tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
NATO

Davvi-Atlántta bealuštuslihttu (oan. NATO, ja , "OTAN") lea riikkaidgaskasaš bealuštuslihttu, mii vuođđuduvvui cuoŋománu 4. b. 1949 USA:s, Washington D.C.:s.
Historjá.
NATO lea 32 riikka gaskasaš suodjaluslihttu mii álggahuvvui 1948 nuppi máilmmisoađi maŋŋá. Áigumuš lei nannet sihkkarvuođa goabbá nai bealde Atlántta. Vuođđoprinsihppa lei ahte go NATO-riika fallehuvvui de olles NATO fallehuvvui. Maŋŋel lea lihttu viiddidan ieža doaimma ja das leat vuogit mo gieđahallá kriissaid ja mo ovddida riikkaidgaskasaš ráfi. 
Go NATO álggahuvvui lei nuortariikkat ja oarjeriikkat vuostálagaid. Nuorttil doaimmai Warsawa-lihttu ja oarjjil fas NATO. Sovjetlihttu lei šaddan vejolaš áittan Oarje-Eurohpá sihkkarvuhtii. Logi Oarje-Eurohpá riikka, USA ja Kanáda čálle šiehtadusa cuoŋománu 4. beaivvi man namma lei Atlánta-lihttu. Guokte jagi dan maŋŋá álggahuvvui NATO. 
Galbma soađi áigge leigga USA ja Sovjetlihttu vašálaččat, muhto eaba soađáskan gal. Dakkárlágan soahti ii lean várra sávahahtti, go goappá nai bealde ledje váimmusvearjjut mat sáhtte dagahit stuora roasuid. Go Warsawa-lihttu bieđganii 1991, de NATO stuorimus áitta jávkkai, ja lihttu álggii ođasnuvvat. 
Jagi 2024 rájes NATO:s leat lamaš 32 miellahtu, ja máŋga dain ledje mielde Warsawa-lihtus. NATO:s lea dieđusge oktasašbargu riikkaiguin mat eai leat miellahtut.
Lahttoriikkat.
Vuođđudanjagi 1949 rájes (ruođuid siste lea searvanjahki, jus ii leat searván dalle go lihttu vuođđuduvvui):
Váldočálli.
NATO operatiivvalaš doaimma jođiha NATO váldočálli. Vuosttaš váldočálli lei brihttalaš Hastings Ismay (1952–1957), man maŋŋá ledje belgialaš Paul-Henri Spaak (1957–1961), hollándalaš Dirk Stikker (1961–1964), italialaš Manlio Brosio (1964–1971), hollándalaš Joseph Luns (1971–1984), brihttalaš Peter Carington (1984–1988) ja duiskalaš Manfred Wörner (1988–1994). Gávccát váldočálli lei belgialaš Willy Claes (1994–1995). Su maŋŋá váldočállin doibme espanjalaš Javier Solana (1994–1999), brihttalaš George Robertson (1999–2003), hollándalaš Jaap de Hoop Scheffer (2003–2009) ja dánska Anders Fogh Rasmussen (2009-2014). Dálá váldočálli, norgalaš Jens Stoltenberg, bargogođii golggotmánu 1. b. 2014.
Indoeurohpálaš gielat

Indoeurohpálaš gielaide gullet stuorámus oassi Eurohpá ja Ásia gielain India rádjái. Dat lea eanemus dutkojuvvon giellajoavku ja das leat eanemustá hállit.
Klassifiseren.
Albánalaš gielat
Armeniagiella
Báltalaš gielat
Germánalaš gielat
Indoiránalaš gielat
Kelttalaš gielat
Greikkalaš gielat (Hellenalaš gielat)
Itálašgielat
Slávalaš gielat
Germánalaš gielat

Germánalaš gielat gullet indoeurohpálaš gielaide.
Islánddagiella

Islánddagiella (islánddagillii: "íslenska") lea skandinávalaš giella, mii gullá indoeurohpálaš gielaid germánalaš gielaid davvejovkui.
Fearagiella

Fearagiella (fearagillii "føroyskt") gullá indoeurohpálaš gielaid germánalaš gielaid davvejovkui ja lea unnimus germánalaš gielain. Fearagiela lagamus fuolkegiella lea islánddagiella.
Guovlu.
Fearagiella hállojuvvo Fearasulluin, gos fearagiela hálla sullii 50 000 olbmo. Dánmárkkus lea sullii 25 000 fearagiela hálli.
Afrikánsagiella

Afrikánsagiella gullá indoeurohpálaš gielaid germánalaš gielaid oarjejovkui.
Friisagiella

Friisagiella gullá indoeurohpálaš gielaid germánalaš gielaid oarjejovkui.
Hollánddagiella

Hollánddagiella gullá indoeurohpálaš gielaid germánalaš gielaid oarjejovkui.
Luxemburggagiella

Luxemburggagiella gullá indoeurohpálaš gielaid germánalaš gielaid oarjejovkui.
Duiskkagiella

Duiskkagiella gullá indoeurohpálaš gielaid germánalaš gielaid oarjejovkui.
Báltalaš gielat

Báltalaš gielat gullet indoeurohpálaš gielaide.
Latviagiella

Latviagiella gullá indoeurohpálaš gielaid báltalaš gielaid nuortabáltalaš gielaid joavkkuide.
Lietuvagiella

Lietuvagiella gullá indoeurohpálaš gielaid báltalaš gielaid nuortabáltalaš gielaid joavkkui.
Preussigiella

Preussigiella lea nuortabáltalaš giella ja gullá indoeurohpálaš gielaide.
Slávalaš gielat

Slávalaš gielat gullet indoeurohpálaš gielaide.
Klassifiseren.
Slávalaš gielat
Albánia

Albánia (albánagillii "Shqipëria") dahjege Albánia dásseváldi (albániagillii "Republika e Shqipërisë") lea riika Eurohpás. Dan rádjeriikkat leat Montenegro, Serbia (Kosovo), Davvi-Makedonia ja Greika. Riikkas lea hui ollu várit, dušše riddu lea duolbbas. Measta bealli riikkas lea vuovdi.
Andorra

Andorra dahjege Andorra prinsipáhta () lea eurohpálaš riika Espánnja ja Frankriikka gaskkas Pyrenaváriin.
Vuođđodieđut:.
Virggálašgiella: 
Oaivegávpot: Andorra la Vella
Viidodat: 468 njealjehaskilomehtera
Ássit: 85 580 
Ruhta: Euro
Suohkanat.
Andorras leat čieža suohkana. Árbevirolaččat riikkas leat guhtta hálddahussuohkana, dassái go jagis 1978 Escaldesa suohkan earuhuvvui Andorra La Vellas. Riikka oaivegávpogis lea Čieža lohki bumbá, masa Andorra deaŧaleamos áššegirjjit vurkejuvvojit ja juohke suohkanis lea okta bumbbá čoavdda. (parròquies, ovttaidlohku - parròquia)
Bosnia ja Hercegovina

Bosnia ja Hercegovina lea riika Eurohpás. Dan olmmošlohku lea 3 531 159 ássi (2013). Riikka oaivegávpot ja stuorámus gávpot lea Sarajevo.
Bulgaria

Bulgaria dahjege Bulgaria dásseváldi lea riika Eurohpás. Dan oaivegávpot lea Sofia. Bulgaria rádjeriikkat leat Románia, Greika, Durka, Serbia ja Davvi-Makedonia.
Islánda

Islánda () dahjege Islándda dásseváldi () lea suoloriika Eurohpás. Islánda gullá NATOi. Riikka oaivegávpot lea Reykjavík.
Liechtenstein

Liechtenstein dahjege Liechtensteina prinsipáhta lea riika Eurohpás. Dan oaivegávpot lea Vaduz.
Davvi-Makedonia

