tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Nuorttâriijkâ-Uŋgar

Nuorttâriijkâ-Uŋgar ( teikâ "Österreich-Ungarn" já teikâ "Ausztria-Magyarország") lâi Nuorttâriijkâ kiäisárkode já Uŋgar kunâgâskode koskâsâš tublemonarkia iivij 1867–1918. Kuohtuid enâmijd haldâšij Habsburg-suuvâ haldâšeijee tittelijgijn Nuorttâriijkâ kiäisár já Uŋgar kunâgâs, mut enâmijn lijjii jieijâs parlamenteh já sispolitiik. Haldâšeijen lâi kiäisár Frans Joosef masa ubâ väldikode ääigi. Ive 1916 rääjist kiäisárin lâi Karl I.
Nuorttâriijkâ-Uŋgar vuáđudui keččâlmin siäiluttiđ puáris Nuorttâriijkâ kiäisárkode, mon uási meid Uŋgar lâi lamaš. Kiäisárkodde pieđgânij vuossâmuu maailmsuáđi maŋa.
Habsburg-suuhâ

Habsburg-suuhâ lâi ohtâ Euroop merhâšitteemus historjálijn haldâšeijeesuuvâin. Suuvâ väldipaje ääigi ton jesâneh haldâšii siämmást Nuorttâriijkâ, Pase Saksalâš-Roomalâš kiäisárkode, Uŋgar, Kroatia, Böömi, Espanja, Portugal, Vuáládâhenâmijd já Napoli. Habsburgeh lijjii Nuorttâriijkâ haldâšeijeeh ive 1282 rääjist já Saksa kunâgâsah tâi kiäisáreh 1400-lovvoost ive 1740 räi.
Glarus Nord

Glarus Nord lii kieldâ Sveeicist, Glarus kantonist. Glarus Nordist ääsih 18 806 olmožid. Ton vijđodâh lii 146,98 km², já alodâh 437 m.
Historjá.
Glarus Nord kieldâ šoodâi uđđâivemáánu 1. peeivi 2011, ko Bilten, Filzbach, Mollis, Mühlehorn, Näfels, Niederurnen, Oberurnen já Obstalden kieldah lahtojii oohtân.
Eennâmtiätu.
Kieldâ alemus saje lii Ruchen Mürtschen (2 441 m) já vyelemus saje lii Linth-nommâsâš juuhâ (410 m) Bilten siijdâst tobbeen, kost lii rääji Glarus, Schwyz já Sankt Gallen kantonij kooskâst.
Kerenzen-Mühlehorn

Kerenzen-Mühlehorn lii oovdiš kieldâ Glarus kantonist Sveeicist.
Historjá.
Kerenzen-Mühlehorn kieldâ lopâttui ive 1886 loopâst. Talle kieldâ juohhui kuulmâ sierânâs kieldân: Filzbach, Mühlehorn já Obstalden. Ive 2010 loopâst meiddei taah kieldah loppattuvvojii, ko Bilten, Filzbach, Mollis, Mühlehorn, Näfels, Niederurnen, Oberurnen já Obstalden kieldah lahtojii oohtân já šoodâi uđđâ Glarus Nord kieldâ. Uđđâ kieldâst ääsih 19 816 olmožid (31.12.2024), já ton vijđodâh lii 146,98 km2.
Pase saksalâš-roomalâš kiäisárkodde

Pase saksalâš-roomalâš kiäisárkodde (, já ) lâi koskâääigi koskâeurooplâš väldikodde. Nommâ "Vuossâmuš väldikodde" () meerhâš taam kiäisárkode. Kiäisárkodde šoodâi 800–900-lovoin já siäilui formaallávt ive 1806 räi. Väldikode nommâ, vijđodâh já rááhtus láá mulsâšuddâm ihečuođij ääigi.
Glarus

Glarus lii kieldâ Sveeicist, Glarus kantonist. Glarusist ääsih 12 484 olmožid. Ton vijđodâh lii 107,20 km² já alodâh 474 m. Nube käldee mield vijđodah lii 103,67 km².
Historjá.
Glarus kieldâ šoodâi uđđâivemáánu 1. peeivi 2011, ko Ennenda, Glarus, Netstal já Riedern kieldah lahtojii oohtân.
Ive 1861 pyellim.
Ive 1861 Glarusist cokkânij stuorrâ pyellim. Pyellim aalgij uccâ njuovčâtuuliist maŋŋeed ehidist ääitist, mii lâi Christoph Tschudi táálu paaldâst Landsgemeindeplatzist. Lieggâ föhn-pieggâ levâttij njuovčâtuulâid. Njuovčâtuulah levânii jotelávt muorâtáálust nuubán. Časkâdempiergâseh iä lamaš tuárvi. Pyelimist tuušâi stuorrâ uási kuávdáást. Maaŋgah tááluh puollii ollásávt. Ulmuuh irâttii piäluštiđ tävirijdis, mutâ tullâ ovdánij liijkás jotelávt. Suulân love olmožid jammii. Pyellim maŋa kaavpug ferttij huksiđ masaba ollásávt uđđâsist. Uđđâ kaavpug huksejui torvolub vuovijguin. Tááluh huksejuvvojii keeđgist já tiijlâst. Návt toh iä cokkânâm älkkeht. Pyellim muštoo ain stuorrâ pärttin. Tot muutij meiddei kaavpugvuávám, já tast šoddii uđđâáigásuboh huksimvyevih. Puálu maŋa uárnejui vijđes ruttânuurrâm. Meiddei New Glarus adelij 1 250 dollarid (suulân 40 000 dollarid onnáá peeivi ruuđâst) uđđâsisthuksiimân.
Anna Göldi -museo.
Ennendast lii Anna Göldi -museo, mii muštâl Anna Göldi vááinui historjást já olmoošvuoigâdvuođâi ovdánmist. Museost uážžu lasetiäđuid Anna elimist já riehtijotemist. Tobbeen suogârduvvoo meiddei, maht palo já väldi pyehtih šoddâdiđ stuorrâ puástuvuođâ. Anna Göldi äšši muštoot, et puáris oskomušâi tiet puáhtá adeliđ vuoigâdvuođâ toohâđ julmes tavoid. Tiäđuh já ávusvuotâ láá pyeremus syeji tággáár vuástá.
Eennâmtiätu.
Kieldâ alemus saje lii Bächistock (2 914 m) já vyelemus saje lii pááppárfabrik šiljo Netstalist (448 m).
Landsgemeinde.
Vyesimáánu vuossâmuu pasepeeivi Glarus uáivitorist uárnejuvvoo Landsgemeinde-nommâsâš tábáhtus.
Riedern

Riedern lii oovdiš kieldâ Glarus kantonist Sveeicist. Ive 2025 aalgâst Riedernist assii 699 olmožid. Kieldâ vijđodâh lâi 1,51 km². Riedern lii 515 m merâtääsi paajaabeln.
Historjá.
Riedern kieldâ lopâttui ive 2010 loopâst, ko Ennenda, Glarus, Netstal já Riedern kieldah lahtojii oohtân já šoodâi uđđâ Glarus kieldâ. Uđđâ kieldâst ääsih 13 107 olmožid (1.1.2025), já ton vijđodâh lii 107,20 km².
Netstal

Netstal lii oovdiš kieldâ Glarus kantonist Sveeicist. Ive 2025 aalgâst Netstalist assii 3 158 olmožid. Kieldâ vijđodâh lâi 10,67 km². Netstal lii 464 m merâtääsi paajaabeln.
Historjá.
Netstal kieldâ lopâttui ive 2010 loopâst, ko Ennenda, Glarus, Netstal já Riedern kieldah lahtojii oohtân já šoodâi uđđâ Glarus kieldâ. Uđđâ kieldâst ääsih 13 107 olmožid (1.1.2025), já ton vijđodâh lii 107,20 km².
Ennenda

Ennenda lii oovdiš kieldâ Glarus kantonist Sveeicist. Ive 2025 aalgâst Ennendast assii 2 705 olmožid. Kieldâ vijđodâh lâi 22,24 km². Ennenda lii 478 m merâtääsi paajaabeln.
Historjá.
Ennenda kieldâ lopâttui ive 2010 loopâst, ko Ennenda, Glarus, Netstal já Riedern kieldah lahtojii oohtân já šoodâi uđđâ Glarus kieldâ. Uđđâ kieldâst ääsih 13 107 olmožid (1.1.2025), já ton vijđodâh lii 107,20 km².
Ennenda oovdiš kieldâtáálu huksejui ive 1890.
Anna Göldi -museo.
Ennendast lii Anna Göldi -museo, mii muštâl Anna Göldi vááinui historjást já olmoošvuoigâdvuođâi ovdánmist. Museost uážžu lasetiäđuid Anna elimist já riehtijotemist. Tobbeen suogârduvvoo meiddei, maht palo já väldi pyehtih šoddâdiđ stuorrâ puástuvuođâ. Anna Göldi äšši muštoot, et puáris oskomušâi tiet puáhtá adeliđ vuoigâdvuođâ toohâđ julmes tavoid. Tiäđuh já ávusvuotâ láá pyeremus syeji tággáár vuástá.
Glarus (oovdiš kieldâ)

