tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Raasepori

Raasepori () lii kaavpug Suomâst, Uusimaa eennâmkoddeest. Raaseporist ääsih 27 624 olmožid, já ton vijđodâh lii 2 354,24 km², mast 1 205,97 km² lii čääci. Raasepori naaburkieldah láá Hanko, Inkoo, Kemiönsaari, Lohja já Salo.
Historjá.
Raasepori kaavpug šoodâi ive 2009 aalgâst, ko Karjaa kaavpug, Pohja kieldâ já Tammisaari kaavpug lahtojii oohtân.
Karjaa táálunkieldâ lohtui Karjaan ive 1969.
Bromarv kieldâ lohtui Tenholan ive 1977.
Snappertuna kieldâ já Tammisaari táálunkieldâ lahtojii Tammisaarin ive 1977. 
Tenhola kieldâ lohtui Tammisaarin ive 1993.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Karjaa.
Backby, Backgränd, Bengtsmora, Björnbollstad, Bondby, Brasby, Bredvik, Brynikbacka, Bålaby, Båtsmora, Bällarby, Bällby Bäljars, Degerby, Domargård, Dönsby, Finnbacka, Finnby, Grabbacka, Gösbacka, Heimos, Hållsnäs, Högben, Ingvallsby, Joddböle, Jällsby, Kansbacka, Karjaan asema (Karis station), Karjaan keskusta (Karis centrum), Kasabacka, Kasaby, Kaunislahti (Grundsjö), Kiila (Kila), Kleven, Knapsby, Konungsböle, Kroggård, Kudiby, Kurby, Kvarvbacka, Leppi (Läpp), Lågbacka, Lövkulla, Mangård, Meltola (Mjölbolsta), Mjölnarby, Mustio (Svartå), Nyby, Osmundsböle, Pappila (Prästgården), Päsarby, Reiböle, Romsarby, Sannäs, Sepänkylä (Smedsby), Snällböle, Starkom, Sutarkulla, Svarvarböle, Svedja, Tallmo, Torsböle, Visanbacka, Västanby já Österby.
Pohja.
Andkärr, Ansku (Antskog), Baggby, Björsby, Bockboda, Bollsta (Bollstad), Borgby, Brunkom, Brödtorp, Böle, Dalkarby, Degernäs, Djekenkulla, Ekerö, Elimo, Fiskari (Fiskars), Gammelby, Gennäs, Grabbskog, Grännäs, Gumnäs, Hindraböle, Hällskulla, Jernvik, Kiila (Kila), Klinkbacka, Koppskog, Kuovila (Skogböle), Kvarnby, Kyrkbacka, Lillfors, Mörby, Näsby, Pappila (Prästgården), Persböle, Pinjainen (Billnäs), Pohjankuru (Skuru), Ramskulla, Sidsbacka, Sjösäng, Skarpkulla, Skogäng, Skrittskog, Slicko, Sonabacka, Spakanäs, Starrböle, Sunnanvik, Svedjeby, Sällvik, Tomasböle, Torby, Trädbollstad, Uusikartano (Nygård), Vesterby, Joensuu (Åminne) já Åminnefors.
Tammisaari.
Box, Bredvik, Bromarv, Båsa, Dragsvik, Fagernäs, Finby, Finby gränd, Gammelboda, Hangist, Harparskog, Hylta, Höstnäs, Ingvalsby, Jomalvik, Jussaari (Jussarö), Kalvdal, Kansjärvi (Kansjärv), Kelkkala (Kälkala), Kisa (Leksvall), Kivitok, Koivuniemi (Björknäs), Kuivasto (Kvigos), Kulla, Kårböle, Langansböle, Långstand, Malarby, Niitlahti (Nitlax), Norrstrand, Näset, Orvlax, Padva, Pargas, Parkkala (Barkala), Prästkulla, Raasepori (Raseborg), Rekuby, Riilahti (Rilax), Rösund, Siggby, Sillböle, Skogby, Skräddarböle, Skåldö, Sköldargård, Snappertuna, Sommarö, Svenskby, Tallbacka, Tenhola (Tenala), Trollböle, Trollshovda, Västervik, Vättlax, Öby, Östanberg já Österby.
Jieŋâskiäru SM-liigapaje 2018–2019

Jieŋâskiäru SM-liigapaje 2018–2019 lâi SM-liiga 44. paje. Vuáđuspellâmráiđu aalgij čohčâmáánu 14. peeivi 2018 já nuuvâi njuhčâmáánu 14. peeivi 2019. Playoff-speelâi 1. kiärdu aalgij njuhčâmáánu 16. peeivi, já niäljádâsfinaleh algii njuhčâmáánu 21. peeivi.
Haldâšeijee Suomâ miäštárjuávkku Oulun Kärpät vuoitij sehe vuáđuspellâmrááiđu já jieŋâskiäru suomâmiäštárvuođâ, mut taan paje juávkku vuoitij tuše vuáđuspellâmrááiđu. Kärpät já Hämeenlinnan Pallokerho (HPK) spellih fiinaalrááiđust. Hämeenlinnalâš jieŋâskiärrujuávkku HPK vuoitij fiinaalrááiđu 4–3. Oulun Kärpät vuoitij silbâmiitaal, já Tappara pronssimiitaal. Tappara vuoitij pronssispeelâst HIFK 1–0.
Juávhuh.
Fáárust lijjii ohtsis 15 juávkkud. Tampere lâi áinoo kaavpug, mast lijjii kyehti juávhu.
Siuntio

Siuntio () lii kieldâ Suomâst, Uusimaa eennâmkoddeest. Siuntiost ääsih 6 185 olmožid, já ton vijđodâh lii 266,11 km², mast 25,01 km² lii čääci. Siuntio naaburkieldah láá Inkoo, Kirkkonummi, Lohja já Vihti.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Aiskos, Annila, Backa, Barråsa, Bläsaby, Bocks, Bollstad, Broända, Bäcks, Böle, Dansbacka, Engisby, Fall, Fjällskifte, Flyt, Fågelvik, Förby, Gammelby, Grisans, Grotbacka, Gåsarv, Grännäs, Grönskog, Gårdskulla, Gårsböle, Gåsarv, Gårdsböle, Gästans, Harvs, Hollstens, Hummerkila, Hästböle, Järvans, Järvinummi, Kahvimaa, Kalans, Kanala, Karskog, Karuby, Kela, Kokkila, Kopula, Kynnar, Lappers, Lempans, Lieviö, Malm, Munks, Myllykylä, Myrans, Mörsbacka, Niemenkylä, Nordanvik, Nummenkylä, Palmgård, Pappila, Paturs, Pellas, Pikkala, Pulkbacka, Purnus, Påvals tai Påvalsmalm, Pölans, Raivio, Siggans, Siuntio markkân, Siuntio sajattâh, Sjundby, Skinnars, Störsby, Störsvik, Suitia, Sunnanvik, Svartbäck, Tyyskylä, Tupala, Tupala Uusikylä, Veijola, Vikars, Västerby, Yövilä já Ängsholm.
Vihti

Vihti () lii kieldâ Suomâst, Uusimaa eennâmkoddeest. Vihtist ääsih 29 281 olmožid, já ton vijđodâh lii 567,06 km², mast 45,04 km² lii čääci. Vihti naaburkieldah láá Espoo, Hyvinkää, Karkkila, Kirkkonummi, Lohja, Loppi, Nurmijärvi já Siuntio.
Historjá.
Vihti vuáđudui ive 1507.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Tehálumoseh siijdah láá Haimoo, Herrakunta, Huhmari/Palojärvi, Irjala-Pääkslahti, Jokikunta, Moksi, Oinasjoki, Ojakkala, Olkkala, Selki, Tervalampi, Vanjärvi, Vesikansa já Vihtijärvi.
Eres siijdah láá Haapkylä, Hulttila, Hynnälä, Härkälä, Härköilä, Härtsilä, Jättölä, Kaharla, Kaukola (Kaukoila), Kauppila, Kirvelä, Koikkala, Korppila, Kotkaniemi, Kourla, Köykkälä, Lahnus, Lahti, Lankila, Leppärlä, Lusila, Maikkala, Metsäkylä, Merramäki, Niemenkylä, Niemi, Niuhala, Ollila, Oravala, Pakasela, Pappila, Pietilä, Ridal, Ruskela, Salmi, Siippoo, Suksela, Suontaka, Taipale, Tarttila, Torhola, Tuohilampi, Vanhala, Vanjoki, Veikkola já Vähäkylä.
Sáminuorra

