tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Amol

Amol ( "Amul" - "Amol") lea gávpot Iranas ja Amola šahrestána oaivegávpot.
Chris Pratt

Chris Pratt (r. geassemánu 21. b. 1979) lea amerihkálaš neavttár.
Sámi giellaláhka

Sámi giellaláhka Suomas.
Sápmelaččaid gielalaš vuoigatvuođaid Suomas meroštallá Sámi giellaláhka (1086/2003). Sámiid giellaláhka guoská eanaš dušše sámiid vuoigatvuođaide eiseválddiid luhtte, nappo dat ii guoskkahala omd. vuoigatvuođa sámegiela ja sámegielat oahpahussii dahje sámegielat dearvvasvuođa- ja sosiála bálvalusaid. Sámiid giellaláhka gusto sámiid ruovttuguovllu eiseválddiid doibmii, muhto muhttin muddui maiddái guovllu dási ja riikkaviidosaš eiseválddiid doibmii.
Historjá.
Suomas sámiid gielalaš vuoigatvuođain ásahuvvui lága dásis vuosttas háve 1991 Sámiid giellalágain, mii bođii fápmui 1992. Jagis 2003 dát láhka goit gomihuvvui ja dan sadjái bođii Sámi giellaláhka. Dát ođastus čatnasii Suoma vuođđolága ođasmahttimii 1992, mas Suoma vuođđoláhkii (731/1999) čállojuvvui njuolggadus (17 §) sámiid kultuvrralaš ja gielalaš vuoigatvuođaid birra. Dán olis Suoma visot giellaláhkaásaheapmi ođasmahttojuvvui, maiddái suoma- ja ruoŧagillii guoski giellaláhka.
Sisdoallu.
Sámiid giellaláhka meroštallá sápmelaččaid gielalaš vuoigatvuođaid eiseválddiiguin doaimmadettiin ja nuppe dáfus dat meroštallá eiseválddiid geatnegasvuođaid sámegiela hárrái. Dán lága mielde sápmelaččain lea vuoigatvuohta geavahit iežaset giela eiseválddiid luhtte ja fidnet eiseválddiin áššebáhpáriid ja dieđuid sámegillii. Dát vuoigatvuohta ii leat gitta das, máhttágo sápmelaš suomagiela vai ii. Vástideaddji láhkái eiseválddiide lea ásahuvvon geatnegasvuohta bálvalit sámiid maiddái sámegillii.
Sámiid giellalágas lea meroštallon oalle dárkilit, maidda eiseválddiide dat guoská (2 §). Dat vuoigadahttá buot Suomas hállojuvvon sámegielaid: davvisámegiela, anárašgiela ja nuortalašgiela (3 §).
Virgeolbmuide ii leat ásahuvvon lágas geatnegasvuohta máhttit dahje oahpahallat sámegiela. Sápmelaččaid gielalaš vuoigatvuođat ollašuhttojuvvot eanáš dulkoma ja jorgaleami bokte. Lágas eiseválddiide lea goit ásahuvvon sierra geatnegasvuohta ovddidit sámegiela geavaheami eiseválddiin (5 kapihttal).
Sámiid giellalágas leat maiddái mearrádusat eiseválddiid siskkáldas virgegiela birra, nappo das man gillii omd. doaibmaorgánaid áššebáhpárat galget leat ja makkár vuoigatvuođat sápmelaččain leat doaibmaorgánaid lahttun.
Dilli Sámeguovllu eará riikkain.
Norggas sápmelaččaid gielalaš vuoigatvuođain ásahuvvo sámelága giellanjuolggadusain. Maiddái Ruoŧas leat láhkadási njuolggadusat sámegiela sajádagas, muhto Ruoššas dákkár njuolggadusat eai leat.
Álbmotriekti.
Riikkaidgaskasaš olmmošvuoigatvuođaid soahpamušain leat unnán guoskkahallon vehádagaid dahje eamiálbmogiid gielalaš vuoigatvuođat. Deháleamos vehádatgielaide guoski álbmotrievtti áššebábir lea Eurohpá vuođđogirji guovlo- dahje unnitlogu gielaid várás.
Heargevuodjimat

Suomas leat heargevuodjimat ordnejuvvon juo sullii 60 jagi. Heargevuodjimiid ordnen gullá Bálgosiid ovttastusa doibmii ja dat máinnašuvvo maid boazodoallolágas. Boazogilvvuid ordnen gullá boazonáli ovddideapmái. Heargevuodjimat rivde sakka 1980-logus, goas vuođđuduvvui cup-gilvoortnet. Cup-gilvvuid ulbmilin lea čoaggit viđa cup-gilvvus cup-čuoggáid sihke herggiide, vuoddjiide ja bálgosiidda. Herggiid cup-gilvvuin 24 eanemus čuoggáid čoaggán hearggit besset dasto heargegonagasvuojuide Anárii. Gonagasvuodjin lea seammás Suomameašttirgilvu. Earát besset gilvalit dasto rabas luohkás ja báhkkaluohkás. Heargevuoddjit ožžot maid čuoggáid heargevuodjimiin. Sis okta šaddá dasto vuoddjiid suomameašttirin. Ovtta bálgosa buot gilvohearggit čogget čuoggáid bálgosii. Vuoddji oažžu ruhtabálkášumi, pokála ja gutni. 
Heargevuodjimat leat dán áigge leavvan Norgga ja Ruoŧa beallái maiddái ja heargegilvvuin bargojuvvo ovttasbargu rastá rájáid.
Heargevuojuid luohkát.
Hearggi galgá vuos dápmat, vai dainna sáhttá vuodjit. Dan maŋŋá dat dolvojuvvo virggálaš rátkkavuodjimiidda. Juos heargi ruohttá rátkkavuojus vuollái 1.25.00 kilomehtera mátkkis (Okta minuhtta 25 sekuntta), dat oažžu oassálastit gilvvuide ja dasa biddjo gilvalanbilta bealljái. 
Álggos heargi oassálastá rabas luohká gilvui. Juos dat ruohttá virggálaš gilvvus rabas luohkás vuollái 1.19.00 (okta minuhtta 19 sekuntta)kilomehtera mátkkis, dat sirdašuvvá báhkka luohkkái ja gilvala dan maŋŋá álot dan luohkás.
Behrouz Vossoughi

Behrouz Vossoughi (, r. suoidnemánu 10. 1938 Khoy, Iranas) lea iranalaš neavttár.
William Labov

William Labov (juovlamánu 4. b. 1927 – juovlamánu 17. beaivvi 2024) lei amerihkálaš gielladutki, gii lei dovddus earenoamážit sosiolingvistan. Son adnojuvvui dávjá variationisttalaš sosiolingvistihka vuođđudeaddjin, gean pionearalaš dutkamušaide gullejedje earret eará "The social motivation of a sound change" (1963) ja "The Social Stratification of English in New York City" (1966).
Jievjaheargi novealla

Jievjaheargi lea novealla, man Kirsti Paltto lea čállán. Dat lea Paltto čoakkáldatgirjjis Soagŋu, mii almmuhuvvui 1971.
Juotna.
Muitalusa lea nuorra nieidda birra, gean namma lea Ánne ja su bearaža birra. Sin eallima unna gilážis. Lea ráhkisvuođa, sámi árbevirolaš eallinvuogi birra. Mo Ánne eallin fáhkkestaga rievddai, ja maid dat barggahii servodahkii.
Novealla álgá dainna, ahte buktet ságaid, ahte Ánne ja su skibir Ol-Erke leaba duššan fuones dálkái, go gávnnahalaiba riđđui. Gálbmanjárggas, Ivvár- Piera luhtte ledje olbmot čoahkkanan. Olbmot divaštallet, mii sáhttá leat dáhpáhuvvan. Lea maid árvalus, ahte lea dájuhuvvon noaidái. Muhtumat gáddet ahte noaidi lei čiehkádan Ánne vilges hearggi sisa. Sii gádde ahte Erke lei noaidi, ja dájuhii Ánne sorbmái.
Ánne lei liikon Ol-Erkii, muhto dan ii liikon Ánne áhčči, de soai šattaiba gávnnadit suoli. Ánnes lei hirbmat lojes heargi, mainna son lávii vuodjit. Dan namma lei Áddjá. Dan beaivvi go soai Ol-Erkkiin duššaba, de leigga soai vuolgán oahppat rievssatgielaid, maid Ánne lei bidjan ja vel áigguiga vuodjit márkanii. Álggus lei nu čáppa dálki.
Vuojedettiin duoddaris, márkanii, de šattai fuones dálkii, riđđu. Erke árvala jorgalit, muhto Ánne ii vuollána dasa, ja joatká márkana guvlui. Soai vuodjiba dálkki siste, gos ii mihkkige oidno. Loahpas vuodjiba skurčái ja jápmiba dohko. Ánne, Ol-Erke ja Ol-Erke heargi jápmet. Dušše Áddjá birgii. Go áddjá bođii ruohta ruoktut, árvidedje ahte juoidá lei dáhpáhuvvan. Ánne eadni gohčui goddit dan hearggi, go su oaidnu lei, ahte heargi lei noiddohallan. Olbmot vulge das maŋŋil ohcat Ánne guoktá, muhto soai eaba goassige gávdnon.
Maŋŋil vel sáhtte olbmot deaivat dan hearggi duoddaris. Heargi oidnostii dan áiggi go dáhpáhus lei dáhpáhuvvan.
Ivvár