Davvi-Makedonia (ovdal Makedonia ja Ovddeš Jugoslavian dásseváldi Makedonia) lea riika Eurohpás. Dan olmmošlohku lea su. 2 miljovnna ássi (2008), ja dan viidodat lea 25 713 km². Dan oaivegávpot lea Skopje.
Moldova

Moldova dahjege Moldova dásseváldi lea riika Eurohpás. Oaivegávpot lea Chișinău.
Monaco

Monaco dahjege Monaco prinsipáhta lea riika Eurohpás.
Sveica

Sveica dahjege Sveicca vállelihttu lea riika Eurohpás. Bern lea Sveicca oaivegávpot. Stuorimus gávpot lea Zürich.
Romania

Romania lea riika Eurohpás. Dan oaivegávpot lea București.
Ukraina

Ukraina ( "Ukrajina") lea riika Eurohpás. Ukraina oaivegávpot ja stuorimus gávpot lea Kiova.
San Marino

San Marino dahjege San Marino dásseváldi lea riika Eurohpás.
Serbia

Serbia dahjege Serbia dásseváldi lea riika Eurohpás.
Vatikána

Vatikána dahjege Vatikánastáhta, muhtumin maid Bassi stuollu lea riika Eurohpás.
Ovttastuvvan gonagasriika

Ovttastuvvan gonagasriika dahje Stuorra-Británnia ja Davvi-Irlánda ( dahjege "UK") lea riika Davvi-Eurohpás. Riikka oaivegávpot lea London.
Etymologiija.
Namma Stuorra-Brittánnia čujuha álgoálggus váldosullui ja boahtá latiinnagiela sánis "Britannia" mii lea adnon juo ovdal Kristusa riegádeami suoločoahkáža birra. Dalle gis váldosuolu Stuorra-Británnia gohčoduvvui "Albion". Gaskaáiggis gohčoduvvui váldosuolu "Britannia major". Nubbi namma "Britannia minor" čujuhii fas Frankriikka Bretagnii, gosa máŋga Stuorra-Británnia olbmo ledje ásaiduvvan. 
Beaivválaš ságastallamis gullo dávjá namma "Stuorra-Británnia" mii lea šaddan oanádussan ollislaš nammii "Ovttastuvvan gonagasriikka Stuorra-Británnia ja Davvi-Irlánda". Virggálaš čállosiin, omd. EU:a čállosiin, oidnostallá dattetge guhkes nammahápmi. Historjjálaš geahččanguovllus lea Stuorra-Británnias eará mearkkašumi, mii čujuha aivvefal Englándii, Skottlándii ja Walesii mii lei sierra stáhta ovdalgo dálá uniovdna ásahuvvui. Sámegiel ođđasiin adnojuvvo maiddái namahus "Stuora-Brittánia stáhtaministtar". Eurohpás lea dakkár treanda ahte Nuorta-Eurohpás ja Davviriikkain lea Stuorra-Británnia dábáleamos ja Oarje-Eurohpás lea Ovttastuvvan gonagasriikka jorgalus dábáleamos.
Durka

Durka dahjege Durkka dásseváldi lea riika Eurohpá ja Ásia rádjeguovlluin. Dan rádjeriikkat leat Bulgária ja Hellas oarjin, Georgia, Armenia ja Aserbaižan davvenuortin, Iran nuortin, ja Irak ja Syria nuortalullin. Gaskamearra ja Kypros leat lullin, Egearmearra oarjin ja Čáhppesmearra davvin. Marmaramearra, Dardanellat ja Bosporos juhket Durkka guovtti oassái, Eurohpá beal oassái ja Ásia beal oassái. Durkkas orrot sullii 80 miljovnna olbmo. Riikka oaivegávpot lea Ankara, muhto stuorámus gávpot lea Istanbul.
Durkka virggálaš giella lea durkkagiella, ja riikkas lea minoritehtas giellan kurdigiella. Stuorra oassi riikka álbmogis leat muslimat.
Amerihká ovttastuvvan stáhtat

Amerihká ovttastuvvan stáhtat () dahje USA lea lihttostáhta Davvi-Amerihkás. Dain leat vihttalot oassestáhtat. Dan rádjeriikkat leat Kanáda ja Meksiko. Buot oassestáhtat leat Meksiko ja Kanáda gaskkas earret guokte stáhta: Alaska, mii lea Davvi-Amerihká davvioarjegeažis ja Jaskesábi suoločoahkáš Hawaii. USA:s orrojit 320 miljovnna olbmo ja etnalaččat riika lea hui máŋggabealát ja multikultuvrralaš, dasgo dohko leat sisafárrejeaddjit iešguđet máilmmi riikkain boahtán. Maiddái USA guovlluid geografiija ja dálkkádagat molsašuvvet sakka. Amerihká ovttastuvvan stáhtaid 47. presideanta lea Donald Trump.
Georgia

Georgia dahjege Georgia dásseváldi (georgiagillii "საქართველო") lea riika Eurohpás. Dan oaivegávpot lea Tbilisi.
Ukrainagiella

Ukrainagiella gullá indoeurohpálaš gielaid slávalaš gielaid nuortaslávalaš gielaid jovkui.
Suopmanat.
Ukrainagiela suopmanat leat juhkojuvvon golbma suopmanii, de go kárttas lea čájehuvvon.
Vilgesruoššagiella

Vilgesruoššagiella gullá indoeurohpálaš gielaid slávalaš gielaid nuortaslávalaš gielaid jovkui.
Ruoššagiella

Ruoššagiella gullá indoeurohpálaš gielaid slávalaš gielaid nuortaslávalaš gielaid jovkui.
Jietnadatoahppa.
Vokálat.
Ruoššagielas lea 6 vokála. Systema vuođul lea dábálaš vihtta-vokála-systema "i, e, a, o, u", ja dasa lassin guovdavokála, mii lea čállojuvvon "ы".
Čállingiella.
Ruoššagiella lea čállojuvvon kyrillalaš alfabehtain.
Dehálaš fonologalaš proseassa ruoššagielas lea palataliseren, konsonánttain lea guokte veršuvnna, ovda- ja maŋŋeveršuvdna. Dábálaš "l"-a lassin lea maid palataliserejuvvon "l", IPA: ʎ, seammá jietna go sámegiela "viellja"-sánis. Palataliseren ii leat merkejuvvon konsonánttas, muhto vokálas, nu ahte jos konsonántta "ii" leat palataliserejuvvon, de čuovvovaš vokálabustáva (vokálaide a, e, i, o, u) lea а, э, ы, о, у, muhto jos lea, de seammá vokála ferte čállit я, е, и, ё, ю. Jos konsonántta maŋŋel ii leat vokála, muhto nubbi konsonánta dahje sáni loahppa, de konsonántta maŋŋel boahtá palataliserenmearka, ь.
Slovakiagiella

Slovákiagiella gullá indoeurohpálaš gielaid slávalaš gielaid oarjeslávalaš gielaid jovkui.
Sorbigiella

Sorbigiella gullá indoeurohpálaš gielaid slávalaš gielaid oarjeslávalaš gielaid jovkui.
Čeahkagiella

Čeahkagiella gullá indoeurohpálaš gielaid slávalaš gielaid oarjeslávalaš gielaid jovkui.
Serbokroatiagiella

Serbokroatiagiella gullá indoeurohpálaš gielaid slávalaš gielaid lulleslávalaš gielaid jovkui.
Bulgariagiella

Bulgariagiella lea giella, mii gullá indoeurohpálaš gielaid slávalaš gielaid lulleslávalaš gielaid jovkui.
Makedoniagiella

Makedoniagiella gullá indoeurohpálaš gielaid slávalaš gielaid lulleslávalaš gielaid jovkui.
Slovenagiella

Slovenagiella gullá indoeurohpálaš gielaid slávalaš gielaid lulleslávalaš gielaid jovkui.
Girkoslávagiella

girkoslávagiella gullá indoeurohpálaš gielaid slávalaš gielaid lulleslávalaš gielaid jovkui.
Armeniagiella

Armeenalaš gielat gullet indoeurohpálaš gielaide.
Indoiránalaš gielat

Indoiránalaš gielat gullet indoeurohpálaš gielaide.
Kelttalaš gielat

Kelttalaš gielat leat indoeurohpálaš giellabearraša vuollejoavku.
Itálašgielat

Itálialaš gielat gullet indoeurohpálaš gielaide.
Albániagiella

Albániagiella gullá indoeurohpálaš gielaid albánialaš gielaide.
Indoarjalaš gielat

Indoarjalaš gielat leat bengalgiella, gujaratagiella, hindigiella ja panjabigiella. Dát gielat gullet indoeurohpálaš gielaid indoiránalaš gielaide. Badjel 1 biljovnna olbmo hupmet indoarjalaš gielaid.
Klassifiseren.
Indoarjalaš gielat
Spánskkagiella

Spánskkagiella ("español") gullá indoeurohpálaš gielaide.
Greikkagiella

Greikkagiella dahjege hellenikkagiella gullá indoeurohpálaš gielaide.
Fránskkagiella

Fránskkagiella gullá indoeurohpálaš gielaide
Juovlamánu 6.