Sáminuorra lii ive 1963 vuáđudum sämiservi, mon toimâkuávlun lii ubâ Ruotâ. Piäládâhpoolitlávt já eellimuáinulávt neutraal servi kocá Ruotâst ässee säminuorâi hiäđuid já parga sii pyerrin. Seervist láá suulân 400 vuálá 30-ihásâžžâd jesânid Ruotâ peln.
Historjá.
Ive 1963 Ruotâ Sämmilij riijkâservi (SSR) vuáđudij seervi nuorâiváljukode (SSR-U). Love ihheed maŋeláá váljukodde meridij orniistâllâđ uđđâsist servin, čaalij njuolgâdusâid uđđâ siärván já luovânij riijkâseervist. Jiečânâsvuođâ kunnen nuorâiservi meid uđâstij noomâs "Sáminuorra"n.
Jeessânreeivah já -loostah.
1970-lovo aalgâst SSR-U vuolgâtškuođij jesânijdis "Sameungdom"-uđâsreeivâ. Jiečânâssân šoddâm maŋa ive 1975 servi almostitškuođij jeessânloostâ "Sáminuorra". Ääigi mield loostâst šoodâi pyerebeht-uv nuorâiloostâ já nommân šoodâi "Sámi nuorat". Tääl taat loostâ lii seervist hiäŋgáámettum já nommâ lii "Nuorat". Veikkâ seervi puoh jesânáid vala vuolgâttuvvoo "Nuorat"-lostâ, tääl ij taarbâš leđe jeessân ige aassâđ Ruotâst, ete puáhtá tiiláđ loostâ, jis nuuvt haalijd.
Tuusula

Tuusula () lii kieldâ Suomâst, Uusimaa eennâmkoddeest. Tuusulast ääsih 39 087 olmožid, já ton vijđodâh lii 225,46 km², mast 5,96 km² lii čääci. Tuusula naaburkieldah láá Hyvinkää, Järvenpää, Kerava, Nurmijärvi, Mäntsälä, Sipoo já Vantaa.
Historjá.
Tuusula vuáđudui ive 1643.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Nurmijärvi

Nurmijärvi lii kieldâ Suomâst, Uusimaa eennâmkoddeest. Nurmijärvist ääsih 43 966 olmožid, já ton vijđodâh lii 367,26 km², mast 5,39 km² lii čääci. Nurmijärvi naaburkieldah láá Espoo, Vantaa, Tuusula, Hyvinkää já Vihti.
Historjá.
Nurmijärvi vuáđudui ive 1605.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Herunen, Järventausta, Kirkonkylä, Klaukkala, Korpi, Korpi sajattâh, Leppälampi, Lepsämä, Lintumetsä, Metsäkylä, Myllykukko, Mäntysalo, Nukari, Numlahti, Nummenpää, Nummimäki, Palojoki, Perttula, Raala, Rajamäki, Röykkä, Suomies, Uotila já Valkjärvi.
Pukkila

Pukkila lii kieldâ Suomâst, Uusimaa eennâmkoddeest. Pukkilast ääsih 1 848 olmožid, já ton vijđodâh lii 145,94 km², mast 0,91 km² lii čääci. Pukkila naaburkieldah láá Askola, Myrskylä, Mäntsälä já Orimattila.
Historjá.
Pukkila vuáđudui ive 1898.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Pukkila markkân.
Siijdah.
Kantele, Naarkoski, Kirkonkylä, Savijoki, Syvänoja já Torppi.
Inkoo

Inkoo () lii kieldâ Suomâst, Uusimaa eennâmkoddeest. Inkoost ääsih 5 366 olmožid, já ton vijđodâh lii 954,02 km², mast 604,13 km² lii čääci. Inkoo naaburkieldah láá Lohja, Raasepori já Siuntio sehe meerâ peht Kirkkonummi.
Historjá.
Inkoo vuáđudui ive 1335.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Backa, Barösund, Bastö, Billskog, Bjurs, Bolstad, Breds, Bredslätt, Böle, Dal, Dams, Degerby, Degerö, Elisaari (Älgsjö), Espings, Fagervik, Finnböle, Finnpada, Fremböle, Gråmarböle, Gumböle, Gårdsböle, Haga, Halvdels, Hirdal, Hovgård, Illans, Ingarskila, Inkoon asema (Ingå station), Inkoon kirkonkylä (Ingå kyrkoby), Innanbäck, Joddböle, Johannesberg, Jutans, Kalkulla, Kopparnäs, Krämars, Kusans, Kämpbacka, Kärr, Lillramsjö, Linkulla, Lågnäs, Långvik, Malm, Mossaböle, Näs, Ors, Pålsböle, Päivölä (Solberg), Rankila, Rådkila, Rövass, Siggböle, Sonasund, Stormora, Storramsjö, Ström, Stävö, Svartbäck, Svenskby, Sågars, Torp, Torstholm, Tähtelä (Täkter), Utanåker, Vars, Vassböle, Västanby, Västankvarn, Västerby, Västerkulla, Västersolberg, Ålkila, Ålö, Österkulla, Östersolberg já Överby.
Mäntsälä

Mäntsälä lii kieldâ Suomâst, Uusimaa eennâmkoddeest. Mäntsäläst ääsih 20 834 olmožid, já ton vijđodâh lii 596,11 km², mast 15,29 km² lii čääci. Mäntsälä naaburkieldah láá Askola, Hausjärvi, Hyvinkää, Järvenpää, Kärkölä, Orimattila, Pornainen, Pukkila, Sipoo já Tuusula.
Historjá.
Mäntsälä vuáđudui ive 1585.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Hautjärvi, Herman Onkimaa, Hirvihaara, Kaukalampi, Levanto, Maitoinen, Mäntsälä, Nikinoja, Numminen, Ohkola, Olkinen, Saari, Soukkio, Sulkava, Sälinkää já Sääksjärvi.
Sipoo

Sipoo () lii kieldâ Suomâst, Uusimaa eennâmkoddeest. Sipoost ääsih 22 021 olmožid, já ton vijđodâh lii 698,60 km², mast 358,98 km² lii čääci. Sipoo naaburkieldah láá Helsig, Järvenpää, Kerava, Mäntsälä, Pornainen, Porvoo, Tuusula já Vantaa.
Historjá.
Sipoo vuáđudui ive 1425.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Borgby, Boxby, Broböle, Eriksnäs, Gesterby, Hangelby, Hindsby, Hitå, Härtsby, Immersby, Kallbäck, Kirkonkylä, Löparö, Martinkylä, Massby, Myras, Nevas, Nikkilä, Paippinen, Pigby, Savijärvi, Skräddarby, Spjutsund, Svartböle, Träskby já Östersundom.
Rievdeeliegâsliih elleeh

Rievdeeliegâsliih elleeh láá elleeh, mon rummâš liegâsvuotâ muttoo pirrâs liegâsvuođâ mieldi. Rievdeeliegâsliih elleeh iä pyevti vuárhudiđ amnâsmolsomreaktiost rahtum liegâsvuođâ, já toi lihâstâsah já tooimah hiđásmeh kolmâsist já loppâloopâst sättih pisániđ ollásávt. 
Lodeh já njomâtteijeeh láá täsiliegâsliih elleeh. Puoh eres elleeh láá rievdeeliegâsliih.
Rievdeeliegâsvuođâst lii meid ävkki. Rievdeeliegâslâš ellee ij taarbâš jieš pyevtittiđ jieijâs rummâšân liegâsvuođâ, te tot ij taarbâš lihâdiđ teikâ puurrâđ nuuvt ennuv ko täsiliegâslâš ellee. Nuuvtpa rievdeeliegâsliih elleeh piergejeh kuhes ääigi purâhánnáá.
Kuorgâ