Ivvár lea rockjoavku, mas njunušlávlun lea Jon Iver Eira Tellefsen, son maid čuojaha gitára. Earát joavkkus leat: Magnus Langseth Kristoffersen (gitára), Steffen Rasmussen (gitára), Magnus Tornensis (rumbbut) ja Frank Cock (Gitára). Sin vuosttaš skearru "Moonflower" ilmmai 2014s suoidnemánus, sis lei almmuhankonsearta Riddu Riđđu-festiválas. 
Ivvár lei 2012s mielde Sámi Grand Prixas.
Suomaluokta

Suomaluokta lea luokta Suoma ja Estlándda gaskkas.
Čoavjehávvi

Čoavjehávvi lea oktasaš namahus háviide čoavjjis ja gahpárusas. Lea šliiveassi čoavvjis ja gahpárusas mii billistuvvo
Vokáladiagrámma

Vokáladiagrámma lea diagrámma, mii govvida nu gohčoduvvon vokálagomuvuođa dahjege vokálaid artikulatoralaš gaskavuođaid.
Nu gohčoduvvon vokáladiagrámma govvida nu gohčoduvvon vokálagomuvuođa. Dán govvosii leat merkejuvvon dábáleamos vokálajietnadagat suoma-ugralaš fonetihkalaš čállinvugiin. Oránša jietnadagat leat kardinálavokálat. Čuokkáid gurut bealde leat govda vokálat, olgeš bealde ges jorba vokálat.
Nu gohčoduvvon vokáladiagrámma ja dábáleamos vokálat riikkaidgaskasaš fonetihkalaš čállinvugiin (IPA).
Ebenezer Obey

Ebenezer Obey (riegádan cuoŋománu 3. b. 1942), virggálaččat "Ebenezer Remilekun Aremu Olasupo Obey-Fabiyi" ja dovddus maid namain "Chief Commander", lea nigerialaš jùjúmusihkkár.
Johanna Grüssner

Johanna Grüssner (r. skábmamánu 14 b. 1972) lea ålánddalaš jazzlávlu ja musihkkár.
Duran Duran

Duran Duran lea Englánddalaš popjoavku.
Skábmagovat

Skábmagovat lea jahkásaš álgoálbmogiid filbmafestivála mii lágiduvvo Anáris. Skábmagovat buktá geahččanláhkái sámiid ja eará álgoálbmogiid filbma- ja tv-buvttadusaid. Festivála lágidit Sámedáidaga doarjjasearvi rs, Eamiálbmogiid filbmaguovddáš Skábma, YLE Sápmi, Sámemusea ja luondduguovddáš Siida, kulturguovddáš Sajos ja Sámi oahpahusguovddáš. Festivála dáiddalaš jođiheaddji lea Jorma Lehtola., Filmmaid sáhttá geahččát earenoamáš guovssahasteáhteris, muohttagis huksejuvvon muohtateáhteris, gos álbmi doaibmá rohpin. Eará filmmaid čájehanbáikkit leat Siidda ja kulturguovddáš Sajosa auditoriat.
Skábmagovat – álgoálbmogiid filbmafestivála lágiduvvo Anáris 25.-28.1.2018.
Gilvinmášiidna

Gilvinmašiidna lea bargomašiidna, mainna sáhttá gilvit omd. gortni beldui. Gilvinmašiindna giddejuvvo dábálaččat tráktora maŋŋegeahčái.
Softengine

Softengine lea suopmelaš molssaevttolaš rockjoavku mii vuođđuduvvui Seinäjokis 2011:s. Joavku válljejuvvui Suoma ovddasteaddjin Eurovision lávllagilvvohallamii 2014 Københápmanii Dánmárkui. Softengine miellahtut leat Topi Latukka, Ossi Mäkelä, Henri Oskár ja Tuomo Alarinta.
Pertti Kurikan Nimipäivät

Pertti Kurikan Nimipäivät lea jagi 2009 ásahuvvon Suoma punkjoavku, mas čuojahit Pertti Kurikka (gitárra, šuoŋat, teavsttat), Kari Aalto (lávlun, teavsttat), Sami Helle (bássa) ja Toni Välitalo (trumbbut). Joavkku buot láhtut leat doaimmashehttejuvvon, earret eará Down syndromain, CP:in ja autismmain. Joavkku manager ja musihka heiveheaddji lea Kalle Pajamaa.
Guovvamánus 2015 Pertti Kurikan Nimipäivät válljejuvvui Suoma ovddasteaddjin Eurovision lávllagilvvohallamii Wienii miessemánus 2015 šuoŋain "Aina mun pitää" ("Álo mun ferten").
Down syndroma

Down syndroma lea oktasašnamahus dihto genehtalaš feaillaide, mat dagahit iešguđetlágan olgguldas iešvuođaid ja doaimmashehttejumiid, mat varierejit oalle olu. Dábáleamos Down syndroma šládja lea trisomiija 21, mii mearkkaša dan, ahte olbmos leat guovtti sadjái golbma 21-kromosoma ja dahje muhtun oasit goalmmát kromosomas.
Meađđennjuvddus

Meađđennjuvddus lea biebmu.
Stjärnsund

Stjärnsund lea gilli Ruoŧas Dalarna leanas, Hedemora gielda. Stjärnsund leat sullii 161 (2010). ássi ja viidodat lea 0,5 km².
Husby

Husby lea gilli Ruoŧas Dalarna leanas, Hedemora gielda. Husby leat sullii 256 (2010). ássi ja viidodat lea 0,7 km².
Ynys Môn

Ynys Môn () lea suolu Oarjedavvi-Kymraeatnamis. Dat lea maiddái čielgasit stuorimus Kymraeatnama sulluin ja dan viidodat lea 714 km². Eanetlohku sullo ássiin hállá kymragiela.
Ynys Gybi

Ynys Gybi () lea suolu Oarjedavvi-Kymraeatnamis. Dat lea nubbi stuorimus Kymraeatnama sulluin ja dan viidodat lea 39,44 km². Sullo stuorimus gávpot lea Caergybi.
Caergybi

Caergybi () lea gávpot Oarjedavvi-Walesis Ynys Gybi sullos. Dat lea sullo stuorimus gávpot ja jagi 2011 doppe lei sullii 11 431 ássi, geain 42,2% hálai kymragiela.
Abermaw

Abermaw (eará namma kymragillii Y Bermo, ) lea unna gávpot Walesis Gwynedda leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 2 522 ássi, geain 41,5% hálai kymragiela.
Rhuthun

Rhuthun () lea unna gávpot Davvi-Walesis Sir Ddinbycha leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 5 461 ássi, geain 41,7% hálai kymragiela.
Aberhonddu

Aberhonddu () lea unna gávpot Mátta-Walesis Powysa leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 8 250 ássi, geain 12,7% hálai kymragiela. Gávpoga kymragielat namma jietnaduvvo "aberhonđi".
Gleann Dail

