tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Oarje-Suoma leatna

Oarje-Suoma leatna lei okta Suoma leanain. Dan rádjeleanat lei Lulli-Suoma leatna, Nuorta-Suoma leatna ja Oulu leatna.
Jagi 1997 dáhpáhuvai Suomas leatnaođastus. Ođastusas Oarje-Suoma leatnan ovttastahtojuvvui Turku ja Pori leatna, Vaasa leatna, Gaska-Suoma leatna ja Häme leana davvioasit.
Jagi 2009 dáhpáhuvai nubbi leatnaođastus, dan jagi maŋŋel ii leat hálddahuslaš dássi gielddaid ja stáhta gaskkas.
Oarje-Suoma leatnai gulii čieža eanangotti: Lulli-Pohjanmaa, Gaska-Pohjanmaa, Pohjanmaa, Gaska-Suopma, Pirkanmaa, Satakunta ja Varsinais-Suopma.
Gielddat.
Oarje-Suoma leanas lei 204 gieldda. Leana guovloguovddážat ledje Tampere, Turku, Jyväskylä, Pori, Vaasa, Kokkola ja Seinäjoki.
Oulu leatna

Oulu leatna vuođđuduvvui 1775. Rádjeleanat lei ovdal 1997 Lappi leatna davvin, Oarje-Suoma leatna ja Nuorta-Suoma leatna lullin. Oarjin rádjin lei Mearrabađaluokta ja nuortin Murmánskka guvlui ja Gárjila dásseváldái.
Jagi 1997 leatnaođastusas Oulu leatna ja Lappi leatna seilo seammán. Oulu leatnai gullet Davvi-Pohjanmaa eanagoddi ja Kainuu eanangoddi.
Jagi 2009 dáhpáhuvai nubbi leatnaođastus, dan jagi maŋŋel ii leat hálddahuslaš dássi gielddaid ja stáhta gaskkas.
Gielddat.
Oulu leanas lei 50 gieldda, main gávpotgielddat Oulu ja Kajaani ledje stuorimusat.
Ålánda

Ålánda dahjege Ålándda eanangoddi lea demilitariserejuvvon autonomalaš eanangoddi, mii gullá Supmii.
Eanodat

Eanodat (anárašgillii "Iänudâh", suomagillii "Enontekiö", ruoŧagillii "Enontekis") lea gielda Lappi eanangottis, Suomas. Gielddas leat sullii 2 000 ássi. Gieldda ássiin 88,8 proseanttas lea eatnigiella suomagiella ja 9,5 proseanttas sámegiella. Gieldda viidodat lea 8 391,54 km², mas 413,38 km² leat čáhci. Populašuvdnačoahkkisvuohta lea 0,236 ássi/km². Eanodaga rádjegielddat leat Suoma bealde Muoná, Gihttel ja Anár, Norggas Guovdageaidnu, Ráisa, Gáivuotna ja Omasvuotna ja Ruoŧas ges Girona gielda.
Eanodagas leat buot Suoma duoddarat mat leat badjel 1000 mehtera.
Keminmaa

Keminmaa lea gielda Lappi leanas, Suomas.
Muoná

Muoná, suomagillii Muonio, lea gielda Lappi leanas, Suomas.
Pelkosenniemi

Pelkosenniemi lea gielda Lappi leanas, Suomas.
Pello

Pello (ovddeš "Turtola") lea gielda Lappi leanas, Suomas. Pello gielda gullá Duortnusleagi guovlogildii. Rádjegielddat leat Suoma bealde Kolari, Badje-Duortnus ja Roavvenjárga ja Ruoŧa bealde Badje-Duortnus ja Bájil.
Posio

Posio lea gielda Lappi leanas, Suomas.
Ranua

Ranua lea gielda Lappi leanas, Suomas.
Roavvenjárga

Roavvenjárga (, ja ) lea Suoma davimus gávpot ja davimus eanangotti Lappi hálddahusguovddáš. Ovddeš Roavvenjárgga gávpot ovttastahttojuvvui jagi 2006 álggus Roavvenjárgga dálongielddain, ja dálá Roavvenjárga lea olmmošlogu dáfus Suoma 15. stuorámus gávpot ja viidodaga ektui Eurohpá stuorámus gávpot.
Ovddeš Roavvenjárgga gávpot, mii lea dálá Roavvenjárgga gávpoga guovddáš, lea Ovnnesjoga ja Giemajoga deaivvadanbáikkis. Roavvenjárggas gávdnojit earret eará Suoma davimus universitehta Lappi universitehta ja davimus buohcceviessu Roavvenjárgga guovddášbuohcceviessu. Turismmas lea mearkkašahtti rolla gávpoga ekonomiijai.
Roavvenjárgga dálongielda

Roavvenjárgga dálongielda lei gielda Lappi leanas, Suomas. Jagi 2006 álggus dat ovttastuvvui Roavvenjárgii.
Salla

Salla lea gielda Lappi leanas, Suomas.
Simo

Simo lea Suoma gielda Davvi-Pohjanmaa eanangottis. Simo rádjegielddat leat Ii, Kemi, Keminmaa, Ranua ja Tervola.
Gilit.
Alaniemi, Asemakylä, Hamari, Karisuvanto, Maksniemi, Matala, Onkalonperä, Pömiö, Sankala, Simonkylä, Simoniemi, Soikko, Tainijoki, Taininiemi, Viantie, Ylikärppä, Marostenmäki
Soađegilli

Soađegilli (, , ) lea gielda Lappi leanas Suomas. Dan rádjegielddat leat Anár, Giemajávri, Gihttel, Pelkosenniemi, Roavvenjárga ja Suovvaguoika.
Gilit.
Aska, Hinganmaa, Jeesiö, Kelujärvi, Kersilö, Kierinki, Kukasjärvi, Lismanaapa, Lokka, Luosto, Madetkoski, Moskuvaara, Orajärvi, Petkula, Puolakkavaara, Purnumukka, Rajala, Raudanjoki, Riipi, Sassali, Sattanen, Seipäjärvi, Siurunmaa, Syväjärvi, Tankavaara, Torvinen, Uimaniemi, Unari, Vaalajärvi, Vuojärvi ja Vuotso.
Suovvaguoika

Suovvaguoika (anárašgillii "Suovâkuoškâ", suomagillii "Savukoski") lea gielda Lappi leanas, Suomas.
Tervola

Tervola lea gielda Lappi leanas, Suomas.
Kárášjohka

Kárášjoga gielda (, ) lea Norgga gielda sis-Finnmárkkus, Romssa ja Finnmárkku fylkkas. Kárášjoga rádjegielddat leat Porsáŋgu ja Deatnu davvin, Guovdageaidnu oarjin, Suoma bealde Ohcejohka nuortin ja Anár lullin. Gieldda čoahkkebáiki lea Kárášjoga gáttis, sullii 18 km Suoma rájis.
Kárášjohka gohčoduvvo maid "sámiid oaivegávpogin" danin go gieldda ássiin 80 proseantta leat sápmelaččat ja Kárášjoga gilis lea Norgga Sámedikki viessu. Dása lassin Kárášjogas doibmet sámi nášunalmusea Sámiid Vuorká-Dávvirat, NRK Sápmi, Sámi dáiddaguovddáš ja doppe lei sámegielat aviissa Ávvir doaimmahus.
Historjá.
Bivdorokkit duođaštit ahte Kárášjoga guovllus leat ássan olbmot jo 3000 o.Kr. Boares dálveorohat Ávjovárri lea rievdan Kárášjoga gillin. Kárášjohka šattai iežaset gieldan jagis 1867 ja jagis 1872 dat šattai sierra girkosuohkanin.
Kárášjoga boares girku lea huksejuvvon 1807s ja dat lea Finnmárkku boarráseamos girku ja áidna visti mii ii buollán nuppi máilmmisoađi áigge. Ođđa girku lea huksejuvvon 1974s.
Ákŋoluokta