Kuorgâ ("Grus grus") lii kuorgâluudij laahkon kullee lodde. Puárásumos Suomâst tiettum kuorgâ lii lamaš 17 ihheed, 2 mánuppaje já 25 peivid puáris. Tot lâi meid Euroop puárásumos kuorgâ.
Olgohäämi.
Kuorgâ ruumâš lii kuovgisräänis. Ton uáivi já čiäppát pajeuási láá čappâdeh já nierah láá vielgâdeh. Uáivi tyehiuásist tast lii ruopsis päljis tiälkku, mon stuárudâh mulsâšud. Nuorâ kuorgâi uáivi lii oovtâivnásâš já ruškâd. Maaŋgâin pessejeijee kuorgâin lii ruostâivnásâš selgi, ko tot turdo ryevdinalliis teikâ njaijiis jeggičáácán talle ko lodde láálá. 
Kuorgâ iärut ränishaigarist tast, ete ko kuorgâ kirdá, te ton čeve lii njuolgâd. Ränishaigar čeve vuod lii sujâttum.
Kuorgâ kukkodâh lii 96–120 cm já suájákeejij koskâ lii 180–222 cm. 
Jienah.
Kuorgâ jienah láá korrâseh. Uđâgááh já nuorâ ohtâgâsah njihoh korrâ jienáin. 
Lavdâm.
Kuorgâ pessee Euroop já Aldanuortâ taveoosijn. Suomâ kuorgânääli lii kyevtkiärdášum kyehtlov ive ääigi. Ive 2004 Suomâst pessejii suulân 19 000 kuorgâpaarrâd. Kuorgâ lii kuhes määđhi värrejeijee, mii tálvástâl Afrikist (Marokkost já Etiopiast), Maadâ-Aasiast (Pakistanist já Kiina nuorttâoosijn) já Maadâ-Euroopist. Kiđđuv kuorgah puátih suulân cuáŋuimáánu pelimuddoost, já čohčuv toh vyelgih čohčâmáánust teikâ roovvâdmáánu aalgâst. Kuorgah kirdeh V-hámásii avraast, tastko stuorrâ luudij áimuvuástus lii ucceeb ko ohtuu kirdedijn. Lodeh molsoh avra keejist kirdee. Stuárráámuin avrain pyehtih kirdeđ čyeti-uv lodded. Kuorgâ sáttá motomin vahâgist eelliđ Tave-Amerikist.
Maailmvijđosâš nääli lii 210 000–250 000 ohtâgâssâd, main stuárráámus uási pessejeh Ruošâst já Fennoskandiast.
Eellimpiirâs.
Kuorgah mákkojeh jeegijn já riddoniijtoin. Pessim jaavrij já merâluovtâi jävriruávuin lassaan ubâ ääigi. Varrimääigi kuorgah mákkojeh valje- já pottáákpiälduin. Suomâst kuorgâi jiellâhvuoiŋâstemsaje lii Vaasa kaavpug paaldâst leijee Söderfjärden 2 300 hehtaar piäldu, kost puáhtá uáiniđ čohčuv joba 10 000 kuorgâd.
Lasanem.
Pessimkuávluin kuorgah tánssájeh kiihâmtaansâid já toi jienah kullojeh kuhás. Kuorgah hämmejeh avepiäiválâš kyeimikoskâvuođâid. Toh pessiiškyetih esken 4–6-ihásâžžân. Kuorgâpaarâ ráhtá piervâl jeegi teikâ jävriruávu roobdâst. Piervâlsaje lii táválávt taggaar, ete toho lii hirmâd vaigâd peessâđ. Piervâl lii stuorrâ miehtâ, mii lii rahtum sinoin, siähtálijn, oovsijn já eres šaddo-oosijn. Läällim álgá Maadâ-Suomâst jo cuáŋuimáánust, mutâ tot puáhtá älgiđ meiddei vyesimáánust jis kiđđâ lii koolmâs. Maneh láá ohtâ teikâ kyehti. Toi vuáđuivne lii ruánáá teikâ ruškâd, já tain láá tevkis tiälhuh. Pelikyeimih läälih ohtsis 4 oho. Uđâgááh láá pesipatâreijeeh, já toh mättih kaččâđ já vuoijâđ jotelávt jo uáli uccen. Uđâgááh uáppih kirdeđ 2,5 mánuppaje ihásâžžân.
Raavâd.
Kuorgah láá puohporreeh. Toh poreh cuobbuid, jursseid, kuolijd já uđâgáid, mutâ meid vooljijd, potákkijd já muorjijd.
Pornainen

Pornainen () lii kieldâ Suomâst, Uusimaa eennâmkoddeest. Pornaisiist ääsih 5 087 olmožid, já ton vijđodâh lii 150,09 km², mast 3,57 km² lii čääci. Pornaisii naaburkieldah láá Askola, Mäntsälä, Porvoo já Sipoo.
Historjá.
Pornainen vuáđudui ive 1869.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Halkia, Jokimäki, Metsäkylä, Hevonselkä, Kirveskoski, Kupsenkylä, Laha já Laukkoski.
1023

1023 (MXXIII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield majebaargâ. Tot lâi 1020-lovo niäljád ihe.
1013

1013 (MXIII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield tuorâstuv. Tot lâi 1010-lovo niäljád ihe.
Lapinjärvi

Lapinjärvi () lii kieldâ Suomâst, Uusimaa eennâmkoddeest. Lapinjärvist ääsih 2 630 olmožid, já ton vijđodâh lii 339,31 km², mast 9,43 km² lii čääci. Lapinjärvi naaburkieldah láá Iitti, Kouvola, Loviisa, Myrskylä já Orimattila.
Historjá.
Lapinjärvi vuáđudui ive 1575.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Lapinjärvi markkân.
Myrskylä

Myrskylä () lii kieldâ Suomâst, Uusimaa eennâmkoddeest. Myrskyläst ääsih 1 866 olmožid, já ton vijđodâh lii 206,35 km², mast 5,99 km² lii čääci. Myrskylä naaburkieldah láá Askola, Lapinjärvi, Loviisa, Orimattila, Porvoo já Pukkila.
Historjá.
Myrskylä vuáđudui ive 1636.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Myrskylä markkân.
Kirkkonummi

Kirkkonummi () lii kieldâ Suomâst, Uusimaa eennâmkoddeest. Kirkkonummist ääsih 40 253 olmožid, já ton vijđodâh lii 1 017,01 km², mast 629,39 km² lii čääci. Kirkkonummi naaburkieldah láá Espoo, Inkoo, Siuntio já Vihti.
Historjá.
Kirkkonummi vuáđudui ive 1330.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Abramsby, Abrasinmäki, Bergstad, Bondarby, Bro, Båtvik, Böle, Domvik, Dåvits, Edis, Edö, Eestinkylä (Estby), Evitskog, Finnby, Finnsbacka, Friggesby, Gesterby, Grundträsk, Gumbacka, Gunnarsby, Gunnarskulla, Haapajärvi, Haukipää, Heikkilä (Hindersby), Hila, Hilabäck, Hirsala, Honskby, Hullus, Häggesböle, Hällnäs, Ingels, Ingvalsby, Jerikonmäki (Jerikobacken), Jolkby, Jorvas, Junckars, Järsö, Kaljärvi, Kantohaka (Stubbhagen), Kantvik, Karuby, Kattholm, Kauhala, Killinmäki (Gillobacka), Kirkkolaakso (Kyrkdalen), Kirkkonummen keskusta (Kyrkslätt centrum), Knopps, Kolsari (Kolsarby), Korkkulla, Koski, Kurkisto, Kuusala (Kusas), Kvis, Kylmälä, Kyrkvalla, Kärras, Laajakallio (Bredberg), Laitamaa, Lapinkylä (Lappböle), Leivola, Lill-Estby, Lill-Kantskog, Lindal, Loviselund, Luoma (Bobäck), Långstrand, Långvik, Masala (Masaby), Mattby, Medvastö, Munkinmäki (Munkkulla), Myllykylä (Kvarnby), Navala, Neidonkallio (Jungfruberg), Nissniku, Nägels, Näse, Oitmäki (Oitbacka), Pappilanmäki (Prästgårdsbacken), Petäjärvi, Peuramaa (Hjortlandet), Piispankylä (Biskopsböle), Pilvijärvi, Pippurn, Porkkala (Porkala), Rajakumpu (Råkulla), Ravals, Rilax, Sarvvik, Sepänkannas (Smedsnäs), Sepänkylä (Smedsby), Sevals, Skinnars, Smeds-Edö, Sperrings, Storkansskog, Storms, Strömsby, Stubbans, Sundsberg, Svartvik, Sävvalla, Tammikylä (Ekby), Tanskarla (Danskarby), Tolsa (Tolls), Torsvik, Toukolahti (Majvik), Träskby, Upinniemi (Obbnäs), Vasikkahaka (Kalvhagen), Veikkola, Veklahti (Vecklax), Vitträsk, Vols, Vuohimäki (Getberg), Vårnäs, Värby, Ytterkurk, Ådbäck, Ängvik, österby, Överby já Överkurk.
Säkylä

Säkylä lii kieldâ Suomâst, Satakunta eennâmkoddeest. Säkyläst ääsih 6 646 olmožid, já ton vijđodâh lii 527,71 km², mast 120,96 km² lii čääci. Säkylä naaburkieldah láá Eura, Huittinen, Kokemäki, Loimaa, Oripää já Pöytyä.
Historjá.
Säkylä vuáđudui ive 1869.
Kieldâlahtemeh.
Köyliö kieldâ lohtui Säkylän ive 2016.
Čuákkipääihih.
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
1003