Glarus lii oovdiš kieldâ Glarus kantonist Sveeicist. Ive 2025 aalgâst Glarusist assii 6 545 olmožid. Kieldâ vijđodâh lâi 69,27 km². Glarus lii 472 m merâtääsi paajaabeln.
Historjá.
Glarus kieldâ lopâttui ive 2010 loopâst, ko Ennenda, Glarus, Netstal já Riedern kieldah lahtojii oohtân já šoodâi uđđâ Glarus kieldâ. Uđđâ kieldâst ääsih 13 107 olmožid (1.1.2025), já ton vijđodâh lii 107,20 km².
Ive 1861 pyellim.
Ive 1861 Glarusist cokkânij stuorrâ pyellim. Pyellim aalgij uccâ njuovčâtuuliist maŋŋeed ehidist ääitist, mii lâi Christoph Tschudi táálu paaldâst Landsgemeindeplatzist. Lieggâ föhn-pieggâ levâttij njuovčâtuulâid. Njuovčâtuulah levânii jotelávt muorâtáálust nuubán. Časkâdempiergâseh iä lamaš tuárvi. Pyelimist tuušâi stuorrâ uási kuávdáást. Maaŋgah tááluh puollii ollásávt. Ulmuuh irâttii piäluštiđ tävirijdis, mutâ tullâ ovdánij liijkás jotelávt. Suulân love olmožid jammii. Pyellim maŋa kaavpug ferttij huksiđ masaba ollásávt uđđâsist. Uđđâ kaavpug huksejui torvolub vuovijguin. Tááluh huksejuvvojii keeđgist já tiijlâst. Návt toh iä cokkânâm älkkeht. Pyellim muštoo ain stuorrâ pärttin. Tot muutij meiddei kaavpugvuávám, já tast šoddii uđđâáigásuboh huksimvyevih. Puálu maŋa uárnejui vijđes ruttânuurrâm. Meiddei New Glarus adelij 1 250 dollarid (suulân 40 000 dollarid onnáá peeivi ruuđâst) uđđâsisthuksiimân.
Hansalitto

Hansalitto lâi tave-eurooplij kaavpugij litto, mii haldâšij käävpi Nuorttâmeerâ já Tave-Saksa kuávluin 1200–1400-lovoin. 1300-lovo aalgâst Hansalitto lâi meid piäluštâslitto já tot šoodâi Lübeck rijjâkaavpug jođettem stuorrâväldin.
Historjá.
Šoddâm.
Viikiŋääigi maŋa kavpâšem kuávdáš tavveen sirdâšui Nuorttâmeerâ maadâriddoid. Merhâšittee muddo lâi Lübeck vuáđudem ive 1158. Lübeck pajanem poođij tast, ete tot lâi saajeest, kost Nuorttâmeerâ kävppi já máddáápiälááš kävppikiäinuh kuáhtájii. Saksaliih kävppijâsah ožžuu sierânâsrievtijd vistig Lontoost ive 1157 já forgâ tast maŋa Gotlandist, Novgorodist já Bruggest. Ive 1241 Hambur já Lübeck kävppijâsah hämmejii lito ađai hansa já meddâlistii tullimáávsuid sii koskâsii käävpist. Kaavpugeh meid soppii, ete toh suojâleh nubijdis táárbu mield viärjulávt. Litto adelij ekonomâlii hiäđu jesânáid, já tondiet eres kaavpugeh servii forgâ fáárun. Jeessânkaavpugeh ráđádâllii sopâmušâid oovtâst já vuáđudii hansakontturijd pirrâ Tave-Euroop. 1300-lovo aalgâst kävppi- já piäluštâslitto lâi jo vuáháduttám sajattuvâs. 1300-lovvoost suullân 70 kaavpugid Flanderist Ruošân kullii liiton. Ive 1356 kaavpuglitto šoodâi Lübeck jođettâsâst merhâšitteb stuorrâväldin. Ton ive rääjist Hansa miärádâsah ráhtojii hansapeeivijn.
Loppâäigi.
Hansa väldi hiäjului 1500- já 1600-lovoin, kuás hollandlij já eŋlandlij sajattâh Tavemeerâ käävpist nanosmij já Tanska já Ruotâ haldâšškuottii kuuloold Nuorttâmeerâ käävpi. Eurooplij uđđâ ohtâvuođah Amerikân meid sirdii kavpâšem Atlant kuávlun. Oovce jesânid uásálistii ive 1669 majemuid hansapeivijd já tuše kulmâ kaavpug pissuu jesânin lito loopâ (1862) räi.
Hansakaavpugeh.
Hansakaavpugeh lijjii ovdâmerkkân:&lt;br&gt;
Hambur, Lübeck, Kiel, Rostock, Stralsund, Magdeburg, Braunschweig, Bremen, Münster, Gardelegen, Köln, Dinant, Breslau, Krakova, Danzig, Elbing, Königsberg, Riika, Tallinna, Tartto, Pärnu, Viljandi, Visby, Tukholma.
Hansakonttureh lijjii čuávuváin kaavpugijn:&lt;br&gt;
Brugge, Antwerpen, Lontoo, Bergen, Novgorod.
Eres tergâdis kävppisajeh lijjii ovdâmerkkân:&lt;br&gt;
Oslo, Malmö, Kalmar, Turku, Viibur, Kööbenhaammân.
Hansalito ääigi uáinoo ain-uv ovdâmerkkân päikkinoomâin. Hambur já Bremen virgáliih noomah láá ain "Freie und Hansestadt Hamburg" já "Freie Hansestadt Bremen".
Onnáá peeivi Saksaast láá oovce virgálâš hansakaavpugid:
Bremen, Demmin, Greifswald, Hambur, Lübeck, Lüneburg, Rostock, Stralsund já Wismar.
Uđđâ Ääigi Hansa.
Vuossâmuuh Uđđâ Ääigi Hansapeeivih uárnejuvvojii ive 1980 Vuáládâhenâmij Zwollest, kost čokkânii 43 kaavpugid. Tábáhtus uárnejuvvoo ihásávt oovtâ Euroop hansakaavpugist. Suomâ kaavpugijn Uđđâ Ääigi Hansaliiton kuleh Turku já Ulvila. Hansapeeivih uárnejuvvojii Tuurkust vuossâmuu tove ive 2004.
San Marino lippu

San Marino lippu lii San Marino aalmugtubdâldâh vaakun já aalmuglâšlavluu lasseen. Tot valdui kiävtun cuáŋuimáánu 6. peeivi 1862 já muttui ucánjáhháá ive 2011. Lippu lii juohhum kyevti siämmáástuárusii uásán horisontaallávt. Pajeuási lii vielgâd já vyeliuási lii čuovjâd. Liipu vielgis ivne kovvee ráávhu já poolvâid já čuovjis ivne kovvee rijjâvuođâ já alme.
Kaskoo liipu lii San Marino vaakun. Tot siskeeld San Marino kulmâ lane. Vaakun paajaabeln lii ruvnâ, já ton vuoluubeln lii staatâ läättinkielâlâš motto "LIBERTAS" (). Tastko San Marino lii täsiväldi, te vaakun paajaabeln leijee ruvnâ ij kuvvii monarkia pic suvereniteet.
Ursula K. Le Guin

