tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Niviaq Korneliussen

Niviaq Korneliussen (š. uđđâivemáánu 27. peeivi 1990 jo-uv Nanortalikist teikkâ Nuukist, Ruánááenâmist) lii inuk kirječällee. Sun čáálá jieijâs eenikielân ađai kalaallisutkielân já lii jurgâlâm jieijâs kiirjijd tanskakielân. Korneliussen kirjeh iä lah val jurgâlum anarâškielân.
Korneliussen lii vuossâmuš ruánááeennâmlâš, kii lii vuáittám Tave-enâmij rääđi kirjálâšvuotâpalhâšume. Tom sun vuoitij nubbijn romanijnis "Naasuliardarpi", mii almostui ive 2021. Suu vuossâmuš roomaan "HOMO Sapienne", mii almostui ive 2014, lâi ive 2015 iävtukkâssân siämmáá palhâšumán. Korneliussen lii čáállám romanij lasseen meid novellijd, esseid já čaaitâlm.
Eellim.
Niviaq Korneliussen šoodâi uđđâivemáánu 27. peeivi 1990 Ruánááenâmist. Käldei mield suu šoddâmsaje lii jo-uv Nanortalik teikkâ Nuuk. Suu eeči lii rehtor Jens Korneliussen. Suu enni lii viäruvirgáduvvâst pargee Arnaq Korneliussen. Niviaqist lii ohtâ stuorrâuábbi já ohtâ uccâuábbi: Kulunnguaq já Tukummeq.
Korneliussen rávásmij já juuđij škoovlâ Nanortalikist, mii lii uccâ siijdâš maadâ-Ruánááenâmist.
Ginestra

Ginestra lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Ginestrast ääsih 713 olmožid. Ton vijđodâh lii 13,32 km², já alodâh 564 m. Ginestra naaburkieldah láá Barile, Forenza, Maschito, Ripacandida já Venosa.
Ginestra lii vijđoduv mield Potenza eennâmkode nubben ucemus kieldâ Campomaggiore maŋa. 
Historjá.
Ginestra kieldâ kuulâi Ripacandida kieldân ive 1965 räi.
Aniara-palhâšume

Aniara-palhâšume () lii ruátálâš kirjálâšvuotâpalhâšume, mii mieđettuvvoo jyehi ive távjá Göteborg kirjemeesui ääigi čohčâmáánu loopâst ruotâkielâg kirječällei teikkâ kirječälleid. Palhâšume lii juohhum ive 1974 rääjist. Ive 2021 palhâšume stuárudâh lâi 50 000 ruvnâd.
Paterno

Paterno lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Paternost ääsih 3 117 olmožid. Ton vijđodâh lii 40,74 km², já alodâh 634 m. Paterno naaburkieldah láá Marsico Nuovo, Marsicovetere, Padula já Tramutola.
Historjá.
Paterno kieldâ kuulâi Marsico Nuovo kieldân ive 1973 räi.
Bridget Fonda

Bridget Jane Fonda Elfman (š. 27. uđđâivemáánu 1964 Los Angeles, Kalifornia) lii ovtâstumstaatâlâš oovdiš čaittâleijee. Suu tobdeh suu roolâin elleekuuvijn "The Godfather Part III" (1990), "It Could Happen to You" (1994), "Little Buddha" (1993), "Single White Female" (1992) já "Jackie Brown" (1997). Fonda lii finnim kyehti Golden Globe -iävtukkâsvuođâ elleekuuvijn "Scandal" (1989) já "No Ordinary Baby" (2001). Toos lasseen sun lâi Emmy-iävtukkâssân televisioelleekooveest "In the Gloaming" (1997).
Fonda kulá tobdos suuhân Hollywoodist: suu eeči lâi čaittâleijee Peter Fonda, äijih Oscar-palhâšume-uv vuáittám Henry Fonda já suu siäsá lii čaittâleijee, fitnessiikoon já aktivist Jane Fonda.
Eellim.
Bridget Jane Fonda šoodâi uđđâivemáánu 27. peeivi 1964 Los Angelesist taaiđâr Susan Brewerân já čaittâleijee Peter Fondan. Sust lii ohtâ uccâviljâ, Justin, já ohtâ puárásub peliviljâ, Thomas McGuane Jr. Sun vietij stuárráámuu uási pärnivuođâstis Los Angeles Coldwater Canyonist já Paradise Valleyst, Montanast. Sun juuđij Los Angelesist nieidáid uáivildum Westlake School for Girls. Maŋeláá sun juuđij draamakuursâid New York ollâopâttuv vuálásâš Tisch School of the Artsist já luuvâi meetoodčaittâlem Lee Strasberg Theatre Institutest. Sun valmâštui Bachelor of Fine Arts kandidaatin ive 1986.
Fonda naajâi šuoŋârähtee Danny Elfmanáin ive 2003 já sunnust lii ohtâ alge, Oliver.
Karrieer.
Fonda čaittâlij vuosmuu rolâstis tuše 5-ihásâžžân suu eeji elleekooveest "Easy Rider" ive 1969. Suu stuárráámus elleekoveroolâ lâi ive 1992 trillerist "Single White Female". Majemuu roolâs sun čaittâlij televisioelleekooveest "Snow Queen" ive 2002.
Alfre Woodard

Alfre Woodard (š. 8. skammâmáánu 1952 Tulsa, Oklahoma) lii maaŋgâid palhâšuumijd vuáittám ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee. Sust láá lamaš roolah paijeel vitlov elleekooveest.
Eellim.
Alfre Woodard šoodâi ive 1952 Tulsast, Oklahomast irâtteijee já viistij čiŋâttem sundâttellee Marion H. Woodardân já päikkieeči Constance Woodardân. Sun juuđij škoovlâ Bishop Kelley High Schoolist, kost sun valmâštui ive 1970. Tast maŋa sun vuolgij Boston University College of Fine Artsân jotteeđ čaittâlemuápuid.
Karrieer.
Woodard áámmáttääsi teatter čaittâlemdebyyt lâi ive 1974 Washington, D.C. Arena Stagest. Kyehti ive maŋeláá sun varrij Los Angelesân. Sun šoodâi pivnohin teatterrolâinis čaitâlmist "For Colored Girls Who Have Considered Suicide When the Rainbow is Enuf" ive 1977, já ive 1978 sun čaittâlij vuosmuu elleekoveroolâs Alan Rudolph trillerist "Remember My Name".
Quvenzhané Wallis

Quvenzhané Wallis (š. 28. porgemáánu 2003 Houma, Louisiana) lii ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee. Sun lii tobdos eromâšávt rolâstis elleekooveest "Beasts of the Southern Wild" (2012), mast sun lâi Oscar-iävtukkâssân. Talle tuše 9-ihásâš Wallisist šoodâi nuorâmus kuássin Oscar-iävtukkâssân lamaš nissoon.
Eellim.
Quvenzhané Wallis šoodâi porgemáánu 28. peeivi Houmast, Louisianast máttáátteijee Qulyndreia já rekkavyeijee Venjie Wallisân. Sust lii ohtâ stuorrâuábbi, Qunyquekya, já kyehti stuorrâviiljâ, Venjie Jr. já Vejon.
Kááđus

Kááđus () lii lamaš jyelgiääiti oovdâstjottee. Káttus vuáđumuorah, moh kočoduvvojeh kietkâmin. stellejuvvojii neelji čuoldâ oolâ. Čuoldâi kukkodâh lâi suulân 0,5–1 m. Motomin tohhejii kietkâmvuálážin meid pajalâs keeđgijn čummiittum lejeh, tâi källeerobdâ-uv. Kietkâm oolâ piäijojii lätteemuorah, moh lijjii jo-uv luoddum tâi luoddiihánnáá, já toi oolâ sálvojii seinihiirsah käälbičiäpáttin nuuvt, et nurhekeeji muorah lijjii ereskukkosiih. Täsikiärdán monnii 5–9 hirssâd já káttu lâi rahtum nuuvt, et pajemui hirsâi oolâ piäijojii paldluvâi tađe várás rahtum loomijd 1–4 härjimuorâ, moi oolâ káttumuorah piäijojii. Káttumuorâi oolâ piäijojii vala härjimuorâi sundásávt teddâmeh, moh lijjii jo-uv kooldah tâi motomin ráptukeeđgih-uv.
Elisabeth Moss

Elisabeth Singleton Moss (š. 24. syeinimáánu 1982 Los Angeles, Kalifornia) lii ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee. Suu tobdeh ovdâmerkkân Peggy Olson roolâst TV-rááiđust "Mad Men", kiäm sun čaittâlij iivij 2007–2015. Sun lâi rolâstis ohtsis kuttii Emmy- já ohtii Golden Globe -iävtukkâssân. Moss čaittâl meid Offred Hulu TV-rááiđust "The Handmaid’s Tale", mast sun lii vuáittám Emmy-palhâšume sehe čaittâleijen já pyevtitteijen.
Shahadi Wright Joseph

