tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Ponzano di Fermo

Ponzano di Fermo lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Ponzano di Fermost ääsih 1 656 olmožid. Ton vijđodâh lii 14,27 km², já alodâh 248 m. Ponzano di Fermo naaburkieldah láá Fermo, Grottazzolina, Monte Giberto, Monterubbiano já Petritoli.
Siijdah.
Capparuccia já Torchiaro.
Porgemáánu

Porgemáánu lii gregoriaanlâš já juliaanlâš kalender mield ive káávcád mánuppaje. Porgemáánust láá 31 peivid. 
Nommâ.
Nommâ algâuási "porge" meerhâš "poccuu kuolgâ molsom". Taat máánu lii finnim noomâs eskin Anarâš-kalenderân. Tast lii kuhháá kevttum meiddei suomâkielâst luávnejum nommâ "elomáánu".
Pori

Pori () lii kaavpug Suomâst, Satakunta eennâmkoddeest. Porist ääsih 83 409 olmožid, já ton vijđodâh lii 2 062,00 km², mast 906,17 km² lii čääci. Pori naaburkieldah láá Eurajoki, Kankaanpää, Kokemäki, Merikarvia, Nakkila, Pomarkku, Sastamala, Siikainen já Ulvila.
Historjá.
Pori vuáđudui ive 1558.
Čuákkipääihih.
Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Viehâdâh.
Ässeeloho.
Čuávuváá stuálppudiagramist lii Pori ässeeloho viiđâ ive kooskâi ive 1980 rääjist. Kevttum kuávlujyehim lii 1.1.2016 tile mield.
Pori ässeeloho pajanij 1970-lovvoost, já 1970-lovo loopâst tot lâi masa 80 000. Tastmaŋa ässeeloho kiäppánij 2000-lovo räi. Noormarkku kieldâ lohtui Pori kaavpugân ive 2010, já Lavia kieldâ ive 2015.
Ustevvuotâkaavpugeh.
Pori ustevvuotâkaavpugeh láá:
Porsaŋg

Porsaŋg (, já ) lii kieldâ Taažâst. Ive 2025 aalgâst Porsaŋgist assii 3 896 olmožid, já kieldâ vijđodâh lâi 4 874,29 km², mast 233,37 km² lâi čääci.
Porto-Novo

Porto-Novo lii Benin uáivikaavpug.
Porto Recanati

Porto Recanati lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Porto Recanatist ääsih 12 523 olmožid. Ton vijđodâh lii 17,25 km² já alodâh 6 m. Porto Recanati naaburkieldah láá Castelfidardo, Loreto, Numana, Potenza Picena já Recanati.
Historjá.
Porto Recanatist šoodâi kaavpug ive 2013.
Siijdah.
Santa Maria in Potenza já Scossicci.
Porto San Giorgio

Porto San Giorgio lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Porto San Giorgiost ääsih 16 094 olmožid. Ton vijđodâh lii 8,79 km², já alodâh 4 m. Porto San Giorgio áinoo naaburkieldâ lii Fermo.
Porto Sant'Elpidio

Porto Sant'Elpidio lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Porto Sant'Elpidiost ääsih 26 392 olmožid. Ton vijđodâh lii 18,13 km² já alodâh 4 m. Porto Sant'Elpidio naaburkieldah láá Civitanova Marche, Fermo já Sant'Elpidio a Mare.
Siijdah.
Cretarola já Corva.
Porttâpäävti tulvâdemjävri

Porttâpäävti tulvâdemjävri teikkâ tuše Porttâpähti lii tulvâdemjävri Suáđigilist, Laapi eennâmkoddeest. Tot lii nubbe Suomâ stuorrâ tulvâdemjaavrijn Loka lasseen.
Porttâpäävti tevdim aalgij ive 1967 já tot lâi vaalmâš ive 1970. Porttâpähti já Lokka láá ovtâstittum Tankajuvváin já ive 1981 valmâštum Vuáču kanavain. Tulvâdemjäävri tulvâdempuáđu lii jäävri maadâuásist. Ton kočâttemalodâh lii 30 m já ton ohtâvuođâst lii 30 MW čäcivyeimilágádâs.
Porttâpäävi čäsuáivi tulvâdemkoskâ lii suulân 9 m, mon tiet jäävri vijđodâh puáhtá leđe 34 já 214 km2 kooskâst.
Portugal

Portugal, virgálávt Portugal täsiväldi (), lii staatâ Euroopist. Ton uáivikaavpug lii Lissabon. 
Historjá.
Portugalist lii kuhes historjá. Maaŋgah aalmugeh láá aassâm Portugalist (ibereh, tartessoliih, kelteh, foinikialiih, kartagoliih, kreikkaliih, roomaliih, germaanliih, egyptliih, seemiliih já maureh). Nommâ "Portugal" šadda noomâst "Portus Cale" ađai "mučis haammân". Portugalist láá lamaš meid maaŋgah sirdoenâmeh ovdâmerkkân Brasilia, Angola, Mosambik, Kap Verde já Goa Indiast. Portugal vuobdij suulân 4 650 000 uárjid Brasilian. Majemuš sirdoeennâm lâi ive 1999 räi Macao. 
Portugal lii kuullâm Euroop unionân ive 1986 rääjist. 
Eennâmtiätu.
Sajadâh já rääjih.
Portugal lii staatâ Maadâ-Euroopist. Ton áinoo naaburstaatâ lii nuorttân já tavveen Espanja. Staatâ máddáá- já uárjáábeln lii Atlant väldimeerâ. 
Suolluuh.
Portugalist láá kyehti suáluikuávlu: Azoreh já Madeira. Sevagensuolluuh kuleh Madeiran. 
Jäävrih já juuvah.
Portugalist láá love juuhhâd. Kuhemus juuhâ lii Tajo. Tot lii 1 038 kilomeetterid kukke. 
Morfologia.
Portugal alemus saje lii Ponta do Pico (2 351 m), mii lii Azorijn. 
Šoŋŋâdâh.
Portugal šoŋŋâdâh lii viehâ liegâs já njuoskâs. 35,4 prosentid Portugalist lii mecci já 32 prosentid lii sino. Piälduh láá 24 prosentid.
Haldâttâh já politiik.
Portugalist lii president, já parlamentist láá 230 aalmugovdâsteijed.
Ekonomia.
Portugal lii moodeern já demokraatlâš ráhtulâšvuotâstaatâ. Portugal lii Uárji-Euroop kievhimus staatâ. Mađhâšem lii tehálâš toimâsyergi. 
Viehâdâh.
Ässeeloho.
Portugalist ääsih suulân love miljovn olmožid. Täin sullân kyehti miljovn olmožid ääsih staatâ uáivikaavpugist Lissabonist. Eres teháliih kaavpugeh láá Porto, Amadora já Braga.
Kulttuur.
Valastâllâm.
Jyelgipállu lii pivnohumos valastâllâmšlaajâ já Portugal lii miänástum tast pyereest. 
Purrâmâš já juhâmâš.
Portugalist ulmuuh poreh ennuv kuolijd ovdâmerkkân sardinijd já toorskijd. Portviini já madeiraviini láá njálgáh já pegâlmeh.
Portugalkielâ

Portugalkielâ ("língua portuguesa" teikkâ tuš "português") lii roomaanlâš kielâ, mii lii šoddâm Portugalist já Galiciast, mutâ lii tááláá ääigi váldukiellân meid ovdâmerkkân Angolast, Brasiliast, Mosambikist já Kap Verdest. Toi lasseen tot lii nubben kiellân maaŋgâin enâmijn. Tot lii maailm kuđâdin stuárráámus kielâ. Eenikiellân tom sárnuh paijeel 234,1 miljovn olmožid, kiäin stuárráámus uási ääsih Brasiliast já Portugalist.
Lavdâm.
Portugalkielâ lii virgálâš kielâ čuávuváin staatâin:
Portugalkielâ pustaveh.
Portugalkielâst láá 26 pustavid:
Porvoo