Ursula Kroeber Le Guin () lâi ovtâstumstaatâlâš kirječällee. Sun čaalij romanijd, novellijd, tiivtâid, párnáikiirjijd já esseid, eromâšávt fantasia já science fiction. Sun kieđâvušâi čalluin ovdâmerkkân anarkism, feminism sehe ohtsâškodálijd já psykologlijd teemaid.
Eellim.
Le Guin šoodâi Kalifornia Berkeleyst. Suu eeči lâi antropolog Alfred L. Kroeber já enni psykolog já kirječällee Theodora Kroeber. Sust lijjii kulmâ puárásub viiljah: Karl, Theodore já Clifton. Perrust lâi stuorrâ kirjenurâldâh, já puoh párnááh luhhii-uv ennuv. Le Guin meid čäliškuođij uánihis mainâsijd jo nuorrân. Sun juuđij škoovlâ Berkeley High Schoolist já luuvâi talle kirjálâšvuođâ Harvard ollâopâttuv Radcliffe Collegest já ranskakielâ Columbia ollâopâttuvvâst. Sun valmâštui ive 1952 já mađhâšij forgâ tast maŋa Raanskan. Le Guin teeivâi historjistee Charles Le Guin, já suoi naajáin ive 1953 juovlâmáánust Pariisist. Le Guin poorgâi ranskakielâ máttáátteijen vuossâmuu nieidâs Elisabeth šoddâm räi ive 1957. Nubbe nieidâ Caroline šoodâi ive 1959. Siämmáá ive peerâ varrij Oregon Portlandân, kost šoodâi kandâ Theodore ive 1964. Le Guin kirječällee karrieer aalgij 1950-lovo loopâst, já sun almostitij kiirjijd masa 60 ive ääigi. Le Guin finnij maaŋgâid palhâšuumijd karrieeris ääigi, ovdâmerkkân käävci Hugo-palhâšumed já kuttâ Nebula-palhâšume. Čäällim lasseen sun poorgâi toimâtteijen já ollâopâttuv máttáátteijen. Le Guin jaamij uđđâivemáánu 22. peeivi 2018 päihistis Portlandist 88-ihásâžžân.
Ngũgĩ wa Thiong'o

Ngũgĩ wa Thiong'o (š. James Ngugĩ, uđđâivemáánu 5. peeivi 1938 Kamiriithu, Kenia sirdoeennâm já protektoraat – vyesimáánu 5. peeivi 2025 Buford, Georgia, Ovtâstum staatah) lâi kenialâš kirječällee já akateemikkár, kii čaalij válduášálávt kikujukielân. Karrieeris aalgâst sun čaalij eŋgâlâskielân já tooimâi eŋgâlâskielâ máttáátteijen. Sun čaalij romanijd, čaitâlmijd, novellijd, esseid já párnáikirjálâšvuođâ. Sun lâi meid Kalifornia ollâopâttuv kirjálâšvuođâtiettuu professor já čiččâm almugijkoskâsii ollâopâttuv kunneetuáhtár.
Eellim.
Ngũgĩ šoodâi kikujuperrui Kamiriithust Limuru alda. Sun čođâlditij eŋgâlâskielâ totkos Makerere ollâopâttuvvâst Kampalast ive 1963. Sun čaalij vuossâmuu čaaitâlm "The Black Hermit" ive 1962 Kampalast. Ngũgĩ vuossâmuš roomaan "Weep Not, Child" almostui ive 1964. Tot lâi vuossâmuš eŋgâlâskielâlâš roomaan, mon lâi čáállám nuorttâ-afriklâš kirječällee. Siämmáá ive Ngũgĩ luvâškuođij kirjálâšvuođâ Leeds ollâopâttuvvâst Eŋlandist. Suu nubbe roomaan "The River Between" almostui čuávuváá ive. Kuálmád roomaan "A Grain of Wheat" (1967) almostum maŋa Ngũgĩ molsoi noomâs Ngũgĩ wa Thiong'on já čäliškuođij eŋgâlâskielâ saajeest eenikielâs kikujukielân. Ive 1967 rääjist sun meid tooimâi eŋlandlii kirjálâšvuođâ professorin Nairobi ollâopâttuvvâst. Suu mielâst post-kolonialistsii Afrikist ličij kuittâg tehálâš, ete afriklii ollâopâttuvvâst puávtáččij máttááttâllâđ eromâšávt afriklii kirjálâšvuođâ.
Ive 1977 Ngũgĩ almostitij čaaitâlm "Ngaahika Ndeenda", mon pooliitlii viestâ tiet sun kaartâi faŋgâlân. Faŋgâlist Ngũgĩ čaalij vuossâmuu tááláá kikujukielâlii roomaan, "Caitaani mũtharaba-Inĩ" (1980), faŋgâl hiivsigpápárân. Sun luovânij faŋgâlist juovlâmáánust 1978 Amnesty International kampanja áánsust. Sun ij kuittâg puáhtám innig juátkiđ máttááttempargo Nairobi ollâopâttuvvâst. Ngũgĩ vuolgij Lontoon kesimáánust 1982 ige puáhtám maccâđ päikkienâmân suu pooliitlij uáivilij tiet. Sun aasâi ohtsis 22 ihheed vistig Ovtâstum kunâgâskoddeest já talle Ovtâstum staatâin, kost sun poorgâi maaŋgâin ollâopâttuvâin.
Ive 1981 almostui Ngũgĩ faŋgâlpeivikirje noomáin "Detained". Ive 1986 "Decolonizing the Mind: The Politics of Language in African Literature" -esseest Ngũgĩ keesij afriklijd kirječälleid čäälliđ jieijâs eenikielân. Ohtâ suu tobdosumos kiirjijn "Matigari" (1987) lii saatiir, mii vuáđuduvá kikujui aalmugmainâsân. Tot kieldui Keniast tállán almostum maŋa. Ive 2006 almostui roomaan "Mũrogi was Kagogo". Tot lii almostum meid suomâkielân noomáin "Variksen Velho" (2007), mut ij anarâškielân.
Liechtenstein lippu

Liechtenstein lippu lii Liechtenstein aalmugtubdâldâh vaakun já aalmuglâšlavluu lasseen. Tot valdui kiävtun kesimáánu 24. peeivi 1937. Lippu lii juohhum kyevti siämmáástuárusii uásán horisontaallávt. Pajeuási lii čuovjâd já vyeliuási lii ruopsâd. Pajeuási čižetroobdâst lii fuurstâ kolleruvnâ. Liipu čuovjis ivne kovvee alme já ruopsis ivne kovvee päikkihelá illoos. Kolleruvnâ kovvee furstâsuuvâ já aalmug ohtâvuođâ.
Ruvnâ lasettui ive 1937 tastmaŋa ko Berlin 1936 kesiolympialijn Liechtenstein lippu lâi siävuttum identlii Haiti liipun. Ruuvnâ olgohäämi muttui ucánjáhháá ive 1982.
Franz Kafka

Franz Kafka () lâi saksakielâlâš böömilâš kirječällee, kii lâi ohtâ saksakielâlii modernism tergâdumos kirječällein. Stuorrâ uási Kafka merhâšitteemus čalluin almostuvvii eskin suu jäämmim maŋa.
Eellim.
Kafka šoodâi syeinimáánu 3. peeivi 1883 juuvdálâšperrui Prahast, Böömi uáivikaavpugist, mii kuulâi talle Nuorttâriijkâ-Uŋgarân, vuossâmuu maailmsuáđi maŋa Tšekkoslovakian. Suu eeči Hermann lâi kävppijâs, já saksakielâlâš enni Julie išedij pelikyeimis käävpist. Kafkast lijjii kyehti uccâviiljâ, kiäh jaamijn pärnin, sehe kulmâ uccâuábi. Peerâ ij lamaš uáli oskolduvlâš, mut rávásmuudijnis Kafka kiäsuttui juuvdálâšvuođâst. Kafka eenikielâ lâi saksakielâ, mut sun maatij meid tšeekikielâ já máttááttâlâi meiddei ranskakielâ já hepreakielâ.
Kafka juuđij saksakielâlii aalmugškoovlâ já lyseo. Sun valmâštui pajeuáppen ive 1901 já joođhij uápuid Praha saksakielâlii Ferdinand-Karl-ollâopâttuvvâst. Sun luuvâi vistig kemia, mut molsoi forgâ vuoigâdvuođâtiettui. Kafka kuulâi uáppei kirjálâšvuotâjuávkun, mii ornij kirjálâšvuotâtábáhtusâid. Ive 1906 sun valmâštui vuoigâdvuođâtiettuu tuáhtárin já finnij čuávuváá ive vuossâmuu pargosaje táhádâsfinnoduvvâst Prahast. Ive 1908 syeinimáánust sun algâttij pargo täpitormetáhádâslájádâsâst. Suu pargopeivi nuuvâi jo kyevti ääigi ehidispeeivi, mon áánsust sust lâi ennuv asto čäälliđ.
Kirjálâš karrieer.
Kafka luuvâi ennuv jo nuorrân. Suu mielâčälleid kullii ovdâmerkkân Goethe, Thomas Mann, Knut Hamsun, Hermann Hesse, Gustave Flaubert, Charles Dickens, Fjodor Dostojevski, Søren Kierkegaard sehe maaŋgah 1800-lovo saksaliih klassikkáreh. Kafka čäliškuođij škoovlâääigi. Suu vuossâmuš nooveelčuágáldâh "Betrachtung" almostui ive 1912. Siämmáá ive Kafka čaalij oovtâ suu tobdosumos čalluin, "Die Verwandlung" (), mii almostui ive 1915. Iivij 1912–1914 Kafka čaalij maaŋgâid eres-uv novellijd, ovdâmerkkân ive 1919 almostum "In der Strafkolonie" (suom. "Rangaistussiirtolassa"). Siämmást sun lâi meid čälimin kyevti roomaan: "Der Verschollene", mii almostui suu jäämmim maŋa noomáin "Amerika" (1927), sehe "Der Prozess" (1925, suom. "Oikeusjuttu"). Kafka aasâi ain-uv oovtâst vaanhimijdiskuin já čaalij táválávt iho. Motomeh suu čalluuh almostuvvii loostâin jo suu elimis ääigi, mut stuárráámus uási tain almostuvvii eskin suu jäämmim maŋa. Kafka čäliškuođij kuálmád roomaan "Das Schloß" (suom. "Linna") ive 1922, mut tot almostui eskin 1926. Kafka lâi puáccám tuberkulosân ive 1917, mut sun joođhij čáállám elimis loopâ räi. Sun jaamij kepispuáráttuvvâst Wien alda kesimáánu 3. peeivi 1924. Kafka šoodâi vijđáht tobdos čällen eskin jäämmim maŋa, vistig Ranskaast já eŋgâlâskielâlii maailmist, já nube maailmsuáđi maŋa meid Saksaast já Nuorttâriijkâst. 1960-lovvoost sun lâi jo maailmvijđosávt tobdos. Kirjálâšvuođâtotkeeh láá lamaš eromâšávt kiäsuttum Kafkast.
Ukraina lippu