Gleann Dail () lea gilli An t-Eilean Sgitheanach sullos Skotlánddas. Gilli lea sullo oarjjimus njárggas Diùirinisis. Gilis lea unna gávpi ja muhtin restauráŋŋat, muhto restauráŋŋat leat rabas dušše turistasesoŋŋa áigge. Sullii 10 kilomehtera geahčen leahkki Dùn Bheagain lea lagamus gilli, gos gávdno eanet bálvalusaid. Gilis lea árggaid busseoktavuohta Dùn Bheagain bokte suolu stuorimus čoahkkebáikái Port Rìgh.
Vel 1900-logu álggus badjel 90% guovllu ássiin hálai gaelagiela, muhto maŋŋelaš hálliid lohku gahčai ja 2000-logu álggus giela hálai šat dušše sullii goalmmádas.
Azkoitia

Azkoitia () lea unna gávpot Baskaeatnamis Gipuzkoa eanangottis. Jagis 2014 gávpogis lei sullii 11 480 ássi. Eanetlohku gávpoga ássiin hállá baskagiela.
Lekeitio

Lekeitio () lea unna gávpot rittus Baskaeatnamis Bizkaia eanangottis. Jagis 2014 gávpogis lei 7 305 ássi. Eanetlohku gávpoga ássiin hállá baskagiela.
Euskaragiella

Euskaragiella, baskagiella dahjege baskigiella () lea giella, man hállet baskat. Dat hállojuvvo Baskaeatnamis, mii juohkašuvvá Spánia ja Frankriikka stáhtaid guovlluide. Baskagielas ii leat fuolkegielat ja dan dihte dat gohčoduvvoge isolahtagiellan. Dat lea Oarji-Eurohpá áidna giella, mii ii gula indoeurohpálaš gielaide. Baskagiella sáhttá leat maŋimuš seilon giella dakkár giellajoavkkus, masa gulli gielat hállojuvvojedje Oarji-Eurohpás ovdal go indoeurohpálaš gielat levve guvlui.
Donostia

Donostia () lea Gipuzkoa eanangotti oaivegávpot Baskaeatnama iešstivrejupmeguovllus Davvi-Spánias.
Guhkesbearjadat

Guhkesbearjadat lea risttalašvuođa allasbassi go risttalaččat muittašit Jesusa russiinávlejumi ja jápmima. Beaivi lea jaskes vahkku 6. beaivi. Jagi 2015 guhkesbearjadat lea cuoŋománu 4.
Jaskes vahkku

Jaskes vahkku lea risttalašvuođas vahkku ovdal beassážiid. Dát álgá bálbmasotnabeaivvis ja nohká jaskes lávvardahkii.
Łobez

Łobez (, ) (duiskkagillii Labes) lea gávpot Polenis. Dan olmmošlohku lea 10 066 ássi (2019).
Vikiŋŋat

Vikiŋŋa Germánalaš skandinávalaš kultuvrra davveriikkat.
Kristian Støback Wilhelmsen

Kristian Støback Wilhelmsen (r. 1991) lea norgga politihkkár ja Olgešbellodaga lahttu. Son lea stuorradiggeáirras Kent Gudmundsena várreáirras. Njukčamánus 2015 Støback Wilhelmsen nammaduvvui Olgešbellodaga evttohassan Romssa sátnejođiheaddjiámmáhii.
Estlándda Konservatiiva Álbmotbellodat

Estlándda Konservatiiva Álbmotbellodat (, EKRE) lea Estteeatnama konservatiiva politihkalaš bellodat, mii lea álggahuvvon njukčamánu 24. b. 2012 Põltsamaas. Bellodaga ságajođiheaddjin lea Mart Helme.
Bellodaga stuoradiggejoavkkus leat 7 áirasa stuoradiggeválggaid maŋŋel mat ledje 2015:s.
Bellodaga nuoraidorganisašuvdna lea Sinine Äratus. Otná jođiheaddji lea Ruuben Kaalep ja nubbinjođiheaddjin leaba Kert Urmas Raudvere ja Joonas-Patrik Patto.
Neavttár

Neavttár lea olmmoš gii govvida rolla filmmas, teáhteris, rádios dahje eará čájálmasain. 
Etymologiija.
Sátni "neavttár" boahtá vearbbas neaktit ja mearkkaša "olmmoš mii neaktá". Sátni "neaktit" boahtá fas suomagiela vearbbas "näyttää" (=čájehit).
Mihkkal Sáhpán

Mihkkal Sáhpán (Mickey Mouse) Walt Disney.
Georges Pompidou

Georges Jean Raymond Pompidou (suoidnemánu 5. b. 1911, Montboudif – cuoŋománu 2. b. 1974, Paris) lei Frankriika vuosttaš presideanta (1969–1974).
Bradley Cooper

Bradley Cooper (r. ođđajagimánu 5. b. 1975) lea amerihkálaš neavttár.
Mannin

Mannin (manksgillii "Mannin" dahje "Eilean Vannin", eŋgelasgillii "Isle of Man") lea suolu Irlánddamearas Irlándda ja Stuorra-Británnia sulluid gaskkas.
Bolívar (provinsa)

Bolívar lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 178 089 (2005) ja dan viidodat lea 3 254 km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Guaranda.
Cañar (provinsa)

Cañar lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 221 045 (2005) ja dan viidodat lea 3 908 km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Azogues.
Galápagos (provinsa)

Galápagos lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 25 124 (2005) ja dan viidodat lea 8 010 km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Puerto Baquerizo Moreno.
Los Ríos (provinsa)

Los Ríos lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 716 106 (2005) ja dan viidodat lea 6 254 km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Babahoyo.
Manabí (provinsa)

Manabí lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 1 282 440 (2005) ja dan viidodat lea 18 400 km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Portoviejo.
Santo Domingo de los Tsáchilas (provinsa)

Santo Domingo de los Tsáchilas lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 323 000 (2007) ja dan viidodat lea 3 805 km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Santo Domingo de los Colorados.
Sucumbíos (provinsa)

Sucumbíos lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 152 587 (2005) ja dan viidodat lea 18 612 km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Nueva Loja.
Eryri

Eryri () lea álbmotmeahcci Oarjedavvi-Walesis Gwynnedda leanas. Eanetlohku guovllu ássiin hállá kymragiela.
Aberteifi

Aberteifi () lea unna gávpot Walesis Ceredigiona leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 4 184 ássi, geain 54,6% hálai kymragiela.
Rhydaman

Rhydaman () lea unna gávpot Walesis Sir Gaerfyrddina leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 5 411 ássi, geain 51,5% hálai kymragiela.
Caerfyrddin

Caerfyrddin () lea gávpot Walesis Sir Gaerfyrddina leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 14 185 ássi, geain 37,6% hálai kymragiela.
Caerdydd

Caerdydd () lea Walesa oaivegávpot.
Abertawe

Abertawe () lea Walesa nubbi stuorimus gávpot.
Casnewydd

Casnewydd () lea Walesa goalmmát stuorimus gávpot.
Y Drenewydd

Y Drenewydd () lea gávpot Walesis Powysa leanas. Jagi 2001 gávpogis lei 12 783 ássi.
Y Rhyl

Y Rhyl () lea gávpot Walesis Sir Ddinbycha leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 25 149 ássi, geain 14,2% hálai kymragiela.
Prestatyn

Prestatyn lea gávpot Walesis Sir Ddinbycha leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 18 849 ássi, geain 15,1% hálai kymragiela.
Diserth

Diserth () lea gielda Walesis Sir Ddinbycha leanas. Jagi 2011 gielddas lei 2 269 ássi, geain 20,2% hálai kymragiela.
Dinbych

Dinbych () lea unna gávpot Walesis Sir Ddinbycha leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 8 986 ássi, geain 35,3% hálai kymragiela.
Y Bala

Y Bala () lea unna gielda Walesis Gwynedda leanas. Jagi 2011 gielddas lei 1 974 ássi, geain 78,5% hálai kymragiela.
Caernarfon

Caernarfon lea gávpot Walesis Gwynedda leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 9 615 ássi, geain 85,6% hálai kymragiela.
Pwllheli

Pwllheli lea unna gávpot Walesis Gwynedda leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 4 076 ássi, geain 78,7% hálai kymragiela.
Porthmadog

Porthmadog lea unna gávpot Walesis Gwynedda leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 4 185 ássi, geain 69,8% hálai kymragiela.
Llanrwst

Llanrwst lea unna gávpot Walesis Sir Conwy leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 3 323 ássi, geain 61% hálai kymragiela.
Conwy

Conwy lea gávpot Walesis Sir Conwy leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 14 723 ássi, geain 27,3% hálai kymragiela.
Bae Colwyn