Juovlamánu 6. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 340. (gárgádusjagi 341.) beaivi. Jagis leat vel 25 beaivve.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Juovlamánu 5., Juovlamánu 7.
Anárašgiella

Anárašgiella lea sámegiella man anáraččat hállet. Dat gullá nuortasámegielaid nannánjovkui ja dan lagamus fuolkegiella lea nuortalašgiella.
Guovlu.
Anárašgiella lea virggálaš giella Anára gielddas ja dat lea áidna sámegiella mii hállojuvvo beare Suomas. Anárašgiella hállojuvvo Anárjávrri birrasis erenomážit dáin giliin (ruođuid siste lea gili anárašgielat namma): Nellim (Njellim), Avvil (Avveel), Menešjávri (Menišjävri), Riebanjohka (Riemâšjuuhâ), Tirro (Mosshâš), Anárgilli (Aanaar markkân), Gámas (Kaamâs), Ákšojávri (Ákšujävri), (Čovčjävri), Iijávri (Ijjävri), Čeavetjávri (Čevetjävri) ja Bárttet (Päärtih).
Alfabehta.
Anárašgiela bustávat leat:
Giellaoahppa.
Anárašgielas leat ovcci kásusa. Maid anárašgiela vearbasojaheamis lea duála.
Anárašgielas ii leat oasseobjeakta degomat suomagielas. Cealkka "Mun puurâm leeibi" dárkkuha sihke dan ahte borra olles láibbi dahje dušše oasi das.
Pronomenat.
Anárašgielas lea dego davvisámegielasge persovdnapronomeniin golbma logu: ovttaidlohku dahjege singulára, guvttiidlohku dahjege duála ja máŋggaidlohku dahjege plurála.
Biehttalanvearba.
Nugo davvisámegielas anárašgielasge biehttalanvearba sodjá vuogi (indikatiiva, konditionála, potentiála, imperatiiva), persovnna (1., 2. ja 3.) ja logu (ovttaidlohku, guvttiidlohku ja máŋggaidlohku) mielde, muhto ii áiggi mielde:
Indikatiiva, konditionála ja potentiála
Imperatiiva
Čállingiella.
Anárašsámegiela čállinvuogi vuođđun leat Lauri Arvid Itkonena barggut, maid Erkki Itkonen lea dievasmahttán.
Historjá.
Dálá dilli.
Jagis 1986 vuođđuduvvui Anárašgiela searvi Anarâškielâ servi ry ovddidit giela dili.
Anárašgiela seailluheapmái lea jagis 1997 ovddosguvlui geavahuvvon giellabesiid (Kielâpiervâl), maid vuođđojurddan lea addit mánáide birrasa gos dikšojeaddjit hállet sidjiide dušše sámegiela. Doppe mánát ohpet giela lunddolaččat árgabeaivvi bargguid ja stoahkama bokte. Giellabesiid dihte lea šaddan ođđa anársámegielat sohkabuolva, geaid gielladáidu lea skuvlaagis seamma buorre go sis geaid eatnigiella lea sámegiella.
Avvila logahagas anárašgiela sáhttá lohkat eatnigiellan, B2- dahje B3-giellan. Giđđat 1998 lei vuosttas geardde vejolaš čađahit stuđeantadutkosa eatnigiela dahje vierisgiela iskosa anárašgielas. Universitehtadásis lea vejolaš čađahit anárašgiela vuođđooahpuid.
Áhkkilsámegiella

Áhkkilsámegiella gullá sámegielaid nuortasápmelaš gielaid nannánjovkui.
Guovlu.
Áhkkilsámegiella hállojuvvui Guoládatnjárgga lulliosiin Kovdora gielddas Jona-gilis.
Historjá.
Maŋimus áhkkilsámegiela eatnigielat olmmoš Marja Sergina jámii juovlamánu 29. beaivvi 2003.
Bihtánsámegiella

Bihtánsámegiella lea urálalaš giella. Dat gullá oarjesápmelaš gielaid davvijoavkku oarjejovkui ovttas julevsámegielain. Eará oarjesápmelaš gielat leat davvisámegiella, julevsámegiella, ubmisámegiella ja lullisámegiella. 
Alfabehta.
Bihtánsámegiela alfabehtas leat 26 bustávva:
Daidda lassin loatnasániin sáhttet dihttot maiddái bustávat c, q, x, y ja z.
Jietnadatoahppa.
Lehtiranta mielde (1992 s. 74) bihtánsámegielas lea 5-vokálasystema (Lehtiranta notašuvnna mielde "i, u, e, å, a":
Dasa lassin bihtánsámegielas lea 2 guhkes vokála ja 2 guhkes diftoŋŋa (Lehtiranta čállá "ie, uo, aa, åå"):
Giellaoahppa.
Nomenat.
Nomenat sodjet kásusa ja logu (ol. ja ml.) dáfus. Bihtánsámegielas leat 9 kásusa:
Vearbbat.
Vearbbat sodjet logu, persovnna, vuogi ja áiggi dáfus. 
Lohku.
Bihtánsámegiela vearbbat sodjet golbma eará logu dáfus: 
Persovdna.
Bihtánsámegiela vearbbat sodjet golbma eará persovvna dáfus: 
Áigi.
Bihtánsámegiela vearbbat sodjet guovtte eará áiggi dáfus: 
Vuohki.
Bihtánsámegiela vearbbat sodjet vihttá eará vuogi dáfus: 
Biehttalanvearba.
Seamma go eará suopmelaš-ugralaš gielat bihtánsámegielas lea biehttalanvearba, mii sodje vuogi (indikatiivva, imperatiivva ja optatiivva), persovvna (1., 2. ja 3.) ja logu (ovttaidlohku, guvttiidlohku ja maŋggaidlohku) dáfus:
 Ind. pres. Ind. pret.
 sg. du. pl. sg. du. pl. 
 1 iv ien iehp 1 ittjiv iejmēn iejmēh 
 iep ittjijmen ittjijmeh 
 2 ih iehpēn iehpit 2 ittjih iejtēn iejtēh 
 ehpēn ihpit ittjijtēn ittjijteh 
 ihpēn
 3 ij iepá ieh 3 ittjij iejkán ittjin 
 iepán ittjijka 
Go indikatiiva preseanssas lea eambbo go okta hápmi, nuppi lea Björkfjället-dialeavtta ja golmmas lea Svaipa-dialeavtta. Eará áigge máŋga hámi leat bálddalashámit.
 Imperatiiva Optatiiva
 sg. du. pl. sg. du. pl. 
 1 - - - 1 alluv iellun iellup
 allun allup
 2 ielēh iellēn iellit 2 alluh ielluten ielluteh
 alluten alluteh
 3 - - - 3 allus ielluska ielluseh
 alluska alluseh
Čállingiella.
Bihtánsámegiela virggálaš čállinvuohki dohkkehuvvui borgemánu 20. b. 2019.
Davvisámegiella

