tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Kuáccám

Kuáccám (orjâlaškielân "Guossán" já suomâkielân "Kuusamo") lii kaavpug Suomâst, Tave-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Kuáccámist ääsih 15 134 olmožid, já ton vijđodâh lii 5 808,96 km², mast 830,66 km² lii čääci. Kuáccám naaburkieldah lah Puáššu, Kyelijävri, Suomussalmi já Taivalkoski.
Historjá.
Kuáccám vuáđudui ive 1868, já tast šoodâi kaavpug ive 2000.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Alakitka, Heikkilä, Hiltunen, Irni, Jokilampi, Kallunki, Kantokylä, Kemilä, Kero, Kesäniemi, Kiitämäjärvi, Koskenkylä, Kuolio, Kurvinen, Kärpänkylä, Käylä, Lämsänkylä, Maaselänkylä, Murtovaara, Poussu, Puutteenkylä, Rukajärvi, Määttälänvaara, Soivio, Suorajärvi, Tammela, Teeriranta, Törmäsenvaara, Vasaraperä, Virrankylä, Vuotunki, Lehto, Kiviperä
Kuálhismeerâ

Kuálhismeerâ lii stuárráámus já kieŋâlumos merâkuávlu maailmist, kyehti keerdi stuárráb ko Atlant, já tast lii meid kyehti keerdi eenâb čääci. Tot váldá kuálmáduási maailm eennâmasseest já uulât tavveen Arktisist máádás Antarktis räi já viestârist Aasia já Australia kuávluin Tave- já Maadâ-Amerik nanamáid nuorttân. Kuálhismeerâ, já siämmást ubâ maailm, kieŋâlumos saje lii Mariaanij hävdi.
Tullâriegis.
Kuálhismeerâst lii nuuvt kočodum Tullâriäggást, kost eennâmtuárgástusah já tullâvääri rusomeh láá táváliih nannaamráptui lihâdem keežild.
Kuáppil

Kuáppil (, já ) lii siijdâš Aanaar kieldâst Avveeljuuvâ vuoluukeejist. Ive 2019 tobbeen assii 186 olmožid.
Kuávská

Kuávská lii loddešlaajâ, mii kulá varbusluudij lahkon. Tot lii Suomâ ucemus vuorâččâslodde. Kuávská lii Kainuu eennâmkoddelodde.
Kuávská lii tobdos eromâšávt tast, ete tot lii uáli loje já puátá uuccâđ já kerjidiđ purrâmuš tullâsoojij já vandârdemkiäinui aldasijn. Sämmilâžân kuávská lii luho lodde. 
Stuárudâh já olgohäämi.
Kuávská kukkodâh lii 26−29 cm, suájái njunekoskâ 40−45 cm já tiäddu 75−95 g. Ores lii stuárráb ko niŋálâs. Kuávská pajepottâ, poođâš robdâuási já uási suájáin láá oranseh. Uáivičokke lii tevkisruškâd. Mudoi kuávská ivne lii ruškisräänis. Nuorâ ohtâgâsâi olgohäämi lii aaibâs siämmáálágán ko niŋálâsâi-uv. Riegistum ohtâgâsâi ave puáhtá miäruštâllâđ olgosumos pođâštolge häämist.
Lavdâm já eellimpiirâs.
Kuávská iälá Euroop já Aasia kuácceevyevdistielâsist Skandinaviast Mongolian, Ruošân já Kiinan. Suomâst kuávskáh láá enâmustáá Tavenuorttiienâmist, Kainuust já Laapist, mut meid Ruošâ rääji alda ain Maadâ-Suomâ räi. Tuárnus-Kaajaan-Lieksa-linjá máddáápele lavdâm lii sierâlum, mut taavaapele viehâ ohtâlâs. Suomâ kuávskánäälih láá kiäppánâm aainâs-uv Maadâ-Suomâst ennuv meccičuopâttuvâi tiet. Eromâšávt jolgâdinčuoppâmeh já puáris meecij čuoppâm hevâtteh ton eellimpirrâs. Vala 1900-lovo aalgâst kuávská lavdâm lâi ohtâlâs, já tot lâi táválâš meid Maadâ-Suomâst. Kuávlulii uhkevuálásâšvuotâáárvu mield kuávská lii lappum ollásávt Suomâ maadâviestâruásist, já Maadâ-Suomâst Tave-Pohjanmaa räi tot lii uhkevuálásâš. Meid Tave-Suomâ kuávskámereh láá kiäppánâm. Suomâst pessejeh 40 000–80 000 kuávskápaarrâd, mii lii suulân pele Euroop union já 10 % ubâ Euroop meereest.
Kuávská lii päikkilodde já iälá reeviirstis ubâ ive pirrâ. Kuávská áásá mielâstis soojijn, main láá puáris kuácceemeecih já ennuv šadolâšvuođâ rááhtuslâš molsom.
Lasanem.
Niŋálâs ráhtá njuhčâmáánust piervâl kuácceemuorân suullân 2–10 meetter alodâhân. Piervâl lii rahtum oovsijn sehe jievjâst já skođâstum puzâiguin sehe poccuusoksâmijguin. Niŋálâs mannee njuhčâ-cuáŋuimáánust já láálá moonijd 19–20 peivid. Uđâgááh vyelgih piervâlist kuulmâ oho ahasâžžân, mut oroh vaanhimij fáárust syeinimáánu räi. Ton maŋa muáddi uđâgáá uážžuh pääcciđ juávkun, já vaanhimeh ääijiv iärásijd meddâl. Juávhu uđâgááh oroh tast parâttâllâm räi. Kuásnii kuávskáh adoptisteh "paijeelmiärálâš uđâgáid". Ko puáris ečilodde jáámá, te ennilodde parâttâl táválávt adoptiouđâgáin.
Raavâd.
Kuávská lii puohporree. Tot porá táválávt muorjijd, siemânijd, tiivrijd já toi kiivsâid, haaškâid, eres luudij uđâgáid sehe vajâldeijei evvisijd. Kuávská norá ubâ keesi purrâmuš täälvi várás já čiähá tom páárhui loomijd já jievjâ siähán.
Kuávžur

Kuávžur ("Salmo trutta") lii luosâlágán kyelišlaajâ.
Stuárudâh já häämi.
Kuávžur sulâstit ennuv luosâ (Salmo salar). Luosâ já kuávžur iärutteh tast, ete kuávžur tiälhuh láá ubâ ertpeeleest já luosâst toh láá tuše erttisárgá paajaabeln. Nubbe táválâš iäru lii tot, ete kuávžur peeccih lii táválávt njuolgâd já luosâst tast lii ceehis. Taah tubdâstemvyevih iä lah vissáseh, mut čuomâsčáittusijn finnee aaibâs vises vástádâs. Kuávžur lii meid ucceeb ko luosâ, táválávt 35–70 cm. Kuávžur uážži lii táválávt ooraansruopsâd, mut tot puáhtá leđe ereslágán eellimpiirâs já ravâdâs keežild.
Lavdâm.
Kuávžur luándulâš lavdâmkuávlu lii Tave- já Koskâ-Euroop. Kuávžur lii kuittâg-uv ištâdum maaŋgâ kuávlun, ovdâmerkkân Amerikân, motomáid Aasia enâmáid, Australian já Uđđâ Seelandân. Uđđâ soojijn kuávžurist lii puáttám uhke kuávlu páihálijd šlaajáid, já ton tiet tot lii luokittâllum čyeđe háitulumos vieresšlaajâ juávkun.
Suomâst kuávžurijd kalga ištâdiđ motomáid čácáduvváid, ko čäcivyeimi- já čäciputestemlágádâsah tovâtteh šlaajân hááituid. Kuávžur pivdomitoh láá tárkká miärášum: Válduášálâš pivdomitto lii 60 cm, mut Laapi kuávlust tot lii táválávt 50 cm. Ive 2019 aalgâ rääjist ij lah innig loválâš pivdeđ kuávžurijd Suomâ merâkuávluin.
Eellimkiärdu.
Kuávžureh šaddeh kiđđuv koođoost táválávt juuhân teikkâ aijui. Algaašmudo maŋa toh vyelgih vandârdiđ, teikkâ pääcih juuhân. Muáddi vandârdemive maŋa toh puátih maasâd siämmáá juuhân lasaniđ. Niŋálâskuávžur puátá suhâjuátkimahan 3–5 ive ahasâžžân. Kuávžur paarrân heivejeh puoh kuávžureh, ađai meerâst teikkâ jäävrist puáttám stuorrâ kuávžur sáttá aaibâs pyereest valjiđ paarrân juuvâst iällám ucceeb kuávžur.
Eellimpiirâs ravâdâstile já máhđulâšvuođah peessâđ eres čácádâhân vaigutteh toos, ete páácá-uv kuávžur šoddâmjuuhân, vâi vuálgá-uv tot stuárráb sajan eelliđ. Šoddâmjuuhân pááccám kuávžur šadda vánásub raavâd tiet hitásubbooht, ko vandârdemkuávžureh moh poreh uccâ kuolijd stuorrâ jaavrijn. Tot meid puátá suhâjuátkimahan ucebin ko vandârdemkyeleh.
Ekologâlâš häämih.
Kuávžur lii luokittâllum vandârdemlattim keežild kuulmâ ekologâlâš háámán. Toh láá merâkuávžur, jävrikuávžur já vejehâš.
Kveenikielâ