Ákŋoluokta () lea suohkan (gielda) Romssa ja Finnmárkku fylkkas. Suohkan lea Sállana lulit oassi ja oassi Stiertnás. Suohkanis leat golbma váldogili: Ákŋoluokta / Hasvik (su. 400 olbmo), Goahteluokta / Breivikbotn (su. 300 olbmo) ja Mearragohppi / Sørvær (su. 200 olbmo). 
Váldoealáhus lea guolásteapmi ja guolleindustriija.
Áltá

Áltá dahjege Álaheadju (, ) lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas. Gieldda hálddahusguovddáš, Álttá gávpot oaččui gávpotárvvu 2001:as.
Báhcavuotna

Báhcavuotna () lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas.
Bearalváhki

Bearalváhki (, ) lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas. Gieldda rádjegielddat leat Báhcavuotna, Deatnu ja Čáhcesuolu. Bearalvágis orrot oktiibuot badjelaš 1 000 olbmo, ja gieldda hálddahusguovddáš lea Bearalváhki.
Čáhcesuolu

Čáhcesuolu (, kveana- ja suomagillii "Vesisaari") lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas. Čáhcesullo gávpot oaččui gávpotárvvu 1833 ja dat lea Finnmárkku hálddahusguovddáš. Čáhcesullui bohte 1800-logus olu suopmelaš sisafárrejeaddjit dahjege kveanat, mii ain vuhtto gávpoga kultuvrras ja máŋgga suopmelaš goargguin. Dan dihte gávpot lea muhtumin karakteriserejuvvon "kveanaoaivegávpogin".
Davvesiida

Davvesiida () lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas.
Deanu gielda

Deanu gielda (dárogillii Tana kommune, dahje "Taanan komuuni", ) lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas "Romsa ja Finnmárku". Gieldda viidodat lea 4049,72 km² ja doppe leat 2 901 (2012) ássi, mas stuorámus oassi leat sápmelaččat. Gieldda hálddahusguovddáš lea Deanušaldi. Gieldda alimus várri lea Rástegáisá (1067 m). Deatnu lea guovttegielat gielda: davvisámegiella ja dárogiella leaba virggálaš gielat.
Gieldda váldoealáhusat leat boazodoallu, luossabivdu, eanandoallu, ruvkeindustriija ja bálvalusealáhus.
1964:s Deatnu ja dan dološ rádjegielda Buolbmát ovttastahttojuvvojedje.
Fálesnuorri

Fálesnuorri (, ) lea ovddeš gielda Finnmárkkus. 2020:s oktiičaskkiiga Fálesnuorri ja Hámmárfeasta. 
Viidodat: 1843 km²
Olmmošlohku: 1.039 (2012)
Virggálaš giella: dárogiella 
Gilit.
Hálddahusguovddáš lei Ráhkkerávju (dárogillii "Kvalsund"). Eará gilit Fálesnuori gielddas leat Stállogárgu, Skáidi, Áhpenjárga, Jáhkovuonna, Klubbogohppi ja Náivuotna (dárogillii "Stallogargo", "Skaidi", "Revsnes", "Kokelv", "Klubben" og "Neverfjord").&lt;br&gt;
Geografija.
Gielddas leat golbma stuorra nuori ja guokte vuona: Várgonuorri, Fálesnuorri ja Sámmolnuorri (dárogillii "Vargsundet", "Kvalsundet" ja "Samuelsundet"); Riehppovuonna ja Jáhkovuonna (dárogillii "Repparfjorden" ja "Revsbotn").
Gáŋgaviika

Gáŋgaviika () lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas.
Hámmárfeasta

Hámmárfeastta suohkan () lea gielda ja gávpot Romssa ja Finnmárkku fylkkas. Gieldda hálddahusguovddáš Hámmárfeasta oaččui gávpotárvvu 1789:s.
Láhppi

Láhppi () lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas.
Mátta-Várjjat

Mátta-Várjjat () lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas.
Muosát

Muosát () lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas. Gildii gullet Fávle-Iččát, Gádde-Iččát, Hjelmsøya, Muosáidsuolu ja Ávvá, gos gieldda hálddahusguovddáš Ávanuorri lea. Gieldda rádjegielddat leat Fálesnuorri, Porsáŋgu ja Davvinjárga.
Gieldda olmmošlohku lea 1 247 ássi (golggotmánu 1. b. 2012).
Porsáŋgu

Porsáŋggu gielda (, ) lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas. Porsáŋggu gielda lea viidodaga ektui Norgga goalmmádin stuorámus gielda. Gieldda ássiin sullii 3000 ásset gielddaguovddážis Leavnnjas.
Unjárga

Unjárga (, ) lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas. Gieldda boares vuođđoealáhusat leat boazodoallu ja guolásteapmi.
Várggát

Várggát (, ) lea gielda Finnmárkkus "Romsa ja Finnmárku". Várggáid gávpot oaččui gávpotárvvu jagis 1789.
Finnmárkku fylka

Finnmárkku fylka (, suomagillii (kvenasuopmaniidda): "Ruijan fylke") lei Norgga davimus ja viidodaga ektui stuorámus fylka, muhto olmmošlogu ektui Norgga unnimus fylka. Finnmárkku viidodat lea 48 649 km² ja doppe orrot 72 937 olbmo.
Finnmárkku rádjefylkkat leat Romssa fylka oarjin, Suoma bealde Lappi leatna lullin ja Ruošša bealde Murmansk oblast nuortin.
Ealáhusat.
Fylkka váldoealáhusat leat boazodoallu, guolásteapmi, guolle-industriija, mátkkoštanealáhus ja bálvalusealáhus.
Báikkálaš hálddašeapmi.
Finnmárkku fylkkagielda lea juhkkojuvvon 19 gildii, main guhtta leat gávpotgielddat. Gávpogat leat Álaheadju, Čáhcesuolu, Mátta-Várjjaga gieldda hálddahusguovddáš Girkonjárga, Hámmárfeasta, Davvinjárgga gieldda hálddahusguovddáš Honnesváhki ja Várggát.
Listu Finnmárkku gielddain:
Loga eambbo.
Finnmárkku fylkkagieldda siiddut sámegillii
Geassemánu 19.

Geassemánu 19. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 170. (gárgádusjagi 171.) beaivi. Jagis leat vel 195 beaivvi.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Geassemánu 18., Geassemánu 20.
Geassemánu 18.

Geassemánu 18. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 169. (gárgádusjagi 170.) beaivi. Jagis leat vel 196 beaivvi.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Geassemánu 17., Geassemánu 19.
Geassemánu 6.

Geassemánu 6. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 157. (gárgádusjagi 158.) beaivi. Jagis leat vel 208 beaivvi.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Geassemánu 5., Geassemánu 7.
Njukčamánu 12.

Njukčamánu 12. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 71. beaivi (gárgádusjagi 72. beaivi). Jagis leat vel 294 beaivve.
Nammabeaivvit.
- sápmelaš kaleandar: Riigu
- suopmelaš kaleandar: Reijo, Reko
- suomaruoŧŧelaš kaleandar: Gregorius, Greger, Grels
- Suoma ortodoksalaš kaleandar: Teo, Riiko, Riku, Reijo
- dáža kaleandar:
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Njukčamánu 11., Njukčamánu 13.
Skábmamánu 30.

Skábmamánu 30. lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 334. (gárgádusjagi 335.) beaivi. Jagis leat vel 31 beaivve.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Skábmamánu 29., Juovlamánu 1.
Njukčamánu 13.

Njukčamánu 13. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 72. beaivi (gárgádusjagi 73. beaivi). Jagis leat vel 293 beaivve.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Njukčamánu 12., Njukčamánu 14.
Njukčamánu 14.

Njukčamánu 14. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 73. beaivi (gárgádusjagi 74. beaivi). Jagis leat vel 292 beaivve.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Njukčamánu 13., Njukčamánu 15.
Njukčamánu 15.

Njukčamánu 15. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 74. beaivi (gárgádusjagi 75. beaivi). Jagis leat vel 291 beaivve.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Njukčamánu 14., Njukčamánu 16.
Njukčamánu 16.

