mieđeet palhâšume jyehi ive Oslost. Jis mottoom ive ohtâgin iävtukkâs ij teevdi iävtuid, te palhâšumesume ferttee njuolgâdusâi mield šeštiđ čuávuváá ihán. Palhâšume paasij juohhuuhánnáá iivij 1914–1916, 1918, 1923, 1924, 1928, 1932, 1939–1943, 1948, 1955–1956, 1966–1967 já 1972. 
Nuorâmus palhâšume vuáittám olmooš lâi 17-ihásâš Malala Yousafzai, kii vuoitij Nobel ive 2014. Puárásumos lii 87-ihásâš Joseph Rotblat, kii vuoitij palhâšume ive 1995. Linus Pauling lii áinoo olmooš, kii lii vuáittám Nobel-ráávhupalhâšume lasseen Nobel-palhâšume nube kategoriast, ko sun vuoitij Nobel-kemiapalhâšume ive 1954 ovdil ko sun vuoitij ive 1962 Nobel-ráávhupalhâšume. Ohtâgin olmooš ij lah vuáittám Nobel-ráávhupalhâšume eenâb ko ohtii, mut kyehti ornijdume láá vuáittám: ICRC já UNHCR. ICRC lii vuáittám jo kulmii iivij 1917, 1944 já 1963. Ton lasseen ICRC vuáđudeijee Henry Dunant vuoitij vuossâmuu Nobel-ráávhupalhâšume ive 1901. UNHCR lii vuáittám kuohtii: iivij 1954 já 1981.
Palhâšume uásih.
Palhâšumán kuleh kollemiitaal, diploom já stuorrâ ruttâpalhâšume. 
Miitaal.
Miitaal vuávái Gustav Vigeland. Nubebeln láá Alfred Nobel proofiilkove, suu nommâ já suu šoddâm- já jäämmimiveh. Nubebeln lává kulmâ pietittemes almaa. Sii lasseen mitalân láá skuážurdum säänih "Pro pace et fraternitate gentium". Palhâšume vyeittee nommâ, vuáittuihe já palhâšume ranskakielâg nommâ "Prix Nobel de la Paix" láá skuážurdum 5 mm asosii roobdân.
Ive 1980 räi ráávhupalhâšume miitaal tiäddu lâi 192 g, mut tääl tot lii 196 g. Tooleeb miitaal kolle lâi 23 kaaraat kolle, mut taat-uv lii muttum já lii tääl 18 kaaraat kolle. Miitaal čoođâmitto lii ain-uv siämmáš: 66 mm.
Diploom.
Vuossâmuš diploomversio vuávái taažâ taaidâr Gerhard Munthe. Iivij 1970–1990 diploom lâi taažâ kovvejeijee Ørnulf Ranheimsæter ksylografkove. Ive 1990 maŋa diploom kove lii rahtum jyehi vyeittei sierâ já lii návt áinoošlajâsâš taaiđâtyeji. Kove lii diploom čižetpeln. Diploom uálgispeln lii Taažâ Nobel-komitea almottâs tast, mii lii ton ive vyeittee nommâ. Ráávhupalhâšume almottâs lii tárukielân. Diploom keigee jyehi vyeittei Nobel-komitea saavâjođetteijee jyehi ive juovlâmáánu 10. peeivi Oslost.
Ruttâpalhâšume.
Ive 2022 palhâšume stuárudâh lâi 10 miljovn Ruotâ ruvnâd.
Listo Nobel-ráávhupalhâšume vyeittein

Taat lii listo Nobel-ráávhupalhâšume vyeittein äigioornigist.
Serie B 1949–1950

Serie B 1948–1949 lii Italia jyelgipáálu nubben alemuu liigatääsi 18. paje. Tot aalgij čohčâmáánu 11. peeivi 1949 já nuuvâi kesimáánu 25. peeivi 1950.
Juávhuh.
Fáárust lijjii ohtsis 22 juávkkud: 5 juávhu Lombardiast, 4 juávhu Toscanast, 3 juávhu Emilia-Romagnast, 2 juávhu Venetost, 2 juávhu Sisiliast, 2 juávhu Campaniast, 1 juávkku Apuliast, 1 juávkku Liguriast, 1 juávkku Piemontest já 1 juávkku Friuli-Venezia Giuliast.
Lopâlâš tavlustâh.
Ivneh:
      Serie A 1950–1951
      Serie C 1950–1951
Čuággáh:
2 (vuáittu), 1 (täsispellâ), 0 (táppu)
Bygdøy kappel

Bygdøy kappel () lâi ive 1876 kiävtunvihkum kappel Bygdøynjaargâst Kristianiast, Taažâst. Tom vuávái taažâ arkkiteht Henrik Nissen.
Historjá.
Konsul Thorleif Schjelderup finnij idea kirhoost já sun meid västidij ton ruttâdmist. Kappel huksejui Bygdøy-kunâgâskärdin enâmáid. 
Pispe Carl Peter Parelius Essendrop viihkâi kappel kiävtun ive 1876. Vihkjáin lâi fáárust el. Taažâ kunâgâs Oscar II.
Kappel puolij kunnân vyesimáánu 30. peeivi 1958. Ton sajan vihkui kiävtun love ihheed maŋeláá Bygdøykirkko.
Serie B 1962–1963

Serie B 1962–1963 lii Italia jyelgipáálu nubben alemuu liigatääsi 31. paje. Tot aalgij čohčâmáánu 16. peeivi 1962 já nuuvâi kesimáánu 16. peeivi 1963.
Juávhuh.
Fáárust lijjii ohtsis 20 juávkkud: 5 juávhu Lombardiast, 2 juávhu Venetost, 2 juávhu Friuli-Venezia Giuliast, 2 juávhu Apuliast, 2 juávhu Calabriast, 1 juávkku Piemontest, 1 juávkku Emilia-Romagnast, 1 juávkku Toscanast, 1 juávkku Marchest, 1 juávkku Latiumist, 1 juávkku Sardiniast já 1 juávkku Sisiliast.
Lopâlâš tavlustâh.
Ivneh:
      Serie A 1963–1964
      Serie C 1963–1964
Čuággáh:
2 (vuáittu), 1 (täsispellâ), 0 (táppu)
Serie B 1956–1957

Serie B 1956–1957 lii Italia jyelgipáálu nubben alemuu liigatääsi 25. paje. Tot aalgij čohčâmáánu 16. peeivi 1956 já nuuvâi kesimáánu 23. peeivi 1957.
Juávhuh.
Fáárust lijjii ohtsis 18 juávkkud: 5 juávhu Lombardiast, 3 juávhu Venetost, 2 juávhu Piemontest, 2 juávhu Emilia-Romagnast, 2 juávhu Sisiliast, 2 juávhu Apuliast, 1 juávkku Marchest já 1 juávkku Sardiniast.
Lopâlâš tavlustâh.
Ivneh:
      Serie A 1957–1958
      Serie C 1957–1958
Čuággáh:
2 (vuáittu), 1 (täsispellâ), 0 (táppu)
Puátuseh.
Lasespellâ.
Alessandria pajanij Serie A:n.
Serie B 1953–1954

Serie B 1953–1954 lii Italia jyelgipáálu nubben alemuu liigatääsi 22. paje. Tot aalgij čohčâmáánu 13. peeivi 1953 já nuuvâi kesimáánu 6. peeivi 1954.
Juávhuh.
Fáárust lijjii ohtsis 18 juávkkud: 6 juávhu Lombardiast, 5 juávhu Venetost, 2 juávhu Sisiliast, 1 juávkku Piemontest, 1 juávkku Emilia-Romagnast, 1 juávkku Toscanast, 1 juávkku Campaniast já 1 juávkku Sardiniast.
Lopâlâš tavlustâh.
Ivneh:
      Serie A 1954–1955
      Serie C 1954–1955
Čuággáh:
2 (vuáittu), 1 (täsispellâ), 0 (táppu)
Puátuseh.
Lasespellâ.
Pro Patria pajanij Serie A:n.
Váljuv kirkko