Kveenikielâ lii kielâ tâi suomâkielâ kuávlukielâ.
Lii kištâlum fáddá, lii-uv kveenikielâ kielâ vâi tuše kuávlukielâ. Oovtâ keččâmkuávlust Suomâ peln kveenikielâ puáhtá smiettâđ kuávlukiellân, mutâ eromâšávt Taažâ peln halijdeh sosiaallâš-kulttuurlâš merhâšume tiet ettâđ tom kiellân.
Kypros

Kypros lii suáluistaatâ Koskâmeerâst. Eennâmtieđâlávt Kypros lii Aasiast, mut kulttuurlávt já historjálávt tot kulá Euroopân. Ton uáivikaavpug lii Nikosia.
Káránâs

Káránâs lii lodde. Tot kulá káránâsluddijd, moh láá káránâs lasseen nelji: ruošâkáránâs ("Garrulus glandarius"), kuávská ("Perisoreus infaustus"), lädikuávská ("Pica pica"), vuorâččâs ("Corvus corone cornix"). Káránâs lii vuorâččâshiäimu stuárráámus lodde. Ton kukkodâh lii 54–67 cm já tot tiäddá 950–1 415 g. Ivnees tááhust káránâs lii čiiđâčappâd já ruánáá- já čuovjisviolet. Poođâš lii kukke. Suájái koskâ lii 115–130 cm. Suájáh láá kuheh já poskâdeh.
Raavâd.
Káránâs lii haškâlodde, mon ravâdin láá puáccám teikâ ruáppánâm elleeh. Haškâi lasseen káránâs pivdá njuámmilist ucebijd elleid tego smavvânjomâtteijeid, cuobbuid, tažâligijd já stuorrâ čielgimielgâsmettumijd. Ton lasseen tot saalâst loddáá uđâgáid já moonijd. Motomin tot porá riddoost kavnum kyelepasâttâsâid já jáámmám kuolijd já uccâ elleežijd. Tälviv káránâs lii uápis kyessi tuvnesaajeest, kost tot vistig ráávhust keejâd tile já puurâdškuát eskin talle ko piirâs lii torvolâš. Tot tuálá meiddei luoddâkuorâid čurgâdin já porá auto vuálá pááccám elleid. Motomin káránâs tutá jivvijd, siemânáid, muorjijd já ruotâsšaddoid.
Pessim.
Káránâsah finnejeh uđâgáid eskin kuulmâihásâžžân, mut toh oceh pelikyeimis jo vuossâmuu kiiđâ. Talle tain lii läivis kiihâmäigi-uv, já nube ive taat lii vuáimálub. Udâgááh šaddeh eskin kuálmád ive. 
Káránâsparâkodde toollâv ohtâvuođâ pirrâ ive, mut ovdil pessim kárnánâsâin lii kiihâmäigi. Tave-Suomâst káránâs mannee cuáŋuimáánu pelimudo rääjist, mäddin jo njuhčâmáánu aalgâst. Tuše niŋálâs láálá moonijd, moh šaddeh 3–6. Läällimääigi, suullân kulmâ oho, ores piämmá niŋálâs. Uđâgááh pisoh piervâlist 5–6 oho, já kyevti, kuulmâ vuossâmuu oho ääigi vaanhimkyevtis toollâv sii liegâsin. Káránâsmuáti piso oovtâst keesi loopâ räi, já eskin čohčuv šaddeh stuárráábeh káránâsmuáđih.
Varrim.
Káránâs ij laavii varriđ. Tot lii oskolâš jieijâs pessimkuávlun já meiddei pelikuáimásis. Čohčuv nuorâ lodeh sättih mottoom verd kirdâččiđ pirrâsis. Koskâmiärálávt káránâsâi moheh ulâtteh tuš suullân čyeđe kilomeetter kiäčán toi šoddâmkuávlust. Puáris lodeh vist orodeh pessimkuávlus aldasijn. Stuárráábij merâkuávlui rasta káránâsah iä lah kirdám.
Oskomušah.
Káránâs lii tovle onnum paa tiettee lodden, jäämmim pyehten já pahakkâs litolâžžân. Iänááš taah nievris ääših láá puáttám káránâs čapis ivne keežild já meiddei ton raavvâd haahâm, piđoh háisoo tuŋkijáin já haškâsoojijn. 
Káránâs čuávui armeijaid, valmâšin časkeđ taid luhotteemijd, kiäh paccii kolmuđ taištâlemkiädán. Nube tááhust tágárijn hirmos soojijn káránâs onnui meid pyere tahhen. Ulmuuh uskuu, et jis káránâs šnuákui čoolmijd mottoom uámikkâsâst, te tot siämmást adelij uáinu mottoom čalmettiämán. Káránâs haaldust lâi meiddei suátivievâ suátilukko. Jis káránâs suájáh hiäŋgájii vyellin, tot tieđij táápu suátiviehân čuávuváá taištâlmist já ennuv jämmeid. 
Jis káránâs poođij šiiljon, te tot tieđij ain tien táálust mottoom ässei jäämmim. Ij lah iimâš, et ulmuuh halijdii tuššâdiđ káránâs eennâm alne. 
Maaŋgâin kulttuurijn káránâs lii ovtâstittum viijsesvuotân, šohâneijeevuotân já algâšoddâmân. Indiaanij juávhust káránâs lii pase lodde.
Kárášjuuhâ

Kárášjuuhâ (, já ) lii kieldâ Taažâst. Ive 2025 aalgâst Kárášjuuvâst assii 2 524 olmožid, já kieldâ vijđodâh lâi 5 452,94 km², mast 242,23 km² lâi čääci.
Kärjilkielâ

Kärjilkielâ lii suomâkielâ aldahyelkkikielâ já meiddei sämikielâ hyelkki. Tot lii sarnum Suomâst siämmáá kuhháá ko suomâkielâ-uv. Ive 2025 sárnooh lijjii suulân 11 000 olmožid pirrâ Suomâ já 50 000 olmožid Ruošâ peln Kärjil täsivääldist já Tver kuávlust. Kielâst láá kulmâ váldukuávlukielâ já toi mield kulmâ kirjekielâ-uv.
Kärjilkielâ iäláskittem.
Kärjilkielâ iäláskittem šoodâi váddásubbon ton maŋa ko Ruoššâ volliittij Ukraina. Máttááttâs- já kulttuurministeriö ravvuu miäldásávt ohtsâšpargo Ruošâ kärjilkielâlijguin koskâlduttui. Uási Ruošâ kärjilkielâlijn meid urruu tuárjumin Ruošâ volliittem, mii lâi jiegâlávt lussâd kielâsiärvus jesânáid Suomâ peln.
Suomâ peln Nuorttâ-Suomâ ollâopâttuvâst lii stuorrâ ovdâsvástádâs kärjilkielâ iäláskitmist. Ollâopâttâh máttáát já totká kärjilkielâ. Päikkieennâmkielâi tutkâmkuávdáš (Kotus) vist paijeentuálá kärjilkielâ viermisänikirje, já Yle tooimât mottoom verd kärjilkielâlijd uđđâsijd.
Kärjilkielâ iäláskittemohjelm Suomâ peln.
Kärjilkielâ iäláskittemohjelm Suomâ peln almostittui vyesimáánu 19. peeivi 2025. Iäláskittemohjelm láá ráhtám Päikkieennâmkielâi tutkâmkuávdáá stivrim äššitobdeejuávkku já Nuorttâ-Suomâ ollâopâttuv kärjilkielâ iäláskittemhaahâ. 
Máttááttâs- já kulttuurministeriö almostittem iäláskittemohjelmist láá 23 konkreetlâžžâd toimâiävtuttâssâd, moi ulmen lii ovdediđ kärjilkielâ eellimvyeimi já vuáháduttiđ kielâ sajattuv ohtsâškoddeest. Kärjilkielâ máttááttâsân kyeskee iävtuttâssân láá ovdâmerkkân keččâliđ já vuáháduttiđ kärjilkielâ kielâpiervâlijd já vuáđumáttááttâs, valmâštâllâđ kärjilkielâ almolii kielâtotkos já faallâđ pyerebeht kielâ oppâmateriaalijd. Kärjilkielâ kevttimân já tobdosvuotân kyeskee iävtuttâssân láá ovdâmerkkân tieđettiđ kärjilkielâst eenâb, tuárjuđ kärjilkielâlii taiđuu, muusik já kulttuur puovtâdem sehe vuáđudiđ kärjilkielâlii toimâttâs Ylest já puovtâdškyettiđ kärjilkielâlii siskáldâs párnáid já nuoráid.
Uási tooimâin väätih lahânubástusâid. Tággáár lii ovdâmerkkân iävtuttâs tast, ete vuáđuduvvoo uđđâ, lahâaasâtlâš toimâorgaan "kärjillâš aalmugtigge", mon pargon ličij västidiđ jieijâs tááhust kärjilkielâ iäláskitmist já oovdedmist sehe kielâsiärvus toimâmist. Ton lasseen ohjelmist iävtuttuvvoo kärjilkielâ kielâlaahâ, vâi kärjilkielâliih uážuččii paijeentoollâđ já ovdediđ jieijâs kielâ já kulttuur.
Kielâčááitus.
"Kai rahvas roittahes vällinny da taza-arvozinnu omas arvos da oigevuksis. Jogahizele heis on annettu mieli da omatundo da heil vältämättäh pidäy olla keskenäh, kui vellil."
Kärkölä

