tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Neptunus

Neptunus lii plaaneet. Tot lii piäiváškode káávcád já olgomus plaaneet. Tot lii niäljádin stuárráámus planetijn čođâmittoos tááhust. Neptunus lii váhá stuárráábiššááš ko ton jyemehâšplaaneet Uranus. Neptunus jorá Piäiváá pirrâ ohtii 164,8 ivveest. Nommâ lii adelum roomalii merâimmeel mield. Neptunus täsnitieđâlâš symbol lii . 
Neptunus lii áinoo plaaneet piäiváškoddeest, mii kavnui matematiiklâš rekinistmáin ige aiccâmáin. Ranskalâš täsnitiettee Alexist Bouvard ooinij, et Uranus juurâi komálávt. Talle jurdâččui, et ferttee leđe mottoom kavnâhánnáá plaaneet, mii vaaigut Uranus liihâdmân. Kavnâhánnáá plaaneet saje uccui matematiiklávt, já tot huámášui meid teleskoppáin. Maŋeláá meiddei ton stuárráb máánu, Triton, kavnui.
Neptunus máánuh.
Neptunusist láá ucemustáá neljinubáloh máánnud:
Nevada

Nevada lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Carson City. Stuárráámus kaavpug lii Las Vegas. Nevada uásistaatâst ääsih ohtsis 3 139 658 olmožid.
New Hampshire

New Hampshire lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Concord já stuárráámus kaavpug Manchester. New Hampshire uásistaatâst ääsih ohtsis suulân 1,4 miljovn olmožid (2020).
New Jersey

New Jersey lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Trenton já stuárráámus kaavpug Newark. New Jersey uásistaatâst ääsih ohtsis suulân 8,9 miljovn olmožid (2020).
New Mexico

New Mexico lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Santa Fe já stuárráámus kaavpug Albuquerque. New Mexico uásistaatâst ääsih ohtsis suulân 2 miljovn olmožid (2020).
New Orleans

New Orleans lii kaavpug Louisiana uásistaatâst Ovtâstum staatâin. New Orleansist ääsih ohtsis suulân 390 000 olmožid já tot lii-uv Louisiana stuárráámus kaavpug. New Orleans kočodeh távjá Ovtâstum staatâi puoh áinoošlajâsumos kaavpugin.
Eennâmtiätu.
New Orleans lii Mississippijuuvâ riddoost, juuvâ njálmáduvvâst, maadânuorttii Louisianast. Kaavpug lii suulân 169 km tavas Meksikoluovtâst. 
Hirmosstoormah.
Hirmosstormâ Katrina já ton maŋasiih tulveh tuššâdij ennuv New Orleansist ive 2005.
Historjá.
New Orleans vuáđudui ive 1718 ranskalij tooimâst. Ton nommâ puátá Ranska tallaš staatâváldualmast, Philippe d'Orléansist. Ranskaliih monâttii New Orleans espanjalijd ive 1763, mutâ ožžuu tom maassâd ive 1801.
New Orleans tobdeh jazz-muusik šoddâmsajen. 
Kulttuur.
New Orleans tobdeh eromâšávt jazz-musikkárijn tego Louis Armstrongist.
Tobbeen lii meid karnevaalpaje, mii čokkeluvá pegâlmâs jyehi-ivvááš Mardi Gras-karnevaalin.
New York

New York teikkâ New York City (virgálávt "City of New York", uánádâs "NYC") lii kaavpug New York uásistaatâst Ovtâstum staatâin. Tot lii New York uásistaatâ já ubâ Ovtâstum staatâi stuárráámus kaavpug. Ive 2020 tobbeen assii 8 804 190 olmožid.
Kaavpuguásih.
New York lii juohhum viiđâ kaavpuguásán: Manhattan, Brooklyn, Queens, Bronx já Staten Island.
Historjá.
New York kuávlu algâalgâliih ässeeh láá Lenape-indiaaneh. Ko euroopliih pottii New York kuávlun, tobbeen assii suullân 20 000 Lenape-indiaanid, mut sist iänááš uási jammii Euroopist puáttám taavdâi keežild.
Hollandliih uđâsässeeh vuáđudii Manhattan suolluu maadâuásán Nieuw Amsterdam () ive 1626. Eŋlandliih väldidii kaavpug ive 1664 taištâlhánnáá, já York hiärttoo kunnen sij adelii toos noomâ New York. Nube Eŋland já Vuáládâhenâmij koskâsii suáđi maŋa ive 1667 Vuáládâhenâmeh luovâttii New York eŋlandláid, já sij finnejii vaastân Suriname siirdâkode.
New York (uásistaatâ)

New York lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Albany já stuárráámus kaavpug New York City.
New York uásistaatâst ääsih ohtsis suulân 19,4 miljovn olmožid (2020). Tot lii Ovtâstum staatâi niäljádin stuárráámus uásistaatâ ässeelovo mield.
Nganasankielâ

Nganasankielâ lii samojedikielâ.
Niamey

Niamey lii Niger stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug.
Nicaragua

Nicaragua lii staatâ Kuovdâ-Amerikist. Ton uáivikaavpug já stuárráámus kaavpug lii Managua.
Eennâmtiätu.
Sajadâh já rääjih.
Nicaragua lii staatâ Kuovdâ-Amerikist. Nicaragua ránnjástaatah láá taveviestârist Honduras já mäddin Costa Rica. Nicaraguast nuortâs lii Karibiameerâ já maadâviestârân Kuálhismeerâ.
Niger

Niger lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Niamey.
Historjá.
Niger šoodâi jiečânâssân Ranskaast ive 1960, já tastmaŋa ton tile lii lamaš uáli epistääđis. Nigerist lâi oovtpiäládâhsysteem ive 1991 räi, já tot lii távjá killám stuuimijn já vääldikoomeetmijn.
Eennâmtiätu.
Niger vijđodâh lii 1 267 000 km², mast 300 km² (0,02 %) lii čääci. Vijđoduv mield Niger lii maailm 23. stuárráámus staatâ.
Sajadâh já rääjih.
Niger lii staatâ Viestâr-Afrik nuorttâuásist. Ton ránnjástaatah láá tavveen Algeria já Libya, nuorttân Tšad, mäddin Nigeria já Benin, maadâviestârist Burkina Faso sehe viestârist Mali. Nigerist staatârääjih láá ohtsis 5 834 km. Kuhemus rääji lii rääji Nigeriain, mii lii 1 608 km. Uánihumos rääji vist lii 277 km rääji Benináin.
Morfologia.
Niger alemus saje lii Idoûkâl-n-Taghès čokke, mii paijaan 2 022 meetter alodâhân. Ton vyeligumos saje vist lii Nigerjuuvâ riddo (200 m).
Ekonomia.
Niger lii merhâšittee uuraan já oljo pyevtitteijee.
Nigeria

Nigeria littotäsiväldi (, hausan "Jamhuriyar Taraiyar Najeriya", igbon "Ọ̀hàńjíkọ̀ Ọ̀hànézè Naìjíríyà", joruban "Orílẹ̀-èdè Olómìniira Àpapọ̀ Nàìjíríà") ađai Nigeria lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Abuja.
Nijttomarikielâ

Nijttomarikielâ lii suomâ-ugrâlâš kielâ. 
Kielâsosiologlâš tile.
Nijttomarikielâst láá 365 316 sárnod Ruošâ ive 2010 aalmugrekinistem mield.
Fonetiik.
Nijttomarikielâst láá käävci vokalid. Ton lasseen ryeššilijn lovnâsaanijn puáhtá leđe vala ohtâ vookaal. Nijttomarikielâst láá 19 konsonantid, ryeššilijn saanijn puáhtá leđe váhá eenâb.
Nils-Aslak Valkeapää

Nils-Aslak Valkeapää teikkâ Áillohaš () lâi sämmilâš taaidâr, tivtâsteijee já jyeigee. 
Palhâšumeh já tubdâstâsah.
Valkeapää finnij elimis ääigi maaŋgâlágánijd palhâšuumijd. Ive 1985 sun finnij Sämirääđi kunneepalhâšume pargostis sämmilij pyerrin. Ive 1991 sun vuoitij Tave-enâmij rääđi kirjálâšvuotâpalhâšume kirjestis "Piäiváš, iäččám". Muáddi ive maŋeláá Valkeapää 50. šoddâmpeeivi kunnen Taažâ sämmilij riijkâservi, Kuovdâkiäinu kieldâ já Kuovdâkiäinu Sämmilij servi vuáđudii sämimuusik palhâšume Áillohaš-palhâšume. Ive 1994 Oulu ollâopâttâh meridij nomâttiđ suu kunneetuáhtárin. Ive 1996 lâi Suomâ-palhâšume vuáru. Ovdâláá Valkeapää jämimis meid Laapi ollâopâttâh meridij nomâttiđ suu kunneetuáhtárin.
Nils Gaup