Bae Colwyn () lea gávpot Walesis Sir Conwy leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 10 981 ássi, geain 17,9% hálai kymragiela.
Wrecsam

Wrecsam () lea gávpot Walesis leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 61 603, geain 11,01% hálai kymragiela.
Tefekkur universitehta

Tefekkur universitehta (Aserbaižanagiella: "Elm və Təhsil Mərkəzi Təfəkkür Universiteti") lea Aserbaižan stuorámus ja boarráseamos universitehta. Universitehtas leat 1350 studeantta. Mushfig Atakishiyev lea universitehta rektor.
Croesoswallt

Croesoswallt (kymragillii) dahjege Oswestry (eŋgelasgillii) lea gávpot Englánddas Shropshire (kymragillii "Swydd Amwythig") leanas. Guovllu váldogiella lea dán beaivve eaŋgalasgiella, muhto árbevirolaččat doppe lea hállojuvvon kymragiella ja ovdamearkka dihte vel 1800-logus báikkálaš girkkus ordnejuvvujit kymragielat ipmilbálvalusat. Kymragiella oidno ja gullo velge gávpogis ja doppe lea muhtumat kymragielat bálvalusat dego guovttegielat galbbat báŋkkus ja kymragielat girjjiid vuovdi girjegávpi.
Qafqaz universitehta

Qafqaz universitehta (Aserbaižanagiella: "Qafqaz Universiteti") lea Aserbaižan stuorámus ja boarráseamos universitehta. Universitehtas leat 5000 studeantta. Ahmet Sanich lea universitehta rektor.
ADA universitehta

ADA universitehta (Aserbaižanagiella: ""ADA" Universiteti") lea Aserbaižan stuorámus ja boarráseamos universitehta. Universitehtas leat 700 studeantta. Hafiz Pashayev lea universitehta rektor.
Baku

Baku (azerbaižanagiella: "Bakı") lea Azerbaižan oaivegávpot ja riikka stuorámus gávpot. Baku lea Azerbaižan politihkalaš, hálddahuslaš ja kultuvrralaš guovddáš. Dan olmmošlohku lei 2,122,300 ássi (2012).
Aberdaugleddau

Aberdaugleddau () lea gávpot Mátta-Walesis Sir Benfro leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 13 907 ássi, geain 8,9% hálai kymragiela. Gávpoga kymragielat namma jietnaduvvo "aberdaigleđai".
Castell-nedd

Castell-nedd () lea gávpot Mátta-Walesis. Jagi 2011 gávpogis lei 19 258 ássi, geain 9% hálai kymragiela.
Dinbych-y-pysgod

Dinbych-y-pysgod () lea unna gávpot Mátta-Walesis Sir Benfro leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 4 696 ássi, geain 10,3% hálai kymragiela.
Y Trallwng

Y Trallwng () lea unna gávpot Walesis Powysa leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 6 664 ássi, geain 12,2% hálai kymragiela.
Y Fenni

Y Fenni () lea gávpot Walesis Sir Fynwy leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 10 078 ássi, geain 9,7% hálai kymragiela.
Penfro

Penfro () lea gávpot Mátta-Walesis Sir Benfro leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 7 552 ássi, geain 10,6% hálai kymragiela.
Corwen

Corwen lea gielda Walesis Sir Ddinbycha leanas. Jagi 2011 gielddas lei 2 325 ássi, geain 47,9% hálai kymragiela.
Rhuddlan

Rhuddlan lea unna gávpot Walesis Sir Ddinbycha leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 3 709 ássi, geain 19,8% hálai kymragiela.
Afon Hafren

Afon Hafren (kymragillii) dahjege River Severn (eŋgelasgillii) lea Stuorra-Británnia guhkimus johka. Dat golgá sihke Kymraeatnama ja Englándda guovllus.
Kymraeana

Kymraeana (kymragillii "Cymru"; eŋgelasgillii "Wales") lea eana Stuorra-Británnia sullo oarjeoasis ja okta Ovttastuvvan gonagasriikka njealji oasis.
Abergwyngregyn

Abergwyngregyn lea gielda Walesis Gwynnedda leanas. Jagi 2011 gielddas lei 240 ássi, geain 48,5% hálai kymragiela.
Aberdaron

Aberdaron lea gielda Walesis Gwynedda leanas. Jagi 2011 gielddas lei 965 ássi, geain 74,2% hálai kymragiela.
Aberchwiler

Aberchwiler () lea gielda Walesis Sir Ddinbycha leanas. Jagi 2011 gielddas lei 298 ássi, geain 27,6% hálai kymragiela.
Nantglyn

Nantglyn lea gielda Walesis Sir Ddinbycha leanas. Jagi 2011 gielddas lei 323 ássi, geain 41,7% hálai kymragiela.
Trefnant

Trefnant lea gielda Walesis Sir Ddinbycha leanas. Jagi 2011 gielddas lei 1 581 ássi, geain 28% hálai kymragiela.
Penmaenmawr

Penmaenmawr lea gávpot Walesis Sir Conwy leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 4 353 ássi, geain 33,8% hálai kymragiela.
Truru

Truru (kornagillii) dahjege Truro (eŋgelasgillii) lea Kernowa oaivegávpot.
Pennsans

Pennsans (kornagillii) dahjege Penzance (eŋgelasgillii) lea gávpot Kernowis.
Porth Ia

Porth Ia dahje Porthia (kornagillii) dahjege St Ives (eŋgelasgillii) lea gávpot Kernowis.
Siikalatva

Siikalatva lea Suoma gielda Davvi-Pohjanmaa eanangottis. Siikalatva rádjegielddat leat Haapavesi, Kajaani, Kärsämäki, Liminka, Muhos, Pyhäntä, Raahe, Siikajoki ja Vaala.
Gilit.
Hyvärilä, Hyvölänranta, Junnonoja, Järvikylä, Kerälä, Kestilä, Kärsämä, Laakkola, Lamu, Latvankylä, Leiviskänranta, Leskelä, Mankila, Mäläskä, Pihkalanranta, Piippola, Pulkkila, Rantsila, Savaloja, Sipola, Vorna, Väyrylänsaari
Mänttä-Vilppula

Mänttä-Vilppula lea Suoma gávpot Pirkanmaa eanangottis. Dan rádjegielddat leat Keuruu, Juupajoki, Jämsä, Ruovesi ja Virrat.
Gilit.
Alaranta, Aravala, Asemankulma, Isoniemi, Joenniemi, Juhola, Keikanniemi, Keskikauppala, Koskela, Kukkarokivi, Käänninniemi, Länsi-Koskela, Moisio, Mustalahti, Mäkikylä, Pättiniemi, Raja-aho, Rusinniemi, Savosenmäki, Seppälä, Sillanpää, Tammikangas, Tammiranta, Vuohijoki, Vuohimetsä, Vuorenalusta
Ajostaipale, Elämäntaipale, Huhtijärvi, Huopioniemi, Kolho, Kurkijärvi, Leppäkoski, Loila, Maakasperä, Pohjaslahti, Suluslahti, Tyynysniemi, Vitsakoski
Galdhøpiggen

Galdhøpiggen lea nannán-Norgga, Davviriikkaide ja Davvi-Eurohpá alimus várri. Vári allodat lea 2 468,8 mehtera. Várri lea Lom suohkanis Opplándda fylkkas.
Austfonna

Austfonna lea Svalbárdda, Norgga ja Eurohpá stuorámus jiehkki ja lea Svalbárdda Davvinuortaeatnamis. Jiehki viidodat lea 8492 km², joba 560 mehtera gassat (gaskamearálaččat veháš unnit go 300 mehtera) ja dan diamehter lea 200 km.
Jason Bateman

Jason Bateman (r. ođđajagimánu 14. b. 1969) lea amerihkálaš neavttár.
Sarit Hadad

Sarit Hadad ( [saˈrit ħaˈdad]) lea israellaš lávlu (riegádan čakčamánu 20. beaivve 1978 Haderas Israelis). Sus leat várre- ja tunisiajuvddálaš máttut ja su musihkkašáŋŋer lea mizrahi-, pop-, dánsunmusihka seaguhus. Jagi 2002 son oassálasttii Eurovision lávlungilvvuide lávlagiin נדליק ביחד נר ("Light a Candle").
Jurmo