Kärkölä lii kieldâ Suomâst, Päijät-Häme eennâmkoddeest. Kärköläst ääsih 4 348 olmožid, já ton vijđodâh lii 259,30 km², mast 2,81 km² lii čääci. Kärkölä naaburkieldah láá Hausjärvi, Hollola, Mäntsälä já Orimattila.
Historjá.
Kärkölä vuáđudui ive 1867.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Järvelä, Nummenkulma, Hevonoja, Hongisto, Hähkäniemi, Iso-Sattiala, Karvala, Kärkölä markkân, Lappila, Maavehmaa, Marttila, Uusikylä já Vähä-Sattiala.
Kärkölä kieldâkuávdáš lii Järvelä.
Kärsämäki

Kärsämäki lii kieldâ Suomâst, Tave-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Kärsämäkist ääsih 2 578 olmožid, já ton vijđodâh lii 700,93 km², mast 4,96 km² lii čääci. Kärsämäki naaburkieldah láá Haapajärvi, Haapavesi, Pyhäjärvi, Pyhäntä já Siikalatva.
Historjá.
Kärsämäki vuáđudui ive 1869.
Siijdah.
Hautajoki, Kärsämäki markkân, Miiluranta, Ojalehto, Alajoki, Porkkala, Rannankylä, Saviselkä, Sydänmaankylä, Venetpalo, Pyrrönperä, Nurmesperä, Kokonperä já Hallanperä.
L

L lii läättinlâš puustavoornig 12. já anarâškielâ puustavoornig 17. puustav.
La Massana

La Massana lii kieldâ Andorrast. Ton vijđodâh lii 65 km², já alodâh 1 230 m. Ive 2021 La Massanast assii 10 750 olmožid.
La Quinta

La Quinta lii kaavpug Riverside pirrâdâhkoddeest Kalifornia uásistaatâst Ovtâstum staatâin. La Quintast ääsih ohtsis suulân 42 600 olmožid (2022). 
Eennâmtiätu.
Masa ubâ La Quinta pirrâ joteh Santa Rosa väärih.
Ekonomia.
Maaŋgah La Quintast pargeh turismáin. Puoh uáinojeijeemus toimâsyergi lii kuittâg golf. La Quintast láá ohtsis 25 golfkieddid.
Táválâš tálutuálu La Quintast tiänáá koskâmiärálávt 93 091 dollarid.
Laapi eennâmkodde

Laapi eennâmkodde (, , já ) lii Suomâ tavemus já vijđoduv mield stuárráámus eennâmkodde. Laapi vijđodâh lii 100 367 km² já ässeeloho 176 716. Tot västid ovdebáá Laapi lääni, mut ij lah siämmáš ko Laapi historjálâš eennâmkodde. Laapi eennâmkodde hämmee staatâlâš vaaljâin Laapi vaaljâpirrâduv.
Sämmiliih láá Laapi kuávlu algâaalmug, mut sij láá tááláá ääigi ucceeblohhoon Laapi eennâmkoddeest.
Laapi eennâmkode kukká lii puállurääsi.
Eennâmtiätu.
Laapi eennâmkodde raijâšuvá tavveen Taažâ Tromsa- já Finnmark-laanijd, nuorttân Ruošâ Murmansk kuávlun sehe Kärjil täsivááldán, mäddin Tave-Pohjanmaan já viestârist Ruotâ Norrbotten läänin. Räjijuuvah láá Tiänujuuhâ Taažâ rääjist já Muoniojuuhâ sehe Tuárnusjuuhâ Ruotâ rääjist.
Laapi eennâmkoddekuávdáš lii Ruávinjargâ. Eres kaavpugeh láá Kiemâ, Kiemâjävri já Tuárnus. Kiemâ–Tuárnus-kuávlu lii Ruávinjaargâ lasseen merhâšittee kaavpugkuávlu. Tuárnus lii Laapi puárásumos kaavpug, já Kiemâ lii merhâšitteemus ráhtulâšvuotâkaavpug.
Eennâmkode stuárráámus jävri lii Aanaarjävri (1 084 km²). Kuhemuuh juuvah láá Kiemâjuuhâ, Ounasjuuhâ, Kitinen já Muoniojuuhâ. Alemus saje lii 1 324 m Häldee vieltist Iänuduv kieldâst. 
Laapi vuáđukällee kulá Fennoskandia koolbân. Tot lii uáli puáris, já stuárráámus uási tast lii šoddâm paleoproterotsooisâš paje já arkeeisâš aioni ääigi. Laapi källee lii stuárráámus uásild graaniit, gneissi já kvartsiit. Aanaar kuávlust meid granuliit. 
Laapi eennâmvuáđust láá kavnum maaŋgâlágáneh mineraaleh já metalleh. 1860-lovvoost Avveeljuuvâ kuávlust kavnui kolle. Tááláá ääigi ovdâmerkkân Kittâlist lii stuorrâ kolleruuki, mii lii meid ubâ Euroop stuárráámus. Meid Kiemâeennâm Elijäävrist já Suáđigil Kevitsast láá stuorrâ ruukih. Elijäävri uáivipyevtittâs lii kromi, já Kevitsa veški já nikkel.
Šoŋŋâdâh.
Laapi šoŋŋâdâh lii subarktisâš já toos vaaigut Tave-jieŋâmeerâ Golfvirde. Tave-Laapi šoŋŋâdâh lii nannaamlâš, mut aldasâš Tave-Jieŋâmeerâ vaaigut kuittâg-uv toos. Tave-Laapist Aanaarjävri lieggee šoŋŋâduv. Koskâ-, Nuorttâ- sehe Viestâr-Laapist šoŋŋâdâh lii čielgâsubbooht nannaamlâš já toos vaigutteh stuorrâ jeegih. Maadâ-Laapist Merâpottâ taha šoŋŋâduvâst eenâb merâšoŋŋâduv.
Kieldah.
Laapi eennâmkoddeest láá 21 kieldâd, main Ruávinjargâ, Kiemâ, Kiemâjävri já Tuárnus láá kaavpugeh.
Viehâdâh.
Ive 2017 loopâst Laapi eennâmkoddeest lijjii 179 223 ässed. Sist 172 386 sarnuu suomâkielâ, 1 560 sämikielâid, 438 ruotâkielâ já eres kielâid 4 839. Olgoeennâmliih lijjii 4 013.
Lahti

Lahti () lii kaavpug Suomâst, Päijät-Häme eennâmkoddeest. Lahtist ääsih 119 884 olmožid, já ton vijđodâh lii 517,64 km², mast 58,16 km² lii čääci. Lahti naaburkieldah láá Asikkala, Heinola, Hollola, Iitti já Orimattila.
Historjá.
Lahti vuáđudui ive 1878, já tast šoodâi kaavpug ive 1905.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Ustevvuotâkaavpugeh.
Lahti ustevvuotâkaavpugeh láá:
Laihia

Laihia () lii kieldâ Suomâst, Pohjanmaa eennâmkoddeest. Laihiast ääsih 8 020 olmožid, já ton vijđodâh lii 508,44 km², mast 3,28 km² lii čääci. Laihia naaburkieldah láá Ilmajoki, Isokyrö, Kurikka, Maalahti, Mustasaari já Vaasa.
Historjá.
Laihia vuáđudui ive 1576.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Laihia markkân.
Siijdah.
Allinen, Aronkylä, Isokylä, Jakkula, Jokikylä, Jokiperä, Jokisalo, Kasinkylä, Keskikylä, Kumaala, Kupparla, Kylänpää, Käyppälä, Laihia markkân, Lounaala, Lyyskilä, Maunula, Miettylä, Nikkari, Peltomaa, Perälä, Potila, Poola, Pukkala, Ratikylä, Ruto, Suorttila, Torstila, Tyllijoki, Valjoo, Vedenoja já Yrjäälä.
Laos

Laos lii staatâ Aasiast. Ton uáivikaavpug lii Vientiane.
Lapedona

Lapedona lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Lapedonast ääsih 1 176 olmožid. Ton vijđodâh lii 14,93 km², já alodâh 263 m. Lapedona naaburkieldah láá Altidona, Campofilone, Fermo, Montefiore dell'Aso, Monterubbiano já Moresco.
Siijdah.
Markkân lasseen Lapedona kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Valdaso.
Lapinlahti