1003 (MIII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vástuppeeivi. Tot lâi 1000-ihelove niäljád ihe.
1097

1097 (MXCVII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield tuorâstuv. Tot lâi 1090-lovo káávcád ihe.
Karvia

Karvia lii kieldâ Suomâst, Satakunta eennâmkoddeest. Karviast ääsih 2 313 olmožid, já ton vijđodâh lii 527,71 km², mast 17,72 km² lii čääci. Karvia naaburkieldah láá Kankaanpää, Kauhajoki, Kurikka já Parkano.
Historjá.
Karvia vuáđudui ive 1865.
Siijdah.
Alkava, Alkkia, Kantti, Karviankylä, Kauhakorpi, Urhoperä, Karvia, Mattila, Rannankylä, Sara, Sarvela, Saunaluoma, Suomijärvi, Tuulenkylä já Ämmälä.
Nakkila

Nakkila lii kieldâ Suomâst, Satakunta eennâmkoddeest. Nakkilast ääsih 5 235 olmožid, já ton vijđodâh lii 184,88 km², mast 1,97 km² lii čääci. Nakkila naaburkieldah láá Eura, Eurajoki, Harjavalta, Pori já Ulvila.
Historjá.
Nakkila vuáđudui ive 1861.
Siijdah.
Anola, Arantila, Hohtari, Hormisto, Järvikylä, Kivialho, Kukonharja, Lammainen, Leistilä, Masia, Matomäki, Pakkala, Penttala, Punapakka, Pyssykangas, Ruhade, Ruskila, Soinila, Tattara, Tervasmäki, Uotinmäki, Viikkala, Villiläselvennä já Vuohimäki.
Ascoli Piceno eennâmkode kieldah

Ascoli Piceno eennâmkoddeest láá 33 kieldâd.
Cupra Marittima

Cupra Marittima lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Cupra Marittimast ääsih 5 378 olmožid. Ton vijđodâh lii 17,34 km², já alodâh 4 m. Cupra Marittima naaburkieldah láá Grottammare, Massignano já Ripatransone.
Castel di Lama

Castel di Lama lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Castel di Lamast ääsih 8 458 olmožid. Ton vijđodâh lii 10,98 km², já alodâh 201 m. Castel di Lama naaburkieldah láá Appignano del Tronto, Ascoli Piceno, Castorano já Offida.
Siijdah.
Cese, Collecchio, Croce, Tose, Villa Cabbiano, Villa Cese, Villa Chiarini, Villa Forcella, Villa Piattoni, Villa Sambuco já Villa Valentino.
Massignano

Massignano lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Massignanost ääsih 1 651 olmožid. Ton vijđodâh lii 16,30 km², já alodâh 255 m. Massignano naaburkieldah láá Campofilone, Cupra Marittima, Montefiore dell'Aso já Ripatransone.
Siijdah.
Marina di Massignano já Villa Santi.
Montefiore dell'Aso

Montefiore dell'Aso lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Montefiore dell'Asost ääsih 2 010 olmožid. Ton vijđodâh lii 28,21 km², já alodâh 412 m. Montefiore dell'Aso naaburkieldah láá Campofilone, Carassai, Lapedona, Massignano, Monterubbiano, Moresco, Petritoli já Ripatransone.
Carassai

Carassai lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Carassaist ääsih 973 olmožid. Ton vijđodâh lii 22,24 km², já alodâh 365 m. Carassai naaburkieldah láá Cossignano, Montalto delle Marche, Monte Vidon Combatte, Montefiore dell'Aso, Ortezzano, Petritoli já Ripatransone.
Siijdah.
Markkân lasseen Carassai kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Rocca Monte Varmine.
Colli del Tronto

Colli del Tronto lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Colli del Trontost ääsih 3 677 olmožid. Ton vijđodâh lii 5,94 km², já alodâh 168 m. Colli del Tronto naaburkieldah láá Ancarano, Ascoli Piceno, Castorano já Spinetoli.
Siijdah.
Casaregnano, Case Sparse, Contrada la Rocca, Vallicella, Villa San Giuseppe, Villa Speca já Vivare.
Offida

Offida lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Offidast ääsih 4 794 olmožid. Ton vijđodâh lii 49,60 km² já alodâh 293 m. Offida naaburkieldah láá Acquaviva Picena, Appignano del Tronto, Castel di Lama, Castignano, Castorano, Cossignano, Monsampolo del Tronto, Ripatransone já Spinetoli.
Historjá.
Offidast šoodâi kaavpug ive 1831.
Siijdah.
Borgo Miriam, Ciafone, Lava, Rovecciano, San Barnaba, San Lazzaro, Santa Maria Goretti, San Venanzio já Tesino.
Täsiliegâsliih elleeh

Täsiliegâsliih elleeh láá elleeh, moi rummâšliegâsvuotâ piso siämmán pirrâs liegâsvuođâst huolâhánnáá. Täsiliegâslijn ellein láá sierânisten liške vyelni pyeidi teikâ liške alne soksâmeh. Toh vyerkkejeh amnâsmolsomreaktiost rahtum liegâsvuođâ, amas tot kárgáđ pirrâsân. Taat meerhâs tom, ete ellee rummâšliegâsvuotâ piso siämmán. Tuše njomâtteijeeh já lodeh láá täsiliegâsliih.
Täsiliegâslâšvuođâst láá ennuv hiäđuh, mut meiddei hááituh rievdeeliegâslvuotân verdiddijn. Stuárráámus hiätu sáttá leđe tot, ete täsiliegâslij ellei enccyym- já amnâsmolsomproseseh tuáimih uccâ liegâsvuotâkuávlust, mon siste toi toimâ lii pehtilub. Täsiliegâslâš ellee pasta ovdedum amnâsmolsom tiet killáđ sreevâid pyerebeht ko rievdeeliegâslâš ellee, já täsiliegâslii ellee ij hiđásmit kolmâ šoŋŋâ.
Acquaviva Picena

Acquaviva Picena lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Acquaviva Picenast ääsih 3 698 olmožid. Ton vijđodâh lii 21,06 km², já alodâh 359 m. Acquaviva Picena naaburkieldah láá Grottammare, Monsampolo del Tronto, Monteprandone, Offida, Ripatransone já San Benedetto del Tronto.
Siijdah.
Abbadetta, Casarica, Forola, Madonna delle Piane, Quercia já Sant'Angelo.
Monteprandone

Monteprandone lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Monteprandonest ääsih 12 810 olmožid. Ton vijđodâh lii 26,38 km², já alodâh 266 m. Monteprandone naaburkieldah láá Acquaviva Picena, Colonnella, Controguerra, Martinsicuro, Monsampolo del Tronto já San Benedetto del Tronto.
Siijdah.
Markkân lasseen Monteprandone kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Centobuchi.
Monsampolo del Tronto

Monsampolo del Tronto lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Monsampolo del Trontost ääsih 4 487 olmožid. Ton vijđodâh lii 15,43 km², já alodâh 184 m. Monsampolo del Tronto naaburkieldah láá Acquaviva Picena, Castorano, Controguerra, Monteprandone, Offida já Spinetoli.
Siijdah.
Markkân lasseen Monsampolo del Tronto kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Stella.
Castorano

Castorano lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Castoranost ääsih 2 260 olmožid. Ton vijđodâh lii 14,08 km², já alodâh 279 m. Castorano naaburkieldah láá Ascoli Piceno, Castel di Lama, Colli del Tronto, Monsampolo del Tronto, Offida já Spinetoli.
Siijdah.
Pescolla, Rocchetta já San Silvestro.
Katarina Barruk

Elina Maria Katarina Barruk (š. juovlâmáánu 5. peeivi 1994, Storuman, Ruotâ) lii umesämmilâš lávloo, jyeigee, pianočuojâtteijee já laavlârähtee, kote nyettee jieijâs pittáid umesämikielân.
Palhâšumeh.
Ive 2012 Barruk väljejui Riddu Riđu ive nuorâ taidârin. Kulmâ ive maŋeláá sun raahtij "Golbma jiena"-single oovtâst ive 2014 vyeittein Marja Mortenssonáin já ton ive vyeittein Elina Waage Mikalsenáin.
Spinetoli

Spinetoli lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Spinetolist ääsih 7 275 olmožid. Ton vijđodâh lii 12,58 km², já alodâh 177 m. Spinetoli naaburkieldah láá Ancarano, Castorano, Colli del Tronto, Controguerra, Monsampolo del Tronto já, Offida.
Siijdah.
Pagliare del Tronto, Villa Ciarulli, Villa Palazzi já Villa San Pio X.
Cossignano