Váljuv kirkko ( teikkâ "Váljot girku", já ), ovdil Váljuv kappel ( já ) lii uccâ kuheskirkko Váljuuvâ siijdâst, Kárášjuuvâst. Tom vuávái taažâ arkkiteht Harald Sund. Huksimmiäštárin tooimâi John Isaksen.
Kirkko kulá Kárášjuuvâ servikoodán, mii vist kulá Sis-Finnmark ruávástkoodán. Sis-Finnmark ruávástkodde lii ruávástkodde Tave-Hålogaland pispekoddeest.
Historjá.
Váljuv kappel huksejui iivij 1931–32, já muorâkappel valmâštui ive 1932. Kappel viihkâi kiävtun pispe Eivind Berggrav porgemáánu 28. peeivi 1932.
Huksiittâs.
Kirkko lii nuuvt kočodum kuheskirkko, mii lii rahtum salvum hirssâkeerdijn keđgijyelgi oolâ. Ulguubeln kirho hiirsâi alne láá ciägulyevdih, moh láá ruopsâdin máálájum. Kirho nuorttiikeččin lii tornâ, mon vyelni lii kirho váldu-uksâ.
Kirkko sali.
Kiirkon čäähih siämmáá ääigi tuše 60 olmožid.
Serie B 1952–1953

Serie B 1952–1953 lii Italia jyelgipáálu nubben alemuu liigatääsi 21. paje. Tot aalgij čohčâmáánu 14. peeivi 1952 já nuuvâi syeinimáánu 28. peeivi 1953.
Juávhuh.
Fáárust lijjii ohtsis 18 juávkkud: 5 juávhu Venetost, 4 juávhu Lombardiast, 3 juávhu Sisiliast, 2 juávhu Toscanast, 1 juávkku Emilia-Romagnast, 1 juávkku Liguriast, 1 juávkku Campaniast já 1 juávkku Sardiniast.
Lopâlâš tavlustâh.
Ivneh:
      Serie A 1953–1954
      Serie C 1953–1954
Čuággáh:
2 (vuáittu), 1 (täsispellâ), 0 (táppu)
Puátuseh.
Lasespellâ.
Legnano pajanij Serie A:n.
Aldous Huxley

Aldous Leonard Huxley () lâi eŋlandlâš kirječällee já filosof. Sun čaalij ohtsis 47 kirjed elimis ääigi, sehe fiktio ete tiätukiirjijd, esseid, čaitâlmijd já tiivtâid. Suu tobdosumos kirje lii ive 1932 almostum tieđâmainâsroomaan "Brave New World".
Eellim.
Aldous Huxley šoodâi perrus kuálmád pärnin Godalmingist Eŋlandist ive 1894. 14-ihásâžžân sun algâttij uápuid Eton Collegest. Sun kaartâi kuittâg joskâđ uápuid kuulmâ ive maŋa, ko sun puáccái já uážui pisovâš čalmeváádu. Huxley enni jaamij, ko sun lâi tuše 14-ihásâš. Ive 1913 Huxley luvâškuođij eŋlandlâš kirjálâšvuođâ Balliol Collegest Oxfordist. Sun valmâštui ive 1916 kesimáánust. Valmâštum maŋa sun poorgâi ranskakielâ máttáátteijen Eton Collegest, kost puáttee kirječällee George Orwell lâi ohtâ suu uáppein. 1920-lovvoost Huxley poorgâi meiddei kemiallii fabrikist Billinghamist. Huxley naajâi belgialâš Maria Nysáin ive 1919, já čuávuváá ive sunnui šoodâi alge Matthew. Ive 1937 peerâ varrij Ovtâstum staatáid, kost Huxley aasâi elimis loopâ räi. Suu vuossâmuš kálgu Maria jaamij purâsân ive 1955. Ive 1956 Huxley naajâi Laura Archerain. Huxley puáccái purâsân ive 1960 já jaamij skammâmáánu 22. peeivi 1963 69-ihásâžžân.
Kirjálâš karrieer.
Huxley algâttij kirjálâš karrieeris 1920-lovvoost, ko sun almostitij nelji roomaan: "Crome Yellow" (1921), "Antic Hay" (1923), "Those Barren Leaves" (1925) já "Point Counter Point" (1928). Suu vuossâmui kiirjij šlaajâ lâi sosiaallâš saatiir. Suu tobdosumos kirje, saatiirlâš tieđâmainâsroomaan "Brave New World", almostui ive 1932. Huxley čaalij meiddei lostáid, almostitij čaitâlmijd sehe essee- já tihtâčuágálduvâid.
Serie B 1971–1972

Serie B 1971–1972 lii Italia jyelgipáálu nubben alemuu liigatääsi 40. paje. Tot aalgij čohčâmáánu 26. peeivi 1971 já nuuvâi kesimáánu 18. peeivi 1972.
Juávhuh.
Fáárust lijjii ohtsis 20 juávkkud: 3 juávhu Lombardiast, 3 juávhu Emilia-Romagnast, 3 juávhu Apuliast, 2 juávhu Toscanast, 2 juávhu Sisiliast, 2 juávhu Umbriast, 1 juávkku Piemontest, 1 juávkku Liguriast, 1 juávkku Latiumist, 1 juávkku Calabriast já 1 juávkku Campaniast.
Lopâlâš tavlustâh.
Ivneh:
      Serie A 1972–1973
      Serie C 1972–1973
Čuággáh:
2 (vuáittu), 1 (täsispellâ), 0 (táppu)
George Orwell

Eric Arthur Blair ađai George Orwell () lâi eŋlandlâš kirječällee já toimâtteijee. Suu tobdosumoseh kirjeh láá Espanja siskáldâssuáđi kovvejeijee "Homage to Catalonia", kommunism viärdádâskoválávt árvuštâllâm "Animal Farm" já dystopiamuštâlus "Nineteen Eighty-Four". 
Tuávááš já kirjálâš karrieer.
Eric Arthur Blair šoodâi Indiast, mut jo 1-ihásâžžân sun varrij enijnis Eŋlandân já juuđij škoovlâ tobbeen. Suu vaanhimeh láin virgealmai Richard Walmesley Blair já Ida Mabel Limouzin. Sun valmâštui Eton Collegest ive 1921 já poorgâi ton maŋa virgealmajin Indiast já Burmast. Suu vuossâmuš roomaan "Burmese Days" (1932) kieđâvušâi suu ääigi Burmast. Ive 1927 Orwell iäránij virgealmaa tooimâst já aasâi muáddi ive Pariisist já Lontoost, kost sun poorgâi ovdâmerkkân máttáátteijen já kirjekävppijâssân. Siämmáá ääigi sun irâttij peessâđ kirječällee karrieeris aalgân. 1930-lovvoost sun almostitij čiččâm kirjed já maaŋgâid esseid, já 1930-lovo loopâst sun lâi jo ubâáigásâš kirječällee. Iivij 1936–1937 Orwell uásálistij rijjâtátulâžžân Espanja siskáldâssuátán. Sun taištâlij nelji mánuppaje Aragonia radostuvvâst, ovdil ko sun havvâšui. Pááikánmaccâm maŋa sun čaalij suáđist ive 1938 almostum kirje "Homage to Catalonia". Nube maailmsuáđi ääigi 1941–1943 Orwell poorgâi BBC:st. Ive 1945 sun viettij kulmâ mánuppaje Ranskaast, Saksaast já Nuorttâriijkâst suátireeivâlonotteijen. Ive 1943 Orwell algâttij pargo čižetpiäláduv "Tribune"-loostâ kirjálâšvuođâ toimâtteijen. Orwell roomaan "Animal Farm" almostui ive 1945. Kirje lii pooliitlâš faabeel, mii kovvee elleemainâs häämist Ruošâ vääldikomettem já Stalin ääigi Sovjetlittoost. Roomaan lâi maailmvijđosâš miänástus já Orwell šoodâi tobdosin kirječällen. Sun joođhij pargo toimâtteijen já almostitij ive 1949 suu tobdosumos kirje "Nineteen Eighty-Four", mii lii dystopia puátteevuođâst. Sehe "Animal Farm" ete "Nineteen Eighty-Four" láá 1900-lovo kirjálâšvuođâ klassikkoh.
Priivaateellim.
Ive 1936 kesimáánust Orwell naajâi Eileen O'Shaughnessyin. Suoi adoptistijn kaandâ Richard ive 1944. Eileen jaamij čuávuváá ive. Orwell naajâi Sonia Brownelláin ive 1949. Orwell puáccái tuberkulosân 1940-lovo loopâst já jaamij uđđâivemáánu 21. peeivi 1950 46-ihásâžžân. Orwell uábbi Avril šoddâdij suu kaandâ Richard.
Serie B 1975–1976

