tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Bušehr

Bušehr () lea Iran gávpot ja seammanamat provinssa oaivegávpot. Jagi 2016 álbmotlohkama mielde gávpogis orrot 223 504 olbmo.
Čahar-Mahaal ja Bakhtiari provinsa

Čahar-Mahaal ja Bakhtiari provinsa ( "Ostān-e Chahār-Mahāl-o Bakhtiyārī") lea okta Irana 31 provinssain. Dat lea riikka oarjeoasis. Provinssa oaivegávpot lea Šahrekord. Jagi 2016 álbmotlohkama mielde provinssas orro 947 763.
Historjá.
Jagi 1973 rádjái Čahar-Mahaal ja Bakhtiari provinsa gulai Isfahana provinsii.
Guovlojuohkin.
Provinssa šahrestánat.
Provinssas leat 9 šahrestána:
Šahrekord

Šahrekord lea Irana gávpot. Dat lea sihke provinssa oaivegávpot ja provinssa stuorámus gávpot. Dasa lassin Šahrekord lea Irana alimus oaivegávpot (2,070 mettara mearradási bajábealde)
Skuvlejupmi.
Allaskuvllat ja universitehtat.
Šahrekordas leat golbma universitehta. Šahrekorda universitehta (SKU) lea almmolaš stáhtauniversitehta, gos studerejit 5713 studeantta. Dasa lassin leat The other universities are Šahrekorda dálkkasdieđalaš universitehta (SKUMS), gos studerejit 1690 studeantta ja Islamlaš azad-universitehta (Šahrekord, IAUSHK), gos studerejit 7400 studeantta.
Isfahana provinsa

Isfahan ( "Ostān-e Esfahan") lea okta Irana 31 provinssain. Provinsa lea riikka gaskaoasis. Provinssa oaivegávpot lea Isfahan. Provinssa viidodat lea 107 029 km2. 
Historjá.
Jagi 1973 rádjái Čahar-Mahaal ja Bakhtiari provinsa gulai Isfahana provinsii. Jazd provinsa maiddá gulai álggos Isfahana provinsii.
Demografiija.
Jagi 2011 provinssas ledje 1 454 826 bearatgotti ja oktiibuot 4 879 312 olbmo. Sin 4 168 219 orro gávpogis ja 710 989 eai. Bissovaš ruovttu haga ledje 104 olbmo. Jagi 2016 álbmotlohkama mielde provinssas orrot 5 120 850 olbmo.
Guovlojuohkin.
Jagi 1986 oassi Markazi provinssas lei sirdojuvvon Isfahana, Semnana ja Zanžana provinssaide.
Provinssa šahrestánat.
Jagiid 2011–2012 Isfahana provinssas ledje oktiibuot 23 šahrestána, mat ledje juhkkon oktiibuot 47 hálddahusbiirii ("bakhš"). Dain hálddahusbiirriin ledje 103 gávpoga ja 126 dehestána. 
Provinssa šahrestánat ledje dalle jagiid 2011–2012:
Dálá šahrestánat.
Dál Isfahana provinssas leat oktiibuot 24 šahrestána:
Isfahan

Isfahan ( "Esfahān") lea Iran gávpot ja Isfahana provinssa oaivegávpot.
Farsa provinsa

Fārs ( 'Ostān-e Fārs"), muhtumin maiddái Fars dahje Farsistan"' lea okta Irana 31 provinssain. Provinssa viidodat lea 122 608 km2, mii lea 7,53 % Irana viidodagas. Provinssa oaivegávpot lea Širaz, mas orro jagi 2016 1 565 572 olbmo.
Sajádat ja rájit.
Provinsa lea riikka lullioasis. Provinssa rádjeprovinssat Bušehr oarjin, Kerman ja Jazd nuortan, Hormozgan lullin ja Kohgilujeh ja Bojer-Ahmad davvioarjin.
Demografiija.
Jagi 2011 provinssas ledje 1 251 061 bearatgotti ja oktiibuot 4 596 658 olbmo (6,12 % Irana olles veahkadagas). Sin 3 106 732 orro gávpogis ja 1 475 350 eai. Bissovaš ruovttu haga ledje 14 576 olbmo. Jagi 2016 álbmotlohkama mielde provinssas orrot 4 851 274
Ekonomiija.
Provinssa bruttoálbmotbuvttadus (3 478 EUR/ás. jagi 2012) Farsa provinsa lea čielgasit riikka gaskaárvvu (5 054 EUR/jagi) vuolábealde.
Eanadoallu, petrokemiijalaš industriija ja turisma leat provinssa deaŧaleamos ealáhusat. 
Guovlojuohkin.
Provinssas ledje alkujagi 2013 oktiibuot 29 šahrestána, mat ledje juhkkon 84 hálddahusbiirii ("bakhš"). Dain hálddahusbiirriin ledje 101 gávpoga ja 205 dehestána.
Provinssa šahrestánat.
Dalge leat 29 šahrestána:
Širaz

Širaz ( ""Šīrāz") lea Irana viđát stuorámus gávpot ja Farsa provinssa oaivegávpot. Jagi 2016 álbmotlohkama mielde gávpogis orro 1 565 572 olbmo.
Pyykösjärvi (jávri)

Pyykösjärvi lea jávri Oulus vihtta kilomehtera gávpotguovddáža davábealde. 146 hektára sturrosaš jávrráža gaskamearálaš čikŋodat lea dušše 1,3 mehtera, muhto dat lea dattetge gieldda stuorámus jávri viidodaga ektui. Pyykösjärvi lullegáttis lea seammanammasaš gávpotoassi man olmmošlohku lea sullii 1 500 ássi. Doppe gávdno maiddái vuojadangáddi mii lea guovllu ássiid bivnnuhis astoáiggebáiki erenomážit geasseáigge.
Jávri lea maid dovddus loddeberošteddjiid gaskkas iešguđet loddešlájaid stuorra meari dihte.
Listu Suoma ministeriijain

Dál stáhtaráđi kansliijas leat 12 ministeriija:
Dánmárkku regiuvnnat

Danmárku lea juhkojuvvon 5 regiuvdnii.
Kajsa Bergqvist

Kajsa Margareta Bergqvist (r. golggotmánu 12. b. 1976 Sollentuna, Ruoŧŧa) lea ovddeš ruoŧŧelaš allodatnjuikejeaddji, máilmmimeašttir, Eurohpá meašttir ja olympiavuoiti.
Usbekistan

 &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;timestamp&gt;2020-08-01T21:38:03Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;Yupik&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;comment&gt;Yupik sirddii siiddu Usbekistan nammii Uzbekistan: Giellagáldu mielde&lt;/comment&gt;
 &lt;origin&gt;296880&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Pretoria

Pretoria (zulugillii: "ePitoli", tswanagillii: "Tshwane") lea Lulli-Afrihká hálddahuslaš oaivegávpot Gauteng provinssas, sullii 50 km riikka stuorámus gávpoga Johannesburg davábealde. Gávpoga vuođđudii voortrekkerjođiheaddji Marthinus Wessel Pretorius jagis 1855 ja dat doaimmai sihke Lulli-Afrihká dásseválddi (Transvaal) oaivegávpogin jagis 1860 jagi 1902 rádjai ja dan maŋŋel Transvaal koloniija oaivegávpogin ain jagi 1910 rádjai. 
Gávpoga olmmošlohku lea sullii 740 000 olbmo (2011) ja olles Tshwane metropolagieldda ges 2 920 000. Dan eanemus hupmojuvvon gielat leat afrikánsagiella, davvisothogiella, eŋgelasgiella ja tswanagiella.
Feaskkir (váibmu)

Feaskárat leat váimmu njealje guokte bajimuš lanja. Váimmu olgeš beale lea "olgeš feaskkir" ja gurut beale "gurut feaskkir". 
Go varra johtá stuora varrajođu čađa, de dat vuos morčesuonaid bokte olgeš feaskárii ja dasto olgeš gámmiriiii. Gámmiris varra dolvojuvvo unna varrajohtui geahpesváibmosuonaid bokte. Geahppáid kapillárasuonain gássat sirdásit. Varra oažžu oksygena ja máhccá geahpesmorčesuonaid bokte gurut feaskárii ja dasto gurut gámmirii. Dalle varra vuolgá fas stuora varrajohtui aorta (váldováibmosuona) čađa. 
Feaskáriid ja gámmiriid gaskkas leat váibmouvssohat. Dat rahpasit diastola áigge, go varra deaddašuvvá gámmiriid sisa. Systola áigge dat uvssohat mannet gitta vai varra ii jođe maŋosguvlui feaskáriidda fas.
Ruth Bader Ginsburg

