tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Fierpmádatlogan

Konqueror, Microsoft Edge, Mozilla Firefox, Google Chrome, Safari ja Opera lea maid fierpmádatlogan mainna sáhtát interneahtas golgat ja neahttasiiddus. Konquerorain lea álki fiillaid gieđahallat. Konqueror gávdnot sámegillii ja dárbu Unix-lágan operatiivavuogádagain. Skolelinux prošeakta álggahii davvi sámegieljorgalusaid. Norgga Sámediggi lea ruhtadan jorgaleami ovdánahttima geassemánu 2003 rájes giita juovlamánu 2004 rádjái.
Chrome teknihkalaš: Blink, V8 (JavaScript), AV1 ja WebM.
Firefox teknihkalaš: Gecko, HTML5, Javascript, CSS3, AV1, WebM ja WebGL.
Konqueror teknihkalaš: WebKit, KHTML, HTML5, Javascript ja CSS3.
Riehppovuotna

Riehppovuotna lea vuotna Fálesnuori suohkanis Finnmárkkus.
Vuotna lea Fálá ja Ráhkkerávjju nuortalulábealde, ja vuolgá Dáhpa ja Klubbogobi gaskkas. Čeaváhaš-gilli lea Dáhpa buohta, ja oarjjalulábealde lea Šleafttajohka. Leaibeluokta lea vuona nuorttabealde, ja Veaigesvuotna (Fægfjord) lea oarjjalulábealde vuona siste.
Vuotna lea 127 mehter čieŋal dan čiekŋalepmosis. Vuona sámi nama lea váttis diehtit mas boahtá (go dat boares mearrasámi suopman lea nohkan), muhto máŋgasat jáhkket ahte namma mearkkaša dárogillii Skarsfjord, mii sámegillii lea Riehppivuotna.
Riikageaidnu 94 manna vuona oarjjalulábealde, ja Fv134 manna davvi-nuorttabeale.
Sámi Grand Prix

Sámi Grand Prix lea jahkásaš musihkkagilvu maid Sámi Musihkkafestivála lágida, ja vuoiti beassá oassálastit Liet Lávlut-gilvvus. Sámi Grand Prix lágiduvvui vuosttaš geardde 1990:s ja lea dan rájes lágiduvvon juohke jagi. Jagi 2020 Sámi Grand Prix ii goittotge lágiduvvon go oppa Sámi beassášfestivála šluhttejuvvui koronaviruspandemiija dihte. Sámi Grand Prix dollojuvvo Báktehárjjis Guovdageainnus ja das lea sihke juoigan- ja lávlunoassi. Artisttat leat dábálaččat Norggas, Ruoŧas ja Suomas eret. Juoiganoasis leat 10 oasseválddi ja lávlunoasis fas 6 oasseválddi juohke jagi. Juoiganoasis leat árbevirolaš luođit maidda ii leat seaguhuvvon musihkka. Lávlunoasis fas lea ođđamállet sámi musihkka, juogo lávlagat dahje luođit maidda lea seaguhuvvon musihkka. Vuoiti goappáge oasis oažžu 20 000 ruvnno vuoitun. Dasa lassin Áillohaš musihkkabálkkašupmi juhkkojuvvo juohke jagi olbmui dahje olbmuide geat ovddidit sámemusihka. Vuoiti oažžu 25 000 ruvnno vuoitun ja diploma.
Sámi Grand Prix-lávdi veadjá leat sámi deaŧaleamos lávdi, gos sihke easkaálgit ja ámmátartisttat besset čájehit máhtuideaset. Lávlunoasis lea orkeasttar mas muhtun Norgga buoremus čuojaheddjiin leat mielde, ja sii hábmejit lávlagiid artisttaiguin fárrolaga sin demo-lávlagiid vuođul. Demo-lávlla lea dat mainna ohcá beassat mielde Sámi Grand Prix-gilvui. Sámi Grand Prix geažil leat olu ođđa lávlagat ja luođit ilbman, ja erenoamážit 2001 rájes, go Rieban studio ráhkadišgođii Sámi Grand Prix CD-skearruid, de leat lávlagat olu gullogoahtán maiddái radios ja eará sajiin. 
Earret eará beasaiga DJ Ánte ja Sara Inga Utsi mielde Norsktoppen-gilvui 2002:s Sámi Grand Prix-lávlagiin "Láhppon". Dat lei mielde gilvvus máŋga vahkku. Sámi Grand Prix-gilvvus "Láhppon" bođii nubbin, muhto šattai goitge mihá eambbo dovddus ja bivnnut go dan jagáš vuoitolávlla. Eará dovddus Sámi Grand Prix-lávlagat, mat čuojahuvvojit olu radios, leat "Ráhkisvuohta seamma lea" mainna Ann-Mari Andersen vuittii 1993:s, "Go beaivváš badjána" mainna Nils Henrik Buljo vuittii 1996:s ja "Liekkas" mainna Sofia Jannok vuittii 2003:s.
Luohti

Luohti lea sámiid árbevirolaš álbmotmusihkka, mas ovdal maiddái lea leamaš dehálaš sadji sámi oskkus. Luohti lea jietnagovvideaddji, ja dan jiena sáhttá buohtastahttit eará álgoálbmogiid árbevirolaš lávlumiin, earret eará muhtin indiána kultuvrraiguin Davvi-Ámeriikkas.
Kjell Magne Bondevik

Kjell Magne Bondevik (riegádan 3. beaivvi čakčamánus 1947 Moldes) lea ovddeš norgga politihkkár (KrF). Son lea vázzán teologaoahpu (cand.theol.). Bondevik lei stáhtaministtar 1997–2000 ja 2001–2005, ja dan ovdal lei olgoriikaministtar 1989–1990, girko- ja oahpahusministtar 1983–1986. Son lei stuorradigge-ovddasteaddji vuosttaš geardde 1969–1970, dalle várreáirrasin, ja lei fásta válljejuvvon Møre ja Romsdala ovddas 1973–2005. Bondevik lei maid parlamentáralaš jođiheaddji Risttalaš Álbmotbellodaga ovddas 1986–1989, 1993–1997 ja 2000–2001, ja seammás bellodatjođiheaddji 1983–1995.
Duogáš.
Kjell Magne Bondevika váhnemat leigga Johannes Bondevik (1905–2007), ovddeš rektor Molde Álbmotallaskuvllas (dalá Rauma Álbmotallaskuvla), ja dálueamit Margit Hæreid (1905–1976). Son lea náitalan iežas nuorravuođamorsiin Bjørg Bondevikain (riegádan Rasmussen), gii vázzii su buohtalasluohkás. Sudnos leat guokte bártni ja okta nieida. Kjell Magne Bondevik lea ovddeš stáhtaráđi Kjell Bondevika neahpi, bisma Odd Bondevika vilbealli, ja báhpa ja girječálli Eyvind Skeie máhka.
Politihkalaš bargu.
Bondevik oaččui bajáššaddamis jo oktavuođa dan risttalaš oahpoheamilihkástussii, dasa lassin go politihkalaš impulssaid Kjell Bondevikas, gii lei jođiheaddji Risttalaš Álbmotbellodagas 1950. ja 60-logus. 1965:s dieđihii Kjell Magne Bondevik iežas dán bellodahkii, ja válljejuvvui golbma jagi maŋŋel nubbinjođiheaddjin Nuoraid Risttalaš Álbmotbellodagas (Kristelig Folkeparti Ungdom).
Konrad Nielsen