Serie B 1975–1976 lii Italia jyelgipáálu nubben alemuu liigatääsi 44. paje. Tot aalgij čohčâmáánu 28. peeivi 1975 já nuuvâi kesimáánu 20. peeivi 1976.
Juávhuh.
Fáárust lijjii ohtsis 20 juávkkud: 4 juávhu Emilia-Romagnast, 3 juávhu Lombardiast, 3 juávhu Apuliast, 2 juávhu Sisiliast, 1 juávkku Venetost, 1 juávkku Piemontest, 1 juávkku Liguriast, 1 juávkku Umbriast, 1 juávkku Macrhest, 1 juávkku Abruzzost, 1 juávkku Calabriast já 1 juávkku Campaniast.
Lopâlâš tavlustâh.
Ivneh:
      Serie A 1976–1977
      Serie C 1976–1977
Čuággáh:
2 (vuáittu), 1 (täsispellâ), 0 (táppu)
Serie B 1977–1978

Serie B 1977–1978 lii Italia jyelgipáálu nubben alemuu liigatääsi 46. paje. Tot aalgij čohčâmáánu 11. peeivi 1977 já nuuvâi kesimáánu 11. peeivi 1978.
Juávhuh.
Fáárust lijjii ohtsis 20 juávkkud: 5 juávhu Lombardiast, 3 juávhu Emilia-Romagnast, 3 juávhu Apuliast, 2 juávhu Marchest, 1 juávkku Toscanast, 1 juávkku Liguriast, 1 juávkku Umbriast, 1 juávkku Sisiliast, 1 juávkku Sardiniast, 1 juávkku Calabriast já 1 juávkku Campaniast.
Lopâlâš tavlustâh.
Ivneh:
      Serie A 1978–1979
      Serie C1 1978–1979
Čuággáh:
2 (vuáittu), 1 (täsispellâ), 0 (táppu)
Serie B 1978–1979

Serie B 1978–1979 lii Italia jyelgipáálu nubben alemuu liigatääsi 47. paje. Tot aalgij čohčâmáánu 24. peeivi 1978 já nuuvâi syeinimáánu 1. peeivi 1979.
Juávhuh.
Fáárust lijjii ohtsis 20 juávkkud: 4 juávhu Apuliast, 3 juávhu Lombardiast, 3 juávhu Emilia-Romagnast, 2 juávhu Liguriast, 1 juávkku Friuli-Venezia Giuliast, 1 juávkku Toscanast, 1 juávkku Umbriast, 1 juávkku Marchest, 1 juávkku Abruzzost, 1 juávkku Sisiliast, 1 juávkku Sardiniast já 1 juávkku Campaniast.
Lopâlâš tavlustâh.
Ivneh:
      Serie A 1979–1980
      Serie C1 1979–1980
Čuággáh:
2 (vuáittu), 1 (täsispellâ), 0 (táppu)
Puátuseh.
Lasespellâ.
Pescara pajanij Serie A:n.
Essex pirrâdâhkodde (New York)

Essex pirrâdâhkodde () lii pirrâdâhkodde New York uásistaatâst, Ovtâstum staatâin. Essex pirrâdâhkoddeest ääsih 37 381 olmožid (2020), já ton vijđodâh lii 4 960 km², mast 320 km² lii čääci.
Vuoi Biret-Maaret, vuoi!

Vuoi Biret-Maaret, vuoi! lii tavesämmilâš jyeigee Nils-Aslak Valkeapää kuálmád studioalbum. Tom almostitij Aillohaš-skiärrumerkkâ (AILP-1) LP-skiärrun Suomâ peln ive 1974.
Ive 1977 Jår'galæd'dji almostitij album LP-skiärrun (JLP 404) Taažâ peln já ive 2009 DAT CD-skiärrun (DATCD-50) Taažâ peln. 
Pittálisto.
Puoh pittáid lii sannim já nuotâstâm Nils-Aslak Valkeapää já heiviittâm Seppo Paakkunainen.
Serie B 1979–1980

Serie B 1979–1980 lii Italia jyelgipáálu nubben alemuu liigatääsi 48. paje. Tot aalgij čohčâmáánu 16. peeivi 1979 já nuuvâi [kesimáánu 8.]] peeivi 1980.
Juávhuh.
Fáárust lijjii ohtsis 20 juávkkud: 4 juávhu Lombardiast, 3 juávhu Emilia-Romagnast, 3 juávhu Apuliast, 2 juávhu Liguriast, 2 juávhu Venetost, 2 juávhu Toscanast, 1 juávkku Umbriast, 1 juávkku Marchest, 1 juávkku Basilicatast já 1 juávkku Sisiliast.
Lopâlâš tavlustâh.
Ivneh:
      Serie A 1980–1981
      Serie C1 1980–1981
Čuággáh:
2 (vuáittu), 1 (täsispellâ), 0 (táppu)
Baskikielâ

Baskikielâ ađai euskarakielâ (jieijâs kielân "euskara") lii ucceeblovokielâ Tave-Espanjast já Maadâ-Ranskaast. Ton kirjekielâ nommâ lii Batua, já tot šoodâi 1960-lovvoost. Baskikielâ lii áinoo Uárji-Euroop kielâ, mii ij kuulâ indoeurooplij kielâi juávkun. Tot lii isolaatkielâ, ađai tast iä lah suhâkielah.
Kielâsosiologlâš tile.
Baskikielâ sárnoi meeri lii stuárumin. Ive 1991 suullân 528 000 olmožid sarnuu baskikielâ já ive 2016 suullân 750 000 olmožid. Meiddei nuorâi sárnoi meeri lii stuárumin. Baskienâmist 16–24-ahasijn ive 1991 tuše 22,5 % sarnuu baskikielâ já ive 2016 jo 55,4 %.
Baskieennâm lii autonomisâš kuávlu Tave-Espanjast. Baskieennâm vuossâmuš virgálâš kielâ lii baskikielâ já nubbe virgálâš kielâ lii espanjakielâ. Ranskaast baskikielâst ij lah mihheen virgálâš statusijd.
Kielâopâlâš rááhtus.
Baskikielâ lii agglutinatiivlâš kielâ. Tot meerhâš, et jyehi morfeemist lii ohtâ merhâšume já te morfeemijn ráhtojeh säänih.
Baskikielâ lii ergatiiv-absolutiivkielâ. Absolutiiv lii intransitiivlâš celkkuu subjekt häämi já transitiivlâš celkkuu objekt häämi. Ergatiiv lii transitiivlâš celkkuu subjekt häämi.
Ovdâmerkkâ:
Martin etorri da. – Martin+ABS puáttám lii. - Martin lii puáttám.
Martinek Diego ikusi du. – Martin+ERG Diego+ABS uáinám lii. - Martin lii uáinám Diego.
Smavvâ sänikirje.
Kaixo! - Tiervâ!
Zer modus? - Mii kulloo?
Barkatu! - Addagâs!
Eskerrik asko! - Takkâ! 
euskaldun - olmooš, kii máttá baskikielâ
erdaldun - olmooš, kii ij määti baskikielâ
garagardoa - vuolâ
arraina - kyeli
patatak - potákkeh
Nire aerolabaingailua aingirez beteta dago. - Muu áimukuáddákäärbis lii tievâ aŋgeriain.
Jesse Markin

Jesse Markin teikkâ Thelo Ekow (š. juovlâmáánu 12. peeivi 1985, Liberiast) lii Liberiast šoddâm syemmilâš ráppájeijee. Sun lii tobdos meiddei artistnoomáin Ekow.
Eellim.
Jesse Markin šoodâi juovlâmáánu 12. peeivi 1985 Liberiast já varrij kuuđâihásâžžân Suomân, Viljakkalan. Eenikiellân sun sárnu sehe suomâkielâ já eŋgâlâskielâ.
Karrieer.
Ekow almostitij vuosmuu album, Folk, vyesimáánust 2019. Suu nubbe album, Noir, almostui kesimáánust 2021. Ovdil soolokarrieer sun kuulâi The Megaphone State -juávkun.
Täsimolsom

Täsimolsom meerhâš leksemij suujâtmist já suorgitmist tábáhtuvvee njuolgâduslâš nubástus konsonantijn kyevti staavvâl rääjist nuuvt, et konsonanteh jo-uv kiävruh tâi hiäjusmeh. Uuraallij kielâi juávhust täsimolsom tiättoo nuorttâmerâsyemmilijn kielâin (eereeb liivi- já vepsákielâst), sämikielâin (eereeb maadâsämikielâst) já nganasankielâst.
Anarâškielâst täsimolsom puáhtá leđe jo-uv kvantitativlâš tâi kvalitâtivlâš teikkâ sehe kvantitativlâš já kvalitâtivlâš. Kievrâs tääsist konsonanteh láá kuhebeh teikkâ mudoi šlaajâs peeleest kievrâbeh, ko hiäjust tääsist konsonanteh láá vist uánihuboh já hiäjubeh. Kievrâs tääsi iäruttuvvoo hiäjus tääsist tublečuogâstuvváin:
Uuraalliih kielah