Porvoo () lii kaavpug Suomâst, Uusimaa eennâmkoddeest. Porvoost ääsih 50 590 olmožid, já ton vijđodâh lii 2 139,81 km², mast 1 485,39 km² lii čääci. Porvoo naaburkieldah láá Askola, Loviisa, Myrskylä, Pornainen já Sipoo. Kaavpug lii kyevtikielâlâš.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Ali-Vekkoski (Söderveckoski), Anttila (Andersböle), Baggböle, Bengtsby (Pentinkylä), Bjurböle, Boe (Häihä), Bosgård, Brattnäs, Eerola (Eriksdal), Eestinmäki (Estbacka), Emäsalo (Emsalö), Epoo (Ebbo), Fagersta, Gammelbacka, Grännäs, Gäddrag, Haikkoo (Haiko), Henttala, Hinthaara (Hindhår), Hommanäs, Huhtinen, Hummelsund, Ilola (Illby), Jakari (Jackarby), Järnböle, Kaarenkylä (Karsby), Kalax (Kaalahti), Kallola, Kardrag, Karleby (Kaarlenkylä), Kerkkoo (Kerko), Kiiala (Kiala), Kilpilahti (Sköldvik), Klemetti (Klemetsby), Kortisbacka, Kreppelby, Kroksnäs, Kråkö, Kulloo (Kullo), Kurböle, Kuris, Londböle, Mickelsböle, Munkkala (Munkby), Mustijoki (Svartså), Myllykylä (Molnby), Norike, Nygård, Onas, Orrby (Orrenkylä), Pappilanmäki (Prästgårdsbacken), Peippola (Pepot), Pellinki (Pellinge), Piirlahti (Pirlax), Ramsholmen, Renum, Saksala (Saxby), Sannainen (Sannäs), Seitlahti (Seitlax), Sikilä (Siggböle), Skavarböle, Sondby, Stensböle, Sundö (Suni), Suomenkylä (Finnby), Svartbäck, Tamminiemi (Eknäs), Tarkkinen (Tarkis), Teissala (Teisala), Tolkkinen (Tolkis), Tirmo (Tirmoo), Treksilä (Drägsby), Tuorila (Torasbacka), Tyysteri (Tjusterby), Vaarlahti (Varlax), Vanhamoisio (Gammelgård), Veckjärvi (Vekjärvi), Virtaala (Strömsberg), Virvik, Voolahti (Vålax), Västermunkby, Ylike, Yli-Vekkoski (Norrveckoski), Åby já Åminsby.
Potenza Picena

Potenza Picena lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Potenza Picenast ääsih 15 982 olmožid. Ton vijđodâh lii 48,55 km², já alodâh 237 m. Potenza Picena naaburkieldah láá Civitanova Marche, Montecosaro, Montelupone, Porto Recanati já Recanati.
Siijdah.
Casette Antonelli, Casette Torresi, Montecanepino, Pamperduto, Porto Potenza Picena, Riva Verde já San Girio.
Praia

Praia lii Kap Verde uáivikaavpug.
Predikat

Predikat lii celkkuujeessân, mii almoot toohâm teikkâ tábáhtume. Predikat lii celkkuu kuávdáš uási. Tonttáá ceelhâ ij lah tievâslâš ceelhâ.
Semantlávt predikat pargon lii nabdeđ maidnii tast, maid subjekt parga teikkâ maggaar tot lii. Motomeh veerbah iä kuittâg vaađâ subjekt. Tagareh láá ovdâmerkkân almolii tile almotteijee celkkuuh, nuuvtko šooŋâ kovvejeijee veerbah.
Pretoria

Pretoria, mii kočoduvvoo meid noomáin Tshwane, lii Maadâ-Afrik haaldâtlâš uáivikaavpug. Tot lii ohtâ kuulmâ Maadâ-Afrik uáivikaavpugist Kapkaavpug já Bloemfontein lasseen.
Pudasjärvi

Pudasjärvi lii kaavpug Suomâst, Tave-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Pudasjärvist ääsih 7 801 olmožid, já ton vijđodâh lii 5 867,22 km², mast 229,06 km² lii čääci. Pudasjärvi naaburkieldah láá Ii, Oulu, Puáššu, Puolanka, Ranua, Suomussalmi, Taivalkoski já Utajärvi.
Historjá.
Pudasjärvi vuáđudui ive 1865, já tast šoodâi kaavpug ive 2004.
Pulp Fiction

Pulp Fiction lii ive 1994 puáttám rikoselleekove, mon lii stivrim ovtâstumstaatâlâš Quentin Tarantino. Sun čaalij kietâčalluu elleekován oovtâst Roger Avaryin.
Juonâ.
Jules Winnfield já Vincent Vega lává pälkkimorhedeijeeh viežžâmin laavhâ mii lii suáládum sunnuu hoovdâst, Marsellus Wallacest. Wallace koijâdij Vincent moonnâđ juhlođ Wallace kálgoin, Miain, muáddi peeivi maŋeláá ko Wallace jieš lii meddâl. Butch Coolidge lii puárásmum čurmâdâttee kiäs Wallace máksá tast ete sun táppáá suu čuávuváá tuáru. Honey Bunny já Pumpkin lává nuorah já rähistum uccrikoliih kiäh lává meridâm varriđ. Taah elimeh čannojeh oohtân.
Puola

Puola täsiväldi () ađai Puola lii staatâ Euroopist. Ton uáivikaavpug lii Varsova.
Eennâmtiätu.
Puola vijđodâh lii 312 685 km², mast 8 430 km² lii čääci. Vijđoduv mield Puola lii maailm 71. stuárráámus já Euroop 9. stuárráámus staatâ.
Sajadâh já rääjih.
Puola lii staatâ Koskâ-Euroopist. Ton ránnjástaatah láá tavveen Ruoššâ (Kaliningrad Oblast), tavenuorttân Liettua, nuorttân Vielgis-Ruoššâ, maadânuorttân Ukraina, mäddin Slovakia, maadâviestârist Tšekki já viestârist Saksa. Puolast staatârääjih láá ohtsis 2 865 km. Kuhemus rääji lii rääji Tšekkijn, mii lii 699 km. Uánihumos rääji vist lii 100 km rääji Liettuain. Puola rájášuvá tavveen Nuorttâmeerân. Merâriddo lii ohtsis 440 km.
Jäävrih já juuvah.
Puola kuhemuuh juuvah láá Wisła, Oder, Warta já Bug.
Śniardwy lii Puola stuárráámus jävri vijđoduv mield. Ton vijđodâh lii 113,8 km². Kieŋâlumos jävri lii Hańcza (108,5 m).
Morfologia.
Puola alemus saje lii Rysy čokke (2 499 m). Tot lii eennâm maadâuásist Puola já Slovakia rääjist. Väärist láá kulmâ čohe, main koskâ- já maadânuorttâčoheh láá Slovakiast já taveviestârčokke lii Puolast. Taat taveviestârčokke lii Puola alemus saje.
Staatâ vyeligumos saje lii tääl Marzęcino-nommâsii siijdâst (-2,2 m). Ive 2022 räi tot lâi Raczki Elbląskie aldasijn (-1,8 m).
Haldâttâh já politiik.
Puola staatâhäämi lii semipresidentlâš täsiväldi. Puola staatâhovdâ lii president. Tááláš president lii .
Kuávlulâš jyehim.
Uđđâivemáánu 1. peeivi 1999 Puola juohhui kuulmâ táásán: alemuu tääsi voivodkuudijd (), haldâttâhpirrâduvváid ("powiat") já kieldáid ("gmina"). Talle Puolast lijjii 16 voivodkodded, 308 haldâttâhpirrâdâhhâd, 65 kaavpugid, main lâi haldâttâhpirrâduv status, já 2 489 kieldâd.
Kuávlulâš jyehim lii muttum maŋgii ive 1999 maŋa. Veikkâ uđđâivemáánu 1. peeivi 2024 rääjist Puolast láá lamaš vala-uv 16 voivodkodded, tast láá tääl 314 haldâttâhpirrâdâhhâd, 66 kaavpugid, main lii haldâttâhpirrâduv status, já 2 477 kieldâd.
President.
Puola president roolâ lii viehâ seremonialâš, mutâ sust lii vetovuoigâdvuotâ haldâttâs miärádâsâin.
Viehâdâh.
Kaavpugeh.
Puola stuárráámus kaavpug lii Varsova, mii lii meiddei staatâ uáivikaavpug. Eres stuorrâ kaavpugeh láá Krakova, Wrocław, Łódź, Poznań, Gdańsk já Szczecin.
Puolanka

Puolanka lii kieldâ Suomâst, Kainuu eennâmkoddeest. Puolankast ääsih 2 531 olmožid, já ton vijđodâh lii 2 598,68 km², mast 137,38 km² lii čääci. Puolanka naaburkieldah láá Hyrynsalmi, Paltamo, Pudasjärvi, Ristijärvi, Suomussalmi, Utajärvi já Vaala.
Historjá.
Puolanka vuáđudui ive 1867.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Puolanka markkân.
Siijdah.
Aittokylä, Askankylä, Auho, Joukokylä, Kivarinjärvi, Kotila, Kongasmäki, Leipivaara, Lylykylä, Naulaperä, Puokio, Puolanka, Rasinkylä, Suolijärvi, Vihajärvi, Väyrylä, Yli-Oterma já Törmänmäki.
Puustav

Puustav lii merkkâ, mii kiävttoo jienâduvváid vuáđudum čäällimvuáháduvvâst. Tot oovdâst, iirât ovdâstiđ teikkâ lii motomin ovdâstâm mottoom sárnumkielâ fooneem.
Puáššu

Puáššu ( já ) lii kieldâ Suomâst, Laapi eennâmkoddeest. Puášust ääsih 3 167 olmožid, já ton vijđodâh lii 3 544,90 km², mast 505,11 km² lii čääci. Puášu naaburkieldah láá Ruávinjargâ, Kiemâjävri, Ranua, Kyelijävri, Kuáccám, Taivalkoski já Pudasjärvi.
Historjá.
Puáššu vuáđudui ive 1926. Ton kuávluh kullii Pudasjärvi, Ruávinjaargâ, Taivalkoski, Kuáccám já Ranua kieldáid.
Puško