Konrad Hartvig Isak Rosenvinge Nielsen (elii borgemánu 28. beaivvis 1875 - skábmamánu 27. beaivái 1953) lei norgalaš gielladutki dálá Sømna suohkanis eret, ja suoma-ugralaš gielladutkama professor. Son válddii teologiija ámmáteksámena 1896:s, muhto logai maiddái sámegiela oahppoáigodagas. Maŋŋel logai son sámegiela Romssas ja Helssegis. 
Dutkan.
Helssegis logai Nielsen fennougristihka, gos oahpaheaddjin lei E.N.Setälä, ja dutkanbarggus čálii son 1911:s Buolbmát-sámegiela kvantitehta birra. Nákkáhallama geahččalanlogaldallamis ákkastalai son fennougristihka historjjálaš oainnuid vuostá, ja doarjjui dan ahte ealli gielaid guorahallama galgá vuoruhit. 
Dán gáibádusa čađahii ge son go čálii ja almmuhii iežas stuora čállosa Lappisk ordbok 1932:s-1938:ii, mii lea sátnegirji mii ain dál geavahuvvo buot davvisámi leksikografiija vuođđun. Sátnegirjji almmuheapmi lei ovttasbargu Hans Henrikseniin Deanus eret, ja doaimmaheaddjin leigga Nielsen ja Asbjørn Nesheim. Sátnegirji gokčá Buolbmága, Kárášjoga ja Guovdageainnu suopmaniid. Sátnegirjji njealját girji lea sámegiela giellariggodaga systemáhtalaš oassi semantihka eavttuid mielde, ja govvida ge danne sámi kultuvrra dárkilit, nu go dat boahtán ovdan gielas. 
Nielsen-ortografiija.
Iežas vuosttaš sátnegirjji ("Lappisches Wörterbuch nach den Dialekten von Polmak, Karasjok und Kautokeino. Heft I"), 1913:s, čálii Nielsen suoma-ugralaš fonehtalaš alfabehtain, seamma minstara mielde go eará girjjit seamma ráiddus (Lexica Societatis Fenno-Ugricae). Nielsen ii gárven dán sátnegirjeprošeavtta, muhto álggahii baicca ođđa prošeavtta ođđa gielain (mii jorgaluvvui dárogillii ja eŋgelasgillii ii ge duiskkagillii), ja ođđa ortografiijain, nu gohčoduvvon Nielsen-ortografiijain.
Ekváhtor

Ekváhtor lea jurddašuvvon linjá mii manná planehta birra polaid gaskkas. Dat linjá juohká planehta olggoža davvi ja lulli beallejorbodagaide. Ekváhtora bokte lea govdodatgráda 0°. Ekváhtora bokte badjána beaivváš senihtas guktii jagis go lea giđđajorggáldat ja čakčajorggáldat. Máilmmi ekváhtora guhkkodat lea 40 075,017 km.
Riikkat ekváhtora vuolábealde.
Ekváhtora buohta buot beaivvit ja buot ijat leat sullii 12 diimmu guhku. Diimmu 12 giđđa- ja čakčajorggáldaga áigge beaivváš lea njuolga oaivvi bajábealde. Riikkain mat leat ekváhtora vuolde leat dábálaččat trohpalaš klimá.
Njuorju

Njuorju (Pinnipedia) lea oanehislahttolaš boraspire mii eallá sihke mearas ja eatnan alde. Govččoduvvo maiddái njuorjoealli ja pinnipedier. Dán čerdii gullet marinálas beatnatsullasaš borasnjiččehasat. Otne gávdnojit golbma njuorjosuorggi mas oktiibuot lea 18 suorggi ja 34 náli.
Ole Henrik Magga

Ole Henrik Magga (riegádan borgemánu 12. beaivve 1947) lea gielladutki, professor ja politihkkár. Son lea Guovdageainnus eret.
Gielladutki Magga.
Gielladutki Ole Henrik Magga lea dovdosamos syntaktihkkárin. Su magisttardutkamuš «Lokative læt-setninger i samisk» gieđahallá dakkár syntávssa teoriija klassihkalaš fáttá nugo eksistentiála- ja habitiivacealkagiid. Seammalágan struktuvrrat gávdnojit eará urálalaš gielain. Su nákkosgirji jagi 1986 gieđahallá sámegiela cealkkavástagiid struktuvrra, earenoamážit modálavearbbat ja infinitiivvat váikkuhit nuppit nuppiide.
Jagi 1987 go Knut Bergsland manai ealáhahkii, Magga šattai fennougristihka professoran Oslo universitehtas. Oslo universitehtas son vulggii Sámi allaskuvlii Guovdageainnus, gos son bargogođii allaskuvlladoseantan jagi 1990 ja professorin jagi 1997. 
Magga lea leamašan Norgga dieđaakatemiija miellahttun 1993 rájes.
Politihkkár Magga.
Magga doaimmai Norgga Sámiid Riikasearvvi jođiheaddjin jagi 1980 rájes gitta jahkái 1985. Jagi 1989 son lei vuosttaš sámediggepresideanta Norggas (1989–1997). Magga lei maiddái searvvis asaheamen ON bissovaš foruma (WCIP Kanádas jagi 1976). Jagiid 1992–1995 Magga lei mielláhttun ON-kultturkommišuvnnas (. Jagi 2002 Magga šattai ON bistevaš foruma vuosttaš jođiheaddjin.
Bálkkašumit.
Jagi 2006 Magga nammaduvvui Gonagaslaš Bassi Olava ortnega kommandevran «su doaibmamovttabarggu ovddas sámiid ja eamialbmogiid oktavuođas».
21. sámekonfereanssas Tråantes Magga oaččui gudnebálkkasumi.
Suovasteapmi

Suovastuhttin lea árbevirolaš vuohki seailudit bierggu, guoli ja eará biepmuid. Suovastuhttin dahká ahte biebmu riibá guhkit ja addá mágu. Suovastuhttin lea go heŋge borramuša muorrasuova ovdii oanehit dahje guhkit áiggi. Sáhttá galbmasis dahje lieggasis suovastuhttit. Ovdal go suovastuhttá, de galgá sáltet. Suovastuhttin lea dovddus geađgeáiggi rájes.
Galbmasis suovastuhttit.
Galbmasis suovastuhttin lea dábáleamos vuohki suovastuhttit sáivaguliid, danne go lea buorre riibadanvuohki. Go suovastuhttá de šaddá borramuššii suodjaleaddji "cuozza" mii goddá baktearaid. Ovttas sohkkariin ja sálttiin dahká dát ahte biebmu riibá máŋga vahkku gállosis. Suovasguolis leat valjit antioksidánttat.
Lieggasis suovastuhttit.
Lieggasis suovastuhttá unna suovastuhttingámmáraččas, suovastuhttinkássas dahje stuorát suovastuhttinrusttegis. Sáhttá buotlágan guliid suovastuhttit lieggasis. Dábáleamos lea suovastuhttit dápmoha, luosa, makrealla ja rávddu. Guoli galgá sáltet ja ruddet juobe moadde diimmu ovdal ge. Temperatuvra galgá leat 79-100°C. Guolli lea gárvvis 20 - 30 minuhtas.
Diehtosiida

Diehtosiida lea Stádahuksehusa huksen dieđavisti Guovdageainnus. Vuođđobargu álggahuvvui borgemánus 2006:s, ja huksenbargu bođii johtui suoidnemánus 2007:s. Huksen mávssii sullii 450 miljovnna Norgga ruvnno (suoidnemánu 1. beaivvi 2009). Visti ráhppui almmolaččat skábmamánu 4. beaivvi 2009. Gonagas Harald bijai vuođđogeađggi 2007:s. Vistti lea tevdnen Reiulf Ramstad Arkitekter AS ja Sivilarkitekt Kirsti Knudsen AS ja lea sullii 9400 njealjehasmehtera stuoru. Diehtosiidii leat čohkkejuvvon sámi ásahusat, dego Sámi allaskuvla, Sámi arkiiva, Sámediggi máhtto- ja bearašossodat, Gáldu – Álgoálbmotvuoigatvuođaid gelbbolašvuođaguovddáš, SEAD - Sámi earenoamášpedagogalaš doarjalus ja Sis-Finnmárkku studeanttaid ovttastus. Ulbmil dáinna čohkkemiin ovtta vistái lea nannet sámi giela, kultuvrra ja dutkama.
Lassin dábálaš huksenlohpái, ozai Stádaásahus dán huksema oktavuođas maid lobi sámi árbevirolaš vuogi mielde; sii jerre lobi ulddain. Áirasat Stádaásahusas ja Sámi allaskuvllas cagge lávu ja idjadedje viessosajis. Sii bállejedje oađđit, mii mearkkaša ahte leat ožžon huksenlobi.
Bohccobiergu