Lapinlahti () lii kieldâ Suomâst, Tave-Savo eennâmkoddeest. Lapinlahtist ääsih 9 382 olmožid, já ton vijđodâh lii 1 245,14 km², mast 148,55 km² lii čääci. Lapinlahti naaburkieldah láá Iisalmi, Kuopio, Rautavaara, Siilinjärvi já Sonkajärvi.
Historjá.
Lapinlahti vuáđudui ive 1874.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Alapitkä, Heinäaho, Horsmanmäki, Humppi, Jonsa, Juminen, Karsanlahti, Karvasalmi, Kivistö, Kiukonmäki, Korpijärvi, Lahdenperä, Lappetelä, Luhi, Lukkarila, Martikkala, Mäkikylä, Mäntylahti, Nerkoo, Ollikkala, Pajujärvi, Paloinen, Petäys, Pienimäki, Pitkämäki, Puoliväli, Pällikäs, Taipale, Tölvä já Väisälänmäki.
Lappajärvi

Lappajärvi lii kieldâ Suomâst, Maadâ-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Lappajärvist ääsih 2 959 olmožid, já ton vijđodâh lii 559,06 km², mast 78,76 km² lii čääci. Lappajärvi naaburkieldah láá Alajärvi, Evijärvi, Kauhava, Lapua, Veteli já Vimpeli.
Historjá.
Lappajärvi vuáđudui ive 1865.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Lappajärvi markkân.
Siijdah.
Itäkylä, Karhusaari, Karvala, Kuoppala, Kärnä, Lamminkylä, Lappajärvi markkân, Luomala, Nissi, Purola, Savonkylä, Söyrinki, Tarvola já Övermark.
Lappeenranta

Lappeenranta () lii kaavpug Suomâst, Maadâ-Kärjil eennâmkoddeest. Lappeenrantast ääsih 72 563 olmožid, já ton vijđodâh lii 1 723,56 km², mast 289,78 km² lii čääci. Lappeenranta naaburkieldah láá Imatra, Lemi, Luumäki, Miehikkälä, Ruokolahti já Taipalsaari.
Historjá.
Lappeenranta vuáđudui ive 1649.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Annikkala, Anola (Joutseno), Anola (Lappee), Antamoinen, Armila, Eiskola, Haapajärvi, Haikala, Hanhijärvi, Hanhikemppi, Hartikkala, Haukilahti, Hietala, Hiivaniemi, Hirvisaari, Hujakkala, Hurtanmaa, Hyttilä (Lappee), Hyttilä (Säkkijärvi), Hyvättilä, Hyypiälä, Hämäläisenkylä, Häsälä, Ihaksela, Ihalainen, Iitiä, Illottula, Jokela, Joutseno, Juvakkala, Jänhiälä, Kahila, Kallola, Kanalampi, Kansola, Karhula, Karhusjärvi, Karjalaisenkylä, Karkkola, Karsturanta, Kasukkala, Kattelus, Kauskila, Kemppilä, Kesola, Kiiala, Kilpiänsaari, Kohoniemi, Kokkila, Kontu, Korkia-aho, Korvenkanta, Korvenkylä, Kotola, Kourula, Kourulanmäki, Kouvola, Kuurmanpohja, Kähärilä (Joutseno), Kähärilä (Lappee), Kähärilä (Nuijamaa), Kälvelä, Kärki, Laakkola, Laapio, Lahnajärvi, Laihala, Laihia, Lappeenranta, Lapvesi, Lasola, Lauritsala, Lavola (Lappee), Lavola (Säkkijärvi), Lempiälä, Lensula, Leppälä, Liikka, Lipiälä (Joutseno), Lipiälä (Lappee), Loukola, Luukkala, Luukulkkula, Lyytikkälä, Maajärvi, Marttila, Melkola, Meltola, Mentula, Metsäkansola, Mietinsaari, Mikonsaari, Monola, Montola, Mustola, Muukkola, Muurola, Myllylä, Myllärilä, Myrä, Mäkelä, Nevala, Nuijamaa, Nurmela, Nyrhilä, Nyrkkölä, Oikkola, Ojala, Paakkala, Pahloinen, Pajarila, Parjala, Parkkarila, Partala, Pelkola, Penttilä (Joutseno), Penttilä (Lappee), Piutula, Pohjola, Purala, Pätilä, Rantala, Rapattila, Rapattilajärvenpää, Rasola, Ravattila, Rikkilä, Roiskola, Ruohiala, Ruokola, Rutola, Ryösölä, Saarniala, Saikkola, Saviniemi, Seppälä, Sinkkola, Sirkjärvi, Skinnarila, Soljola, Suikinsilta, Sunila, Suokumaa, Suomalainen, Suurkorva, Säämälä, Taalikkala, Tapavainola, Temola, Tiimola, Timperilä, Tirilä, Tiuruniemi, Toikkala, Toivarila, Tujula (Joutseno), Tujula (Lappee), Tukiala, Turkkila, Törölä, Vainikkala, Vesikkola, Vihtola, Vilkjärvi, Villala, Virkkilä, Väkevälä, Ylijärvi já Yllikkälä.
Lapua

Lapua () lii kaavpug Suomâst, Maadâ-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Lapuast ääsih 14 330 olmožid, já ton vijđodâh lii 750,78 km², mast 13,63 km² lii čääci. Lapua naaburkieldah láá Alajärvi, Kauhava, Kuortane, Lappajärvi já Seinäjoki.
Historjá.
Lapua vuáđudui ive 1865, já tast šoodâi kaavpug ive 1977.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Alahella, Alanurmo, Haapakoski, Hellanmaa, Hirvijoki, Honkimäki, Hyyppä, Härsilä, Karhunmäki, Kauhajärvi, Kiviristi, Koskikylä, Lakaluoma, Lapua markkân, Liuhtari, Länsikylä, Mustamaa, Myllykylä, Männikkö, Ojutkangas, Paavola, Pouttu, Raamattu, Ritakallio, Ritamäki, Ruha, Saarenkangas, Siirilä, Tamppari, Teora, Tiistenjoki, Toijanniemi, Välilä já Ylikylä.
Latvia

Latvia lii staatâ Euroopist. Ton uáivikaavpug lii Riika.
Eennâmtiätu.
Morfologia.
Latvia alemus saje lii Gaiziņkalns, mii paijaan 311,6 meetter alodâhân. Tot lii Baltia enâmij nubben alemus saje Eestienâmist leijee Suur Munamägi maŋa.
Ekonomia.
Energia.
Eestieennâm, Latvia já Liettua uáiviministereh vuáláčallii porgemáánust 2023 ohtâsii almosciälkkámuš, mast almottui áigumušâin luovâniđ Ruošâ haldâšem Brell-šleđgâviärmáduvâst sehe servâmist viestâreurooplii vuáhádâhân majemustáá kuovâmáánust 2025. Almosciälkkámušâst Ruošâ haldâšem viärmádâhân kuullâm onnui uhken Baltia enâmij energiatorvolâšvuotân. Miärádâs nannaam-Euroop vuáhádâhân servâmist tohhui ive 2018, ko haahâ finnij EU-ruttâdem. Baltian enâmeh servih šleđgâviärmádâhân Puola peht. Baltia enâmeh lijjii Sovjetlito haaldust nube maailmsuáđist ive 1991 räi, já toh ärbejii šleđgâvuáháduv tien ääigist.
Kulttuur.
Aalmuglâšsymboleh.
Latvia aalmuglâšlodde lii pešnirihhááš.
Laukaa

Laukaa () lii kieldâ Suomâst, Koskâ-Suomâ eennâmkoddeest. Laukaast ääsih 18 853 olmožid, já ton vijđodâh lii 825,59 km², mast 177,10 km² lii čääci. Laukaa naaburkieldah láá Hankasalmi, Jyväskylä, Konnevesi, Toivakka, Uurainen já Äänekoski.
Historjá.
Laukaa vuáđudui ive 1593.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Haapala, Harhala, Hoho, Kuhaniemi, Kuusa (tâi Kuusaa), Lankamaa, Laukaa markkân, Laukkavirta (ađai Tarvaala), Leinola, Leppävesi, Lievestuore, Metsolahti, Saarilampi, Savio, Simuna, Tervatehdas, Tiituspohja, Valkola, Vehniä, Vihtasilta, Vihtavuori, Vihtiälä, Vuontee já Äijälä.
Leena Lehtolainen

Leena Katriina Lehtolainen (š. njuhčâmáánu 11. peeivi 1964, Vesanto, Suomâ) lii syemmilâš kirječällee. Sun lii čáállám ohtsis kyehtlovčiččâm kirjed.
Kirjeh.
Leena Lehtolainen lii čáállám kyehti nuorâiroomaan, kulmânubáloh poolisromanid Maria Kalliost, nelji triller Hilja Ilveskerost, kyehti nooveelčuágálduv, nelji roomaan näimilittoost, oovtâ psykologâlâš triller já oovtâ tiätukirje.
Lemmee

Lemmee ( já ) lii uccâ siijdâš Aanaar kieldâst. Lemmee lii tobdos kollehistorjást já Lemmee aalmuglâšmeeci fiijnâ luándust. Lemmee kuávlust iälá já kuáivu kole tuođâlâš kollekuáivoojuávkku. Siijdâst kávnojeh ijâstâllâm-, raavâdviäsu- já ohjelmpalvâlusah.
Lemmeejuuhâ