Puško ("Esox lucius") lii kyelišlaajâ, mii kulá puškokuolij laahkon.
Tiettum já eellimpirâsvátámušah.
Suomâst puško tiättoo aldasáid jyehilágán čaasijn, merâriddoin ain Säämi tuodârjavrijd já uccâ juvvijd-uv. Tuodârpajosij korrâsumosijn nk. Rávdujaavrijn tot váilu. Vuáskun maŋa puško lii-uv táválumos kyelišlaajâ. Tot ij rantustâl čääsi kvaliteet háárán. Virdáás-uv čaasijn mákkojeijen puško lii vijđánâm čácáduvâst nuubán. Nuorttâmeerâ sálttáásvuođâ-uv tot tuhhit. Aanaarjäävri lágánist korrâ jäävrist ton tiettum räijee čäcišadolâšvuođâ vättee lasanem- já čivgâvijđoduvâi vänivuotâ, mut kostnii puško ain vuovâs luohtâkaavâid olssis kávná, jäävri korrâsumos taavaa keejist-uv. Mielâsumos eellimpiirâs toos lâš "lijgešoddâm" Avveeljuhânjäälmi kuávlu. 
Ravâdâs já šoddâm.
Čäcišaddoid tarvanâm puško čiivgah iälusteh aalgâst ruškâdâsseehâs vievâst, luovânem maŋa älgih puurrâđ elleeplaŋkton, sirdâšuveh stuárráábáid tivrijd já oláneh vuossâmuu keesi äigin uáli-uv uccen kyeliravâdâsân. Puško ij valjii salâsis, pic porá tom, mii lii fálusist. Kuolij lasseen toos tohhejeh cuobbuuh, säpligeh, čäciludij uđâgááh jna. Kannibal-uv tot sáttá leđe. Aanaarjäävrist šapšâkyeleh, muuikuh, njávvááh sehe kuávžur kullojeh purrâmâšliiston. 
Puško šadda jotelávt, já niŋálâsah čielgâsávt jotelubbooht ko oráseh. Stuárráámusah puškoh láá-uv niŋálâsah.
Kuuđđâmahe já lasanem.
Puško uulât kuuđđâmave táválávt juo 2–4-ihásâžžân já 30–40 senttisâžžân. Tot lii kiđđâkoddein táválávt ain vuossâmuš. Jieŋâi suddâm ääigi tábáhtuvvee kuuđđâm lii Aanaarjäävrist vyesi-kesimáánust, Avveeljuhânjäälmist vyesimáánu loopâst já Čuolisvuonâ taavaakeččin máhđulávt iäskán jonsahpeeivi. Táválumoseh kođopääihih láá tulveridoh já cuávis luovttiih, moi paajasčääci lieggân jotelubbooht. Meeini ovdánem pištá 1–3 oho.
Pivdem já kevttim.
Puško pivdoo aldasáid puoh pivdusijgijn, moh láá kiävtust. Iänááš uási koddoo vaarâ viermijn, mut meid stáguigijn, katiskaigijn, lanijgijn sehe vuogâigijn (sieptâs- já časkemvoggijn). Ovdil čäcitääsi heiviittâllâm kođopuško pivdem lâi pehtilub sajattuvvâst anarâššáid, ko tááláá ääigist. Vuojâttis kyellin puško puovtij kuškâdiđ já tot siäilui, eresnáálá ko vuoijiis luosâkyeleh.
Pyhäjoki

Pyhäjoki lii kieldâ Suomâst, Tave-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Pyhäjokist ääsih 3 082 olmožid, já ton vijđodâh lii 1 365,09 km², mast 822,08 km² lii čääci. Pyhäjoki naaburkieldah láá Kalajoki, Merijärvi, Oulainen já Raahe.
Historjá.
Pyhäjoki vuáđudui ive 1865.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Etelänkylä, Keskikylä, Limingoja, Parhalahti, Pirttikoski, Pohjankylä, Pyhäjoki markkân, Viirre já Yppäri.
Pyhäjärvi

Pyhäjärvi lii kaavpug Suomâst, Tave-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Pyhäjärvist ääsih 5 088 olmožid, já ton vijđodâh lii 1 459,46 km², mast 148,66 km² lii čääci. Pyhäjärvi naaburkieldah láá Haapajärvi, Kiuruvesi, Kärsämäki, Pielavesi, Pihtipudas já Pyhäntä. Ässeelovo mield Pyhäjärvi lii Suomâ nubben ucemus kaavpug Kaskisii maŋa.
Historjá.
Pyhäjärvi vuáđudui ive 1866, já tast šoodâi kaavpug ive 1993.
Kaavpug nommâ.
Ive 1968 räi kieldâ nommâ lâi "Pyhäjärvi" "Ol" (Ol = Oulu lääni), tastko Suomâst lijjii eres siämmáánommâsiih kieldah tegu Pyhäjärvi Ul Uusimaa läänist já Pyhäjärvi Vpl Viibur läänist Kärjilist. Iivij 1969–1992 kieldâ nommâ lâi tuše "Pyhäjärvi". Iivij 1993–1995 ton nommâ lâi "Pyhäsalmi" já ive 1996 rääjist oppeet "Pyhäjärvi".
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Emolahti, Emoniemi-Markkân, Haapamäki, Hietakylä, Hiidenkylä, Jokikylä, Komu, Kuusenmäki, Köpsi, Lamminaho, Latvanen, Liittoperä, Lohvanperä, Niinimäki, Parkkima, Pitäjänmäki, Rannankylä, Ruotanen, Salmenkylä, Sammallahti, Särkiperä, Vuohtomäki já Vuohtoniemi.
Pyhäntä

Pyhäntä lii kieldâ Suomâst, Tave-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Pyhäntäst ääsih 1 582 olmožid, já ton vijđodâh lii 847,48 km², mast 36,81 km² lii čääci. Reisjärvi naaburkieldah láá Kaajaan, Kiuruvesi, Kärsämäki, Pyhäjärvi, Siikalatva já Vieremä.
Historjá.
Pyhäntä vuáđudui ive 1899.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Pyhäntä markkân.
Siijdah.
Ahokylä, Ojalankylä, Lamujoki, Tavastkenkä já Viitamäki.
Päijänne

Päijänne lii jävri Suomâst, Koskâ-Suomâ já Päijät-Häme eennâmkuudijn.
Eennâmtiätu.
Päijänne vijđodâh lii 1 083 km2 já tot lii Suomâ nubben, teikkâ kuálmádin stuárráámus jävri. Päijänne lii suulân siämmáá styeres ko Aanaarjävri, mut tot ete kuábáš lii stuárráb, lii iveääigist kiddâ. Päijänne kulgâmvijđodâh lii 26 480 km2 já tot lii Kymijuuvâ čácáduv uáivijävri. Päijänne Ristiselkäst, Toivakka kieldâst lii Suomâ sisčácáduvâi kieŋâlumos saje (95,3 m). Puáris tiäđu mield saje kieŋŋâlvuotâ ličij 104 m, mut taat tiätu lii puástud. Päijänne koskâkieŋŋâlvuotâ lii 16,2 m. Stuárráámuuh suolluuh láá Virmalansaari, Salonsaari, Judinsalo, Onkisalo, Paatsalo, Muuratsalo, Haukkasalo já Vuoritsalo. Ohtsis suolluuh láá 2 690.
Päijänne finnee čääsis jäävri tavveen Saarijävri, Viitasaari sehe Rautalammi kiäinuin, viestârist Jämsä kiäinust já nuorttân Sysmä kiäinust. Jäävri maadâuásist álgá Kymijuuhâ, mii luáštá Suomâluohtân.
Historjá.
Päijänne ääldis šoodâi ko jieŋâ koovij källee majemuu jieŋâpaje ääigi. Jieŋâpaje maŋa ääldis paasij Nuorttâmeerâ Yoldia- já Ancylusmudoi vuálá. Eennâmpajanem tááhust Päijännest šoodâi Ancylusjäävri luohtâ já iäskán 10 000 ihheed tassaaš jieijâs jävri. Suulân 8 500 ihheed tassaaš Päijänne luoštij Kyelijuuvâ peht Merâpootân. Siämmáá ääigi Saimaa lyeštimuáli sirdeškuođij máádás já loopâloopâst Päijännen. Epitäsivis eennâmpajanem tiet Päijänne aalgij tulvâđ já pajaniđ. Ko Päijänne lâi pajanâm Saimaa räi, te šoodâi Sis-Suomâ stuorrâjävri, mii piištij suulân 200 ihheed. Päijänne pajanâm čäsuáivi moorâi Heinola-puolžâ já Kymijuuhâ šoodâi. Kymijuuhâ lyeštiškuođij ennuv čääsi, já Päijänne čäsuáivi moonâi vuálus jotelávt. Tondiet Päijänne ratkui Saimaast, já tast šoodâi oppeet jieijâs jävri.
Aalmuglâšmecci.
Päijänne maadâuásist, Sysmä, Padasjoki já Asikkala kieldâin, enâmustáá Kelvenne suollust lii Päijänne aalmuglâšmecci. Aalmuglâšmecci lii uáli pivnohis kárbáinjotteemsaje.
Pänituoddâr meccikuávlu