Njukčamánu 16. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 75. beaivi (gárgádusjagi 76. beaivi). Jagis leat vel 290 beaivve.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Njukčamánu 15., Njukčamánu 17.
Njukčamánu 17.

Njukčamánu 17. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 76. beaivi (gárgádusjagi 77. beaivi). Jagis leat vel 289 beaivve.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Njukčamánu 16., Njukčamánu 18.
Njukčamánu 18.

Njukčamánu 18. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 77. beaivi (gárgádusjagi 78. beaivi). Jagis leat vel 288 beaivve.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Njukčamánu 17., Njukčamánu 19.
Njukčamánu 19.

Njukčamánu 19. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 78. beaivi (gárgádusjagi 79. beaivi). Jagis leat vel 287 beaivve.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Njukčamánu 18., Njukčamánu 20.
Njukčamánu 20.

Njukčamánu 20. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 79. beaivi (gárgádusjagi 80. beaivi). Jagis leat vel 286 beaivve.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Njukčamánu 19., Njukčamánu 21.
Njukčamánu 21.

Njukčamánu 21. beaivi giđđadássebeaivi dahje beaivvi beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 80. beaivi (gárgádusjagi 81. beaivi). Jagis leat vel 285 beaivve.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Njukčamánu 20., Njukčamánu 22.
Njukčamánu 22.

Njukčamánu 22. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 81. beaivi (gárgádusjagi 82. beaivi). Jagis leat vel 284 beaivve.
Ávvudeamit.
Ovttastuvvan našuvnnaid máilmmi čáhcebeaivi.
Geahča maid: Kaleandar - Njukčamánu 21., Njukčamánu 23.
Njukčamánu 23.

Njukčamánu 23. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 82. beaivi (gárgádusjagi 83. beaivi). Jagis leat vel 283 beaivve.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Njukčamánu 22., Njukčamánu 24.
Davvinjárga

Davvinjárga dahjege Nordkáhppa () lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas. Gieldda viidodat lea 924 km² ja gielddas lei jagis 2004 3398 ássi. Davvinjárgga rádjegielddat leat Muosát oarjelullin, Porsáŋgu lullin ja Davvesiida nuortalullin. Davvinjárgga gieldda hálddahusguovddáš Honnesváhki oaččui gávpotárvvu 1996:as. Váldooassi gielddas lea Máhkarávjju sullos.
Knud Leem

Knud Leem lei norgalaš gielladutki, báhppa, Seminarium Lapponicuma jođiheaddji ja davvisámegiela čállinvuogi hutki. Son lei Thomas von Westena miššonoahppi. Maŋŋá son barggai miššonbáhppan. Leemas lei veahkkebargin Anders Porsanger. Leema čállinvuohki ráhkaduvvon Finnmárkku suopmaniid vuođul. Girjjit maid son čálii lei vuođđun davvisámegiela girjegiela ráhkadeamis.
Miessemánu 1.

Miessemánu 1. beaivi ("Válborbeaivi") lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 121. (gárgádusjagi 122) beaivi. Jagis leat vel 244 beaivvi.
"Dálvedálkkit eai bistte guhká, jus Válborbeaivvi ovdal oaidná čuotnjága."
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Njukčamánu 31., Miessemánu 2.
Akershusa fylka

Akershus lei Norgga fylka, man rádjefylkkat leat Hedmárku nuortin, Opplánda davvin, Buskerud oarjin ja Østfolda lullin. Maiddái Oslo lea rádjefylka. Fylkkain (Aurskog-Høland gielddain) lea maiddái riikkarádji Ruoŧain.
Akershusa fylka lea juhkkojuvvon golmma guvlui: Romerike, Follo ja Akershus Vest. Akershus lea Norgga nubbi stuorámus fylka viidodaga ektui Oslo gávpotfylkka maŋŋel.
Fylkka lea birra Oslo gávpotguovllu ja lea áidna fylka Norggas, man hálddahusguovddáš lea eará fylkkas (Oslo fylkkas).
Geografiija.
Akershusa fylka lea juhkkojuvvon 22 gildii, maid oktasaš viidodat lea 4 918 km². Fylkkas leat vihtta gávpoga: Lillestrøm, Sandvika, Ski, Drøbak ja Jessheim. Fylkka alimus várri lea Fjellsjøkampen mii lea 812 mehtera meara bajábealde Hurdal gielddas.
Fylkkas leat lagabui 3000 jávrri ja láttu, maid oktasaš viidodat lea 370 njealjehaskilomehtera. Stuorra jogat leat Nitelva, Leira, Rømua, Andelva, Årungselva, Gjersjøelva, Hølenselva, Sandvikselva ja Askerelva, ja sullot Aspond, Bjerkøya, Borøya, Brønnøya, Danmark, Grimsøya, Gåsøya, Husbergøya, Høyerholmen, Håøya, Ildjernet, Kalvøya, Langøyene, Langåra, Lågøya, Nesøya, Oustøya, Steilene, Søndre Langåra ja Vassholmene.
Nuorta-Agdera fylka

Nuorta-Agder () lea Norgga fylka, man rádjefylkkat leat Telemárku, Rogalánda ja Oarjel-Agder. Fylkka hálddahusguovddáš lea Arendal. Fylkka olmmošlohku lea 112 105 ássi. 
Nuorta-Agdera fylka lei juhkkojuvvon 15 gildii, maid oktasaš viidodat lea 9 158 km².
Fylkkas leat vihtta gávpoga: Arendal, Grimstad, Lillesand, Risør ja Tvedestrand.
Buskeruda fylka

Buskerud lei Norgga fylka, man rádjefylkkat leat Akershus, Oslo, Opplánda, Sogn ja Fjordane, Hordalánda, Telemárku ja Vestfolda. Dál Buskerud lea oassin Viken fylkkas.
Fylkka vearjogovva.
Buskeruda vearjogovas lei alit guovža silbavuođu nalde. Vuođđun guovžža govvii lei, ahte dološ áigge guovllus ledje ollu guovžžat, muhto 70-logu maŋŋel fylkkas eai leat leamaš bistevaččat guovžžat.
Guovža lei kobolttaalit, dasgo Modum gielddas Blaafarveværketis leat roggen koboltta, ja silba vuođđu bođii fas silbadoalus Kongsbergas.
Gielddat.
Buskeruda fylka lei juhkkojuvvon 21 gildii.
Servodat.
Giella.
Fylkka lulli- ja nuortaosiin hupmat Østlandssuopmana, ja girjedárogiella lea čállingiellan. Fylkka davimus oasis geavahit dávjá várresuopmaniid, ja čállit ođđadárogiela. 
Politihkka.
Bellodatjuohkin jagi 2011 fylkkadiggeválggain:
Media.
Drammens Tidende lea Drammena guovllu, Laagendalsposten Kongsberg ja Numedal, Bygdeposten Modum, Sigdal, Øvre Eikera
ja Krødsherad, Ringerikes Blad Ringerike ja Hole, Røyken og Hurums Avis Røyken og Hurum, ja Hallingdølen Hallingdal aviisa. NRK:s lea guovlokantuvra Drammenis, gos ráhkaduvvojit báikkálaš radio- og TV-sáddagat. NRK:s leat kantuvrrat maiddái Kongsbergas ja Hallingdalas. Leat maiddái ollu smávva báikkálaš rádiokanálat miehtá fylkka.
Davvi-Trøndelága fylka