Joan Ruth Bader Ginsburg (njukčamánu 15. b. 1933 New York, Ovttastuvvan stáhtat – čakčamánu 18. 2020 Washington D. C., Ovttastuvvan stáhtat) lei amerihkálaš jurista ja Ovttastuvvan stáhtaid alimus rievtti duopmár. Ovttastuvvan stáhtaid presideanta Bill Clinton nammadii su virgái jagi 1993. Ginsberg lei nubbi nissonduopmár. Vuosttaš nissonduopmára Sandra Day O’Connor nammadii Ovttastuvvan stáhtaid presideanta Ronald Reagan jagi 1981.
Sauvo girku

Sauvo girku (suomagillii "Sauvon kirkko") lea girku Sauvos Varsinais-Suoma eanangottis Suomas.
Girku lea huksejuvvon jagis 1472. Girkus leat badjel 700 čohkkansaji.
Máilmmi biebmoprográmma

Máilmmi biebmoprográmma (, WFP) dahje ON máilmmi biebmoprográmma () lea máilmmi stuorámus humanitáralaš organisašuvdna. Dat gullá Ovttastuvvan našuvnnaid prográmmaide. Prográmma dáistala nealggi vuostá ja figgá lasihit biebmodorvvu iešguđege vugiin. Jagi 2019 Máilmmi biebmoprográmma veahkehii 97 miljovnna olbmo 88 riikkas.
Jagi 2020 Máilmmi biebmoprográmma vuittii Nobela ráfibálkkašumi.
Geatnegasvuohta

Geatnegasvuohta mearkkaša ahte dat mii lea morálalaš riekta lea bargat dan maid maid mii leat geatnegahtton bargat. Dat gullá deontologalaš etihkii.
Mikroskohpa

Mikroskohpa (greikkagiela μικϱός "mikrós" ’unni’ och σκόπος "skópos" ’dakkár mii geahčada’) lea neavvu maid atná go áigu geahčadit muhtun diŋgga mii lea ilá unni oaidnit báljes čalmmiiguin. Dat teknihkka go geahčada mikroskohpain gohčoduvvo mikroskopiijan. 
Dábáleamos mikroskohpa lea dat mii vuostamužžan bođii, optihkalaš mikroskohpa. Eanas skuvllain besset oahppit geahččalit dakkára ja bargat dainna. 
Go geahčada seallaid de oaidná daid ja mo dat leat ráhkaduvvon. Sáhttá čielggasmahttit gova geavahettiin ultraviolehta čuovgga. Muhto dan teknihka lea elektronmikroskohpat vuoitán, go dat addá vel čielgaset gova. 
Ráhkadus.
Mikroskohpas leat guokte dahje eanet linssa mii addá stuoriduvvon gova muhtun diŋggas. Dávjá linssat leat čomil, muhto muhtun mikroskopain lea okta linsa čomil ja nubbi gobil. Guokte linssa addá čielgaset gova go okta. Jus livččii atnán ovtta hui garra linssa de govva nuppástuvášii. Ođđaáigásaš mikroskohpas lea okulára vai govva ii nuppástuvaše. Guokte bohcci, goappánai čalbmái, adnojuvvo vai stuoriduvvon govat šaddet eallaseappot. 
Go čuovga boahtá diŋgga vuoli de govva šaddá buorebut. Dalle diŋga oažžu eambbo čuovgga ja govva čielgá. Lea heivvolaš govvet mikroskohpa čađa nai. Dalle atná sierra mikroskohpalakta maid sáhttá oastit ja bidjat eanas govvenappárahtaide.
Dáruiduhttin

Dáruiduhttin lea dat mii lea dáhpáhuvvan go Norga háliidii dahkat sámiid norgalažžan. Norga háliidii gáržžidit ja muhtun muddui jávkadit sámiid kultuvrra ja eallinvuogi. Dáruiduhttima čađahii Norgga stáhta ja Norgga váldoservodat. Dat álggahuvvui álgogeahčen 1700-logu ja bisttii gitta dálá áigái. Gaskaoapmin ledje ovdamearkka dihte girkut ja skuvllat. Muhtumin ráddje dáruiduhttima doahpaga dušše dan dáruiduhttinpolitihkkii mii čađahuvvui máŋgga servodatsuorggis 1951 rájes gitta 1980-logui. Dattetge dáruiduhttin álggii juo 1700-logus. Áigumuš lei dalle čielgasit vuolgán oskkus. 1800-logus báidnašuvai politihkka eanet sosiáladarwinismii ja nationalismii. Norga vieristii sámi álbmoga ja kultuvrra ja anii dan primitiivan. Norga ovdánii dalle nationálastáhtan ja áiggui vuoluštit Sámi siviliserejuvvon váldokultuvrra sisa. 1800-logu loahpageahčen ja 1900-logu álgogeahčen oažžui dáruiduhttin maiddái olgoriikka- ja sihkkarvuođapolitihkalaš vuođustusa. Eiseválddit baladedje ahte Suopma áiggui váldit davveguovlluid alccesii. Dan áigodagas, jagiid 1890 ja 1940 gaskkas, bođii maiddái frenologiija atnui sámiid guovdu. Frenologiija lea teoriija mii viggá čatnat oktii oaiveskálžžu hámi ja silolaš iešvuođaid. Sámiide dat mearkkašii ahte sámiid hávddit roggojuvvojedje ja dákterikkit suoláduvvojedje. Maŋŋil 1945 dat ideologiija fámohuvai. 
Maŋŋel nuppi máilmmisoađi stuorui Norgga buresbirgejeaddji stáhta. Dán áigodagas bođii dakkár čilgehus ahte dáruiduhttin lei sámiide ávkin nu ahte sii ovdánedje ja ožžo buoret dili. 
1997 gonagas Harald V dovddastii ja šállošii ahte dáruiduhttin čađahuvvui. Son dagai Norgga eiseválddiid beales. Su sártnis Sámediggái son earret eará celkkii ahte:"Norgga stáhta lea ráhkaduvvon guovtti álbmoga eatnamis - norgalaččaid ja sámiid. Sámi historjá lea čatnasan Norgga historjái. Odne mii fertet šállošit go Norga stáhta lea soardán sámi álbmoga ja garrasit dáruiduhttán sin".
Golmmačeallun

Golmmačeallun lea bođuvaláštallama suorgi mas gilvvohallit čellot golbma lávkki sáttoroggái ja olahit nu guhkás go vejolaš. Čeallu viehká rokki guvlui viegahagas ja duolmmasta fillui. Juolgi ii oačču guoskat eatnamii mii lea fiellu dobbelii ja jus guoská dohko de čeallun ii dohkkehuvvo ja boađus sihkkojuvvo. Maŋŋel go lea duolmmastan de ferte čuovvuvaš eatnanguoskkaheapmi leat dainna julggiin mainna duolmmastii, ja dasto čell nuppiin julggiin sáttoroggái. Dábálaččat gilvvohallis lea guhtta geahččaleami olahit nu buori bohtosa go vejolaš. 
Golmmačeallun gullá olympiagilvvuide ja lea oassin buot stuoritlágan bođuvalášstallangilvvuin.
Radon

Radon lea vuođđoávnnas ja radioaktiiva árvogássa. Dan namahus lea Rn ja atomanummar 86. Dábáleamos isotohpa lea radon-222 mii šaddá go radium-226 juohkása. Dat juohkáseapmi lea oassi dan juohkásanráiddus mii álgá urána-226 ja loahpá ladju-206:in. Radon-222:is lea bealidanáigi mii bistá 3,8 beaivvi. Dat lea gássa mii leavvá álkit báktevuođus mas lea alla mearri urána ja radium ja manná viesuid sisa. Radongássa ii leat iešalddis várálaš, muhto go dat juohkása de dat ráhkada vahátlaš ioniserejeaddji suonjardeami, eanemustá alfapartihkkaliid. 
Gos radon gávdno?
Radon gávdno measta miehtá. Dan geažil lea ruvkkiin, bákteráigiin ja dološ gealláriin olu radon. Radon maid boahtá maiddái bajás eatnamis ja alla mearit šaddet jos lea vuodjagoalki, muhto dábálaččat radon bieđgana jođánit atmosferii go áibmu lieggana ja muđui lihkada. 
Guđenai báktešlájas lea iežas uránamearri ja radona mearri eatnan labi molsašuddá. Juohke gielddas lea dábálaččat kárta mii čájeha gokko lea alla, dábálaš dahje vuollegaš radonvárra. 
Dábálaš sivva alla mearrái viesuid siste lea ahte radon boahtá sisa dakko gokko ii leat divttis láhtti ja eatnama vuostá dahje láhtti ja geallárseinniid vuostá. Go áibmu lieggana viesuid siste de eatnama áibmu viggá njammásit dohko, earenoamážit jus eanan luoitá čađa áimmu, dego sáttu dahje čievra. Boareslágan viesuid mat ceaggájit buolžžain sáhttet oažžut alla meari.
Aktinium