Ukraina lippu () lii Ukraina aalmugtubdâldâh vaakun já aalmuglâšlavluu lasseen. Tot valdui kiävtun ive 1918 já oppeet uđđâivemáánu 28. peeivi 1992. Iivij 1922–1992 Ukraina kuulâi Sovjetliiton já kiävtust lâi Sovjetlito lippu.
Ukraina lippu lii juohhum kyevti siämmáástuárusii uásán horisontaallávt. Pajeuási lii čuovjâd já vyeliuási lii fiskâd. Liipu čuovjis ivne kovvee alme (já ráávhu) já fiskisis ivne kovvee nisupiälduid (já jáválâšvuođâ).
Štše ne vmerla Ukrajiny

Štše ne vmerla Ukrajiny i slava, i volja () lii Ukraina aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1992 rääjist (säänih láá lamaš kiävtust ive 2003 rääjist). Lavluu lii nuottim Mykhailo Verbytsky, já ton saanijd lii čáállám Pavlo Chubynsky.
Säänih (ukraniakielân).
"Ukraniakielâliih säänih kyrillij pustavijguin" 
Ще не вмерла України і слава, і воля,
Ще нам, браття молодії, усміхнеться доля.
Згинуть наші воріженьки, як роса на сонці,
Запануєм і ми, браття, у своїй сторонці.
Kiärdumciälhus:
Душу, тіло ми положим за нашу свободу.
І покажем, що ми, браття, козацького роду.
"Translitteristum ukraniakielâliih säänih"
Štše ne vmerla Ukrajiny i slava, i volja,
Štše nam, brattja molodiji, usmihnetsja dolja.
Zhynut naši voriženky, jak rosa na sontsi,
Zapanujem i my, brattja, u svoji storontsi.
Kiärdumciälhus:
Dušu, tilo my položym za našu svobodu
I pokažem, štšo my, brattja, kozatskoho rodu.
"Ukraniakielâliih säänih ovdil ive 2003"
Ще не вмерла Україна, ні слава, ні воля,
Ще нам, браття-українці, усміхнеться доля.
Згинуть наші воріженьки, як роса на сонці,
Заживемо і ми, браття, у своїй сторонці.
Kiärdumciälhus:
Душу й тіло ми положим за нашу свободу
І покажем, що ми, браття, козацького роду.
Станем браття, всі за волю, від Сяну до Дону
В ріднім краю панувати не дамо ні кому.
Чорне море ще всміхнеця, дід Дніпро зрадіє,
Ще на нашій Україні доленька доспіє.
Kiärdumciälhus
А завзятта праця щира свого ще докаже,
Ще ся вомі в Україні піснь гучна розляже.
За Карпати відібється, згомонить степами,
України слава стане поміж народами.
Kiärdumciälhus
Oben am jungen Rhein

Oben am jungen Rhein lii Liechtenstein aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1850 rääjist. Lavluu saanijd lii čáállám Jakob Jauch. Šuoŋârähtee ij lah tiäđust.
Säänih (saksakielân).
1. "Oben am jungen Rhein"
"lehnet sich Liechtenstein"
"an Alpen höh'n."
"Dies liebe Heimatland,"
"das teure Vaterland"
"hat Gottes weise Hand"
"für uns erseh'n."
"Dies liebe Heimatland,"
"das teure Vaterland"
"hat Gottes weise Hand"
"für uns erseh'n."
2. "Hoch lebe Liechtenstein"
"blühend am jungen Rhein"
"glücklich und treu."
"Hoch leb der Fürst vom Land"
"hoch unser Vaterland"
"durch Bruderliebe Band"
"vereint und frei."
"Hoch leb der Fürst vom Land"
"hoch unser Vaterland"
"durch Bruderliebe Band"
"vereint und frei."
Il Canto degli Italiani

Il Canto degli Italiani lii Italia aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1946 rääjist. Lavluu lii nuottim Michele Novaro, já ton saanijd lii čáállám Goffredo Mameli.
Säänih (italiakielân).
(2x) 
Fratelli d’Italia, 
l’Italia s’è desta, 
dell’elmo di Scipio
s’è cinta la testa. 
Dov’è la Vittoria? 
Le porga la chioma, 
che schiava di Roma 
Iddio la creò.
"Kiärdumciälhus:" 
"Stringiamoci a coorte,"
"siam pronti alla morte."
"Siam pronti alla morte,"
"l’Italia chiamò."
"Stringiamoci a coorte,"
"siam pronti alla morte."
"Siam pronti alla morte,"
"l'Italia chiamò! Si!"
Noi siamo da secoli
calpesti, derisi, 
perché non siam popolo, 
perché siam divisi. 
Raccolgaci un’unica 
bandiera, una speme: 
di fonderci insieme 
già l’ora suonò.
"Kiärdumciälhus"
Uniamoci, amiamoci, 
l’unione e l’amore 
rivelano ai popoli 
le vie del Signore. 
Giuriamo far libero 
il suolo natio: 
uniti, per Dio, 
chi vincer ci può? 
"Kiärdumciälhus"
Dall'Alpi a Sicilia 
Dovunque è Legnano, 
Ogn'uom di Ferruccio 
Ha il core, ha la mano, 
I bimbi d’Italia 
Si chiaman Balilla, 
Il suon d’ogni squilla 
I Vespri suonò.
"Kiärdumciälhus"
Son giunchi che piegano 
Le spade vendute: 
Già l’Aquila d'Austria 
Le penne ha perdute. 
Il sangue d’Italia, 
Il sangue Polacco, 
Bevé, col cosacco, 
Ma il cor le bruciò.
"Kiärdumciälhus"
O Canada

O Canada (eŋgâlâskielân) teikâ Ô Canada (ranskakielân) teikâ O'Kanata (inuktitutkielân) lii Kanada aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1980 rääjist. Algâalgâliih säänih lijjii ranskakielân. Taid lii čáállám Adolphe-Basile Routhier. Ive 1908 Robert Stanley Weir jurgâlij lavluu eŋgâlâskielân. Jurgâlus almostui ive 1927. Lavluu lii nuottim Calixa Lavallée.
O Canada! Our home and native land!
True patriot love in all of us command.
With glowing hearts we see thee rise,
The True North strong and free!
From far and wide, O Canada,
We stand on guard for thee.
God keep our land glorious and free!
O Canada, we stand on guard for thee.
O Canada, we stand on guard for thee. 
Ô Canada! Terre de nos aïeux,
Ton front est ceint de fleurons glorieux!
Car ton bras sait porter l'épée,
Il sait porter la croix;
Ton histoire est une épopée
Des plus brillants exploits.
Et ta valeur de foi trempée
Protégera nos foyers et nos droits;
Protégera nos foyers et nos droits.
O’Kanata nangmini Nunavut
Piqujatii / Nalattiaqpavut
Angiglivaliajuti sangijulutillu
Nanqipugu / O’Kanata
Mianiripluti
O’Kanata nunatsia
Nangiqpugu mianiripluti
O’Kanata salagijauquna
Kde domov můj