Shahadi Wright Joseph (š. 29. cuáŋuimáánu 2005, New York, New York) lii ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee, lávloo já tánssájeijee, kiäm tobdeh pyeremustáá elleekuuvijn "Us" (2019) já "The Lion King" (2019).
Eellim.
Shahadi Wright Joseph šoodâi cuáŋuimáánu 29. peeivi 2005 Brooklynist New Yorkist. Sun algâttij tánssám jo kyevti-ihásâžžân.
Karrieer.
Wright Joseph čaittâlij 9-ihásâžžân ive verd Broadwayst nuorâ Nala The Lion King čaaitâlmversiost ive 2014. 
Sun čaittâlij kyehti roolâ ive 2019 almostum Jordan Peele elleekooveest "Us". Sun finnij rolâinis iävtukkâsvuođâid maŋgáid elleekovepalhâšuumijd, ovdâmerkkân NAACP Image Award -palhâšumán. Siämmáá ive almostum "The Lion King" -elleekooveest sun peesâi oppeet čaittâliđ nuorâ Nala – taan tove jienâroollân.
Anna Diop

Anna Diop (š. 6. kuovâmáánu 1988 Dakar, Senegal) lii senegallâš-ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee já malli, kiäm tobdeh pyeremustáá Kory Anders ađai Starfire roolâst DC Universe TV-rááiđust "Titans". Elleekuuvijn sun lii čaittâlâm ovdâmerkkân "Us"ist (2019), "Message from the King"ist (2016) já "Something About Her"ist (2021).
Eellim já karrieer.
Anna Diop šoodâi kuovâmáánu 26. peeivi 1988 Dakarist, Senegalist, mutâ sun varrij perrus mield Ovtâstum staatáid ko lâi kuuđâihásâš. 16-ihásâžžân sun meridij viettiđ keesi New Yorkist juurdân älgiđ čaittâleijen já mallin. Tobbeen sun teeivâi nahcâagent, kii ruokâsmitij Diop varriđ Houstonist Los Angelesân já uuccâđ tobbeen čaittâlempargoid. Nuuvtpa Diop varrij tohon enijnis. Sun finnij vuosmuu televisioroolâs TV-rááiđust "Everybody Hates Chris" ive 2006.
Pescara del Tronto

Pescara del Tronto lii uccâ siijdâš Arquata del Tronto kieldâst, Ascoli Piceno eennâmkoddeest, Marche kuávlust, Italiast. Ive 2001 tobbeen assii 135 olmožid. Tot tuušâi ollásávt ive 2016 eennâmtuárgástâsâi keežild. Siijdâ alodâh merâaaseest lii 743 m.
Historjá.
Eennâm tuárgistij korrâsávt neljii ive 2016:
Porgemáánu 24. peeivi 2016 Pescara del Tronto tuušâi masa ollásávt, já siijdâ ässein jammii ohtsis 52 olmožid. Eennâmtuárgástâs maŋa tuše muáddi táálu lijjii vala ceggust. Toh-uv kuittâgin tuššii roovvâdmáánu loopâst, ko eennâm tuárgistij korrâsávt uđđâsist.
Staatâ lii jo meridâm, ete Pescara del Tronto ij huksejuu uđđâsist. Ovdil eennâmtuárgástâsâi tobbeen assii tuše váhá paijeel čyeti olmožid, main suulân peeli jammii porgemáánu eennâmtuárgástâs tiet. Siijdâ puoh ässeeh, kiäh iä jáámmám, asâttuvvojii Marche riddokaavpugáid jo ive 2016. 
Ive 2021 tile mield puoh pasâttâsah láá čorgejum meddâl siijdâ kuávdáást, mut kuávdáá ulguubeln pasâttâsâi čurgimpargoh láá vala koskân.
Donna Reed

Donna Reed (š. Donna Belle Mullenger, ) lâi ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee, kii lii tobdos eromâšávt Frank Capra elleekooveest "It's a Wonderful Life" (1946). Reed vuoitij Oscar-palhâšume ive 1954 rolâstis Fred Zinnemann elleekooveest "From Here to Eternity" (1953).
Eellim.
Donna Belle Mullenger šoodâi Denisonist, Iowast Hazel Jane Shivesân já William Richard Mullengerân. Sun lâi puárásumos viiđâ päärnist, já vanhimeh pajasšoddâdáin suu metodistin. Sun juuđij Denison High School Iowast, já sust lâi juurdân šoddâđ máttáátteijen, mutâ sust ij lamaš tuárvi ennuv ruttâ uáppoid. Hyelhis ravvust sun varrij Kalifornian jotteeđ Los Angeles City College.
Donna Reed jaamij päihistis Beverly Hillsist čuávjičulgâráksápurâstaavdân 64-ihásâžžân.
Karrieer.
Ko Reed lâi škoovlâst Los Angeles City Collegest, sun meid čaittâlij maaŋgâin teatterpyevtittâsâin. Sust ij kuittâg lam juurdân šoddâđ čaittâleijen. Reedist šoodâi College kampuskunâgâtâr, mon peht suu kove lâi maaŋgâin aavisijn, main elleekovesyergi nahcâocceeh huámášii suu. Tast maŋa sun finniiškuođij maaŋgâid povdiittâsâid čáittukeččâlmijd. Sun viijmâg raahtij sopâmuš MGMáin, iähtun tuše tot, ete sun uážžu jotteeđ škoovlâ loopâ räi.
Reed vuosmuš elleekoveroolâ lâi elleekooveest "The Get-Away" (1941). Sun čaittâlij tast maŋa paijeel 40 elleekooveest. Toos lasseen sun lii čaittâlâm TV-rááiđuin, main huámášitteemus roolâ lâi TV-rááiđust "The Donna Reed Show"'st (1958–66), mast sun vuoitij Golden Globe -palhâšume ive 1963, já lâi ohtsis neljii Emmy-iävtukkâssân.
Gloria Grahame

Gloria Grahame (š. Hallward, ) lâi ovtâstumstaatâlâš Oscar-palhâšum čaittâleijee. Sun vuoitij Oscar ive 1953 Rosemary roolâst elleekooveest "The Bad and the Beautiful" (1952).
Eellim.
Gloria Hallward šoodâi skammâmáánu 28. peeivi 1923 Pasadenast, Los Angeles pirrâdâhkoddeest brittilâš čaittâleijee Jean Hallwardân, kii lâi čaittâlâm klassisâš roolâid Britanniast, já arkkiteht já čällee Reginald Michael Bloxam Hallwardân.
Grahame lâi näimilittoost neljii, já sust lijjii nelji päärni.
Ive 1974 Grahamest diagnostui raddepurâstavdâ, mutâ tipšomáin tot puáránij. Ive 1980 tot kuittâg maacâi, já ive 1981 sun jaamij New Yorkist 57-ihásâžžân.
Karrieer.
Grahame algâttij čaittâlemkarrieeris teatterčaitâlmijn, já ive 1944 sun raahtij sopâmuš MGMáin. Huolâhánnáá suu roolâst elleekooveest "It's a Wonderful Life" (1946) MGM ij oskom, ete Graham miänástuvá, já vuobdij suu sopâmuš RKO Studiosân. Graham čaittâlij maŋgii film noir pyevtittâsâin. Ive 1948 sun finnij Oscar-iävtukkâsvuođâ rolâstis elleekooveest "Crossfire" já vittâ ive maŋeláá vuoitij tom rolâstis elleekooveest "The Bad and the Beautiful". 
Suu elleekovekarrieer ij jotkum siämmáá pyereest, já 1960-lovvoost ovdâskulij sun čaittâlij-uv enâmustáá televisioroolâin já teatterist.
Lillian Randolph

Lillian Randolph () lâi ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee, lávloo já radiopersovn. Sun kulostui radiorolâstis radio-ohjelmist "The Great Gildersleeve", já Madame Queen roolâst radio- já TV-rááiđust "Amos 'n' Andy".
Eellim já karrieer.
Lillian Randolph šoodâi juovlâmáánu 14. peeivi 1898 Jesse já Jane Randolphân. Suu stuorrâuábbi lâi Amanda Randolph.
Lillian Randolph lâi karrieeris ääigi maŋgii pijgá roolâin radio-ohjelmijn. Sun lâi vuosmuš čapis čaittâleijee, kii lâi merhâšittee pijgá roolâin. Randolph čaittâlij meid TV:st já elleekuuvijn 30-lovvoost 70-lovo räi.
Marsicovetere

Marsicovetere lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Marsicoveterest ääsih 5 567 olmožid. Ton vijđodâh lii 38,01 km², já alodâh 1 037 m. Marsicovetere naaburkieldah láá Calvello, Grumento Nova, Marsico Nuovo, Paterno, Tramutola já Viggiano.
Siijdah.
Arbusto, Arenara, Barricelle, Capizzo, Chiuppo, Cultura, Pedali já Villa d'Agri.
Beulah Bondi