Bohccobiergu lea dehalaš biepmu álgoálbmogii davvi guovlluin nu guhka go leat bohccot leamaš doppe. Davvi-Amerihkas (Kanada:s) leat earet eará indiánat geavhahan bohcco buot áiggiid čađa, Skandinavias leat ges sápmelaččat, ja Ruoššas leat nenjetsarat ja vel eará álgoálbmogat. 
Sápmelaččain ja eará álgoálbmogiin leat rikkis árbevierut atnit bohccobierggu biepmun. Ollusiidda lea bohccobiergu dehaleamoš proteiidnagáldu. Vuoi biegu galgá sáhttit borrat birra jagi de sáltet, goikadit ja suovastit sáhtta. Olles gorut geavahuvva biepmun. Siskkalsušat nugo váibmu ja vuoivvas atnojuvvojit dávjá, ja mális mas leat biergu, áđđamat ja dávjá lasihit márffiid ja gumpposiid. Visot dat leat hui dábalaš njálgga biepmut sámi gievkkanis. Goikebiergu lea bivnnut borrat ja ollusat liikojit dasa. Dovdduseamos sámi biepmu lea Biđus, mii lea vuššon cahppojuvvon biergu, veahaš buđet ja rušpi ja jáfut vuoi njárbu. Maiddái Finnbiff lea bivnnuhis biepmu mii lea vel unnibut cahppojuvvon go Biđusbiergu.
Dearvvašlaš oasit.
Bohccobierggus lea unnan buoidi ja hui dimis eará biergguid ektui. Lea dávjá gaskal 2 ja 5% buoidi. Eanaš dáččaide lea čoarbealli, biergu čoarbbealli siste (biffa) ja vuššon (nugo govčoduvvon gryterett) biergu dábáleamos. Čielgedeahkki lea hirbmat njálggat ja dimis ja ollusat borret dan varasnaga. Áŋkke lea savodeahki álkimus gávdnamis rambuvrras.
Bohccobiergu lea hui dearvvašlaš. Bohccobierggus leat olu antioksidantat ja minerálat go boazu borra jeahkaliid, urttaid, sieđggaid, luopmaniid ja eará šattuid ja murjjiid main sisttisdoalla olu vitamiinnat ja antioksidantat. Dasalassin go johtta guohtumiid gaskas birra jagi.. Bohccobiergu lea hui dimis dan dihte go das leat dakkár ensiimmat (enymer) mat barget jođaneabbo go eará seammalágan biergguin, dasalassin go leat eanebut ensiimmat go earáin. Danin ii dárbbaš dimihahttit, nugovčoduvvon mørning dárogillii, bohccobierggu. Sivvan go lea dimis sáhtta leahket go lea vilda ealli ja orru guovllus gos leat ekstrema temperatuvrrat.
Ruvdno

Ruvdno dahje kruvdno lea valuhta Norggas, Ruoŧas ja Dánmárkkus. Dat lei maid valuhta Estteriikas.
Goddesáhpán

Goddesáhpán ("Lemmus lemmus"), gullá ciebaniidda ja hamsterbearrašii. Dat lea eanemus dábálaš váriin ja duoddariin, muhto gávdno maid vumiin, erenoamážit davviguovlluin ja miehtá Sámi. Goddesáhpán lea ruksesriebana ja stuora lottiid borramuš. Goddesáhpán lea dovddus vašánis ealli. 
Ekologiija.
Goddesáhpán borrá rásiid, suinniid ja sámmála. Goddesáhpán gávdno vuosttažettiin badjeeatnamiin. Goddesáhpán lassána jođánit ja sáhttá čivgat juo golmmavahkkosažžan. Čoavjjetáigi lea golbma vahkku ja dat oažžu 8-10 čivgga (muhto sáhttá oažžut badjel 10 čivgga). Goddesáhpán sáhttá čivgat viđa geardde ovtta geasis. Lohku rievddada ja áigges áigái lassána sakka, juohke goalmmát-njealját jagi. Sáhpánjagiid gaskkas lea lohku hui unni. Sáhpánjagiid sáhttá fas lohku leat hirbmat stuoris.
Máŋga šlája boraspiret ja gazzalottit válljejit sáhpánjagiid eanas borrat goddesáhpámiid ja diet šlájat, omd. ruksesrieban ožžot ollu čivggaid goddesáhpánjagiid. Diekkár jagiid ožžot eará eallit ráfi, maid rieban muđui borašii, ja dat besset lassánit. Danne rievddadit maiddái eará elliid logut seammaládje go goddesáhpánlogut, ja nu lea goddesáhpán deaŧalaš meahci ekovuogádahkii .
Norgga Boazosápmelaččaid Riikkasearvi

Norgga Boazosápmelaččaid Riikkasearvi (NBR) lea Norgga boazosápmelaččaid organisašuvdna. Searvi álggahuvvui 1947:s. Álgojagiin searvvis barge eanas lullisápmelaččat, muhto 70-logu álggus NBR ásahii organisašuvdnastruktuvrra, mas lei stivra Finnmárkkus ja čállingoddi Romssas. NBR:s lea digaštallanriekti stádain jahkásaš boazodoallošiehtadusa birra.
Ulbmil.
NBR ulbmil lea ovddidit boazosápmelaččaid beroštumiid; ekonomalaččat, fágalaččat, sosiálalaččat ja kultuvrralaččat. Searvi galgá maid ovddidit oktavuođa boazosápmelaččaid gaskkas ja ahte boazosápmelaččat galget ieža stivret ovdáneami ealáhusas, nu ahte ovdáneapmi dáhpáhuvvá vieruid riekteoainnu mielde, ja ealáhusa vuođđojurdagiid mielde.
Stivra.
NBR jođiheaddji 2020 lea Ellinora Marita Jåma. Su ovdal lei Nils Henrik Sara jođiheaddjin 2006 rájes, ja fas su ovdal lei Aslak J. Eira jođiheaddji 8 jagi. NBR:s lea maiddái nuoraidlávdegoddi.
Knut Bergsland

Knut Bergsland (riegádan njukčamánu 7. 1914, jápmán suoidnemánu 9. 1998) lei suoma-ugralaš gielaid gielladiehtaga professor Oslo universitehtas dassážii go jámii 1998 geasi. Su vuosttaš sámegiel bargu almmuhuvvui 1942:s, "Det samiske slektskaps- og svogerskapsordsystem". Su doavttirgrádabargu, "Røros-lappisk grammatikk", bođii 1946:s, ja dan rájes lea son almmuhan olu dieđalaš čállosiid, ja maiddái oahppogirjjiid ja oahpahusávdnasiid sámegielas ja sámegillii. Sámegiela suorggis lea Bergslanda váldosuorgi leamaš lullisámegiela suopmanat. Sámi ja suoma-ugralaš gielladutkama lassin lea Bergsland maiddái bargan olu aleuhtalaš ja eskimoalaš gielladutkamiin. 
Gielladieđalaš dutkama lassin lea Bergsland čállán artihkkaliid sámi kultuvrra ja historjjá birra, nu go "Runebomme" (1969), "Om middelalderens finnmarker" (1970), "Jemtlands grense mot Herjedalen i samisk lys", ja "Lais Lappebyen" (1978). Dás ferte erenoamážit namuhit máŋggaid stuorát fágalaš čielggademiid lullisápmelaččaid historjjá birra. Dát leat erenoamážit čadnon lullisápmelaččaid rahčamušaide iežaset boares geavahanguovlluid riektevuoigatvuođaid olis. Bergsland lea olu bargan duođaštit lullisápmelaččaid ássan- ja geavahanguovlluid. Son lea barganolu ja dárkilit háhkat báikenamaid ja eará giellahistorjjálaš materiálaid, ja iešguđetlágán historjjálaš vuorkámateriálaid. Dás berre namuhit ii-almmuhuvvon čielggadeami sápmelaččaid oassálastima birra Brekkenvassmålet oktavuođas Norgga alimusrievttis 1963:s; "Utredning for Skattefjällsmålet om de sydlige sameområders historie omkring 1751" (1975), ja áššedovdi čielggadeami lullisápmelaččaid historjjá birra Sámi vuoigatvuođalávdegotti ovddas (ii almmuhuvvon).
Nils Gaup