Cossignano lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Cossignanost ääsih 877 olmožid. Ton vijđodâh lii 14,95 km², já alodâh 400 m. Cossignano naaburkieldah láá Carassai, Castignano, Montalto delle Marche, Offida já Ripatransone.
Siijdah.
Markkân lasseen Cossignano kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Ponte Tesino.
Castignano

Castignano lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Castignanost ääsih 2 646 olmožid. Ton vijđodâh lii 38,80 km², já alodâh 473 m. Castignano naaburkieldah láá Appignano del Tronto, Ascoli Piceno, Cossignano, Montalto delle Marche, Montedinove, Offida já Rotella.
Siijdah.
Castello, Castiglioni, Contrada Pachierno, Ripaberarda, Rufiano, San Martino, Sant'Angelo di Ripaberarda já San Venanzo.
Montedinove

Montedinove lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Montedinovest ääsih 476 olmožid. Ton vijđodâh lii 11,93 km², já alodâh 561 m. Montedinove naaburkieldah láá Castignano, Montalto delle Marche, Montelparo já Rotella.
Siijdah.
Croce Rossa, Lago, San Tommaso já Trippanera.
Rotella

Rotella lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Rotellast ääsih 837 olmožid. Ton vijđodâh lii 27,44 km², já alodâh 395 m. Rotella naaburkieldah láá Ascoli Piceno, Castignano, Force, Montedinove, Montelparo já Venarotta.
Siijdah.
Capradosso, Castel di Croce já Poggio Canoso.
Aalmugijkoskâsâš luándusuojâlemlitto

Aalmugijkoskâsâš luándusuojâlemlitto (, , , já , uán. IUCN) lii aalmugijkoskâsâš pirâsornijdume, mon ulmen lii suojâliđ luánduriggoduvâid. Litto vuáđudui ive 1948 já ton uáivikonttur lii Glandist, Sveeicist.
Lito nommâ.
Ko ornijdume vuáđudui ive 1948, te ton nommâ lâi "Aalmugijkoskâsâš luándu já luánduriggoduvâi suojâlemlitto" (). Ive 1990 ornijdume finnij uđđâ noomâ: "Maailm luándusuojâlemlitto" ( já ). Njuhčâmáánu 2008 noomâst šoodâi "Aalmugijkoskâsâš luándusuojâlemlitto".
Jesâneh.
Aalmugijkoskâsii luándusuojâlemlittoost láá paijeel 1 400 jesânid paijeel 160 enâmist.
Venarotta

Venarotta lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Venarottast ääsih 1 942 olmožid. Ton vijđodâh lii 30,21 km², já alodâh 421 m. Venarotta naaburkieldah láá Ascoli Piceno, Force, Palmiano, Roccafluvione já Rotella.
Siijdah.
Capodipiano, Castellano, Cepparano, Cerreto, Gimigliano, Monsampietro, Olibra, Portella já Vallorano.
Maltignano

Maltignano lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Maltignanost ääsih 2 333 olmožid. Ton vijđodâh lii 8,17 km², já alodâh 307 m. Maltignano naaburkieldah láá Ascoli Piceno, Folignano já Sant'Egidio alla Vibrata.
Siijdah.
Markkân lasseen Maltignano kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Caselle.
Folignano

Folignano lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Folignanost ääsih 9 001 olmožid. Ton vijđodâh lii 14,86 km², já alodâh 319 m. Folignano naaburkieldah láá Ascoli Piceno, Civitella del Tronto, Maltignano já Sant'Egidio alla Vibrata.
Siijdah.
Case di Coccia, Castel Folignano, Piane di Morro, Sant'Antonio, San Benedetto, San Cipriano já Villa Pigna.
Palmiano

Palmiano lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Palmianost ääsih 164 olmožid. Ton vijđodâh lii 12,70 km², já alodâh 550 m. Palmiano naaburkieldah láá Comunanza, Force, Roccafluvione já Venarotta.
Siijdah.
Appoiano, Caprignano, Casette já Castel San Pietro.
Force

Force lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Forcest ääsih 1 197 olmožid. Ton vijđodâh lii 34,31 km², já alodâh 689 m. Force naaburkieldah láá Comunanza, Montefalcone Appennino, Montelparo, Palmiano, Rotella, Santa Vittoria in Matenano já, Venarotta.
Siijdah.
Montecchio, Montemoro já Quinzano.
Appignano del Tronto

Appignano del Tronto lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Appignano del Trontost ääsih 1 711 olmožid. Ton vijđodâh lii 23,19 km², já alodâh 194 m. Appignano del Tronto naaburkieldah láá Ascoli Piceno, Castel di Lama, Castignano já Offida.
Grottammare

Grottammare lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Grottammarest ääsih 15 962 olmožid. Ton vijđodâh lii 18,00 km² já alodâh 4 m. Grottammare naaburkieldah láá Acquaviva Picena, Cupra Marittima, Ripatransone já San Benedetto del Tronto.
Historjá.
Grottammarest šoodâi kaavpug ive 2011.
Uáinámušah.
Grottammarest lii puáris kuávdáš, mon pirrâ láá uđđâsuboh kaavpuguásih. Kaavpug kuhes historjá čuávumuššân puáris kuávdáást láá ennuv historjáliih rakânâsah. Grottammarest lii meiddei 1500-lovvoost huksejum muvrâ puáris kuávdáá pirrâ. Muvrâ lii šiev oornigist vala onnáá peeivi.
Montalto delle Marche

Montalto delle Marche lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Montalto delle Marchest ääsih 1 961 olmožid. Ton vijđodâh lii 33,94 km² já alodâh 513 m. Montalto delle Marche naaburkieldah láá Carassai, Castignano, Cossignano, Monte Rinaldo, Montedinove, Montelparo já Ortezzano.
Historjá.
Montalto delle Marchest šoodâi kaavpug ive 2001.
Siijdah.
Madonna del Lago, Patrignone já Porchia.
Ripatransone

Ripatransone lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Ripatransonest ääsih 4 092 olmožid. Ton vijđodâh lii 74,28 km² já alodâh 494 m. Ripatransone naaburkieldah láá Acquaviva Picena, Carassai, Cossignano, Cupra Marittima, Grottammare, Massignano, Montefiore dell'Aso já Offida.
Historjá.
Ripatransonest šoodâi kaavpug ive 1571.
Siijdah.
Carmine, Messieri, Petrella, San Salvatore, San Savino, Trivio já Valtesino.
San Benedetto del Tronto

San Benedetto del Tronto lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. San Benedetto del Trontost ääsih 47 464 olmožid. Ton vijđodâh lii 25,41 km² já alodâh 4 m. San Benedetto del Tronto naaburkieldah láá Acquaviva Picena, Grottammare, Martinsicuro já Monteprandone.
Historjá.
San Benedetto del Trontost šoodâi kaavpug ive 2000.
Ascoli Piceno

Ascoli Piceno lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Ascoli Picenost ääsih 46 677 olmožid. Ton vijđodâh lii 158,02 km² já alodâh 154 m. Ascoli Piceno naaburkieldah láá Acquasanta Terme, Ancarano, Appignano del Tronto, Castel di Lama, Castignano, Castorano, Civitella del Tronto, Colli del Tronto, Folignano, Maltignano, Roccafluvione, Rotella, Sant'Egidio alla Vibrata, Valle Castellana já Venarotta.
Historjá.
Ascoli Picenost šoodâi kaavpug ive 1357.
Siijdah.
Bivio Giustimana, Campolungo, Caprignano, Carpineto, Casalena, Casamurana, Case Schiavi, Castel Trosino, Cavignano, Cervara, Colle, Colle San Marco, Colloto, Colonna, Colonnata, Coperso, Faiano, Fonte di Campo, Funti, Giustimana, Il Palazzo, Lago, Lisciano, Lisciano di Colloto, Montadamo, Monte di Rosara, Monticelli, Morignano, Mozzano, Oleificio Panichi, Palombare, Pedana, Piagge, Pianaccerro, Polesio, Ponte Pedana, Porchiano, Rosara, San Gaetano, San Pietro, Santa Maria a Corte, Talvacchia, Taverna di mezzo, Trivigliano-Villa Pagani, Tozzano, Tronzano, Valle Cupa, Valle Fiorana, Valle Senzana, Valli, Vena piccola, Venagrande já Villa Sant'Antonio.
Vieresšlaajâ