Beulah Bondi (š. Bondy; ) lâi ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee. Sun čaittâlij uálgiroolâid maaŋgâin elleekuuvijn 1930-lovvoost, já lâi Oscar-iävtukkâssân kuohtii: ohtii rolâstis elleekooveest "The Gorgeous Hussy" (1936) já ohtii elleekooveest "Of Human Hearts" (1938), mast sun čaittâlij James Stewart eeni. Sun čaittâlij Stewart eeni meid kuulmâ eres elleekooveest: "Vivacious Lady" (1938), "Mr. Smith Goes to Washington" (1939) já "It's a Wonderful Life" (1946).
Eellim já karrieer.
Beulah Bondy šoodâi ive 1889 Chicagost, Illinoisist, mutâ peerâ varrij Valparaison, Indianan ko sun lâi kuulmâihásâš. Suu vanhimeh láin Abram O. Bondy já Eva Suzanna Marble Bondy. 
Bondi luuvâi jieijâs maister räi Valparaiso Universityst uáppuamnâsin sárnum. Maŋeláá sun kuittâg sirdâšui čaittâlemsuárgán – vistig Broadway čaittâleijen já maŋeláá elleekoverooláid. Suu vuosmuš elleekoveroolâ lâi Elmer Rice elleekooveest "Street Scene" (1931).
Pivtâspäddi (taaiđâproojeekt)

Pivtâspäddi (ruotâ- já suomâkielân Tvättlina – Pyykkinaru, ) lii normâkriittisâš siärvustaaiđâproojeekt, mon rahtijn taidâreh Heidi Lunabba já Ilar Gunilla Perssen ive 2014 Jeppis Pride ohtâvuođâst. Proojeekt tárguttâssân lii viestâdiđ kietâtuojij peht seksuaal- já suhâpeliucceeblovvoid, ete ohtsâškoddeest láá ennuv ulmuuh, kiäh tuárjuh sii, veik taat toorjâ ij veltihánnáá ain oinuu.
Taaiđâproojeekt tuávááš.
Syeinimáánu 25.–26. peeivi 2014 uárnejui Pietarsaari vuossâmuš pridefestivaal "Jeppis Pride". Tot lâi meiddei Suomâ vuossâmuš ruotâkielâlâš pridefestivaal. Motomeh páiháliih suomâkielâliih ulmuuh kuittâg protestistii korrâ jienáin el. tast, ete páiháliih loostah aiguu muštâliđ tábáhtusâst já ete Pietarsaari kaavpug ááigui keessiđ arvetävgiliipu stáágun Pietarsaari räđiviäsu já kaavpugtáálu oovdân.
Vuossâmuu ääši Almolii sääni rääđi () tuommij tondiet ko pridetábáhtus vuástálisteeh lijjii keččâlâm käržidiđ Österbottens Tidning -toimâttâs sänirijjâvuođâ já uálguttiđ tom lopâttiđ uđâstieđettem tiilámboikot peht tast huolâhánnáá, ete toimâttâs lâi toimâm ravvui já njuolgâdusâi miäldásávt. Nube áášán reagistijn Lunabba já Perssen. Suoi rahtijn puohháid ohtsii uásálistee taaiđâproojeekt "Tvättlina – Pyykkininaru" (), mast uásálisteeh väldih jieijâs skaapist oovtâ- tâi maaŋgâivnásijd pihtâsijd teikkâ jieškote-uvlágánijd tekstiilijd já kohâsteh taid pivtâspáádán ovdâmerkkân jieijâs šiljoost, mottoom almolii saajeest teikkâ mottoom käävpi laasâst toin naalijn, et šaddeh arvetäävgi iivneh.
Sajaduvah.
"Pivtâspäddi"-proojeekt lii lamaš uáinusist tave-enâmij pridefestivaalijn, čáitálduvâin já tábáhtusâin. Ive 2015 Säämi Pride Kárášjuuvâst lâi vuossâmuš saje, kuus "Pivtâspäddi"-siärvustaaiđâproojeekt sirdui ive 2014 Jeppis Pride maŋa. Kárášjuuvâst lijjii pivtâspäädih sehe Prideviäsu já -láávu ulguu- já siskiibeln já meid maaŋgâ saajeest siijdâst. Tai lasseen pridepaaraat uásálisteeh kuoddii nube pivtâspäädi fáárust siijdâ čoođâ.
Adepero Oduye

Adepero Oduye (š. 11. uđđâivemáánu 1978 New York, New York) lii ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee. Suu tobdeh pyeremustáá elleekuuvijn "Pariah" (2011), "12 Years a Slave" (2013), "The Big Short" (2015) já "Widows" (2018).
Eellim já karrieer.
Adepero Oduye šoodâi Brooklynist, New Yorkist ive 1978. Sun luuvâi vistig talhâstiettuu, mutâ eejis jäämmim maŋa sun meridij älgiđ čaittâleijen. Sun teeivâi stivrejeijee Dee Rees, já finnij suu vuosmuu elleekoveroolâ Rees elleekooveest "Pariah". Elleekove vuoitij maaŋgâid palhâšuumijd, já kritikkáreh rámmojii Oduye. Viežâdijn suu Golden Globe elleekooveest "The Iron Lady", Meryl Streep muštâlij suu mielâmield čaittâlemčođâldâsâid ton ive elleekuuvijn, já ohtâ tain lâi Oduye rolâinis "Pariahist."
Maschito

Maschito lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Maschitost ääsih 1 538 olmožid. Ton vijđodâh lii 45,82 km², já alodâh 595 m. Maschito naaburkieldah láá Forenza, Ginestra, Palazzo San Gervasio já Venosa.
Siijdah.
Caggiano, Cancada, Cantarella, Casano, Cerentino, Cerentino-Settanni, Cesina, Fontana d'Argento, Manes, Monte Calvello, Oreficicchio, Piano della Trinità, Piano del Moro, Serra della Nocelle já Sterpara.
Tallulah Bankhead

Tallulah Brockman Bankhead () lâi ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee.
Eellim.
Tallulah Brockman Bankhead šoodâi uđđâivemáánu 31. peeivi 1902 Huntsvillest, Alabamast Alabama kongresalmai já puátteš saavâjođetteijee William Brockman Bankheadân já Adelaide Eugenia “Ada” Bankheadân. Bankhead molsoi pärnin škoovlâid maŋgii, já veik peerâ ij lamaš katolilâš, Bankhead lâi pärnin joba luostarškoovlâin, kost suu iäruttii kuohtii.
Karrieer.
15-ihásâžžân Bankhead vuolgâttij koovees "Picture Play" -loostân, já vuoitij New York -määđhi já uccâ roolâ elleekooveest. Tobbeen sun varrij pisovâš kyessin Algonquin Hotelân, kuus ton ääigi taiđâreh čokkânii, já kost sust huápust šoodâi uási Algonquin Round Table. Ko Bankhead lâi uážžum love pääcciđ New Yorkân juurdân älgiđ čaittâleijen, sun lâi lopedâm iäččásis, et sun kiäsádât almain já alkoholist. Nuuvt Bankhead poorgâi-uv, mutâ maŋeláá sun eeđâi: "Eeči ij sárnum maiden nisonijn já kokaiinist." 
Ive 1918 Bankhead finnij roolâid jávuttemelleekuuvijn. Siämmáá ive sun raahtij suu Broadway deebyyt čaitâlmist "Squab Farm." Tast maŋa sun čaittâlškuođij eenâb luovij alne.""
Bankhead vuolgij New Yorkist Lontoon ive 1923, ko finnij roolâ Gerald du Maurier čaitâlmist "The Dancers." Lontoost suu vildáás persovnlâšvuođâst lâi ävkki sunjin, já sust šoodâi pegâlmâs. Kuittâg ive 1931 sun maacâi Ovtâstum staatáid, ko kuulâi, ete suu eeči lii puáccám. Bankhead čaittâlškuođij oppeet elleekuuvijn. Sun finnij roolâid sehe Paramount já MGM elleekuuvijn. Sun čaittâlij ovdâmerkkân elleekooveest "My Sin" (1931) já Gary Cooperáin elleekooveest "Devil and the Deep" (1932).
Lavello

Lavello lii kaavpug Italiast, Basilicata kuávlust. Lavellost ääsih 12 925 olmožid. Ton vijđodâh lii 134,67 km², já alodâh 313 m. Lavello naaburkieldah láá Ascoli Satriano, Canosa di Puglia, Cerignola, Melfi, Minervino Murge, Montemilone, Rapolla já Venosa.
Historjá.
Lavellost šoodâi kaavpug ive 2001.
Siijdah.
Diga Del Rendina já Gaudiano.
Banzi