Nils Gaup (š. cuáŋuimáánu 12. peeivi 1955, Kuovdâkiäinu, Taažâ) lii tavesämmilâš elleekovestivrejeijee já čaittâleijee. Suu tobdeh pyeremustáá stivrejeijen elleekuuvijn Ofelaš (1987), Hodet over vannet (1993) já Kautokeino-opprøret (2008).
Ofelaš lâi maailm vuosmuš kuhes sämmilâš já sämikielâlâš elleekove.
Nivala

Nivala lii kaavpug Suomâst, Tave-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Nivalast ääsih 10 607 olmožid, já ton vijđodâh lii 536,87 km², mast 8,99 km² lii čääci. Nivala naaburkieldah láá Haapajärvi, Haapavesi, Sievi já Ylivieska.
Historjá.
Nivala vuáđudui ive 1867, já tast šoodâi kaavpug ive 1992.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Haapajärvenkylä, Järvikylä, Karvoskylä, Maliskylä, Nivala markkân, Pahkalankylä (Pahkakylä), Sarjankylä já Välikylä.
Njellim

Njellim (nuorttâlâškielân "Njeäʹllem" já suomâkielân "Nellim" teikâ "Nellimö") lii siijdâš Aanaar kieldâst. Ruošâ rääji alda orroo Njellim lii mielâkiddiivâš, tastko tot lii kuulmâ kulttuur kuáhtámsaje. Tobbeen kuáhtájeh syemmilâš, anarâš já nuorttâlâš kulttuureh.
Njiävđám

Njiävđám (, , já ) lii siijdâš Aanaar kieldâst. Ive 2019 tobbeen assii 187 olmožid.
Njuhčâmáánu

Njuhčâmáánu lii gregoriaanlâš já juliaanlâš kalender mield ive kuálmád mánuppaje. Njuhčâmáánust láá 31 peivid. 
Nommâ.
Njuhčâmáánu lii finnim noomâs tast, et eidu taan máánust njuuvčah mäccih Sáámán. Njuhčâ ("cygnus cygnus") lii kesilodde, mii värree Säämist lieggâsub Viestâr-Euroopân čohčâmáánust teikâ majemustáá skammâmáánu aalgâst. Vuosmuuh njuuvčah mäccih vuod Sáámán njuhčâmáánust. Njuuvčâ puáttim lii lamaš tehálâš kiiđâ merkkâ. Tondiet taat lodde lii finnim jieijâs mánuppaje-uv.
Ton lasseen, et njuhčâ jieš puátá Sáámán, te tot meiddei puáhtá seelgis alne njuuvčuálppáá. Kirjeest "Inarinlappalaista kansantietoutta" njuuvčuálpáš puátá njuuvčâ suájá vyelni.
Njuhčâmáánu lii finnim noomâs eskin Anarâš-kalenderân. Taan máánust lii kevttum meid suomâkiel lovnânomâttâs "maalismáánu".
Njäähi

Njäähi ("Lota lota") lii kyelišlaajâ, mii kulá torskekuolij laahkon. 
Olgohäämi.
Njäävi ruškissiähá čáppájeijee čuomâ lii čeevđilágán já njivláá. Olgohäämis peeleest njäähi sulâstit tuáŋgis kyevdi. Tom ij älkkeht pyevti siäivuttiđ Suomâ eres kyelišlaajáid. 
Tiettum já eellimpirâsvátámušah.
Njäävi vijđánemkuávlu luávdá taavaapiäláá eennâmpállupele čuásidis já liähmus jävričaasijd. Suomâst tot lii táválâš ubâ enâmist. Njäähi lii levânâm Nuorttâmeerâ riddokuávluin ain Säämi tuodârpajosij javrijd já uccâ juvvijd-uv. Keessiv liijkás luškee uccâ, já cuávis ladduin njäähi váilu já tuolvâm čaasijd tot koorvâš. Ponneest iälusteijee já lasaneijee njäähi váátá-uv valjaashappisâš čääsi. Kolmâ já putes Aanaarjävri lii-uv njááhán miellâsâš piirâs, tobbeen ko ain kávnoo vissásávt čuásidis čääci kesipaahâin-uv, 95 meetter Čyeimimsuolluu kieŋâlâs räi.
Ravâdâs já šoddâm.
Njäähi lii snielâhis. Aldasáid puško viärdádâs piätukyeli. Čivgân njäähi-uv porá elleeplaŋkton cuávis riddočaasijn, sirdâšuvá maŋeláá stuárráábáid ponne-elleid já álgá kevttiđ kyeliravâdâs nyevt 20 senttisâžžân. Aanaarjäävrist riäská já kieŋâlâsâst iälusteijee reevâs, muikku já ryevdikyeleh láá njäävi evvis, iäge tom pyevti karveđ ubâ ráávdu já kuávžurgin čiivgahkin. Kannibalism lii Aanaarjäävri njaavijn viehâ táválâš. Távjá stuárráábij njaavij čoolijn kávnojeh uccâ njávvááh. Meid jáámmám kyeleh tohhejeh hajâ- já tobdoááicus vievâst skammâiijâst ravâdâs occee njááhán. Meeinijd tot meid porá, láába motomin kavnum 4-kiilusii njäävi čuávjist 1,5 kiilu šaapšâ já muuiku meeinih.
Suomâ stuárráámus njäähi lii tiäddám 15,5 kiilud. Aanaarjäävrist láá kuddum tyellitälli njäävih 5 kiilu kuábbáá-uv pelni. Kiilu tiäđu uulâtmân puáhtá Aanaarjäävrist puárisin-uv ellee njäävist moonnâđ 10 ihheed, veikkâ jotelumosšaddosiih njäävih kiergâneh siämmáá ääigist juo muádikilusâžžân.
Kuuđđâmahe já lasanem.
Kuuđđâmave njäähi uulât 2–7-ihásâžžân. Kođo tábáhtuvá koskâtäälvi, mađe taveláá já Aanaarjäävrist táválávt kuovâmáánu loopâst ain njuhčâmáánu aalgân. Kuuđđâmsajan usâdittijn já juo tađe ovdeláá, tot liihâd iäljárávt já njäävi koskâtäälvi kođopivdem lii jieškote-uv kuávlust Suomâ lamaš tergâd. Cuávis 1–3 meettersâš čáácán njäähi táválávt mana kuuđđâđ, ereslasseen káárguh já čievrâponeh láá njäävi kuuđđâmsajeh. Njäävi meini lii uáli uccâčoolmâg (luoddiittâh 1 mm). Stuorrâ njäävist meiničalmeh pyehtih leđe maaŋgah miljovneh. Njäävi čiivgah kočâtteh korâidis jieŋâi suddâm ääigi.
Pivdem já kevttim.
Njäähi lii tälvipivdei kyeli. Enâmustáá kevttum pivduseh láá viermi, sieptâsvagge, lääni, katiska já tälvivuoggâ. Aanaarjäävrist lii ärbivuáválávt njäähi pivdum kođoääigi muorâst rahtum njähipuáđuigijn, moi pasâttâsah jaavrijn kávnojeh maaŋgâi soojij. Njäähi lâi-uv tovláá anarâšân čuuvtij tergâdub tälvikyeli ko tááláá ääigist. Njäähi lii erinomâš vuoššâmkyeli já ton meini lii meid hersku. Tovle vuojâttes njäähi meid kuškâdui.
Nokia (kaavpug)

Nokia lii kaavpug Suomâst, Pirkanmaa eennâmkoddeest. Nokiast ääsih 34 009 olmožid, já ton vijđodâh lii 347,82 km², mast 59,55 km² lii čääci. Nokia naaburkieldah láá Hämeenkyrö, Pirkkala, Sastamala, Tampere, Vesilahti já Ylöjärvi.
Historjá.
Nokia vuáđudui ive 1922, já tast šoodâi kaavpug ive 1977.
Kieldâlahtemeh.
Suoniemi kieldâ lohtui Nokian ive 1973. Tottijärvi kieldâ lohtui Nokian ive 1976.
Čuákkipääihih.
Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Aaroninkorpi, Alhoniitty, Alisen alue, Haavisto, Harjuniitty, Hasselbacka, Ilkan alue, Kankaantaka, Kaupunginosia, Keho, Keskinen, Ketolanmäki, Koskenmäki, Kulovesi, Lähdekorpi, Lähdeniitty, Lauttala, Lehtimäki, Linnavuori, Maatiala, Myllyhaka, Pinsiö, Pitkäniemi, Sarkola, Sarpatti, Siuro, Sorva, Suoniemi, Taivalkunta, Taka-Lauttala, Tervasuo, Tottijärvi, Tyrkkölä, Välimaa, Vihola, Vihola
Ekonomia.
Stuárráámuuh pargoadeleijeeh.
Nokia kaavpug stuárráámuuh pargoadeleijeeh ive 2008:
Nooveel