Aktinium lea vuođđoávnnas. Dan namahus lea Ac. Aktinium lea radioaktiiva. Dat gullá aktinoidaide. Aktinoidat leat 15 sullasaš ávdnasa mat leat aktiniuma ja lawrenciuma gaskkas periodalaš vuogádagas. Aktinium šaddá go urána dahje torium juohkása. Aktinium gávnnai André-Louis Debierne 1899 ja maiddái Friedrich Oskar Giesel gávnnai dan 1902 vaikko eaba bargan veahkálaga. Giesel attii dasa nama emanium dieđekeahttá ovdalaš barggu. Go aktinium gávdojuvvui de dat lei lea okta dain vuosttaš radioaktiiva ávdnasiin šadde maŋŋel eananspáppa šaddama. Aktinium lea dipma je českesvilges metálla. Dat reagere jođánit oksygenain nu ahte šaddá aktiniumoksiidda bajildus.
Silba

Silba lea vuođđoávnnas mii gullá árvometállaid jovkui. Dan namahus lea Ag mii boahtá latiinnagiela "argentum" sánis mii mearkkaša "silba" ja maiddái "ruhta". 
Silba adnojuvvo dávjá čiŋaide. Dat lea maiddái elektralaš jođas dain dáhpáhusain go hui vuollegaš vuosttaldus gáibiduvvo, ovdamearkka dihte go áigu gokčat daid stuorimus elektromagnehtaid suprajođiheaddji ávdnasiid. Jurdda dainna lea ahte jus suprajohtasa čoaskudeapmi billašuvvá ja suprajođiheapmi bisána, de galget dat stuora rávnnjit mannat silbba čađa, vai johtasat eai sutta alla temperatuvrraid siste. Go silba lea vuolimus vuosttaldus buot ii-suprajođiheaddji ávdnasiin de heivvolaš dása. Silba jođiha maiddái lieggasa bures. 
Sáhttá báidnit borramušgálvvuid silbbain. Silbba E-nummar lea E174. 
Nugo eará árvometállat de silba dávjá vihkkejuvvo ounce (oz) ovttadagain. 
Atnu.
Silba aniha máŋggaládje, earret eará čikŋan. Čiŋaid ja dáiddadujiid buoremus silba gohčoduvvo sterlingsilban, mas lea 92,5% silbadoallu. Sterlingsilba merkejuvvo loguin 925. Go juogamas lea 83% silbadoallu de oažžu gohčodit dan silban rikkaidgaskasaš njuolggadusaid mielde. Silba merkejuvvo loguin 830.
Alumiidna

Alumiidna lea vuođđoávnnas ja eanagierraga dábáleamos metálla. Dat gullá geahppa metállaide. 
Alumiinna ráhkadeapmi.
Alumiidna ráhkaduvvo bauksihtas. Bauksihtta lea báktešládja mas lea gaskal 50 ja 60% alumiidnaoksiida. Vuos ráhkada buhtes alumiidnaoksiidda kemiijalaš proseassa veagas. Alumiidnaoksiida luvvá ja hádjána go báhkkadan dan dihtolágan ommanis. Buhtes ja šolgan alumiidna čoaggása ommana vuođus. Doppe dat golgá eret. Olles dat proseassa váldá olu energiija. 
Bauksihtta boltojuvvo Ghanas, Indonesias, Jamaicas, Ruoššas, Surinamas ja Uŋgáris. Šolgenrusttetgat leat Australias, Brasilias, Islánddas, Kanádas, Kiinnás, Norggas, Ruoššas, Ruoŧas, Uŋgáris ja USA:s. 
Ovtta tonna alumiinna ráhkadeapmái gollá sullii 10 000 kWh fossiila boaldámuš ja sullii 20 000 kWh elfápmu. Go ráhkadan alumiinna roaskkis, omd. bovssain de gollá dušše 5% dan mearis mii gollá go ráhkada alumiinna bauksihtas. Go ođaha metálla de seastá olu energiija, dan ektui go ráhkadit ođđđa. 
Ođaheapmi lea oalle oktageardán. Vuos suddada alumiinna ja de leike, muhto seaguhuvvon alumiinna ferte buhtistit ovdal go suddada.
Atnu.
Alumiidna sáhttá lea garraseabbo go datni muhto dipmáseabbo go siŋka ja dan dihte dan sáhttá deaddit vai šaddá asehis bábirin. Dakkár bábir láve gohčoduvvut silbabábirin.
Silbabábir

Silbabábir lea bábir mii lea ráhkaduvvon alumiinnas. Dat lea 0,010-0,015 mm asu. Silbabábir adnojuvvo ruovttodoalus ja ja restoráŋŋas go áigu vurkkodit borramušaid ja go suddjet biepmu ommana siste vai bajildus ii buole bearehaga. 
Silbabáhpáris lea šelges ja devkes bealli. Šelges bealli speadjalastá lieggasa buorebut. Erohus dain guovtti bealis šaddá ráhkadettiin, go bábir válsejuvvo báraid báraid. Ruovttus biepmu ráhkadettiin dát erohus ii leat nu dehálaš ja lea okta ja seammá goabbá bealli lea biepmu vuostá. Bábir adnojuvvo maiddái go báhkke borramušgálvvuid ja dalle silbabábir biddjojuvvo oktii dábálaš báhpiriin dahje polyesteriin. Silbabábir lea measta ollásit boahtán stanniola sadjái. Silbabáhpiriin leat máŋgga assodaga, govdodaga ja guhkkodaga. Dat gávdno maiddái teaipan.
Oksideren

Oksideren lea kemiijalaš reakšuvdna go muhtun ávnnas luohpada ovtta dahje máŋga elektrovnna. Oksideren dáhpáhuvvá ovdamearkka dihte go siŋka ráhkada siŋka-iona, Zn →t Zn2+ + 2e–. Dán reakšuvnnas siŋka oksidere. Elektrovnnat eai sáhte orrut bođuid ja dan dihte ferte eará ávnnas mii váldá daid. Seamma reakšuvnnas dat ávnnas redusere. Kemiijalaš definišuvnna mielde oksideren lea reakšuvdna mas oksiderenlohku stuorru. Sátni "oksideren" boahtá álgoálggus das go oksygena dávjá lei mielde reakšuvnnas. Go muhtun atoma oksidere de dat šaddá positiiva iona.
Oksiderenlohku

Oksiderenlohku lea lohku mii juohke atoma dahje iona oažžu dihto njuolggadusaid mielde. Lohku sáhttá leat positiiva, negatiiva dahje nolla ja lea mihttu galle elektrovnna leat liiggás dahje váile dan ektui go dat vuođđoávnnas. Oksiderenlohku almmuhuvvo muhtumin romalaš loguiguin. Dat adnojuvvo kemiijas go dásse ovttadagaid. Go geahččá jos muhtun ávnnas oksidere dahje redusere de sáhttá atnit oksiderenlogu. Muhtun vuođđoávdnasis sáhttet máŋga oksiderenlogu, muhto dábáleamos lea okta dahje guokte.
Kovaleanta čanus

Kovaleanta čanus lea čanus mas atomat juhket elektrovnnaid dássálagaid. Kovaleanta čanus juogadidt ovtta, guokte dahje golbma elektronbára. Árbevirolaš atomafysihkas láve dadjat ahte olggumus elektrongarra dievvá. Atomat ožžot árvogássa hámi. Measta buot vuođđoávdnasiin lea olggumus elektrongarra njeallje elektronbára. Eanas molekylat ja ovttastuvvan ionat leat ii-metállat, danin go atomaide lea ávkkáleabbo go olggumus elektrongarra lea dievvan. 
Muhtumin go šaddá kovaleanta čanus de nubbi atoma geasuha elektronbára eanet go nubbi atoma. Elektrovnnat lahkonit nuppi atomaváibmosa. Go ná šaddá de molekyla gealdu ii leat dássálagaid. 
Hui dávjá luovvana energiija go kovaleanta čanus šaddá. Ođđa molekylas lea dandihte unnit energiija go ovdal ja dat mielddisbuktá ahte molekyla nanusmuvvá vel eanet.
Okteahttaláhka