Banzi lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Banzist ääsih 1 237 olmožid. Ton vijđodâh lii 83,06 km², já alodâh 571 m. Banzi naaburkieldah láá Genzano di Lucania, Palazzo San Gervasio já Spinazzola.
Baragiano

Baragiano lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Baragianost ääsih 2 552 olmožid. Ton vijđodâh lii 29,60 km², já alodâh 625 m. Baragiano naaburkieldah láá Balvano, Bella, Picerno já Ruoti.
Siijdah.
Baragiano Scalo, Franciosa, Gliubizzi Nocenzullo, Martino Nero, San Giorgio Isca della Botte já Serra di Plinio.
Bette Davis

Ruth Elizabeth ”Bette” Davis () lâi ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee, kii lâi ohtâ Hollywood stuárráámuin taasnijn. Sun lâi čaittâlemsyergi njunošnoomâi juávhust paijeel 50 ihheed, já čaittâlij ohtsis paijeel 100 elleekooveest.
Ive 1999 American Film Institute nomâttij suu ihečyeđe nubben merhâšitteemus nissoončaittâleijen tállân Katharine Hepburn maŋa.
Eellim.
Davis šoodâi cuáŋuimáánu 5. peeivi 1908 Lowellist, Massachusettsist Ruth Augusta (j.s. Favor) já Harlow Morrell Davisân, kii lâi paateent äššivyeijee. Vaanhimeh iäránáin, ko Davis lâi 10-ihásâš, já enni vuolgâttij Davis já suu uábi Barbara Crestalban-nommâsâš sisoppâlágádâsân Lanesboroughân Berkshiresân neelji ihán. Suoi sirduin tast maŋa ekonomâlâš tile tet almolâš škoovlân, kost suoi meid láin nelji ive. Maŋeláá Davis juuđij high school Cushing Academyst, já ko tobbeen valmâštui, te sun moonâi John Murray Anderson Dramatic Schoolân.
The Carpenters

The Carpenters lâi ovtâstumstaatâlâš popjuávkku. The Carpenters jesâneh láin Richard (laavlâ, kuoskâttâsčuojânâsah já njälmiharppâ) já Karen Carpenter (ruumbuh, laavlâ).
Paulette Goddard

Paulette Goddard (š. Marion Pauline Levy; ) lâi ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee. Suu tobdeh eromâšávt nissoonuáiviroolâ čaittâleijen Charlie Chaplin elleekuuvijn "Modern Times" (1936) já "The Great Dictator" (1940). Sun lâi meid Chaplin kuálmád kálgu.
Eellim já karrieer.
Goddard šoodâi ive 1910 New Yorkist noomáin Marion Pauline Levy, mutâ suu enni Alta Mae Goddard kočodij suu Paulinen jo aaibâs uccen. Suu eeči lâi juuvdálâš Joseph Russell Levy. Vanhimeh iäránáin ko Goddard lâi ucce, já tast maŋa suu eeči ij eidu lam uási suu eellim.
Goddard poorgâi mallin nubálovihásâžžân, já 16-ihásâžžân sun lâi kuoronieidân Broadway čaitâlmist "No Foolin’". Muáddi ive maŋeláá sun varrij Hollywoodân aaigân šoddâđ elleekovetäsnin. Tobbeen sun čaittâlij motomijn ucebijn projektijn, ko Charlie Chaplin huámášij suu. Forgâ, ovdilgo Goddard lâi ubâ lamaš merhâšittee roolâst oovtâgin elleekooveest, ulmuuh tubdii suu jo Chaplin peht. Chaplin máttááttij Goddardân čaittâlem, já kyehti ive maŋeláá sun čaittâlij Chaplin majemuu jávutteselleekooveest "Modern Times". Elleekove peht eres pyevtitteijeeh huámášii suu, já ovdâmerkkân David O. Selznick smietâi suu Scarlett O’Hara roolân elleekován "Gone with the Wind". Sun ij kuittâg uážžum roolâ, ko sun ij puáhtám tuođâštiđ, et lii näimilittoost Chaplináin.
Goddard uážui kuittâg roolâid eres elleekuuvijn, já čaittâlij-uv kuulmâ Bob Hope elleekooveest: "The Cat and the Canary" (1939), "The Ghost Breakers" (1940) já "Nothing but the Truth" (1941). Sun čaittâlij meid maaŋgâin Cecil B. DeMille elleekuuvijn. Ubâ karrieeris ääigi sun čaittâlij ohtsis 47 elleekooveest.
Daryl Hannah

Daryl Christine Hannah (š. 3. juovlâmáánu 1960 Chicago, Illinois) lii ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee. Suu vuosmuš elleekoveroolâ lâi Brian De Palma elleekooveest "The Fury" ive 1978, já sun lii tast maŋa čaittâlâm maaŋgâin Hollywood elleekuuvijn, ovdâmerkkân Ridley Scott elleekooveest "Blade Runner" (1982) já Quentin Tarantino elleekuuvijn já .
Pigga Keskitalo

Pigga Päivi Kristiina Keskitalo ("Ville-Ásllat Piggá", ive 2011 räi Lauhamaa, j.s. Järvensivu; š. porgemáánu 18. peeivi 1972 Ucjuuhâ, Suomâ) lii sämmilâš máttáátteijee, dooseent Helsig ollâopâttuvvâst sehe totkee Laapi ollâopâttuvvâst já Säämi ollâopâttuvvâst. Cuáŋuimáánust 2022 sun algâttij šoddâdemtiettuu professorin Laapi ollâopâttuvvâst. Maaŋgâi jieškote-uvlágán luáttámuštoimâi lasseen sun lii meid toimâm Sämitige Iänuduv airâsin jo ive 2016 rääjist.
Eellim.
Pigga Päivi Kristiina Järvensivu šoodâi porgemáánu 18. peeivi 1972 Ucjuuvâst. Sun čaalij pajeuáppen Ucjuv sämiluvâttuvvâst kiđđuv 1991.
Keskitalo valmâštui Laapi ollâopâttuvvâst šoddâdemtiettuu maisterin luokamáttáátteijeeškovliittâsâst ive 1997. Siämmáá ollâopâttuvvâst sun valmâštui ive 2008 šoddâdemtiettuu lisensiaatin. Ive 2010 sun nágáttâlâi šoddâdemtiettuu tuáhtárin. Suu náguskirje "Saamelaiskoulun kulttuurisensitiivisyyttä etsimässä kasvatusantropologian keinoin" kieđâvušâi kulttuursensitiivlâšvuođâ sämiškoovlâin.
Karrieer.
Oppâlájádâsâin já akatemiast.
1990-lovvoost Keskitalo poorgâi luokamáttáátteijen el. Kärigâsnjaargâst, Njuárgámist já Längelmäkist. Längelmäkist sun tooimâi meid rehtorin ihepele ääigi 1990-lovo loopâst. Tast maŋa sun poorgâi meid luokamáttáátteijeeškovliittâs pedagogiik lehtorin já išeprofessorin Säämi ollâopâttuvvâst Kuovdâkiäinust. Vyesimáánu 30. peeivi 2014 rääjist Keskitalo lii lamaš Helsig ollâopâttuv dooseent. Cuáŋuimáánu 26. peeivi 2022 Keskitalo väljejui Laapi ollâopâttuv šoddâdemtiettuu professorin.
Politiik já luáttámuštooimah.
Keskitalo lii toimâm maaŋgâlágán roolâin Ruávinjaargâ sämiseervi Mii stiivrâst. Sun lii toimâm el. värisaavâjođetteijen iivij 2006–2009 já saavâjođetteijen iivij 2003–2004 já 2010–2012.
Ive 2015 Keskitalo uásálistij sämitige vaaljáid Iänuduv airâsiävtukkâssân. Sun finnij 77 jiennâd já väljejui vuossâmuu keerdi sämitiggeairâsin pajan 2016–2019. Veik Keskitalo ceelhij, ete táárbu mield sun puáhtá leđe saavâjođetteijee iävtukkâssân, sun kuittâg iävtuttij Anu Avaskari saavâjođetteijen. Avaskari ij väljejum saavâjođetteijen.
Keskitalo lâi meid Iänuduv airâsiävtukkâssân čuávuváin sämitige vaaljâin ive 2019. Sun finnij 88 jiennâd já väljejui nube keerdi sämitiggeairâsin, tääl pajan 2020–2023. Keskitalo lâi uđđâsist Iänuduv airâsiävtukkâssân ive 2023 sämitige vaaljâin, main sun finnij 132 jiennâd.
Siämmáá ive Keskitalo lâi Laapi vaaljâpirrâduv iävtukkâssân Suomâ ovdâskoddevaaljâin, mut ij väljejum.
Jane Austen