Kde domov můj lii Tšeeki aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust Tšeeki jiečânâšvuođâ rääjist ađai ive 1993 rääjist. Tšekkoslovakia ääigi ađai ive 1992 loopâ räi Tšeeki aalmuglâšlaavlâ lâi Tšekkoslovakia aalmuglâšlavluu vuossâmuš uási. Ton nubbe uási lâi Slovakia tááláš aalmuglâšlaavlâ. 
Lavluu čaalijn František Škroup já Josef Kajetán Tyl komedia "Fidlovačka aneb žádný hněv a žádná rvačka" várás. Tot lavlui vuossâmuu tove Prahast Stavovské divadlost juovlâmáánu 21. peeivi 1834. Algâalgâlii lavlust láá kyehti veerstâ, mut tuše vuossâmuš tain lii šoddâm aalmuglâšlaavlân.
Kde domov můj,
kde domov můj?
Voda hučí po lučinách,
bory šumí po skalinách,
v sadě skví se jara květ,
zemský ráj to na pohled!
A to je ta krásná země,
země česká, domov můj,
země česká, domov můj!
Nad Tatrou sa blýska

Nad Tatrou sa blýska lii Slovakia aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust Slovakia jiečânâšvuođâ rääjist ađai ive 1993 rääjist. Tšekkoslovakia ääigi ađai ive 1992 loopâ räi Slovakia aalmuglâšlaavlâ lâi Tšekkoslovakia aalmuglâšlavluu nubbe uási. Ton vuossâmuš uási lâi Tšeeki tááláš aalmuglâšlaavlâ.
Laavlâ šoodâi ive 1844, mut vuossâmuš teddilum versio almostui ive 1851. Lavluu saanijd čaalij Janko Matúška ive 1844. Muusik puátá slovakialii aalmuglavlust "Kopala studienku". Algâalgâlii lavlust láá nelji veerstâ, mut tain tuše vuossâmuš já nubbe láá šoddâm aalmuglâšlaavlân.
Nad Tatrou sa blýska, hromy divo bijú.
Nad Tatrou sa blýska, hromy divo bijú.
Zastavme ich bratia, veď sa ony stratia, Slováci ožijú.
Zastavme ich bratia, veď sa ony stratia, Slováci ožijú.
To Slovensko naše posiaľ tvrdo spalo.
To Slovensko naše posiaľ tvrdo spalo.
Ale blesky hromu, vzbudzujú ho ktomu, aby sa prebralo.
Ale blesky hromu, vzbudzujú ho k tomu, aby sa prebralo.
Tšekkoslovakia aalmuglâšlaavlâ

Tšekkoslovakia aalmuglâšlaavlâ sislekdij kyehti uási. Vuossâmuš uási lâi Tšeeki tááláš aalmuglâšlaavlâ, já nubbe uási lâi Slovakia táálâš aalmuglâšlaavlâ. Tšekkoslovakia aalmuglâšlaavlâ lâi kiävtust Tšekkoslovakia ääigi ađai ive 1992 loopâ räi.
Kde domov můj,
kde domov můj?
Voda hučí po lučinách,
bory šumí po skalinách,
v sadě skví se jara květ,
zemský ráj to na pohled!
A to je ta krásná země,
země česká, domov můj,
země česká, domov můj!
Nad Tatrou sa blýska, hromy divo bijú.
Nad Tatrou sa blýska, hromy divo bijú.
Zastavme ich bratia, veď sa ony stratia, Slováci ožijú.
Zastavme ich bratia, veď sa ony stratia, Slováci ožijú.
To Slovensko naše posiaľ tvrdo spalo.
To Slovensko naše posiaľ tvrdo spalo.
Ale blesky hromu, vzbudzujú ho ktomu, aby sa prebralo.
Ale blesky hromu, vzbudzujú ho k tomu, aby sa prebralo.
La Tchadienne

La Tchadienne lii Tšad aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust Tšad jiečânâšvuođâ rääjist ađai ive 1960 rääjist. Lavluu lii nuottim Paul Villard, já ton saanijd lii čáállám Louis Gidrol.
Peuple Tchadien, debout et à l'ouvrage!
Tu as conquis la terre et ton droit;
Ta liberté naîtra de ton courage.
Lève les yeux, l'avenir est à Toi.
O mon Pays, que Dieu te prenne en garde,
Que tes voisins admirent tes enfants.
Joyeux, pacifique, avance en chantant,
Fidèle à tes anciens te regardent.
Peuple Tchadien, debout et à l'ouvrage!
Tu as conquis la terre et ton droit;
Ta liberté naîtra de ton courage.
Lève les yeux, l'avenir est à Toi.
Ons Heemecht

Ons Heemecht lii Luxemburg aalmuglâšlaavlâ. Ton luxemburgkielâlâš nommâ meerhâs "Mii päikkieennâm" anarâškielân. Lavluu nuottij Jean Antoine Zinnen ive 1864, já ton saanijd čaalij Michel Lentz ive 1859. Lavlust šoodâi aalmuglâšlaavlâ ive 1895.
Wou d'Uelzecht durech d'Wisen zéit,
duerch d'Fielsen d'Sauer brécht.
Wou d'Rief laanscht d'Musel dofteg bléit,
den Himmel Wäin ons mécht.
Dat ass onst Land, fir dat mir géif,
heinidden alles won.
Onst Heemechtsland, dat mir sou déif
an onsen Hierzer dron,
onst Heemechtsland, dat mir sou déif
an onsen Hierzer dron.
An sengem donkle Bëscherkranz,
Vum Fridde stëll bewaacht,
Sou ouni Pronk an deire Glanz
Gemittlech léif et laacht;
Säi Vollek frou sech soe kann,
An 't si keng eidel Dreem:
Wéi wunnt et sech sou heemlech dran,
wéi ass 't sou gutt doheem!
Gesank, Gesank vu Bierg an Dall
Der Äerd, déi äis gedron;
D'Léift huet en treie Widderhall
a jidder Broscht gedon;
Fir d'Heemecht ass keng Weis ze schéin;
all Wuert, dat vun er klénkt,
gräift äis an d'Séil wéi Himmelstéin
an d'A wéi Feier blénkt.
O Du do uewen, deem seng Hand
duerch d'Welt d'Natioune leet,
behitt Du d'Lëtzebuerger Land
vru friemem Joch a Leed!
Du hues ons all als Kanner schonn
de fräie Geescht jo ginn.
Looss viru blénken d'Fräiheetssonn,
déi mir sou laang gesinn!
Looss viru blénken d'Fräiheetssonn,
déi mir sou laang gesinn!
Säänih (luxemburgkielân).
Virgálâš aalmuglâšlaavlâ siskeeld tuše veerstâid 1 já 4.
La Renaissance

La Renaissance lii Koskâ-Afrik täsivääldi aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust Koskâ-Afrik täsivääldi jiečânâšvuođâ rääjist ađai ive 1960 rääjist. Lavluu lii nuottim Herbert Pepper, já ton saanijd lii čáállám Barthélémy Boganda.
Ô Centrafrique, ô berceau des Bantous !
Reprends ton droit au respect, à la vie !
Longtemps soumis, longtemps brimé par tous,
Mais de ce jour brisant la tyrannie.
Dans le travail, l'ordre et la dignité,
Tu reconquiers ton droit, ton unité,
Et pour franchir cette étape nouvelle,
De nos ancêtres la voix nous appelle.
"Kiärdumciälhus:"
Au travail dans l'ordre et la dignité,
Dans le respect du droit dans l'unité,
Brisant la misère et la tyrannie,
Brandissant l'étendard de la Patrie.
Bêafrîka, mbeso tî âBantu
Kîri mo gbû gîgî tî mo-mvenî
Mo bâa pâsi na gbe tî âzo kûê
Me fadësô, mo ke na kürü gô
Mo sö benda, mo bûngbi kûê ôko
Na kusâra ngâ na nëngö-terê
Tî tö ndâ tî finî dutï tî ë sô
E mä gbegô tî_âkötarä tî ë
"Kiärdumciälhus:"
E gbû kua nzönî na nëngö-terê
E kpë ndiä nzönî na mängö-terê
E kinda wasïöbê, ë tomba pâsi
E yâa bandêra tî ködrö tî ë!
L'Abidjanaise