Davvisámegiella gullá sámegielaid oarjesámegielaid davvejovkui ovttas julev- ja bihtánsámegielain. Eará oarjesámegielat leat ubmisámegiella ja lullisámegiella.
Guovlu.
Davvisámegiella hállojuvvo Ruoŧas, Norggas ja Suomas.
Davvisámegiela suopmanat.
"Gč. maid Davvisámegiela suopmanat"
Jietnadatoahppa.
Diftoŋggat.
Diftoŋggat leat guokte vokála maŋŋálagaid mat jietnaduvvojit ovttas. 
Davvisámegiela čállingielas gávdnojit njeallje diftoŋgga: ea, ie oa ja uo. Guovdageaidnulaččat dábálaččat jietnadit diftoŋggaid nugo dat leat čállojuvvon, muhto Kárášjogas ea gullo dego ie. Vuolle-Deanus ea gullo dego iä. Kárášjogas ie gullo dávjá dego e, Vuolle-Deanus fas dego ea.
oa gullo Kárášjogas dávjá dego uo ja Vuolle-Deanus oa gullo dego uo, uä dahje ue. Kárášjogas uo gullo dego ue. Vuolle-Deanus uo gullo dego uä.
Giellaoahppa.
Morfologiija.
"Gč. maid Davvisámegiela sojahanoahppu"
Davvisámegiela morfologiija dahje sojahanoahppu gieđahallá mo davvisámegiela sánit sojahuvvojit.
Čállingiella.
Davvisámegiela čállinvuogi hutkin sáhttá dadjat Knud Leema. Su čállinvuohki lei ráhkaduvvon Finnmárkku suopmaniid vuođul.
Sámekonfereansa dohkkehii oktasaš čállingiela, man Sámi giellalávdegoddi evttohii 1978:s. Davvisámegiela oktasaš ortografiija váldojuvvui atnui jagis 1979, go Norgga Girko- ja oahpahusdepartemeanta dohkkehii dan skuvlaatnui.
Enetsagiella

Enetsagiella (árat maid "jeniseisamojedagiella") gullá samojedagielaid davvejovkui ovttas nenetsa- ja nganasagielain. Enetsagiella juhkkojuvvojit davvin duottar- ja lullin vuovdesuopmaniidda. Muhtimiid dutkiid mielas dat suopmanat leat sierra gielat. 
Alfabehta.
Enetsagiela eahpevirggálaš alfabehta lea seamma go ruoššagiela alfabehta, muhto alfabehtas leat golbma lassebustáva: ԑ, ӈ ja ҫ.
Guovlu.
Enetsagiella hállojuvvo Ruoššas.
Ersagiella

Ersagiella lea giella urálalaš giellabearrašis.
Guovlu.
Ruoššaeatnamis Mordovias (Mordovialaš republihkka) ja eará guovlluin.
Gárjilgiella

Gárjilgiella lea nuortamearasuopmelaš giella. Árbevirolaččat gárjilgiela lea human Gárjilis, sihka Ruošša ahte Suoma bealde. Gárjilgiella juhkása guoktái váldosuopmanii: aitosašgárjilgiella ja aunusgárjilgiella, dahje "livvi". Dárkilis dieđuid hubmiid mearri birra ii leat; Suoma bealde ležžet sullii 11 000 gárjilaččat gii hupmat gárjilgiela bures ja buohkanassii gárjilgiela humažit vuollai 100 000 olbmot
Gárjilgiella ii leat seammá go suomagiela gárjilaš suopmanat.
Guovlu ja historjá.
Ovdal nubbi máilmmisoađi gárjilgiella hubmojuvvo eanaš Gárjilas. Davvin guovlu rádjašuvvá Vilgesmerrii, lulde Laatokkai ja nuortan Onegajávrái ja Petroskoihi. Oarjerádjá lea lonohallan ollu: gárjilgiella hubmojuvvui viidát maiddai Suoma bealde vel 1500-logus, muhto go Davvi-Gárjil lakte Ruŧŧii, báhtaredje eanemusat gárjilaččat nuorttas. Liikká gárjilgiella hubmojuvvui Davvi-Gárjilis 1870-lohkui. Vuosttas máilmmisoađi maŋŋel ollu Suoma gárjilaččaid rievdadedje gávpogiidda goas Supmii šadde ođđa gárjilgielalaš guovlluid. Dálážat Suoma bealde gárjilgiella hupmojuvvo earenoamážit Valtimos, Nurmesis ja Joensuus. Ruoššas gárjilgiella hubmojuvvo Gárjila dásseválddis ja Tveras.
Jietnadatoahppa.
Vokálat.
Gárjilgielas leat gávcci monoftoŋggat: golbma maŋŋevokálat (u, o, a) ja vihtta ovdavokálat (i, y, e, ö, ä).
Gielddasámegiella

Gielddasámegiella gullá sámegielaid nuortasápmelaš gielaid njárgajovkui. Gielddasápmelaččain sullii 600 olbmo hállet gielddasámegiela.
Guovlu.
Gielddasámegiella hállojuvvo eanemustá Lujávrri gielddas.
Čállingiella.
Gielddasámegillii Matteusa evangeliuma () jorgalii Arvid Genetz 1878. Evangelium lea čállojuvvon kyrillalaš alfabehtain. Oktasaš čállinvuohki Guoládaga sámiide ráhkaduvvui 1933. Čállinvuogi vuođđun lei gieldda suopman ja dat čállojuvvui láhten alfabehtain. 1927 mearriduvvui, ahte oktasaš čállinvuohku galgá čállot kyrillalaš alfabehtain. Ođđa čállinvuohkebargu álggii 1979. 
Dálá gielddasámegiela čállinvuohki lea dohkkehuvvon 1982:s ja váldojuvvon atnui 1987:s.
Inkeroisgiella

Inkeroisgiella, dahje ižoragiella dahje ingerašgiella ("ižoran keeli") lea nuortamearasuopmelaš giella.
Guovlu.
Inkeroisgiella hállojuvvo Suomaluovtta lulábeale Ruoššas.
Julevsámegiella

Julevsámegiella lea urálalaš giella. Dat gullá oarjesápmelaš gielaid davvijoavkku oarjejovkui ovttas bihtánsámegielain. Eará oarjesápmelaš gielat leat davvisámegiella, bihtánsámegiella ja lullisámegiella. 
Čállingiella.
Julevsámegiela čállingiela vuođđudii suopmelaš-ugralaš gielaid professor Karl Bernhard Wiklund.
Komipermjakgiella

Komipermjakgiella lea perbmelaš giella urálalaš giellabearrašis.
Lullisámegiella

Lullisámegiella lea urálalaš giella. Dat gullá oarjesápmelaš gielaid lullijovkui ovttas ubmisámegielain. Eará oarjesápmelaš gielat leat bihtánsámegiella, julevsámegiella ja davvisámegiella. 
Alfabehta.
Lullisámegiela oktasaš čállinvuohki dohkkehuvvui 1978. Sii válljejedje atnit ruoŧa ö ja dáru æ juogalágan kompromissan. Dát čállinvuohki doalahuvvo ovdamearkka dihte Knut Bergsland ja Laila Mattson Magga sátnegirjjis Åarjelsaemien - daaroen baakoegærja. Lullisámegiela boallobeavdi maid atná dan vuogi. Dat njuolggadus ii oro leamen nu garas, go olbmot sáhttet atnit maiddái ruoŧa ä ja dáru ø. Bustávat c, q, x ja z gávdnojit dušše loatnasániin. 
Giellaoahppa.
Vokálaid molsašuddan.
Lullisámegielas nuppi stávvala vokála rievdada vuosttaš stávvala vokála. Nuppi stávvala vokála sáhtt rievdat go sátni sojahuvvo ja dalle maid vuosttaš stávvala vokála rievdá. Ovdamearkka dihte:
Nuppi dáfus lullisámegielas ii leat dássemolsašuddan, nugo buot eará sámegielain lea. Nu ahte guovddáškonsonánttat álo bissot seammaláganin. Ovdamearkka dihte
Kásus.
Lullisámegielas leat 8 kásus:
Čállingiella.
Lullisámegiella geavahii vuos Bergsland/Ruong čállinvuogi smávva rievdademiiguin. Sámi giellalávdegoddi dohkkehii 1976 dálá lullisámegiela čállinvuogi, man lea ráhkadan Ella Holm Bull ja Knut Bergsland. Lullisámegiella lea čállojuvvon dáro- ja ruoŧagielaid alfabehtaid mielde, nu ahte "æ, ø" lea geavahuvvon Norggas ja "ä, ö" Ruoŧas. "ï"-bustáva lea maid geavahuvvon.
Historjá.
Biibbal lullisámegillii ilbmái vuosttas geardde jagis 1811. Jagi 2008 álggus lullisámegielas bođii Snoasa gieldda nubbi virggálaš giella, go gielddas bođii okta sámegiela hálddašanguovllu gielddain Norggas.
Marigiella