Nils Gaup (riegádan cuoŋománu 12. beaivvi 1955, Guovdageainnus) lea sámi/norgga filbmarešissevra ja neavttár.
Biografiija.
Gaup váccii neavttárskuvlla Stáda Teáhterallaskuvllas, ja eksámena válddii 1978:s. Gaup lei earret eará mielde ásaheamen Beaivváš Sámi Našunálateáhtera, ovdalgo šattai dovddusin filmmainis Ofelaččain. Filbma lei mielde Oscar-gilvvus buoremus olgoriikkalaš filbman, dinii badjel bealle miljárdda ruvnno, ja šattai okta dan jagi bivnnuheames láigofilmmain máŋgga riikkas, earret eará Englánddas.
Gaup nubbi filbma Håkon Håkonsen bođii 1990:s, ja dan ovddas Disney mávssii beali. Filmma ráhkadeapmi mávssii 60 miljovnna ruvnno, ja dat šattai dalá divraseamos Skandinavia filbman. Jagi maŋŋel Nils Gaup oaččui fálaldaga ráhkadit drámafilmma "Not without my daughter" Sally Fieldain, muhto ii váldán fálaldaga vuostá. Son válljii baicca ráhkadit komedia/thrillera Hodet over vannet (1993), mii vuittii Amanda-bálkkašumi buoremus filmma ovddas. Hodet over vannet filbmejedje ođđasit USA:s nu ahte Cameron Diaz ja Harvey Keitel leigga váldorollain.
Nils Gaup lea dovddus Hollywoodas, ja olbmot livčče háliidan su ráhkadit Bond-filmmaid vel. Son lea maiddái beaggán čeahpes filbmadahkkin go máhttá luonddus maid filbmet. Nu álggii Gaup rešisseret Waterworld Kevin Costneriin, muhto heittii go son oaivvildii ahte prošeakta šattai beare váttisin ja divrrasin (filbmaprodukšuvdna mávssii loahpas 175 miljovnna dollára). Gaup válljii dasto rešisseret western-filmma Tashunga Christopher Lambertain ja James Caanain. Dát filbma lei mihá hálbbit, muhto olbmot láite hirbmosit dan. Gaup lea ieš maid mieđihan ahte dát lei su heajumus bargu.
Dan maŋŋel lei Gaupa ođđa prošeakta rešisseret NRK drámaráiddu Irén Reppenin. Jagi maŋŋel, 1999, lei son Misery Harboura rešissevra, mii lei ovttasbargu Norgga, Kanada, Ruoŧa ja Dánmárkku gaskkas. 
Gaup álggii dasto 2002:s iežas stuora nieguin bargat; ráhkadit filmma Guovdageainnu stuimmiid birra mat dáhpáhuvve 1852:s. Guovdageainnu stuimmit čájehuvvui vuosttaš geardde Romssa Internašunála Filbmafestiválas (Tromsø Internasjonale Filmfestival, TIFF), ođđajagimánu 16. beaivvi 2008. Vuosttaš čájáhus lei ođđajagemánu 18. beaivvi.
Gert Nygårdshauga romána Mengele Zoo 1989:s galgá filbman ráhkaduvvot, ja Nils Gaup lea dan filmma rešissevra.
Guovssahasa nieida

Guovssahasa nieida () lea sámi dánsafilbma man buvttadeaddji Anstein Mikkelsens lea ráhkadan. Filbma vuittii «Best Shorts Competition» bálkkašumi miessemánu 10. beaivve 2011.
Filbma lea ráhkaduvvon dološ sámi myhtas dan birra ahte jápmán buhtisnieiddat dánsejit almmis.
Suovastuhttin

"merge Suovasteapmi?
Suovastuhttin lea vuohki seailudit bierggu ja guoli. Suovastuhttin dahká ahte biebmu riibá guhkit ja addá mágu. Suovastuhttin lea go heŋge borramuša muorrasuova ovdii oanehit dahje guhkit áiggi. Sáhttá galbmasis dahje lieggasis suovastuhttit. Ovdal go suovastuhttá, de galgá sáltet. Suovastuhttin lea dovddus geađgeáiggi rájes.
Galbmasis suovastuhttit.
Galbmasis suovastuhttin lea dábáleamis vuohki suovastuhttit sáivaguliid, danne go lea buorre riibadanvuohki. Go suovastuhttá de šaddá borramuššii suodjaleaddji "cuozza" mii goddá baktearaid. Ovttas sohkkariin ja sálttiin dahká dát ahte biebmu riibá máŋga vahkku gállosis. Suovasguolis leat valjit antioksidánttat.
Lieggasis suovastuhttit.
Lieggasis suovastuhttá unna suovastuhttingámmáraččas, suovastuhttinkássas dahje stuorát suovastuhttinrusttegis. Sáhttá buotlágan guliid suovastuhttit lieggasis. Dábáleamos lea suovastuhttit dápmoha, luosa, makrealla ja rávddu. Guoli galgá sáltet ja ruddet juobe moadde diimmu ovdal ge. Temperatuvra galgá leat 79-100°C. Guolli lea gárvvis 20 - 30 minuhtas.
Norgga gonagasviessu

Norgga Gonagasviessu gullá Glücksburg fyrstasohkii ja bearrašii gullet Majestehta Gonagas Harald ja Majestehta Dronnet Sonja ja Gonagaslaš Allavuohta Ruvdnaprinsa Haakon ja Gonagaslaš Allavuohta Ruvdnaprinseassa Mette-Marit ja Gonagaslaš Allavuohta Prinseassa Ingrid Alexandra.
Gonagas ja dronnet govččoduvvuba Majestehtain ja galgá dadjat Majestehta go sunnuide hupma. Ruvdnaprinsa, ruvdnaprinseassa ja prinseassa Ingrid Alexandra galgá govččodit Gongagaslaš allavuohta. Sin riegádanbeivviid oktavuođas, mat lea almmolaš levgenbeaivvit Norggas, Suodjalus báhča kánuvnnaiguin (saluttere) salutterengeatnegasvuođa báikkiin.
Dálá gonagasviesu miellahttut ja muđui gongaslaš bearaš.
Bearrašis leat muđui gonagaspára nieida prinseassa Märtha Louise, ruvdnaprinssa bárdni Sverre Magnus ja gonagasa oappaguovttos, prinseassa Ragnhild fruvvá Lorentzen ja prinseassa Astrid fruvvá Ferner ja sunno lagamuš bearaš.
Norgga ráđđehus

Norgga ráđđehus lea riikka doaimmaheaddji váldi. Lea stáhtaministtar gii jođiha ráđđehusa ja sus leat stáhtaráđit maid gonagas nammada. Dan rájes go parlamentarisma ásahuvvui 1884:s, lea ráđđehus leamaš Stuoradikki luohttámuša duohken. 
Dálá ráđđehus lea Erna Solberga ráđđehus.
Stáhtaministtar ja stáhtaráđit leat stáhtaráđi miellahtut. Go ráđđehus ovttas dahká mearrádusaid, de lea almmolaččat stáhtaráđđečoahkkin Gonagasa jođiheami vuolde mii dahká dan. Stáhtaráđđečoahkkin dollojuvvo dábálaččat juohke bearjadaga šloahtas Oslos. 
"Ráđđehus"-sátni geavahuvvo beaivválaččat guovtteládje; go olles ráđđehus lea čoahkis Gonagasa jođiheami vuolde stáhtaráđđečoahkkimis, ja go olles ráđđehus lea čoahkis stáhtaministara jođiheami vuolde ráđđehuskonferánssas. Ráđđehus sáhttá rievdat ráđđehusáigodagas jus stáhtaráđit lotnahuvvet dahje jus lonuhit departemeantta. Dattetge rehkenastojuvvo ráđđehus seamman nu guhká go stáhtaministtar čohkká. 
Ráđđehusa sámepolitihka vuođđun lea dat ahte Norgga stáhta lea vuođđuduvvon guovtti álbmoga, dáččaid ja sápmelaččaid, guovlluide ja ahte goappašat álbmogiin lea seamma vuoigatvuohta ja gáibidanriekti beassat ovddidit iežaset kultuvrra ja giela.
Ellen Inga O. Hætta

 Ellen Inga Brita Olavsdatter Hætta (riegádan geassemánu 17. beaivvi 1953 Guovdageainnus) lea Sámi joatkkaskuvlla ja boazodoalloskuvlla rektor ja politihkkár (Ob). 
10.6.2014 nammadii kulturministtar Thorild Widvey su NRK stivrii. Son lea vuosttaš sápmelaš dien doaimmas.
Sus lea examen artium jagis 1973, oahpaheaddjeoahppu 1980, lohkanbadjeoahppu sámegielas 1981, sámegiela vuođđofága 1987, Forsvarets høgskole váldokursa 1992–1993 ja nissonjođiheddjiid kursa Finnmárkku allaskuvla 2000 rájes. Hætta lei oahpaheaddjin Guovdageainnu mánáid- ja nuoraidskuvllas 1973–1987, Sámi oahpahusráđi jođiheaddji 1994–1999 ja Sámedikki ossodatdirektora 1999–2001. 2001 - 2011 lei son Norgga boazodoallohoavda. Dál lea son Sámi joatkka- ja boazodoalloskuvlla jođiheaddji/rektor (Guovdageainnus).
Hætta lei Guovdageainnu sátnejođiheaddji 1988–1991, Guovdageainnu olgešbellodaga jođiheaddji 1992–1994 ja Gielda- ja guovludepartemeanttas stáhtáčálli Kjell Magne Bondevik nuppi ráđđehusas 2004–2005. Sus leat maid leamaš ollu eará suohkanlaš ja guovlulaš ámmáhat.
Gonagas

Gonagas lea oppalaš monarkiijalaš stáhta ovdaolmmoš.
Gro Harlem Brundtland

Gro Harlem Brundtland (riegádan cuoŋománu 1939 Bærumas) lea ovddeš norgga politihkkár (Bb). Son lei stáhtaministtar golmma áigodagas, álggos 1981:as, dasto 1986:as 1989:ii ja fas jagiin 1986:as 1996:ii. Son lei Norgga vuosttaš nisson stádaministtar ja Bargiidbellodaga vuosttaš nissonjođiheaddji jagiin 1981:as gitta 1992:ii.
 