Vieresšlaajâ lii iäláánšlaajâ, mii ij tiettuu monnii kuávlust algâalgâlâžžân, pic ulmuuh láá sirdám tom toho tátulávt teikâ vahâgist. 
Šaddotiettust ulmui fáárust levânâm šlaajah láá juohhum puáttimääigi mieldi tovlepuáđuláid já uđđâpuáđuláid. Tovlepuáđuliih ađai arkeofyteh láá sirdâšum uđđâ kuávlun nuuvt tovláá ääigist, ete sirdâšuumist iä lah čallum tiäđuh. Tuuriistšlaajâ lii sirdâšum turistij fáárust uđđâ kuávlun. 
Sääni "puáđulâššlaajâ" lii tooleeb kevttum siämmáá merhâšuumeest ko sääni "vieresšlaajâ". Tääl Suomâ pirâskuávdáš lii meridâm, ete vieresšlaajâ meerhâš ulmui sirdem šlaajâ já puáđulâššlaajâ vuod lii levânâm tááláá kuávlun kieskâd jo-uv jiešmeidlist teikkâ ulmui vaikuttâs tiet.
Háitulâš vieresšlaajah.
Puoh vieresšlaajah iä lah háituliih. Vieresšlaajâ lii háitulâš, jis tot vaaigut negatiivlávt algâalgâlâš ekosysteemân teikkâ ulmuu ekonomian. Vieresšlaajah pyehtih kištottâllâđ teikkâ ruossâlistuđ algâalgâlâš šlajâigijn, pivdeđ taid teikkâ levâttiđ taavdâid já parasiitijd. Maŋgii vieresšlaajâin váiluh luándulâš vajeh, salâsteijeeh já parasiiteh. Motomin oles eellimpirrâs rááhtus já raavâdkuáluseh pyehtih muttuđ vieresšlaajâ tiet, já algâalgâlâš šlaajâi eellimpiirâs sáttá meid uccođ. Ovdâmerkkân väldimeerâi suolluid puáttám rotáh já kisáh láá tovâttâm ennuv algâalgâlâš šlaajâi suhâjäämmim. Vieresšlaajah láá stuorrâ čuolmâ pirrâs uáinust.
Vieresšlaajâi vaikuttâs.
Lii iävtuttum, ete vieresšlaajah láá tovâttâm 40 % šlaajâi suhâjämimijn. Vieresšlaajah láá stuorrâ uhke luándu maaŋgâhámásâšvuotân já eromâšávt sierâlum kuávlui endeemlâš šlaajáid. Vieresšlaajâi tovâttâm kuástádâsah láá 1,4 miljard dollarid, mii lii suulân 5 % maailm ekonomiast. Pyereest tubdum ovdâmerkkâ háitulâš vieresšlaajâst lii niilivuásku, mii lii tovâttâm 200 kyelišlaajâ suhâjäämmim jaavrijn, moid tot lii ištâdum.
Vieresšlaajah Suomâst.
Suomâst eelih suulân 600–1 000 vieresšlaaijâd, moh pottii jo ovdil koskâääigi. Šlaajâin 160 láá háituliih. Ive 2012 Suomâ pirâshaldâttâh já staatârääđi tuhhiittii aalmuglâš vieresšlajâvuávám. Vuávám ulmen lii estâdiđ háitulâš vieresšlaajâi tovâttâm hááituid já riiskâid luándun, luánduriggoduvâi kilelis ávhástâlmân, iäláttâssáid sehe ohtsâškode já ulmui pyereestvajemân.
Roccafluvione

Roccafluvione lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Roccafluvionest ääsih 1 953 olmožid. Ton vijđodâh lii 60,63 km², já alodâh 299 m. Roccafluvione naaburkieldah láá Acquasanta Terme, Ascoli Piceno, Comunanza, Montegallo, Palmiano já Venarotta.
Siijdah.
Agelli, Aletta, Arena, Bovecchia, Capo il colle, Casacagnano, Casaregnano, Casebianche, Caserine, Casette, Castiglioni, Cerqueto, Ciarpellesco, Cignano, Colleiano, Collemoro, Cuccaro, Favale, Forcella, Forcella di Casebianche, Furcola, Gaico, Guandali, Gualdo, Lisciano, Marsia (sede comunale), Macchignano alto, Macchignano basso, Marese, Masciù, Meschia, Monestino, Olibra, Osoli, Palazzo, Pastina, Pedara, Perseraca, Pesaturo, Pescolla, Poggio Paganello, Ponte Marese, Ponte Nativo, Ponte Paoletti, Ponte Pugliese, Prata di Colleiano, Radicina, Roccareonile Ronciglioni, Sala, Salare, San Giacomo, Sant’Angelo, Sassomaio, Scalelle, Stabino, Ticchio, Torra, Valcinante, Vallicella, Vetoli já Vetreto.
Comunanza

Comunanza lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Comunanzast ääsih 2 974 olmožid. Ton vijđodâh lii 54,40 km², já alodâh 448 m. Comunanza naaburkieldah láá Amandola, Force, Montefalcone Appennino, Montefortino, Montegallo, Montemonaco, Palmiano já Roccafluvione.
Siijdah.
Acquasanta, Calvarese, Capotornano, Casa di Ciotto, Casa di Cola, Casale, Castelfiorito, Cerisciolo, Colle Chiaro, Colle Terme, Cossinino da Capo, Cossinino da Piedi, Croce di Casale, Cugnolo, Ficocchia, Forcella, Fosso di Otto, Gabbiano, Gerosa, Gesso, Granaro, Illice, Lago, Lisciano, Montegenco, Nasuto, Palombara, Parapina, Passafiume, Passo, Piane Nuove, Pianerie, Piane Terme, Piane Vecchie, Piantabete, Polica, Polverina, Ponte dell'Aso, Pracchia, Rivolta, San Benedetto, San Claudio, San Giovanni, San Lorenzo, Settecarpini, Tavernelle, Tiburro, Valentina, Vallecupa, Villa Pera já Vindola.
Arquata del Tronto

Arquata del Tronto lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Arquata del Trontost ääsih 1 051 olmožid. Ton vijđodâh lii 92,23 km², já alodâh 777 m. Arquata del Tronto naaburkieldah láá Accumoli, Acquasanta Terme, Montegallo, Montemonaco, Norcia já Valle Castellana.
Historjá.
Ive 2016 nelji korrâ eennâmtuárgástus tuššâdii Arquata del Tronto masa ollásávt:
Siijdah.
Borgo, Camartina, Capodacqua, Colle, Faete, Forca Canapine, Pescara del Tronto, Piedilama, Pretare, Spelonga, Trisungo, Tufo já Vezzano.
Acquasanta Terme

Acquasanta Terme lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Acquasanta Termest ääsih 2 590 olmožid. Ton vijđodâh lii 138,39 km², já alodâh 392 m. Acquasanta Terme naaburkieldah láá Arquata del Tronto, Ascoli Piceno, Montegallo, Roccafluvione já Valle Castellana.
Siijdah.
Agore, Arli, Arola, Cagnano, Capodirigo, Centrale, Cocoscia, Collefalciano, Colle Frattale, Corneto, Falciano, Farno, Favalanciata, Fleno, Forcella, Luco, Matera, Novele, Paggese, Peracchia, Piandelloro, Piedicava, Pito, Poggio Farno, Pomaro, Ponte d'Arli, Pozza, Quintodecimo, Rocca Monte Calvo, San Giovanni, San Gregorio, San Martino, Santa Maria, San Paolo, San Pietro d'Arli, San Vito, Tallacano, Torre Santa Lucia, Umito, Vallecchia Monte Acuto, Vallecchia Monte Calvo, Valledacqua, Vallefusella, Venamartello já Vosci.
Montegallo

Montegallo lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Montegallost ääsih 462 olmožid. Ton vijđodâh lii 48,46 km², já alodâh 870 m. Montegallo naaburkieldah láá Acquasanta Terme, Arquata del Tronto, Comunanza, Montemonaco já Roccafluvione.
Siijdah.
Abetito, Astorara, Balzetto, Balzo (markkân), Bisignano, Casale, Castro, Colle, Collefratte, Colleluce, Collicello, Corbara, Fonditore, Forca, Interprète, Migliarelli, Piano, Pistrino, Propezzano, Rigo, Santa Maria in Lapide, Uscerno já Vallorsara.
Montemonaco