Jane Austen () lâi eŋlandlâš kirječällee, kiäm eteh ohtân Britannia merhâšitteemuin kirječällein. Suu tobdeh pyeremustáá suu romanij peht, main nelji almostuvvii suu eellim ääigi: "Sense and Sensibility" (1811), "Pride and Prejudice" (1813), "Mansfield Park" (1814) já "Emma" (1815). 
Ive 2017 Eŋland paŋkki piejâi Austen kove 10 pude sedâlân Charles Darwin sajan.
Eellim.
Jane Austen šoodâi Steventonist, Hampshirest Cassandra (j.s. Leigh) já pastor George Austenân. Sun lâi perruu nubbe nieidâ já čiččâd pärni. Austen aldemus olmooš ubâ suu eellim ääigi lâi suu stuorrâuábbi Cassandra. Kuábáškin sunnust ij naajâm elimis ääigi.
Charlotte Brontë

Charlotte Brontë () lâi eŋlandlâš kirječällee já tivtâsteijee, kiäm tobdeh pyeremustáá suu romanist "Jane Eyre" (1847). Sun lâi ohtâ Brontë kirječälleeoobijn, já suu uábih láin Emily já Anne Brontë.
Eellim.
Charlotte Brontë šoodâi ive 1816 Thorntonist, Yorkshirest aŋlikaanisâš kirho paapân Patrick Brontën já suu káálgun Maria Branwell Brontën. Peerâ varrij Haworthân, mutâ forgâ tohon varrim maŋa enni Maria Branwell Brontë já perruu kyehti puárásumos päärni jammii, já nuuvt eeči kaartâi ohtuu huolâttiđ kuulmâ nieidâst, Charlottest, Emilyst já Annest, sehe oovtâ kaandâst Branwellist. Sii kuáski, Elizabeth Branwell, varrij Cornwallist išediđ perruu.
Emily Brontë

Emily Jane Brontë () lâi eŋlandlâš kirječällee já tivtâsteijee. Sun kiergânij čäälliđ tuše oovtâ roomaan, "Wuthering Heights" (1847), ovdilgo jaamij tuberkulosân juovlâmáánust 1848. Toos lasseen sun kuittâg čaalij paijeel 200 tihtâd.
Emily lâi ohtâ kuulmâ Brontë kirječälleeuábist, eres kyehti láin Charlotte já Anne Brontë.
Eellim.
Emily Jane Brontë šoodâi ive 1818 Thorntonist, Yorkshirest aŋlikaanisâš kirho paapân Patrick Brontën já suu káálgun Maria Branwell Brontën. Emily lâi sunnuu viiđâd pärni. Peerâ varrij Haworthân ive 1820, mutâ enni Maria Branwell Brontë jaamij jo čuávuváá ive, já nuuvt eeči kaartâi ohtuu huolâttiđ párnáin.
Anne Brontë

Anne Brontë () lâi eŋlandlâš kirječällee já tivtâsteijee, já Brontë oobijn nuorâmus. Suu puárásub uábih Charlotte já Emily láin meid kirječälleeh. Oovtâst sij almostittii tihtâčuágálduv "Poems by Currer, Ellis and Acton Bell". 
Brontë čaalij meid kyehti roomaan ovdil jämimis: "Agnes Grey" (1847) já "The Tenant of Wildfell Hall" (1848). Tain majebáá aneh motomin vuosmužžân feministsâš romanin.
Eellim.
Anne Brontë šoodâi ive 1820 Thorntonist, Yorkshirest, mutâ peerâ varrij siämmáá ive Haworthân. Sun lâi eejis, aŋlikaanisâš kirho pappâ Patrick Brontë, já eenis, Maria Branwell Brontë, kuuđâd já majemuš pärni, ko enni jaamij jo čuávuváá ive Anne šoddâmist.
Cancellara

Cancellara lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Cancellarast ääsih 1 167 olmožid. Ton vijđodâh lii 42,50 km², já alodâh 680 m. Cancellara naaburkieldah láá Acerenza, Oppido Lucano, Pietragalla, Tolve já Vaglio Basilicata.
Marlene Dietrich

Marlene Dietrich (Marie Magdalene Sieber j.s. Dietrich von Losch; ) lâi saksalâš-ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee já lávloo.
Ive 1999 American Film Institute nomâttij suu ihečyeđe love merhâšitteemuu nissoončaittâleijee juávkun.
Eellim.
Marie Magdalene Dietrich šoodâi ive 1901 Wilhelmina Elisabeth Josefine (j.s. Felsing) já preussilâš poolis Ludwig Dietrichân. Suu eeči jaamij vuosmuu maailmsuáđist.
Carbone

Carbone lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Carbonest ääsih 545 olmožid. Ton vijđodâh lii 48,53 km², já alodâh 690 m. Carbone naaburkieldah láá Calvera, Castelsaraceno, Episcopia, Fardella, Latronico, San Chirico Raparo já Teana.
Siijdah.
Cornalita já Felicita.
Castelgrande

Castelgrande lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Castelgrandest ääsih 820 olmožid. Ton vijđodâh lii 34,90 km², já alodâh 950 m. Castelgrande naaburkieldah láá Laviano, Muro Lucano, Pescopagano, Rapone já San Fele.
Blackpink

Blackpink (; táválávt stijlâjum BLACKPINK) lii maadâkorealâš nieidâbändi, mon vuáđudij YG Entertainment ive 2016. Juávhu jesâneh láá Jisoo, Jennie, Rosé já Lisa.
Blackpink pitái "Kill This Love" (2019) já "How You Like That" (2020) muusikvideoh rahtii "enâmustáá keččeeh YouTube-videost 24 tijmeest" Guinness World Records -ulâttâs.
Lisa (ráppár)

Lalisa Manobal (čálloo meid Manoban; š. Pranpriya Manobal, 27. njuhčâmáánu 1997 Buriram, Thaieennâm), kiäm tobdeh artistnoomáin Lisa, lii thaieennâmlâš ráppár, lávloo já tánssájeijee, kii áásá Maadâ-Koreast. Sun lii YG Entertainment vuáđudem maadâkorealâš nieidâbändi Blackpink jeessân.
Agnès Varda

Agnès Varda ([aɲɛs varda], š. Arlette Varda, ) lâi Belgiast šoddâm ranskalâš elleekovestivrejeijee, kietâčällee, čuovâkovvejeijee já artist. Suu pargoh elleekovesyergist lijjii uáli jo teháliih ranskalâš elleekove uđđâ pááru šoddâmân. Ive 2017 sust šoodâi vuosmuš nissoonstivrejeijee, kii uážui Oscar-kunneepalhâšume, já čuávuváá ive sun lâi puárásumos iävtukkâs kuássin kištottâlmin Oscar-palhâšuumeest.
Nuorâvuotâ já škovlim.
Arlette Varda šoodâi vyesimáánu 30. peeivi 1928 Ixellesist, Belgiast ranskalâš Christiane (j.s. Pasquet) já kreikkalâš insiner Eugene Jean Vardan. Nube maailmsuáđi ääigi peerâ aasâi kárbást uccâ kuálásteijeekylá Sètest Maadâ-Ranskaast.
Varda luuvâi kirjálâšvuođâ já psykologia Sorbonnest, já tast maŋa taaiđâhistorjá École du Louvrest.
Karrieer.
Varda algâttij karrieeris čuovâkovvejeijen. Sun poorgâi Théâtre national populaire čuovâkovvejeijen iivij 1951–1961, já suu kiäsutškuottii teatter- já elleekovesyergih. Varda ij tubdâm elleekoverähtim ollágin, ko ive 1955 sun raahtij vuosmuu elleekoovees "La Pointe Courte", mon sun kuvvij Sètest, já mast sun keevtij sehe čaittâleijeid já páihálijd ulmuid.
Persovnlâš eellim já jäämmim.
Varda teeivâi Jacques Demy ive 1959. Suoi naajáin ive 1962 já láin oovdâst ain Demy jäämmim räi ive 1990.
Njuhčâmáánu 29. peeivi 2019 90-ihásâš Varda jaamij päihistis purâstaavdân.
Suriname vyelipirrâduvah