L'Abidjanaise lii Elefanttähtirido aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust Elefanttähtirido jiečânâšvuođâ rääjist ađai ive 1960 rääjist. Lavluu lii nuottim Pierre-Michel Pango, já ton saanijd lává čáállám Pierre Marie Coty já Mathieu Ekra.
Salut ô terre d’espérance; 
Pays de l’hospitalité.
Tes légions remplies de vaillance
Ont relevé ta dignité.
Tes fils, chère Côte d’Ivoire,
Fiers artisans de ta grandeur,
Tous rassemblés pour ta gloire
Te bâtiront dans le bonheur.
Fiers Ivoiriens, le pays nous appelle.
Si nous avons dans la paix ramené la liberté,
Notre devoir sera d’être un modèle
De l’espérance promise à l’humanité,
En forgeant, unie dans la foi nouvelle,
La patrie de la vraie fraternité.
Voici mon Gbô Dougou sans dégbahure
Glôki te tous les soutrays.
Tes kokas gbés de cracrahure
Ont reguigui ta djidjité.
Tes fris Gopios Côte d'Ivoire
Fans Djobeurs de ta Doungbahure
Tous en Gbonhi pour que tu Djafoule
Vont te Kpata dans l'Enjaillement.
Fros Ivoiriens, le Glôki nous kpokpo Soyons Djawlys
Si nous Frayassons dans la Blêmou Toufassons le sans-Kaba
Notre wé est de Zier en Viémôgôni.
Sans se Dégba Panpandra à la Gbonhité
En magnérant foule dans la Siance Nikélé
Le Djassa de djidji Frêssanhité.
Biladi, Biladi, Biladi

Biladi, Biladi, Biladi () lii Egypt aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1979 rääjist. Lavluu lii nuottim Sayed Darwish, já ton saanijd lii čáállám Muhammad Yunis al-Qadi.
Säänih (arabiakielân).
بلادي، بلادي، بلادي&lt;br&gt;
لك حبي وفؤادي&lt;br&gt;
بلادي، بلادي، بلادي&lt;br&gt;
لك حبي و فؤادي&lt;br&gt;
مصر يا أم البلاد&lt;br&gt;
أنت غايتي والمراد&lt;br&gt;
و على كل العباد&lt;br&gt;
كم لنيلك من أياد&lt;br&gt;
مصر أنت أغلى درة&lt;br&gt;
فوق جبين الدهر درة&lt;br&gt;
يا بلادي عيشي حرّة&lt;br&gt;
واسلمي رغم الأعاد&lt;br&gt;
بلادى، بلادى، بلادى&lt;br&gt;
لك حبي و فؤادي
Indonesia Raya

Indonesia Raya lii Indonesia aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1945 rääjist. Lavluu lii nuottim Wage Rudolf Soepratman, kii lii medi čáállám lavluu saanijd.
Indonesia tanah airku, tanah tumpah darahku.
Di sanalah aku berdiri, jadi pandu ibuku.
Indonesia kebangsaanku, bangsa dan tanah airku.
Marilah kita berseru, "Indonesia bersatu."
Hiduplah tanahku, hiduplah negriku,
Bangsaku, rakyatku, semuanya.
Bangunlah jiwanya, bangunlah badannya
Untuk Indonesia Raya.
Indonesia Raya, merdeka, merdeka
Tanahku, negriku yang kucinta.
Indonesia Raya, merdeka, merdeka
Hiduplah Indonesia Raya.
Humat ad-Diyar

Humat ad-Diyar lii Syyria aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1936 rääjist. Lavluu lává nuottim Mohammad Salim Flayfel já Ahmad Salim Flayfel, já ton saanijd lii čáállám Khalil Mardam Bey.
Säänih.
Arabiakielâliih säänih.
حـماةَالـديارِعليكمْ سـلامْ
أبَتْ أنْ تـذِلَّ النفـوسُ الكرامْ
عـرينُ العروبةِ بيتٌ حَـرام
وعرشُ الشّموسِ حِمَىً لا يُضَامْ
ربوعُ الشّـآمِ بـروجُ العَـلا
تُحاكي السّـماءَ بعـالي السَّـنا
فأرضٌ زهتْ بالشّموسِ الوِضَا
سَـماءٌ لَعَمـرُكَأو كالسَّـما
رفيـفُ الأماني وخَفـقُ الفؤادْ
عـلى عَـلَمٍ ضَمَّ شَـمْلَ البلادْ
أما فيهِ منْ كُـلِّ عـينٍ سَـوادْ
ومِـن دمِ كـلِّ شَـهيدٍ مِـدادْ؟
نفـوسٌ أبـاةٌ ومـاضٍ مجيـدْ
وروحُ الأضاحي رقيبٌ عَـتيدْ
فمِـنّا الوليـدُ و مِـنّا الرّشـيدْ
فلـمْ لا نَسُـودُ ولِمْ لا نشـيد؟
Transliteraatio.
Humath al diari aleikum salam
Abt aan tozala al nafusu al kiram
Aareiunu al urubthi beyton haram
Wa Aarshu al shumusu himan la yudam
Robughu al shami buruju al Aala
Tohaki al suma'a bia'ali alsana
Fa ardon za het bilshumus al widaa'a
Samaon lamroka ou ka sama
Rafifu alamani wakhafuq alfuad
Aala aalamen duma shamla al bilad
Ama fihi min kul ain suwad
Wamin dami kuli shahydin midad
Noufuson ubaton wa madin magid
Wa ruhu al adahi raqibon aatid
Fa minna al walidu wa minna al rashid
Fa lem la nasudu wa lem la nasheed
Ee Mungu Nguvu Yetu

Ee Mungu Nguvu Yetu lii Kenia aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust Kenia jiečânâšvuođâ rääjist ađai ive 1963 rääjist. Lavluu láá nuottim Graham Hyslop, Thomas Kalume, Peter Kibukosya, Washington Omondi já George W. Senoga–Zake, kiäh láá meid čáállám ton saanijd.
Ee Mungu nguvu yetu
Ilete baraka kwetu
Haki iwe ngao na mlinzi
Natukae na undugu
Amani na uhuru
Raha tupate na ustawi.
Amkeni ndugu zetu
Tufanye sote bidii
Nasi tujitoe kwa nguvu
Nchi yetu ya Kenya
Tunayoipenda
Tuwe tayari kuilinda.
Natujenge taifa letu
Ee ndio wajibu wetu
Kenya istahili heshima
Tuungane mikono
Pamoja kazini
Kila siku tuwe na shukrani.
O God of all creation,
Bless this our land and nation.
Justice be our shield and defender,
May we dwell in unity,
Peace and liberty.
Plenty be found within our borders.
Let one and all arise
With hearts both strong and true.
Service be our earnest endeavour,
And our Homeland of Kenya,
Heritage of splendour,
Firm may we stand to defend.
Let all with one accord
In common bond united,
Build this our nation together,
And the glory of Kenya,
The fruit of our labour
Fill every heart with thanksgiving.
Salut à toi, pays de nos aïeux

Salut à toi, pays de nos aïeux lii Togo aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust Togo jiečânâšvuođâst ađai ivveest 1960 ain ive 1979 räi sehe oppeet ive 1991 rääjist. Lavluu lii nuottim Alex Casimir-Dosseh, kii lii meid čáállám ton saanijd.
Salut à toi pays de nos aïeux,
Toi que les rendait forts,
Paisibles et joyeux,
Cultivant vertu, vaillance,
Pour la prospérité
Que viennent les tyrans,
Ton cœur soupire vers la liberté,
Togo debout, luttons sans défaillance,
Vainquons ou mourrons,mais dans la dignité,
Grand Dieu, toi seul nous a exaltés,
Du Togo pour la prospérité,
Togolais viens, bâtissons la cité.
Dans l’unité nous voulons te servir,
C’est bien là de nos cœurs,le plus ardent désir,
Clamons fort notre devise,
Que rien ne peut ternir.
Seul artisan de ton bonheur, ainsi que de ton avenir,
brisons partout les chaînes de la traîtrise,
Et nous te jurons toujours fidélité,
Et aimer servir, se dépasser,
Faire encore de toi sans nous lasser,
Togo chéri, l’or de l’humanité.
Salut, salut à l'Univers entier
Unissons nos efforts sur l'immense chantier
D'où naîtra toute nouvelle
La Grande Humanité
Partout au lieu de la misère, apportons la félicité.
Chassons du monde la haine rebelle
Finis l'esclavage et la Captivité
A l'étoile de la liberté,
Renouons la solidarité
Des Nations dans la fraternité
L-Innu Malti