Okteahttaláhka lea álkes láhka mii adnojuvvo kemiijas. Láhka cealká ahte atomat vigget ovttastuvvat dainna lágiin ahte juohke atoma olggumus elektrongaras leat gávcci elektrovnna. Hydrogena ja helium leat spiehkastagat. Dainna lágiin atomat ožžot árvogássa ráhkadusa. Go atoma lea dego árvogássa de dat lea nannoseabbo dábálaš elektronkonfigurašuvnnaid ektui. Okteahttalága guoská ovddemustá periodalaš vuogádaga váldojoavkkuide, erenoamážit čitna-, nitrogena-, oksygena- ja halogenajoavkkuide. 
Spiehkastagat.
Galgá atnit muittus ahte láhka ii dohkke atnit buot dáhpáhusain, go leat moadde spiehkastagat. Deháleamos spiehkastat lea ahte hydrogena ja helium sáhttet viggat oažžut duššefal ovtta elektrongara mas leat guokte elektrovnna. 
Garat.
Okteahttaláhka boahtá atnui go čilge elektrovnnaid sajádaga muhtun atomas. Elektrovnnat leat máŋga gearddis: K-garra, L-garra, M-garra jna, muhto guđe nai garas leat maiddái máŋga energiijagearddi. K-garrii čáhkket dušše guokte elektrovnna ja L-garrii fas gávcci. M-garas leat golbma energiijameari. Vuos dievvá vuolimus mearri guvttiin elektrovnnain, ja de gaskkamus mearri guđain elektrovnnain muhto ovdal go M-gara bajimus energiijamearri dievvá de N-gara vuolimus energiijamearri dievvá guvttin elektrovnnain. M-garrii čáhket logi elektrovnna. 
Kalium lea vuođđoávnnas mas lea atomalohku 19. Sihke K-garra ja L-garra leat dievvan. Go M-garas leat gávcci elektrovnna de N-garra dievvagoahtá
Elektronbárra

Elektronbárra lea guokte elektrovnna mat leat seamma orbitálas atoma siste. Danin go dat leat seamma orbitalas de dat fertejit johtit goabbánai guvlui. Elektronbárra lea doaban dehálaš go ságasta kovaleanta čatnosiid birra. Kovaleanta čanus šaddá go guokte atoma juhket elektronbára.
Čoarbbealdeahkki

Čoarbbealdeahkit leat deahkit, mat olbmos leat golbma pára: 
Stuora čoarbbealdehkiid doaibma lea sojahit juolggi maŋosguvlui. 
Čoarbbeldehkiid sáhttá gievrudit go hárjehallá. Dakkár hárjehusat leat omd. čeagŋun ja juolgepreassa.
Eanodaga girku

Eanodaga girku () dahje Heahtá girku () lea girku Eanodagas, Suomas.
Girku lea huksejuvvon jagis 1952.
Avvil girku

Avvil girku (suomagillii "Ivalon kirkko") lea girku Anáris Lappi eanangottis Suomas.
Girku lea huksejuvvon jagis 1966. Girkus leat badjel 400 čohkkansaji.
Ultrajietna

Ultrajietna lea jietna maid olmmoš ii gula. Ultrajiena bárroguhkkodat lea unnit go 17 millimehter áimmus, namalassii frekveansa mii lea alit go 20 kHz. Alit frekveansarádji ii leat definerejuvvon. 
Ultrajietna ii leat vahágin olbmuide. Dat adnojuvvo máŋgga ládje. Fatnasiid ekolodat atnet ultrajiena mihtidit čikŋodaga ja guollebivdit atnet ultrajiena gávdnat guliid mat lei čiekŋalasas. Náhkkesoajit dádjadit ultarjiena veagas. Dat huikkádit 120 kHz allosaš frekveanssain ja guldalit skája mii boahtá birrasiin. Muhtun njurgganat beatnagiid várás ráhkadit ultrajienaid mainna sihtá beatnaga boahtit. Beana gullá alit frekveanssaid go olmmoš. 
Medisiinnas atná ultrajiena vai oažžu čielgasa rievttes diagnosa. Ultrajietna gullá ovdamearkka diagnostihkii go dutká áhpehis nissoniid. Dutkamuš sáhttá čađahuvvot čoavjji čađa dahje vagina čađa. 
Iešvuoddji biillat sáhttet atnit ultrajiena vai áicet diŋggaid mat leat lahkosiin.
Anárašgiel Wikipedia

Anárašgiel Wikipedia () lea Wikipedia anárašgiel veršuvnda, mii vuođđuduvvui golggotmánu 19. b. 2020. Dan Wikipediai lassin dat lea máilmmi nubbi sámegiel Wikipedia. Juo vuosttaš beaivve áigge dakko leat badjel 1 000 artihkkala ja vuosttaš vahkku áigge bohte sullii 200 artihkkala eambbo.
Historjá.
Anárašgiel Wikipedia vuođđuduvvui Wikimedia inkubáhtoris juo cuoŋománu 2011. Masá 10 jagi áigge dakko ledje sullii 100 artihkkala, muhto guovámánu 2020 artihkalmearri fáhkkestaga lassánišgođii. Sivva dasa ledje Anarâškielâ servi lágidan Wikipedia-ijat.
Anárašgiel Wikipedia beasai inkubáhtoris albma Wikipedian golggotmánu 19. b. 2020, mii soittii leat maiddai jagi 2020 riikkaidgaskasaš sámi giellavahkku vuosttaš beaivi. Dalle ledje juo badjel 1 000 artihkkal. Vuođđudanbeaivve 2021 anárašgiel Wikipedias ledje juo 3 643 artihkkala.
Lohkosánit

Lohkosánit lea sátneluohkká. Láve juohkit daid vuođđologuide, ortnetloguide, čoahkkeloguide ja leat eará nai. Lohkosánit lea oalle smávva sátneluohkká eará sátneluohkáid ektui. 
Lohkosánit sámegielas.
Dárogiela lohkosánit sámegielas.
Dutkamuš mii čađahuvvui Guovdageainnus čájehii ahte eatnigielagiid njálmmálaš gielas gullojit dárogiel lohkosánit muhtun oktavuođain. Dakkár oktavuođat gos dárogiela lohkosánit leat eanet sajáiduvvan leat beaivemearit, diibmomearit ja jahkelogut. Orru maiddái nu ahte go lohku guhkku de adnojuvvo dárogiella eanebut, omd. muhtun sáhttá lohkat golbmalogi muhto golbmalogiviđa sajis dadjá "trettifem".
Holokausta

Holokausta lei go Nazi-Duiska goddalii 6 miljovnna juvddálačča nuppi máilmmisoađi áigge. Viidát mearkkašumis holokausta siskkilda maiddái go Nazi-Duiska systemáhtalaččat goddalii eará olmmošjoavkkuid, nugo romaid, Sovjehta soahtefáŋggaid, Polska olbmuid, siviila sovjehta riikkavuložiid, homoseksuála olbmuid, doaibmaváttut olbmuid, Jehova vihtaniid ja eará nai politihkalaš dahje oskkolaš vuostálastiid. Viidát definišuvnna mielde ledje gaskal 11 ja 17 miljovnna olbmo mat dušše holokaustas.
Dan botta go Duiskka nazisttalaš ráđđehus stivrii riikka de árvvu mielde 3 miljovnna juvddálačča dušše leairran. Máŋggas gottáhalle gássagámmaris dahje illástuvvojedje, nelgo dahje barggahuvvojedje jámas. Buohcuvuođat ledje maiddái jáminsivvan. Beannot miljovnna juvddálačča bážáhalle jámas go Duiska válddii Polska. 
Go geahččala goddalit olles álbmoga de láve gohčoduvvot álbmotgoddimin. Holokausta ii leat go eará álbmotgoddimat historjjás, go holokausta čađahuvvui systemáhtalaš vugiiguin ja čielga nálleideiologiijain. Ulbmil lei ahte okta nálli galggai stivret buot earáid. 1935 bohte Nürnberg-lágat mat sirrejedje juvddálaččaid ja duiskalaččaid. Láhka mearridii geas lei Duiskka varra, gii lei seahkenálat, ollasit juvddálaš, belohahkii juvddálaš dahje veahá njealjádas juvddálaš. Juvddálaččat ja duiskkalaččat eai ožžon náitalit šat. Juvddálaččain ii lean šat olles riikkavulošvuohta ja dat masse jienastanvuoigatvuođa ollásit. Vejolašvuođat beassat virggálaš bargu gáržžiduvvui. 
Etymologiija ja doahpagat.
Holokaustas lea álgoálggus Greikka sátni mii mearkkaša "boaldinoaffar" ja dat lea ráhkaduvvon greikkagiela "holos" (=obbanaga) ja "caustus" (=boldojuvvon). Skandinávia gielain adnojuvvo sátni "forintelsen" dahje "förintelsen" mii lea njuolggojorgalus sánis "Vernichtung". Hebreagiela namahus lea "השואה"; "roassu", mii láve transkriberejuvvot ná: "Shoa", "Shoah" dahje "Schoah". "Shoah" adnojuvvo maiddái fránskkagielas.
Anne Frank