Nooveel ( "uuđâs") lii čaabâkirjálâš proosamaainâs, mii muštâl mottoom tábáhtume uánihávt. Novellist iä laavii leđe ennuv persovneh, já tábáhtume lii räijejum. Klassisii miäruštâllâm mield nooveel puáhtá luhâliđ ovttáin čokkáámáin. Ij lah kuittâggin ain čielgâs, kuás tekstâ kolgâččij kočoduđ novellin já kuás uánihis romanin.
Nooveelčälleeh.
Tobdos syemmiliih nooveelčälleeh láá el. F. E. Sillanpää, Veikko Huovinen, Martti Joenpolvi, Rosa Liksom já Joni Skiftesvik. Maailmist ohtâ peeggâlmumos nooveelčuágálduvâin lii Giovanni Boccaccio "Decamerone". Teháliih nooveelčälleeh lijjii el. ranskalâš Guy de Maupassant já ryeššilâš Anton Tšehov.
Anarâškielâliih novelleh.
Anarâškiel novelleh láá čallum mottoom verd. Novelleh láá šoddâm tondiet ko čaabâkirjáliih teevstah iä lah ennuv, já taid lii jotelub čäälliđ ko romanijd. Anarâškielân láá almostum kyehti nooveelčuágálduv: "Kyelisieidi maccâm já eres novelleh" (Anarâškielâ servi, 2005) já "Kielâ, mii ij kuássin jáámmám" (Anarâškielâ servi, 2023). Anarâš novelleh láá almostum Anarâš-loostâst, Tejâblogist já Čyeti čälled -blogist. Anarâškielâ Tuhháát sijđod nuorâikirjálâšvuotâ -proojeekt ääigi meiddei nuorah láá jurgâlâm novellijd anarâškielân. Iänááš novelleh láá jurgâlum suomâkielâst, motomeh meid eŋgâlâskielâst.
Norilsk

Norilsk () lii kaavpug Ruošâst.
Historjá.
Norilsk vuáđudui ive 1935.
Viehâdâh.
Ässeeloho.
Ive 2010 Norilskist assii 175 365 olmožid.
Nouakchott

Nouakchott (, berberkielân Nwakcoṭ, algâaalgâst suorgiittum berberkielâ säänist Nawākšūṭ, mii meerhâš "piegâi saje") lii Mauritania uáivikaavpug.
Novosibirsk

Novosibirsk () lii kaavpug Ruošâst.
Historjá.
Novosibirsk vuáđudui ive 1893, já tast šoodâi kaavpug ive 1903.
Numana

Numana lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Numanast ääsih 3 787 olmožid. Ton vijđodâh lii 10,94 km² já alodâh 96 m. Numana naaburkieldah láá Castelfidardo, Porto Recanati já Sirolo.
Siijdah.
Marcelli, Svarchi já Taunus.
Nuorttâ-Afrik

Nuorttâ-Afrik lii kuávlu Afrikist. Tot uulât Ruopsismeerâ staatâin ain Mosambik já Madagaskar räi. 
Staatah.
OA jyehim mield Nuorttâ-Afrikân kuleh čuávuvááh staatah já kuávluh: Burundi, Djibouti, Eritrea, Etiopia, Kenia, Komoreh, Maadâ-Sudan, Madagaskar, Malawi, Mauritius, Mayotte, Mosambik, Réunion, Ruanda, Sambia, Seychelleh, Somalia, Tansania, Uganda já Zimbabwe.
Nuorttâ-Timor

Nuorttâ-Timor lii staatâ Aasiast. Ton uáivikaavpug lii Dili.
Eennâmtiätu.
Sajadâh já rääjih.
Nuorttâ-Timor lii staatâ Aasiast. Nuorttâ-Timorist lii tuše ohtâ räjiránnjá: Indonesia.
Nuorttâlâškielâ

Nuorttâlâškielâ lii sämikielâ. Ton aldemus suhâkielâ lii anarâškielâ.
"â" = [ɘ] (švaa), "c" = [ts], "č" = [tʃ], "ʒ" = [dz], "ǯ" = [dʒ], "ǧ" = [ɟʝ], "ǩ" = [cç], "õ" = [ɐ] (švaa), "š" = [ʃ], "ž" = [ʒ], "å" = [ɔ].
Nuorttâriijkâ

Nuorttâriijkâ (), virgálávt Nuorttâriijkâ täsiväldi (), lii staatâ Euroopist. Ton uáivikaavpug lii Wien.
Historjá.
Nuorttâriijkâ šoodâi vuossâmuu maailmsuáđi maŋa ive 1919, ko Nuorttâriijkâ-Uŋgar kiäisárkodde juohhui maŋgáid staatáid, já tast šoodâi riehtiopâlávt täsiväldi skammâmáánu 10. peeivi 1920.
Nuorttâriijkâ seervâi Euroop unionân uđđâivemáánu 1. peeivi 1995.
Eennâmtiätu.
Nuorttâriijkâ vijđodâh lii 83 882,56 km², mast 0,84 % lii čääci. Vijđoduv mield Nuorttâriijkâ lii maailm 114. stuárráámus staatâ. Nuorttâriijkâ lii alppâeennâm já siseennâmriijkâ, ko tot ij lah merâriddoost. 
Sajadâh já rääjih.
Nuorttâriijkâ lii staatâ Koskâ-Euroop maadâuásist. Ton ránnjástaatah láá taveviestârist Saksa, tavveen Tšekki, tavenuorttân Slovakia, nuorttân Uŋgar, mäddin Slovenia já Italia sehe viestârist Sveicci já Liechtenstein. Nuorttâriijkâst staatârääjih láá ohtsis 2 524 km. Ton kuhemus rääji lii Saksain; tot lii 801 km kukke. Uánihumos lii 34 km rääji Liechtensteináin. Nuorttâriijkâ lii siseennâmstaatâ ađai tast ij lah ollágin merâriddo.
Jäävrih já juuvah.
Koskâ-Euroop kuhemus juuhâ Tonava (2 857 km) kolgá Nuorttâriijkâ čoođâ jođedijnis Čapismeerâ kuávlun.
Bodenjävri lii Nuorttâriijkâ stuárráámus jävri. Ton vijđodâh lii 571 km².
Morfologia.
Nuorttâriijkâ alemus saje lii Grossglockner čokke (3 798 m). Ton vyeligumos saje vist lii Neusiedlerjäävri riddo (115 m).
Haldâttâh já politiik.
Nuorttâriijkâ staatâhäämi lii semipresidentlâš littotäsiväldi. Nuorttâriijkâ staatâhovdâ lii staatâ president. Tááláš president lii . 
Viehâdâh.
Ässeeloho.
Nuorttâriijkâst ääsih 8 901 064 olmožid. 
Kielah.
Saksakielâ lii virgálâš kielâ Nuorttâriijkâst. Ko Nuorttâriijkâ lii saksakielâlâš kuávlu, te tast láá uáli čovgâ koskâvuođah Saksain já meiddei Sveiccijn.
Virgáliih ucceeblovokielah láá kroatiakielâ, sloveniakielâ já uŋgarkielâ.
Nurmes

Nurmes lii kaavpug Suomâst, Tave-Kärjil eennâmkoddeest. Nurmesist ääsih 9 522 olmožid, já ton vijđodâh lii 2 692,86 km², mast 291,48 km² lii čääci. Nurmes naaburkieldah láá Juuka, Lieksa, Kuhmo, Sotkamo já Rautavaara.
Historjá.
Nurmes vuáđudui ive 1810, já tast šoodâi kaavpug ive 1973.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Höljäkkä, Jokikylä, Jänislehto, Kuikka, Kuohatti, Kynsiniemi, Lipinlahti, Mujejärvi, Nurmes, Palojärvi, Petäiskylä, Porosaari, Salmi (Salmenkylä), Saramo, Savikylä, Särkivaara, Ylikylä, Kuokanvaara, Kohtavaara, Egyptinkorpi já Tolkee.
Nuuk

Nuuk () lii Ruánááeennâm uáivikaavpug já stuárráámus kaavpug.
Närpiö

Närpiö () lii kaavpug Suomâst, Pohjanmaa eennâmkoddeest. Närpiöst ääsih 9 540 olmožid, já ton vijđodâh lii 2 334,14 km², mast 1 356,43 km² lii čääci. Närpiö naaburkieldah láá Kaskinen, Korsnäs, Maalahti, Kristiinankaupunki, Kurikka já Teuva. Kaavpug lii kyevtikielâlâš.
Historjá.
Närpiö vuáđudui ive 1867, já tast šoodâi kaavpug ive 1993.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Yttermark, Bäckby, Böle, Finby, Gottböle, Kalax, Kaldnäs, Karila (Karlå), Klaresund, Knåpnäs, Kåtnäs, Norrnäs, Nämpnäs (algâaalgâst Niemenpää), Näsby, Pielahti (Pjelax), Pirttikylä (Pörtom), Rangsby, Ståbacka, Tervalahti (Tjärlax), Träskböle já Ylimarkku (Övermark).
O