Pänituoddâr meccikuávlu () lii Urho Kekkosii aalmuglâšmeeci já Lemmee aalmuglâšmeeci koskâsii tuodâr- já vyevdikuávlust. Päniskääiđi váimus taheh Keháuáivi, Pänituoddâr já Äpistuoddâr pajoseh, moi alemuuh čoheh pajaneh paijeel 500 meetter. Meccikuávlust jotá kuosâ ordârääji, já máddááosij kuosâvyevdih muttojeh tavveen pecivyevdin.
Čuđejuuhâ kolgá Pänituoddâr meccikuávlust suullân kilomeetter keččin Čuđejuuvâmaađijist.
Pärttih

Pärttih teikâ Päärtih ( já ) lii siijdâš Aanaar kieldâst Aanaarjäävri viestârriddoost Čevetjävr maađij piällást. Pärttihist ääsih suulân 50 olmožid.
Q

Q lii läättinlâš puustavoornig 17. puustav. Tot ij lah anarâškielâ puustavoornigist.
Qatar

Qatar lii staatâ Aasiast. Ton uáivikaavpug lii Doha.
Quentin Tarantino

Quentin Jerome Tarantino (š. njuhčâmáánu 27. peeivi 1963, Knoxville, Tennessee, Ovtâstum staatah) lii ovtâstumstaatâlâš stivrejeijee, pyevtitteijee, čällee já čaittâleijee, kote lii čáállám já stivrim 10 elleekovveed.
Eellim.
Quentin Tarantino šoodâi Knoxvillest, Tenneseest. Suu eeči lii italialâš-ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee já musikkár Tony Tarantino. Suu enni, Connie (McHugh), lii pyecceitipšoo Tenneseest. Ko Quentin lâi neelji-ihásâš, sun varrii enijnis Torrancen, Kalifornian.
Karrieer.
Tarantino algâttij karrieeris čälimáin, stivriimáin já čaittâlmáin iänááš lappum čapisvielgis elleekooveest "My Best Friend's Birthday" ive 1987. Ton elleekove kietâčalluu vuáđuld lii maŋeláá rahtum kietâčaalâ elleekován "True Romance" (1993). 
Pegâlmâssân Tarantino šoodâi kuittâg ive 1992, kuás sun čaalij já stivrij elleekove "Reservoir Dogs". Sun meid čaittâlij tast Mr. Brown roolâ.
Filmografia.
Stivrejeijen.
Tarantino lâi meid kyessistivrejeijen elleekooveest "Four Rooms" sehe Robert Rodriguez stivrim elleekooveest "Sin City". Sun stivrij meid oovtâ uási rááiđun "ER" sehe "C.S.I."-rááiđu 5. paje majemuu uási.
Čaittâleijeeh Quentin Tarantino elleekuuvijn.
Käldee: IMDb
R

R lii läättinlâš puustavoornig 18. já anarâškielâ puustavoornig 23. puustav.
Raahe

Raahe () lii kaavpug Suomâst, Tave-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Raahest ääsih 24 574 olmožid, já ton vijđodâh lii 1 888,97 km², mast 874,59 km² lii čääci. Raahe naaburkieldah láá Haapavesi, Oulainen, Pyhäjoki, Siikajoki já Siikalatva.
Historjá.
Raahe vuáđudui ive 1649.
Kieldâlahtemeh.
Saloisii kieldâ lohtui Raahen ive 1973. Pattijoki kieldâ lohtui Raahen ive 2003. Vihanti kieldâ lohtui Raahen ive 2013.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Rabat

Rabat () lii Marokko uáivikaavpug.
Ranska

Ranska täsiväldi () ađai Ranska (ransk. "France" [fʁɑ̃s]) lii staatâ Euroopist. Ton uáivikaavpug lii Pariisi. Ranskalii uáli pivnohis mađhâšemeennâm.
Eennâmtiätu.
Ko Ranska lii stuorrâ väldikodde, te spiekâsteh eennâm jieškote-uv oosij luándutileh čuuvtij nubijnis. Ranska uulât Atlant väldimeerâst Koskâmeerân. Veikkâ paijeel peeli Ranska vijđoduvâst lii vuáládâh, kávnojeh väldikode kuávlust meiddei ollâ váráduvah tegu Aalpah já Pyreneeh. Ranska nuorttârääjist álgá Euroop stuárráámus várádâh Aalpah já eennâm máddáápiäláá rääjist paijaan hormišis Pyrenij várádâh.
Jäävrih já juuvah.
Ollâ várádâhkuávluin kulgijdeh Ranska stuorrâ juuvah, main maaŋgah láá ovtâstum kanavaiguin. Ranska čoođâ Atlantist Koskâmeerân piäsá časijmield maaŋgâi čäcikiäinui mield. 
Ranska taveuásist Eŋland kanalân kolgee Seine kolgá Pariisi čoođâ.
Haldâttâh já politiik.
Kuávlulâš jyehim.
Ranska tovnbeln meerâ kuávluh.
Raanskan kuleh 18 kuávlu já 101 departement lasseen tovnbeln meerâ kuávluh.
Ekonomia.
Ráhtulâšvuotâ.
Ranskaast lii ennuv tááláá-áigásâš já ollâtásásâš ráhtulâšvuotâ. Pegâlmâsah ranskaliih automeerhah láá Peugeot, Renault já Citroën.
Eennâmtuálu.
Ranska lii Euroop merhâšitteemus eennâmtuálueennâm. Tot lii Italia lasseen maailm stuárráámus viinipyevtitteijee.
Ranskakielâ

Ranskakielâ (ransk. "français") kulá indoeurooplij kielâi roomaanlâš kielâjuávkun.
Ranua

Ranua lii kieldâ Suomâst, Laapi eennâmkoddeest. Ranuast ääsih 3 743 olmožid, já ton vijđodâh lii 3 694,79 km², mast 241,17 km² lii čääci. Ranua naaburkieldah láá Ii, Puáššu, Pudasjärvi, Ruávinjargâ, Simo já Tervola.
Historjá.
Ranua vuáđudui ive 1917. Ton kuávluh kullii Pudasjärvi, Ruávinjaargâ já Simo kieldáid. Ive 1926 smavvâ kuávlu sirdâšui Ranua kieldâst uđđâ Puášu kieldân.
Rapagnano

Rapagnano lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Rapagnanost ääsih 2 000 olmožid. Ton vijđodâh lii 12,65 km², já alodâh 314 m. Rapagnano naaburkieldah láá Fermo, Grottazzolina, Magliano di Tenna, Monte San Pietrangeli, Montegiorgio já Torre San Patrizio.
Siijdah.
Markkân lasseen Rapagnano kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Piane di Rapagnano.
Rauma

Rauma () lii kaavpug Suomâst, Satakunta eennâmkoddeest. Raumast ääsih 39 015 olmožid, já ton vijđodâh lii 1 110,12 km², mast 614,29 km² lii čääci. Rauma naaburkieldah láá Eurajoki, Lappi, Laitila já Pyhäranta.
Historjá.
Rauma vuáđudui cuáŋuimáánu 15. peeivi 1442.
Čuákkipääihih.
Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah.
Anttila, Haapasaari, Kaaro, Kauklainen, Kaukola, Kodisjoki, Kolla, Kortela, Kulamaa, Lappi, Monna, Nihattula, Ruona, Sorkka, Soukainen, Tarvola, Tiilivuori, Unaja, Uotila, Vasarainen, Vermuntila já Voiluoto.
Rauna Paadar-Leivo

Rauna Paadar-Leivo (š. 1942) lii sämmilâš kirječällee, kii čáálá párnáikiirjijd, čaitâlmijd já kuldâlmâsâid pajekielân. Sun áásá Anarist, kost sun lii lamaš pargoost sämitiggeest. Meddâl sun lii Lusmenjaargâst.
Párnáikiirjij lasseen sun lii kietâčáállám párnáirááiđu "Káre-Nina" já čáállám rävisulmui roomaan "Goalsenjárga" (1994, suomâkiel jurgâlus "Vieras talvi" 1997). Ive 2000 sun finnij Aanaar kieldâ kulttuurpalhâšume.
Rautalampi