Annelies Marie "Anne" Frank lei juvddálaš nieida. Son riegádii 1929 geassemánu guoktenuppelogát beaivve gávpogis Frankfurt am Main ja jámii guovvamánus dahje njukčamánus 1945 Bergen-Belsen -konsentrašuvdnaleairras. Frank lea dovddus miehtá máilmmi iežas beaivegirjji dihte. Beaivegirji muitala su vásáhusaid birra go Duiska válddii Nederlándda nuppi máilmmisoađi áigge. 
Frank ja su veahka fárrii Amsterdamii 1933 go nazisttat válde fámu Duiskkas muhto eai sáhttán guođđit Nederlándda go Duiska bođii dohko miessemánus 1940. Duiska álggii doarrádallat juvddálaččat ain garraseappot ja Frank veagainis čiehkádii. Sii čiehkádedje áhči Otto Frank kanturvisttis suoidnemánu 1942 rájes. Sii orro čihkosis doppe. Maŋŋel guokte jagi de sii gávnnahalle go muhtun behtii sin. Sii dolvojuvvojedje Westerbork leirii. Doppe Frank orostii ovdal go manai viidáseappot Auschwitzii. Orui guokte mánu Auschwitzas ovdal go joavddai Bergen-Belsenii, gosa jámii tyfusdávdii. Oabbá Margot jámii dušše moadde beaivvi ovdal Anne. Áhčči Otto lei áidna veagas gii cevzzii. Son máhcai Amsterdamii maŋŋel soađi. Doppe oaččui nieiddas beaivegirjji muhtun nissonis gii lei vurkkodan dan. Otto Frank almmuhii girjji 1947. Originála namma lei "Het Achterhuis. Dagboekbrieven 14 juni 1942 – 1 augustus 1944". 
Frank oaččui beaivegirjji riegádanbeaiskeaŋkan 13-jahkásažžan. Dat muitala su eallima gaskal geassemánu 12. beaivvi 1942 ja borgemánu 1. beaivvi 1944. Girji lea jorgaluvvon badjel 50 gillii. Dat lea okta dain eanemus lohkkojuvvon girjjit máilmmis. Olu čájálmasat ja filmmat leat ráhkaduvvon girjji vuođul.
Hálddahusguovddáš

Háldddahusguovddáš lea dat gávpot dahje báiki gos suohkan stivrejuvvo. Statistihkalaš guovddášdoaimmahaga mielde hálddahsuguovddáš lea dat báiki gielddas gos ráđđeviessu lea. 
Ruoŧas hálddahusguovddáš mearkkaša dat báiki gos leanastivrras lea váldokantuvra, ruoŧagillii "residensstad". Ruoŧa regiovnna guovdileamos hálddahus láve čađahuvvot hálddahuvguovddážis.
Guollebiepmahat

Guollebiepmahat lea báiki gos biebmá ja šaddada guliid. Guliid šaddada vai dat šaddet biebmogálvun, vai sáhttá bidjat daid luonddujávrái dahje atnit biebmoguollin. ON biebmo- ja eanadoalloorganisašuvnna mielde guollebiepmahat dáidá leat dat biebmobuvttadeapmi mii stuorru eanemusat miehtá máilmmi. 
Biebmanvuogit.
Dábálaš biebmanvuohki lea atnit guliid mearas stuora seahkalágan firpmiid siste main lea unnimusat 30 mehter čađamihttu. Sáhttá maid biebmat guliid eatnama alde viesu siste. Guđenai vuogis leat máŋggalágan gáibádusat ja dárbbut. Nubbi biebmanvuohki sáhttá deavdit daid váilevašvuođaid mii nuppi biebmanvuogis lea. Ovdamearkka dihte luossaveajet šaddá biepmahagas mii lea eatnama alde. Doppe lea oažžumuš sáivačázi ja lea álkit stivret guoli eallindili. Go veajehat šaddet smoltan de šaddá dárbu stuorit čáziide de dat sirdojuvvojit merrii vai šaddet, dábálaččat stuora seahkaid siste. Dát vuogádat speadjalastá luosa dábálaš eallima, mas luossa njiedjá merrii ja fas goargŋu. 
Dálkkádat- ja birasváikkuhusat.
Guolli adnojuvvo buorrin proteiidnagáldun dálkkádaga hárrái. Guollebiepmahat ii luoitte nu olu čitnadioksiidda go biergobuvttadeapmi, dan dihte go guolli sáhttá muddet rumaštemperatuvrra ja dat lea maiddái buoret váldit borramušávdnasiid alccesis. Guolli ii gáibit nu olu energiija ja borramuša ovdal go lea šaddan dan mađe vai sáhttá njuovvat ja vuovdit. Iige guollebiepmahat leat nu goakŋit go biergobuvttadeapmi eatnama alde.
Trysil-eatnu

Trysil-eatnu lea eatnu mii golggiida Femund-jávrris ja golgá Trysila suhkkes vuovdeeatnamiid čađa. Ruoŧa bealde dat golgá Klaraälven nammasaš eatnun mii nohká Ruoŧa stuorimus jávrái Vänernii Karlstad gávpoga bokte. 
Trysil-eatnu lea oassi dan čážádagas mii obbalohkái lea Skandinávia guhkimus čázádat, go váldá vuhtii buot jávrriid ja eanuid mas namma molsašuddá golgadetiin. Eatnu vuolgá jávrriis Rogenis mii lea Norgga ja Ruoŧa ráji alde. Vänernis vuolgá Göta älv nammasaš eatnu mii nohká merrii Göteborgga bokte. Buot buohkanassii lea sullii 500 kilomehtera mátki go johtá olles čázádaga. 
Dimbariid golgadeapmi.
Ovdalaš áiggiid golgadedje dimbariid eanus. Klarälvenis lei maŋemus eatnu man mielde golgadedje dimbariid Ruoŧabealde ja dat doaibma nogai 1991. Dimbarat galge earret eará sahánrusttegiida.
Duolvačáhci

Duolvačáhci lea čáhci mii boahtá ruovttuin, industriijas ja eará doaimmain ja mii čoahkkana duolvačáhcebohcciide. Duolvačáhci dolvojuvvo eret bohcciid, rokkahagaid ja kloáhkaid čađa. Maŋŋel go olbmot leat geavahan čázi de dat lea nuskon. Duolvačázi sisdoallu sáhttá molsašuddat, guđe doaimmas lea sáhka. Duolvačáhci buhtistuvvo buhtistanrusttegis ovdal go sáhttá geavahit dan fas. Jus luoittášii duolvačázi njuolga jávrriide ja jogaide de sáhttá čáhci nuoskiduvvot sakka.
Ruovde(III)kloriida

Ruovde(III)kloriida lea ruovde- ja joda-iona ovttastus.
Atnu.
Ruovdekloriida adnojuvvo go buhtista čázi, earenoamážit go buhtista duolvačázi muhto maiddái eará čáziid. Medisiinnas dat adnojuvvo lasáhussan vai varra ii gielu.
Ođasmuvvi energiija