Davvi-Trøndelága (, ) lei Norgga ovddeš fylka, man rádjefylkkat ledje Nordlánda davvin ja Lulli-Trøndelága lullin. Nuortin lei Jämtlándda leatna Ruoŧas. Ođđajagemánu 1. beaivvi 2018:s časke Davvi- ja Lulli-Trøndelága fylkkat oktii, ja šadde Trøndelága fylkan. Fylkka hálddahusguovddáš lei Stientjie (dárog. Steinkjer), mii maid lea dálá Trøndelága fylkka hálddahusguovddáš. Fylkka olmmošlohku 2017:s lei 137 233 ássi. 
Davvi-Trøndelágas leat Fosen, Namdalen, Innherred ja Stjørdalena guovllut. Fylka lei juhkkojuvvon 23 gildii. 
Nærøys Davvi-Trøndelágas lea Norgga unnimus gávpot, Kolvereid. Eará gávpogat leat Namsos, Steinkjer, Verdalsøra, Levanger ja Stjørdalshalsen.
Geografiija.
Fylkka alimus várri lea Jetnamsklumpen 1 513 mehtera meara bajábealde, mii lea Raavrevijhke ja Nordlándda beal Árborddi gielddaráji nalde. Jetnamsklumpen lea Børgefjell álbmotmeahcis. Davvi-Trøndelága fylkka stuorámus jávri lea Snåsavatnet, mii lea 121,58 km² viiddis ja olles Norgga guđadin stuorámus jávri. Stuorámus jogat leat Namsen (guhkkodat sullii 200 km, Norgga 10. guhkimus johka), Verdalselva ja Stjørdalselva.
Fylkkas leat máŋggat álbmotmeahcit, ovdamearkka dihte Blåfjella-Skjækerfjella álbmotmeahcci, Børgefjell álbmotmeahcci, Lierne álbmotmeahcci ja Skarvan og Roltdalen álbmotmeahcci.
Hedmárkku fylka

Hedmárku () lei Norgga fylka, man rádjefylkkat leat davvin Lulli-Trøndelága, lullin Akershus, oarjin Opplánda. Nuortin lea Ruoŧŧa. Fylkka hálddahusguovddáš ja stuorámus gávpot lea Hamar. Fylkka olmmošlohku lea 193 180 ássi.
Geografiija.
Hedmárku lea juhkkojuvvon 22 gildii, maid oktasaš viidodat lea 27 397,86 km². Fylkka alimus várri lea 2 178 mehtera allosaš Rondeslottet.
Hordalándda fylka

Hordalánda () lei Norgga fylka, man rádjefylkkat leat Rogalánda lullin, Sogn ja Fjordane davvin, Buskerud ja Telemárku nuortin. Hordalánda lea riikka goalmmádin stuorámus fylka olmmošlogu ektui, ja ovccát stuorámus viidodaga ektui. 71 % viidodagas leat várreguovllut badjel 300 mehtera meara bajábealde. Hordalánda, 33 gielddain, lea áidna fylka riikkas, gos buot gielddain lea mearrarádji. Birgon (dárog. Bergen) lea fylkka hálddahusguovddáš. Eará gávpogat leat Odda ja Leirvik.
Geografiija.
Hordalánda lea oarjelullin Norggas, ja oarjin lea Davvemearra. Rádjefylkkat leat Rogalánda lullin, Sogn ja Fjordane davvin, Buskerud ja Telemárku nuortin. Hordalánda ja Rogalánda gohčoduvvojit dávjá Norgga miniatyran, dasgo dan guovtti fylkkas lea feara maid. Alla várit ja čiekŋalis vuonat, bealddut ja vuovddit, goržžit ja jaskes čáhci, guhkes sáttogáttit ja ceakkus bávttit.
Hardangerfjorden lea fylkka guhkimus ja čiekŋaleamos vuotna, mii lea 179 km guhku ja 800 mehtera čieŋal. Nordmannslågen lea Hordalándda stuorámus jávri 11 km² viidodagain. Hardangerjøkulen lea 1 863 mehtera alu, ja lea fylkka alimus várri. Osterøy lea stuorámus suolu, 328 km² viiddis, muhto Fedje fas 9 njealjehaskilomehteriin lea fylkka unnimus gielda viidodaga ektui. Modalenis lea smávimus populašuvdnačoahkkisvuohta. Birgon lea Hordalándda stuorámus gávpot, ja stuorámus gielda olmmošlogu ektui sullii 265 000 ássiin. Viidodaga ektui lea ges Voss stuorámus, 1 805 km² viiddis.
Lulli-Trøndelága fylka

Lulli-Trøndelága () lea Norgga ovddeš fylka, man rádjefylkkat ledje davvin Davvi-Trøndelága, lullin Hedmárku ja Opplánda ja oarjin Møre ja Romsdála. Nuortin lei Ruoŧa Jämtlándda leatna. Ođđajagemánu 1. beaivvi 2018:s časke Davvi- ja Lulli-Trøndelága fylkkat oktii, ja šadde Trøndelága fylkan. Fylkka hálddahusguovddáš ja stuorámus gávpot lei Troandin (dárog. Trondheim). Fylkka olmmošlohku lei 2017:s 317 363 ássi.
Lulli- ja Davvi-Trøndelága fylkkat ráhkadedje ovttas Nidaros bismagotti. Helse Midt-Norge ja Frostating lagmannsrett sisttisdollet Lulli- ja Davvi-Trøndelága ja Møre ja Romsdála fylkkaid.
Geografiija.
Lulli-Trøndelága fylkii gulle 25 gieldda, maid oktasaš viidodat lei 18 848 km². Fylkka guhkimus johka lei 179 km guhku ja dan namma lea Orkla. Fylkkas ledje guokte gávpoga, Troandin ja Brekstad. Troandin lei fylkka guovddáš. 59 % fylkka ássiin orro Troandimis.
Lulli-Trøndelága alimus várri lei 1 985 mehtera allosaš Storskrymten. Storskrymten lea Møre ja Romsdála, Opplándda ja Lulli-Trøndelága fylkkaráji nalde.
Møre ja Romsdála fylka

Møre ja Romsdála () lea Norgga fylka, man rádjefylkkat leat Trøndelága nuortin, lullinuortin Opplánda ja lullioarjin Vestlánda. Fylkka hálddahusguovddáš lea Molde. Fylkka olmmošlohku lea 258 096 ássi.
Fylkii gullet Sunnmøre, Romsdal ja Nordmøre guovllut. Ålesund, Molde, Kristiansund, Ulsteinvik, Fosnavåg ja Åndalsnes leat fylkka gávpogat.
Fylkka vearjogovas leat golbma vikiŋgafatnasa, okta juohke guovllu nammii.
Opplándda fylka

Opplánda (dárogillii "Oppland") lei Norgga fylka, man rádjefylkkat leat Lulli-Trøndelága, Møre ja Romsdála, Sogn ja Fjordane, Buskerud, Akershus ja Hedmárku. 
Ođđajagemánu 1. beaivvi 2020:s oktiičasket Opplándda ja Hedmárkku fylkkat. 
Eanadieđa.
Norgga alimus várri Galdhøpiggen gávdno Opplándda suohkanis Lom. Maiddái Norgga stuorimus jávri, Mjøsa, lea belohahkii Opplánddas. Fylkkas gávdnojit 9 álbmotmeahci, earret eará Norgga boarráseamos álbmotmeahcci Rondane, mii álggahuvvui 1962:s.
Politihkka.
Fylkkasátnejođiheaddji lea Even Aleksander Hagen (Bb), gii lei Norgga nuoramus fylkkasátnejođiheaddji go son válljejuvvui 27-jahkásažžan 2015:s.
Rogalándda fylka

Rogalánda () lea Norgga fylka, man rádjefylkkat leat davvin Vestlánda, nuortin Vestfolda ja Telemárku ja Agder. Fylkka hálddahusguovddáš ja stuorámus gávpot lea Stavanger. Fylkka olmmošlohku lea 447 689 ássi.
Rogalánda lea Norgga njealjádin stuorámus fylka olmmošlogu mielde, ja 13. stuorámus viidodaga mielde.
Geografiija.
Rogalándda fylkii gullet 26 gieldda, maid oktasaš viidodat lea 9 325 km².
Boknafjorden lea fylkka guhkimus ja čiekŋaleamos vuotna, mii lea 96 km guhku ja 719 mehtera čieŋal. Blåsjø lea Rogalándda stuorámus jávri 84 km² viidodagain. Suldalsvatnet lea 376 mehtera čieŋal, ja lea fylkka čiekŋaleamos jávri. Fylkka alimus várri Vassdalseggi lea 1 658 alu. Karmøy lea stuorámus suolu 177 km² viidodagain, muhto Kvitsøy 5,7 km² viidodagain lea viidodaga ektui fylkka unnimus gielda. Utsira lea Rogalándda fylkka ja olles Norgga unnimus gielda olmmošlogu ektui 215 ássiin, muhto Stavanger lea fas riikka njealjádin stuorámus gielda sullii 128 000 ássiin. Viidodaga ektui Suldal lea stuorimus gielda, 1 727 km² viidodagain.
Romssa fylka