L-Innu Malti lii Malta aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1945 rääjist. Lavluu lii nuottim Robert Sammut, já ton saanijd lii čáállám Dun Karm Psaila.
Lil din l-art ħelwa, l-Omm li tatna isimha,
Ħares, Mulej, kif dejjem Int ħarist:
Ftakar li lilha bl-oħla dawl libbist.
Agħti, kbir Alla, id-dehen lil min jaħkimha,
Rodd il-ħniena lis-sid, saħħa 'l-ħaddiem:
Seddaq il-għaqda fil-Maltin u s-sliem.
O Little Island, Lord, as ever Thou hast guarded!
This Motherland so dear whose name we bear!
Keep her in mind, whom Thou hast made so fair!
May he who rules, for wisdom be regarded!
In master mercy, strength in man increase!
Confirm us all, in unity and peace!
Kunan Kiribati

Kunan Kiribati lii Kiribati aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1979 rääjist. Lavluu lii nuottim Ioteba Tamuera Uriam, kii lii meid čáállám ton saanijd.
Teirake kaaini Kiribati, Anene ma te kakatonga,
Tauraoi nakon te mwioko, Ma ni buokia aomata.
Tauaninne nte raoiroi, Tangiria aomata nako.
Tauaninne nte raoiroi, Tangiria aomata.
Reken te kabaia ma te rau, Ibuakoia kaain abara,
Bon reken te nano ae banin, Ma te i-tangitangiri naba.
Ma ni wakina te kabaia, Ma n neboa i eta abara.
Ma ni wakina te kabaia, Ma n neboa abara.
Ti butiko ngkoe Atuara, Kawakinira ao kairira,
Nakon taai aika i maira, Buokira ni baim ae akoi.
Kakabaia ara Tautaeka, Ma ake a makuri iai.
Kakabaia ara Tautaeka, Ma aomata ni bane.
Tautiška giesmė

Tautiška giesmė lii Liettua aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust Liettua jiečânâšvuođâst ađai ivveest 1919 ain 1940 räi sehe oppeet ive 1991 rääjist. Iivij 1940–1991 Liettua kuulâi Sovjetliiton, já talle laavlâ ij lamaš kiävtust. Lavluu lii nuottim Vincas Kudirka, kii lii meid čáállám ton saanijd.
Lietuva, Tėvyne mūsų,
Tu didvyrių žeme,
Iš praeities Tavo sūnūs
Te stiprybę semia.
Tegul Tavo vaikai eina
Vien takais dorybės,
Tegul dirba Tavo naudai
Ir žmonių gėrybei.
Tegul saulė Lietuvoj
Tamsumas prašalina,
Ir šviesa, ir tiesa
Mūs žingsnius telydi.
Tegul meilė Lietuvos
Dega mūsų širdyse,
Vardan tos Lietuvos
Vienybė težydi!
Tuvalu mo te Atua

Tuvalu mo te Atua lii Tuvalu aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1978 rääjist. Lavluu lii nuottim Afaese Manoa, kii lii meid čáállám ton saanijd.
Tuvalu mo te Atua,
Ko te Fakavae sili,
Ko te ala foki tena,
Mo te manuia katoa
Loto lasi o fai,
Tou malo saoloto
Fusi ake katoa
Ki te loto alofa
Kae amo fakatasi
Ate atu fenua.
"Tuvalu mo te Atua"
Ki te se gata mai!
Tuku atu tau pulega
Ki te pule mai luga,
Kilo tonu ki ou mua
Me ko ia e tautai.
"Pule tasi mo ia"
Ki te se gata mai,
Ko tena mana
Ko tou malosi tena.
Pati lima kae kalaga
Ulufonu ki te tupu.
"Tuvalu ko tu saoloto"
Ki te se gata mai!
Nauru Bwiema

Nauru Bwiema lii Nauru aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1968 rääjist. Lavluu lii nuottim Laurence Henry Hicks, já ton saanijd lii čáállám Margaret Hendrie.
Nauru bwiema, ngabena ma auwe.
Ma dedaro bwe dogum, mo otata bet egom.
Atsin ngago bwien okor, ama bagadugu
Epoa ngabuna ri nan orre bet imur.
Ama memag ma nan epodan eredu won engiden,
Miyan aema ngeiyin ouge:
Nauru eko dogin!
All Hail, Liberia, Hail!

All Hail, Liberia, Hail! lii Liberia aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust Liberia jiečânâšvuođâ rääjist ađai ive 1847 rääjist. Lavluu lii nuottim Olmstead Luca (1826–1869), já ton saanijd lii čáállám Daniel Bashiel Warner (1815–1880).
All hail, Liberia, hail! (All hail!)
All hail, Liberia, hail! (All hail!)
This glorious land of liberty
Shall long prevail.
Though new her name,
Great be her fame,
And mighty be her powers,
And mighty be her powers.
In joy and gladness
With our hearts united,
We'll shout the freedom
Of a race benighted,
Long live Liberia, happy land!
A home of glorious liberty,
By God's command!
A home of glorious liberty,
By God's command!
All hail, Liberia, hail! (All hail!)
All hail, Liberia, hail! (All hail!)
In union strong success is sure.
We cannot fail!
With God above
Our rights to prove,
We will o'er all prevail,
We will o'er all prevail!
With heart and hand our country's cause defending,
We'll meet the foe with valour unpretending.
Long live Liberia, happy land!
A home of glorious liberty,
By God's command!
A home of glorious liberty,
By God's command!
L'Aube Nouvelle

L'Aube Nouvelle lii Benin aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust Benin jiečânâšvuođâ rääjist ađai ive 1960 rääjist. Lavluu lii nuottim Gilbert Jean Dagnon, kii lii meid čáállám ton saanijd.
Jadis à son appel, nos aïeux sans faiblesse
Ont su avec courage, ardeur, pleins d'allégresse
Livrer au prix du sang des combats éclatants.
Accourez vous aussi, bâtisseurs du présent,
Plus forts dans l'unité, chaqu'jour à la tâche,
Pour la postérité, construisez sans relâche.
Kiärdumciälhus:
Enfants du Bénin, debout!
La liberté d'un cri sonore
Chante aux premiers feux de l'aurore;
Enfants du Bénin, debout!
Quand partout souffle un vent de colère et de haine.
Béninois, sois fier, et d'une âme sereine,
Confiant dans l'avenir, regarde ton drapeau!
Dans le vert tu liras l'espor du renouveau,
De tes aïeux le rouge évoque le courage;
Des plus riches trésors le jaune est le présage.
Kiärdumciälhus
Tes monts ensoleillés, tes palmiers, ta verdure,
Cher Bénin, partout font ta vive parure.
Ton sol offre à chacun la richesse des fruits.
Bénin, désormais que tes fils tous unis
D'un fraternel élan partagent l'espérance
De te voir à jamais heureux dans l'abondance.
Kiärdumciälhus
Ni iṣaaju, ni ipe rẹ, awọn baba wa
Mọ bi o ṣe le kopa ninu awọn ogun alagbara
Pẹlu agbara, igboya, igboya, o si kun fun ayọ, ṣugbọn ni idiyele ẹjẹ.
Awọn akọle ti asiko, iwọ paapaa, darapọ mọ ipa
Ni ọjọ kọọkan fun iṣẹ-ṣiṣe ni okun sii ni iṣọkan.
Kọ laisi diduro fun iran-iran.
Kiärdumciälhus:
Awọn ọmọ Benin, dide!
Igbe igbe olominira
Ti gbọ ni owurọ akọkọ ti owurọ,
Awọn ọmọ Benin, dide!
Nigbati gbogbo ayika wa nfẹ afẹfẹ ibinu ati ikorira:
Ara ilu ti Benin jẹ igberaga, ati ni ẹmi idakẹjẹ
Gbẹkẹle ọjọ iwaju, kiyesi asia rẹ!
Ninu alawọ ewe o ka ireti orisun omi;
Pupa n tọka igboya ti awọn baba nla rẹ;
Awọn ofeefee sọ asọtẹlẹ awọn iṣura nla julọ.
Kiärdumciälhus
Olufẹ Benin, awọn oke-nla rẹ ti oorun, awọn igi-ọpẹ, ati awọn koriko alawọ ewe
Fi imọlẹ rẹ han nibikibi;
Ilẹ rẹ nfun gbogbo eniyan ni awọn eso ọlọrọ.
Benin, lati isinsinyi awọn ọmọ rẹ wa ni iṣọkan
Pẹlu ẹmi arakunrin kan pin ireti ti ri ọ
Gbadun opo ati idunnu lailai.
Kiärdumciälhus
Hein sin hwéxónú wè yôlô
Éyè ko sô akpakpa togbo miton
Lè bô yé ko djè godomin lobo
Kpankon bô vankan kpo xominhunhun kpán,
Boyi sozonou bô kandjo
Hon yanyi bi vanyan vanyan.
Kiärdumciälhus:
Benin tó vì lè mì, mi sité!
Oó mi sité b’á nyi mi désú.
Ayi dò hùnhon dayi
Djiwè mi bo fon.
Bénin lidótétó din ton lè mi
Lo kan wézoun wá, mi sè takplé
Bó man só kanlan gbéo,
Ma mon gan do wa toyè zô,
Nou é nanyi ta bonou vivoù vivou miton
Lè kan nan wa mon gouton ba doula.
Kiärdumciälhus
Homin sin kpodo wangbènoumin
Djohon do yinyi wè ló kèlô
Fji tchobô bénin vi,
Ma lin noudé oo vòbo go bèlèo,
Ogo bonou noudé ma gba ayi donouwéo
Ado kounon houn só winyan oo.
Kiärdumciälhus
For The Gambia Our Homeland