Lemmeejuuhâ lii juuhâ Anarist, Suomâst. Tot lii tubdum kolletoidemist já siämmáánommâsâš aalmuglâšmeecist.
Eennâmtiätu já luándu.
Lemmeejuuvâ kukkodâh lii 80 km já kulgâmvijđodâh 687 km2. Tot álgá Návgosjeegist já virded kezzin ovdil ko kobdo kollehaammân alda. Lemmeejuuvâst láá čiččâm jävrid já toi kooskâst kezibeh sajeh, moh láá táválávt kuoškah. Jäävrih láá Morgâmjävri, Rovâdâsjävri, Ergijävri, Čuáđgijävri, Sieptâgâšjävri, Muáđhádjävri sehe Äivihjävri. Juuvâ nuorttâriddo lii stuárráámus uásild ciägus já tobbeen láá ollâ tuoddâreh, nuuvt ko Juuvâkielâs, Rovâdâsuáivi sehe Viibuštuoddâreh. Viestârriddo vuod lii täsivub, já tobbeen láá aalmuglâšmeeci väzzimpálgáh. Lemmeejuuvâ sijđojuuvah láá Puškojuuhâ, Vaijuuhâ, Suohpášávži, Rovâdâsjuuhâ sehe Lággujuuhâ.
Lemmeejuuhâ lii meid pivnohis kuálástemsaje. Juuvâ kyelišlaajah láá kuávžur, puško, suávvil, šapšâ sehe vuásku.
Kollekuáivum.
Avveeljuuvâ 1870-lovo kollekavnumij tiet kollekuáivooh irâttii kavnâđ kole meid Lemmeejuuvâst, mut iä luhostum. Kole kavnui iäskán 1940-lovvoost Suohpášávžist, mon maŋa Lemmeejuuvâ alda lii lamaš ain kollekuáivum.
Leppävirta

Leppävirta lii kieldâ Suomâst, Tave-Savo eennâmkoddeest. Leppävirtast ääsih 9 437 olmožid, já ton vijđodâh lii 1 519,64 km², mast 383,66 km² lii čääci. Leppävirta naaburkieldah láá Heinävesi, Joroinen, Kuopio, Pieksämäki, Suonenjoki, Tuusniemi já Varkaus.
Historjá.
Leppävirta vuáđudui ive 1639.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Haapamäki, Halola, Hankamäki, Hartikansalo, Hiismäki, Huovila, Huovilansalmi, Häikiä, Häyry, Jokilahti, Keinälänmäki, Kohmansalo, Konnuslahti, Kotalahti, Kivijärvi, Kurjalanranta, Lappi, Leppämäki, Leppävirta, Lylymäki, Moninmäki, Mustinmäki, Niinimäki, Nikkilänmäki, Näätänmaa, Oravikoski, Osmajärvi, Paukarlahti, Petromäki, Puponmäki, Rauvastenlahti, Reinikkala, Riihiranta, Saahkarlahti, Saamainen, Saijanlahti, Sarkamäki, Sarkaniemi, Soinilansalmi, Sorsakoski, Särkilahti, Särkijärvi, Tahvanala, Tanskansaari, Takkula, Timola, Tuppurinmäki, Unnukansalo, Valkeamäki, Valkeisenrant já Vehmaansalo.
Lesotho

Lesotho kunâgâskodde (maadâsothokielân " 'Muso oa Lesotho") ađai Lesotho lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Maseru.
Eennâmtiätu.
Lesotho vijđodâh lii 30 355 km², mast 0 km² (0 %) lii čääci. Vijđoduv mield Lesotho lii maailm 141. stuárráámus staatâ.
Morfologia.
Lesotho alemus saje lii Thabana Ntlenyana čokke, mii paijaan m alodâhân.
Lestijärvi

Lestijärvi lii kieldâ Suomâst, Koskâ-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Lestijärvist ääsih 715 olmožid, já ton vijđodâh lii 559,06 km², mast 78,76 km² lii čääci. Lestijärvi naaburkieldah láá Halsua, Kinnula, Kokkola, Perho, Reisjärvi, Sievi já Toholampi.
Historjá.
Lestijärvi vuáđudui ive 1868.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Lestijärvi markkân.
Siijdah.
Kiiskilä/Niemi, Lestijärvi markkân, Mattila, Syri, Tikka, Tuikka, Yli-Lesti já Änäkkälä.
Libanon

Libanon lii staatâ Aasiast. Ton uáivikaavpug lii Beirut.
Liberaalpiäládâh - Rijjâvuotâ valjiđ

Liberaalpiäládâh - Rijjâvuotâ valjiđ (, ) lii ohtâ Suomâ piäláduvâin.
Liberia

Liberia lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Monrovia.
Libreville

Libreville lii Gabon stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug.
Libya

Libya staatâ () ađai Libya () lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Tripoli.
Eennâmtiätu.
Sajadâh já rääjih.
Libya lii staatâ tave-Afrikist. Libya ránnjástaatah láá viestârist Tunisia já Algeria, mäddin Niger já Tšad, maadânuorttân Sudan já nuorttân Egypt.
Geologia.
Tullâväärih.
Libyast láá kulmâ tullâvääri. Tain alemus lii Haruj (1 200 m). Ton majemuš russoom lâi 2 310 ± 810 ihheed tassaaš. Eres tullâväärih láá Gharyan vulkaanisâš kieddi, mon majemuš russoom lâi pleistoseenist, já Waw an Namus, mon majemuš russoom lâi holoseenist.
Viehâdâh.
Ässeeloho.
Libyast ääsih suulân 6,8 miljovn olmožid, kiäin 97 % láá sunnimuslimeh. 
Kielah.
Libya virgálâš kielâ lii arabiakielâ, mutâ ton lasseen sárnuh berberkielâid, eŋgâlâskielâ já italiakielâ.
Liechtenstein

Liechtenstein lii staatâ Euroopist. Ton uáivikaavpug lii Vaduz.
Eennâmtiätu.
Morfologia.
Liechtenstein alemus vääri lii Grauspitz, mii paijaan 2 599 meetter alodâhân.
Haldâttâh já politiik.
Kuávlulâš jyehim.
Kieldah.
Liechtensteinist láá 11 kieldâd, 6 Oberlandist já 5 Unterlandist:
Lieksa

Lieksa teikâ Liäkšá lii kaavpug Suomâst, Tave-Kärjil eennâmkoddeest. Lieksast ääsih 10 869 olmožid, já ton vijđodâh lii 4 067,71 km², mast 649,82 km² lii čääci. Lieksa naaburkieldah láá Ilomantsi, Joensuu, Juuka, Kontiolahti, Kuhmo já Nurmes.
Nommâ já ton sujâttem.
Päikkinoomah iä táválávt heiviittuu, já tain iä tábáhtuu konsonantij teikâ vokalij nubástusah (ol. illativ Lieksan já ol. lokativ Lieksast). Taan kaavpug tábáhtusâst käldein kávnoo kuittâg meiddei nommâ "Liäkšá", mii sojá siämmáánáál ko 2-staavvâlsiih á-maadâ nomineh.
Historjá.
Lieksa vuáđudui ive 1936.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Egyptinkorpi, Hattusaari, Hattuvaara, Höntönvaara, Hörhö, Jaakonvaara, Jamali, Jongunjoki, Kelvä, Kitsinvaara, Koli, Kontiovaara, Kuorajärvi, Kylänlahti, Lamminkylä, Lapalie, Louhivaara, Mätäsvaara, Märäjälahti, Nurmijärvi, Ohtavaara, Pankakoski, Pankajärvi, Puso, Romppala, Ruunaa, Saarivaara, Keträvaara, Savijärvi, Siikavaara, Sikovaara, Sokojärvi, Sokovaara, Surpeenvaara, Uusikylä, Varpanen, Vieki, Viensuu, Vuonisjärvi já Vuonislahti.
Liepāja

Liepāja lii kaavpug Latviast. Liepājast ääsih 68 568 olmožid. Ton vijđodâh lii 60,37 km² já alodâh 14 m.
Historjá.
Liepāja vuáđudui ive 1252, já tast šoodâi kaavpug ive 1625.
Liettua