Suriname 10 pirrâdâhhân láá juohhum 63 vyelipirrâdâhân (). Paramaribost vyelipirrâdâh lii siämmáálágán ko kaavpuguási, mudoi tot lii siämmáálágán ko kieldâ.
Vyelipirrâduvâi listo.
Čuávuvâžžân lii listo vyelipirrâduvâin pirrâduv mield. Listoost leijee tiäđuh láá ive 2012 aalmugrekinistem mield.
Brokopondo pirrâdâh.
Brokopondo pirrâdâh siskeeld čuávuváid vyelipirrâduvâid:
Commewijne pirrâdâh.
Commewijne pirrâdâh siskeeld čuávuváid vyelipirrâduvâid:
Coronie pirrâdâh.
Coronie pirrâdâh siskeeld čuávuváid vyelipirrâduvâid:
Marowijne pirrâdâh.
Marowijne pirrâdâh siskeeld čuávuváid vyelipirrâduvâid:
Nickerie pirrâdâh.
Nickerie pirrâdâh siskeeld čuávuváid vyelipirrâduvâid:
Para pirrâdâh.
Para pirrâdâh siskeeld čuávuváid vyelipirrâduvâid:
Paramaribo pirrâdâh.
Paramaribo pirrâdâh siskeeld čuávuváid vyelipirrâduvâid:
Saramacca pirrâdâh.
Saramacca pirrâdâh siskeeld čuávuváid vyelipirrâduvâid:
Sipaliwini pirrâdâh.
Čohčâmáánu 11. peeivi 2019 uđđâ vyelipirrâdâh šoodâi Tapanahony vyelipirrâduvâst. Uđđâ pirrâduv nommâ lii Pamacca. Pamacca vyelipirrâdâh lii Tapanahony taveoosijn, já tobbeen áásá Paramacca aalmug.
Sipaliwini pirrâdâh siskeeld čuávuváid vyelipirrâduvâid:
Wanica pirrâdâh.
Wanica pirrâdâh siskeeld čuávuváid vyelipirrâduvâid:
Suriname pirrâduvah

Suriname pirrâduvah láá Suriname alemuu tääsi haldâšemkuávluh. Suriname lii juohhum 10 pirrâdâhân (), moh láá juohhum 63 vyelipirrâdâhân ().
Listo.
Suriname pirrâduvah láá:
Sipaliwini pirrâduvâst ij lah uáivikaavpug. Tom haaldâš njuolgist Paramaribo.
Commewijne pirrâdâh

Commewijne pirrâdâh lii ohtâ Suriname 10 pirrâduvâst. Tot lii staatâ tavenuorttân. Ive 2012 aalmugrekinistem mield tobbeen assii 31 420 olmožid. Pirrâduv vijđodâh lii 2 353 km², já ässeesaahâdvuotâ lii 13,35 ässed/km² (2012).
Commewijne pirrâduv naabureh láá nuorttân Marowijne pirrâdâh, mäddin Para pirrâdâh já uárjin Para pirrâdâh, Wanica pirrâdâh já Paramaribo pirrâdâh. Tavveen lii Atlant väldimeerâ. 
Pirrâduv uáivikaavpug lii Nieuw Amsterdam.
Ekonomia.
Pirrâduv ekonomia vuáđuduvá iänááš eennâmviljâlmân. Stuorrâ plantaasij eennâmtuálupyevtittâsah láá sukkâr, sitrusheđâlmeh, käähvi já kaakao.
Vyelipirrâduvah.
Commewijne pirrâdâh lii juohhum 6 vyelipirrâdâhân:
Siijdah.
Commewijne pirrâduvâst láá čuávuvááh siijdah:
Coronie pirrâdâh

Coronie pirrâdâh lii ohtâ Suriname 10 pirrâduvâst. Tot lii staatâ taveviestârist. Ive 2012 aalmugrekinistem mield tobbeen assii 3 391 olmožid. Pirrâduv vijđodâh lii 3 902 km², já ässeesaahâdvuotâ lii 0,87 ässed/km² (2012). Coronie pirrâdâh lii ässeelovo mield Suriname ucemus pirrâdâh.
Coronie pirrâduv naabureh láá nuorttân Saramacca pirrâdâh, mäddin Sipaliwini pirrâdâh já uárjin Nickerie pirrâdâh. Tavveen lii Atlant väldimeerâ. 
Pirrâduv uáivikaavpug lii Totness.
Historjá.
Coroniest šoodâi jiečânâs pirrâdâh ive 1851.
Ekonomia.
Pirrâduv ekonomia vuáđuduvá iänááš eennâmviljâlmân. Stuorrâ plantaasij eennâmtuálupyevtittâsah láá riisi já kookospähkineh.
Vyelipirrâduvah.
Coronie pirrâdâh lii juohhum 3 vyelipirrâdâhân:
Siijdah.
Coronie pirrâduvâst láá čuávuvááh siijdah:
Outi Länsman

Outi Susanna Länsman ( eeji mield teikkâ "Uhca Máhte Kerttu Outi" eeni mield; š. 1972 Aŋŋel, Suomâ) lii tavesämmilâš lehtor já puásuiolmooš. Sun vuoitij City-Sámit-seervi vuossâmuu Ive sämmilâš -palhâšume.
Eellim.
Outi Susanna Länsman šoodâi ive 1972 Aŋŋelist, Suomâst. Suu vaanhimeh lává puásuiulmuuh já sun lâi pygálysâst jo párnážin. Länsman rávásmij Aŋŋelist, mut juuđij vyeliškoovlâ Rivdul škoovlâst já paješkoovlâ Aanaar pajetääsist. Sun čaalij pajeuáppen Avveel luvâttuvvâst kiđđuv 1991. 
Ive 1995 Länsman luvâškuođij orjâlâškielâ já -kulttuur Oulu ollâopâttuvvâst, mast sun valmâštui filosofian maisterin ive 2008. Jo uápui ääigi sun poorgâi orjâlâškielâ lehtorin Oulu ollâopâttuv Giellagas-instituutist. Valmâštum maŋa sun varrij Anarân.
Karrieer.
Iivij 2004–2009 Länsman poorgâi orjâlâškielâ lehtorin Oulu ollâopâttuv Giellagas-instituutist. Tast maŋa sun sirdâšui Säämi máttááttâskuávdážân máttááttiđ orjâlâškielâ. Máttááttâs lasseen Länsman lii porgâm Tuurku kirjemeesui Säämi-fáádá koordinaattorin já jurgâleijen.
Länsman väljejui vuossâmuu keerdi sämitiggeairâsin jo ive 1996. Sun lâi sämitiggeest sämitiggeairâsin iivij 1996–2002, te väriairâsin iivij 2003–2007.
Palhâšumeh.
Ive 2015 uáivikaavpugkuávlu sämiservi City-Sámit ry valjij Outi Länsman ive sämmilâžžân. Palhašume keigejui Tuurku kirjemeesuin.
Szeged

Szeged [] lii Uŋgar kuálmádin stuárráámus kaavpug Budapest já Debrecen maŋa. Szeged lii Tisza-juuvâ riddoost, Uŋgar máddáákeejist. Kaavpugist láá 159 074 ässed (1.1.2021). Ton vijđodâh lii 281,00 km².
Szeged lii lamaš Tuurku ustevvuotâkaavpug ive 1971 rääjist.
Szegedist piäiváš páštá eenâb tiijmijd ivveest ko kosten eres saajeest Uŋgarist (suullân 2 100 tijmed). Tondiet Szeged kočoduvvoo meid “piäiváduv kaavpugin”.
Historjá.
Njuhčâmáánu 12. peeivi 1879 stuorrâ tulve tuššâdij masa ubâ kaavpug. 5 723 táálust tuše 265 táállud šiäštojii. Szegedist 151 olmožid jammii tulve tiet já suullân 60 000 olmožid monâttii pääihis. Maŋgâ staatâ pirrâ maailm išedii kaavpug uđđâsisthuksiimist.
Szeged ollâopâttâh.
Szeged ollâopâttâh vuáđudui ive 1872 Cluj-Napocast (), mii onnáá peeivi lii Romaniast. Vuossâmuu maailmsuáđi maŋa tot sirdâšui Szegedân ive 1921.
Ustevvuotâkaavpugeh.
Szeged ustevvuotâkaavpugeh láá:
Nickerie pirrâdâh

Nickerie pirrâdâh lii ohtâ Suriname 10 pirrâduvâst. Tot lii staatâ taveviestârist. Ive 2012 aalmugrekinistem mield tobbeen assii 34 233 olmožid. Pirrâduv vijđodâh lii 5 353 km², já ässeesaahâdvuotâ lii 6,40 ässee/km² (2012). 
Nickerie pirrâduv naabureh láá nuorttân Coronie pirrâdâh, mäddin Sipaliwini pirrâdâh já uárjin Guyana. Tavveen lii Atlant väldimeerâ. 
Pirrâduv uáivikaavpug lii Nieuw Nickerie.
Ekonomia.
Pirrâduv ekonomia vuáđuduvá iänááš eennâmviljâlmân. Stuorrâ plantaasij eennâmtuálupyevtittâsah láá riisi já bananeh.
Vyelipirrâduvah.
Nickerie pirrâdâh lii juohhum 5 vyelipirrâdâhân:
Siijdah.
Nickerie pirrâduvâst láá čuávuvááh siijdah:
Marowijne pirrâdâh