Uuraalliih kielah hämmejeh oovtâ kielâperruu, mon sárnooh eelih Koskâ-Euroopist, Tave-Euroopist, Nuorttâ-Euroopist já Siberiast. Uuraalláid kieláid kuleh suomâ-ugrâliih kielah já samojedikielah. Suullân 25 miljovn olmožid sárnuh uuraallijd kielâid.
Apollo 7

Apollo 7 (roovvâdmáánu 11.–22. peeivi 1968) lâi vuossâmuš almaidittum mánudâškirdem NASA Apollo-ohjelmist. Taat kirdem piejâi uđđâsist joton kirdemohjelm, mii koskâldittui 21 mánuppajan Apollo 1:ii luhottesvuođâ maŋa. Taan luhottesvuođâst uđđâivemáánu 27. peeivi 1967 jammii kulmâ astronaut rakkeet vyelgimtestaamij ohtâvuođâst. Apollo 7 -kirdem komendeijen tooimâi Walter M. Schirra. Kommandmooduul kirden lâi Donn F. Eisele. Mánudâšmooduul kirden tooimâi R. Walter Cunningham. Missio kontroljuávhu stivrejii kirdemjođetteijeeh Glynn Lunney, Gene Kranz já Gerry Griffin.
Schirra, Eisele já Cunningham lijjii suunâttâllum nube almaidittum mánudâškirdem váldujuávkkun, já sij toimii Apollo 1:ii värijuávkkun. Taan juávhust algâalgâlávt Eisele lâi jurdâččum Apollo 1:ii juávkun Roger Schaffee sajan, mut taah kyevtis lonottáin saje, tastko Eisele lâi lammim uálgátuáivis já tarbâšij čuopâdâs. Apollo 7 kirdeeh testajii ehidist 26.1.1967 siämmáá mooduul ko main Apollo 1:ii kirdeeh parttâšuvvii iđedist čuávuváá peeivi. Áinoo iäruttâssân lâi tot, et ehidist rakkeet uksâ ij lam kiddejum tego čuávuváá iiđeed.
Apollo 7 paččui komovuotân roovvâdmáánu 11. peeivi 1968 Cape Canaveralist Floridast pääččimvuáláást 34, já tot maasâi Enâmân Atlant väldimeerân 11 peivid maŋeláá.
Noomin

Noomin lii ohtâsâš nomâttâs tagaráid säniluokkaid, moh sojeh sajehaamijn já lovvoost. Nomineh nomâtteh om. tiiŋgâid, aašijd já ideaid. Anarâškielâst nomináid kuleh substantiveh, adjektiveh, numeraaleh já pronomineh.
Nomâttâs "noomin" puátá läättinkielâ säänist "nōmen" (gen. "nōminis") ’nommâ’.
Pirkanmaa eennâmkodde

Pirkanmaa () lii Suomâ eennâmkodde. Ton vijđodâh lii 15 560 km² já ässeeloho 530 648. Tot raijâšuvá tavveen Maadâ-Pohjanmaa eennâmkoodán, viestârist Satakunta eennâmkoodán, nuorttân Koskâ-Suomâ eennâmkoodán, maadânuorttân Päijät-Häme eennâmkoodán, já mäddin Kanta-Häme sehe Varsinais-Suomâ eennâmkuddijd. Pirkanmaa lii ässeelovo mieldi Suomâ nubben stuárráámus eennâmkodde. Pirkanmaa eennâmkoddekuávdáš lii Tampere.
Kieldah.
Pirkanmaa eennâmkoddeest láá 23 kieldâd, main 12 láá kaavpugeh.
Peenuv

Peenuv ("Canis lupus familiaris", ovdil "Canis familiaris") lii kuumpi lojes hyelkki. Pennust šoodâi vuossâmuš päikkiellee suullân 15 000 ihheed tassaaš. Pennuuh láá pivnohumoseh elleeh ubâ maailmist, já toh kočoduvvojeh "ulmuu pyeremus skipárin". Ive 2021 Suomâst lijjii suullân 760 000 penuvid.
Ááicuh.
Pennust lii šiev uáinu, kulo já hajâáiccu. Tuše ton máhuáiccu lii hyeni. Pennuu tärhimus áiccu lii hajâáiccu. Tot lii suullân miljovn kerdid täärhib ko ulmuu hajâáiccu. Ton hajâáiccu lii tehálâš meiddei ulmuid já ulmuuh ávhástâleh tain. Pennuuh oceh narkotiikijd já išedeh ulmuid pivdemist.
Meiddei pennuu kulo lii pyeri. Tot kulá vyeligub já aaleeb jienâid ko olmooš. Pennuu aldauáinu lii hiäju mut mudoi peenuv huámmáš jođo pyereeb ko olmooš. Tot meiddei uáiná pyereest sevŋâdist siämmáánáál ko kissá. Peenuv lii ivnešoohâd, adai tot ij iärut ruopsâd já ruánáá kooskâst.
Eellim.
Šoddâm maŋa viälppáh tuše uáđih já poreh kulmâ oho. Kulmâ vuossâmuu eellimmáánu láá uáli teháliih, ko peenuv tooláá lojo já uápásmuvá ulmuid. Pennuu vielpisäigi lii távjá ko peenuv lii 3–6 máánu ahasâš. Ton maŋa tast lii rávásmemahe. Peenuv šadda rävisin ko tot tiävdá 2 teikkâ 3 ive.
Eellimahe.
Pennâgááh, main lii kuhes njune, eelih kuhheeb ko pennuuh, main lii uánehis njune. Niŋálâspennuuh eelih meid váhá kuhheeb ko orespennuuh já pennâgááh kuhheeb ko stuorrâ pennuuh. Stuorrâ pennuuh elileh jotelubbooht ko uccâ pennuuh já tain láá eenâb tiervâsvuođâčuolmah.
Pennui eellimave koskâárvu lii 12,5 ihheed. Uces niŋálâspennuuh, main lii kuhes njune, eelih koskâmiärálávt 13,3 ihheed. Pennuin, main lii uánehis njune, láá ennuv tiervâsvuotâčuolmah, já toh eelih koskâmiärálávt 11,2 ihheed. Ovdâmerkkân ranskalâš bulldogeh eelih koskâmiärálávt tuše 9,8 ihheed. Tain láá meid ennuv vuoiŋâm- já liškečuolmah. Uánihumos eellimahe – tuše 5,4 ive – lii Caucasia kiäččupennuin. Siähálâsnálásiih pennuuh eelih váhá uánehubbooht ko putesnálásiih pennuuh. Lancashire kärjipennuin lii kuhemus eellimahe – koskâmiärálávt 15,4 ihheed. Stuorrâ tanskadoggi iälá táválávt love ihheed, já uccâ mievripeenuv iälá távjá eenâb ko 15 ihheed.
Sajehäämi

Sajehäämi lii morfologisâš sujâttemkategoria. Puoh uuraallijn kielâin láá sajehäämih. Sajehamijguin puáhtá oovdânpyehtiđ sehe kuávdáš (om. aageent, patient) já periferaallijd (om. saje, koskâuámi) kielâopâlijd funktioid teikkâ semantlijd roolâid. Nomináid kullee säniluokah sojeh sajehaamijn, mut meid infinitlijn verbâhaamijn, adverbijn já adpositioin puáhtá leđe tievâslâš teikkâ rájášum sujâttemparadigma.
Sajehäämih anarâškielâst.
Anarâškielâst láá oovce sajehäämmid: nominativ, genetiv, akkusativ, illativ, lokativ, komitativ, abessiv, essiv já partitiv.
Sajehaamij mereh uuraallijn kielâin.
Uuraallijn kielâin láá jieškote-uv stuárusiih sajevuáháduvah (3–27).
Jussi Ylikoski