Eallin ja doaibma.
Brundtland riegádii Bærumas Gudmund Harlema nieidan. Son logai doavttirin 1963:as Oslo Universitehtas ja Master of Public Health oahpu Harvard-universitehtas USA:s 1965:as. Son barggai Dearvvašvuođadirektoráhtas 1966:as, ja lei veahkke váldodoavttirin Oslo Dearvvašvuođaráđis ("Oslo Helseråd") áigodagas 1968–1974.
Jagis 1998 son válljejuvvui Máilmmi dearvvašvuođaorganisašuvnna ođđa generáladirektevran. 
Dan rájes Brundland lea earret eará leamaš stivrralahttun ON:a lávdegottis UN Foundation ja miellahttun The Elders organisašuvnnas (boarrásiid organisašuvnnas), seammás Health Policy Fellow lahttun Harvard Universitehtas. Son lea maid leamaš miellahttun High Level Panel on Threats, Challenges and Change, nammaduvvon ONa generálčállis. Jagis 2007 nammaduvvui son, okta golbmasis, ONa dálkkádatgážaldagaid spesiálasáddejuvvon olmmožin. Brundtland lea maid mielalahttun Riikkaidgaskasaš komišuvnnas mii guoská váimmusfysálaš heaittiheapmái ja ii-leavvamii. 
Son orru dál Frankriikkas isidiinnis Arne Olav Brundtland. Ođđajagimánus 2006:as evttohuvvui son fas vejolaš kandidáhtan ONa generálačállin.
Norgga duopmostuolut

Norgga duopmostuolut lea riikka dubmejeaddji váldi. Guokte duopmostuolu leat erenoamážit namuhuvvon Vuođđolágas – Riikkariekti ja Alimusriekti – ja vuolit dási duopmostuolut fas leat ásahuvvon formálalaš lágaid bokte. 
Duopmostuolut lea dubmejeaddji váldi ráŋggáštusáššiin ja siviila áššiin ja dain lea bearráigeahččandoaibma eará stáhtaválddiid ektui. Duopmostuolut isket čuvvot go lágat Vuođđolága ja geahččalit maiddái hálddahusmearrádusaid lágalašvuođa. 
Ráđđehus galgá láhčit diliid nu ahte duopmostuolut besset jođánit meannudit áššiid vai ráŋggáštusáššiide šaddá buoret balánsa. Lea dehálaš dábálaš riekteipmárdussii ahte áššit mearriduvvojit jođánit, ja maiddái hehtten dihte láhkarihkkuid dahkamis ođđa lobihisvuođaid. 
Militeara duopmostuolut Norggas.
Militeara ráŋggáštusáššiin leat čuovvovaš duopmostuolut: 
Sierraduopmostuolut Norggas.
Orgánat nu go Oadjoriekti ja Mánáidsuodjalusa ja sosiála áššiid fylkkalávdegottit eai leat duopmostuolut, muhto duopmostuollosullasaš hálddašanorgánat.
Duopmostuollohálddahusas lea hálddahuslaš ovddasvástádus buot riikka duopmostuoluide.
Finnmárkku allaskuvla

Finnmárkku allaskuvla (dárogillii: Høgskolen i Finnmark) rievdaduvvui dán hápmái borgemánu 1. 1994 ja lea gaskasturrosaš allaskuvla Norggas, mas leat sullii 1800 studeantta ja 240 bargi. Allaskuvla lea okta Norgga 21 stáhtalaš allaskuvllain. 
Finnmárkku allaskuvlla váldooahpahusbáiki lea Álttás, ja muđui leat máŋgga sajis oahpahusfálaldagat.
Báktesárgumat Álttá vuotnabađas

Báktesárgumat Álttá vuotnabađas lea Davvi-Europa stuorámus báktesárgun čohkehus maid artálaš eamiálbmot/sámit lea čállán. Vuosttaš sárgumat áice ovdalaš hellodagaid geassemánus 1973:as, ja dál lea badjel 6000 sárgumat duođaštuvvon maŋŋga báikkis Álttá guovllus. Sárgumat bidjojedje UNESCO eronoamáš suodjalanveara dološmuito listtui juovlamánu 3. beaivve 1985:as.
Odvar Nordli

Odvar Nordli (riegádan skábmamánu 3. beaivvi 1927) lea norgalaš politihkkár (Norgga bargiidbellodagas). Son lea oahppan rehketdoallodárkkisteddji. Son lei Bargiidbellodaga stuoradiggejoavllu parlamentáralaš jođiheaddji 1973–1976.Son lei Norgga stáhtaministtarin vihtta jagi, ođđajagemánu 15. beaivvis 1976 guovvamánu 4. beaivái 1981, goas Gro Harlem Brundtland jotkkii. Odvar Nordli lei vuosttaš stáhtaministtar gii beasai dovdat ahte Norga lea šaddan oljoriikan, ja mii oaččui oljosisaboađuid stáhtabušehttii. Muhto son šattai maid rahčat lossa áššiiguin nugo duppalmearrádusain NATO hárrái ja Álttá-Guovdageaineanu dulvadeapmi, ja 1979:s boatkanedje šiehtadallamat mas Nordli áiggui lonuhit Norgga oljovuoigatvuođaid Volvoin, go eaiggádat geaid Wallenberg ovddastii, geassádedje.
Nordli nammaduvvui 1981:s Hedmárkku Fylkkamánnin, ja dat ámmát lei sus 1985 rájes dassá manai ealáhahkii 1993:s. Son lei Norgga Nobelkomitea lahttu 1. 1. 1985 - 31. 12. 1996. Son lei soahtebálvalusas Duiskabrigádas.
Odvar Nordli oaččui St. Olav árvomearkka 1994:s servodatovddideaddji barggu ovddas.
1994:s almmuhii som muittašangirjji "Vi så kornmoglansen: om drøm og hverdag". 2008 čavčča almmuhii son ságastallangirjji "Alvorlig talt" ovttas Kåre Willochain.
Ráneš

Ráneš (darogielas: "Ringvassøy") lea stuorra suolu, man lea juogaduvvon guokte suohkaniidda: Gálsa ja Romsa. Ránežis lea Davve-Eurohpa stuorimus javri mii lea sullo nalde: Gusmorjavri.
Biehttar Heaikka Elle Máreha Áili

Biehttar Heaikka Elle Máreha Áili (; riegádan golggotmánu 29. 1968s) lea norgga sámepolitihkkár, Guovdageainnus eret. Son lea Norgga Sámedikki viđat ja dálá presideantta, 2013 rájes otnážii. Jagi 2005:s gitta 2007:i son lei Norgga Sámedikki presideantta, guolmmadin historjjás. Son lei maid Norgga Sámiid Riikasearvvi jođiheaddji 2003:s gitta 2006, ja fas 2008 rájes otnážii. Son lei Sámediggeáirras 2005 gitta 2009:i áigodagas, ja válljejuvvui maid áigodaga 2009-2013 sisa, doppe lea son miellahttun plána- ja finánsalávdegottis. 
Sus lea Master of Public Administration Copenhagen Business Schoolis, ja čáli masterbargu "Høyere utdanningsinstitusjoner for urfolk -i en moderniseringstid : en komparativ analyse av endringer i rammebetingelser for Sámi allaskuvla/Samisk høgskole og Ilisimatusarfik ved årtusenskiftet" birra.
Keskitalo lei vuosttáš nisson sámediggepresideantan, ja lei maiddái vuosttaš geas ii lean sámegiella vuosttašgiellan. Sámegiela son oahpai kurssas unna oappážiin nuorravuođaáiggis.
Son lea náitalan ja sus leat golbma máná.
Álttá nuoraidskuvla