Marowijne pirrâdâh lii ohtâ Suriname 10 pirrâduvâst. Tot lii staatâ tavenuorttân. Ive 2012 aalmugrekinistem mield tobbeen assii 18 294 olmožid. Pirrâduv vijđodâh lii 4 627 km², já ässeesaahâdvuotâ lii 3,95 ässee/km² (2012). 
Marowijne pirrâduv naabureh láá nuorttân Ranska Guayana, mäddin Sipaliwini pirrâdâh já uárjin Commewijne já Para pirrâduvah. Tavveen lii Atlant väldimeerâ. 
Pirrâduv uáivikaavpug lii Albina.
Vyelipirrâduvah.
Marowijne pirrâdâh lii juohhum 6 vyelipirrâdâhân:
Siijdah.
Marowijne pirrâduvâst láá čuávuvááh siijdah:
Marja Bål Nango

Marja Bål Nango (š. 1988 Oslo, Taažâ) lii tavesämmilâš filmârähtee, kietâčällee já elleekovestivrejeijee.
Eellim.
Marja Bål Nango šoodâi ive 1988 Oslost, Taažâst. Suu uábbi Smávut Iŋgir teikkâ Ingir Ane Bål Nango lii meid filmârähtee já elleekovestivrejeijee. Sunnuu vaanhimeh lává sämmiliih pajeulmuuh.
Oobbiš rávásmáin Galgost, Skibotnist, Tromsa läänist. Škoovlâ maŋa Nango luvâškuođij elleekove- já TV-tiettuu Lillehammer ollâškoovlâst (HiL). Ive 2010 sun algâttij Nordland taaiđâ- já elleekoveáámmátškoovlâst, mast sun valmâštui ive 2012. Tast maŋa sun luuvâi elleekuuvij rähtim Säämi ollâškoovlâst iivij 2012–2013.
Karrieer.
Jo ovdil valmâštum Nango stivrij suu vuossâmuu uánihiselleekove "Abstrávttahasat", mii čaittui ive 2011 Taažâ elleekoveinstituut Cinemateketist Oslost. Čuávuváá ive elleekove čaittui Grimstad uánihiselleekovefestivaalist já maŋeláá meid Tromsa aalmugijkoskâsâš elleekovefestivaalist (TIFF).
Siämmáá ive valmâštui Nango uánihisdokumentelleekove "Halvt ditt og halvt datt", mast kieđâvuššoo, maggaar lii leđe maaŋgâkulttuurlâš. Elleekooveest sun sahhiittâlâi čiččâm maaŋgâkulttuurlâš nuorrâd. Taat-uv elleekove čaittui TIFFist.
Ive 2012 Nango valmâštui Nordland taaiđâ- já elleekoveáámmátškoovlâst. Suu loppâpargo lâi uánihiselleekove "Før hun kom, etter han dro". Ton lasseen Nango tooimâi el. elleekove kietâčällen já elleekovestivrejeijen. Taan elleekooveest sun finnij palhâšume ive 2013 imagineNATIVE-elleekovefestivaalist Torontost.
Siämmáá ive lâi uánihiselleekove "Juletrollet" vuosâeehid. Nango čaalij elleekove kietâčalluu já stivrij tom. Ton lasseen sun uásálistij ennuv monnjâpaargon. Elleekove čuávu uccâ Inger Marja, kii haalijd tievâslâš juovlâkuosâ. Suu eenist iä lamaš tuárvi ruuđah juovlâkuosâ uástimân já Inger Marja tuáivu, ete juovlâstáálu išedičij sunnuu. Ton ive Marja Bål Nango finnij kuulmâihásâš pargostipend Säämi taaidârrääđist.
Palhâšumeh.
Ive 2011 Nango väljejui Riddu Riđu ive nuorâ taidârin. Ive 2020 sun finnij Rhode Island aalmugijkoskâsâš festivaal palhâšume elleekovestis "Njuokčamat". Siämmáá ive já siämmáá elleekooveest oobbiš Marja já Ingir finnijn meid "Best Live Action Short" -palhâšume imagineNATIVE-elleekovefestivaalist já Palm Springs aalmugijkoskâsâš festivaal palhâšume.
Wanica pirrâdâh

Wanica pirrâdâh lii ohtâ Suriname 10 pirrâduvâst. Tot lii staatâ tavveen. Ive 2012 aalmugrekinistem mield tobbeen assii 118 222 olmožid. Pirrâduv vijđodâh lii 443 km², já ässeesaahâdvuotâ lii 266,87 ässed/km² (2012). Wanica pirrâdâh lii ässeelovo mield Suriname nubben stuárráámus pirrâdâh Paramaribo pirrâduv maŋa. Vijđoduv mield tot lii Suriname nubben ucemus pirrâdâh Paramaribo pirrâduv maŋa. Suulân kyehti kuálmádâs Suriname viehâduvâst ääsih Wanica já Paramaribo pirrâduvâin.
Wanica pirrâduv naabureh láá nuorttân Commewijne pirrâdâh, tavenuorttân Paramaribo pirrâdâh, mäddin Para pirrâdâh já uárjin Saramacca pirrâdâh. Tavveen lii Atlant väldimeerâ. 
Pirrâduv uáivikaavpug lii Lelydorp.
Historjá.
Wanicast šoodâi jiečânâs pirrâdâh ive 1983.
Vyelipirrâduvah.
Wanica pirrâdâh lii juohhum 7 vyelipirrâdâhân:
Siijdah.
Wanica pirrâduvâst lii tuše čuávuvâš sijdâ:
Paramaribo pirrâdâh

Paramaribo pirrâdâh lii ohtâ Suriname 10 pirrâduvâst. Pirrâduv uáivikaavpug lii Paramaribo, mii lii meid ubâ staatâ uáivikaavpug.
Eennâmtiätu.
Paramaribo pirrâdâh lii staatâ tavveen.
Sajadâh já rääjih.
Pirrâduv vijđodâh lii 182 km², já ässeesaahâdvuotâ lii 1 323,76 ässed/km² (2012). Pirrâduv naabureh láá nuorttân Commewijne pirrâdâh sehe uárjin já mäddin Wanica pirrâdâh. Tavveen lii Atlant väldimeerâ. 
Ässeelovo mield Paramaribo pirrâdâh lii Suriname stuárráámus pirrâdâh, mut vijđoduv mield tot lii Suriname ucemus pirrâdâh.
Haldâttâh já politiik.
Kuávlulâš jyehim.
Vyelipirrâduvah.
Paramaribo pirrâdâh lii juohhum 12 vyelipirrâdâhân:
Keevâtlávt Paramaribo pirrâduv vyelipirrâduvah tuáimih Paramaribo kaavpug kaavpuguássin.
Viehâdâh.
Ässeeloho.
Ive 2012 aalmugrekinistem mield tobbeen assii 240 924 olmožid. Suulân kyehti kuálmádâs Suriname viehâduvâst ääsih Paramaribo já Wanica pirrâduvâin.
Para pirrâdâh

Para pirrâdâh lii ohtâ Suriname 10 pirrâduvâst. Tot lii staatâ tavveen. Ive 2012 aalmugrekinistem mield tobbeen assii 24 700 olmožid. Pirrâduv vijđodâh lii 5 393 km², já ässeesaahâdvuotâ lii 4,58 ässee/km² (2012). 
Para pirrâduv naabureh láá nuorttân Marowijne já Sipaliwini pirrâduvah, mäddin Brokopondo já Sipaliwini pirrâduvah, uárjin Sipaliwini pirrâdâh já tavveen Saramacca, Wanica já Commewijne pirrâduvah. 
Pirrâduv uáivikaavpug lii Onverwacht.
Vyelipirrâduvah.
Para pirrâdâh lii juohhum 5 vyelipirrâdâhân:
Siijdah.
Para pirrâduvâst láá čuávuvááh siijdah:
Bryan Ferry

Bryan Ferry (š. čohčâmáánu 26. peeivi 1946, Washington, Tyne já Wear, Ovtâstum kunâgâskodde) lii eŋlandlâš lávloo já Roxy Music -rockjuávhu vuáđudeijeejeessân.
Saramacca pirrâdâh

Saramacca pirrâdâh lii ohtâ Suriname 10 pirrâduvâst. Tot lii staatâ tavveen. Ive 2012 aalmugrekinistem mield tobbeen assii 17 480 olmožid. Pirrâduv vijđodâh lii 3 636 km², já ässeesaahâdvuotâ lii 4,81 ässee/km² (2012). 
Saramacca pirrâduv naabureh láá nuorttân Wanica já Para pirrâduvah, mäddin Para pirrâdâh já uárjin Coronie, Sipaliwini já Para pirrâduvah. Tavveen lii Atlant väldimeerâ.
Pirrâduv uáivikaavpug lii Groningen.
Ekonomia.
Pirrâduv ekonomia vuáđuduvá iänááš eennâmviljâlmân. Stuorrâ plantaasij eennâmtuálupyevtittâsah láá riisi, bananeh já eennâmpähkineh.
Boskamp lii kuálástemsijdâ.
Vyelipirrâduvah.
Saramacca pirrâdâh lii juohhum 6 vyelipirrâdâhân:
Siijdah.
Saramacca pirrâduvâst láá čuávuvááh siijdah:
Brokopondo pirrâdâh