Liettua täsiväldi () ađai Liettua lii staatâ Euroopist. Ton uáivikaavpug lii Vilna.
Eennâmtiätu.
Sajadâh já rääjih.
Liettua lii staatâ Euroopist Nuorttâmeerâ riddoost. Tot lii mädimus já stuárráámus Baltia staatâin. Liettua ránnjástaatah láá tavveen Latvia, mäddin Puola já Ruoššâ (sierâ leijee Kaliningrad kuávlu), já mäddin já nuorttân Vielgis-Ruoššâ. 
Morfologia.
Liettua alemus saje lii Aukštojas, mii paijaan 294 meetter alodâhân.
Ekonomia.
Energia.
Eestieennâm, Latvia já Liettua uáiviministereh vuáláčallii porgemáánust 2023 ohtâsii almosciälkkámuš, mast almottui áigumušâin luovâniđ Ruošâ haldâšem Brell-šleđgâviärmáduvâst sehe servâmist viestâreurooplii vuáhádâhân majemustáá kuovâmáánust 2025. Almosciälkkámušâst Ruošâ haldâšem viärmádâhân kuullâm onnui uhken Baltia enâmij energiatorvolâšvuotân. Miärádâs nannaam-Euroop vuáhádâhân servâmist tohhui ive 2018, ko haahâ finnij EU-ruttâdem. Baltian enâmeh servih šleđgâviärmádâhân Puola peht. Baltia enâmeh lijjii Sovjetlito haaldust nube maailmsuáđist ive 1991 räi, já toh ärbejii šleđgâvuáháduv tien ääigist.
Viehâdâh.
Ässeeloho.
Liettuast ääsih ohtsis suulân 2,8 miljovn olmožid. 
Kielah.
Liettua virgálâš kielâ lii liettuakielâ.
Kaavpugeh.
Liettua uáivikaavpug lii Vilna. Eres teháliih kaavpugeh láá Klaipėda já Kaunas, main maajeeb lâi ohtâ kuulmâ ive 2022 Euroop kulttuuruáivikaavpugist.
Liivikielâ

Liivikielâ lii nuorttâmeerâsyemmilâš kielâ. Liivikielâst láá suulân 200 sárnod. Liivikielâ suvâttui, mut tääl tot lii ellee kielâ.
Lilongwe

Lilongwe lii Malawi uáivikaavpug já ässeelohhoos mield meid ton stuárráámus kaavpug.
Liminka

Liminka teikâ Limiŋga teikâ Limiŋka () lii kieldâ Suomâst, Tave-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Liminkast ääsih 10 258 olmožid, já ton vijđodâh lii 651,71 km², mast 14,40 km² lii čääci. Liminka naaburkieldah láá Kempele, Lumijoki, Muhos, Oulu, Siikajoki, Siikalatva, Tyrnävä já Vaala.
Nommâ.
Päikkinoomah iä táválávt heiviittuu. Taan kieldâ tábáhtusâst käldein kávnojeh kuittâg meiddei noomah "Limiŋga" já "Limiŋka".
Historjá.
Liminka vuáđudui ive 1477.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Ala-Temmes, Liminka, Rantakylä já Virkkula.
Linjâšauto

Linjâšauto teikkâ bussi lii stuorrâ auto, moin maaŋgâs pyehtih mađhâšiđ siämmáá ääigi.
Linthal

Linthal lii oovdiš kieldâ Glarus kantonist Sveeicist. Ive 2024 loopâst Linthalist assii 1 041 olmožid. Kieldâ vijđodâh lâi 131,24 km². Linthal lii 662 m merâtääsi paajaabeln.
Historjá.
Linthal kieldâ lopâttui ive 2010 loopâst, ko Betschwanden, Braunwald, Elm, Engi, Haslen, Linthal, Luchsingen, Matt, Mitlödi, Rüti, Schwanden, Schwändi já Sool kieldah lahtojii oohtân já šoodâi uđđâ Glarus Süd kieldâ. Uđđâ kieldâst ääsih 9 849 olmožid (31.12.2024), já ton vijđodâh lii 430,03 km2.
Viehâdâh.
Ässeeloho.
Linthalist assii 994 olmožid ive 1777, 1 538 olmožid ive 1799, 1 745 olmožid ive 1850, 2 301 olmožid ive 1880, 1 894 olmožid ive 1900, 1 741 olmožid ive 1950, 2 645 olmožid ive 1960, 1 458 olmožid ive 1970, 1 200 olmožid ive 2000 já 1 088 olmožid ive 2010.
Čuávuváá tavlustuvâst lii Linthal ässeeloho ive 2017 rääjist Glarus Süd kieldâ virgálij nettisiijđoi mield:
Liperi

Liperi () lii kieldâ Suomâst, Tave-Kärjil eennâmkoddeest. Liperist ääsih 12 020 olmožid, já ton vijđodâh lii 1 161,23 km², mast 434,36 km² lii čääci. Liperi naaburkieldah láá Heinävesi, Joensuu, Kontiolahti, Polvijärvi, Rääkkylä, Savonlinna já Outokumpu.
Historjá.
Liperi vuáđudui ive 1875.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Ahonkylä, Härkinvaara, Kaatamo, Käsämä, Korpivaara, Kompero, Liperi markkân, Liperinsalo, Leppälahti, Mattisenlahti, Risti, Roukalahti, Salokylä, Tutjunniemi, Vaivio, Viinijärvi já Ylämylly.
Lipetsk

Lipetsk () lii kaavpug Ruošâst Voronež-juuvâ riddoost. Tot lii Lipetsk kuávlust.
Historjá.
Lipetsk vuáđudui ive 1703, já tast šoodâi kaavpug ive 1779.
Lismá

Lismá teikâ Lišme teikâ Čálkku () lii siijdâš Aanaar kieldâst Avveeljuuvâ já Riemâšjuuvâ kooskâst. Sijdâ lii Lemmee aalmuglâšmeeci siste. Ive 2019 Lismáást assii 16 olmožid.
Nommâ.
"Čálkku" lii siijdâ puárásub nommâ, mii lâi kiävtust talle ko čáálkuh (Länsmaneh) assii tobbeen.
Listo Suomâ ministeriöin

Tääl Suomâ staatârääđist láá 12 ministeriöd:
Listo aalmugijkoskâsâš sundenumerijn

Taat lii listo aalmugijkoskâsâš sundenumerijn.
Stielâs 9: Nuorttâ- já Maadâ-Aasia, Aldanuorttâ.
Nollá (0) ij lah kiävtust.
Littoinen

Littoinen lii čuákkipäikki Maadâ-Suomâst Kaarina já Lieto kieldâi rääji alne. Tolebáá tot kuulâi Piikkiö kieldân še, mut Piikkiö šoodâi Kaarina kieldâ uássin ive 2009. Kaskoo Littois lii Littoisjävri. Littois čuákkipäikki huksejui 1700-lovvoost, ko kuávlust tooimâi läđđeefabrik. Fabrik ij innig tooimâ, mut ton kevttim tááluh láá ain-uv ceggust. Littoisiist lâi tolebáá ryevdirađesajattâh, kost ellii meiddei V. I. Lenin ive 1907.
Littoisiist assii 7 167 olmožid ive 2009. Tääl Littoisijn tuáimih Littois vyeliškovlâ, Kotimäki ohtâlâsškovlâ já maŋgâ peivikiäju.
Lobamba

Lobamba lii Eswatini historjálâš uáivikaavpug já tááláá ääigi-uv ton lahâasâttemlâš uáivikaavpug, kost parlament čokkáá. Lobamba lii Hhohho haldâttâhkuávlust staatâ taveuásist.
Loka tulvâdemjävri

Loka tulvâdemjävri teikkâ tuše Lokka lii tulvâdemjävri Suáđigil kieldâst, Laapi eennâmkoddeest.
Loka tulvâdemjäävri vijđodâh lii koskâmiärálávt 315 km2 já tot lii Euroop union stuárráámus tulvâdemjävri. Loka kulgâmvijđodâh lii 2 352 km2 já tot kulá Kiemâjuuvâ čácádâhân. Lokka lii ovtâstittum Porttâpäävti tulvâdemjáávrán Vuáču kanavain. Lokka finnee čääsis Tanka- já Luirojuuvâin sehe Porttâpäävtist. Luirojuuhâ juátkoo Loka maŋa já luáštá Kitisâžân, mii vuod luáštá Kiemâjuuhân.
Loka tevdim aalgij ive 1967, nuuvt ko Porttâpäävti-uv. Jäävri rähtim finnij ennuv kritikijd páihálâš ulmuin já luándusuojâleijein. Loka vuálá paccii kulmâ siijdâ: Korvanen, Alariesto já Mutenia sehe Euroop stuárráámus jeggi, Posoaapa.
Lomé

Lomé lii Togo stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug.
Loreto

Loreto lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Loretost ääsih 12 898 olmožid. Ton vijđodâh lii 17,90 km², já alodâh 127 m. Loreto naaburkieldah láá Castelfidardo, Porto Recanati já Recanati.
Siijdah.
Costabianca, Grotte, Stazione, Villa Berghigna, Villa Costantina já Villa Musone.
Loro Piceno

Loro Piceno lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Loro Picenost ääsih 2 269 olmožid. Ton vijđodâh lii 32,58 km², já alodâh 436 m. Loro Piceno naaburkieldah láá Colmurano, Massa Fermana, Mogliano, Montappone, Petriolo, Ripe San Ginesio, Sant'Angelo in Pontano já Urbisaglia.
Siijdah.
Borgo San Lorenzo, Passo Loro, San Valentino, Varco já Vignali Bàgnere.
Los Angeles

Los Angeles lii kaavpug Kalifornia uásistaatâst Ovtâstum staatâin. Tot lii Kalifornia uásistaatâ stuárráámus kaavpug já Ovtâstum staatâi nubben stuárráámus kaavpug tállân New York maŋa. Tobbeen ääsih ohtsis suulân 4 miljovn olmožid.
Louisiana