Jussi Ylikoski (š. 1974) lii syemmilâš kielâtotkee. Sun parga Tuurku ollâopâttuv suomâ-ugrâlij kielâi professorin já Säämi ollâškoovlâ sämikielâ dosentin. Sun lii ovdil porgâm om. Oulu ollâopâttuv Giellagas-instituut sämikielâ professorin (2017–2022) já Tromsa ollâopâttuv algâaalmugkielâi professorin (2012–2013). Sun tuáimá Finnisch-Ugrische Forschungen -äigičalluu uáivitoimâtteijen.
Sun lii tutkâm ei. sämikielâi já eres uuraallij kielâi hämi- já ceelhâoopâ já kielâhistorjá. Sun nágáttâlâi tuáhtárin ive 2009. Suu náguskirje "Non-finites in North Saami" fáddán lii čallum orjâlâškielâ ij-finitlij verbâhaamij hammim já kevttim. Sun nabda náguskirjestis, et Tave-enâmij váldukielah adai táru-, ruotâ- já suomâkielâ vaigutteh čuuvtij jieškođe-uv eennâm tavesämikielâ kirjálii kevttimân.
Serie B 1980–1981

Serie B 1980–1981 lii Italia jyelgipáálu nubben alemuu liigatääsi 49. paje. Tot aalgij čohčâmáánu 14. peeivi 1980 já nuuvâi kesimáánu 21. peeivi 1980.
Juávhuh.
Fáárust lijjii ohtsis 20 juávkkud: 4 juávhu Lombardiast, 4 juávhu Apuliast, 3 juávhu Emilia-Romagnast, 2 juávhu Liguriast, 2 juávhu Venetost, 2 juávhu Sisiliast, 1 juávkku Abruzzost, 1 juávkku Latiumist já 1 juávkku Toscanast.
Lopâlâš tavlustâh.
Ivneh:
      Serie A 1981–1982
      Serie C1 1981–1982
Čuággáh:
2 (vuáittu), 1 (täsispellâ), 0 (táppu)
Muršâ

Muršâ ("Odobenus rosmarus") lii stuorrâ arktâlâš njomâtteijeešlaajâ. Tot lii hárjánâm eelliđ čääsist. Muršâ puáhtá teddiđ 400–1 800 kg. Ton čielgâsumos tobdomerkkân láá kuhes čalameh, moh pyehtih šoddâđ meetterkukkosâžžân já teddiđ 5 kg. Muršâ lii lamaš tehálâš uási arktâlij aalmugij kulttuurist já purrâmâšvááljust.
Vyelišlaajah.
Muuršâst láá kyehti vyelišlaajâ: "O. r. rosmarus" iälá Atlant väldimeerâst já "O. r. divergens" iälá Kuálhismeerâst.
Tanskakielâ

Tanskakielâ lii tavegermaanlâš kielâ, mon sárnuh Tanskaast. Tot lii ruotâkielâ, tárukielâ já islandkielâ hyelkkikielâ sehe tovláá tárukielâ maajeeldpuátteekielâ. Suullân 6 miljovn olmožid sárnuh tanskakielâ, enâmustáá Tanskaast, Färsuolluin, Maadâ-Schleswigist Saksaast já Ruánááenâmist. Suullân 10 % Ruánááeennâm ässein sárnuh tanskakielâ eenikiellân, ko Ruánááenâmist láá ennuv enâmânvärrejeijeeh Tanskaast.
Bermuda

Bermuda lii Brittilâš tovnbeln meerâ kuávlu Atlant väldimeerâ taveuásist. Bermuda suullân 180 suolluu eennâmvijđodâh lii ohtsis 54 km². Bermuda uáivikaavpug lii Hamilton. Eŋgâlâskielâ lii Bermuda virgálâš kielâ, mutâ tobbeen sárnuh meid mottoom verd portugalkielâ.
Kamaskielâ

Kamaskielâ lii samojedikielâ. Kielâ lii nohádâm, tastko ton majemuš eenikielâlâš sárnoo jaamij ive 1989. Kamaskielâ sarnuu Krasnojarsk kuávlust Maadâ-Siberiast. Kamaskielâst ij lamaš virgálâš kirjekielâ.
Jienâdâhoppâ.
Vokaaleh.
Kamaskielâst láá 13 vokalid:
a, e, i, o, u, ü, ä, ö, å, ǝ, ɛ, e̮ ja i̮.
Konsonanteh.
Klusileh
k, k̕, g,
t, t̕, d, ď,
p, ṕ, b, b̕,
Sibilanteh
s, ś, š, š̕,
z, ź, ž, ž̕,
c, ć, č, č̕,
ʒ, ʒ́, ǯ, ǯ̕
Nasaleh
m, ḿ, n, ń, ŋ
Frikatiiveh
ɣ, x, x́, δ, f,
Pelivokaleh
w, j
Lateraaleh já tremulanteh
l, ĺ, r, ŕ
Rahtum kielâ

Rahtum kielâ lii kielâ, mon ulmuuh láá ráhtám. Táválâvt rahtum kielah láá rahtum jieškote-uvlágánij tárguttâsâi várás, tegu kiirjij já elleekuuvij várás. Ovdâmeerhah rahtum kielâin láá esperantokielâ, klingonkielâ, sindarinkielâ, quenyakielâ já na'vikielâ. Onnáá peeivi rahtum kielâi pirrâ láá šoddâm vijđes siärvuseh: ovdamerkkân esperantokielâ särnoi siärvus lii styeres já maailmvijđosâš.
Okapi

Okapi ("Okapia johnstoni") lii kyeppirellei laahkon kullee njomâtteijee. Tot lii kirahvi áinoo hyelkki, mii iälá vala onnáá peeivi Eennâmpáálust. Okapi lii ärgis ellee, mii lâi tubdâmettum viestâreennâmláid totkeid ive 1901 räi.
Stuárudâh já olgohäämi.
Okapist lii tevkisruškâdis turkkâ, uáivi lii kuovgâdub. Poođâst já juolgijn láá vielgis já čapis sárgáh. Tego kirahvi, okapist lii kuhes njuovčâ, moin tot kiäsá loostâid oovsijn, já nelji čuávji, moiguin tot pasta suddâdiđ siđhes šaddoid. Oráseh pyehtih šoddâđ 2,5 m kukkosâžžân já teddiđ 250−300 kg. Niŋálâsah láá uccânjáhháá stuárráábeh já teddih 25−50 kg eenâb ko oráseh. Orásijn láá uánihis čuárvih, moh láá lovdum liškijn, pic keejih.
Lavdâm já eellimpiirâs.
Okapi iälá Ituri arvemeecist Kongo demokraatlâš täsivääldist. Ton táválâš eellimpiirâs lii assaas šadolâšvuođâst.
Majemui aaigij okapi nääli lii čuuvtij kiäppánâm meccituššâdem já miäcástem tiet. Šlaajâ lii tuođâlávt uhkevuálásâš.
Eellimvyevih já lattim.
Okapi lii aktiivlâš peiviv. Ellee iälá iänáážin ohtuu, mut motomin okapih sättih čorostâllâđ uccâ juávhoid. 
Raavâd.
Okapi porá heđâlmijd, uurbijd, oovsijd, loostâid já eres šaddoid. Jyehi peeivi ellee porá suullân 20−27 kg šaddoid. 
Lasanem.
Okapij čuávjum pištá 14–16 mánuppaijeed. Okapih čivgih táválávt tuše oovtâ čiivgâ. Čivgâ tiäddá 14–30 kg, ko tot šadda. Enni viestâd čivgâsân infrajienâiguin. Enni já čivgâ pissoov oovtâst kuttâ mánuppaje.
Niŋálâsah šaddeh suhâjuátkimahan 2 ive ahasâžžân, oráseh vuod 3 ive ahasâžžân. Elleikäärdist okapi puáhtá eelliđ 30 ive ahasâžžân.
Tšeekikielâ

Tšeekikielâ lii slaavilâš kielâ, mii kulá puolâ-, slovakki-, sorbi- já kašubikielâiguin indoeurooplâš kielâi uárjislaavilâš kielâijuávkun. Tšeekikielâ lii suullân 10,7 miljovn olmožid eenikielâ. Suullân 2,5 miljovn olmožid sárnuh tšeekikielâ nube kiellân. Masa puohah sárnooh ässeeh Tšeekist, mut enâmistvarrim keežild sárnooh láá meiddei Slovakiast, Amerik ovtâstum staatâin (iänááš Texasist), Kanadast, Saksaast, Nuorttâriijkâst, Romaniast, Australiast, Ukrainast, Serbiast já nuuvt ain.
Smavvâ sänikirje.
Ahoj! - Tiervâ!
Jak se máš? - Mii kulloo?
Promiňte! - Addagâs!
Děkuji! - Takkâ!
krtek - muldesäplig
zmrzlina - lahcâjieŋâ
pivo - vuolâ
ryba - kyeli
brambory - potákkeh
Mé vznášedlo je plné úhořů. - Muu áimukuáddákäärbis lii tievâ aŋgeriain.
Juuraackielâ