L lii läättinlâš puustavoornig 15. já anarâškielâ puustavoornig 21. puustav.
Offagna

Offagna lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Offagnast ääsih 2 033 olmožid. Ton vijđodâh lii 10,63 km² já alodâh 306 m. Offagna naaburkieldah láá Ancona, Osimo já Polverigi.
Ohio

Ohio lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Columbus.
Oklahoma

Oklahoma lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Oklahoma City.
Oman

Oman lii staatâ Aasiast. Ton uáivikaavpug lii Masqat.
Omsk

Omsk () lii kaavpug Ruošâst.
Historjá.
Omsk vuáđudui ive 1716.
Once Upon a Time... in Hollywood

Once Upon a Time... in Hollywood lii ive 2019 puáttám draamakomediaelleekove, mon lii čáállám já stivrim Quentin Tarantino. Tot sajaduvá ive 1969 Los Angelesân.
Juonâ.
Hollywood čaittâleijee Rick Dalton pala, ete suu karrieer lii lappâd. Sun já suu sajasâščaittâleijee Cliff Booth irâttává vala miänástuđ já finniđ pegâlmâsvuođâ ive 1969 Hollywoodist.
Vuástáväldim.
Rotten Tomatoes -sijđo 529 árvustâlmist 85 % lijjii miättáseh. Metacritic-siijđost tot finnij 83 čuággád čyeđeest.
Ordino

Ordino lii kieldâ Andorrast. Ton vijđodâh lii 90 km², já alodâh 1 298 m. Ive 2021 Ordinost assii 5 069 olmožid.
Oregon

Oregon lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Salem.
Orimattila

Orimattila lii kaavpug Suomâst, Päijät-Häme eennâmkoddeest. Orimattilast ääsih 15 992 olmožid, já ton vijđodâh lii 814,01 km², mast 28,83 km² lii čääci. Orimattila naaburkieldah láá Hollola, Iitti, Kärkölä, Lahti, Lapinjärvi, Myrskylä, Mäntsälä já Pukkila.
Historjá.
Orimattila vuáđudui ive 1865, já tast šoodâi kaavpug ive 1992.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Orjâlâškielâ

Orjâlâškielâ teikâ pajekielâ teikâ tavesämikielâ lii sämikielâ.
Kielâoppâ.
Hämioppâ.
Veerbah.
"Kieldimverbâ"
Indikativ, konditional já potential
Imperativ
Ortezzano

Ortezzano lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Ortezzanost ääsih 749 olmožid. Ton vijđodâh lii 7,08 km², já alodâh 301 m. Ortezzano naaburkieldah láá Carassai, Montalto delle Marche, Monte Rinaldo, Monte Vidon Combatte já Montottone.
Oseania staatah

Taat lii listo Oseania staatâin. Listo lii juohhum kyevti uásán: jiečânâs staatah já epijiečânâs kuávluh.
Jiečânâs staatah.
• Australia
• Fidži
• Kiribati
• Marshallsuolluuh
• Mikronesia
• Nauru
• Palau
• Papua Uđđâ-Guinea
• Salomonsuolluuh
• Samoa
• Tonga
• Tuvalu
• Uđđâ-Seeland
• Vanuatu 
Epijiečânâs kuávluh.
• Amerik Samoa
• Ashmore- já Cartiersuolluuh
• Baker
• Cooksuolluuh
• Guam
• Havaiji
• Howland
• Jarvis
• Johnston aatool
• Juovlâsuálui
• Kingman kárgu
• Kookossuolluuh
• Kooraalmeerâ suollui territorio
• Midwaysuolluuh
• Niue
• Norfolksuálui
• Palmyra aatool
• Pitcairnsuolluuh
• Tave-Mariaaneh
• Pessijášsuálui
• Ranska Polynesia
• Rotuma
• Tokelau
• Uđđâ-Kaledonia
• Wake
• Wallis já Futuna
Osimo

Osimo lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Osimost ääsih 35 105 olmožid. Ton vijđodâh lii 106,74 km² já alodâh 265 m. Osimo naaburkieldah láá Ancona, Camerano, Castelfidardo, Filottrano, Montefano, Offagna, Polverigi, Recanati já Santa Maria Nuova.
Siijdah.
Abbadia, Campocavallo, Casenuove, Casette di Rinaldo, Cucchiarello, Fornace Morando, La Villa, Osimo Stazione, Padiglione, Passatempo, San Biagio, Montegallo, San Paterniano, San Sabino, Santo Stefano já San Valentino.
Oslo

Oslo lii Taažâ stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug. Oslost ääsih 699 827 olmožid, já ton vijđodâh lii 454,12 km², mast 27,72 km² lii čääci.
Nommâ.
Ivij 1624–1925 kaavpug nommâ lâi Christiania, mii ive 1877 rääjist čallui meid Kristiania.
Ostra

Ostra lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Ostrast ääsih 6 535 olmožid. Ton vijđodâh lii 47,25 km² já alodâh 188 m. Ostra naaburkieldah láá Belvedere Ostrense, Corinaldo, Montecarotto, Ostra Vetere, Senigallia já Trecastelli.
Historjá.
Ostrast šoodâi kaavpug ive 1790.
Siijdah.
Casine, Pianello já Vaccarile.
Ostra Vetere

Ostra Vetere lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Ostra Veterest ääsih 3 182 olmožid. Ton vijđodâh lii 30,02 km² já alodâh 250 m. Ostra Vetere naaburkieldah láá Barbara, Castelleone di Suasa, Corinaldo, Montecarotto, Ostra já Serra de' Conti.
Siijdah.
Acqualagna, Burello, Boscareto, Dometto, Guinzano, Molino, Pescara, Pezzolo, Pongelli já San Vito.
Ouagadougou

Ouagadougou lii Burkina Faso uáivikaavpug. Ouagadougou lii ranskakielâ čäällimvuovvijn čallum ton algâalgâlii noomâst "Wogodogo", mii lii morekielâ já meerhâš "kost ulmuuh finnejeh kunnee já kunnijâttem" teikkâ "puáđi kunnijâttiđ mii".
Ouidah

Ouidah teikkâ Whydah (yoruban "Xwéda"; ; ) lii kaavpug Beninist.
Oulainen

Oulainen lii kaavpug Suomâst, Tave-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Oulaisiist ääsih 7 283 olmožid, já ton vijđodâh lii 597,54 km², mast 9,74 km² lii čääci. Oulaisii naaburkieldah láá Alavieska, Haapavesi, Merijärvi, Pyhäjoki, Raahe já Ylivieska.
Historjá.
Oulainen vuáđudui ive 1865, já tast šoodâi kaavpug ive 1977.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Kilpua, Lehtopää, Matkaniva, Petäjäskoski, Piipsjärvi já Honkaranta.
Oulu

Oulu () lii kaavpug Suomâst, Tave-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Oulust ääsih 205 750 olmožid, já ton vijđodâh lii 3 817,54 km², mast 845,58 km² lii čääci. Oulu naaburkieldah láá Hailuoto, Ii, Kempele, Liminka, Lumijoki, Muhos, Pudasjärvi, Tyrnävä já Utajärvi.
Historjá.
Oulu vuáđudui ive 1605.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Ustevvuotâkaavpugeh.
Oulu ustevvuotâkaavpugeh láá:
Outokumpu

Outokumpu lii kaavpug Suomâst, Tave-Kärjil eennâmkoddeest. Outokumpust ääsih 6 586 olmožid, já ton vijđodâh lii 584,06 km², mast 138,24 km² lii čääci. Outokumpu naaburkieldah láá Heinävesi, Kaavi, Liperi, Polvijärvi já Tuusniemi.
Historjá.
Outokumpu vuáđudui ive 1865, já tast šoodâi kaavpug ive 1977.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kaavpugist lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Outokumpu kuávdáščuákkipäikki.
Siijdah.
Alavi (Alavi-Suvisranta-Herneaho), Harmaasalo, Kuusjärvi, Paloranta, Rikkaranta-Lähtevä-Kuminvaara, Sysmä-Sätös, Törisevä já Viuruniemi.
Ovdâskoddepiäládâh

Ovdâskoddepiäládâh lii piäládâh, mii lii merkkejum piäládâhregisterân já mast lii aainâs-uv ohtâ aalmugovdâsteijee ovdâskoddeest.
Ovtâstum arabiemiirikodeh

Ovtâstum arabiemiirikodeh láá staatâ Aasiast. Toi uáivikaavpug lii Abu Dhabi já stuárráámus kaavpug Dubai.
Ovtâstum kunâgâskodde