For The Gambia Our Homeland lii Gambia aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust Gambia jiečânâšvuođâ rääjist ađai ive 1965 rääjist. Lavluu lii nuottim Jeremy F. Howe, já ton saanijd lii čáállám Virginia Julia Howe. Nuottâ vuáđuduvá mandinka-aalmug ärbivuáválii lavlui "Foday kaba dumbuya".
For The Gambia, our homeland
We strive and work and pray,
That all may live in unity,
Freedom and peace each day.
Let justice guide our actions
Towards the common good,
And join our diverse peoples
To prove man's brotherhood.
We pledge our firm allegiance,
Our promise we renew;
Keep us, great God of nations,
To The Gambia ever true.
Namibia, Land of the Brave

Namibia, Land of the Brave lii Namibia aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1991 rääjist (Namibiast šoodâi jiečânâs staatâ ive 1990). Lavluu lii nuottim Axali Doeseb, kii lii meid čáállám ton saanijd.
Namibia, land of the brave
Freedom's fight we have won
Glory to their bravery
Whose blood waters our freedom
We give our love and loyalty
Together in unity
Contrasting beautiful Namibia
Namibia our country
Beloved land of savannahs, 
Hold high the banner of liberty
Namibia our Country, 
Namibia Motherland, 
We love thee.
Namibia, Land der Tapferen.
Der Freiheitskampf ist gewonnen,
Ehre ihrem Mut,
Deren Blut floss für unsere Freiheit.
Wir geben unsere Liebe und Treue
In Einigkeit gemeinsam,
Kontrastreiches schönes Namibia,
Namibia unser Land.
Geliebtes Land der Savannen,
Haltet das Banner der Freiheit hoch.
Namibia unser Land,
Namibia, Mutterland,
Wir lieben Dich.
Namibië, land van die dapper,
Vryheids veg het ons gewen.
Eer aan hul dapperheid
Wie se bloed ons vryheid wateren.
Ons gee ons liefde en lojaliteit
Saam in eenheid.
Kontrasterende pragtige Namibië,
Namibië, ons land.
Geliefde land van savannas,
Hou hoog die vaandel van vryheid.
Namibië, ons land,
Namibië, Moederland,
Ons is lief vir jou.
Ertra, Ertra, Ertra

Ertra, Ertra, Ertra lii Eritrea aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust Eritrea jiečânâšvuođâ rääjist ađai ive 1993 rääjist. Lavluu lává nuottim Isaac Abraham Meharezgi já Aron Tekle Tesfatsion, já ton saanijd lii čáállám Solomon Tsehaye Beraki.
ኤርትራ ኤርትራ ኤርትራ፡
በዓል ደማ እናልቀሰ ተደምሲሱ፡
መስዋእታ ብሓርነት ተደቢሱ።
መዋእል ነኺሳ ኣብ ዕላማ፡
ትእምርቲ ጽንዓት ኰይኑ ስማ፡
ኤርትራ'ዛ ሓበን ውጹዓት፡
ኣመስኪራ ሓቂ ክምትዕወት።
ኤርትራ ኤርትራ፡
ኣብ ዓለም ጨቢጣቶ ግቡእ ክብራ።
ናጽነት ዘምጽኣ ልዑል ኒሕ፡
ንህንጻ ንልምዓት ክሰርሕ፡
ስልጣነ ከነልብሳ ግርማ፡
ሕድሪ'ለና ግምጃ ክንስልማ።
ኤርትራ ኤርትራ፡
ኣብ ዓለም ጨቢጣቶ ግቡእ ክብራ።
Ertra, Ertra, Ertra,
Bä‘al däma Ǝnalqäsä tädämsisu,
Mäswaʼəta bəħarnät tädäbisu.
Mäwaʼəl näxisa ab ‘əlama,
Təʼəmərti tsən‘at kʷäynu səma,
Ertra-za ħabän wətsu‘at,
Amäskira ħaqi kəmtə‘əwät.
Ertra, Ertra,
Ab ‘Aläm chʼäbitʼato gəbuʼə kəbra!
Natsənät zämtsəʼa lə‘ul niħ,
Nəhnətsa nəlmə‘at kəsärəħ,
Səltʼanä känälbəsa gərma,
Ħədri-läna gəmja kənsəlma.
Ertra, Ertra,
Ab ‘Aläm chʼäbitʼato gəbuʼə kəbra!
Eritrea, Eritrea, Eritrea,
Her Nemesis destroyed while wailing,
her sacrifices vindicated by freedom.
Forever firm in her principles,
her name became a synonym of tenacity,
Eritrea, the pride of the oppressed,
is a testament that truth prevails.
Eritrea, Eritrea,
has taken her rightful place in the world.
[So that] The supreme dedication that brought us freedom,
will serve to rebuild her and develop her,
We shall honor her with progress,
It is our legacy to crown her.
Eritrea, Eritrea,
has taken her rightful place in the world.
Eritrea, Eritrea, Eritrea,
La sua nemesi distrutta mentre piange,
i suoi sacrifici confermati dalla libertà.
Per sempre ferma nei suoi principi,
il suo nome è diventato sinonimo di tenacia,
Eritrea, l'orgoglio degli oppressi,
è un testamento che la verità prevale.
Eritrea, Eritrea,
ha preso il suo posto legittimo nel mondo.
[In modo che] La dedizione suprema che ci ha portato la libertà,
servirà a ricostruirla e svilupparla, 
La onoreremo con il progresso,
È la nostra eredità incoronarla.
Eritrea, Eritrea,
ha preso il suo posto legittimo nel mondo.
God Bless Fiji

God Bless Fiji teikâ Meda Dau Doka lii Fidži aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust Fidži jiečânâšvuođâ rääjist ađai ive 1970 rääjist. Lavluu lii nuottim Michael Francis Alexander Prescott, kii lii meid čáállám ton saanijd. Lavlust láá sehe eŋgâlâskielâliih já fidžikielâliih säänih, mut toh iä kuittâggin lah nubijdis jurgâlusah.
Blessing grant oh God of nations on the isles of Fiji
As we stand united under noble banner blue
And we honour and defend the cause of freedom ever
Onward march together God bless Fiji 
For Fiji, ever Fiji, let our voices ring with pride.
For Fiji ever Fiji her name hail far and wide,
A land of freedom, hope and glory to endure what ever befall.
May God bless Fiji
Forever more!
Blessing grant oh God of nations on the isles of Fiji
Shores of golden sand and sunshine, happiness and song
Stand united, we of Fiji, fame and glory ever
Onward march together God bless Fiji.
Meda dau doka ka vinakata na vanua
E ra sa dau tiko kina na savasava
Rawa tu na gauna ni sautu na veilomani
Biu na i tovo tawa savasava
Me bula ga ko Viti
Ka me toro ga ki liu
Me ra turaga vinaka ko ira na i liuliu
Me ra liutaki na tamata
E na veika vinaka
Me oti kina na i tovo ca
Me da dau doka ka vinakata na vanua
E ra sa dau tiko kina na savasava
Rawa tu na gauna ni sautu na veilomani
Me sa biu na i tovo tawa yaga
Bale ga vei kemuni na cauravou e Viti
Ni yavala me savasava na vanua
Ni kakua ni vosota na dukadukali
Ka me da sa qai biuta vakadua