Álttá nuoraidskuvla (dárogillii: Alta ungdomsskole) lea ovttagielat dáru almmolaš vuođđoskuvla Álttás, Finnmárkku fylkkas. Doppe leat 430 oahppi 15 luohkás, ja oahppit leat 8. luohkás 10. luohkkái. Skuvllas leat buot dásit nuoraidskuvllas.
Skuvlla jođiheaddji lea rektor Øystein Røsland.
Norgga sámeráđđi

Norgga Sámeráđđi ásahuvvui jagis 1964 ráđđeaddi orgánan Norgga eiseválddiide sápmelaš gažaldagaide ja áššiide. Ráđis ledje 18 miellahtu nammaduvvon sámi organisašuvnnaid evttohusaid vuođul. Ráđis lei sierra hálddahus Kárášjogas. Norgga Sámeráđđi bođii dalá Finnmárkku Sámi ráđi sadjái. Norgga Sámeráđđi lei ráđđeaddi eiseválddiide stáhtas, fylkagielddain ja gielddain. Jagis 1975 šattai ráđđi maid alimus bearráigeahččaneiseváldin dan ođđaásahuvvon ovddidanfondii mii gokčá sámi ássanguovlluid, ja jahkásaččat ráđđi dieđihii Ráđđehussii foandda doaimmas. 
Norgga Sámeráđđi loahpahuvvui jagis 1989, Sámedikke sadjái. Ráđi hálddahus sirdui Sámediggái. 
Sámi iešmearrideapmi.
Altá-riiddu boađus leai ahte buot sámi áššit 1980 rájes oktiičaskojedje ja koordinerejuvvojedje (dalá) Gieldda- ja bargodepartemeanttas. Seammás mearriduvvui ahte Norgga Sámeráđi jahkedieđáhusat galge ovdanbuktot Sámediggái, ovttain Sámi Ovddidanfoandda jahkedieđáhusain. Norgga Sámeráđđái sirdui váldi juogadit stáhtalaš ruhtadoarjagiid sámi organisašuvnnaide, ealáhusaide ja eará.
Einar Gerhardsen

Einar Henry Gerhardsen (riegádan miessemánu 10. b. 1897 Askeris Norggas, namainis Einar Henry Olsen, jápmán čakčamánu 19. beaivve 1987) leai Norgga politihkkár gii ovddastii Bargiidbellodaga. Son leai Norgga stáhtaministtarin jagi 1945 rájes gitta 1951 rádjái, 1955 rájes 1963 rádjái ja 1963 rájes 1965 rádjái. Norggas dovdet su buddestatnamain «landsfaderen», mii mearkkaša riikkaáhččin, ja son namuhuvvo váldoolmmožin huksemis Norgga buresbirgenstáhta mii viidugođii nuppi máilmmisoađi maŋŋá.
Ovddasteamit 1897–1940.
Son leai riegádan Askeris, rodemeaštára Gerhard Olsena (1867–1949) ja dálueamida Emma Hansena (1872–1949) bárdnin. Son leai náitalan Wernain (Nieidavuođanamma: Christie) ja sudnos ledje bártnit Truls Gerhardsen ja Rune Gerhardsen ja nieida Torgunn Lieungh. Son gearggai soahtebálvalusas jagis 1918. Jagi 1919 rájes gitta 1923 jahkái son leai guovddáš stivralahttu Norgga Kommunisttalaš Nuoraidsearvvis, Norges Kommunistiske Ungdomsforbund. Jagis 1923 son válljejuvvui Bargiidbellodaga bellodatčállin, muhto jagis 1926 son válljejuvvui fas čállin Oslo Bargiidbellodahkii ceggendihte organisašuvnna doppe. Jagis 1936 álggii fas bellodatčállin, ovdalgo jagis 1939 šattai nubbinjođiheaddjin.
Soahtejagit 1940–1945.
Moadde beaivve maŋŋá go soahti buollái searvvai Gerhardsen ráđđehussii, mii báhtarii davásguvlui riikkas. Son oaččui ovddasvástádusa sirdit Norgga Báŋkku golliid davás, Moldes Romsii. Go geassemánus máhcai Osloi de son jođihii muhtun áigge Bargiidbellodaga, muhto moadde beaivve maŋŋá gilde duiskalaččat su politihkkemis riikkadásis. Dattege son nammaduvvui Bargiidbellodaga doaibmi jođiheaddjin riikkačoahkkimis suoidnemánu 6. beaivve 1940 rájes. Son jotkkii seammás su gielddapolitihkalaš barggu, ja borgemánu 15. beaivve son šattai sátnejođiheaddjin. Nuba máŋgii Gestapo dutkkahedje su. Borgemánu 26. beaivve jagis 1940 bággehallui duiskalaččain geassádit sátnejođiheaddjin. Son leai sisabahkkenjagi álggahan ovttasbarggu Duiskkain, mat hilgo su ovttasbargovuogi. Dan maŋŋá máhcai son geaidnobargin ja seammás searvvai vuosttildanbargui, man sivai biddjui giddagassii Norggas, ja sáddejuvvui maid Duiskii konsentrašuvdnaleirii jagis 1942 gos čohkkái 2 jagi, man maŋŋá čohkkái vel jagi giddagasas Grini fáŋgaleairras jagi 1945 rádjái. Dattege čohkkádettiin giddagasas son hutkkai Bargiidbellodaga soađimaŋŋepolitihka ja mo dát politihkalaš bargu galggašii šaddat Norggas friddjavuođa maŋŋá. 
Ráfi ja čoagganeapmi 1945.
Einar Gerhardsen jotkkii Bargiidbellodaga jođiheaddjin friddjavuođa maŋŋá. Jođiheaddjin Norgga stuorámus bellodagas šattai su bargun jođihit politihkalaš bellodagaid ovttasbargolávdegotti maŋŋá nuppi máilmmisoađi. Lávdegotti bargun leai gávdnat sisdoalu oktasašprográmmii mii galggai dahkat ovttasbargovuođu politihkalaš bellodagaid gaskkas Norgga ođđasit huksemis.
Johan Nygaardsvold

Johan Nygaardsvold (riegádan čakčamánu 6.beaivve 1879 Hommelvikas, jápmán njukčamánu 13. beaivve 1952), leai maid dovddusin "Gubben"-namain, leai Norgga Bargiidbellodatpolitihkkár, parlamentáralaš jođiheaddji Bargiidbellodaga stuorradiggejovkui jagiin 1932-1935 ja stáhtaministtarin áigodagas 1935-1945. 
Maŋŋá go ráđđehus bággehallui guođđit Norgga geassemánus 1940, son jođihii eksiilaráđđehusa Londonis gitta 1945 giđa rádjai. Son ásahii dan nuppi Norgga ráđđehusa mas leai vuođđu Norgga Bargiidbellodahkii njukčamánu 20. b. 1935, maŋŋá go bellodat leai dahkan dan nu gohčoduvvon Heastasoabadallama Boanddaidbellodagain (Bondepartiet). Jagi 1910 álbmotlogahallama dieđuid vuođul fárrii son USA:ii jagis 1902 ja fas máhcai Norgii jagis 1907. Doppe son barggai ruovdemáđiibargin ja ásai Spokane gávpogis.
Go duiskalaččat bahkkejedje Norgii cuoŋománu 9. beaivve 1940, de báhtarii son vuos Hamar-gávpogii, dasto Elverumii su ráđđehusain ja loahpas Londonii geassemánu 7. beaivve. Doppe son jođihii dan nu gohčoduvvon Londonráđđehusa gitta miessemánu 31. beaivve jagi 1945 rádjai. Son guđii virggistis geassemánu 25. beaivve jagis 1945. Friddjavuođa maŋŋá son ja su ráđđehus oaččui garra cuiggodeami váilevaš suodjalusráhkkaneamis ja dan mo gieđahalle go Norgii bahkkejedje. Jagi 1945 Guorahallankommišuvdna gávnnahedje gaskaboddosaččat sin rapporttas ahte Stuorradiggái ahte vaikko vel eai sáhttán Nygaardsvolda luvvet dan ovddasvástádusas, man váilevaččat leai ráhkkánuvvon soahtái sihke ovdal ja maŋŋil, de goit fertii son rámiduvvot su barggus Stuorra-Británnias soahtejagiin. Go su ráđđehus eretgeassádii, juolludii Stuorradiggi Nygaardsvoldii gudnebálkká. Son maid fidnii erenoamáš barggus ovddas boargármedálja gollis jagis 1949.
Finske Samers Sentralforbund

Suoma sámiid guovddášsearvi
Suoma Sámi Nuorat rs.