Stuorrâ-Britannia já Tave-Irland ovtâstum kunâgâskodde () ađai Ovtâstum kunâgâskodde lii staatâ Euroopist. Eŋland, Wales, Skotland já Tave-Irland láá Ovtâstum kunâgâskode uásikuávluh. Ovtâstum kunâgâskode uáivikaavpug já stuárráámus kaavpug lii Lontoo.
Ovtâstum staatah

Ovtâstum staatah () teikkâ Amerik ovtâstum staatah (, uán. "USA") láá vuáđulavâlâš littostaatâ iänááš Tave-Amerik-nannaam koskâuásist. Ovtâstum staatâi uáivikaavpug lii Washington, D.C.
Historjá.
Ovdâhistorjá.
Ovdil eurooplij asâiduttem Amerikân, assii meid tááláin Ovtâstum staatâin maaŋgah sierâ algâaalmugeh, kiäid kuhháá kočodii indiaanin. Taah algâässeeh vajâldii Amerikân Aasiast Beringčuálmi peht suulân 20 000–35 000 ihheed tassaaš. Beringčuálmi saajeest lâi talle kuátku, mon mield sij pessii jotteeđ. Maaŋgâ tuhháát ive ääigi algâässeeh vijđánij ubâ Amerik nannaamân. Tave-Amerik nubbe algâaalmug lii inuiiteh, kiäh ääsih tááláá Alaska kuávlust sehe meid Kanadast, já kiäh vajâldii toho váhá maŋeláá.
Euroop sirdokodeh.
Christopher Columbus lâi vuosmuš eurooplâš, kii purjâstij Atlant rasta Amerikân ive 1492, já nuuvt euroopliih šoddii tiettiđ uđđâ nanamist. Vuosmuuh sirdokodeh lijjii espanjalij vuáđudem sirdokodeh Pensacolast já Fort Carolinest. Vuosmuu pišteváá sirdokode vuáđudij espanjalâš Pedro Menéndez de Avilés ive 1565 St. Augustinen, Floridan. 
Brittiliih irâttii meid vuáđudiđ sirdokuudijd Tave-Amerikân vuosmuu tove jo ive 1585 tast luhostuuhánnáá. Ive 1607 luhostuvvii sij viijmâg, já šoodâi sirdokodde Jamestownist, Virginiast. Tastoo Amerikân varrii ain eenâb já eenâb siirdâliih.
Ovtâstum staatâi jiečânâsvuotâ.
Ive 1760 Ovtâstum staatâin lijjii jo 1 500 000 eurooplâžžâd. Eŋland čovgâdij viäruttem. Ive 1773 asâttui tejâlaahâ. Tot suttâdij uđâsässeid já ilâttij ovdánem, mii tuálvui vääldikoomeetmân. Vistig nuuvt kočodum Boston tejâpovdiimijn ive 1773 sirdokodáliih leggistii tuulist luovâsmittum tejâlaastâ meerân. 
Syeinimáánu 4. peeivi 1776 Ovtâstum staatah kulluuttii jiečânâsvuođâs, já rijjâvuođâsuáti Britannia vuástá jotkui ain ive 1783 räi.
Haldâttâh já politiik.
Kuávlulâš jyehim.
Ovtâstum staatâin láá 50 uásistaatâd. Toi lasseen Ovtâstum staatâin láá Columbia littopirrâdâh () já territorioh Karibia- já Kuálhismeerâst.
Ekonomia.
Tuuriism.
Ive 2025 mađhâšemsyergi uási Ovtâstum staatâi bruttoaalmugpuovtâdâsâst lâi 2,5 prooseent. Ive 2025 aalgâst eurooplij mađhâšeijei meeri Ovtâstum staatáid kiäppánij čuuvtij ton ääigi ko Donald Trump tooimâi nube virgepaajees Ovtâstum staatâi presidentin. Ucemustáá oovtâ iijâ Ovtâstum staatâin orroo viestâreurooplij meeri kiäppánij ive 2025 njuhčâmáánust 17 prosentid ive 2024 njuhčâ-cuáŋuimáánust. Mađhâšeijei meeri kiäppánij pooliitlij já ekonoomlij keldui já vajemielâlii räjikocemân kyeskee paloi keežild. Ubâ Viestâr-Euroopist määđhih Ovtâstum staatáid kiäppánij 17,2 prosentid ivveest 2024.
Viehâdâh.
Ässeeloho.
Ässeelovo peeleest Ovtâstum staatah láá maailm kuálmádin stuárráámus eennâm. 
Kielah.
Ovtâstum staatâin ij lah virgálâš kielâ teikkâ aalmuglâškielâ, mut amerikeŋgâlâskielâ kiävttoo "de facto" -kiellân. Ton sajan jyehi uásistaatâ uážžu meridiđ jieijâs virgálâš kielâ teikkâ kielâid. Koskâttuvvâi amerikliih savâstâleh eŋgâlâskielâst virgálâžžân kiellân, mut maaŋgâs vuástálisteh jurduu täst.
P

P lii läättinlâš puustavoornig 16. já anarâškielâ puustavoornig 22. puustav.
P. D. James

P. D. James () lâi eŋlandlâš kirječällee. Suu ubâ nommâ lâi Phyllis Dorothy James, já näimilito čuolmâdim maŋa ive 1941 Phyllis Dorothy White, mutâ suu kirjeh almostuvvii noomáin P. D. James. Sun čaalij ohtsis kyehtlov kirjed.
Padasjoki

Padasjoki lii kieldâ Suomâst, Päijät-Häme eennâmkoddeest. Padasjokist ääsih 2 868 olmožid, já ton vijđodâh lii 729,85 km², mast 206,73 km² lii čääci. Padasjoki naaburkieldah láá Asikkala, Hämeenlinna, Kangasala, Kuhmoinen, Pälkäne já Sysmä.
Historjá.
Padasjoki vuáđudui ive 1865.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Padasjoki markkân.
Pajetuárnus

Pajetuárnus (, já ) lii kieldâ Suomâst, Laapi eennâmkoddeest. Pajetuárnusist ääsih 3 905 olmožid, já ton vijđodâh lii 2 212,47 km², mast 184,43 km² lii čääci. Pajetuárnus naaburkieldah láá Pello, Ruávinjargâ, Tervola já Tuárnus.
Historjá.
Pajetuárnus vuáđudui ive 1482.
Siijdah.
Aavasaksa, Ainiovaara, Aittamaa, Alkkula (markkân), Alposjärvi, Armassaari (Paloistenkylä), Etelä-Portimojärvi, Haarasaajo, Hyllykylä, Jolanki, Kainuunkylä (Helsinginkylä), Kaitajärvi, Kantomaanpää, Kapusta, Kaulinranta, Kivijärvi, Kivilompolo, Koivistonpää, Kopanmäki, Kuivakangas, Kuuroskoski, Lohijärvi, Meltosjärvi, Mellakoski, Mellajärvi, Nuotioranta, Närkki, Pessalompolo, Pekanpää, Portimojärvi, Raanujärvi, Ratasvuoma, Sompanen, Suutarinmäki, Taloniemi, Taroniemi, Tengeliö, Tolppi, Törmäsjärvi, Vietonen, Välikylä já Väystäjä.
Pakistan

Pakistan lii staatâ Aasiast. Ton uáivikaavpug lii Islamabad.
Palau

Palau lii staatâ Oseaniast. Ton uáivikaavpug lii Ngerulmud.
Palermo

Palermo () lii kaavpug Italiast, Sisilia kuávlust. Palermost ääsih olmožid. Ton vijđodâh lii 160,59 km², já alodâh 14 m. Palermo naaburkieldah láá Altofonte, Belmonte Mezzagno, Ficarazzi, Isola delle Femmine, Misilmeri, Monreale, Torretta já Villabate.
Paltamo

Paltamo lii kieldâ Suomâst, Kainuu eennâmkoddeest. Paltamost ääsih 3 269 olmožid, já ton vijđodâh lii 1 139,11 km², mast 220,87 km² lii čääci. Paltamo naaburkieldah láá Kaajaan, Puolanka, Ristijärvi, Sotkamo já Vaala.
Historjá.
Paltamo vuáđudui ive 1870.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Panama