Louisiana lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Baton Rouge já stuárráámus kaavpug lii New Orleans. Louisiana uásistaatâst ääsih ohtsis paijeel 4,6 miljovn olmožid (2020).
Loviisa

Loviisa () lii kaavpug Suomâst, Uusimaa eennâmkoddeest. Loviisast ääsih 14 754 olmožid, já ton vijđodâh lii 1 751,52 km², mast 931,76 km² lii čääci. Loviisa naaburkieldah láá Kouvola, Lapinjärvi, Myrskylä, Porvoo já Pyhtää. Kaavpug lii kyevtikielâlâš.
Historjá.
Loviisa vuáđudui Pernaja Degerby-raccutáálu enâmáid ive 1745 "Degerby"-nommâsâš räji- já staappâlkaavpugin tondiet ko Ruotâ já Ruošâ rääji sirdâšui uárjás Tuurku ráávhust ive 1743. Ive 1752 Ruotâ kunâgâs Aadolf Fredrik eelij kaavpugist já adelij kaavpugân uđđâ noomâ "Loviisa" káálgus mield ađai roonnig Loviisa Ulriika mield.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Antinkylä (Antby), Fantsnäs, Hakalehto (Hagalund), Haravankylä (Räfsby), Hattom, Isnäs, Källa, Köpbacka, Myllyharju (Kvarnåsen), Määrlahti (Märlax), Rauhala (Fredsby), Svartholma (Svartholm), Svenäs, Uusikaupunki (Nystaden, "Nystan"), Valko (Valkom), Valkolampi (Valkomträsk), Vanhakaupunki (Gamlastan), Varvi (Varvet), Vårdö já Tesjoki (Tessjö).
Luanda

Luanda lii Angola stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug.
Lugano

Lugano lii kaavpug Ticino kantonist Sveeicist. Luganost ääsih 62 754 olmožid. Ton vijđodâh lii 75,85 km² já alodâh 275 m. Lugano lii stuárráámus italiakielâlâš kaavpug Italia ulguubeln.
Historjá.
Lugano kieldâ vuáđudui virgálávt ive 1803 talle ko Ticino kanton seervâi Sveeici vuárnumliiton. 
Kieldâlahtemeh.
1972.
Cuáŋuimáánu 23. peeivi 1972 Brè-Aldesago já Castagnola kieldah lahtojii Luganon.
2004.
Cuáŋuimáánu 4. peeivi 2004 Breganzona, Cureggia, Davesco-Soragno, Gandria, Pambio Noranco, Pazzallo, Pregassona já Viganello kieldah lahtojii Luganon.
2008.
Cuáŋuimáánu 20. peeivi 2008 Barbengo, Carabbia já Villa Luganese kieldah lahtojii Luganon.
2013.
Cuáŋuimáánu 14. peeivi 2013 Bogno, Cadro, Carona, Certara, Cimadera, Sonvico já Valcolla kieldah lahtojii Luganon.
Aalmugjienâstem 20.11.2011.
Bogno, Cadro, Certara, Cimadera, Lugano, Sonvico já Valcolla ässeeh tuhhiitii kieldâlahtem aalmugjienâstmist, mii uárnejui skammâmáánu 20. peeivi 2011. Kieldâlahtem tuhhiittii 76,69 % jienâsteijein. Luganost jienâstii 11 821 olmožid. Sist 9 029 ađai 78,17 % tuhhiittii kieldâlahtem.
Aalmugjienâstem 11.3.2012.
Carona ässeeh pessii jienâstiđ esken ive 2012. Njuhčâmáánu 11. peeivi 2012 uárnejui nubbe aalmugjienâstem, moos uásálistii puoh kieldah. Kieldâlahtem tuhhiittii 80,19 % jienâsteijein. Luganost jienâstii 12 468 olmožid. Sist 9 668 ađai 80,78 % tuhhiittii kieldâlahtem.
Lumijoki

Lumijoki lii kieldâ Suomâst, Tave-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Lumijokist ääsih 2 036 olmožid, já ton vijđodâh lii 290,29 km², mast 76,42 km² lii čääci. Lumijoki naaburkieldah láá Hailuoto, Liminka, Oulu já Siikajoki.
Historjá.
Lumijoki vuáđudui ive 1867.
Siijdah.
Korvenkylä, Luonnostakylä, Lapinkylä, Ukuranperä, Varjakka, Ylipää já Alapää.
Luosâ

Luosâ ("Salmo salar") lii kyeli, mii kulá luosâkuolij laahkon. 
Tobdomeerhah.
Luosâ sulâstit kuávžur ("Salmo trutta"). Kuolij stuárráámuuh iäruh láá tiälhuh já peeccih. Luosâst láá tiälhuh tuše pajerummâšist já ton pecihist lii ceehis. Kuávžurist vuod láá tiälhuh meid ertpeelij vyeliuásist, já ton peeccih lii njuolgâd. Luosâ ertpeleh láá siilbah, selgi lii tevkkâd, já čuávji čuovvâd. Oresluosân šadda kođo ääigi uálulân ruákki. Pivdum luosâ kukkodâh lii táválávt 70–110 cm já tot tiäddá 3–27 kg.
Lavdâm.
Euroopist luosâ luándulâš lavdâmkuávlu lii Nuorttâmeerân, Baareencmeerân, Taažâmeerân, Tavemeerân já Euroop Atlantân lyeštee juuvah já merâkuávluh Novaja Zemljast já Ruánááenâmist Espanja já Portugal räi. Meid Island já Stuorrâ-Britannia juuvâin eelih luosah. Jävriluosah eelih motomijn Taažâ, Ruotâ já Ruošâ čácáduvâin sehe Suomâst Vuoksi čácáduvâst já Aanaarjäävrist. Tave-Amerikist luosah láá Ruánááeennâm já Ovtâstum staatâi koskâsâš merâkuávlust.
Juuvâi čäcivyeimilágádâsah láá tuššâdâm luosâi lasanemmáhđulâšvuođâid, já luosânaalijd kalga paijeentoollâđ ištâdmáin já šoddâdmáin. Suomâst luosâ lii lasanâm paijeel kyehtlov juuvâst, mut čácivyeimilágádâsâi tiet tot lassaan Nuorttâmeerâ juuvâin innig tuše Tuárnusjuuvâst já Simojuuvâst. Nuorttâmeerâ juuvâi lasseen luosâ tiättoo Suomâst Tiänujuuvâst já Njiävđámjuuvâst, moh lyeštih Baareencmeerân.
Raavâd.
Luosâalgaah poreh čielgitävtittemes elleid. 1–2 ive ahasâžžân toh purâškyetih meeini já kyelialgaid. Meerâst toh poreh vistig uccâ kuolijd sehe rapuelleid já maŋeláá tuše kuolijd. Nuorttâmeerâst luosâ táválumos ravâdin láá kilohaili já siilâk.
Lasanem.
Luosâ kođá juuvâst čohčuv, 1–4 merâive maŋa. Kođo tábáhtuvá kuoškâst, čievrâponneest. Vistig niŋálâs ocá pyeri kođosaje já kuáivu toos kyepi. Ko kyeppi lii vaalmâš, te niŋálâs almoot tast já luosah kođeh. Táválávt ohtâ luosâpaarâ kođá maaŋgâ kuápán. Algaah čalgeh kiđđuv suulân vyesimáánu ääigi. Luosah jäämih maŋgii kođo maŋa , mut motomeh sättih kuuđđâđ kyehti teikkâ kulmâ keerdi. Puárásumos luosâ lii lamaš 13-ahasâš.
Luoto

Luoto () lii kieldâ Suomâst, Pohjanmaa eennâmkoddeest. Luotost ääsih 5 530 olmožid, já ton vijđodâh lii 853,28 km², mast 710,83 km² lii čääci. Luoto naaburkieldah láá Kokkola, Kruunupyy, Pedersöre já Pietarsaari. Kieldâ lii kyevtikielâlâš.
Historjá.
Luoto vuáđudui ive 1867.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Lupita Nyong'o

Lupita Amondi Nyong'o (š. njuhčâmáánu 1. peeivi 1983, México, Meksiko) lii meksikolâš-kenialâš čaittâleijee. Ive 2014 sun vuoitij Oscar-palhâšume rolâstis elleekooveest 12 Years a Slave. 
Eellim.
Lupita Nyong'o šoodâi njuhčâmáánu 1. peeivi 1983 Méxicost. Suu vaanhimeh lává kenialiih Dorothy Ogada Buyu Nyong'o já Peter Anyang' Nyong'o, kiäid lijjii ááijám Keniast meddâl pooliitlâš suujâi tet, mutâ peerâ puovtij maccâđ Kenian, ko Lupita lâi val páárnáš. Lupita vietij-uv pärnivuođâs já nuorâvuođâs Keniast ovdilgo 16-ihásâžžân suu vaanhimeh vuolgâttáin suu čiččâm mánuppajan maassâd Meksikon oppâđ espanjakielâ. Maŋeláá sun vuolgij Ovtâstum staatáid jotteeđ Hampshire College Amherstist, Massachusettsist, kost sun valmâštui elleekovesyergi uápuin ive 2003.
Karrieer.
Lupita Nyong'o finnij vuossâmuu roolâ ive 2008. Sust lâi talle uáiviroolâ uánihisfiilmâst "East River". Sust šoodâi pegâlmâs ive 2013, ko sun čaittâlij elleekooveest "12 Years a Slave", mast sun vuoitij Oscar-palhâšume (nissoonuálgiroolâ).
Lusaka