Marigiella lea sámegielaid fuolkegiella. Marigiella gullá volgalaš gielaide mordvagiela lassin. Marigiella lea rievttes mielde guokte čállingiela, niitomarigiella (nuortamarigiella) ja várremarigiella (oarjemarigiella).
Guovlu.
Marigiella hállojuvvo eurohpalaš Ruošša nuorttaoasis, Mari El-republihkas, ja dan guovllu lahka. Oarjel-Sibirjás, Baškorstanas lea maid marigiel guovlu.
Mokšagiella

Mokšagiella lea giella urálalaš giellabearrašis.
Nenetsagiella

Nenetsagiella dahje nenecagiella lea urálalaš giella. Dat gullá samojedagielaid davvisamojedalaš jovkui. Eará davvisamojedalaš gielat leat enetsagiella, juratsagiella ja nganasanagiella.
Niitomarigiella

Niitomarigiella lea várremarigielain volgalaš giella, mii gullo urálalaš giellabearrašii.
Alfabehta.
Segmentálalaš fonologiija.
Vokálat.
Niitomarigielas lea 8 vokála. Tabeallas juohke vokála lea čállojuvvon ná: "kyrillalaččat / latiinnalaččat / [ IPA ] "
Giellaoahppa.
Gáldu das lea Alhoniemi 1985.
Kásusat.
Ovdamearkasánit: "muno" 'monni', "βüt" 'čáhci' (gč. suom. "vete-" 'čáhci').
Vearbba sojahanminsttar.
Marigielas lea guokte konjugašuvnna (eará urálalaš gielain eai leat konjugašuvdnaearohusat). 
Ovdamearkasániin lea "puraš" ‘purra’ (am-konjugašuvdna) ja "kolaš" ‘kuolla’ (em-konjugašuvdna).
Nuortalašgiella

Nuortalašgiella () lea giella, mii gullá sámegielaid nuortasápmelaš gielaid nannánjovkui ovttas anárašgielain ja áhkkilsámegielain. Nuortasámegiela lea sámegiella man nuortasápmelaččat hállet.
Guovlu.
Nuortasámegiella hállojuvvo eanemustá Suomas Čeavetjávrri ja Nellima guovlluin. Norgga bealde ja Ruošša bealde lea maid muhtun veardde olbmot geat máhttet nuortalašgiela. Ruošša bealde Kuola gávpogis lea 20-30 olbmo geat hállet Notozero suopmana. Dan suopmanis ii leat iežaset girjegiella, muhto dat muittuha hui ollu nuortalašgiela.
Historjá.
Dálá dilli.
Nuortalašgiela seailluheapmái lea jagis 1997 ovddosguvlui geavahuvvon giellabesiid, main vuođđojurddan lea addit mánáide birrasa gos dikšojeaddjit hállet sidjiide dušše sámegiela. Doppe mánát ohppet giela lunddolaččat árgabeaivvi bargguid ja stoahkama bokte. Giellabesiid dihte lea šaddan ođđa nuortalašgielat sohkabuolva, geaid gielladáidu lea skuvlaagis seamma buorre go sis geaid eatnigiella lea sámegiella.
Anára gieldda badjedásiin oahpahuvvo nuortalašgiella ng. B2-giellan. Avvila logahagas nuortalašgiela sáhttá lohkat B2- dahje B3-giellan. Giđđat 2005 lei vuosttas geardde vejolaš čađahit stuđeantadutkosa vierisgiela iskosa nuortalašgielas.
Ubmisámegiella

Ubmisámegiella lea urálalaš giella. Dat gullá sámegielaid oarjesámegielaid lullijovkui ovttas bihtánsámegielain. Eará oarjesápmelaš gielat leat bihtánsámegiella, julevsámegiella ja davvisámegiella. 
Alfabehta ja čállingiella.
Jagis 1999 Ruoŧa Sámediggi evttohii virggálaš čállingiela ubmisámegillii ja ođđajagimánus 2000 evttohus ovdanbuktui Ovttastuvvan našuvnnaide. Sámi parlamentáralaš ráđi ásahan bargojoavku dohkkehii ubmisámegiela čállinvuogi cuoŋománus 2016.
Darjjesámegiella

Darjjesámegiella gullá sámegielaid nuortasápmelaš gielaid njárgajovkui.
Sátnevuorká.
Jagis 1557 almmuhii eaŋgalas mearraolmmái, "Stephen Borrough" boarraseamos sámegiel čállojuvvon sámegielat sátnelistu go lei dálkkis gártan Guoládatnjárgga gáddái. Dat lea listu mas leat 95 darjjesámegielat sáni ja dajaldaga. 
Historjá.
Darjjesámegiela dálá dilli lea hui heittot. Nuoramus eatnigiellahálli lea riegádan jagis 1937.
Udmurtagiella

Udmurtagiella lea urálalaš giella. Dat hállo Ruoššas, namalassii Volga guovllus: Udmurtia dásseváldis (72,3%), Tatarstana dásseváldis, Mari dásseváldis, Baškortostana dásseváldis sihke Kirova, Perma ja Sverdlovska guovlluin. Udmurtagiela hubmit leat sullii 270 000.
Girjjálašvuohta.
Eanet dovddus udmurtalaš čálli lea Kuzebai Gerd (1898-1937). Son báhččui jagis 1937 Sandharmos Gárjilis Stalina reprešuvnnaid áigge.
Vepsägiella

Vepsägiella lea giella, mii gullá nuortamearasuopmelaš gielaide.
Võrogiella

Võrogiella lea nuortamearasuopmelaš giela urálalaš giellabearrašis.
Guovlu.
Lulábealde võrogiela guovllu lea Latvia, gos olbmot hállet latviagiela. Nuorttabealde võrogiela guovllu orru ortodoksa seto-álbmot, man giella lea dološ lulliesttegiela suopman dego võrogiellage. Guhkibut nuortabeallái lea Ruošša.
Čállingiella.
Čállinvuohki.
Võrogiela čállinvuohki lea lahka esttegiela čállinvuogi. Muhto maid lea earáhusaid: bustáva q (ii gávdno esttegiela čállinvuogis) mearkkaša laryŋgála klusiilla: "maaq, piniq" (Pl, "eatnamat", "beatnagat"; sg: "maa" (eana), "pini" (beana)). Ovdal jagi 1995 mearkkašii y lea veaháš alit vokála go "õ". "y" lei hui lahka ruoššagiel "ы", muhto jagi 1995 rájes ii leat čállingielas erohusa "y" ja "õ" gaskkas. Akuta (´) mearkkaša palataliseremii: ś, ń, ľ, ť jna.
Románalaš gielat