Panama ađai Panama täsiväldi () lii staatâ Kuovdâ-Amerikist. Ton uáivikaavpug lii Panamá ().
Eennâmtiätu.
Panama vijđodâh lii 75 420 km², mast 1 080 km² lii čääci. Vijđoduv mield Panama lii maailm 118. stuárráámus staatâ.
Sajadâh já rääjih.
Panama lii staatâ Kuovdâ-Amerikist. Ton ránnjástaatah láá viestârist Costa Rica já maadânuorttân Kolumbia. Panamast staatârääjih láá ohtsis 687 km. Kuhemus rääji lii rääji Costa Ricain, mii lii 348 km. Uánihumos rääji vist lii 339 km rääji Kolumbiain. Panama taavaabeln lii Karibiameerâ já máddáábeln Kuálhismeerâ. Panama uáli ovtâstit Karibiameerâ já Kuálhismeerâ. Merâriddo lii ohtsis 2 490 km.
Geologia.
Tullâväärih.
Panamast láá kulmâ tullâvääri. Tain alemus lii Barú (3 474 m). Eres tullâväärih láá El Valle já La Yeguada. El Valle ij lah aktiivlâš, já ton majemuš russoom lâi holoseenist. Barú majemuš russoom lâi ive 1550, já La Yeguada majemuš russoom lâi ive 1620.
Morfologia.
Panama alemus saje lii Barú čokke (3 474 m). Ton vyeligumos saje vist lii Kuálhismeerâ riddo (0 m).
Haldâttâh já politiik.
Panama staatâhäämi lii presidentlâš täsiväldi. Ton staatâhovdâ lii staatâ president. Tááláš president lii .
Pandemia

Pandemia (tovláá kreikakielâ sanijgijn πᾶν "pan" "puoh" já δῆμος "demos" "ulmuuh") lii epidemia mii lii levânâm maŋgáid nanamáid teikkâ maailmvijđosávt.
Pandemiah láá lamaš ovdâmerkkân koskâääigi čapis sorme, 1800- já 1900-lovoin čiččâm pandemiad tovâttâm kolera já ivij 1918–1919 espanjatavdâ. Uđđâsumos pandemia lii kiđđuv 2020 maailmvijđosávt levânâm koronapandemia COVID-19. 
WHO 6 uhketääsi.
Maailm tiervâsvuotâorganisaatio WHO addel ellein vuálgám virustavdâi pandemiariiskâ miäruštâlmân kuttâ uhketääsi:
Papua Uđđâ-Guinea

Papua Uđđâ-Guinea lii staatâ Oseaniast. Ton uáivikaavpug lii Port Moresby.
Paraguay

Paraguay lii staatâ Maadâ-Amerikist. Ton uáivikaavpug lii Asunción.
Pariisi

Pariisi lii Ranska stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug. Ranska taveuásist Eŋland kanalân kolgee Seine kolgá Pariisi čoođâ. Pariisi pegâlmus uáinámuš 300 meetter alosâš Eiffel-tornâ uáinoo kuhás kaavpug káátui paajaabeln.
Moulin Rouge.
Moulin Rouge -kabareeklubi lii ohtâ Pariisi pivnohumosijn uáinámušâin. Moulin Rouge () leehâi uvsâidis ive 1889. Kabaree lii tobdos rakânâs káátu alne leijee stuorrâ ruopsis pieggâmilloost. Pieggâmilo suájáh koččii enâmân kyevti já kuulmâ ääigi kooskâst cuáŋuimáánu 24. já 25. peeivij koskâsii iijâ ive 2024. Ulmuuh iä lammâšum päärtist. Kuhes historjás ääigi Moulin Rougest lâi tuše ohtâ stuárráb pärtti ive 1915, ko rakânâs puállái. Talle kabaree lâi kiddâ oovce ihheed.
Parkano

Parkano lii kaavpug Suomâst, Pirkanmaa eennâmkoddeest. Parkanost ääsih 6 388 olmožid, já ton vijđodâh lii 909,67 km², mast 56,74 km² lii čääci. Parkano naaburkieldah láá Ikaalinen, Jämijärvi, Kankaanpää, Karvia, Kihniö, Kurikka já Ylöjärvi.
Historjá.
Parkano vuáđudui ive 1867, já tast šoodâi kaavpug ive 1977.
Siijdah.
Alaskylä, Aurejärvi, Jaakkolankylä, Jokiharju, Kairokoski, Kirjaskylä, Kovesjoki, Kuivasjärvi, Lamminkoski, Lapinneva, Linnankylä, Raivala, Sydänmaa, Vahojärvi, Viitalankylä, Vuorijärvi já Yliskylä.
Pasepeivi

Pasepeivi lii ohopeivi mii lii lávurduv já vuossaargâ kooskâst.
Ovdil ive 1973 pasepeivi lâi oho vuossâmuš peivi mutâ tááláá ääigi almugijkoskâsii standard ISO 8601 mieldi tot lii oho čiččâd já majemuš peivi. Kuittâg motomeh staatah aneh vala-uv pasepeeivi oho vuossâmuš peivin.
Patrik Bye

Patrik Bye lii kielâtotkee, kii lii tutkâm eromâšávt konsonantij kukkoduvâid. Sun lii čáállám nelji tieđâlii artikkâl anarâškielâst:
Paul Calderon

Paul Calderon (šoddâm 1959, Puerto Rico) lii ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee, kiäm tobdeh pyeremustáá elleekuuvijn "Four Rooms" (1995), "Pulp Fiction" (1994) já "King of New York" (1990). Suu kálgu lii Catherine E Salsich (vihkâm 1986). Sunnust lává kyehti päärni.
Pedaso

Pedaso lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Pedasost ääsih 2 833 olmožid. Ton vijđodâh lii 3,85 km², já alodâh 4 m. Pedaso naaburkieldah láá Altidona já Campofilone.
Pedersöre

Pedersöre ( já ) lii kieldâ Suomâst, Pohjanmaa eennâmkoddeest. Pedersörest ääsih 11 157 olmožid, já ton vijđodâh lii 826,05 km², mast 31,79 km² lii čääci. Pedersöre naaburkieldah láá Evijärvi, Kauhava, Kruunupyy, Luoto, Pietarsaari já Uusikaarlepyy. Kieldâ lii kyevtikielâlâš.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Ala-Purmo (Nederpurmo), Ala-Ähtävä (Ytteresse), Edsevö, Forsby, Hietasalmi (Sandsund), Karby, Katteri (Katternö), Kirkonkylä (Kyrkoby), Kolppi (Kållby), Leppälaksi (Lepplax), Lehtisalo (Lövö), Purokylä (Bäckby), Pännäinen (Bennäs), Salonkylä (Lappfors), Sundby, Västersund, Yli-Purmo (Överpurmo), Yli-Ähtävä (Överesse) já Östensö.
Peeci

Peeci ("Pinus sylvestris") lii kuácceemuorâ. Peeci lii siđhes muorâ, mii šadda sehe enâmist, mast láá ennuv raavvâdamnâseh, já enâmijn, main toh láá uccáá. Čuovâ tot kuittâg váátá, ige tot piergii stuorrâ muorâi suoivust. Peeci já kuosâ láá kuácceevyevdi uáiváámusah.
Levânem Suomâst.
Peeci lii ubâ Suomâst almolâš muorâ suullân Aanaar - Njiävđám - Iänuduv Gárasavvon -linje räi. Ton taavaabeln šaddeh ohtuunis peesih, eereeb Aanaarjuuvâ, Ucjuuvâ já Puálmágjuuvâ leevijn láá vala vijđes pecimeecih-uv.
Kiävttu sämmilij kulttuurist.
Tovle peesist finnij kuolmâs, mii lâi tehálâš jávuaamnâs sämmilijd já tot lasettui-uv maaŋgâlágánijd purrâmâššáid. Kuolmâs pieijui ovdâmerkkân piärgu- teikkâ kyelimáálán, kyeliliemân já suohâdân. Anarist sämmiliih läävejii liäibuđ tast teikkâ siävuttiđ tom eres jávuiguin.
Sämmiliih läävejii kevttiđ piihâ puohmuđusij vaaivij tipšomân. Almolávt peesi ihešoddâmkeerdijn () vuoššum siirápáin já teejáin ulmuuh tipšuu kuorsâttuv já kiđđâvaibâmvuođâ. Pecikuácceeoljolávgu kevttui leesmi já haavij tipšomist. C-vitamiin pecikuáccein lii ennuv, eromâšávt tälviv. Pikkâ já piihâst rahtum vuoidâseh išedeh liškevaaivijn já haavij puárránmist.
Peeivitäsideijee Guinea

Peeivitäsideijee Guinea täsiväldi (, , ) ađai Peeivitäsideijee Guinea lii staatâ Afrikist. Ton tááláš uáivikaavpug lii Malabo, mutâ uđđâ uáivikaavpug Ciudad de la Paz lii huksejuumin. 
Eennâmtiätu.
Peeivitäsideijee Guinea vijđodâh lii 28 051 km², mast 0 km² lii čääci. Vijđoduvâs peeleest Peeivitäsideijee Guinea lii maailm 145. stuárráámus staatâ.
Sajadâh já rääjih.
Peeivitäsideijee Guinea lii jiečânâs staatâ Koskâ-Afrikist. Ton ránnjástaatah láá tavveen Kamerun sehe nuorttân já mäddin Gabon. Peeivitäsideijee Guineast staatârääjih láá ohtsis 528 km. Kuhemus rääji lii rääji Gabonáin, mii lii 345 km. Uánihumos rääji vist lii 183 km rääji Kamerunáin. Peeivitäsideijee Guinea rájášuvá Atlant väldimeerân. Merâriddo lii ohtsis 296 km.
Geologia.
Tullâväärih.
Peeivitäsideijee Guineast láá kulmâ tullâvääri. Tain alemus lii Pico Basilé (3 008 m). Eres tullâväärih láá San Carlos já San Joaquin. San Carlos já San Joaquin iä lah aktiivliih, já toi majemuš russoom lâi holoseenist. Pico Basilé vuod lii aktiivlâš, já ton majemuš russoom lâi ive 1923.
Morfologia.
Peeivitäsideijee Guinea alemus saje lii Pico Basilé čokke (3 008 m). Ton vyeligumos saje vist lii Atlant väldimeerâ riddo (0 m).
Pelkosnjargâ