Brokopondo pirrâdâh lii ohtâ Suriname 10 pirrâduvâst. Pirrâduv uáivikaavpug lii Brokopondo.
Eennâmtiätu.
Sajadâh já rääjih.
Pirrâduv vijđodâh lii 7 364 km², já ässeesaahâdvuotâ lii 2,2 ässee/km². Pirrâduv naabureh láá nuorttân, mäddin já uárjin Sipaliwini pirrâdâh sehe tavveen Para pirrâdâh.
Ässeelovo mield Brokopondo pirrâdâh lii Suriname nubben ucemus pirrâdâh, mut vijđoduv mield tot lii Suriname nubben stuárráámus pirrâdâh.
Haldâttâh já politiik.
Kuávlulâš jyehim.
Vyelipirrâduvah.
Brokopondo pirrâdâh lii juohhum 6 vyelipirrâdâhân:
Siijdah.
Brokopondo pirrâduvâst láá čuávuvááh siijdah:
Viehâdâh.
Ässeeloho.
Ive 2012 aalmugrekinistem mield tobbeen assii 15 909 olmožid.
Sipaliwini pirrâdâh

Sipaliwini pirrâdâh lii ohtâ Suriname 10 pirrâduvâst. Ive 2012 aalmugrekinistem mield tobbeen assii 37 065 olmožid. Pirrâduv vijđodâh lii 130 567 km², já ässeesaahâdvuotâ lii 0,28 ässed/km² (2012). Sipaliwini pirrâdâh lii vijđoduv mield Suriname stuárráámus pirrâdâh.
Sipaliwini pirrâduv naabureh láá nuorttân Ranska Guayana, mäddin Brasilia, uárjin Guyana sehe tavveen Nickerie, Coronie, Saramacca, Para, Brokopondo já Marowijne pirrâduvah.
Sipaliwini pirrâduvâst ij lah uáivikaavpug. Tom haaldâš njuolgist Paramaribo.
Vyelipirrâduvah.
Sipaliwini pirrâdâh lii juohhum 7 vyelipirrâdâhân:
Čohčâmáánu 11. peeivi 2019 uđđâ vyelipirrâdâh šoodâi Tapanahony vyelipirrâduvâst. Uđđâ pirrâduv nommâ lii Pamacca. Pamacca vyelipirrâdâh lii Tapanahony taveoosijn, já tobbeen áásá Paramacca aalmug.
Siijdah.
Sipaliwini pirrâduvâst láá ohtsis 156 sijdâd:
Puoh siijdah eereeb Stoelmanseiland, Villa Brazil já Antonio do Brinco láá hiäimuaalmugij siijdah.
Muusik

Muusik lii jienân vuáđudeijee taaiđâ teikâ viestâdem häämi. Muusikân ij lah oovtčielgiitlâš miäruštâllâm, já masa mii peri jienâid puáhtá leđe muusik, jis jienâ pyevtitteijee lii nuuvt tárguttâm, teikâ kuldâleijee tom tagarin ana.
Muusikist láá maaŋgah ulâttemmudoh, tego jienâ, ritmâ, dynamiik já rááhtus. Muusikist puáhtá leđe maŋaluvâi leijee nuottâaloduvâin šaddee melodia. Tot puáhtá leđe rahtum tuše čuojânâssáin (lávloottáá), kuás ton kočoduvvoo instrumentaalmuusikin. Muusik puáhtá pyevtittiđ meid čuojânâsttáá, nuuvt ko kuorolaavlâ, a cappella -laavlâ teikkâ njuurgâs. Muusik ovdán ain ääigist, já tast lii tempo ađai ovdánemliähtu, mut tast ij veltihánnáá lah ritmâčuojânâsâin teikâ čuojâlditmáin rahtum ritmâ. Populaarmuusikist taat lii kuittâg-uv táválâš. 
Muusik šlaajah.
Muusik šlaajâ meriduvvoo táválávt ton stiijlâ mieldi, mut meid kuávlu, äigipaje, čuojânâsâi já kevttimmerhâšume mieldi. Muusik puáhtá jyehiđ almolávt kuulmâ uásán: taaiđâmuusikân, populaarmuusikân já aalmugmuusikân. 
Viestâreennâmlâš taaiđâmuusik.
Viestâreennâmlâš taaiđâmuusik ađai klassisâš muusik meerhâš epioovtâdlii viestâreennâmlâš muusik ärbivyevi iäruttâssân populaarmuusikist já aalmugmuusikist. Tot juáhádât äigipoojijd, moh láá antiik, koskâäigi, renessans, baarook, galant, klassism, romantiik, 1900-lovo taaiđâmuusik já tááláš muusik.
Klassisâš muusik vyelišlaajah láá čuojânâsâi mieldi ovdâmerkkân sinfonia já káámmármuusik sehe kevttimmerhâšume mieldi ovdâmerkkân kirkkomuusik já orkestermuusik. Eres taaiđâšlaajâid siävutteijee taaiđâmuusik šlaajah láá ooppera, musikaal já baaleet.
Populaarmuusik.
Populaarmuusikáin tárguttuvvoo táválávt tááláš kaavpugpirrâsist šoddâm makkuuttâsmuusik, mii ij lah taaiđâmuusik, ijge aalmugmuusik, mut lii finnim vaiguttâsâid kuohtuin. Populaarmuusik lii táválávt kávpálâš, já tot háputtâl stuorrâ kuldâleijeejuávhuid. Kuittâg-uv maaŋgah vyelišlaajah ovdâsteh muulsâiävtulâš kulttuurijd já kritisisteh váldukulttuur.
Populaarmuusik madduuh láá Ovtâstum staatâin, já tast láá ennuv vaiguttâsah afroameriklâš muusikist. Populaarmuusik vyelišlaajah láá ovdâmerkkân pop, rock, meetaal, soul, folk, blues, jazz já elektronisâš muusik.
Aalmugmuusik já maailmmuusik.
Aalmugmuusikin kočoduvvoo ovdâráhtulâšvuođâlâš pirrâsist šoddâm muusik, mii lii sirdâšum puolvâst nuubán vuárháttáá já nuotâttáá. Aalmugmuusikist ij lah tiätu nuotâsteijein, já tot lii šoddâm táválávt kuhes äigikooskâst. Tondiet tot lii tahheevuoigâdvuođâin rijjâ materiaal. Tááláá ääigi aalmugmuusik jiešvuođah ovdâstuvvojeh távjá populaarmuusikân.
Maailmmuusik ađai etnomuusik meerhâš puohlágán ij-viestâreennâmlâš teikâ ij-angloameriklâš muusik. Tot puáhtá leđe aalmugmuusik teikâ uđđâsub muusik, mon tahhee lii tiäđust.
Filiano

Filiano lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Filianost ääsih 2 802 olmožid. Ton vijđodâh lii 71,81 km², já alodâh 597 m. Filiano naaburkieldah láá Atella, Avigliano, Forenza, Ripacandida já San Fele.
Siijdah.
Cammarota, Capitunno, Carciuso, Carpini, Casone Perazzi, Don Ciccio, Dragonetti, Favale, Ferrara, Forcillo, Forenza Scalo, Ghiasti, Giannattasio, Gianturco, Grottone, Iazzi Vernili, Inforchia, Iscalunga, Latte, Lella, Letizia, Luponio, Macchia, Maio, Palladino, Pizzutella, Scalera, Sterpito di Sopra, Sterpito di Sotto já Vaccaro.
Fardella

Fardella lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Fardellast ääsih 575 olmožid. Ton vijđodâh lii 29,08 km², já alodâh 745 m. Fardella naaburkieldah láá Carbone, Castelluccio Inferiore, Chiaromonte, Episcopia, Francavilla in Sinni, Latronico, San Severino Lucano, Teana já Viggianello.
Pink Floyd

Pink Floyd lii eŋlandlâš progressiivlâš rock juávkku. Pink Floyd lii ohtâ enâmustáá miänástum rockjuávhuin já ton skiäruh láá vuobdum paijeel 250 miljovn pittád. 
Juávhu vuáđudii ive 1965 lávloo-kitarist Syd Barrett, rumbal Nick Mason, basist Roger Waters já kuoskâttâsčuojâtteijee Richard Wright. Juávkku almostitij vuossâmuu album "The Piper at the Gates of Dawn" ive 1967. Čuávuváá ive Barrett vuolgij juávhust mielâtiervâsvuotâčuolmâi tiet já suu sajan poođij David Gilmour. Juávkku pajanij maailmvijđosâš mielâstumvuotân album "The Dark Side of the Moon" (1973) mieldi. Meid rockooppera "The Wall" (1979) lâi piivnoh, já tast rahtui joba elleekoveheiviittâs.