Románalaš gielat gullet indoeurohpálaš gielaide.
Aragoniagiella

Aragoniagiella gullá indoeurohpálaš gielaid.
Asturiagiella

Asturiagiella gullá indoeurohpálaš gielaide.
Katalánagiella

Katalánagiella gullá indoeurohpálaš gielaid románalaš suorgái.
Guovlu.
Katalánagiella hállojuvvo máŋgga riikka guovllus. Andorras dat lea áidna virggálaš giella. Iehčanasvuođajulggaštusa Espánnjas addán Katalonias dat lea virggálaš giella spánskkagiela bálddas. Dat lea nuppi virggálaš giellan maiddái Valencia ja Baleára sulluid iešhálddahusguvlluin. Aragonias, gos giella hállojuvvo iešhálddahusguovllu nuortaosiin, dat lea symbolalaččat dovddastuvvon guovllu álgoálgosaš giellan aragoniagiela bálddas, muhto duođalašvuođas goappašiid virggálaš sajádat Aragonias lea vel hui headju. Katalánagiella hállojuvvo maiddái unna guovllus Murcia iešhálddahusguovllu nuortadavveosiin ja Itálias Sardinia sullos L'Alguer gávpogis. Frankriikka bealde dat hállojuvvo nu gohččon Davvi-Katalonias.
Alfabehta.
Katalánagiella čállojuvvo latiinnalaš alfabehtain. Alfabehtas leat 26 bustáva.
Oksitánagiella

Oksitánagiella gullá románalaš gielaid.
Portugálagiella

Portugálagiella gullá indoeurohpálaš gielaid.
Romaniagiella

Romaniagiella (limba română) gullá románalaš gielaide.
Vuolleeatnamat

Vuolleeatnamat, Nederlánda dahjege Vuolleeatnamiid gonagasriika (eahpev. Hollánda) (hollánddagillii "Koninkrijk der Nederlanden") lea vuođđolágalaš gonagasriika Oarje-Eurohpás, man rádjeriikkat leat Duiska ja Belgia.
Vuolleeatnamat, ovttas Belgiain ja Luxemburgain, leat Beneluxriikkat. Oaivegávpot lea Amsterdam.
Polskkagiella

Polskkagiella gullá indoeurohpálaš gielaid slávalaš gielaid oarjeslávalaš gielaid jovkui.
Bosniagiella

Bosniagiella gullá indoeurohpálaš gielaid.
Bretonagiella

Bretonagiella lea kelttalaš giella.
Gaelagiella

Gaelagiella lea kelttalaš giella.
Iirragiella

Iirragiella lea kelttalaš giella.
Kornagiella

Kornagiella lea kelttalaš giella.
Guovlu.
Kornagiella hállojuvvo Kernowis () Stuorra-Británnia sullo máttaoarjjimus oasis.
Kymragiella

Kymragiella lea kelttalaš giella.
Guovlu.
Jagi 2011 kymragielas lei sullii 721 700 hálli ja dainna 562 000 ásse Walesis. Kymragiella lea Walesa álgoálgosaš giella, muhto eŋgelasgiela hálliid ossodat eatnama ássiin lea sturron áinnas 1800- ja 1900-loguin. Muhtun guovllut leat goittotge seilon gievrrat kymragielalažžan ja muhtun gávpogiid ássiin badjel 80% hállá kymragiela. Giella hállojuvvo maiddái unna guovllus Argentiinnás, gosa sirdolaččat dolvo dan 1800-logus.
Čállingiella.
Alfabehta.
Kymragiela alfabehtas leat 29 bustáva:
Girjjálašvuohta.
Vuosttaš girji mii čállojuvvui kymragillii lea Yny lhyvyr hwnn. Girjji čálii aberhonddulaš Sir John Price ja prentii Edward Whitchurch Londonis jagi 1546.
Manksgiella

Manksgiella lea ealáskahttojuvvon kelttalaš giella, man lagamus fuolkegielat leat iirragiella ja gaelagiella.
Guovlu.
Manksgiella hállojuvvo Mannina sullos (eŋgelasgillii "Isle of Man").
Afganistan

Afganistan dahjege Afganistana islamlaš dásseváldi lea riika Ásias. Dan rádjeriikkat leat Pakistan, Iran, Turkmenistan, Usbekistan, Tažikistan ja Kiinná.
Armenia

Armenia dahjege Armenia dásseváldi lea riika Ásias. Dan rádjeriikkat leat Durka, Georgia, Aserbaižan ja Iran.
Vuođđodieđut:.
Oaivegávpot: Jerevan
Viidodat: 29 743 njealjehaskilomehtera
Ássit: 2 924 816 (2016)
&lt;br&gt;
Vietnam

Vietnam dahje Vietnama sosialisttalaš dásseváldi lea riika Ásias. Dan rádjeriikkat leat Laos, Kambodja ja Kiinná.
Azerbaižan

Azerbaižan () dahjege Azerbaižana dásseváldi dahje Azerbaižan dásseváldi (), muhtumin maiddái Aserbaižan dahjege Aserbaižana dásseváldi lea riika Ásias. Dan rádjeriikkat leat Armenia, Georgia, Ruošša, Durka ja Iran. Dan oaivegávpot lea Baku.
Bahrain

Bahrain dahjege Bahraina gonagasriika lea riika Gaska-nuorttis Ásias.
Bangladesh

Bangladesh dahjege Bangladesha álbmotdásseváldi lea riika Ásias. Dan rádjeriikkat leat India ja Myanmar.
Bhutan

Bhutan dahjege Bhutana gonagasriika lea riika Ásias. Dan rádjeriikkat leat India ja Kiinná.
Brunei

Brunei dahjege Brunei Darussalam stáhta lea riika Ásias.
Myanmar

 
Myanmar dahjege Myanmara lihtu dásseváldi (ovdal Burma dahjege Burma lihttu) lea riika Ásias.
Kazakstan

Kazakstan, Kasakstan, Kazakstana dásseváldi dahjege Kasakstana dásseváldi lea riika Ásias.
Kiinná

Kiinná dahjege Kiinná álbmotdásseváldi lea riika Ásias. Dan rádjeriikkat leat India, Nepal, Bhutan, Burma, Laos, Vietnam, Ruošša, Davvi-Korea, Pakistan, Mongolia, Kasakstan ja Kirgisistan.
Mongolia

Mongolia lea riika Ásias. Dan rádjeriikkat leat Ruošša ja Kiinná.
Vuođđodieđut:.
Virggálašgiella: 
Oaivegávpot: Ulaanbaatar
Viidodat: 1 564 116 njealjehaskilomehtera
Ássit: 2 791 272 
Ruhta: Tugrug
Filippiinnat

Filippiinnat dahjege Filippiinnaid dásseváldi lea riika Ásias.
India

India dahjege India dásseváldi lea riika Ásias.
Historjá.
India lei Stuorrabritánnia koloniija borgemánu 15. b. 1947 rájes goas India oaččui iešstivrejumi. India dásseváldi šattai ođđajagimánu 26. b. 1950.
Sajádat ja rájit.
India lea riika Lulli-Ásias. Dan ránnjáriikkat leat Pakistan, Kiinná, Nepal, Bhutan, Bangladesh ja Myanmar. India riikarájit leat oktiibuot 13 888 km. Guhkimus rádji lea rádji Bangladeshain: 4 142 km. Oanimus rádji lea 659 km rádji Bhutanain. India rádjašuvvá Arabiamerrii, India váldomerrii ja Bengalluktii. Mearrariddu lea oktiibuot 7 000 km.
Cuoŋománu 6.

Cuoŋománu 6. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 96. (gárgádusjagi 97.) beaivi. Jagis leat vel 269 beaivve.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Cuoŋománu 5., Cuoŋománu 7.
Cuoŋománu 2.