Ođasmuvvi energiija lea energiija mii ii noga lagamus áiggis ja dan dihte olmmoš sáhttá geavahit dan ođđasis ahte ođđasis. Eanas ođasmuvvi energiija boahtá álgoálggus beaivvážis. Deike gullá biegga, čáhci ja bioenergiija. Ulli ja fiervá lea spiehkastat. Beaivváš ii leat rievtti mielde ođasmuvvi go dat loahpas jáddá, muhto dat ádjána nu guhká ahte ii gula áššái. Fossiila boaldámušat nugo čitna, olju ja luonddugássa eai leat ođasmuvvi. Dat vissásit ođasmuvvet muhto dat ádjána máŋggaid miljovnnaid jagiid. Dasa lassin olbmot golahit daid jođáneappot go dat ođasmuvvet. Iige váimmusfápmu láve adnojuvvot ođasmuvvi energiijan, danin go dan vuođđu lea resurssat mat nohket. Gáibádus lea ahte energiija galgá gokčat dán áigge dárbbuid muhto ii billistit min maŋisboahttiid vejolašvuođaid gokčat iežaset dárbbuid. 
Luondduvárjaleami dáfus ođasmuvvi energiija lea ávkkálaš danin go ii-ođasmuvvi boaldámušat eai gola ja dalle globála liegganeapmi ii lassán nu olu. Muhto maiddái ođasmuvvi energiijagálduin leat birasváikkuhusat.
Marja Mortensson

Marja Helena Fjellheim Mortensson (riegadan njukčamánu 5. beaivve 1995) lea lullisápmelaš musihkkár ja juoigi Hedemárkkus. Son lávlu ja juoigá lullisámegillii ja ubmisámegillii. 2021 son vuittii Áillohaš-musihkkabálkkašumi.
Diskografiija.
Raajroe (2021).
Daniel Herskedala, Jakop Janssønna ja KORKa mielde
Tsïegle.
joavkku Orrestimmie mielde
Lååje (2019).
Daniel Herskedala mielde
Klarvær (2019).
joavkkuin Moenje
Suõmmkar

Suõmmkar lea nuortalaš musihkkajoavku, mii álggahuvvui jagi 2016. Jovkui gullet Anna Lumikivi, Hanna-Maaria Kiprianoff, Marko Jouste, Pessi Jouste, Ari Isotalo/Elias Nieminen. Jagi 2018 Ijahis idja -festivála oktavuođas almmuhuvvui sin vuosttaš skearru "Suõmmkar", mas Lumikivi ja Kiprianoff leuʹddjeba ja lávluba nuortalašgillii.
Melbourne

Melbourne lea Australia nubbin stuorámus gávpot ja Victoria oassestáhta oaivegávpot. Dan olmmošlohku jagi 2016 lea 4 485 211. Dain olbmuin sullii 24 000 ledje eamiálbmogat. 
Historjá.
Melbourne lei Australia oaivegávpot jagiid 1901–1927.
Lenita Airisto

Hymmi Lenita Aulikki Airisto (r. ođđajagimánu 1. b. 1937 Helsset, Suopma) lea suopmelaš diehtogirječálli, logaldalli, TV-doaimmaheaddji, fitnodatolmmoš ja diplomaekonoma.
Jikŋon II

Jikŋon II () lea animašuvdnaealligovva jagis 2019. Dat lea joatkkaoassi jagi 2013 ealligovvii "Frozen." Ealligovva lea vuosttas Disney-filbma, mii lea dubbejuvvon davvisámegillii. Davvisámegillii dubbejuvvon filmma lea bagadallan Sara Margrethe Oskal ja giehtačállosa lea jorgalan Berit Margrethe Oskal. 
Jikŋon II -lávlagiid lea davvisámegillii jorgalan jorgaleaddji ja musihkkár Áilu Valle, guhte lea maiddái teksten davvisámegielat filmma suomagillii. Loahpalaš hápmái lávlagiid leaba heivehan bagadallit Sara Margrethe Oskal ja Cathrine Bang Norum.
Chihiro ilmmiid gaskkas

Chihiro ilmmiid gaskkas (, "Sen to Chihiro no Kamikakushi") lea jagi 2001 japánalaš animašuvdnaealligovva, man lea čállán ja bagadallan Hayao Miyazaki. Davvisámegielat ealligova lea dubben riikkaidgaskasaš Sámi filbmainstituhtta ISFI ovttasbarggus Studio Ghibliin, Cinema Mondoin ja Arthausiin. Chihiro ilmmiid gaskkas -filmma máilmmi vuosttaseahket lei 16.1.2020 Romssa Internationála Filbmafestiválas TIFFas. Davvisámegielat filmma lea bagadallan Sara Margrethe Oskal. Jietnaneavttárin ealligovas leat ee. Mari Boine, guhte neaktá "Yubaba," Mikkel Gaup, guhte neaktá "Kamaji," Neda Labba guhte neaktá váldokaraktera "Chihiro" ja Ole Gabriel Buljo guhte fas neaktá "Haku".
Guovdageainnu stuimmit (ealligovva)

Guovdageainnu stuimmit (dárogillii: lea norgalaš ealligovva jagis 2008, man lea bagadallan Nils Gaup. Ealligovva vuođđuduvvá Guovdageainnu stuimmiide, mii dáhpáhuvai jagis 1852.
Hildá Länsman

Hildá Birget Länsman (riegádan 1993) lea sápmelaš juoigi, lávlu ja musihkkár. Son lea maiddái lávlladahkki ja čállá sihke sániid ja šuoŋaid. 
Hildá lea lávlun ja juoigin musihkkajoavkkuin Solju, VILDÁ ja Gájanas. Son ráhkada musihka maiddái ovttas Tuomas Norvioin. 
Jagis 2015 Solju, nappo Hildá Länsmana ja su eatni Ulla Pirttijärvi-Länsmana musihkkajoavku oassálasttii UMK-gilvui, mas mearriduvvo gii ovddasta Suoma Eurovision-lávlungilvvus. Solju bihttá "Hold Your Colours" oaččui gilvvu njealját saji. Jagi 2019 Etnogaalas Solju válljejuvvui jagi álbmotmusihkkadahkkin. Solju debyhttaskearru "Ođđa Áigodat" almmustuvai cuoŋománus 2018. Skearru vuittii jagis 2019 eamiálbmogiid musihkkabálkkašumi Indigenious Music Awards -gálas Kanádas. Jagis 2021 Hildá Länsman Lávriin vuittiiga lávlunoasi Sámi Grand Prix gilvvus bihtáin "Jođi." Jagis 2025 Hildá oassálasttii Sámi Grand Prix -gilvui bihtáin "Duodjemagiija".
Hoŋkoŋ Dohkká

Hoŋkoŋ Dohkká lea jagis 1996 almmustuvvan mánáid musihkkagirji, mas leat govat, sánit ja nuohtat. "Hoŋkoŋ Dohkká" oaččui Sámiráđi girjebálkkášumi jagis 1996. Govaid leat sárgon Gáregasnjárgga skuvlamánát jagis 1995. Girjji mielde lea CD-skearru, mas leat mánáid lávlon lávlagat. Skearrus leat moadde árbevirolaš luođi Kárášjogas ja leudd Uhca Beahcámis (báddejuvvon 1995), eará bihtáid šuoŋaid ja sániid lea čállán Ulla Pirttijärvi. Mánát geat lávlot ja juiget leat eret Gáregasnjárggas, Vuovdaguoikkas, Áŋŋelis, Lismás, Leammis, Avvil Máhtes.
Máttaráhku askái

Máttaráhku askái - In Our Foremothers' Arms lea Ulla-Pirttijärvi skearru jagis 2002. Skearrus leat 12 bihtá.
Maxida Märak

Maxida Märak nappo Ida Amanda Märak (riegádan 17.9.1988 Stockholmmas) lea sápmelaš ráp-artista, lávlu, juoigi, neavttár ja aktivista.
VILDÁ

VILDÁ lea Hildá Länsman ja Viivi Maria Saarenkylä musihkkajoavku. VILDÁ ovttastahttá ee. árbevirolaš luođi, pop-musihka, suopmelaš álbmotmusihka ja improvisašuvnna. 
VILDÁ debyhttaskearru "Vildaluodda" almmustuvai 4.4.2019. Engándalaš máilmmimusihkkabláđđi "Songlines" válljii Vildaluodda-skearru 2019 jagi ovccádin buoremus skearrun. Jagis 2021 VILDÁ bálkkašuvvui eurohpálaš Music Moves Europe Talent -gilvvus.
Solju