Juuraackielâ lii samojedikielâ. Tot lii nohádâm 1800-lovo aalgâst, ige tast lah siäilum ennuv tiätu. Juuraackielâ lii onnum jo-uv neeneeckielâ kuávlukiellân teikkâ eeneec- já neeneeckielâ koskâsâš sirdumkuávlukiellân.
Jaskatvuođa maŋŋá

Jaskatvuođa maŋŋá teikkâ meid Jaskatvuođa maŋŋá – Etter stillheten lii tavesämmilâš musikkár Mari Boine Persen vuossâmuš studioalbum. Tom almostitij Hot Club Records ive 1985 Taažâšt.
Gula Gula

Gula Gula teikkâ meid Gula Gula – Hør stammødrenes stemme lii tavesämmilâš musikkár Mari Boine Persen nubbe studioalbum. Tom almostitij Iđut ive 1989 Taažâst.
Goaskinviellja

Goaskinviellja lii tavesämmilâš musikkár Mari Boine kuálmád studioalbum. Tom almostitij Lean ive 1993 Taažâšt.
Leahkastin

Leahkastin lii tavesämmilâš musikkár Mari Boine niäljád studioalbum. Tom almostitij Lean ive 1993 Taažâšt.
Radiant Warmth

Radiant Warmth lii tavesämmilâš musikkár Mari Boine viiđâd studioalbum. Tom almostitij Antilles skammâmáánu 5. peeivi 1996 Ovtâstum staatâin.
Serie B 1968–1969

Serie B 1968–1969 lii Italia jyelgipáálu nubben alemuu liigatääsi 37. paje. Tot aalgij čohčâmáánu 29. peeivi 1968 já nuuvâi kesimáánu 22. peeivi 1969.
Juávhuh.
Fáárust lijjii ohtsis 20 juávkkud: 5 juávhu Lombardiast, 4 juávhu Emilia-Romagnast, 2 juávhu Apuliast, 2 juávhu Calabriast, 2 juávhu Umbriast, 1 juávkku Sisiliast, 1 juávkku Toscanast, 1 juávkku Latiumist, 1 juávkku Venetost já 1 juávkku Liguriast.
Lopâlâš tavlustâh.
Ivneh:
      Serie A 1969–1970
      Serie C 1969–1970
Čuággáh:
2 (vuáittu), 1 (täsispellâ), 0 (táppu)
Serie B 1965–1966

Serie B 1965–1966 lii Italia jyelgipáálu nubben alemuu liigatääsi 34. paje. Tot aalgij čohčâmáánu 5. peeivi 1965 já nuuvâi kesimáánu 19. peeivi 1966.
Juávhuh.
Fáárust lijjii ohtsis 20 juávkkud: 4 juávhu Lombardiast, 3 juávhu Venetost, 2 juávhu Piemontest, 2 juávhu Emilia-Romagnast, 2 juávhu Toscanast, 2 juávhu Sisiliast, 2 juávhu Calabriast, 1 juávkku Basilicatast, 1 juávkku Apuliast já 1 juávkku Liguriast.
Lopâlâš tavlustâh.
Ivneh:
      Serie A 1966–1967
      Serie C 1966–1967
Čuággáh:
2 (vuáittu), 1 (täsispellâ), 0 (táppu)
Serie B 1964–1965

Serie B 1964–1965 lii Italia jyelgipáálu nubben alemuu liigatääsi 33. paje. Tot aalgij čohčâmáánu 13. peeivi 1964 já nuuvâi kesimáánu 20. peeivi 1965.
Juávhuh.
Fáárust lijjii ohtsis 20 juávkkud: 4 juávhu Lombardiast, 4 juávhu Emilia-Romagnast, 3 juávhu Venetost, 2 juávhu Apuliast, 1 juávkku Friuli-Venezia Giuliast, 1 juávkku Piemontestst, 1 juávkku Toscanast, 1 juávkku Campaniast, 1 juávkku Basilicatast, 1 juávkku Calabriast já 1 juávkku Sisiliast.
Lopâlâš tavlustâh.
Ivneh:
      Serie A 1965–1966
      Serie C 1965–1966
Čuággáh:
2 (vuáittu), 1 (täsispellâ), 0 (táppu)
Härjilodde

Härjilodde ("Upupa epops") lii härjiluddijd kullee loddešlaajâ. Tot lii Israel aalmuglâšlodde.
Stuárudâh já tobdomeerhah.
Härjilodde lii 25–29 cm kukkosâš lodde, mii tiäddá 70–85 g. Ton suájákeejij koskâ lii 44–48 cm. Härjiloddeest lii kuhes njune. Suájáh já poođâš láá čapisvielgâdeh, uáivi já radde láá ruškisfiskâdeh. Uáivist härjiloddeest lii ruostâfiskis tieppi, mast láá čapis tiälhuh. Lode ruoidah láá ránáseh. 
Härjilodde reeviirjienâ lii ijjâloddelágán ”pu-pu-pu”, mii kulloo kuhás.
Lavdâm já eellimpiirâs.
Härjilodde iälá Afrikist, Euroopist já Aasiast.
Härjilodde ij táválávt pessii Suomâst. Tiäđust lii ohtâ pessim Pori aldasijn ivveest 1940. Ive 2022 härjilodde pessij uđđâsist Pyhärantast. Lodde lii kulttuurpirrâs šlaajâ, mii mudoi-uv uáinoo härvinávt Suomâst.
Härjilodde tálvástâl Tave- já Koskâ-Afrikist. Lodde lii peivivärrejeijee. Suomâst tot lii oinum cuáŋuimáánu aalgâst juovlâmáánu aalgâ räi.
Lasanem.
Härjilodde ráhtá piervâlis koške vaddâsijn já loostâin, puuzâin já koške kussâsuándist. Piervâl lii táválávt rahtum vuovdân muorâst, loddekuáđist tâi rakânâs vuágust. Niŋálâs mannee vyesi-kesimáánust 5–7 manneed já láálá taid 16–18 peivid. Uđâgááh mättih kirdeđ 26–32 peeivi ahasâžžân. Vaanhimeh piemmâv uđâgáidis 30–35 peivid. Tastmaŋa uđâgááh já vaanhimeh pisoh oovtâst vala 4–5 oho.
Raavâd.
Härjilodde porá eromâšávt kussâsuándist ellee tiivrijd já toi kiivsâid, mutâ meid eres čielgimielgâsttemijd.
Eallin

Eallin lii tavesämmilâš musikkár Mari Boine kuuđâd studioalbum. Tom almostitij ive 1996 Antilles Ovtâstum staatâin. Siämmáá ive tom almostittii Euroopist sehe Antilles já Lean.
701

701 (DCCI) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield lávurduv. Tot lâi 700-ihelove nubbe ihe.
Haslumseter kappel