Cuoŋománu 2. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 92. (gárgádusjagi 93.) beaivi. Jagis leat vel 273 beaivve.
Jápmimat.
Geahča maid: Kaleandar - Cuoŋománu 1., Cuoŋománu 3.
Iran

Iran ( "Īrān") dahjege Irana islamlaš dásseváldi dahje Iran islamlaš dásseváldi ( "Žomhūrī-je Eslāmī-je Īrān") lea riika Gaska-nuorttis Ásias. Irana oaivegávpot lea Teheran.
Sajádat ja rájit.
Irana rádjeriikkat leat Armenia ja Azerbaižan davveoarjin, Turkmenistan davvenuortin, Afganistan ja Pakistan nuortin ja Irak ja Durka oarjin. Irana guhkimus rádji lea Iraka; ráji guhkkodat lea badjel 1300 km. Davvin ja lullin Iranas eai leat rádjeriikkat. Irana davábealde lea 600 km Kaspimeara riddu. Riikka lulábealde leat Persialuokta, Hormuznuorri ja Omanluokta. Lullirittu guhkkodat lea badjel 2000 km.
Historjá.
Jagi 1935 rádjái riikka virggalaš namma lei "Persia".
Guovlojuohkin.
Iranas leat 5 guovllu, main leat 31 provinssa ( "ostān", ml. "استان‌ها" "ostānhā"). Geassemánu 23. b. 2010 ođđaseamos ja 31. provinsa Alborz sierranii Teherana provinssas. Provinssat leat juhkkon "šahrestánaide" ja šahrestánat fas hálddahusbiirriide ("bakhš").
Motto ja álbmotlávlla.
Irana "de facto" -motto lea "Iehčanasvuohta, friddjavuohta, islamlaš dásseváldi" (, "Esteqlāl, Āzādi, Žomhuri-je Eslāmi"). Su álbmotlávlaga namma lea Irana islamlaš dásseválddi nationálalávlla (, "Sorud-e Melli-je Žomhuri-je Eslāmi-je Irān").
Irak

Irak (, , dahje "Îraq") dahjege Iraka dásseváldi (, , dahje "Komara Îraqê") lea riika Gaska-nuorttis Ásias.
Israel

Israel dahjege Israela stáhta lea riika Gaska-nuorttis Ásias.
Jemen

Jemen dahjege Jemena dásseváldi lea riika Gaska-nuorttis Ásias. Dan rádjeriikkat leat Saudi-Arabia ja Oman.
Vuođđodieđut.
Virggálašgiella: 
Oaivegávpot: Sanaa
Viidodat: 527 970 njealjehaskilomehtera
Ássit: 20 727 063 
Ruhta: Rial
Jordania

Jordania (, "al-Urdun") dahjege Jordania hášemihtalaš gonagasriika (, "al-Mamlaka al-Urdunijja al-Hašimijja") lea riika Gaska-nuorttis Ásias.
Cuoŋománu 9.

Cuoŋománu 9. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 99. (gárgádusjagi 100.) beaivi. Jagis leat vel 266 beaivve.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Cuoŋománu 8., Cuoŋománu 10.
Cuoŋománu 8.

Cuoŋománu 8. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 98. (gárgádusjagi 99.) beaivi. Jagis leat vel 267 beaivve.
Jápmimat.
Geahča maid: Kaleandar - Cuoŋománu 7., Cuoŋománu 9.
Cuoŋománu 7.

Cuoŋománu 7. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 97. (gárgádusjagi 98.) beaivi. Jagis leat vel 268 beaivve.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Cuoŋománu 6., Cuoŋománu 8.
Cuoŋománu 5.

Cuoŋománu 5. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 95. (gárgádusjagi 96.) beaivi. Jagis leat vel 270 beaivve.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Cuoŋománu 4., Cuoŋománu 6.
Cuoŋománu 4.

Cuoŋománu 4. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 94. (gárgádusjagi 95.) beaivi. Jagis leat vel 271 beaivve.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Cuoŋománu 3., Cuoŋománu 5.
Cuoŋománu 3.

Cuoŋománu 3. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 93. (gárgádusjagi 96.) beaivi. Jagis leat vel 272 beaivve.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Cuoŋománu 2., Cuoŋománu 4.
Cuoŋománu 10.

Cuoŋománu 10. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 100. (gárgádusjagi 101.) beaivi. Jagis leat vel 265 beaivve.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Cuoŋománu 9., Cuoŋománu 11.
Guovvamánu 10.

Guovvamánu 10. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 41. beaivi. Jagis leat vel 324 beaivve (gárgádusjagis 325).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Guovvamánu 9., Guovvamánu 11.
Guovvamánu 9.

Guovvamánu 9. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 40. beaivi. Jagis leat vel 325 beaivve (gárgádusjagis 326).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Guovvamánu 8., Guovvamánu 10.
Guovvamánu 8.

Guovvamánu 8. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 39. beaivi. Jagis leat vel 326 beaivve (gárgádusjagis 327).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Guovvamánu 7., Guovvamánu 9.
Guovvamánu 7.

Guovvamánu 7. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 38. beaivi. Jagis leat vel 327 beaivve (gárgádusjagis 328).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Guovvamánu 6., Guovvamánu 8.
Guovvamánu 6.

Guovvamánu 6. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 37. beaivi. Jagis leat vel 328 beaivve (gárgádusjagis 329).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Guovvamánu 5., Guovvamánu 7.
Guovvamánu 5.

Guovvamánu 5. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 36. beaivi. Jagis leat vel 329 beaivve (gárgádusjagis 330).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Guovvamánu 4., Guovvamánu 6.
Guovvamánu 4.

Guovvamánu 4. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 35. beaivi. Jagis leat vel 330 beaivve (gárgádusjagis 331).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Guovvamánu 3., Guovvamánu 5.
Guovvamánu 3.

Guovvamánu 3. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 34. beaivi. Jagis leat vel 331 beaivve (gárgádusjagis 332).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Guovvamánu 2., Guovvamánu 4.
Guovvamánu 2.

Guovvamánu 2. beaivi ("Ginttalbeaivi") lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 33. beaivi. Jagis leat vel 332 beaivve (gárgádusjagis 333). Dološ sámit navde ahte dálvečielgi doddjo dán beaivve.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Guovvamánu 1., Guovvamánu 3.
Guovvamánu 1.

Guovvamánu 1. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 32. beaivi. Jagis leat vel 333 beaivve (gárgádusjagis 334).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 31., Guovvamánu 2.
Ođđajagimánu 31.

Ođđajagimánu 31. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 31. beaivi. Jagis leat vel 334 beaivve (gárgádusjagis 335).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 30., Guovvamánu 1.
Ođđajagimánu 30.

Ođđajagimánu 30. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 30. beaivi. Jagis leat vel 335 beaivve (gárgádusjagis 336).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 29., Ođđajagimánu 31.
Ođđajagimánu 29.

Ođđajagimánu 29. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 29. beaivi. Jagis leat vel 336 beaivve (gárgádusjagis 337).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 28., Ođđajagimánu 30.
Ođđajagimánu 28.

Ođđajagimánu 28. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 28. beaivi. Jagis leat vel 337 beaivve (gárgádusjagis 338).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 27., Ođđajagimánu 29.
Ođđajagimánu 27.

Ođđajagimánu 27. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 27. beaivi. Jagis leat vel 338 beaivve (gárgádusjagis 339).
Riegádeamit.
1756 – Wolfgang Amadeus Mozart.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 26., Ođđajagimánu 28.
Ođđajagimánu 26.

Ođđajagimánu 26. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 26. beaivi. Jagis leat vel 339 beaivve (gárgádusjagis 340).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 25., Ođđajagimánu 27.
Ođđajagimánu 25.

Ođđajagimánu 25. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 25. beaivi. Jagis leat vel 340 beaivve (gárgádusjagis 341).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 24., Ođđajagimánu 26.
Ođđajagimánu 24.

Ođđajagimánu 24. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 24. beaivi. Jagis leat vel 341 beaivve (gárgádusjagis 342).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 23., Ođđajagimánu 25.
Ođđajagimánu 23.

Ođđajagimánu 23. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 23. beaivi. Jagis leat vel 342 beaivve (gárgádusjagis 343).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 22., Ođđajagimánu 24.
Ođđajagimánu 22.