Rautalampi lii kieldâ Suomâst, Tave-Savo eennâmkoddeest. Rautalampist ääsih 3 069 olmožid, já ton vijđodâh lii 761,99 km², mast 223,03 km² lii čääci. Rautalampi naaburkieldah láá Hankasalmi, Konnevesi, Pieksämäki, Suonenjoki, Tervo já Vesanto.
Historjá.
Rautalampi vuáđudui ive 1561.
Siijdah.
Hanhitaipale, Hankamäki, Ihalaiskylä, Kerkonkoski, Kiesimä, Koipiniemi, Kuuslahti, Myhinpää, Pukkiharju, Rautalampi, Saikari, Sonkarinsaari, Toholahti, Liimattala, Palavalahti, Vaajasalmi já Pakarila.
Rautavaara

Rautavaara lii kieldâ Suomâst, Tave-Savo eennâmkoddeest. Rautavaarast ääsih 1 573 olmožid, já ton vijđodâh lii 1 235,25 km², mast 84,30 km² lii čääci. Rautavaara naaburkieldah láá Juuka, Kuopio, Lapinlahti, Nurmes, Sonkajärvi já Sotkamo.
Historjá.
Rautavaara vuáđudui ive 1874.
Siijdah.
Alakeyritty, Ala-Luosta, Etelä-Keyritty, Halmejärvi, Hiirenjärvi, Kangaslahti, Lehtovaara, Lievisenmäki, Palojärvi, Pirttipuro, Pohjois-Keyritty, Puumala, Rannankylä, Rautavaara markkân, Sierajärvi, Siikajärvi, Tiilikka já Ylä-Luosta.
Recanati

Recanati lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Recanatist ääsih 21 131 olmožid. Ton vijđodâh lii 103,46 km² já alodâh 293 m. Recanati naaburkieldah láá Castelfidardo, Loreto, Macerata, Montecassiano, Montefano, Montelupone, Osimo, Porto Recanati já Potenza Picena.
Historjá.
Recanatist šoodâi kaavpug ive 1240.
Siijdah.
Bagnolo, Castelnuovo, Chiarino, Costa Dei Ricchi, Fontenoce, Le Grazie, Montefiore, Sambucheto, Santa Lucia já Spaccio Romitelli.
Reisjärvi

Reisjärvi lii kieldâ Suomâst, Tave-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Reisjärvist ääsih 2 720 olmožid, já ton vijđodâh lii 503,19 km², mast 28,74 km² lii čääci. Reisjärvi naaburkieldah láá Haapajärvi, Kinnula, Lestijärvi, Pihtipudas já Sievi.
Historjá.
Reisjärvi vuáđudui ive 1868.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Reisjärvi markkân.
Siijdah.
Kalaja (tâi Iso-Kalaja), Kangaskylä, Kinnulanranta, Leppälahti, Levonperä já Reisjärvi.
Reservoir Dogs

Reservoir Dogs lii ive 1992 puáttám rikoselleekove, mon lii čáállám já stivrim ovtâstumstaatâlâš Quentin Tarantino. 
Juonâ.
Áámmátrikoliih aiguu rievviđ timantijd, mutâ puoh ij moonnâmgin nuuvt ko sij lijjii sundáttâllâm.
Vuástáväldim.
Rotten Tomatoes -sijđo 69 árvustâlmist 91 % láá miättáseh. Metacritic-siijđost tot lii finnim 79 čuággád čyeđeest.
Rhode Island

Rhode Island lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Providence. Rhode Island uásistaatâst ääsih ohtsis suulân miljovn olmožid (2020). Rhode Island lii vijđoduvváin Ovtâstum staatâi uásistaatâin puoh ucemus.
Riehen

Riehen lii kaavpug Sveeicist, Basel-Stadt kantonist. Riehenist ääsih 21 705 olmožid. Ton vijđodâh lii 10,87 km² já alodâh 278 m.
Riemâšjuuhâ

Riemâšjuuhâ () lii masa 50 km kukkosâš juuhâ Aanaar kieldâst. Tot kulá Paččvei čácádâhân.
Riika

Riika lii Latvia stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug. Riikast ääsih 627 810 olmožid. Ton vijđodâh lii 307,17 km² já alodâh 6 m.
Historjá.
Riika vuáđudui ive 1201, já tast šoodâi kaavpug ive 1225.
Ustevvuotâkaavpugeh.
Riika ustevvuotâkaavpugeh láá:
Ripe San Ginesio

Ripe San Ginesio lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Ripe San Ginesiost ääsih 843 olmožid. Ton vijđodâh lii 10,17 km², já alodâh 430 m. Ripe San Ginesio naaburkieldah láá Colmurano, Loro Piceno, San Ginesio já Sant'Angelo in Pontano.
Ristijärvi

Ristijärvi lii kieldâ Suomâst, Kainuu eennâmkoddeest. Ristijärvist ääsih 1 254 olmožid, já ton vijđodâh lii 897,94 km², mast 62,30 km² lii čääci. Ristijärvi naaburkieldah láá Hyrynsalmi, Kuhmo, Paltamo, Puolanka já Sotkamo.
Historjá.
Ristijärvi vuáđudui ive 1867.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Ristijärvi markkân.
Siijdah.
Hiisijärvi, Jokikylä, Karhulankylä, Koskenkylä, Mustavaara, Möttölänniemi, Peuravaara, Pihlajavaara, Pyhäntä, Ristijärvi markkân, Tolosenjoki, Tuliharju, Uva já Kivikylä.
Rivdul

Rivdul () lii siijdâš Aanaar kieldâst, Muddusjäävri riddoost. Ive 2019 Rivdul kuávlust assii 119 olmožid.
Rjazan

Rjazan () lii kaavpug Ruošâst.
Romania

Romania () lii staatâ Euroopist. Ton uáivikaavpug lii Bukarest.
Eennâmtiätu.
Romania vijđodâh lii 238 391 km², mast 8 500 km² lii čääci. Vijđoduv mield Romania lii maailm 83. stuárráámus staatâ.
Sajadâh já rääjih.
Romania lii jiečânâs staatâ Maadânuorttâ-Euroopist. Ton ránnjástaatah láá tavveen já nuorttân Ukraina, tavenuorttân Moldova, mäddin Bulgaria, maadâviestârist Serbia já taveviestârist Uŋgar. Romaniast staatârääjih láá ohtsis 2 844 km. Kuhemus rääji lii rääji Moldovain, mii lii 683 km. Uánihumos rääji vist lii 424 km rääji Uŋgaráin. Romania rájášuvá nuorttân Čapismeerân. Merâriddo lii ohtsis 225 km.
Morfologia.
Romania alemus saje lii Moldoveanu čokke (2 544 m). Ton vyeligumos saje vist lii Čapismeerâ riddo (0 m).
Šoŋŋâdâh.
Romania šoŋŋâdâh lii nannaamšoŋŋâdâh, mast láá nelji iveääigi.
Haldâttâh já politiik.
President.
Romania presidentist lii ennuv väldi. Eereeb iärásij sun joođeet piäluštâsrääđi, mii meerrid suáldátlii torjust. Sun puáhtá meid kevttiđ vetovuoigâdvuođâ EU-jienâstâsâin, main tarbâšuvvoo oovtâmielâlâšvuotâ.
Romanij lippu

Romanij lippu (, kalderašromanikielân "O styago le romengo") lii romanij almugijkoskâsâš lippu. Taat tuhhiittui ive 1971 romanij vuossâmuu maailmkongresist, mii tollui Lontoost. Liipu tuáváášivneh láá čuovjâd já ruánáá. Čuovjâd oovdâst alme já kovvee vuoiŋâlijd áárvuid. Ruánáá oovdâst eennâm já kovvee eennâmlijd áárvuid. Liipu kuávdoo lii ruopsis "čakra" ađai hiävušváávnui räätis. Siämmáš räätis lii meid Intia liipust.
Romanikielâ

Romanikielâ lii indoarjalâš kielâ. Romanikielâ sárnuh vijđáht pirrâ Euroop sehe meiddei Tave-Afrikist, Viestâr-Aasiast, Ovtâstum staatâin já Brasiliast romanisiärvusijn. Romanikielâ suomânijn láá stuorrâ iäruh. Suomâneh juáhhojeh jieškote-uvláván vuovvijn, ovdâmerkkân ton mield, mon kielâst toh láá váldám váiguttâs. 
Suomâst sárnum kaalekielâ keččih tavesuomânij ubâlâšvuođâst taveviestârsuomânij vyelikategorian. Suomâ romanikielâ juáhhoo val nuorttâ- já viestârsuomânân.
Rooma

Rooma () lii Italia stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug. Tot lii Latium kuávlust. Roomast ääsih 2 838 596 olmožid. Ton vijđodâh lii 140,86 km² já alodâh 54 m. 
Sajadâh já rääjih.
Rooma naaburkieldah láá Albano Laziale, Anguillara Sabazia, Ardea, Campagnano di Roma, Castel Gandolfo, Castel San Pietro Romano, Ciampino, Colonna, Fiumicino, Fonte Nuova, Formello, Frascati, Gallicano nel Lazio, Grottaferrata, Guidonia Montecelio, Marino, Mentana, Monte Porzio Catone, Monte Compatri, Monterotondo, Palestrina, Poli, Pomezia, Riano, Sacrofano, San Gregorio da Sassola, Tivoli, Trevignano Romano já Zagarolo.
Roovvâdmáánu