Jurmo lea suolu Suomas. Dat gullá Pargas gávpogii ovdalaš Korpo gieldda guovllus.
Innsbruck

Innsbruck lea Nuortariikka gávpot.
Klagenfurt am Wörthersee

Klagenfurt am Wörthersee lea Nuortariikka gávpot.
Red Hot Chili Peppers

Red Hot Chili Peppers lea amerihkálaš altrockjoavku.
Argentiinná leavga

Argentiinná leavga lea leavga.
Abdusamet Yigit

Abdusamet yigit (r. juovlamánu 7. b. 1978) lea kurdistanid filosofa.
Eivissa

Eivissa () lea Baleáraid suolojoavkku suolu Gaskamearas. Sullo álgoálgosaš giella lea katalánagiella, muhto dan lassin doppe hállojuvvo maiddái spánskkagiella danin, go suolu gullá Espánnja riikii. Goappašat gielat leat virggálaččat.
Pokémon Go

Pokémon Go lea nuvttá mátketelefovdnaspeallu mii geavaha lasihuvvon realitehta (eŋg. "augmented reality") GPSa báikedieđuid bokte. Speallu ilmmai Australias, Aotearoas (Ođđa-Selánddas) ja Amerihká ovttastuvvan stáhtain suoidnemánu 6. b. 2016 ja miehtá máilmmi suoidnemánus 2016. Geavahettiin telefovnna GPSa ja kámera, speallu diktá spelliid bivdit, doarrut ja hárjehallat virtuála Pokémonaid. Dat ilbmet šerbmii dego gávdnošedje duohta máilmmis. Speallu lea iešalddes nuvttá luđet telefovdnii, muhto lea maid vejolaš oastit lasi diŋggaid spealu siste. Boahttevuođas galgá leat vejolaš geavahit Bluetooth-rusttega mii galgá dieđihit speallái ahte Pokémon gávdno lahkosis.
Pokémon Go lea oažžun iešguđetlágán kritihka. Árvvoštallit rámidedje oppalaš speallovásáhusa ja movt dat laktása albmailbmái, muhto vávje maiddái ahte spealus ledje teknihkalaš váttisvuođat go ilmmai. Speallu fargga šattai ovtta dain eanemus geavahuvvon applikašuvnnain.
Majonesa

Majonesa dahjege majoneasa lea suhkkes emulšunbuonjus.
Majonesa eará butnjosiin.
Majonesa lea máŋgga butnjosa vuođđun, ovd. aioli, tartarbuonjus ja Thousand Island -buonjus.
Čielgeađa

Čielgeađa () gullá guovddášnearvafierbmái (CNS). Čielgeađa, čielgeskoađit ja nearvaruohttasat leat čielgekánala siste. Čielgekanála lea dego guovdnji man čielgedávttit birastahttet. Čielgeađa lea refleavssaid guovddáš. Čielgeađa jođiha ovdamearkka dihte čibberefleaksa sáddekeahttá signála vuoigŋašiidda. Čielgeađa álgá oaiveskálžžus čohkaluvvá sullii alimiid ráje. 
Čielgeađa lea sylinderhámat struktuvra mii lea veahá duolbbas ovddal ja maŋil. Čielgedávttit leat dego rieggát mat birastahttet čielgeađđama, ja dasa lassin ligameantat, deahkit, čielgeskoađit ja cerebrospinalgolggus (CSF) suodjalit čielgeađđama. 
Čielgeađa lea bures suodjaluvvon, muhto go olmmoš bážáhallá dahje go garrasit beaškkiha biillain muora vuostá de čielgedávttit sáhttet doddjot dahje eaškálit. Dalle čielgeađa sáhttá gáržohallat. Čeabetčielgedávttit leat unnimusat ja rašimusat. 
Čielgeađa laktása bajil čielgeađajoatkagii "(medulla oblongata)" mii lea oaiveskálžžu vuolit ráiggi "foramen magnus" buohta. Njuoratmánáin čielgeađa nohká sullii nubbi ja goalmmát alinčielgedávtti (L2 ja L3) buohta. Buot čilgedávttiin leat nummirat. Ollesolbmuid čielgeađa nohká veahá badjeleappus sullii vuosttaš ja nubbi alinčielgedávtti (L1-L2) buohta. Dieinna lágiin čielgeađa dušše gávdno čielgekánala bajit guovtti goalmmádasas. Go váldá iskosa cerebrospinalgolgosis dát boahtá ávkin. Čugget nálu čielgeađđamii ii buvtte buriid muhto nubbi alinčielgedávtti vuolil eai jođe go ovdalis máinnašuvvon nearvagihppu. Nállu ii lábme maidege ja doaktárat leat viššalat čukkodit dákko. 
Čielgeađđamis leat 31 segmeanttat. 8 čeabeha buohta, 12 ratti buohta, 5 alimiid buohta, 5 gátnása buohta ja 1 seaibedávtti buohta. Juohke segmeanttas vuolgiba guokte čielgeađanearvva. 
Čielgeađa assu guovtti sajis. Dákko vulget nearvvat gieđaide ja julggiide: 
Čielgeađđama váldodoaibma lea jođihit nearvaimpulssaid vuoigŋašiid ja rupmaša orgánaid gaskkas. Muhtimin čielgeađa iešalddes sádde mohtorsignalaid dehkiide "jearakeahttá" vuoigŋašiin. Dát leat nu gohčoduvvon refleavssat. 
Gáldut.
Moore, K., Agur, A. and Dalley, A. (2011). Essential clinical anatomy. Baltimore, MD: Lippincott Williams &amp; Wilkins.
Goikeguolli

Goikeguolli lea áibmogoikaduvvon ja guoira guolli, mii ii leat sáltejuvvon. Goikeguliide geavahuvvo eanaš dorski, muhto maiddái eará dorskeguolit, omd. sáidi, diksu ja lággu. Dasa lassin goikaduvvo hávga.
Historjá.
Go ovddeš áiggiid eai lean galbmaskábet, guliid goikadeapmi lei árbevirolaš vuohki seailluhit daid hui guhká. Goikeguolli lei leamaš maid gávpegálvun.
Emulšunbuonjus

Emulšunbuonjus on buonjus dahje sovsa, gean struktuvrra vuođđun on sihke buoiddi/vuoja ja golgosa emulšuvdna. Dovdosat emulšunbutnjosat leat hollandaise- ja béarnaisebuonjus (vuođđun monnefiskadasaid ja vuoja emulšuvdna), vuodjabuonjus (vuođđun viinni dahje viidneedega ja vuoja emulšuvdna) ja majoneasa (vuođđun monnefiskadasaid ja biebmooljju emulšuvdna).
Rággeguolli

Rággeguolli lea guolli, dábálaččat luossa dahje bálddis, mii rággejuvvo ja goikaduvvo. Go luossa dahje bálddis rággejuvvo ja goikeduvvo, de dat guolli gohčoduvvo juogo rággeluossan dahje rággebálddisin. Nuppi guolli mii rággejuvvo ja goikaduvvo lea stáinnir.
Sálteguolli

Sálteguolli lea guolli, mii lea sáltejuvvon vurkkodeami dihte. Ovdal go buohkain lei jiekŋaboksa, sálten lei dábálaš vurkkodanvuohki. Sámis sálten lea leamaš sihke mearragáttis ja siseatnamis.
Sáltenvuogit.
Sálteguoli sáhttá spihket dahje vurdet.
Lapsang Souchong

Lapsang Souchong () lea kiinnálaš čáhppes deadja ("Camellia sinensis") mii lea suovastuvvon.
Cerebrospinalgolggus

Cerebrospinalgolggus sámegillii "vuoiŋŋaš-čielgegolggus", eŋgelasgillii cerebrospinal fluid (CSF) lea ivnnehis golggus mii deavdá vuoiŋŋašventriklaid ja golgá vuoigŋašiid ja čielgeađđama birra. CSF gávdno daid guovtte siskkildas vuoiŋŋašcuocca gaskkas. 
CSFa funkšuvnnat leat máŋgaláganat. CSF váiduda nordademiid oaivái ja suodjala vuoigŋašiid traumaid vuostá. Dat čoaskkuda vuoigŋašiid ja maiddái fievrrida sihke biebmoávdnasiid ja bázahusávdnasiid.
Vuoigŋašat