Romssa fylkkasuohkan () lea Norgga ovddeš fylka. 2020:s oktiičaskkiiga Romsa ja Finnmárku, ja šattaiga Romssa ja Finnmárkku fylkan. 
Romsa lei Norgga nubbin davimus fylka. Romssa ránnját ledje lulábealde Nordlándda fylka, davábealde Finnmárkku fylka, nuortin ges Suoma Lappi eanangoddi ja Ruoŧa Norrbottena leatna. Romssa fylkka gávpogat ledje Romsa, Hárštá ja Leaŋgáviika.
Loga eambbo.
Romssa fylkkasuohkana siiddut dárogillii
Sogn ja Fjordane fylka

Sogn ja Fjordane () lei Norgga fylka, man rádjefylkkat ledje davvin Møre ja Romsdála, Opplánda nuortin, Buskerud nuortalullin ja Hordalánda lullin. Sogn ja Fjordane lea Norgga nubbin unnimus fylka olmmošlogu ektui, ja gávccádin stuorámus viidodaga ektui. Fylkka olmmošlohku lea 108 424 ássi. 
Fylkkas leat golbma gávpoga, Florø, Førde ja Måløy. Hálddahusguovddáš lei Leikanger
Nærøyfjorden ja Urnes stáhpegirku gullet UNESCO máilmmeárbeguovlluide.
Geografiija.
Sogn ja Fjordane fylka lea juhkkojuvvon 4 guvlui, Ytre Sogn, Indre Sogn, Sunnfjord ja Nordfjord, main leat oktiibuot 26 gieldda. Fylkka viidodat lea 18 623 km².
Fylkkas leat máŋggat stuoris ja guhkes vuonat, ovdamearkka dihte Sognefjorden mii lea Norgga guhkimus vuotna. Lustera ja Årdala gielddaráji nalde lea Store Skagastølstind 2 405 mehtera meara bajábealde. Store Skagastølstind lea fylkka ja Vestlandeta alimus ja olles Norgga goalmmádin alimus várri. Fylkkas lea Norgga oarjjimus gávpot, Florø. Fylkkas leat maiddái ollu várit, ja gávdnojit ollu buorit luossajogat.
Telemárkku fylka

Telemárku () lei Norgga fylka, man rádjefylkkat ledje Vestfolda, Buskerud, Hordalánda, Rogalánda ja Nuorta-Agder. Fylkka hálddahusguovddáš ja stuorámus gávpot lei Skien. Fylkka olmmošlohku lei 170 416 ássi.
Geografiija.
Telemárkku fylkii gulle 18 gieldda, maid oktasaš viidodat lei 15 299 km². Fylkkas ledje gávcci gávpoga, Skien, Kragerø, Langesund, Notodden, Porsgrunn, Rjukan, Brevik ja Stathelle. Skien lei fylkka guovddáš.
Telemárkku alimus várri lei Gaustatoppen, mii lea 1 883 mehtera alu. Várri gullá Tinn gildii.
Oarjel-Agdera fylka

Oarjel-Agder dahje Oarje-Agder () lei Norgga lulimus fylka. Dan rádjefylkkat leat Rogalánda oarjin ja Nuorta-Agder davvin ja nuortin. Mearrarádji lea 709 km guhkki. Fylkka olmmošlohku lea 175 290 ássi (suoidnemánu 1. b. 2012). Oarjel-Agdera hálddahusguovddáš lea Kristiansand.
Fylka vuođđuduvvui jagis 1685 ja oaččui dálá nama jagi 1919.
Fylkii gullet 15 gieldda, maid oktasaš viidodat lea 7 279 km².
Vestfoldda fylka

Vestfolda () lei Norgga fylka, man rádjefylkkat leat Buskerud ja Telemárku. Fylkka hálddahusguovddáš lea Tønsberg, muhto stuorámus gávpot lea Sandefjord. Fylkka olmmošlohku lea 237 799 ássi.
Vestfolda lea Norgga unnimus fylka viidodaga ektui, jus «gávpotfylka» Oslo ii leat mielde.
Geografiija.
Vestfolda fylkii gullet 9 gieldda, maid oktasaš viidodat lea 2 224 km². Fylkkas leat gávcci gávpoga.
Østfolda fylka

Østfolda () lea Norgga ovddeš fylka, man rádjeguovllut ledje Norgga bealde davvin Akershusa fylka, ja Ruoŧa bealde nuortin Värmlándda leatna ja lullin Oarje-Götalándda leatna. Fylkkas lea ollu mearrarádji Oslofjordena guvlui, ja vuona nuppi bealde lea Vestfolda fylka. Sarpsborg lea fylkka hálddahusguovddáš. 
Geografiija.
Østfolda fylka lei juhkkojuvvon 4 guvlui, mat leat Halden, Nedre Glomma, Mosseregionen ja Indre Østfold, main leat oktiibuot 18 gieldda. Fylkka viidodat lea 4 182 km². Fylkkas leat 6 gávpoga: Askim, Fredrikstad, Halden, Moss, Mysen ja Sarpsborg.
Slavasshøgda, mii lea 336 mehtera meara bajábealde lei fylkka alimus várri.
Njukčamánu 24.

Njukčamánu 24. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 83. beaivi (gárgádusjagi 84. beaivi). Jagis leat vel 282 beaivve.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Njukčamánu 23., Njukčamánu 25.
Njukčamánu 25.

Njukčamánu 25. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 84. beaivi (gárgádusjagi 85. beaivi). Jagis leat vel 281 beaivve.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Njukčamánu 24., Njukčamánu 26.
Borgemánu 9.

Borgemánu 9. lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 221. (gárgádusjagi 222.) beaivi. Jagis leat vel 144 beaivvi.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Borgemánu 8., Borgemánu 10.
Borgemánu 18.

Borgemánu 18. lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 230. (gárgádusjagi 231.) beaivi. Jagis leat vel 135 beaivvi.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Borgemánu 17., Borgemánu 19.
Borgemánu 26.

Borgemánu 26. lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 238. (gárgádusjagi 239.) beaivi. Jagis leat vel 127 beaivvi.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Borgemánu 25., Borgemánu 27.
Golggotmánu 9.

Golggotmánu 9. lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 282. (gárgádusjagi 283.) beaivi. Jagis leat vel 83 beaivvi.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Golggotmánu 8., Golggotmánu 10.
Golggotmánu 24.

Golggotmánu 24. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 297. (gárgádusjagi 298.) beaivi. Jagis leat vel 68 beaivvi.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Golggotmánu 23., Golggotmánu 25.
Skábmamánu 9.

Skábmamánu 9. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 313. (gárgádusjagi 314.) beaivi. Jagis leat vel 52 beaivve.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Skábmamánu 8., Skábmamánu 10.
Skábmamánu 29.

Skábmamánu 29. lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 333. (gárgádusjagi 334.) beaivi. Jagis leat vel 32 beaivve.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Skábmamánu 28., Skábmamánu 30.
Skábmamánu 28.

Skábmamánu 28. lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 332. (gárgádusjagi 333.) beaivi. Jagis leat vel 33 beaivve.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Skábmamánu 27., Skábmamánu 29.
Skábmamánu 27.