Roovvâdmáánu lii gregoriaanlâš já juliaanlâš kalender mield ive lovváád mánuppaje. Roovvâdmáánust láá 31 peivid.
Nommâ.
Roovvâdmáánu lii finnim noomâs tast, et taan máánust poccuin lii roovvâdäigi. Roovvâdmáánust lii meiddei kevttum suomâkiel lovnânomâttâs "lokamáánu".
Rosora

Rosora lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Rosorast ääsih 1 939 olmožid. Ton vijđodâh lii 9,41 km² já alodâh 380 m. Rosora naaburkieldah Arcevia, Castelplanio, Cupramontana, Maiolati Spontini, Mergo, Montecarotto já Poggio San Marcello.
Siijdah.
Markkân lasseen Rosora kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Angeli di Rosora.
Ruanda

Ruanda lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Kigali.
Eennâmtiätu.
Geologia.
Tullâväärih.
Ruandast láá kulmâ tullâvääri. Tain alemus lii Karisimbi (4 507 m). Eres tullâväärih láá Muhabura já Visoke. Karisimbi já Muhabura iä lah aktiivliih, já toi majemuš russoom lâi holoseenist. Visoke vuod lii aktiivlâš, já ton majemuš russoom lâi ive 1957.
Ruggell

Ruggell lii kieldâ Liechtensteinist. Ruggellist ääsih 2 268 olmožid. Ton vijđodâh lii 7,38 km² já alodâh 433 m.
Ruopsismeerâ

Ruopsismeerâ lii kuhes já segis čäcikuávlu, mii lii uási India väldimeerâ. Ton kobdemus saje lii suulân 360 km já kuhemus saje 1 930 km. Ruopsismeerâ olesvijđodâh lii 438 000 km².
Ruopsismeerâ viestârbeln láá Egypt, Sudan, Eritrea já Djibouti já nuorttiibeln Israel, Jordania, Saudi-Arabia já Jemen. Tavveen Suez uáli peht piäsá Koskâmeerân já mäddin Bab el Mandebist Adenluovtâ peht Arabiameerân, mast piäsá ain India väldimeerâ räi. Ruopsismeerâ lii-uv lamaš kuhháá tergâdis kiäinu kaavpâšmân.
Ruopsismeerâ lii uáli liegâs. Ton čäsuáivi liegâsvuotâ sáttá leđe paijeel 30 °C já čääci lievlist tast liävttoin, mii taha čääsist hirmâd sálttáá.
Ruopsisryeivil

Ruopsisryeivil lii loddešlaajâ, mii kulá varbusluudij lahkon. Tot lii Kymileevi eennâmkoddelodde.
Stuárudâh já olgohäämi.
Ruopsisryeivilist láá kossâ ruumâš já njune sehe stuorrâ uáivi. Tot lii 15,5−17,5 cm kukke já tiäddá 24−38 g. Ruopsisryeivil poođâš, uáivi já suájáh láá čappâdeh já selgi lii räänis. Suájást lii vielgis teikkâ váhá ränis säärgis. Orráás čuávji lii ruopsâd já niŋálâs sehe nuorâ ruškâd. 
Puárásumos riegistum ruopsisryeivil lii lamaš 6 ihe 11 mánuppaijeed já 28 peivid puáris. 
Lavdâm.
Ruopsisryeivil tiättoo ubâ Euroopist já Aasia liähmus kuávluin. Tot lii táválávt päikkilodde, mut sáttá varriđ jis raavvâdtile aassâmsaajeest lii hyeni. Varrimsaje lii táválávt Koskâ-Euroopist. Tot puátá maŋgii tälviv puurrâđ loddeluovijd já lii-uv ohtâ loddeluovdij tobdosubboin luudijn.
Ruopsisryeivil pessee ubâ kuácceevyevdistielâsist, ađai ubâ Suomâst, pic ij Tuodâr-Laapist. Suomâst pessejeh suulân 200 000 ruopsisryeivilpaarrâd.
Lasanem.
Ruopsisryeivil peesi lii vyeligis miestust, 0,5–5 meetter aloduvvâst. Piervâl lii rahtum oovsijn já toŋŋâsijn. Niŋálâs mannee 5-7 mane já láálá taid kyehti oho. Uđâgááh pyehtih kirdeđ váhá paijeel kyevti oho ahasâžžân. Ruopsisryeivil finnee keesist kyehti teikkâ kulmâ piäsáduv.
Raavâd.
Ruopsisryeivil purrâmuššân láá táválávt ereslágáneh siemâneh, urbeh, myerjih já čielgitävtittemes elleeh. Enni puurât uđâgáid tiivrijd já eres uccâ elleid. Tälviv toh poreh enâmustáá loddelyevdi siemânijd.
Ruotâ

Ruotâ kunâgâskodde () ađai Ruotâ (ruot. "Sverige") lii staatâ Euroopist. 
Viehâdâh.
Ässeeloho.
Ruotâst ääsih paijeel 10 miljovn olmožid, kiäin stuárráámus uási sárnuh ruotâkielâ.
Kielah.
Ruotâ virgálâš kielâ lii ruotâkielâ, mon sárnuh suulân 90 % viehâduvvâst. Ruotâkielâ lasseen Ruotâst láá 5 aalmuglii ucceeblovokielâ: suomâkielâ, jiddiškielâ, meänkielâ, romanikielâ já sämikielah.
Aalmuglii ucceeblovokielah.
Uđđâivemáánu 1. peeivi 2019 rääjist sämikielâi haldâttâskuávlust láá lamaš 25 kieldâd: Arjeplog, Arvidsjävri, Berg, Dorotea, Härjedalen, Juhâmokke, Kiärun, Krokom, Lycksele, Malå, Sorsele, Storuman, Strömsund, Sundsvall, Tukholma, Ume, Vilhelmina, Vindeln, Vääččir, Åre, Åsele, Älvdalen, Örnsköldsvik já Östersund. Ton lasseen suomâkielâ haldâttâskuávlust láá 66 kieldâd já meänkielâ haldâttâskuávlust 10 kieldâd.
Ruotâkielâ

Ruotâkielâ lii tavegermaanlâš kielâ, mii sárnoo Ruotâst já Suomâst. Tom sárnuh suulân 10 miljovn olmožid. 
Ruotâkielâ pustaveh.
Ruotâkielâst láá 29 pustavid. Tain 9 láá vokaleh já 20 láá konsonanteh:
Ruoššâ

Ruoššâ () lii staatâ Euroopist já Aasiast. Ton uáivikaavpug lii Moskova.
Ruánáá litto

Ruánáá litto r.p (uánihubbooht Ruánááh, , ) lii ohtâ Suomâ piäláduvâin. Piäláduv saavâjođetteijee lii .
Ruávinjargâ

Ruávinjargâ (, já ) lii kaavpug Suomâst, Laapi eennâmkoddeest. Ruávinjaargâst ääsih 63 010 olmožid, já ton vijđodâh lii 8 016,75 km², mast 435,24 km² lii čääci. Ruávinjaargâ naaburkieldah láá Kiemâjävri, Kittâl, Kolari, Pajetuárnus, Pelkosnjargâ, Pello, Puáššu, Ranua, Suáđigil já Tervola.
Historjá.
Ruávinjargâ vuáđudui kävppikieldân ive 1929, já tast šoodâi kaavpug ive 1960.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Ustevvuotâkaavpugeh.
Ruavinjaargâ ustevvuotâkaavpugeh láá:
Rävisvuotâ (riehtioppâ)

Rävisvuotâ lii riehtiopâlâš tuávádâh, mii uáivild taggaar ave, ko siärváduv já laavâ mield olmooš lii tommit räävis, ete ibbeerd maid parga. Talle sust šadda siärváduv olesváldálâš jeessân puoh vuoigâdvuođâigijn já kenigâsvuođâigijn. 
Rävisvuođâ aherääji.
Rävisvuođâ aherääji lii mulsâšuddâm ennuv eres ohtsâškuudijn. Ton lasseen pyehtih leđe nisonáid já almaid eres aherääjih nuuvtko lâi ovdil Ruotâst já Suomâst.
Rävisvuođâ aherääji Suomâst.
Laavâ hovdimlaavâ nubástutmist (457/1976) vuáđuld Suomâ rävisvuođâ tááláš aherääji lii 18 ihheed syeinimáánu 1. peeivi 1976 rääjist. Tolebáá aherääji lâi 15 ihheed ive 1721 räi, ko rääji aledii 21 ihán. Taat aherääji kuittâg kuoskâi tuše almaid; najâhánnáá nisoneh lijjii hovdimvuálásiih, já näimilito maŋa nissoon kállást šoodâi suu uđđâ uundâr.
Rääkkylä