Vuoigŋašat leat oassi guovddášnearvafierpmis (CNS). Vuoigŋašat stivrejit rumašdoaimmaid nugo váimmu, varradeattu, čáhcedássedeattu, rumaštemperatuvrra ja kognitiiva doaimmaid nugo jierpmi, dovdduid, muittu ja oahppama. Vuoigŋašat leat rupmaša mohkkáseamus orgána mii sisttisdoallá sullii čuođi miljárda nearvasealla.
Gáldut.
WebMD: Picture of the Brain
Dollavárri

Dollavárri dahje vulkána lea eananasi ráigi gos báhkka magma eatnama siskkimuččas bahkkeha bajás. Go magma boahtá galbamaset temperatuvrii dat stirdo lavan. Máilmmis gávdnojit sullii 4000 dollavári; eanaš oassi dain eai leat aktiivat. Máilmmi davimus vulkána lea Jan Mayena Beerenberg (2277 m).
Donald Trump

Donald John Trump (r. geassemánu 14. b. 1946) leai Amerihká ovttastuvvan stáhtaid 45. presideanta. Fitnodatolmmoš Trump válljejuvvui Amerihká ovttastuvvan stáhtaid presideantan skábmamánus 2016 republikánalaš bellodaga evttohassan ja son álggii ámmáhii ođđajagimánus 2017. Donald Trump lea maiddái Trump Organization-konseartna hálddahusdirektevra.
Hillary Clinton

Hillary Diane Rodham Clinton (riegádan ) lea amerihkálaš politihkar, gii ovddasta Demokráhtalaš bellodaga. Son lei New Yorka senáhtor jagi 2001 rájes 2009 rádjai ja dan maŋŋel olgoriikkaministtar Barack Obama ráđđehusas jagi 2009 rájes 2013 rádjai. Son lei maiddái Demokráhtaid evttohas USA presideantaválggas 2016:s.
Pythagorasa cealkka

Pythagorasa cealkka dahje Pythagorasa vuođđočuoččuhus lea okta dain dovdoseamus matematihkalaš teoremain. Dat cealká ahte 
""Njuolggočiegat golmmačiegaga njealjehastán hypotenusa lea seammá ollu go njealjehastán katehtaid submi"." 
Hypotenusa lea njuolggočiegat golmmačiegaga guhkkimus siidu. Katehtat leat fas dat oanehis siidut mat ráhkadit njuolggočiega. 
Pythagorasa cealkka sáhttá čállojuvvot dego ovttamáđodat ná:
formula_1
Siiddu guhkkodagaid fas sáhttá rehkenastit čuovvovaččat:
formula_2,     formula_3   ja  formula_4.
Njealjehas (arimetihkka)

Njealjehas lea arimetihkas lohku maid oažžu go geardu logu seammá loguin. Ovdamearkka dihte lea 25 njealjehas viđas, dasgo 5· 5 = 25.
Poteansahápmi lea maiddái dábálaš čállinvuohki: 52 ("vihtta bajiduvvon guoktái", dahje maiddái "vihtta njealjahassii").
Indukšuvdna

Indukšuvdna mearkkaša dan go el-rávdnji ráhkaduvvo (inducerejuvvo) elektralaš johtasis, mii lea molsašuddi magnehtagiettis. Dat fenomena geavahuvvo ovdamearkka dihte mikrofovnnain ja generáhtoriin. 
Indukšuvnna fuomášii brihttalaš Michael Faraday 1830-logus. 1800-logu loahpas dat álggii geavahuvvot industriijas.
Heaisa

s]]
Heaisa lea fievru olbmuide ja gálvvuide mii manná vulos ja bajás viesu gerddiid gaskka. Muhtun olbmot fertejit atnit heaisa vai besset olggos ja sisa iežaset ruovttus, nugo boares olbmot ja lámis olbmot. Heaisa geahpida maiddái mánnáolbmuid dili, vai eai dárbbaš guoddit mánávovnna. 
Muhtun heaissat heaŋgájit báttiin ja earát fas loktanit hydraulihkalaš sylinddariid veagas, sullii dego jeahkka.
Heaissat leat gávdnon juo dolin iešguđet hámiin. Antihka Greikkas 200-logus ovdal Kristusa, Arkimedes ráhkadii oktageardánis loktenbiergasa geđggiiguin ja báttiiguin. Moderna heaissa hutkkai Elisha Gravis Otis, go son fabrihkabargin ráhkadii dan vuosttaš sihkkarisheaissa (), mii sáhtii hehttet heaissa gahččamis jus kábel boatkanii. Dát ođđa heaisa váldojuvvui atnui 1850-logus. Dássážii lea Otis Elevator Co ráhkadan badjelaš 1,5 miljovnna heaissa.
Ravggon

Ravggon lea vuohčulaš álbmotrock-joavku, mii ráhkada sámegiel musihkka. Joavkkus leaba mielde SomBy-joavkku miellahtut oappáguovttos Milla Pulska (lávlu) ja Unna-Maari Pulska (keyboard). Ravggon-joavkku vuođđudeigga Milla Pulska ja Matti Naakka (gitára) 2012 loahpageahčen. Joavkku vuosttaš konsearta lei Sajosis 2013 juovlamánus. Vuosttaš single ""In dárbbat appelsiinnaid" ilmmai njukčamánus 2015. Dasa ráhkaduvvui maiddái musihkavideo. 2015 Ravggon serve Sámi Grand Prix-lávlungilvui Guovdageainnus mas sii šadde goalmmádin. Sii almmustahte vuosttaš skearru "Ráji ravddas" 2016 geasset. 
Lávlagiid lea čállán Milla Pulska, gii maiddái čálii moadde teavstta SomBy-joavkkus. Son dadjá ahte Ravggona lyrihkain "guorahallojuvvojit dálá máilmmi jallavuođat ja olmmošvuođa ruojusvuođat, seammás mieiggastuvvo ruohttasiidda ja lundui, main oažžu fámuid".
Akihito

Akihito (, r. juovlamánu 23. b. 1933) lea Japan viđát keisár (1989–2019).
Galvánalaš elemeanta

Galvánalaš elemeantas rievdaduvvo kemiijalaš energiija elektrihkalaš energiijan. Galvánalaš elemeanttas leat guokte sealla, juohke sealla sisttisdoallá guokte elektroda (metálla) mat leat bidjon elektrolyhttai. Seallaid gaskka lea sáltešaldi. Juohke seallas lea okta negatiiva dahje positiiva elektroda, positiiva elektroda gohčoduvvo katoda, ja negatiiva elektroda gohčoduvvo anoda.
Dat mearkkaša ahte dat kemiijalaš energiija mii lea elektrolyhttain šadda elektrihkalaš energiijan, dat stoffa anodas ja katodas oksiderejuvvo (anoda) ja reduserejuvvo (katoda). Dat negatiiva bealli addá elektrovnnaid positiiva beallai, nu ahte elektrovnnat álo mannet positiiva elektroda guvlui. Muhto dan dihte go dat negatiiva láddá elektrovnnat mánnet positiiva beallai negatiiva bealis, de šaddá earálágán láddá daid guokte seallain. Jus dán galgá dássádallat de ferte bidjat ovtta sáltešalddi. Sáltešaldi addá ionaid seallaid čovdosiidda, vai lea dássedettolaš.
Jus ovdamearkka dihte ovtta galvánalaš elemeanttas dat guokte elektroda leat siŋka ja kobber. Anoda lea siŋkka (negatiiva sealla) ja katoda lea kobber (positiiva sealla), de heive KNO3 dego sáltešaldi dan dihte go dat addá guokte negatiiva láddá NO3 anoda (siŋkka) beallai gos positiiva láddá Zn2+ lea. Ja áddá ovtta positiiva láddá K+ iona katoda beallai, mii láhppá positiiva láddá kobberionaid, de K+ buhtada dán.
Historjá.
Galvánalaš elemeanta fuomášuvvui ja ráhkaduvvui fysihkkaris Alessandro Voltas 1800:s. Son gohčodii dan galvánalaš elemeanttain dan dihte go doavttir Luigi Galvani fuobmái, (ii várra ieš ge ipmirdan manne) ahte go jápmán rihcii oažžu elrávdnječaskáaldama dan deahkit kontraherejit.
Volta de bijai siŋkka ja kobber pláhtaid bádjalága, mas lei liidni gaskkas mii lei láktadan svovelsyrain. Dát ráhkadii elrávnnji oanebotta.
Sálti (kemiija)