Suoma Sámi Nuorat (SSN) lea Ohcejogas golggotmánus 1991 vuođđuduvvon Suoma riikkadási sámenuoraid searvi.
Searvvi ulbmilin lea nannet sámenuoraid identitehta ja lasihit sin dieđuid iežaset kultuvrras. Suoma Sámi Nuoraid dehálamos bargun lea gozihit sámenuoraid ovdduid ja ovddidit sámenuoraid áššiid Suomas. Searvi váldáge aktiivvalaččat beali áššiide, mat gusket sámenuoraid.
Suoma Sámi Nuorain lea dehálaš bargu maid oktavuođaid huksejeaddjin: searvi ordne sámenuoraide vejolašvuođa doallat oktavuođa eará sámenuoraiguin Suomas ja riikkarájáid rastá, ja eará eamiálbmotnuoraiguin miehtá máilmmi.
Konkrehtalaččat SSN oidno sámenuoraid eallimis iešguđetlágan, aiddo sámenuoraide oaivvilduvvon dáhpáhusaid hámis.
Searvi lea lahttun earret eará Suoma sámiid guovddášsearvvis, Anárašgiela searvvis ja sámenuoraid ráđis Dávggis.
Suoma sámiid guovddášsearvi

Suoma sámiid guovddášsearvi (SSG) (, ja ) ovddasta Sámiráđis Suoma sámiid. Searvi vuođđuduvvui Anáris golggotmánu 5. beaivve jagis 1996. Searvvi vuođđudedje Ohcejoga sámesearvi Sámi siida, Eanodaga sámisearvi Johtti sápmelaččat ja Roavvenjárgga sámesearvi Mii. Searvái leat searvan maid SámiSoster, Suoma Sámi Nuoraid searvi jagis 1998, Suoma Boazosámit ja nuortalašsearvi Saaʹmi Nueʹtt jagis 2008. 
Ulbmilat.
Searvvi ulbmilin lea čátnat oktii Suoma beale sámiid sihke ovddidit ja dorvvastit sámiid vuoigatvuođaid. Searvi doaibmá Suoma sierra sámi servviid ovttasbargoorgánan.
Suoma sámiid guovddášsearvi lea okta Sámiráđi lahttoservviin. SSG:s lea njeallje ovddasteaddji Sámiráđis ja sis juohkehasaš várrelahtut.
Stivra.
Suoma Sámiid Guovddášsearvvi stivra doaibma ain guokte jagi hávil. Skábmamánus 2010 dollojuvvon jahkečoahkkimis searvvi sáhkadoallin válljejuvvui Jouni Lukkari, várresáhkadoallin Janne Näkkäläjärvi ja eará stivralahtuin Ara Aikio, Vieno Länsman ja Anne Nuorgam.
Roavvenjárgga Sámi Searvi Mii rs

Roavvenjárgga Sámi Searvi Mii rs. () lea Suoma beale sámi searvi, man doaibmabiras lea Roavvenjárgga gávpot. Searvi lea vuođđuduvvon jagis 1977, muhto searvvi doaimmain lei badjel logi jagi boddu 1980-logu loahpas. Searvi doaimmagođii virggálaččat ođđasit 24.9.1996. Searvi lea mielde Suoma sámiid guovddášsearvvis.
Sámi siida rs.

Sámi Siida rs. lea sámesearvi, man doaibmaguovlu lea Ohcejoga gielda Suomas. Searvi vuođđuduvvui jagis 1959. Searvi oažžui jagis 2008 Davviriikkalaš Gollegiella-bálkkašumi barggustis sámegiela buorrin.
Sámi Siida lea Suoma Sámiid guovddášsearvvi lahttu ja okta dan vuođđudeaddjiservviin. Searvi lei mielde vuođđudeamen Suoma sámiid guovddášsearvvi ovttas Eanodaga sámesearvi Johtti Sápmelaččain ja Roavvenjárgga sámesearvi Mii-servviin.
Saaʹmi Nueʹtt

Saaʹmi Nueʹtt lea sámi kultursearvi Suoma beal Sámis, man ulbmilin lea earret eará gáhttet ja ovddidit nuortalaččaid kultuvrra ja giela. Saaʹmi Nueʹtt lea leamaš Suoma sámiid guovddášsearvvi lahttu jagi 2008 rájes. Searvvi dalá sáhkadoalli lea Tiina Sanila-Aikio ja várresáhkadoalli Pauliina Feodoroff.
Kåre Willoch

Kåre Isaachsen Willoch (golggotmánu 3. beaivve 1928 Oslo, Norga – juovlamánu 6. beaivvi 2021 Ullern, Norga) leai norgga politihkkár (Olgešbellodat). Son leai Olgešbellodaga generálačállin jagi 1963 rájes gitta 1965 jahkái, Olgešbellodaga jođiheaddjin jagi 1970 rájes 1974 rádjai, hánddalministtarin jagis 1963 ja jagiin 1965–1970. Maŋŋá go son geassádii riikkapolitihkas leai son Oslo ja Akershusa filkamánnen (1989–1998) ja stivrajođiheaddjin NRK:as (1998–2000).
Duogáš.
Son leai oahppan sosiálaekonoma ja bargan ovdal Norges Rederiforbund:as ja Norges Industriforbund:as.
Politihkálaš ámmáhat.
Willoch leai bellodatpolitihkkárin Olgežis beakkán jođiheaddji, ja hui čielga ovddasteaddji olgešbellodatbárus mii bođii johtui 1970-logu loahpas. Jienasteaddjit doarjugohte konservatiivalaš ja márkanliberalisttálaš politihka, dagahii ahte Olgeš, Willocha jođihemiin, stuorui riikka nubbin stuorámus bellodahkan. Nuba jagis 1981 son šattai stádaministtarin dan vuosttaš čielga Olgeš-ráđđehusas, jagi 1928 Ivar Lykke ráđđehusa rájes. Ráđđehus viiddiduvvui jagis 1983:as vel guvttiin bellodagain, Guovddášbellodagain ja Risttalaš Álbmotbellodagain, nuba leai čielga eanetlohku su duogábeale Stuorradikkis. Jagi 1985 stuorradikkeválggain maŋŋá šattai Willoch ráđđehus unnitloguráđđehussan. 
Guokte dehálaš reforbma rievdadusa dán ráđđehusáiggis ledje earret eará unnidit almmolašvuođa vejolašvuođa seaguhit áššiide. Dainnavugiin galggai servodat dahkkon eanet rabasin mas lea unnit almmolaš detáljastivrema ja ráddjema. Numo omd. giddenlága ovdii bođii rahpanáigeláhka, juoga mii divttii ealáhusdoalliid (gávppiid) leat rabasin maŋŋá diibmu 17.00 maddái. Lagasradiot leai lohpi ásahit ja NRK sáddenmonopola nogai. Maiddái dearvvašvuođabálvalusaid monopola nogai go šattai lohpi ásahit priváhta medisiinnálaš klinihkaid.
Kåre ja Gro.
Dat politihkálaš digáštallan Norggas šattai garrasit vuostálagai Olgeža jođiheaddji Willocha ja stuorámus vašálačča Bargiidbellodaga jođiheaddji Gro Harlem Brundtlanda gaskka. «Gro og Kåre» gaskasaš TV-debáhtat ledje stuorra mediadáhpáhusat. Digáštallamiin čalmmustahtii Willoch iežas su čeahpes hállanvugiin, ja mievžžadeaddji ráfálašvuođain. 
Son almmuhii jagis 2008 ságastallangirjji «Alvorlig talt» ovttas Odvar Nordli:ain.
Bálkkašumit ja nammadeamit.
Willoch lea maid Den gyldne gris:a riddár (šealgi spiidni). 
Det Norske Studentersamfunds orden, (Norgga studeanttaidservodaga ortnet)
Sámi Dáiddačehpiid Searvi