Ođđajagimánu 22. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 22. beaivi. Jagis leat vel 343 beaivve (gárgádusjagis 344).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 21., Ođđajagimánu 23.
Ođđajagimánu 21.

Ođđajagimánu 21. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 21. beaivi. Jagis leat vel 344 beaivve (gárgádusjagis 345).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 20., Ođđajagimánu 22.
Ođđajagimánu 20.

Ođđajagimánu 20. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 20. beaivi. Jagis leat vel 345 beaivve (gárgádusjagis 346).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 19., Ođđajagimánu 21.
Ođđajagimánu 19.

Ođđajagimánu 19. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 19. beaivi. Jagis leat vel 346 beaivve (gárgádusjagis 347).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 18., Ođđajagimánu 20.
Ođđajagimánu 18.

Ođđajagimánu 18. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 18. beaivi. Jagis leat vel 347 beaivve (gárgádusjagis 348).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 17., Ođđajagimánu 19.
Ođđajagimánu 17.

Ođđajagimánu 17. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 17. beaivi. Jagis leat vel 348 beaivve (gárgádusjagis 349).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 16., Ođđajagimánu 18.
Ođđajagimánu 16.

Ođđajagimánu 16. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 16. beaivi. Jagis leat vel 349 beaivve (gárgádusjagis 350).
- sámi kaleandar: Iđga, Ilbmar
- suopmelaš kaleandar: Ilmari, Ilmo
- suomaruoŧŧelaš kaleandar: Gudmund, Germund
- Suoma ortodoksalaš kaleandar: Leonilla, Leila
- dáža kaleandar:
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 15., Ođđajagimánu 17.
Ođđajagimánu 15.

Ođđajagimánu 15. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 15. beaivi. Jagis leat vel 350 beaivve (gárgádusjagis 351).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 14., Ođđajagimánu 16.
Ođđajagimánu 14.

Ođđajagimánu 14. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 14. beaivi. Jagis leat vel 351 beaivve (gárgádusjagis 352).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 13., Ođđajagimánu 15.
Ođđajagimánu 13.

Ođđajagimánu 13. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 13. beaivi. Jagis leat vel 352 beaivve (gárgádusjagis 353).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 12., Ođđajagimánu 14.
Ođđajagimánu 12.

Ođđajagimánu 12. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 12. beaivi. Jagis leat vel 353 beaivve (gárgádusjagis 354).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 11., Ođđajagimánu 13.
Ođđajagimánu 11.

Ođđajagimánu 11. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 11. beaivi. Jagis leat vel 354 beaivve (gárgádusjagis 355).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 10., Ođđajagimánu 12.
Ođđajagimánu 10.

Ođđajagimánu 10. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 10. beaivi. Jagis leat vel 355 beaivve (gárgádusjagis 356).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 9., Ođđajagimánu 11.
Ođđajagimánu 9.

Ođđajagimánu 9. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 9. beaivi. Jagis leat vel 356 beaivve (gárgádusjagis 357).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 8., Ođđajagimánu 10.
Ođđajagimánu 8.

Ođđajagimánu 8. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 8. beaivi. Jagis leat vel 357 beaivve (gárgádusjagis 358).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 7., Ođđajagimánu 9.
Ođđajagimánu 7.

Ođđajagimánu 7. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 7. beaivi. Jagis leat vel 358 beaivve (gárgádusjagis 359).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 6., Ođđajagimánu 8.
Ođđajagimánu 6.

Ođđajagimánu 6. beaivi ("Loahpašbeaivi") lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 6. beaivi. Jagis leat vel 359 beaivve (gárgádusjagis 360).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 5., Ođđajagimánu 7.
Ođđajagimánu 5.

Ođđajagimánu 5. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 5. beaivi. Jagis leat vel 360 beaivve (gárgádusjagis 361).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 4., Ođđajagimánu 6.
Ođđajagimánu 4.

Ođđajagimánu 4. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 4. beaivi. Jagis leat vel 361 beaivve (gárgádusjagis 362).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 3., Ođđajagimánu 5.
Ođđajagimánu 3.

Ođđajagimánu 3. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 3. beaivi. Jagis leat vel 362 beaivve (gárgádusjagis 363).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 2., Ođđajagimánu 4.
Ođđajagimánu 2.

Ođđajagimánu 2. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 2. beaivi. Jagis leat vel 363 beaivve (gárgádusjagis 364).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 1., Ođđajagimánu 3.
Ođđajagimánu 1.

Ođđajagimánu 1. beaivi ("ođđajagebeaivi, ođđabeaivi") lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 1. beaivi. Jagis leat vel 364 beaivve (gárgádusjagis 365).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Juovlamánu 31., Ođđajagimánu 2.
Guovvamánu 11.

Guovvamánu 11. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 42. beaivi. Jagis leat vel 323 beaivve (gárgádusjagis 324).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Guovvamánu 10., Guovvamánu 12.
Guovvamánu 12.

Guovvamánu 12. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 43. beaivi. Jagis leat vel 322 beaivve (gárgádusjagis 323).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Guovvamánu 11., Guovvamánu 13.
Guovvamánu 13.

Guovvamánu 13. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 44. beaivi. Jagis leat vel 321 beaivve (gárgádusjagis 322).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Guovvamánu 12., Guovvamánu 14.
Guovvamánu 14.

Guovvamánu 14. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 45. beaivi. Jagis leat vel 320 beaivve (gárgádusjagis 321).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Guovvamánu 13., Guovvamánu 15.
Guovvamánu 15.

Guovvamánu 15. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 46. beaivi. Jagis leat vel 319 beaivve (gárgádusjagis 320).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Guovvamánu 14., Guovvamánu 16.
Guovvamánu 16.

Guovvamánu 16. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 47. beaivi. Jagis leat vel 318 beaivve (gárgádusjagis 319).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Guovvamánu 15., Guovvamánu 17.
Guovvamánu 17.

Guovvamánu 17. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 48. beaivi. Jagis leat vel 317 beaivve (gárgádusjagis 318).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Guovvamánu 16., Guovvamánu 18.
Guovvamánu 18.

Guovvamánu 18. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 49. beaivi. Jagis leat vel 316 beaivve (gárgádusjagis 317).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Guovvamánu 17., Guovvamánu 19.
Guovvamánu 19.

Guovvamánu 19. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 50. beaivi. Jagis leat vel 315 beaivve (gárgádusjagis 316).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Guovvamánu 18., Guovvamánu 20.
Guovvamánu 20.

Guovvamánu 20. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 51. beaivi. Jagis leat vel 314 beaivve (gárgádusjagis 315).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Guovvamánu 19., Guovvamánu 21.
Guovvamánu 21.

Guovvamánu 21. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 52. beaivi. Jagis leat vel 313 beaivve (gárgádusjagis 314).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Guovvamánu 20., Guovvamánu 22.
Guovvamánu 22.

Guovvamánu 22. beaivi "Biehtábeaivi" lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 53. beaivi. Jagis leat vel 312 beaivve (gárgádusjagis 313).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Guovvamánu 21., Guovvamánu 23.
Guovvamánu 23.

Guovvamánu 23. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 54. beaivi. Jagis leat vel 311 beaivve (gárgádusjagis 312).
Jápmimat.
2008 – Janez Drnovšek, Slovenia presideanta (2002–2007), Slovenia stáhtaministtar (1992–2002) ja Jugoslávia presideanta (1989–1990).
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Guovvamánu 22., Guovvamánu 24.
Guovvamánu 24.

Guovvamánu 24. beaivi "Máhtebeaivi" lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 55. beaivi. Jagis leat vel 310 beaivve (gárgádusjagis 311).
"Jus Máhtebeaivve lea čoaskis, de šáddá bivvalis dáliki. Jus lea bivval, de čoskkiida fargga."
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Guovvamánu 23., Guovvamánu 25.