Sálti lea kemiijalaš ovttastus. Sálttit leat vuoibmás čatnosat. Okta sálti lea okta čanus mas leat ionat čatnon oktii.
Sálti lea okta čanus gaskal positiiva ionaid ja negatiiva ionaid vuoi loahpas šaddá neutrála sálti.
Námát.
Okta sálti oačču nama go geahčča makkár guokte iona mannet oktii. Omd. NaCl namma lea natriumkloriida mii lea dat buot dábálaš sálti maid gohčodit biebmosálti. Namma vuođđuávnasin main leat máŋga iešguđetlágan ionat dego ruovddis gos Fe2O3 oačču nama ruovdi(III)oksiida ja FeO2 oačču nama ruovdi(II)oksiida. 
Sálti čázis.
Sálttit čázis sáhttet leat geahppa luvvilvuohta, lossa luvvilvuohta, luvvameahttun dahje reageret čáziin. 
Ruhppenreakšuvdna šaddá go leat guokte iona mat rahkadit sáltti mii lea luvvameahttun. Ionain main šaddá ruhppenreakšuvdna sáhttá oaidnit luvvilvuohta tabeallas.
Entsyma

Entsymat leat biologalaš katalyhtat ealli organismmain. Katalyhtat váikkuhit reakšuvnna lehttui ja dat eai gola eaige reagere reakšuvnnain. Biologalaš katalyhtat leat eanet spesifihkka go katalyhtat mat eai leat orgánalaččat. Entsymat leat dehálaččat biebmosuddadeamis. Ovdamearkka dihte amylása mii lea čolggas. Amylása lea entsymajoavku mii ludde stearkalasa. Gávdnojit entsymat mat veahkehit biebmosuddadeamis ja entsymat mat leat seallaid siste. Entsymat leat proteiinnat mat leat dehálaččat min rupmašis. Juohke iešguđet entsyma leat heivejuvvon ovtta bargui, ovdamearka dihte jus dihto entsyma veahkeha biebmosuddadeamis, das lea dušše dat bargu. Badjel 3000 entsymat leat fuomásuvvon.
Biebmosuddadan entsymat.
Gorut dárbbaša entsymaid ja earálágan entsymain leat earálágan barggut. Muhtin entsymat leat biebmosuddedan entsymat ja daid bargu lea luddet ja dáinna lágiin smávvet molekylaid unnit molekylan. Biebmosuddadan entsymat gávdnojit njálmmis, čoavjjis ja čoliin. Lea dehálaš borrat earálágan biepmut main leat earálágan entsymat, danin go juohke entsymain lea erenomáš bargu. Biebmosuddadan entsymat ráhkaduvvot seallain, muhto luitojuvvot olggos dohko gosa dat gullet. Leat earálágan entsymat juohke oasis biebmosuddadeamis. 
Da leat moadde dovddus biebmosuddadan entsymat:
Entsymat seallain.
Gávdno eará joavkku entsymat mat leat dehálaš seallain, daid entsymaid bargu lea váldit bajás energiija biebmoávdnasis ja vurket buoiddi ja karbohydráhtaid. Sealla entsymat leat hui dehálaččat daningo dat dahket seallaproseassaid ja reakšuvvnaid vejolažžan. Dát entsymat leat dehálaččat proteiidnasyntesas, ávdnasmolsumis ja fotosyntesas. Dát entsymat galget muddet ja doaimmahit reakšuvnnaid. 
Bajásráhkadus.
Muhtin entsymat leat dušše proteiidna, muhto eará entsymain lea dábálaš ahte dat leat gitta eará gaskaáigásaš ávnnasiin (Daid govččaduvvojit nubbe-buvttadáhkki). Dát ávnnas lea dábálaš moalkás orgánalaš molekyla.
Amerihká politihkka

Amerihká lea okta dásseváldi, gos fápmu lea juhkkojuvvon gaskal presideanta, duopmostuollu ja kongreassa. Doppe leat máŋga joavkut dego Libertarian Party, Ruoná Party ja Constitution Party, muhto doppe leat guokte politihkalaš joavkkut mat leat leamaš stuorimusat Amerihká siskkáldassoađi rájes, demokráhtalaš joavku ja republihkkalaš joavku. 
Láhkaaddi eiseváldi fápmu.
Láhkamearrideaddji fápmu lea juhkkojuvvon guovtti oassái: Kongreassa ja ovddasteaddjit. váldá ja ráhkada lágaid. 
Presideanta- juolludeaddji fápmu.
Presideanta:
Dubmejeaddji eiseváldi fápmu.
Duopmostuollu: Dubmet olbmuid Amerihkká lágaid bokte. 
Dubmejeaddji eiseváldi lea oalle seammalágan Norgga duopmostuolut. 
Dubmejeaddji fápmu sáhttá váldit ja bissehit presideanta doaimmahusaid jus dat leat lága vuosttá, ja sáhttá maiddái bissehit eará lágaid jus dat leat Amerihká lága vuosttá.
Kemiijalaš energiija

Kemiijalaš energiija lea energiija mii luvve iežas eret ovtta láđis, ovdamearkka dihte bensiidna dahje olju. Go lea obbalaš oksiiddašuvdna dat kemiijalaš čatnosat atomaid gaskka rivdet, submi rievdadeamis čatnosiid potensiálalaš energiijas lea dat kemiijalaš energiija.
Elektrihkalaš energiija

Elektrihkalaš energiija lea energiija vurkejuvvon ovtta elektrihkalaš suorgái. Sáhttá dadjat ahte elektrihkalaš energiija lea ládda mii sirdá (manná ovtta sajis eará saddjái).
Stuora-Británnia politihkka

Stuora-Británnia politihkka.
Parlameantta.
Stuora-Británnia parlameanttas leat guokte oasi, “House of Commons” ja “House of Lords”. Dát guokte oasi ovddastit oktasaš álbmoga ja alitgearddi álbmoga. Ovddasteaddjit “House of Commons” leat álbmotválljejuvvon, dan botta go ovddasteaddjit “House of Lords” leat válljejuvvon juogo danin go leat árben ámmátnama dahje go leat válljejuvvon alimusduopmárin dahje árkabisman.
Válgabeaivvi maid válljejuvvo ráđđehus, ja ráđđehusa jođiheaddji lea stádaministtar. Bellodagas gos leat eanemus ovddasteaddjit, válljejuvvo stádaministtar. Parlameantta válggas eai leat fásta dáhtonat, muhto juohke válgga gaska ii sáhte mannat eanet go vihtta jagi. Stádaministtar sáhttá válljet goas háliida doallat ođđa válgga jus manná oktoráđđenvuohkái (gonagasa dahje dronnega lusa) jearrat lobi fámuhuhttit parlameantta. 
House of Commons.
“House of Commons” leat 646 ovddasteaddji, gos juohkehaš ovddasta ovtta válgabiire. Stuora-Británnia lea juhkkojuvvon 646 parlameanttalaš válgabiireaji, ja juohke válgabiire doallá iežas válgga válgabeaivi. Dušše okta ovttasteaddji sáhttá válljejuvvot juohke válgabires, danin lea kandidáhtta geas leat eanemus jienat gii vuoitá. 
Eanaš politihkalaš fápmu lea “House of Commons” dan dihte go sii ovddastit álbmotválljen oasi parlameanttas. “House of Lords” lea unnán politihkalaš fápmu ja oktoráđđenvuogis ii leat fápmu oba ge. Dáinna lágiin lea álo leamašan, muhto čuohtejagiid čađa lea eanet ja eanet fápmu fievrriduvvon álbmogii. 
House of Lords.
“The House of Lords” leat 600 olbmo. Dat olbmot leat ánssášan árvonama “Lord” dahje “Baronette”, go leat bargan iešguđet surggiin nu movt ovdamearka dihte fysihkain, medisiinnain dahje filbmadahkamin. Olbmot “House of Lords” galget čájehit sin čehppodaga parlameanttas ja galget maid fuolahit ahte parlameantta stivre riika buoremus lági mielde. “House of Lords” leat maiddai 12 alimusriekteduopmára, 24 bisma ja 2 árkabisma. Sin váldobargu lea hástalit ráđđehusa ja guorahallat ahte ráđđehus dáhká iežaset barggu riekta. Ovdalašáiggi galggai “House of Lords” doaibmat gonagasa váras, muhto maŋŋel “Magna Carta” ožžo sii stuorát fámu. Áiggi mielde bođii “House of Commons” ja sii galge ovddastit eanetlohkoálbmoga.
Elektrolyhtta