Rääkkylä lii kieldâ Suomâst, Tave-Kärjil eennâmkoddeest. Rääkkyläst ääsih 2 096 olmožid, já ton vijđodâh lii 699,68 km², mast 272,07 km² lii čääci. Rääkkylä naaburkieldah láá Joensuu, Kitee, Liperi, Savonlinna já Tohmajärvi.
Historjá.
Rääkkylä vuáđudui ive 1874.
Viehâdâh.
Čuákkipääihih.
Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Rääkkylä markkân.
Siijdah.
Haapasalmi, Jaama, Nieminen, Sintsi, Rasisalo, Rasivaara, Salokylä-Pötsönlahti, Oravisalo já Varissalo.
Rüti (GL)

Rüti lii uccâ siijdâš já oovdiš kieldâ Glarus kantonist Sveeicist. Ive 2024 loopâst Rütist assii 402 olmožid. Kieldâ vijđodâh lâi 6,18 km². Rüti lii 616 m merâtääsi paajaabeln.
Historjá.
Rüti kieldâ lopâttui ive 2010 loopâst, ko Betschwanden, Braunwald, Elm, Engi, Haslen, Linthal, Luchsingen, Matt, Mitlödi, Rüti, Schwanden, Schwändi já Sool kieldah lahtojii oohtân já šoodâi uđđâ Glarus Süd kieldâ. Uđđâ kieldâst ääsih 9 849 olmožid (31.12.2024), já ton vijđodâh lii 430,03 km2.
Viehâdâh.
Ässeeloho.
Rütist assii 256 olmožid ive 1692, 814 olmožid ive 1837, 809 olmožid ive 1850, 919 olmožid ive 1900, 821 olmožid ive 1950, 444 olmožid ive 2000 já 364 olmožid ive 2010.
Čuávuváá tavlustuvâst lii Rüti ässeeloho ive 2017 rääjist Glarus Süd kieldâ virgálij nettisiijđoi mield:
S

S lii läättinlâš puustavoornig 19. já anarâškielâ puustavoornig 24. puustav.
Saimaa

Saimaa teikkâ Stuorrâ-Saimaa () lii jävri Suomâst, Maadâ- já Tave-Kärjilist sehe Maadâ- já Tave-Savost. 
Eennâmtiätu já luándu.
Saimaa vijđodâh lii 4 280 km2. Tot lii Suomâ stuárráámus jävri já Laatokka, Äänisjäävri sehe Vänern maŋa Euroop stuárráámus jävri. Saimaa kulgâmvijđodâh lii 69 500 km2 já tot kulá Vuoksi čácádâhân. 
Lii kiddâ tulkkuumist, ete lii-uv Saimaa ubâ ohtâ jävri. Saimaa puáhtá jyehiđ maaŋgâ jiečânâs áldás, moh láá ovtâstittum kezis čolmijguin. Eres áldái čäsuáivi alodâh lii kuittâg-uv suulân siämmáš, te Saimaa aneh táválávt jävrin. Saimaa stuárráámus ääldis lii Maadâ-Saimaa, mii kočoduvvoo meid Saimaa selgin teikkâ tuše Saimaan. Eres styeres jäävrih Saimaast láá Pihlajavesi, Haukivesi já Pyhäselkä.
Saimaa koskâmiärálâš čäsuáivi alodâh lii 75,7 m. Kieŋâlumos saje (84 m) lii Käenniemenselkäst, Yövesist. Saimaa finnee čääsis Heinävesi- já Leppävirta kiäinuin sehe Pielisjäävrist Pielisjuuvâ peht. Imatrast álgá Vuoksi, mon peht Saimaa luáštá Laatokan já ton maŋa Nevajuuvâ peht Suomâluohtân.
Saimaanuárju lii Saimaa tobdosumos ellee. Taat uhkevuálásâš nuárjušlaajâ iälust tuše Saimaast. Ive 2016 nuárjuh lijjii suulân 360 ohtâgâssâd. Saimaanuárjoid stuárráámuuh uhkeh láá šoŋŋâdâhnubástus já viermikuálástem.
Saimaa kyelišlaajah láá jävriluosâ, kuávžur, kuha, puško, siergi, suávvil já vuásku. Saimaast lii meid uáli uhkevuálásâš rávdupopulaatio.
Geologisâš historjá.
Majemuu jieŋâpaje maŋa Saimaa lâi kiddâ Ancylusjäävrist. Eennâmpajanem tiet kiäinu jáávrán potkânij, já Saimaast šoodâi jieijâs jävri. Algâaalgâst Saimaa luoštij Taveluohtân, mut ko tobbeen eennâmpajanem lâi korrâsub, te virdedem jorgettij máádás. Suulân 8 000 ihheed tassaaš Saimaa luoštij jo Päijänne kulij. Ko eennâmpajanem jotkui, te Päijänne tuulvâi já ton čäsuáivi pajanij Saimaa räi. Šoodâi Sis-Suomâ stuorrâjävri, mii piištij muáddičyeti ihheed ovdil ko eennâmpajanem potkiittij Päijänne já Saimaa uđđâsist. Jaavrij iäránem maŋa Saimaa luoštij kyevti kiäinu peht Kymijuuhân ovdil ko Vuoksi šoodâi suulân 6 000 ihheed tassaaš já poođij puáris oolij sajan.
Saint Kitts já Nevis

Saint Christopher já Nevis federaatio ađai Saint Kitts já Nevis lii suáluistaatâ Karibiast. Saint Kitts já Nevisân kuleh kyehti suolluu. Ton uáivikaavpug já stuárráámus kaavpug, Basseterre, lii Saint Kitts suollust.
Saint Lucia

Saint Lucia lii staatâ Karibiast. Ton uáivikaavpug já stuárráámus kaavpug lii Castries.
Valastâllâm.
Saint Lucia puoh pivnohumos valastâllâmšlaajah láá kriikeet já jyelgipállu. Puoh peeggâlmumos saintlucialâš valastâllee lii vissâ 100 meetter käččee Julien Alfred, kote šoodâi kesimáánu 10. peeivi 2001. Sun vuoitij Saint Lucia vuossâmuu nuorâi olympiamiitaal (siilbâ) ive 2018, vuossâmuu olympiamiitaal (kole) ive 2024 já vuossâmuu almosvalastâllâm MM-miitaal (proonsi) ive 2025.
Saint Vincent já Grenadiineh

Saint Vincent já Grenadiineh lii uccâ suáluistaatâ Koskâ-Amerikist, Karibiameerâst. Ton uáivikaavpug lii Kingstown.
Eennâmtiätu.
Suolluuh.
Saint Vincent já Grenadiinijd kullojeh uáivisuálui Saint Vincent já tavemuuh Grenadine suolluuh, moh oŋâttâšeh máádás Grenada kulij. Saint Vincent suálui lii suulân 32 km maadâviestârân Saint Luciast já 160 km viestârân Barbadosist. Suálui lii 30 km kukke já ton kobdemus uási lii 18 km kubduv. Saint Vincent lii vulkaanlâš já tobbeen láá ennuv váráduvah. Ton alemus saje, 1 234 meettersâš Soufrière, lii ain-uv aktiivlâš tullâvääri.
Sajos

Säämi kulttuurkuávdáš Sajos lii Anarist. Sajosist tuáimih Sämitigge, Säämi máttááttâskuávdáš, Anarâškielâ servi ry, sämikirjerááju, Sämiarkkâdâh, Sámi Duodji ry já SámiSoster Rs. Sajosist lii meid kähviviäsu Čaiju.
Saksa

Saksa () teikkâ Saksa littotäsiväldi () lii jiečânâs littotäsiväldi Koskâ-Euroopist. Ton uáivikaavpug lii Berlin.
Historjá.
Saksa já Euroop union.
Saksa littotäsiväldi lii ohtâ staatâin, moh vuáđudii Euroop union ive 1952. Ko Saksah ovtâstuvvii roovvâdmáánu 3. peeivi 1990, te meid Nuorttâ-Saksa seervâi Euroop unionân uássin ovtâstum Saksa.
Saksa lii kuullâm eurokuávlun jo kuávlu vuáđudem rääjist ađai uđđâivemáánu 1. peeivi 1999 rääjist.
Eennâmtiätu.
Saksa vijđodâh lii 357 022 km², mast 8 350 km² lii čääci. Vijđoduv mield Saksa lii maailm 64. stuárráámus staatâ.
Sajadâh já rääjih.
Saksa lii littotäsiväldi Koskâ-Euroopist. Ton ránnjástaatah láá tavveen Tanska, nuorttân Puola já Tšekki, maadânuorttân Nuorttâriijkâ, mäddin Sveicci, maadâviestârist Ranska já viestârist Belgia, Luxemburg já Vuáládâhenâmeh. Saksaast staatârääjih láá ohtsis 3 694 km. Kuhemus rääji lii rääji Nuorttâriijkâin, mii lii 801 km. Uánihumos rääji vist lii 128 km rääji Luxemburgáin. Saksa rájášuvá mäddin Alppáid, taveviestârist Tavemeerân já tavenuorttân Nuorttâmeerân. Merâriddo lii ohtsis 2 389 km.
Ekonomia.
Ráhtulâšvuotâ.
Saksa lii Euroop tehálumos ráhtulâšvuotâeennâm. Autoráhtulâšvuotâ kulá Saksa tehálumosáid ráhtulâšvuođâsuorgijd stäli-, elektroniik- já talhâsráhtulâšvuođâ lasseen. Mercedes-Benz, Volkswagen já BMW láá saksaliih automeerhah.
Viehâdâh.
Ässeeloho.
Saksaast láá paijeel 84 miljovn ässed. Ässeelovo mield Saksa lii Euroop kuálmádin stuárráámus eennâm Ruošâ já Tuurki maŋa já Euroop union stuárráámus.
Salomonsuolluuh