Haslumseter kappel lii ive 1969 kiävtunvihkum valastâllâmkappel Bærumsmarkast, Bærumist, Taažâst. Tom vuávái taažâ arkkiteht Magnus Poulsson, kii jaamij ive 1958 ovdil ko kappel huksim aalgij. Suu alge Anton Poulsson tooimâi ovdâsvástádâslâžžân arkkitehtin huksim ääigi.
Historjá.
Haslumseter lâi puáris kesikuáttumsaje. Tobbeen lijjii kulmâ fastâ eennâmtáálu, moh puollii kunnân suulân ive 1880. Ive 1942 merkkui, ete Oslomarka viestâroosijn-uv tarbâšuvvoo kappel, mast vajâldeijeeh, čyeigeeh já turisteh pyehtih eelliđ el. immeelpalvâlusâin, tastko Nordmarkkappel Oslomarka taavaapeln lâi nuuvt piivnoh. Kappel huksimsaje muulsâiähtun lijjii Muren, Haslumseter, Vensåsseter, Rognlivann, Tjæregravshøgda já Elgkollen. Vyesimáánu 29. peeivi 1946 meridui kevttiđ kiedi Haslumseterist tuon tárguttâsân.
Huksiittâs vuáđukeeđgi muvrái pispe Johannes Smemo roovvâdmáánu 22. peeivi 1967. Tilálâšvuođâst lijjii paijeel 1 000 olmožid. Täkkitupe valmâštui vistig, já tom viihkâi kiävtun kuovâmáánu 9. peeivi 1969 pappâ Kaare H. Skollerud. Tobbeen tuállojii immeelpalvâlusah ton räi, ko kappeltupe valmâštui ive 1969. Pispe Fridtjof Birkeli viihkâi muorâkappel kiävtun čohčâmáánu 21. peeivi 1969.
Huksiittâs.
Kappel lii rahtum salvum hirssâkeerdijn. Tot lii 10 m kubduv já 12 m kukke. Kappel kuori lii 5 m kubduv já 6 m kukke ađai kappel vijđodâh lii 150 m2. Huksiittâsâst láá kyehti eresstuárusâš tuve: ucceeb täkkitupe já stuárráb kappeltupe. Kappelist lii meid vyelikerdi, kost láá el. riišâ, hiivsigeh já molsomviste. Tuuvij kooskâst láá kiällutornâ. Kappelân čäähih siämmáá ääigi suulân 300 olmožid. 
Täkkitupe.
Täkkitupe lii ucceeb ko kappeltupe. Toos čäähih suulân 100 olmožid. Ovdil ko kappeltupe valmâštui, täkkituuveest tuállojii immeelpalvâlusah. Tobbeen tuállojii toh tast maŋa-uv, ovdâmerkkân talle ko kappeltuuveest lâi meendu koolmâs.
Kappeltupe.
Kappeltuuveest láá čokkámsajeh suulân 150 ulmui. Ive 1979 räi kappeltuve nube keerdist lâi luptâstâh, kost lijjii 50 čokkámsaijeed, mut tast šoodâi maŋeláá uáđđimkuárvi. 
Álttártavlu.
Álttár tyehin lii ivnáás álttártavlu, mon máálái Håkon Stenstadvold. Taavlu nommâ tárukielân lii "Den oppstandne Kristus". Stenstadvold máálái tom ive 1961 Holmegilkappel várás, mut tavlu sirdui maŋeláá Haslumseter kappelân.
Kirkkoeennâm.
Kappelenâmist ij lah kirkkoeennâm.
Serie B 1966–1967

Serie B 1966–1967 lii Italia jyelgipáálu nubben alemuu liigatääsi 35. paje. Tot aalgij čohčâmáánu 11. peeivi 1966 já nuuvâi kesimáánu 18. peeivi 1967.
Juávhuh.
Fáárust lijjii ohtsis 20 juávkkud: 3 juávhu Liguriast, 3 juávhu Toscanast, 3 juávhu Sisiliast, 2 juávhu Piemontest, 2 juávhu Venetost, 2 juávhu Emilia-Romagnast, 2 juávhu Calabriast, 1 juávkku Campaniast, 1 juávkku Basilicatast já 1 juávkku Lombardiast.
Lopâlâš tavlustâh.
Ivneh:
      Serie A 1967–1968
      Serie C 1967–1968
Čuággáh:
2 (vuáittu), 1 (täsispellâ), 0 (táppu)
Kanta-Häme eennâmkodde

Kanta-Häme lii Suomâ eennâmkodde. Ton vijđodâh lii 5 708 km² já ässeeloho 169 884. Tot raijâšuvá tavveen Pirkanmaa eennâmkoodán, viestârist Varsinais-Suomâ eennâmkoodán, nuorttân Päijät-Häme eennâmkoodán sehe mäddin Uusimaa eennâmkoodán. Kanta-Häme eennâmkoddekuávdáš lii Hämeenlinna. 
Kieldah.
Kanta-Häme eennâmkoddeest láá 11 kieldâd, main kulmâ láá kaavpugeh.
Päijät-Häme eennâmkodde

Päijät-Häme lii Suomâ eennâmkodde. Ton vijđodâh lii 6 942 km² já ässeeloho 204 644. Tot raijâšuvá tavveen Koskâ-Suomâ eennâmkoodán, taveviestârist Pirkanmaa eennâmkoodán, viestârist Kanta-Häme eennâmkoodán, nuorttân Maadâ-Savo já Kymileevi eennâmkuddijd sehe mäddin Uusimaa eennâmkoodán. Päijät-Häme eennâmkoddekuávdáš lii Lahti. 
Kieldah.
Päijät-Häme eennâmkoddeest láá love kieldâd, main kulmâ láá kaavpugeh.
Serie B 1983–1984

Serie B 1983–1984 lii Italia jyelgipáálu nubben alemuu liigatääsi 52. paje. Tot aalgij čohčâmáánu 11. peeivi 1983 já nuuvâi kesimáánu 10. peeivi 1984.
Juávhuh.
Fáárust lijjii ohtsis 20 juávkkud: 5 juávhu Lombardiast, 3 juávhu Toscanast, 1 juávkku Venetost, 1 juávkku Friuli-Venezia Giuliast, 1 juávkku Emilia-Romagnast, 1 juávkku Umbriast, 1 juávkku Marchest, 1 juávkku Abruzzost, 1 juávkku Molisest, 1 juávkku Campaniast, 1 juávkku Apuliast, 1 juávkku Calabriast, 1 juávkku Sisiliast já 1 juávkku Sardiniast.
Lopâlâš tavlustâh.
Ivneh:
      Serie A 1984–1985
      Serie C1 1984–1985
Čuággáh:
2 (vuáittu), 1 (täsispellâ), 0 (táppu)
Vestby kirkko

Vestby kirkko ( já ) lii iivij 1885–1886 huksejum kuheskirkko Vestby kieldâst, Viken läänist, Taažâst. Keđgikirho vuáváin taažah arkkitehteh Henrik Nissen já Holm Munthe. Huksimmiäštárin tooimâi Gulbrand Johnsen. Kiirkon čäähih siämmáá ääigi 450 olmožid. Kirho aldasijn lii kirkkoeennâm.
Varsinais-Suomâ eennâmkodde

Varsinais-Suomâ ( já ) lii Suomâ eennâmkodde. Ton vijđodâh lii 20 538 km² já ässeeloho 484 677. Tot raijâšuvá tavveen Satakunta eennâmkoodán, tavenuorttân Pirkanmaa eennâmkoodán sehe nuorttân Kanta-Häme já Uusimaa eennâmkuddijd. Ton lasseen Varsinais-Suomâst lii viestârist merârääji Åland eennâmkuddijn. Varsinais-Suomâ eennâmkoddekuávdáš lii Turku.
Kieldah.
Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest láá 27 kieldâd, main 12 láá kaavpugeh.
Serie B 1987–1988

Serie B 1987–1988 lii Italia jyelgipáálu nubben alemuu liigatääsi 56. paje. Tot aalgij čohčâmáánu 13. peeivi 1987 já nuuvâi kesimáánu 19. peeivi 1988.
Juávhuh.
Fáárust lijjii ohtsis 20 juávkkud: 4 juávhu Emilia-Romagnast, 4 juávhu Apuliast, 3 juávhu Lombardiast, 2 juávhu Friuli-Venezia Giuliast, 1 juávkku Venetost, 1 juávkku Liguriast, 1 juávkku Toscanast, 1 juávkku Marchest, 1 juávkku Latiumist, 1 juávkku Calabriast já 1 juávkku Sisiliast.
Lopâlâš tavlustâh.
Ivneh:
      Serie A 1988–1989
      Serie C1 1988–1989
Čuággáh:
2 (vuáittu), 1 (täsispellâ), 0 (táppu)
Kunâgâskuálásteijee