Solju lea musihkkajoavku, masa gullet Ulla Pirttijärvi-Länsman, Hildá Länsman, Teho Majamäki ja Janne Puurtinen. Solju oassálasttii jagis 2015 UMK-gilvui, mas mearriduvvo gii ovddasta Suoma Eurovision-lávlungilvvus. Solju bihttá "Hold Your Colours" oaččui gilvvu njealját saji. Solju válljejuvvui jagi álbmotmusihkkadahkkin jagi 2019 Etnogaalas. Solju debyhttaskearru "Ođđa Áigodat" almmustuvai cuoŋománus 2018. Skearru vuittii eamiálbmogiid musihkkabálkkašumi Indigenous Music Awards -gálas Kanádas jagis 2019.
Girji

Girji lea gaskaoapmi dieđu vurkemii čállojuvvon dahje govvejuvvon hámis. Girji čohkiiđa dábálaččat bábirsiidduin, muhto girji sáhttá leat maiddái elektrovnnálaš girji dahje jietnagirji.
Gájanas

Gájanas lea musihkkajoavku, masa gullet lávlu ja juoigi Hildá Länsman, anárlaš vielljašguovttos Nicholas Francett ja Kevin Francett ja anárlaš Erkki Feodoroff. Gájanasa musihkas ovttastuvvet luohti ja progressiivvalaš rock. Joavku čuojahišgođii ovttas jagis 2013 namain "Out of the Woods," muhto sii leat dasto rievdadan joavkku nama Gájanassan. Jagis 2016 Gájanas oassálasttii "Sámi Grand Prix" -lávlungilvui ja bođii nubbin. Gájanas nammaduvvui Kaustinen -álbmotmusihkkafestivála Jagi musihkkajoavkun 2017. Gájanasa debyhttaskearru "Čihkkojuvvon" almmustuvai sámi álbmotbeaivve 6.2.2021. Gájanasa bihttá "Diamántadulvvit" loktánii johtilit Kanáda top 30 -máilmmimusihkkalisttu ovttežin.
Mumenvággi (animašuvdnaráidu)

Mumenvággi (anárašgillii: "Muumileehi", nuortalašgillii: "Muumlieʹǩǩ", suomagillii: "Muumilaakso", , ) lea jagis 2019 almmustuvvan suopmelaš-englándalaš animašuvdnaráidu, mii vuođđuduvvá Tove Janssona "Mumen"-girjjiide ja Lars Janssona "Mumenstállu"-ráidogovaide. Mumenvággi dárkkuha maiddái Mumeniid ruovttu dahjege ássanbáikki, mii lea guovddáš báiki Mumeniid fearániin.
Davvisámegillii, anárašgillii ja nuortalašgillii animašuvdnaráidu almmustuvai jagis 2020. Mumenvággi vuosttas badji lea jorgaluvvon davvisámegillii. Nubbi badji lea juhkkojuvvon nu, ahte oasit 1-7 leat anárašgillii ja oasit 8-13 nuortalašgillii. Davvisámegielat ráidu čájehuvvui vuosttas geardde Yle TV2 -kanálas 13.4.2020, anárašgielat ráidu 7.9.2020 ja nuortalašgielat ráidu fas 26.10.2020. Buot bajiid oasit leat geahččan láhkai Yle Areenas guhtta jagi, ja daid sáhttá geahččat maid Suoma olggobealde. Davvisámegillii ráiddu lea jorgalan Inger-Mari Aikio, anárašgillii Neeta Jääskö ja nuortalašgillii Tiina Sanila-Aikio.
Niko Valkeapää

Niko-Mihkal Valkeapää (r. 30.12.1968) lea sápmelaš lávlu, lávlladahkki, musihkkár, oahpaheaddji, politihkkár, neavttár ja jietnaneavttár. Son lea ássan jagi 1990 rájes Norggas. Su vánhemat leaba Helena o.s. Laiti ja Nils-Henrik Valkeapää. Valkeapää vuosttaš skearru "Niko Valkeapää" almmustuvai jagis 2003. Valkeapää lea vuoitán Sámi Grand Prix -lávlungilvvu jagiin 1994 ja 1995, Spellemannprisen -bálkkašumi jagis 2003 ja "Liet international" -nammasaš Eurohpá vehádatgielaid lávlungilvvu jagis 2004. 
Niko Valkeapää lea neaktán ee. filmmas "Guovža" (1994) ja tv-ráiddus "Hjerterått" (2013) . Son lea maiddái jietnaneavttárin "Mumi imaš muohtamáilmmis" -animašuvdnaealligovas (2017) ja animašuvdnaráiddus "Mumenvággi" (2020).
Yungmiqu

Yungmiqu nappo Mihkku Heandarat Laiti (r. 1.8.2002) lea sápmelaš ráp-artista ja buvttadeaddji, guhte ráppe sámegilli ja suomagillii. Laiti ássá Ohcejogas. Juoigama ja ráppema lassin son čuojaha rumbbuid ja klarineahta. Son lea studeren Sámi musihkkaakademiijas. Yungmiqu vuosttas bihttá "Lihkkus It Dovdda Mu" almmustuvai borgemánus 2019. Jagis 2021 son oassálasttii Suoma Talent-gilvui su iežas bihtáin "Ruoktu". Oassálastimin gilvui son háliida buktit sámegiela ja -kultuvrra oidnosii.
Genetiiva

Genetiiva lea kásus dahjege sadjehápmi. Kásus čájeha makkár doaibma nomenis lea cealkagis. Genetiiva čájeha mii dahje gii lea oamasteaddji: "nissona" lávka, "skuvlla" njuolggadusat.
Davvisámegiela genetiiva.
Davvisámegiela genetiivva máŋggaidlogu geažus lea -id (guliid). Oamasteaddji čujuheami lassin kásus geavahuvvo maid eará oktavuođain, nugo mat post- ja preposišuvnna oktavuođas: "sullo" lahka. Davvisámegielas leat substantiivva akkusatiiva- ja genetiivahámit ovttaláganat:
Bárrastávval-, bárahisstávval- ja kontrakšuvdnasubstantiivvat.
Bárrastávvalsubstantiivvas lea geahnohis dássi sihke ovttaidlogus ja máŋggaidlogus: Dat lea gusa/gusaid biebmu. Diftoŋga njuolgá substantiivvain main lea -i loahpas: Dat leat "goađi/gođiid" duohken.
Bárahisstávvalsubstantiivvas lea gievrras dássi ja ovttaidlogus lea -a -geažus: Dat lea "nissona, nissoniid" lávka.
Kontrakšuvdnasubstantiivvas lea gievrras dahje liigegievrras dássi. Diftoŋga njuolgá: Mun bivden guoli "sullo"/"sulluid" davábealde.
Illatiiva

Illatiiva lea kásus dahjege sadjehápmi. Kásus čájeha makkár doaibma nomenis lea cealkagis. Illatiiva čájeha dábálaččat lihkadeami masa nu dahje vuostáiváldi: Mun manan "skuvlii". Son attii "mánnái" girjji. 
Davvisámegiela illatiiva.
Davvisámegiela illatiiva vástida gažaldahkii gosa dahje geasa: Gosa son manná? Son manná "skuvlii". Geasa son addá girjji? Son addá girjji "mánnái".
Davvisámegielas gávdnojit maiddái muhtun vearbbat mat gáibidit ahte substantiiva lea illatiivvas. Dábálaš illatiiva-vearba lea ovdamearkka dihte liikot: Mun liikon e"adnái."
Bárrastávval-, bárahisstávval- ja kontrakšuvdnasubstantiivvat.
Bárrastávvalsubstantiivvas lea illatiivvas gievrras dássi, loahppavokála sáhttá rievdat ja dasa laktása '-i'-geažus: "láibái (láibi), gussii (gussa), reŋkui (reŋko), báŋkui (báŋku)".
Ovttaidlogus diftoŋga njuolgá substantiivvain main lea '-u' dahje '-a' loahpas: "merrii (mearra), vissui (viessu)."
Bárahisstávvalsubstantiivvas lea gievrras dássi ja '-ii'-geažus: "nissonii (nisu)". Diftoŋga njuolgá bárrastávvalsubstantiivvain main lea -i loahpas: "gođiide (goahti)."
Kontrakšuvdnasubstantiivvas lea gievrras dahje liigegievrras dássi ja '-i'-geažus, diftoŋga njuolgá: "bohccui (boazu), sullui (suolu)".
Illatiivvas lea máŋggaidlogus '-ide'-geažus: "láibbiide, bohccuide." Bárahisstávvalsubstantiivii fas laktása '-iidda': "nissoniidda".
Lokatiiva