Skábmamánu 27. lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 331. (gárgádusjagi 332.) beaivi. Jagis leat vel 34 beaivve.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Skábmamánu 26., Skábmamánu 28.
Sámit

Sámit (suomagillii "saamelaiset", dárogillii ja ruoŧagillii "samer," ruoššagillii "саамы") dahjege sápmelaččat ásset Ruoššas, Suomas, Ruoŧas ja Norggas. Sámiid ássanguovlu goččoduvvo Sápmin. Norggas ásset sullii 50-65 000 sápmelačča, Ruoŧas sullii 20 000, Suomas 9 350 ja Ruoššas sullii 2000. Stuorit oassi sámiin hupmet sámegiela, mii lea okta suopmelaš-ugralaš giella mii muhtin muddui sulastahttá suomagielas. Odne gávdnojit maiddái máŋga sámit geat eai šat sámás ja identiteahttavuođđu lea dál varas dahje sogas, ii gielas.
Čearddalaš dovddaldagat.
Sámiid álbmotbeaivi lea guovvamánu 6. beaivve. Guovvamánu 6. beaivi ávvuduvvo deaivvadeami geažil maid sámit golmma riikkas dolle guovvamánu 6. beaivvi 1917 Troandimis, Norggas.
Sámi leavga.
"Váldoartihkal:" Sámi leavga
Sámi leavgga lea hábmen dáiddár Astrid Båhl, gii vuittii Sámiráđđi hábmengilvvu. Leavga dohkkehuvvui Åres Ruoŧas sámiid 13. konfereanssas borgemánu 15. beaivve 1986.
"Váldoartihkal:" Sámi historjá
Sámedikkit.
Sámedikkit leat sámiid álbmotválljen parlameanttat.
"Váldoartihkal:" Sámediggi, Norga
"Váldoartihkal:" Sámediggi, Ruoŧŧa
"Váldoartihkal:" Sámediggi, Suopma
Lappi eanangoddi

Lappi eanangoddi (, , ja ) lea Suoma davimus eanangoddi. Eanangoddeguovddáš lea Roavvenjárga. Eará gávpogat leat Giepma, Duortnus ja Giemajávri. Lappi eanangotti viidodat lea 100 366,89 km² ja dan olmmošlohku lea 183 318 ássi.
Norgga Sámediggi

Sámediggi (, , , ) Norggas ásahuvvui golggotmánu 9. 1989. Vuosttas Sámedikki rabai Gonagas Olav V. Nama vuostaš oassi "Samie/Sáme/Sää'm/Same" láktasa Sámi álbmogasas "Sápmelaččat/Sámit" dahje álbmogasas guovllu nammii "Sápmi". Nama nubbi oassi, "diggi", laktasa Vikingaid mearridanásahusa nammii, "ting", nugo dážaid parlamenta namma ge dahkká, "Stortinget".
Sámedikki dievasčoahkkin.
Sámedikki bajimuš orgána lea dievasčoahkkin mii dábálaččat dollojuvvo njealje geardde jagis.
"Váldoartihkal:" Norgga Sámedikki válgaortnet
Sámediggeválga.
Sámediggeválga ordnejuvvo juohke njealját jagi seamma beaivvi go stuorradiggeválga. Vuosttas válga ordnejuvvui jagis 1989. Sámedikki válggas leat 7 válgabiire mis válljejuvvojit oktiibuot 39 áirasa.
Jienastuslohku.
Sámediggeválggain jienastusvuoigatvuohta lea buot Norgga beale sámiin geat leat dahje devdet válgajagi 18 jagi. Jus hálida jienastit sámediggiválggas de ferte leat sámi jienastuslogus. Sámi jienastuslohkui sáhttá čálihit iezas jus:
Sámedikki viessu.
Norgga Sámedikki viessu lea Kárášjogas. Norgga Gonagas Harald V rabai viesu almmolaččat skábmamánu 2. beaivve 2000. Jagis 1996 dollojuvvui arkiteaktagilvu ođđa Sámediggeviesu hábmemis, man vuittiiga Stein Halvorsen ja Christian Sunby. Sámediggeviessu mávssii 128,7 miljon kruvnnu ja das lea oktiibuot 5300 njealjehasmehtera.
Bengalgiella

Bengalgiella gullá indoeurohpálaš gielaide.
Hindigiella

Hindigiella lea kiinnágiela ja spánskkagiela máŋŋá máilmmi eanemus hállojuvvon giella. Hindigiella gullá indoeurohpálaš gielaid indoarjalaš gielaid jovkui.
Guovlu.
Hindigiella lea virggálaš giella čuovvovaš riikkain:
Persiagiella

Persiagiella gullá indoeurohpálaš gielaid.
Hantigiella

Hantigiella gullá urálalaš gielaid suopmelaš-ugralaš gielaide. Eará suopmelaš-ugralaš gielat leat ovdamearkan esttegiella, sámegielat ja ungáragiella.
Várremarigiella

Várremarigiella lea giella urálalaš giellabearrašis.
Nuortasápmelaččat

Nuortasápmelaččat leat sápmelaš álgoálbmogiidda gulolaš etnalaš joavku, geat orro Suomas, Ruoššas ja Norggas. Suomas sii orro Anára gieldda giliin Nellimis ja Čeavetjávrris sihke dáid guovlluin, mis sii bohte Beahcáma guovllus, Ruoššas sii orro Guoládatnjárggas ja Suomas ja Norggas rádjagilis Njávdámis. 
Giella.
Sii hállet nuortalašgiela. 
Nuortalaččat ja osku.
1500-logus Trifon Beahčánlaš gohčui ortodoksalaš miššonearat risttahit nuortalaččaid. Nuortalaččat gullet eanaš ortodoksalaš girkui, go fas eará sápmelaččat gullet eanaš evangelalaš-luteralalaš girkui.
Falklandsullot

Falklandsullot (, ) lea Ovttastuvvon gonagasriikii gullevaš suoločoahkáš Lulli-Atlánttas. Oktiibuot leat 778 sullo ja dain West Falkland ja East Falkland leat stuorámusat. Sulluin orrot sullii 3000 olbmo. Guokte goalmmadasa ássiin orrot oaivegávpogis Stanleys. Measta buohkain leat eŋgelas máttut ja váldogiella lea eŋgelasgiella. Jagi 1982:s Argentiinná ja Ovttastuvvan Gonagasriika sohte sulluid oamasteamis. Soađis jápme duhát olbmo, eanemusat argentiinnálaččat. 
2013:s Falklandsulluid ráđđehus dolle álbmotjienasteapmi, mas Falklandalaččat ieža ožžo mearridit man riikii sii gulle. 90% sulluid jienastanvuoiggalaččain serve jienasteapmái ja 99,8% atne ahte sullot galge bissut Ovttastuvvan Gonagasriikka hálddus.
Frankriikka Guayana

Frankriikka Guayana () lea Frankriikka departemeanta Lulli-Amerihkás.
Gáldut.
]
Stockholmma leatna

Stockholmma leatna () lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 6 519 km² ja olmmošlohku 2 119 760 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Stockholbma.
Leana 10 stuorámus čoahkkebáikki.
Jagi 2010 Stockholmma leanas leat 134 čoahkkebáikki. Čuovvovaš tabeallas leat leana 10 stuorámus čoahkkebáikki.
Leana oaivegávpogin čoahkkebáiki lea buoidi. Čoahkkebáikkit, mis lea asteriska nama maŋŋá (*) leat eambbo go ovttas gielddas.
Uppsala leatna

Uppsala leatna () lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 8 209 km² ja olmmošlohku 341 143 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Uppsala.
Södermanlándda leatna

Södermanlándda leatna () lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 6 060 km² ja olmmošlohku 274 241 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Nyköping.
Jönköpinga leatna

Jönköpinga leatna () lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 10 475 km² ja olmmošlohku 338 712 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Jönköping.
Čoahkkebáikkit.
Jagi 2010 Jönköpinga leanas leat 84 čoahkkebáikki. Tabeallas lea leana 10. stuorámus čoahkkebáikki:
Leana gielddat.
Jönköpinga leatnii gullet dál čuovvovaš 13 gieldda:
Kronobergga leatna