Salomonsuolluuh láá staatâ Oseaniast. Ton uáivikaavpug lii Honiara.
Salvador Dalí

Salvador Domingo Felipe Jacinto Dalí i Domènech (), kiäm tobdeh noomáin Salvador Dalí, lâi espanjalâš taaiđâmáálájeijee, koveverree já elleekovekietâčällee. Sun lii maailm peeggâlmumos surrealistlâš taaiđâmáálájeijee. Suu puoh tobdosumos pargo lii "The Persistence of Memory", mon sun máálái ive 1931.
Eellim.
Pärnivuotâ.
Dalí šoodâi vyesimáánu 11. peeivi 1904 Figuerasist, Kataloniast Salvador Dalí Cusín já Felipa Domènech Ferrésân. Sun lâi sunnuu nubbe pärni, mutâ suu stuorrâviljâ, kiän nommâ lâi meid Salvador, jaamij umogâžžân. Nelji ive maŋeláá, ive 1908, Dalí uccuábbi, Anna Maria, šoodâi. Siämmáá ive Dalí eeči piejâi Dalí škoovlân, mutâ vuosmuu škoovlâ vädisvuođâi tet eeči siirdij Dalí kyehti ive maŋeláá espanjalâš-ranskalâš škoovlân, kost Dalí oopâi ranskakielâ - táiđu mast maŋeláá lâi ävkki suu taiđui-uv. 
Dalí eeči lâi koorâs, mutâ eenist lâi láđásub šoddâdemvyehi. Dalí lâi jo pärnin fiätulâš já lâi maŋgii vaijaa vanhimijdis já škovlâskipárijdis. Eejis ij killáám Dalí suttoid ige omâsvuođâid já ráŋgášij tain korrâsávt. Sunnuu koskâvuotâ hiäjusmij jo talle ko Dalí lâi val ucce. Kuittâg kuohtuuh vaanhimeh tuárjoin nanosávt Dalí taiđuu já sust lâi-uv jo uáli nuorrân ovdánâm stijlâ sárgusijnis. Nuuvt vaanhimeh huksijn sunjin taaiđâstudio ovdilgo sun ubâ moonâi taaiđâškoovlângin.
Taidârin.
Dalí tobdeh vuosâsaajeest suu máálám taiđust.
Dalí artistlâš stijlâ ovdánij ko sun uápásmui sehe Sigmund Freud jurduid mielâvuáláást já Pariisi surrealistlâš taidârriggei, kost taidâreh já čälleeh irâttii uuccâđ mottoomlágán "stuárráb tuotâvuođâ" ulmuu mielâvuáláást.
Dalí lii smiettum kyevti eresláán persovnin - láin pyeri Dalí já hyeni Dalí. Pyerrin Dalín aneh 1930- já 1940-lovo surrealistlâš taaiđâmáálájeijee, ko oppeet hyeni Dalí poođij tast maŋa, talle ko Dalí rigoi, varrij Ovtâstum staatáid, poorgâi Hollywoodáin já ruoššâlâš baletáin sehe lijkkui leđe massamediast.
Samara

Samara () lii kaavpug Ruošâst Volga-juuvâ riddoost. Tot lii Samara kuávlust.
Historjá.
Samara vuáđudui ive 1586.
Sambia

Sambia lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Lusaka.
Samoa

Samoa lii suáluistaatâ, Kuálhismeerâst, Oseaniast. Ton uáivikaavpug lii Apia. Samoa lii uási Samoa suáluikuávlu oovdâst Amerik Samoain.
Valastâllâm.
Puoh pivnohumos valastâllâmšlaajâ Samoast lii rugby union. Enâmist láá suulân 120 rugbyjuávkkud já suulân 15 000 rugbyspelled. Eennâmjuávhu nommâ lii Manu Samoa.
Eres pivnohis šlaajah láá ovdâmerkkân jyelgipállu, kriikeet já tennis sehe maaŋgâlágáneh čäcišlaajah tego purjâstem, puohčâm já kuálástem.
Samoa lii uásálistám olympialáid ive 1984 rääjist. Eennâm lii vuáittám oovtâ olympiamiitaal. Tiädduloptejeijee Ele Opeloge poođij Pekingist ive 2008 nisonij +75 kg luokkaast vistig niäljádin, mutâ ive 2016 aalmugijkoskâsâš tiädduluptimlitto almottij, ete dopingiskosij mield sehe pronssi- já silbâmitalist hilguuččáin. Opeloge, kote lâi jo pááccám iäláttâhân, finnij viijmâg mitalis cuáŋuimáánu 5. peeivi 2017.
Samoa vuoitij historjás vuosmuu miitaal almosvalastâllâm maailmmiäštárkištoin ive 2025 Tokiost ko skiärrušlivgejeijee Alex Rose poođij almai finalist kuálmádin já vuoitij proonsi.
Samuel L. Jackson

Samuel Leroy Jackson (š. juovlâmáánu 21. peeivi 1948, Washington, D.C., Ovtâstum staatah) lii ovtâstumstaatâlâš pyevtitteijee já čaittâleijee, kii lii čaittâlâm paijeel 100 elleekooveest.
Eellim.
Samuel L. Jackson šoodâi Washington, D.C.st. Sun lii Elizabeth (Montgomery) já Roy Henry Jackson alge, mutâ suu vaanhimeh iäránáin ovdilgo sun šoodâi. Sun aasâi enijnis já eenis vaanhimijguin.
Karrieer.
Jackson kulostui ko čaittâlij kuulmâ Spike Lee elleekooveest. Sun lii meid čaittâlâm maaŋgâin Quentin Tarantino elleekuuvijn.
San Antonio

San Antonio (virgálávt "City of San Antonio") lii kaavpug Texas uásistaatâst Ovtâstum staatâin. Tot lii ässeelovo mield Texas nubben stuárráámus kaavpug já čiččâdin stuárráámus puoh Ovtâstum staatâi kaavpugijn. San Antoniost ääsih ohtsis paijeel 1,5 miljovn olmožid.
San Ginesio

San Ginesio lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. San Ginesiost ääsih 3 237 olmožid. Ton vijđodâh lii 78,02 km², já alodâh 680 m. San Ginesio naaburkieldah láá Cessapalombo, Camporotondo di Fiastrone, Colmurano, Gualdo, Fiastra, Ripe San Ginesio, Sant'Angelo in Pontano, Sarnano já Tolentino.
Siijdah.
Botondolo, Campanelle, Cardarello, Casa Gatti, Cerqueto, Colle, Collina, Ficcardo, Fontepeschiera, Macchie, Maregnano, Morichella, Morico, Passo San Ginesio, Pian di Pieca (Pieca já Santa Maria di Pieca) Rocca Colonnalta, San Liberato, Santa Croce, Santa Maria in Alto Cielo, Torre di Morro, Vallato já Vallimestre.
Uáinámušah.
San Ginesiost lii puáris kuávdáš, mon pirrâ láá uđđâsuboh uásih. Puáris kuávdáá tehálumos tori lii "Piazza A. Gentili". Kuhes historjá čuávumuššân puáris kuávdáást láá ennuv historjáliih rakânâsah, tegu "San Giacomo" -kirkko. San Ginesiost lii meiddei muvrâ puáris kuávdáá pirrâ. Muvrâ lii šiev oornigist vala onnáá peeivi.
San Marcello

San Marcello lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. San Marcellost ääsih 1 999 olmožid. Ton vijđodâh lii 25,78 km² já alodâh 231 m. San Marcello naaburkieldah láá Belvedere Ostrense, Jesi, Maiolati Spontini, Monsano, Monte San Vito já Morro d'Alba.
Siijdah.
Markkân lasseen San Marcello kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Acquasanta.
San Marino

San Marino, virgálávt San Marino täsiväldi (; ), lii staatâ Euroopist. Ton uáivikaavpug lii San Marino.
Haldâttâh já politiik.
Kuávlulâš jyehim.
Kieldah.
San Marinost láá 9 kieldâd: Acquaviva, Borgo Maggiore, Chiesanuova, Domagnano, Faetano, Fiorentino, Montegiardino, San Marino já Serravalle.
San Marino (kaavpug)

San Marino () lii San Marino uáivikaavpug já ohtâ staatâ kieldâin. Kaavpugist ääsih 4 071 olmožid. Ton vijđodâh lii 7,09 km² já alodâh 749 m.