Lokatiiva lea kásus dahjege sadjehápmi. Kásus čájeha makkár doaibma nomenis lea cealkagis. Lokatiiva muitala dábálaččat ahte juoga lea báikkis dahje vuolgá báikkis eret, dahje geas dahje mas juoga boahtá: Mánát leat "skuvllas". Mánát bohtet "skuvllas". Mun ožžon "áhčis" niibbi. Mii gulaimet "rádios" ođđasiid. Kásus sáhttá maid muitalit oamasteami: "Nieiddas" leat ollu girjjit.
Davvisámegiela lokatiiva.
Davvisámegiela lokatiivva ovttaidlogu geažus lea "-s": eatnis. Máŋggaidlogu geažus lea "-in": etniin. Davvisámegiela máŋggaidlogu lokatiiva ja ovttaidlogu komitatiiva leaba álo seammaláganat.
Davvisámegielas gávdnojit lokatiiva-vearbbat, mat gáibidit ahte substantiiva lea lokatiivvas. Dábálaš lokatiiva-vearbbat leat "beroštit", "ballat" ja "heaitit": Mun beroštan "dus". Heaitte "dádjumis"!. Mánát balle "beatnagis".
Bárrastávval-, bárahisstávval- ja kontrakšuvdnasubstantiivvat.
Bárrastávvalsubstantiivvas lea geahnohis dássi, "gusas" (gussa). Diftoŋga njuolgá bárrastávvalsubstantiivvain main lea '-i' loahpas: "guolis".
Bárahisstávvalsubstantiivvas lea gievrras dássi: "nissonis" (nisu).
Kontrakšuvdnasubstantiivvas lea gievrras dahje liigegievrras dássi, ja diftoŋga njuolgá: "bohccos" (boazu).
Komitatiiva

Komitatiiva lea kásus dahjege sadjehápmi. Kásus čájeha makkár doaibma nomenis lea cealkagis. Komitatiiva čájeha dábálaččat ahte juoga lea mainna dahje geainna nu: Mun čuohpan láibbi "niibbiin." Mun hupmen v"ieljain" ikte.
Davvisámegiela komitatiiva.
Davvisámegiela komitatiivva geažus lea "-in": mánáin. Máŋggaidlogu geažus lea '-iguin: mánáiiguin. 
Gávdnojit maiddái komitatiiva-vearbbat mat gáibidit ahte substantiiva lea komitatiivvas. 
Bárrastávval- bárahisstávval- ja kontrakšuvdnasubstantiivvat.
Bárrastávvalsubstantiivvas lea geahnohis dássi, ja diftoŋga njuolgá sániin main lea -i loahpas: "gusain (gussa), gođiin (goahti)". 
Bárahisstávvalsubstantiivvas lea gievrras dássi, "nissoniin (nisu)." 
Kontrakšuvdnasubstantiivvas lea gievrras dahje liigegievrras dássi ja diftoŋga njuolgá: "bohccuin (boazu), sulluin (suolu)".
Essiiva

Essiiva lea kásus dahjege sadjehápmi. Kásus čájeha makkár doaibma nomenis lea cealkagis. Essiiva lea dili dahje iešvuođa sadjehápmi.
Davvisámegiela essiiva.
Essiiva muitala dili dahje iešvuođa birra, dahje goas dahje makkár luonddudilis juoga dáhpáhuvvá, omd. "Nuorran" lohken ollu divttaid. Essiivva sáhttá maid muitalit ahte juoga geavahuvvo, ádnojuvvo dahje gohčoduvvo manin nu, omd. "Viessu" geavahuvvo "skuvlan". Essiiva almmuha manin/makkárin subjeakta dahje objeakta šaddá, dahje makkár iešvuođa dat oažžu: Loahpas son šattai "boaresbárdnin". Essiiva almmuha maiddái mo juoga lea, masa juoga dohkke: Dat ii dohkke "maninge". Davvisámegielas essiiva geavahuvvo dávjá vearbbaiguin "atnit", "navdit", "čájehit" ja "dovdat": Mun anán dan "váidalahttin". Essiiva almmuha maiddái váikkuhusa ja ulbmila: Dat lei midjiide "heahpadin".
Davvisámegiela essiivva geažus lea '-n' mii laktása ovttaidlogu nominatiivva hápmái. Ovttaidlohku ja máŋggaidlohku leat ovttaláganat. 
&lt;br&gt;
Bárahisstávval- ja kontrakšuvdnasubstantiivvat.
Bárahisstávvalsubstantiivvain, main lea ovttaidlogu nominatiivvas konsonánta loahpas, laktása '-in' konsonánta maŋŋái: mális, málisin.
Maiddái kontrakšuvdnasubstantiivvain, main lea ovttaidlogu nominatiivvas konsonánta loahpas, laktása '-in' konsonánta maŋŋái: fális, fálisin.
Juha Jyrkäs

Juha Jyrkäs (r. 1981 Rauma) lea suopmelaš musihkkár ja girječálli. Suopmelaččaid árbevierut leat sutnje dehálaš movttidahtti ja son lea heivehan gándila metállamusihkkii. Son lea lohkan suopmelaš girjjálašvuođa, suopmelaš-ugralaš gielaid ja folkloristihka Tartu ja Helssega universitehtain.
Tawakkul Karman

Tawakkol Abdulsalam Khalid Karman (, "Tawakkul 'Abd us-Salām Khalid Karmān", muhtumin Tawakel, Tawakul dahje Tawakkul Karman, (r. guovvamánu 7. b. 1979, Shar'ab as-Salam, Taiz eanagoddi, Jemen) lea jemenlaš journalista, politihkkár já olmmošvuoigatvuohtaaktivista. Jagi 2011 son vuittii Nobela ráfibálkkašumi ovttas Liberia presideanta Ellen Johnson Sirleafin ja liberialâš ráfiaktivista Leymah Gboweein.
Mánáidvuohta.
Tawakkol Karman riegádii guovvamánu 7. b. 1979 Shar'ab as-Salamis, Taiz eanagottis, Jemen. Su eadni lea Anisah Hussein Abdullah Al Aswadi ja su áhčči advokáhta ja politihkkár Abdulsalam Khalid Karman. Karmanis leat golbma vielja ja guhtta oappá, om. doaimmaheaddji ja advokáhta Safa Karman ja diktár Tariq Karman.
Son náitalii Mohammed al-Nahmiin. Sudnos leat golbma päärni.
Skuvlen ja karrieara.
Mánnán Karman orui Jemena goalmmádin stuorimus gávpoga Taiz lahka. Go su áhčči namahuvvui riekteáššiid ministtarin presideanta Ali Abdullah Saleh ráđđehusas 1990-logus, de bearaš fárrii Sanaai. Doppe Karman lohkagođii gávppašeami dieđa- ja teknologiijaallaskuvllas. Jagi 1999 son gearggai kandidáhtan. Dan maŋŋá son sirdašuvai Sanaa allaskuvlii, gos son logai stáhtadiehtagiid ja gearggai magisttarin.
Gáldut.
"Oassi dan siiddus lea jorgaluvvon anárašgiel Wikipedias"
Leymah Gbowee

Leymah Roberta Gbowee (r. guovvamánu 1. b. 1972, Liberia) lea liberialaš ráfiaktivista. Jagi 2011 son vuittii Nobela ráfibálkkašumi ovttas Liberia presideanta Ellen Johnson Sirleafin ja jemenlaš olmmošvuoigatvuođaaktivista Tawakkul Karmanin.
Guillermo Lasso

Guillermo Alberto Santiago Lasso Mendoza (r. 1955 Guayaquil, Ecuador) lea Ecuadora dásseválddi presideanta. Son hupmá sihke keččuagiela, spánskagiela, eaŋgalsgiela ja fránskkagiela.
Joe Biden

Joseph Robinette Biden Jr. (riegádan ) lea Amerihká ovttastuvvan stáhtaid 46. presideanta. Biden válljejuvvui Amerihká ovttastuvvan stáhtaid presideantan skábmamánus 2020 ja son álggii ámmáhis ođđajagimánus 2021.
Keiko Fujimori

Keiko Sofía Fujimori Higuchi (r. 1975 Lima, Peru)