Kunâgâskuálásteijee ("Alcedo atthis") lii šiälguluudij laahkon kullee loddešlaajâ.
Stuárudâh já tobdomeerhah.
Kunâgâskuálásteijee lii 17–19,5 cm kukkosâš lodde, mii tiäddá 16–23 g. Ton suájákeejij koskâ lii 24–26 cm. Kunâgâskuálásteijee lii maaŋgâivnásâš. Ton selgipeeli lii turkoosčuovjâd já vyelipeeli ruopsâd teikkâ ooraans. Kunâgâskuálásteijee seelgist lii kejimiäldásâš säärgis, mii šiälláá čuovjâdin teikkâ ruánán. Čuávji lii ruostâruopsâd. Čuudâ já tiälkku peeljij tyehin láá vielgâdeh. Loddeest lii uánihis, 2 cm kuhes poođâš. Kunâgâskuálásteijest lii tiikaarlágán čapis njune já stuorrâ uáivi.
Lavdâm já eellimpiirâs.
Kunâgâskuálásteijee iälá Euroopist, Aasiast já Tave-Afrikist. Euroop pessimnääli lii áárvu mield 100 000–200 000 paarrâd. Kunâgâskuálásteijee pessee härvinávt meid Maadâ- já Maadâviestâr-Suomâst. Suomâ pessimnääli lii áárvu mield 10–100 paarrâd.
Kunâgâskuálásteijee tálvástâl Viestâr- já Koskâ-Euroopist. Čohčâvarrim lii porge-roovvâd(-skammâ)máánust já kiđđâvarrim cuáŋui-vyesimáánust. Lodde lii ijjâvärrejeijee. Motomeh kunâgâskuálásteijeeh irâtteh tálvástâllâđ meid Suomâst, mut harvii tot luhostuvá.
Lasanem.
Kunâgâskuálásteijee pessee čácáduvâi alda vuáguin, moh láá ciäggu čievrâ- já čunoimielijn. Lodde ráhtá piervâlis 45–90 cm kuhes tunnel kiäčán, mon tot kuáivu riddoviemmârân. Kuáivum pištá 4–31 peivid. Piervâl ponneest láá kyeletäävtih. Niŋálâs mannee vyesimáánust 5–10 manneed. Sehe ores já niŋálâs läälliv taid 19–22 peivid. Uđâgááh vyelgih piervâlist 21–37 peeivi ahasâžžân. Kunâgâskuálásteijee ráhtá távjá kyehti mááná ivveest.
Raavâd.
Kunâgâskuálásteijee porá uccâ kuolijd já čielgimielgâsttemijd. Lodde pivdá kuolijd siämmáánáál ko čerriheh, ađai tot puáhčá skuvgáátmáin alda čäsiuáivi lihâdee kuolijd já tuápu taid njunijnis.
Serie B 1992–1993

Serie B 1992–1993 lii Italia jyelgipáálu nubben alemuu liigatääsi 61. paje. Tot aalgij čohčâmáánu 6. peeivi 1992 já nuuvâi kesimáánu 13 peeivi 1993.
Juávhuh.
Fáárust lijjii ohtsis 20 juávkkud: 6 juávhu Emilia-Romagnast, 4 juávhu Apuliast, 3 juávhu Venetost, 2 juávhu Lombardiast, 2 juávhu Toscanast, 1 juávkku Umbriast, 1 juávkku Marchest já 1 juávkku Calabriast.
Lopâlâš tavlustâh.
Ivneh:
      Serie A 1993–1994
      Serie C1 1993–1994
Čuággáh:
2 (vuáittu), 1 (täsispellâ), 0 (táppu)
Serie B 1994–1995

Serie B 1994–1995 lii Italia jyelgipáálu nubben alemuu liigatääsi 63. paje. Tot aalgij čohčâmáánu 4. peeivi 1994 já nuuvâi kesimáánu 11. peeivi 1995.
Juávhuh.
Fáárust lijjii ohtsis 20 juávkkud: 4 juávhu Venetost, 2 juávhu Lombardiast, 2 juávhu Emilia-Romagnast, 2 juávhu Marchest, 2 juávhu Apuliast, 2 juávhu Sisiliast, 1 juávkku Frilu-Venezia Giuliast, 1 juávkku Toscanast, 1 juávkku Umbriast, 1 juávkku Abruzzost, 1 juávkku Campaniast já 1 juávkku Calabriast.
Lopâlâš tavlustâh.
Ivneh:
      Serie A 1995–1996
      Serie C1 1995–1996
Čuággáh:
3 (vuáittu), 1 (täsispellâ), 0 (táppu)
Uusimaa eennâmkodde

Uusimaa () lii Suomâ eennâmkodde. Ton vijđodâh lii 16 059 km² já ässeeloho 1 724 940. Tot raijâšuvá tavveen Kanta- sehe Päijät-Häme eennâmkuddijd, viestârist Varsinais-Suomâ eennâmkoodán sehe nuorttân Kymileevi eennâmkoodán. Uusimaa lii ässeelovo mieldi čielgâsávt Suomâ stuárráámus eennâmkodde. Uusimaa eennâmkoddekuávdáš lii Helsig.
Kieldah.
Uusimaa eennâmkoddeest láá 26 kieldâd, main 13 láá kaavpugeh.
Kymileevi eennâmkodde

Kymileehi ( já ) lii Suomâ eennâmkodde. Ton ässeeloho lii 159 902 já vijđodâh 6 769 km². Kymileevi eennâmvijđodâh lii Nannaam-Suomâ eennâmkuudij ucemus (4 559 km²). Kymileevist láá meid tuše kuttâ kieldâ, mii lii vyelemus kieldâloho Suomâ eennâmkuudijn. Kymileevi räjinaabureh láá tavveen Maadâ-Savo, viestârist Päijät-Häme sehe Uusimaa já nuorttân Maadâ-Kärjil.
Kieldah.
Kymileevi eennâmkoddeest láá kuttâ kieldâ, main kulmâ láá kaavpugeh.
Maadâ-Kärjil eennâmkodde

Maadâ-Kärjil ( já ) lii Suomâ eennâmkodde. Ton ässeeloho lii 125 284 já vijđodâh 6 872 km². Maadâ-Kärjil räjinaabureh láá tavveen Tave-Kärjil já Maadå-Savo sehe viestârist Kymileehi. Maadâ-Kärjil eennâmkoddekuávdáš lii Lappeenranta.
Kieldah.
Maadâ-Kärjil eennâmkoddeest láá oovce kieldâd, main kyehti láá kaavpugeh.
Serie B 1995–1996

Serie B 1995–1996 lii Italia jyelgipáálu nubben alemuu liigatääsi 64. paje. Tot aalgij porgemáánu 27. peeivi 1995 já nuuvâi kesimáánu 9. peeivi 1996.
Juávhuh.
Fáárust lijjii ohtsis 20 juávkkud: 3 juávhu Venetost, 3 juávhu Emilia-Romagnast, 2 juávhu Toscanast, 2 juávhu Apuliast, 2 juávhu Campaniast, 2 juávhu Calabriast, 1 juávkku Lombardiast, 1 juávkku Liguriast, 1 juávkku Marchest, 1 juávkku Umbriast, 1 juávkku Abruzzost já 1 juávkku Sisiliast.
Lopâlâš tavlustâh.
Ivneh:
      Serie A 1996–1997
      Serie C1 1996–1997
Čuággáh:
3 (vuáittu), 1 (täsispellâ), 0 (táppu)
Serie B 1996–1997

Serie B 1996–1997 lii Italia jyelgipáálu nubben alemuu liigatääsi 65. paje. Tot aalgij čohčâmáánu 8. peeivi 1996 já nuuvâi kesimáánu 22. peeivi 1997.
Juávhuh.
Fáárust lijjii ohtsis 20 juávkkud: 3 juávhu Venetost, 3 juávhu Apuliast, 2 juávhu Lombardiast, 2 juávhu Emilia-Romagnast, 2 juávhu Toscanast, 2 juávhu Abruzzost, 2 juávhu Calabriast, 1 juávkku Piemontest, 1 juávkku Liguriast, 1 juávkku Campaniast já 1 juávkku Sisiliast.
Lopâlâš tavlustâh.
Ivneh:
      Serie A 1997–1998
      Serie C1 1997–1998
Čuággáh:
3 (vuáittu), 1 (täsispellâ), 0 (táppu)
Serie B 1998–1999

Serie B 1998–1999 lii Italia jyelgipáálu nubben alemuu liigatääsi 67. paje. Tot aalgij čohčâmáánu 6. peeivi 1998 já nuuvâi kesimáánu 13. peeivi 1999.
Juávhuh.
Fáárust lijjii ohtsis 20 juávkkud: 4 juávhu Lombardiast, 3 juávhu Venetost, 3 juávhu Emilia-Romagnast, 2 juávhu Apuliast, 2 juávhu Calabriast, 1 juávkku Piemontest, 1 juávkku Liguriast, 1 juávkku Toscanast, 1 juávkku Umbriast, 1 juávkku Abruzzost já 1 juávkku Campaniast.
Lopâlâš tavlustâh.
Ivneh:
      Serie A 1999–2000
      Serie C1 1999–2000
Čuággáh:
3 (vuáittu), 1 (täsispellâ), 0 (táppu)
Rafael Orozco Maestre

Rafael José Orozco Maestre (24. njuhčâmáánu 1954 Becerril, Kolumbia – 11. kesimáánu 1992 Barranquilla, Kolumbia) lâi kolumbialâš lávloo.