Montemonaco lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Montemonacost ääsih 554 olmožid. Ton vijđodâh lii 67,81 km², já alodâh 988 m. Montemonaco naaburkieldah láá Arquata del Tronto, Castelsantangelo sul Nera, Comunanza, Montefortino, Montegallo já Norcia.
Siijdah.
Accettò, Altino, Ariconi, Cerqueto, Cese, Cittadella, Colleregnone, Collina, Contà, Ferrà, Foce, Icona, Isola San Biagio, Lanciatoio, Le Castagne, Le Vigne, Monteperticone, Pescolle, Pignotti, Poggio di pietra, Rascio, Rivo Rosso, Rocca, Rocca da capo, Ropaga, San Giorgio all'Isola, San Lorenzo, Tofe, Vallefiume já Vallegrascia.
Pomarkku

Pomarkku () lii kieldâ Suomâst, Satakunta eennâmkoddeest. Pomarkkust ääsih 2 052 olmožid, já ton vijđodâh lii 332,05 km², mast 30,87 km² lii čääci. Pomarkku naaburkieldah láá Kankaanpää, Merikarvia, Pori já Siikainen.
Historjá.
Pomarkku vuáđudui ive 1868.
Siijdah.
Haapakoski, Harjankoski, Honkakoski, Kiilholma (), Kivijärvi, Laitila, Längelmäki, Riutta, Ruokejärvi, Tuunajärvi já Uusikylä (meiddei Hiilimäki, ).
Campobasso eennâmkode kieldah

Campobasso eennâmkoddeest láá 84 kieldâd.
Guglionesi

Guglionesi lii kieldâ Italiast, Molise kuávlust. Guglionesist ääsih olmožid. Ton vijđodâh lii 100,95 km², já alodâh 369 m. Guglionesi naaburkieldah láá Campomarino, Larino, Montecilfone, Montenero di Bisaccia, Palata, Petacciato, Portocannone, San Giacomo degli Schiavoni, San Martino in Pensilis já Termoli.
Guglionesi lii vijđoduv mield Campobasso eennâmkode stuárráámus kieldâ. 
Siijdah.
Sinarca, Monte Capraro já Monte Antico.
San Martino in Pensilis

San Martino in Pensilis lii kieldâ Italiast, Molise kuávlust. San Martino in Pensilisist ääsih olmožid. Ton vijđodâh lii 100,66 km², já alodâh 281 m. San Martino in Pensilis naaburkieldah láá Campomarino, Chieuti, Guglionesi, Larino, Portocannone, Rotello, Serracapriola já Ururi.
San Martino in Pensilis lii vijđoduv mield Campobasso eennâmkode nubben stuárráámus kieldâ Guglionesi maŋa.
Molise (kieldâ)

Molise lii kieldâ Italiast, Molise kuávlust. Molisest ääsih 147 olmožid. Ton vijđodâh lii 5,20 km², já alodâh 868 m. Molise naaburkieldah láá Duronia, Frosolone já Torella del Sannio.
Molise lii vijđoduv mield Campobasso eennâmkode ucemus kieldâ.
Pietracupa

Pietracupa lii kieldâ Italiast, Molise kuávlust. Pietracupast ääsih 208 olmožid. Ton vijđodâh lii 10,08 km², já alodâh 695 m. Pietracupa naaburkieldah láá Bagnoli del Trigno, Duronia, Fossalto, Salcito já Torella del Sannio.
Pietracupa lii vijđoduv mield Campobasso eennâmkode nubben ucemus kieldâ Molise maŋa.
San Giacomo degli Schiavoni

San Giacomo degli Schiavoni lii kieldâ Italiast, Molise kuávlust. San Giacomo degli Schiavonist ääsih olmožid. Ton vijđodâh lii 11,08 km², já alodâh 169 m. San Giacomo degli Schiavoni naaburkieldah láá Guglionesi já Termoli.
San Giacomo degli Schiavoni lii vijđoduv mield Campobasso eennâmkode kuálmádin ucemus kieldâ Molise já Pietracupa maŋa. 
Siijdah.
Colle della Stella, Ponticelli já Solagne.
Montenero di Bisaccia

Montenero di Bisaccia lii kieldâ Italiast, Molise kuávlust. Montenero di Bisacciast ääsih olmožid. Ton vijđodâh lii 93,32 km², já alodâh 273 m. Montenero di Bisaccia naaburkieldah láá Cupello, Guglionesi, Lentella, Mafalda, Montecilfone, Palata, Petacciato, San Salvo, San Felice del Molise já Tavenna.
Montenero di Bisaccia lii vijđoduv mield Campobasso eennâmkode kuálmádin stuárráámus kieldâ Guglionesi já San Martino in Pensilis maŋa. 
Siijdah.
Marina di Montenero já Montebello.
Sant'Angelo Limosano

Sant'Angelo Limosano lii kieldâ Italiast, Molise kuávlust. Sant'Angelo Limosanost ääsih 303 olmožid. Ton vijđodâh lii 16,87 km², já alodâh 894 m. Sant'Angelo Limosano naaburkieldah láá Fossalto, Limosano, Lucito, Salcito, San Biase já Trivento.
Montefalcone nel Sannio

Montefalcone nel Sannio lii kieldâ Italiast, Molise kuávlust. Montefalcone nel Sanniost ääsih olmožid. Ton vijđodâh lii 32,57 km², já alodâh 659 m. Montefalcone nel Sannio naaburkieldah láá Castelmauro, Celenza sul Trigno, Montemitro, Roccavivara já San Felice del Molise.
San Felice del Molise

San Felice del Molise lii kieldâ Italiast, Molise kuávlust. San Felice del Molisest ääsih 551 olmožid. Ton vijđodâh lii 24,37 km², já alodâh 546 m. San Felice del Molise naaburkieldah láá Acquaviva Collecroce, Castelmauro, Mafalda, Montefalcone nel Sannio, Montemitro, Montenero di Bisaccia, Tavenna já Tufillo.
Santa Croce di Magliano

Santa Croce di Magliano lii kieldâ Italiast, Molise kuávlust. Santa Croce di Maglianost ääsih olmožid. Ton vijđodâh lii 53,37 km², já alodâh 608 m. Santa Croce di Magliano naaburkieldah láá Bonefro, Castelnuovo della Daunia, Montelongo, Rotello, San Giuliano di Puglia já Torremaggiore.
Montelongo

Montelongo lii kieldâ Italiast, Molise kuávlust. Montelongost ääsih 307 olmožid. Ton vijđodâh lii 12,76 km², já alodâh 592 m. Montelongo naaburkieldah láá Bonefro, Montorio nei Frentani, Rotello já Santa Croce di Magliano.
Ripacandida

Ripacandida lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Ripacandidast ääsih 1 605 olmožid. Ton vijđodâh lii 33,49 km², já alodâh 620 m. Ripacandida naaburkieldah láá Atella, Barile, Filiano, Forenza, Ginestra já Rionero in Vulture.
Siijdah.
Cappa Bianca, Frascolla, Piano della Spina, Serra San Francesco já Solagna della Noce.
Palata

Palata lii kieldâ Italiast, Molise kuávlust. Palatast ääsih olmožid. Ton vijđodâh lii 43,82 km², já alodâh 520 m. Palata naaburkieldah láá Acquaviva Collecroce, Guardialfiera, Guglionesi, Larino, Montecilfone, Montenero di Bisaccia já Tavenna.
Sämiarkkâdâh

Sämiarkkâdâh vuáđudui ive 2012. Tot tuáimá säämi kulttuurkuávdáš Sajosist Aanaar markkânist. Sämiarkkâduvvâst siäiluduvvojeh virgeomâhái, seervij, suuvâi já priivaatulmui amnâstuvah sämikuávlust. Arkkâduv ulmen lii ovdediđ tieđâlii sämitutkâmuš já suhâtutkâmuš. Sämiarkkâdâh lii Suomâ Aalmuglâšarkkâduv uási.
Laahul

Laahul lii tuoddârij kalâččeijee. Tot kulá Säämi loddemaailm tuođâlâš fávroid.
Stuárudâh já tobdomeerhah.
Laahul lii 20–24 cm kukkosâš ränisruškis lodde, mii tiäddá 110–155 g. Ton čapis uáivičohe vuoluubeln lii vielgis säärgis. Čuávji lii ruostâruopsâd já čappâd, ton paajaabeln raddeest lii vielgis säärgis. Njune lii čappâd já jyelgih fiskâdeh. Niŋálâs lii kirkkásub ko ores.
Lavdâm já eellimpiirâs.
Laahul pessee Tave-Euroop já Aasia tuodârkuávluin. Euroopist pessejeh suulân 42 000 paarrâd já Suomâst áárvu mield 1 500–3 000 paarrâd. Suomâst laahul pessee tuoddârist iänáážin Iänuduv, Ucjuuvâ já Kyelijäävri kuávluin. Čohčuv laahul värree tálvástâllâđ Tave-Afrikân já Aldanuortân já máccá Suomân vyesi-kesimáánust.
Lasanem.
Laahul lii ton peeleest imâšlâš lodde, et suhâjuátkimhommáin niŋálâs lii tot, mii taha alguu. Laahul mannee kesimáánust 3–4 mane. Táválávt ores láálá moonijd 18–27 peivid. Niŋálâs sáttá uuccâđ uđđâ orráás já parâluđ uđđâsist. Uđâgááh vyelgih tooláá piervâlist já kirdeškyetih 30 peeivi ahasâžžân.
Raavâd.
Laahul porá čielgitävtittes elleid já muorjijd.
Montagano