Kronobergga leatna () lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 8 458 km² ja olmmošlohku 185 594 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Växjö.
Gielddat.
Kronobergga leanas gávcci gieldda.
Tabeallas lea gielddaid olmmošlohku njukčamánu 31. 2013.
Västerbottena leatna

Västerbottena leatna () lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 55 432 km² ja olmmošlohku 259 876 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Ubmi.
Jämtlándda leatna

Jämtlándda leatna () lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 49 443 km² ja olmmošlohku 126 157 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Östersund.
Romsa

Romsa (, kveana- ja ) lea gávpot ja gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas. Gávpot lea fylkka stuorámus gávpot ja dan hálddahusguovddáš, ja doppe orrot badjelaš 70 000 olbmo. Romsa lea Norgga čihččedin stuorámus gávpotgielda ja ovccádin stuorámus gávpot. Dan rádjegielddat leat .
Gávpoga stuorimus bargoaddit lea máilmmi davimus universitehta, Romssa universitehta (UiT) ja Davvi-Norgga universitehtabuohcceviessu. Romssas lea máŋggaid Davvi-Norgga fitnodagaid váldokantuvrrat ja dat lea máŋggaid institušuvnnaid ruovttubáiki.
Romssa gielda oaččui dáláš viidodaga jagis 1964, go ránnjágielddat Tromsøysund, Hillesøy ja Ullsfjord ovttastahttojuvvojedje dasa.
Vulle Vuojaš

Vulle Vuojaš lea Disney-figuvra.
Geahča maid.
Vulle Vuojaš (bláđđi)
Internationala

Internationala () lea bargiidlihkadusa sosialisttalaš gilvolávlu.
Dál čuožžilehket šlávamánát
geat nelggiid čađa birgiidet.
Já ráhkkanehket ođđa dorrui,
vánhurskkis eallimii.
Buot bákčasiid mii hávdái doalvut,
já friddjavuođas badjánit.
Mii ovttasráđiid áigut cegget
dán ođđa servvodagamet.
"Ref."
De čoahkkanit mii ávuin
vuottuid joksat áigut mii
ja Internationala
lieđđugoahtá fas
Girkonjárga

Girkonjárga lea gávpot Nuorta-Finnmárkkus ja Mátta-Várjjaga gieldda hálddahusguovddáš. Girkonjárga oaččui gávpotárvvu 1998.
Honnesváhki

Honnesváhki dahjege Áváhki "(dárogillii Honningsvåg)" lea Davvinjárgga gieldda hálddahusguovddáš. Honnesváhki oaččui gávpotárvvu golggotmánu 1. beaivve 1996.
Golggotmánu 2.

Golggotmánu 2. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 275. (gárgádusjagi 276.) beaivi. Jagis leat vel 90 beaivvi.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Golggotmánu 1., Golggotmánu 3.
Golggotmánu 1.

Golggotmánu 1. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 274. (gárgádusjagi 275.) beaivi. Jagis leat vel 91 beaivvi.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Čakčamánu 30., Golggotmánu 2.
Báhccavuotna

Báhccavuotna (dárogillii "Balsfjord" ) lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas .
Beardu

Beardu (, ) lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas .
Bjarkeddjo

Bjarkeddjo () lei suohkan ja suolu Romssa fylkkasuohkanis. Bjarkeddjo suohkan ovttastahttojuvvui Háršttáin jahkemolsumis 2012/2013.
Birgi

 
Birgi (dárogillii "Berg" ) lea gielda Romssa fylkkasuohkanis.
Divrrát

Divrrát (dárogillii "Dyrøy" ) lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas .
Doasku

Doasku (dárogillii "Torsken" ) lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas.
Gáivuotna

Gáivuotna (dárogillii "Kåfjord" ) lea suohkan Romssa ja Finnmárkku fylkkas. Gáivuotna gullá sámi giellahálddašanguvlui. Suohkanguovddáš ja ráđđeviessu lea Dálošvákkis. Árbevirolaččat leamaš guolásteapmi, eanadoallu ja duodji leamaš dehálaš ealáhusat. Dán áigge lea suohkan oktan stuorámus bargoaddin, vaikko vuođđoealáhusat ain leat dehálaččat.
Gálsa

Gálsa (dárogillii "Karlsøy" ) lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas.
Giehtavuotna

Giehtavuotna (dárogillii "Kvæfjord" ) lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas.
Hárštá

Hárštá (dárogillii "Harstad" ) lea gielda ja gávpot Romssa ja Finnmárkku fylkkas.
Ivgu

Ivgu (dárogillii "Lyngen" ) lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas.
Ivvárstáđit

Ivvárstáđit (dárogillii "Ibestad" ) lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas.
Leaŋgáviika

Leaŋgáviika () lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas.
Loabák

Loabák (dárogillii "Lavangen" ) lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas. Tennevoll lea suohkana hálddahusguovddáš.
Jagis 2009 golggotmánu 1. beaivve Loabága suohkan searvvai sámegiela hálddašanguvlui.
Málatvuopmi

Málatvuopmi (dárogillii "Målselv") lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas.
Návuotna

Návuotna (dárogillii "Kvænangen") lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas.
Omasvuotna

Omasvuotna (dárogillii "Storfjord") lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas.
Ránáidsuolu

Ránáidsuolu (dárogillii "Tranøy") lei gielda Romssa fylkkasuohkanis, mii dál lea oassi Sáččá suohkanis.
Ráisa

Ráisa (dárogillii "Nordreisa", suomagillii "Raisi") lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas.
Ráisavuotna

Ráisavuotna (dárogillii "Sørreisa" ) lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas.
Rivttát

Rivttát (dárogillii "Gratangen" ) lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas.
Siellat

Siellat (dárogillii "Salangen" ) lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas.
Skiervá

Skiervá (dárogillii "Skjervøy", kveanagillii ja suomagillii "Kierua") lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas.
Skánit

Skánit (dárogillii "Skånland" ) lea ovddeš suohkan Romssa fylkkasuohkanis. 2020:s oktiičaskkiiga Skánit ja Dielddanuorri suohkanat. Ođđa suohkana namma lea Dielddanuorri.
Buvrovuotna

Buvrovuotna (dárogilli "Burfjord") lea Návuona suohkana hálddahusguovddáš.
Golggotmánu 30.

Golggotmánu 30. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 303. (gárgádusjagi 304.) beaivi. Jagis leat vel 62 beaivve.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Golggotmánu 29., Golggotmánu 31.
Golggotmánu 31.

Golggotmánu 31. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 304. (gárgádusjagi 305.) beaivi. Jagis leat vel 61 beaivve.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Golggotmánu 30., Skábmamánu 1.
Golggotmánu 29.

Golggotmánu 29. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 302. (gárgádusjagi 303.) beaivi. Jagis leat vel 63 beaivve.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Golggotmánu 28., Golggotmánu 30.
Golggotmánu 28.

Golggotmánu 28. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 301. (gárgádusjagi 302.) beaivi. Jagis leat vel 64 beaivve.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Golggotmánu 27., Golggotmánu 29.
Golggotmánu 27.

Golggotmánu 27. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 300. (gárgádusjagi 301.) beaivi. Jagis leat vel 65 beaivvi.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Golggotmánu 26., Golggotmánu 28.
Golggotmánu 26.

Golggotmánu 26. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 299. (gárgádusjagi 300.) beaivi. Jagis leat vel 66 beaivvi.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Golggotmánu 25., Golggotmánu 27.
Golggotmánu 25.

Golggotmánu 25. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 298. (gárgádusjagi 299.) beaivi. Jagis leat vel 67 beaivvi.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Golggotmánu 24., Golggotmánu 26.
Golggotmánu 4.

Golggotmánu 4. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 277. (gárgádusjagi 278.) beaivi. Jagis leat vel 88 beaivvi.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Golggotmánu 3., Golggotmánu 5.
Golggotmánu 5.