Pelkosnjargâ () lii kieldâ Suomâst, Laapi eennâmkoddeest. Pelkosnjaargâst ääsih 947 olmožid, já ton vijđodâh lii 1 881,54 km², mast 45,40 km² lii čääci. Pelkosnjaargâ naaburkieldah láá Kiemâjävri, Kyelijävri, Ruávinjargâ, Suáđigil já Suovâkuoškâ.
Historjá.
Pelkosnjargâ vuáđudui ive 1916.
Eennâmtiätu.
Kieldâst láá ohtsis 171 jävrid, main stuárráámuuh láá Pyhäjärvi, Säynäjäjärvi já Tuormusjärvi.
Siijdah.
Aapajärvi, Arvospuoli, Kairala, Kiemunkivaara, Luiro, Moitaselkä, Pelkosnjargâ, Pyhäjärvi, Saunavaara já Suvanto.
Pello

Pello lii kieldâ Suomâst, Laapi eennâmkoddeest. Pellost ääsih 3 330 olmožid, já ton vijđodâh lii 1 864,66 km², mast 126,02 km² lii čääci. Pello naaburkieldah láá Kolari, Pajetuárnus já Ruávinjargâ.
Historjá.
Pello vuáđudui ive 1867.
Penna San Giovanni

Penna San Giovanni lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Penna San Giovannist ääsih 1 011 olmožid. Ton vijđodâh lii 28,08 km², já alodâh 630 m. Penna San Giovanni naaburkieldah láá Amandola, Falerone, Gualdo, Monte San Martino, Sant'Angelo in Pontano já Servigliano.
Siijdah.
Caselunghe, Crocifisso, Guerci, Magli, Pilotti, Saletta já Saline.
Pennsylvania

Pennsylvania lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Harrisburg já stuárráámus kaavpug Philadelphia. Pennsylvania uásistaatâst ääsih ohtsis suulân 12,8 miljovn olmožid (2020).
Penza

Penza () lii kaavpug Penza kuávlust, Ruošâst.
Historjá.
Penza vuáđudui ive 1663.
Perho

Perho lii kieldâ Suomâst, Koskâ-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Perhost ääsih 2 726 olmožid, já ton vijđodâh lii 775,19 km², mast 27,32 km² lii čääci. Perho naaburkieldah láá Alajärvi, Halsua, Kinnula, Kivijärvi, Kyyjärvi, Lestijärvi, Veteli já Vimpeli.
Historjá.
Perho vuáđudui ive 1868.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Alajoki, Haukka, Humalajoki, Jänkä, Kivelä, Kivikangas, Kellokoski, Kokkoneva, Korkiakangas, Korpela, Liukko, Mehtä-Poranen, Mustamaa, Mäkelä, Mökälä, Möttönen, Oksakoski, Peltokangas, Perho markkân, Salamajärvi já Taipale.
Peru

Peru lii staatâ Maadâ-Amerikist. Ton uáivikaavpug lii Lima.
Haldâttâh já politiik.
Kuávlulâš jyehim.
Peru lii juohhum 25 kuávlun. "Kuávlu" lii Peru alemus haaldâtlâš tääsi. Čuávuváá tääsist láá 196 "provinsid", moh láá juohhum 1 869 "pirrâdâhân". Prooviins-noomâst peerusthánnáá Lima prooviins kulá alemuu haaldâtlii táásán, ige tot kuulâ kuávlun.
Pesaro já Urbino eennâmkode kieldah

Pesaro já Urbino eennâmkoddeest láá 50 kieldâd.
Peter Greene

Peter Greene (š. roovvâdmáánu 8. peeivi 1965, Montclair, New Jersey, Ovtâstum staatah) lii ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee.
Suu vuosmuuh elleekove- já televisioroolah lijjii 1990-loho aalgâst. Sun lii lamaš ovdâmerkkân elleekuuvijn "The Mask" (1994), "Pulp Fiction" (1994) já "The Usual Suspects" (1995). Maŋgii sun čaittâl mottoomlágán skeelmâ teikâ rikolii.
Petriolo

Petriolo lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Petriolost ääsih 1 885 olmožid. Ton vijđodâh lii 15,65 km², já alodâh 271 m. Petriolo naaburkieldah láá Corridonia, Loro Piceno, Mogliano já Urbisaglia.
Petritoli

Petritoli lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Petritolist ääsih 2 241 olmožid. Ton vijđodâh lii 24,00 km², já alodâh 358 m. Petritoli naaburkieldah láá Carassai, Monte Giberto, Monte Vidon Combatte, Montefiore dell'Aso, Monterubbiano já Ponzano di Fermo.
Siijdah.
Moregnano já Valmir.
Uáinámušah.
Petritolist lii puáris kuávdáš, mon pirrâ láá uđđâsuboh uásih. Tobbeen lii meiddei muvrâ, mii lii šiev oornigist vala onnáá peeivi.
Petroskoi

Petroskoi (, já ) lii kaavpug Ruošâst. Tot lii Kärjil täsivääldi uáivikaavpug.
Historjá.
Petroskoi vuáđudui čohčâmáánu 11. peeivi 1703, já tast šoodâi kaavpug njuhčâmáánu 21. peeivi 1777.
Phil LaMarr

Phillip LaMarr (š. uđđâivemáánu 24. peeivi 1967, Los Angeles, Kalifornia, Ovtâstum staatah) lii ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee, kiäm tobdeh vaarâ pyeremustáá tv-rááiđust "MADtv" (1995), já elleekovveest "Pulp Fiction" (1994). Sun lii lamaš maŋgii meid jienân animaatioin já videospeelâin.
Philadelphia

Philadelphia lii kaavpug Pennsylvania uásistaatâst Ovtâstum staatâin. Tot lii Pennsylvania uásistaatâ stuárráámus kaavpug já kuđâdin stuárráámus puoh Ovtâstum staatâi kaavpugijn. Ive 2020 tobbeen assii 1 603 797 olmožid.
Phoenix

Phoenix lii Arizona uásistaatâ uáivikaavpug. Tot lii ässeelovo mield meid Arizona stuárráámus kaavpug. Phoenixist ääsih ohtsis suulân 1,7 miljovn olmožid. Tot lii puoh Ovtâstum staatâi kaavpugijn viđâdin stuárráámus. Phoenix lii meid Ovtâstum staatâi uásistaatâi uáivikaavpugijn puoh stuárráámus já áinoo uásistaatâ uáivikaavpug, mast ääsih paijeel miljovn olmožid.
Pielavesi

Pielavesi lii kieldâ Suomâst, Tave-Savo eennâmkoddeest. Pielavesist ääsih 4 355 olmožid, já ton vijđodâh lii 1 406,51 km², mast 253,29 km² lii čääci. Pielavesi naaburkieldah láá Iisalmi, Keitele, Kiuruvesi, Kuopio, Pihtipudas, Pyhäjärvi já Tervo.
Historjá.
Pielavesi vuáđudui ive 1811.
Siijdah.
Heinämäki, Jokijärvi, Joutsenniemi, Jylhä, Jylänki, Karjala, Koivujärvi, Kotaniemi, Kuivaniemi, Kurolanlahti, Lammassalo, Lampaanjärvi, Lappetelä, Laukkala, Leppämäki, Löytynjärvi, Löytynmäki, Niemisjärvi, Ohemäki, Pahkamäki, Pajumäki, Pajuskylä, Panka, Pappila, Pauha, Penttilänlahti, Pielavesi, Petäjäjärvi, Pukara, Ristinen, Saarela, Sulkava, Säviä, Taipale, Tallus, Tommonmäki, Tuovilanlahti, Vaaraslahti já Venetmäki.
Pietarsaari

Pietarsaari () lii kaavpug Suomâst, Pohjanmaa eennâmkoddeest. Pietarsaarist ääsih 19 087 olmožid, já ton vijđodâh lii 396,35 km², mast 307,90 km² lii čääci. Pietarsaari naaburkieldah láá Luoto, Pedersöre já Uusikaarlepyy. Kaavpug lii kyevtikielâlâš.
Historjá.
Pietarsaari vuáđudui ive 1652.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kaavpugist lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Pietarsaari kuávdáščuákkipäikki.
Pieve Torina