Lusaka lii Sambia stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug.
Luxemburg

Luxemburg teikkâ Luxemburg stuorrâfurstâkodde (, já ) lii uccâ staatâ Euroopist. Ton uáivikaavpug, Luxemburg, lii ohtâ Euroop union neelji virgálii uáivikaavpugist.
Eennâmtiätu.
Luxemburg vijđodâh lii 2 586 km², mast 0 km² lii čääci. Vijđoduv mield Luxemburg lii maailm 178. stuárráámus staatâ.
Sajadâh já rääjih.
Luxemburg lii jiečânâs staatâ Viestâr-Euroopist. Ton ránnjástaatah láá nuorttân Saksa, mäddin Ranska já uárjin Belgia. Luxemburgist staatârääjih láá ohtsis 327 km. Kuhemus rääji lii rääji Belgiain, mii lii 130 km. Uánihumos rääji vist lii 69 km rääji Ranskain.
Luxemburg lii siseennâmstaatâ ađai tast ij lah ollágin merâriddo.
Morfologia.
Luxemburg alemus saje lii Kneiff čokke (560 m). Ton vyeligumos saje vist lii Mosellejuuvâ riddo (133 m).
Lyeme

Lyeme ("Rubus chamaemorus") lii jeggimyerji, já tom kávná enâmustáá tagarijn jeegijn, kost tarfe šadda.
Kiävttu sämmilij kulttuurist.
Lyeme lii lamaš tehálâš myerji sämmilijd sehe purrâmâššân ete kävppikálvun.
Luámánijn láá C- já E-vitamiineh, foolisuvrâ já sááiguh. Luámánijn lii eenâb C-vitamiin ko appelsiinijn já oovtâ desilitterist finnee oovtâ peeivi C-vitamiinmeeri. Lyeme lii puoh njálgásumos vorâsin. Tom puáhtá siäiluttiđ vuoššum hillon, jieŋâst teikkâ säppin.
Lávurdâh

Lávurdâh teikkâ lávárdâh lii ohopeivi mii lii vástuppeeivi já pasepeeivi kooskâst. Tot lii oho kuuđâd peivi. Roomalâš já juuvdálâš kalenderist tot lii oho majemuš peivi.
M

M lii läättinlâš puustavoornig 13. já anarâškielâ puustavoornig 18. puustav.
Maadâ-Afrik

Maadâ-Afrik, virgálávt Maadâ-Afrik täsiväldi, lii täsiväldi Afrikist. Tast láá kulmâ uáivikaavpug: Kapkaavpug (lahâasâttemlâš), Pretoria (haaldâtlâš) já Bloemfontein (riehtilâš).
Eennâmtiätu.
Sajadâh já rääjih.
Maadâ-Afrik lii staatâ máddáápiäláá Afrikist. Maadâ-Afrik ránnjástaatah láá Namibia, Botswana, Zimbabwe, Mosambik já Eswatini. Lesotho lii enklaavin Maadâ-Afrik siste.
Maadâ-Amerik

Maadâ-Amerik lii Amerik maadâuási.
Maadâ-Amerik staatah

• Argentiina
• Bolivia
• Brasilia
• Chile
• Ecuador
• Guyana
• Kolumbia
• Paraguay
• Peru
• Suriname
• Uruguay
• Venezuela
Maadâ-Carolina

Maadâ-Carolina lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Columbia.
Maadâ-Dakota

Maadâ-Dakota lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Pierre.
Maadâ-Korea

Maadâ-Korea lii staatâ Aasiast. Ton uáivikaavpug lii Soul.
Eennâmtiätu.
Maadâ-Korea vijđodâh lii 99 720 km², mast 2 800 km² lii čääci. Vijđoduv mield Maadâ-Korea lii maailm 109. stuárráámus staatâ.
Sajadâh já rääjih.
Maadâ-Korea lii täsiväldi Aasiast. Ton áinoo ránnjástaatâ lii tavveen Tave-Korea. Maadâ-Koreast staatârääjih láá ohtsis 237 km. Tastko staatâst lii tuše ohtâ ránnjástaatâ, ton kuhemus já uánihumos rääji lii 237 km rääji Tave-Koreain. Maadâ-Korea rájášuvá nuorttân Jaapaanmeerân, mäddin Nuorttâ-Kiina meerân já viestârist Fiskismeerân. Merâriddo lii ohtsis 2 413 km.
Maadâ-Sudan

Maadâ-Sudan täsiväldi (, swahilin "Jamhuri ya Sudan Kusini") ađai Maadâ-Sudan () lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Juba.
Maadâ-Vaarjâg

Maadâ-Vaarjâg (, já ) lii kieldâ Taažâst. Ive 2025 aalgâst Maadâ-Vaarjâgist assii 9 963 olmožid, já kieldâ vijđodâh lâi 3 971,42 km², mast 512,57 km² lâi čääci.
Maadâsämikielâ

Maadâsämikielâ lii sämikielâ. Maadâsämmiliih koččoh jieijâs kielâ nomâigijn "åarjelsaemien", "åarjelsaemien gïele" teikâ "åarjel". Sääni "gïele" meerhâš kielâ lasseen meiddei jienâ, já tast lii ennuv kieŋâlub merhâšume. 
Sárnoomeeri já sárnumkuávlu.
Maadâsämikielâ lii sárnoomeerees tááhust suullân siämmáásullâsâš sämikielâ ko anarâškielâ-uv, adai tast láá suullân 500 sárnod. Kielâ sárnumkuávlu lii kale čuuvtij vijđásub já tot lii val juáhášâm kyevti enâmân: Ruotân já Taažân. Ruotâ peln maadâsämikielâ sárnoo Östersundist (Staare), Ummeest (Ubmeje) já Lyckselest (Liksjoe). Taažâ peln kielâ sárnoo Snåsast (Snåase), Levangerist, Rørosist (Plaassje), Elgåst já Hattfjelldalist (Aarborte). Motomij sojij ääsih eenâb maadâsämikielâ sárnooh já motomij sojij vist tuše muádis.
Maadâsämikielâ pustaveh.
Maadâsämikielâ ohtâsii čäällimvyehi tuhhiittui ive 1978. 
Numereh.
1 = akte&lt;br&gt;
2 = göökte&lt;br&gt;
3 = golme&lt;br&gt;
4 = njeljie&lt;br&gt;
5 = vijhte&lt;br&gt;
6 = govhte&lt;br&gt;
7 = tjijhtje&lt;br&gt;
8 = gaektsie&lt;br&gt;
9 = uktsie
10 = luhkie
11 = luhkie akte&lt;br&gt;
12 = luhkie göökte&lt;br&gt;
13 = luhkie golme
20 = göökte luhkie&lt;br&gt;
21 = göökte luhkie akte&lt;br&gt;
22 = göökte luhkie göökte
30 = golme luhkie&lt;br&gt;
31 = golme luhkie akte&lt;br&gt;
32 = golme luhkie göökte
40 = njeljie luhkie&lt;br&gt;
50 = vijhte luhkie&lt;br&gt;
60 = govhte luhkie&lt;br&gt;
70 = tjijhtje luhkie&lt;br&gt;
80 = gaektsie luhkie&lt;br&gt;
90 = uktsie luhkie
100 = stoerre luhkie; nimme; tjuetie&lt;br&gt;
200 = geekte stoerre-luhkie; geekte nimmh&lt;br&gt;
300 = golme stoerre-luhkie; golme nimmh
1 000 = stoerre-tjuetie, stoerre-nimme, tåvsene
Kielâoppâ.
Hämioppâ.
Substantiveh.
"Parâstaavvâlsiih substantiiveh"
"Kuulmâstaavvâlsiih substantiiveh"
Veerbah.
"Parâstaavvâlsiih veerbah"
"Parâttesstaavvâlsiih veerbah"
"Kieldimverbâ" 
Ceelhâoppâ.
Maadâsämikielâ lii SOV-kielâ.
Täsimolsom.
Maadâmsämikielâst ij lah täsimolsom.
Maailm purrâmušohjelm

Maailm purrâmušohjelm (, WFP) teikkâ OA maailm purrâmušohjelm () lii maailm stuárráámus humanitaarlâš ornijdume. Tot kulá Ovtâstum aalmugij ohjelmáid. Ohjelm taištâl neelgi vuástá já viggá lasettiđ purrâmuštorvo sierâlágán vuovijguin. Ive 2018 Maailm purrâmušohjelm išedij 97 miljovn olmožid 88 staatâst.
Ive 2020 Maailm purrâmâšohjelm vuoitij Nobel-ráávhupalhâšume.