Golggotmánu 5. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 278. (gárgádusjagi 279.) beaivi. Jagis leat vel 87 beaivvi.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Golggotmánu 4., Golggotmánu 6.
Golggotmánu 6.

Golggotmánu 6. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 279. (gárgádusjagi 280.) beaivi. Jagis leat vel 86 beaivvi.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Golggotmánu 5., Golggotmánu 7.
Golggotmánu 7.

Golggotmánu 7. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 280. (gárgádusjagi 281.) beaivi. Jagis leat vel 85 beaivvi.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Golggotmánu 6., Golggotmánu 8.
Golggotmánu 8.

Golggotmánu 8. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 281. (gárgádusjagi 282.) beaivi. Jagis leat vel 84 beaivvi.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Golggotmánu 7., Golggotmánu 9.
Golggotmánu 10.

Golggotmánu 10. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 283. (gárgádusjagi 284.) beaivi. Jagis leat vel 82 beaivvi.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Golggotmánu 9., Golggotmánu 11.
Nils-Aslak Valkeapää

Nils-Aslak Valkeapää dahjege Áillohaš lei sápmelaš dáiddár, diktačálli ja juoigi. Riegádii 23.3.1943 Eanodagas, jámii 27.11.2001 Espoos.
Lappi leanadáiddár 1978-83.
Áillohaš lei poehta/girječálli, musihkkár/juoigi, govvadáiddár ja neavttár, gii gaskkustii ja oainnusindagai sámi kultuvrra sihke našuvnnalaččat ja riikkaidgaskasaččat. Nuba leaige deaŧalaš ovddasteaddji sápmelaččaide ja eará eamiálbmogiidda. Sutnje lei luondu mávssolaš. Sus eai gávdnon riikarájit. Son vánddardii miehtá máilmmi ja doalai konsearttaid ja čájálmasaid. Son lei stuorra dáiddár olggobealde Davviriikkaid. Sutnje eai lean rájit dáiddalaš ovdanbuktinmálliin ge.
Luondu lei Áillohačča deaŧaleamos movttiidahttingáldu. Dát lea báidnan su dáidaga, beroškeahttá šáŋras. Sutnje lei jápmin maid lunddolaš oassi eallimis. Áillohaš guđii stuora ártna 40 jagi doaibmamis. Vaikko ii leat šat ieš min gaskkas, de eallá ain su vuoiŋŋalaš ja kultuvrralaš árbi su poesiija, musihka, govaid bokte – ja vel áinnas Lásságámmi ja dan barggu bokte mii galgá dás dahkkot. 
Jagi 1993 Norgga Sámiid Riikkasearvi, Guovdageainnu suohkan ja Guovdageainnu Sámiid searvi leat vuođđudan Áillohaš-musihkkabálkkašumi Áillohačča 50. riegádanbeaivvi gudnin. Bálkkašupmi juhkkojuvvo juohke jagi Sámi Grand Prix -doaluid oktavuođas olbmui dahje olbmuide geat ovddidit sámemusihka. Vuoiti oažžu 25 000 ruvnno vuoitun ja diploma. Vuosttaš bálkkašumi vuittii Mari Boine.
Duojit.
Čállosat ja girjjit.
Girji Beaivi áhčážan lea gohčoduvvon main sámiid álbmotlaš eposin. Girjji namma čujuhage sámiid dološ myhtii, mas sámit govvejuvvojit beaivvi mánáin. Girjái Áillohaš lea čohkken historjjálaš govaid sámiin birra máilmmi. Girji vuittii Davviriikkaid ráđi girjjálašvuođabálkkašumi jagis 1991.
Áillohaš lea doaimmahan girjji "Don čánat mu alccesat" 1992, mas lea teavsttat maid Paulus Utsi lea čállán.
Golggotmánu 11.

Golggotmánu 11. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 284. (gárgádusjagi 285.) beaivi. Jagis leat vel 81 beaivvi.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Golggotmánu 10., Golggotmánu 12.
Golggotmánu 12.

Golggotmánu 12. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 285. (gárgádusjagi 286.) beaivi. Jagis leat vel 80 beaivvi.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Golggotmánu 11., Golggotmánu 13.
Golggotmánu 14.

Golggotmánu 14. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 287. (gárgádusjagi 288.) beaivi. Jagis leat vel 78 beaivvi.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Golggotmánu 13., Golggotmánu 15.
Golggotmánu 15.

Golggotmánu 15. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 288. (gárgádusjagi 289.) beaivi. Jagis leat vel 77 beaivvi.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Golggotmánu 14., Golggotmánu 16.
Golggotmánu 16.

Golggotmánu 16. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 289. (gárgádusjagi 290.) beaivi. Jagis leat vel 76 beaivvi.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Golggotmánu 15., Golggotmánu 17.
Golggotmánu 17.

Golggotmánu 17. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 290. (gárgádusjagi 291.) beaivi. Jagis leat vel 75 beaivvi.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Golggotmánu 16., Golggotmánu 18.
Golggotmánu 18.

Golggotmánu 18. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 291. (gárgádusjagi 292.) beaivi. Jagis leat vel 74 beaivvi.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Golggotmánu 17., Golggotmánu 19.
Golggotmánu 19.

Golggotmánu 19. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 292. (gárgádusjagi 293.) beaivi. Jagis leat vel 73 beaivvi.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Golggotmánu 18., Golggotmánu 20.
Golggotmánu 20.

Golggotmánu 20. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 293. (gárgádusjagi 294.) beaivi. Jagis leat vel 72 beaivvi.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Golggotmánu 19., Golggotmánu 21.
Golggotmánu 21.

Golggotmánu 21. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 294. (gárgádusjagi 295.) beaivi. Jagis leat vel 71 beaivvi.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Golggotmánu 20., Golggotmánu 22.
Golggotmánu 22.

Golggotmánu 22. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 295. (gárgádusjagi 296.) beaivi. Jagis leat vel 70 beaivvi.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Golggotmánu 21., Golggotmánu 23.
Golggotmánu 23.

Golggotmánu 23. beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 296. (gárgádusjagi 297.) beaivi. Jagis leat vel 69 beaivvi.
Ávvudeamit.
Geahča maid: Kaleandar - Golggotmánu 22., Golggotmánu 24.
Paulus Utsi

Paulus Utsi riegádii Ivgus 1918:s ja jámii Borjusis 1975:s.
Karl Bernhard Wiklund

Karl Bernhard Wiklund lei jagiin 1905–33 Uppsala universitehta suopmelaš-ugralaš gielaid professor. Son dárkilasttii julevsámegiela čállingiela. Wiklunda arkiiva lea Uppsala universitehta girjerájus.
Giella

Giella lea mearkasystema, maid olbmot geavahit kommunikašuvdnii ja jurddašeapmái.
Sámi leavga

Sámi leavga lea okta sámiid čearddalaš dovddaldagain. Dat dohkkehuvvui Åres Ruoŧas sámiid 13. konfereanssas jagis 1986. Leavgga riekkis govvida beavvi ja mánu. Alit oassi govvida mánu ja rukses oassi beaivvi.
Leavgga historjá.
Vuosttas leavgaevttohusa sámi leavggas hábmii dáiddár Synnøve Persen jagis 1977. Leavga geavahuvvui vuosttas geardde Álttás elfápmohuksema vuostálastimiin. 
Sámiráđđi almmuhii sámi leavgga hábmengilvvu, man vuittii dáiddar Astrid Båhl. Leavga dohkkehuvvui 13. davviriikkalaš sámekonfereanssas borgemánu 15. beaivve 1986, gos dohkkehuvvui maid Sámi soga lávlla sámiid álbmotlávllan.
Almmolaš sámi leavgabeaivvit.
Jagis leat 12 leavgabeaivvi. Ođđaseamos leavgabeaivi lea skábmamánu 29. beaivi mii lea Elsa Laula Renberga riegádanbeaivi. Dát mearriduvvui leavgabeaivin 21. sámekonfereanssas Tråantes jagis 2017.