Montagano lii kieldâ Italiast, Molise kuávlust. Montaganost ääsih 984 olmožid. Ton vijđodâh lii 26,62 km², já alodâh 801 m. Montagano naaburkieldah láá Limosano, Matrice, Petrella Tifernina já Ripalimosani.
Petrella Tifernina

Petrella Tifernina lii kieldâ Italiast, Molise kuávlust. Petrella Tiferninast ääsih olmožid. Ton vijđodâh lii 26,52 km², já alodâh 651 m. Petrella Tifernina naaburkieldah láá Castellino del Biferno, Limosano, Lucito, Matrice já Montagano.
Väldimeerâ

Väldimeerah láá Eennâmpáálu stuárráámuuh meerah. Maailmist láá kulmâ, nelji tâi vittâ väldimeerâ: 
Tave-Jieŋâmeerâ já Maadâ-Jieŋâmeerâ iä ain lah luhhum sierâ väldimeerrân. Tave-Jieŋâmeerâ lii onnum Atlant väldimeerâ jotkân já Maadâ-Jieŋâmeerâ lii onnum tuše máddáápiälážin uássin Atlant väldimeerâst, Kuálhismeerâst já India väldimeerâst.
Almoliih tiäđuh.
Áárvu mield Eennâmpáálu alne čääci lii ohtsis 1,4 miljard litterid. Tast tuše 3 % lii saivâčääci, já 97 % lii sälttičääci. Meerah peittih-uv 70 % Eennâmpáálu vijđoduvâst. Puoh väldimeerah láá ohtâvuođâst nubijdis. 
Meerâi stuárráámuuh čuolmah láá ovdâmerkkân nyeskidem, lijgekuálástem já suvrom.
Kani

Kani teikâ vildâkani ("Oryctolagus cuniculus") lii njuámmilellei laahkon kullee njomâtteijee. Tot lii suuvâs ("Oryctolagus") áinoo šlaajâ. Kani lii ištâdum vieresšlaaijân maŋgáid kuávloid já tot lii onnum ohtân maailm čyeđe háitulumos vieresšlaajâst.
Olgohäämi.
Kani lii suulân 35–50 cm kukkosâš já ton pieinis lii 4–8 cm. Tot tiäddá 1,3–2,2 kg. Kani lii ucceeb ko njuámmil, já tast láá uánihis peeljih. Tevkis kanih láá táválumoseh, mutâ luándust tiättojeh meid epitáváliih iivneh. Kanih, main lii epitáválâš ivne, láá vildáskâm lojes kanih teikkâ toi maajeeldpuátteeh. Kanijd lojodii jo tovle, om. toovláin roomalijn já foinikialijn lijjii kanih. Kanišoddâdem lâi almolâš luostarijn, já maaŋgah kaninäälih láá puáttám luostarijn.
Lavdâm Euroopist.
Kani lâi tovle levânâm pirrâ Euroop, tego pleistoseenpaje fossilkavnumeh tuođâšteh. Jieŋâpaje raijij elleid Espanjan já Afrik taveviestârossijd, já toh leevvânškuottii uđđâsist esken ulmui vaikuttâs áánsust. Nääli lii uccánâm čuuvtij Iberia njargâenâmist virustaavdâi, eellimpirrâs hevâttem já miäcástem tiet. Portugalist tot lii čalmeestoonnum šlaajâ já Espanjast hiäjulum šlaajâ.
Kani kuulâi Britijsuollui elleevaaljan aainâs-uv oovtâ jieŋâpoojij koskâsii paje ääigi, mutâ šlaajâ lappui ko nannaamjieŋâ peeitij eennâm. Britijsuolluid kani levânij uđđâsist Ranskaast 1100- já 1200-lovoin. Eŋlandist láá huámášâm, ete vildâkanijn lii ennuv ävkki ekosysteemáid. Ko kuáttumenâmijn iä kuáđut kuusâid teikkâ eres elleid, te kanist lii puáttám čoovdâšlaajâ. Maaŋgah niijtoi čielgitävtittemes elleeh tarbâšeh kanijd elimân. Meid Ruotâst láá huámášâm siämmáá ääši.
Suomâst lii lojes kanij vildáskâm nääli, mii tiättoo om. uáivikaavpugkuávlust sehe Tuurkust. Helsig kaninääli lii puáttám jo ive 1985.
Kani Iberia njargâeennâm čoovdâšlaaijân.
Kani merhâšume Maadâ-Euroop luándun lii styeres. Kanij kuáttum já kuáivum lasetteh eellimpirrâs maaŋgânálásâšvuođâ. Ucemustáá 72 šaddošlaajâ siemâneh lävdih kanij kähirij fáárust. Cuábuielleeh, kašmârdeijeeh sehe uási luudijn kevttih kanij vuáguid syeji- já liäpusaijeen. 
Kani lii luándulâš eellimpirrâsistis čoovdâšlaajâ.
Casacalenda

Casacalenda lii kieldâ Italiast, Molise kuávlust. Casacalendast ääsih olmožid. Ton vijđodâh lii 67,28 km², já alodâh 643 m. Casacalenda naaburkieldah láá Bonefro, Guardialfiera, Larino, Lupara, Montorio nei Frentani, Morrone del Sannio, Provvidenti já Ripabottoni.
Macchia Valfortore

Macchia Valfortore lii kieldâ Italiast, Molise kuávlust. Macchia Valfortorest ääsih 484 olmožid. Ton vijđodâh lii 26,77 km², já alodâh 477 m. Macchia Valfortore naaburkieldah láá Carlantino, Celenza Valfortore, Gambatesa, Monacilioni, Pietracatella já Sant'Elia a Pianisi.
Bryssel

Bryssel ( [bʁysɛl], [brʏsəl], ), virgálávt Bryssel uáivikaavpugkuávlu (ransk. "Région de Bruxelles-Capitale", hol. "Brussels Hoofdstedelijk Gewest"), lii ohtâ Belgia kuulmâ kuávlust. Tom ij koolgâ siävuttiđ Bryssel kaavpugân, mii lii ohtâ Bryssel uáivikaavpugkuávlu 19 kieldâst já Belgia uáivikaavpug.
Edison-miitaal

Edison-miitaal lii palhâšume, mon IEEE mieđeet jyehi ive. Tot mieđettuvvoo ulmui tâi totkei, kii lii ovdedâm šleđgâtekniik.
Love olmožid láá vuáittám sehe IEEE-kunneemiitaal já Edison-miitaal: Edwin Howard Armstrong, Ernst Alexanderson, Mihajlo Pupin, Arthur E. Kennelly, Vladimir K. Zworykin, John R. Pierce, Sidney Darlington, Nick Holonyak, Robert H. Dennard, Dave Forney já Kees Schouhamer Immink.
Vyeitteeh.
Ive 1909 rääjist Edison-miitaal láá vuáittám čuávuvááh ulmuuh:
Montorio nei Frentani

Montorio nei Frentani lii kieldâ Italiast, Molise kuávlust. Montorio nei Frentanist ääsih 360 olmožid. Ton vijđodâh lii 31,66 km², já alodâh 654 m. Montorio nei Frentani naaburkieldah láá Bonefro, Casacalenda, Larino, Montelongo, Rotello já Ururi.
Bryssel kaavpug

Bryssel kaavpug (, ) lii Bryssel uáivikaavpugkuávlu stuárráámus kieldâ já historjálâš kuávdáš, já Belgia uáivikaavpug.
Edison-maadâr

Edison-maadâr lii acâkkâslaampui kiddimvyehi já standard. Tom huutkâi Thomas Edison. Edison-maadâr finnij liiseens ive 1909.
Edison-maddârij stuáruduvah.
Euroopist kiävttojeh táválávt E27 (standardstuárudâh) já E14 (kintâllamppu). Tave-Amerikist vuod kiävttojeh E26 (standardstuárudâh) já E13 (kintâllamppu).