Sámi Dáiddačehpiid Searvi (SDS) () lea searvi, man ulbmil lea doaibmat buot sámi govvadáiddáriid, dáiddaduojáriid ja dáiddalaš govvideddjiid fágalaš searvin. SDS vuođđuduvvui 1979. SDS galgá fuolahit miellahtuid fágalaš, ekonomalaš, sosiálalaš ja ideálaš beroštumiid. Searvvi čállingoddi lea Sámi dáiddaguovddáš (SDG) Kárášjogas, Norggas.
Miellahttuvuohta.
Miellahttuvuođa searvái joksá ohcama vuođul, beassat miellahttun ohcci galgá deavdit miellahttuvuođaeavttuid maid SDS jahkečoahkkin lea mearridan. Jahkečoahkkin lea searvvi alimus orgána ja mearrida mo searvvi jođihit. Stivra ja Dáiddalaš Ráđđi leaba jahkečoahkkimiid gaska searvvi doaibmaorgánat. Stivrras lea ovddasvástádus čađahit jahkečoahkkima mearrádusaid ja áigumušaid, Dáiddalaš Ráđis fas lea árvvoštallanovdasvástádus.
Organiseren.
SDS lea miellahttun Sámi Dáiddárráđis, sámi dáiddárorganisašuvnnaid oktasašorgána oktavuođaiguin sihke davviriikkalaš ja eurohpalaš dáiddárráđiide. SDS jovssai 1989 šiehtadallanvuoigatvuođa Norgga stáhtain ja hálddaša Sámi Dáiddáriid ja Girječálliid Buhtadusfoandda bokte jahkásaččat searvvi oasi stipeandaruđain mat bohtet čájehanbuhtadusa, bibliotehkabuhtadusa ja kopierenbuhtadusa šiehtadallamiid bokte. Šiehtadallanvuoigatvuođa ja kollektiiva buhtadusortnegiid bokte lea SDS skáhppun sámi dáiddáriidda buoret bargodilálašvuođaid sámi servvodagas; bargostipeanddaid, ásahanstipeanddaid, prošeaktastipeanddaid ja mátkkoštanstipeanddaid juohkimiid bokte. SDS evttoha maid sisaoastinkonsuleanttaid Sámi Kulturráđi sámi dáládáidaga ja dáiddaduoji sisaoastinkomitéai.
SDS lea viidásat čielggadan gažaldagaid mat gusket sámi dáiddamusea ásaheapmái ja sámi dáiddaallaskuvla ásaheapmái.
SDS lea álggu rájis juo lágidan moanaid semináraid áigeguovdilis fáttáiguin; nugo dáiddagaskkusteapmi, almmolaš čiŋaheamit, mediat, symbolageavaheapmi ja prošeaktaguoskevaš seminárat; 1990 rádjai go Sámi Dáiddaguovddáš ásahuvvui sierra dállui, maiddái loginár čájáhusaid sihke sisriikkalaččat ja olgoriikkain.
Émile Bernard

Émile Bernard (cuoŋománu 28. b. 1868 – cuoŋománu 15. b. 1941) lei frankriikalaš dáiddár ja girječálli.
Nicolai Abildgaard

Nicolai Abraham Abildgaard (čakčamánu 11. b. 1743 - geassemánu 4. b. 1809) lei dánskalaš dáiddár.
Ailo Gaup

Ailo Gaup (geassemánu 18. b. 1944, Guovdageaidnu – čakčamánu 24. b. 2014, Oslo) lei sámi girječálli ja noaidi. Son orui Oslos. Su váhnemat Nige-Niillas ja Ellána Biret leigga goappešagat johttisápmelaččat, ja son leai ovttas Tone Bøhlein. Ailo Gaup lei muđui journalistta ja oahpaheaddji šamanismas. Gaup čálii iežas románaid ja divttaid dárogillii, muhto su románat leat jorgaluvvon eŋgelasgillii, duiskkagillii, fránskagillii ja polskagillii. Son lei mielde álggahit Beaivváš Sámi Našunála Teáhtera Guovdageainnus, ja lei maid čállán teáhterbihtáid dohko.
Sámi girječálliid searvi

Sámi Girječálliid Searvi - Samisk Forfatterforening (SGS) vuođđuduvvui Láhpoluobbalis, norggabeale Sámis Guovdageainnu suohkanis jagis 1979. 
Ulbmilat.
Ulbmilat leat ovddidit ja oainnusin dahkat sámegiel ja sámi girjjálašvuođa, ásahit stipeanddaid, foanddaid ja eará ekonomalaš ortnegiid sámi girječálliide, fuolahit ahte sámegiel girjjálašvuođa ilbmadeapmi šattašii seamma buorre go Davviriikkain muđui oččodit stáhta garantiijabálkkáid sámi girječállide, ásahit bissovaš oastinortnega sámegiel girjjiide ja oččodit šiehtadallanvuoigatvuođa kopiija- ja bibliotehkabuhtadusaide Suomas ja Ruoŧas, oččodit stipeanddaid Suoma ja Ruoŧa Sámedikkiin ovttasbargat eará álgoálbmot girječálliiguin.
Doaimmat.
SGS lea ovttas eará dáiddaservviiguin ásahan sierra hálddáhusa, Sámi Dáiddárráđi, sámi dáiddáriidda. SGS lea ožžon šiehtadallanvuoigatvuođa Norgga stáhtain bibliotehka- ja kopijjabuhtadusaide, ja maiddái ožžon sierra stipeanddaid sámi dáiddáriidda Norgga Sámedikkis. Lea maid ásahan Sámikopiija ja ásahan Sámi Dáiddáriid ja Girčálliid Buhtadusfoandda (SDGB). Maiddái šiehtadallan dáiddáršiehtadusa Norgga Sámedikkiin ja ásahan Sámi Girjeriemuid. 
Miellahttu.
SGSas leat sullii 50 miellahttu miehtá Sámi. Miellahttun beassá sápmelaš ja sámegielat girječálli, sámegielat jorgaleaddji gii lea jorgalan sámegillii, sámi árbevirolaš muitaleaddji, máinnasteaddji ja luohtepoehta. Jahkečoahkkin dollo jahkásaččat ja lea searvvi alimus mearredeaddji. Jahkečoahkkin vállje jođiheaddji ja stivrra. Stivrras leat vihtta (5) mielahttu. SGS ruhtaduvvo doaibmadoarjagiin maid oažžu Sámedikkiin ja velá miellahttomávssuin.
Ovttasbargu.
SGS bargá ovttas Sámi Dáiddačehpiid Servviin, Sámi Teahter Servviin, Juoigiid Servviin ja Komponisttaid Servviin. SGS lea miellahttu Sámi Dáiddáráđis (SDR). SGS bargá maid ovttas eará girječáliid servviiguin Davviriikkain.
Aure

Aure lea gielda Møre ja Romsdála fylkkas. Dan olmmošlohku lea 3 590 ja viidodat lea 644 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Aure.
Halsa

Halsa lea gielda Møre ja Romsdála fylkkas. Dan olmmošlohku lea 1 606 ja viidodat lea 301 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Liabø.
Smøla

Smøla lea gielda Møre ja Romsdála fylkkas. Dan olmmošlohku lea 2 174 ja viidodat lea 282 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Hopen. Smøla rádjegielddat leat .
Rindal

Rindal lea gielda Trøndelága fylkkas. Gieldda hálddahusguovddáš lea Rindal. Rindal rádjegielddat leat . 
Ođđajagemánu 2019 rájes lea Rindal oassin Trøndelága fylkkas. Gitta 2019:ii lei gielda oassin Møre ja Romsdála fylkkas.
Surnadal

Surnadal lea gielda Møre ja Romsdála fylkkas. Dan olmmošlohku lea 5 929 ja viidodat lea 1 365 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Skei. Surnadal rádjegielddat leat .
Sunndal

Sunndal lea gielda Møre ja Romsdála fylkkas. Dan olmmošlohku lea 7 190 ja viidodat lea 1 713 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Sunndalsøra. Sunndal rádjegielddat leat .
Tingvoll

Tingvoll lea gielda Møre ja Romsdála fylkkas. Dan olmmošlohku lea 3 109 ja viidodat lea 337 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Tingvoll. Tingvoll rádjegielddat leat .
Kristiansund

Kristiansund lea gielda Møre ja Romsdála fylkkas. Dan olmmošlohku lea 24 131 ja viidodat lea 87 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Kristiansund.
Averøy

Averøy lea gielda Møre ja Romsdála fylkkas. Dan olmmošlohku lea 5 651 ja viidodat lea 176 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Bruhagen.
Gjemnes

Gjemnes lea gielda Møre ja Romsdála fylkkas. Dan olmmošlohku lea 2 557 ja viidodat lea 382 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Batnfjordsøra.
Eide

Eide lea gielda Møre ja Romsdála fylkkas. Dan olmmošlohku lea 3 476 ja viidodat lea 152 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Eide.