Pieve Torina lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Pieve Torinast ääsih 1 357 olmožid. Ton vijđodâh lii 74,80 km², já alodâh 470 m. Pieve Torina naaburkieldah láá Monte Cavallo, Muccia, Serravalle di Chienti, Ussita, Valfornace já Visso.
Historjá.
Ive 2016 kulmâ korrâ eennâmtuárgástus tuššâdii Pieve Torina masa ollásávt:
Siijdah.
Accatti, Antico, Appennino, Capecchiara, Capodacqua, Capriglia, Casavecchia Alta, Fiume, Giulo, Le Rote, Lucciano, Pie' Casavecchia, Piecollina, Seggiole, Tazza, Torricchio já Vari.
Pihkova

Pihkova ( já ) lii kaavpug Ruošâst.
Historjá.
Pihkova lii ohtâ puárásumosijn kaavpugijn Ruošâst. Vuossâmuu keerdi tot mainâšuvvoo ive 903.
Piiraatpiäládâh

Piiraatpiäládâh (, ) lii ohtâ Suomâ piäláduvâin.
Pioraco

Pioraco lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Pioracost ääsih 1 036 olmožid. Ton vijđodâh lii 19,45 km², já alodâh 443 m. Pioraco naaburkieldah láá Camerino, Castelraimondo, Fiuminata já Sefro.
Siijdah.
Markkân lasseen Pioraco kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Seppio.
Pirkkala

Pirkkala () lii kieldâ Suomâst, Pirkanmaa eennâmkoddeest. Pirkkalast ääsih 19 764 olmožid, já ton vijđodâh lii 103,97 km², mast 22,55 km² lii čääci. Pirkkala naaburkieldah láá Tampere, Nokia, Lempäälä já Vesilahti.
Historjá.
Pirkkala vuáđudui ive 1922.
Pittáámsämikielâ

Piittáámsämikielâ lii sämikielâ. Tom sárnuh tááláá ääigi Ruotâst Arvidsjaur já Arjeplog ađai Árjepluovve kieldâin. 
Tile ive 2025 aalgâst.
Pittáámsämikielâ sárnooh láá elimin tuše 30. Kielâ sárnoo vala Ruotâ Arjeplogist (pittáámsämikielân "Arjepluovva"). Nuorâmuuh kielâsárnooh láá 50-ihásiih. Kielâ illá sirdoo nuorâbáid puolváid, mii lii kielâ siäilum eellimiähtu. Tot máttááttuvvoo muádi okkotiijme verd škoovlâst, mut vädisvuottân láá váiloo olmoošresurseh já kielâst váiloo äššitubdâmuš. Nubbe vädisvuotâ lii meid tot, et kuávlust ääsih meiddei tavesämikielâ sárnooh, já talle ko lii saahâ "sämikielâst" lii automaatlávt saahâ tavesämikielâst.
Kirjálâšvuotâ.
Pittáámsämikielâst láá ohtsis vittâ tutkâmuš äigipaajeest 1893–2015. Joshua Wilbur almostitij pittáámsämikielâ kielâoopâ "A grammar of Pite Saami" ive 2014. Ton lasseen sun almostitij pittáámsämikielâ sänikirje "Pitesamisk ordbok" ive 2016. Taan sänikirjeest láá suullân 6 000 uuccâmsäännid.
Piäiváš

Piäiváš lii täsni kuávdoo piäiváškode. Eennâmpáálu já piäiváškode eres planeteh joreh Piäiváá pirrâ. Piäiváš lii puoh tehálumos energiakäldee ubâ piäiváškoddeest, já tondiet-uv eellim Eennâmpáálu alne ličij máhđuttes Piäivááttáá. Tääsni čoođâmitto lii 110 kerdid stuárráb ko Eennâmpáálu čoođâmitto. Piäiváš tiäddá 330 000 kerdid eenâb ko Eennâmpállu, já nuuvtpa Piäiváš siskeeld pajeláá 99 % piäiváškode almolii massaast. Kemia tááhust láá kulmâ niäljádâs Piäiváást vety. Ton lasseen láá helium já lussâdub algâamnâseh, tegu happi, čiđđâ, neon já ryevdi. Taasnij árvuštâlmist Piäiváš kočoduvvoo fiskis luággi (eŋg. yellow dwarf). Tot šoodâi suullân 4,6 miljard ihheed tassaaš. Tääsnih távjá šaddeh, ko tuárvi ennuv massa čokkân oovtâ sajan já ton merettes liegâsvuotâ toovvât váimusfuusio. Šoddâm rääjist Piäiváš lii pissoom mestâ siämmáálágánin, já tile ij muttuu kuhes ááigán. Piäiváš täsnitieđâlâš symbol lii .
Piäiváá merhâšume Eennâmpáálun.
Piäiváásuonjâreh ájáneh käävci minuttid kiergâniđ maailmân. Piäiváš lieggee Eennâmpáálu. Piäivááttáá Eennâmpállu ličij lamaš koolmâs já sevŋâd, nuuvt et ij mihheen puávtáččii eelliđ tobbeen. Šadoi fotosyntees tábáhtuvá piäiváásuonjârij áánsust. 
Ko piäiváásuonjâreh teivih Eennâmpáálu magneetkiedi, te hovdiimeh šaddeh. 
Piäiváásiävŋánem šadda ko Mánudâš puátá Eennâmpáálu já Piäiváá kooskân. Motomijn kuávluin maailmist šadda oles piäiváásiävŋánem.
Piäiváškodde

Piäiváškoddeest láá Piäiváš, 8 planettid já toi 165 máánnud sehe 3 snorâplaaneet já toi 4 máánu.
Pietari

Pietari ( já ) lii kaavpug Ruošâst. Tot lii Ruošâ nubben stuárráámus kaavpug.
Historjá.
Pietari vuáđudui vyesimáánu 3. peeivi 1703. Kaavpug nommân lâi "Petrograd" (​) iivij 1914–1924 já "Leningrad" (​) iivij 1924–1991.
Planken

Planken lii kieldâ Liechtensteinist. Plankenist ääsih 473 olmožid. Ton vijđodâh lii 5,34 km² já alodâh 786 m. Planken lii ässeelovo mield Liechtenstein ucemus kieldâ.
Poggio Cupro

Poggio Cupro lii uccâ siijdâš Cupramontana kieldâst, Ancona eennâmkoddeest, Marche kuávlust, Italiast. Tot lii 3,41 km keččin Cupramontana markkânist. Poggio Cuprost ääsih 167 olmožid, já ton alodâh lii 372 m.
Poggio San Marcello

Poggio San Marcello lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Poggio San Marcellost ääsih 662 olmožid. Ton vijđodâh lii 13,36 km² já alodâh 385 m. Poggio San Marcello naaburkieldah láá Belvedere Ostrense, Castelplanio, Montecarotto já Rosora.
Siijdah.
Coste, Fornaci, Fossato já Gioncare.
Poggio San Vicino

Poggio San Vicino lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Poggio San Vicinost ääsih 229 olmožid. Ton vijđodâh lii 13,03 km², já alodâh 509 m. Poggio San Vicino naaburkieldah láá Apiro, Cerreto d'Esi, Fabriano, Matelica já Serra San Quirico.
Siijdah.
Markkân lasseen Poggio San Vicino kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Serronchia.
Pollenza

Pollenza lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Pollenzast ääsih 6 416 olmožid. Ton vijđodâh lii 39,55 km², já alodâh 341 m. Pollenza naaburkieldah láá Macerata, San Severino Marche, Tolentino já Treia.
Siijdah.
Markkân lasseen Pollenza kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Casette Verdini.
Polverigi

Polverigi lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Polverigist ääsih 4 591 olmožid. Ton vijđodâh lii 24,98 km² já alodâh 140 m. Polverigi naaburkieldah láá Agugliano, Ancona, Jesi, Offagna, Osimo já Santa Maria Nuova.
Siijdah.
Markkân lasseen Polverigi kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Rustico.
Polvijärvi

Polvijärvi lii kieldâ Suomâst, Tave-Kärjil eennâmkoddeest. Polvijärvist ääsih 4 210 olmožid, já ton vijđodâh lii 958,32 km², mast 154,16 km² lii čääci. Polvijärvi naaburkieldah láá Juuka, Kaavi, Kontiolahti, Liperi já Outokumpu.
Historjá.
Polvijärvi vuáđudui ive 1876.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Polvijärvi markkân.
Siijdah.
Horsmanaho, Hukkala, Kinahmo, Kuorevaara, Martonvaara, Polvijärvi markkân, Ruvaslahti, Saarivaara, Sola já Sotkuma. Meiddei Huhmari luámukuávdáš () puáhtá anneeđ sijdân.
Kooskah.
Polvijärvi markkân lii 42 km keččin Joensuust.