Elektrolyhtta lea láđđi mii sisttisdoallá friddja ionaid ja sáhttá dán dihte doalahit elektrihkalaš láddá. Dávjá elektrolyhttat sisttisdollet ionaid mat leat luvvaduvvon čáhcái, dákkár elektrolyhtta gohčoduvvo ionalaš luvvadus.
Jus ovdamearkka dihte ovtta galvánalaš elemeanttas dat guokte elektroda leat siŋka ja kobber. Anoda lea siŋkka (negatiiva sealla) ja katoda lea kobber (positiiva sealla), de heive KNO3 dego sáltešaldi dan dihte go dat addá guokte negatiiva láddá NO3 anoda (siŋkka) beallai gos positiiva láddá Zn2+ lea. Ja áddá ovtta positiiva láddá K+ iona katoda beallai, mii láhppá positiiva láddá kobberionaid, de K+ buhtada dán.
Davvi-Amerihká Sámi Searvi

Davvi-Amerihká Sámi Searvi lea sámi organisašuvdna vai siida Davvi-Amerihkás (Kanáda ja Amerihká ovttastuvvan stáhtat). Boaris namma lea Davvi-Amerihká Sámi Siida.
Siiddastallen lea čoahkkin gii guokte jahki.
Sátnejođiheaddjit.
2016-dál : Mervi Maarit Salo
2012-2016: John Edward Xavier
2005-2011: Marlene Wisuri
2000-2005: Cari Mayo
1996-2000 : Anja Kitti-Walhelm
Geahča maid.
Árran (ođasreive)
Báiki: The International Sami Journal
Liŋkkat.
Árran: Davvi-Amerihká Sámi Siidda neahttasiidu
https://www.nrk.no/sapmi/samiske-etterkommere-samlet-i-usa-1.8237966
http://www.samiculturalcenter.org/about/about-the-sami-cultural-center/
Kemihkalaš čanus

Kemihkalaš čanus lea čanus gaskal guokte dahje eambbo atomaid, molekylaid dahje ionaid. Go atomat dahje molekylat bohtet oktii, de ráhkadit čatnasa gaskaneaset. Man gievra čanas gaskkal atomaid lea iešguđetlágan. Mii juohkit givrodaga guovtti oassái; vuoibmás čanus ja vuoimmehis čanus.
Vuoibmás čanus.
Vuoibmás čatnasat juohká golmma oassái: ionačanus, kovaleanta čanus (dás boahtá vel polarkovaleatta čanus) ja metálla čanus. Čatnasat leat vuoibmát danne go dárbbašuvvo olu energiija botket daid. 
Ionačanus.
Ionačanus ráhkaduvvo go guokte atoma, dávjá metálla ja ii-metálla, bohtet oktii, ja elektronegatiivavuohta erohus lea stuorat go 1,7. Metálla šaddá positiiva ionan, ja ii-metálla fas negatiiva ionan. Positiiva ja negatiiva ionat geasuhit nuppi nuppi ja ráhkadit ionačatnasa. Ionarátna ráhkaduvvo. Buot ionačatnasat leat sálttit, ja danne lea maid hui alla suddantemperatuvra ja vuoššantemperatuvra.
Kovaleanta čanus.
Kovaleanta čanus šaddá go guokte ii-metállat bohtet oktii. Kovaleanta čatnasis juhket atomat guokte dahje eambbo elektrovnna. Kovaleanta čanus háliida ollašuhttit okteahtta-lága. Dainna atomat šaddet stáđđáseabbon. Juogadeapmi lea dávjá gaskal guokte ovttalágan atoma dahje vuođđoávndasa mat leat buohtalaga periodalaš systemas. Dakkár juogadeapmi gohčoduvvo kovaleanta čanusin dahje elektronbárračanusin. Leat dušše valeansaelektrovnnat mat servet čatnosii. Buot atomat geahččalit oažžut gávcci valeansaelektrovnna (okteahttalága). 
Polarkovaleanta čanus.
Elektronbárračanus gaskal guokte atoma main leat guovttelágan elektronegatiivavuohta gohčoduvvo polarkovaleanta čanusin. Ii leat nu stuorra erohus ionačatnosis ja polarkovaleanta čatnosis.
Metállačanus.
Metálla čanus lea go guokte metálla bohtet oktii. Čanus šaddá go valeansaelektrovnnat negatiiva elektronbalvvas dollet positiiva metállaionaid gitta. Metállat leat:
- Buorit jođadasat elfápmui ja lieggasii.
- Šelges olggoš.
- Soddjil, sáhttá leat sihke pláhtan ja árpun. 
Vuoimmehis čanus.
Vuoimmehis čanus gaskkal molekylaid ja eaŋkilatomaid. Dipolačanus ja hydrogenčanus leat vuoimmehis čatnosat. 
Dipolčanus.
Dipolčanus lea geahnoheames elektrostáhtalaš geasuheapmi mii lea gaskkal atomaid ja molekylaid. Dipolčanus lea juogo bissovaš dahje ii-bissovaš. 
Hydrogenčanus.
Hydrogenčanus lea elektrostáhtalaš čanus gaskkal molekylaid. H-atoma lea čadnon hui elektronegatiiva atomaide. Hydrogenčanus lea vuoibmát čanus go dipolačanus, muhto go buohtastahttá kovaleantačatnasiin de lea vuoimmehis čanus.
PH

Suvrrisvuohta almmuhuvvo pH-loguin. Mađe suvráset čáhci, de dađe uhci leat dan pH-lohku. 
pH definišuvdna.
- pH= -log {[H3O+]}, dahje nubbe láddje: [H3O+]= 10-pH mol/L 
pH-skála manná 0 gitta 14.
- Neutrála luvvodagas lea pH=7 
- Suvrra luvvodagas lea pH&lt;7 
- Eamálaš luvvodagas lea pH
Vajiralongkorn

Maha Vajiralongkorn ( (suoidnemánu 28. 1952) lea Thaieatnama viđát gonagas, Chakri gonagasviesu hoavda ja máilmmi nuoramus stáhtaoaivámuš.
Juovlaevangelium

 Juovlaevangeliuman dahje juovlaevaŋgeliuman gohčoduvvo Biibbala Lukasa evangeliuma álgooassi (vearssat 1–20). Dát teakstabihttá muitala, ahte Jesusa lea riegádan, eŋgelit leat muitalan sávzagehččiide Jesusa riegadeami birra, sávzageahččit leat galledan Jesusa kruppá lusa ja sávzageahččit leat muitalan earáide illusága man eŋgelit leat muitalan sidjiide Jesusa birra. 
Lukas evangeliuma 2. kapihttalis vearssaid 1–7:
Jesusa riegádeapmi&lt;br&gt;
1"Daid beivviid bođii gohččun keaisár Augustusas ahte oppa máilbmi galggai čálihuvvot olmmošlohkui."&lt;br&gt;
2"Dat lei vuosttas čáliheapmi, ja dat dáhpáhuvai go Kvirinius lei Syria eananhearrá."&lt;br&gt; 
3"Buohkat vulge čálihit iežaset, iešguhtege gávpogasas."&lt;br&gt;
4"Jovsset vulggii dalle Nasaret gávpogis bajás Judeai, Dávveda gávpogii Betlehemii, go son lei Dávveda sogas ja nális,"&lt;br&gt;
5"čálihit iežas oktan Márjjáin, gii lei lohpiduvvon sutnje áhkkán ja gii lei máná vuostái."&lt;br&gt;
6"Go soai leigga doppe, de dievai áigi go son galggai riegádahttit,"&lt;br&gt;
7"ja son riegádahtii bártnis, vuosttasriegádeaddji, giesai su ja bijai su krubbái, dasgo sudnuide ii lean idjasadji."&lt;br&gt;
Juovlamuorra

Juovlamuorra dahje juovlabeahci lea muorra mii čiŋahuvvo juovllaid dihte. Davviriikkain dát lea dábálaččat guossa, muhto dát sáhttá maiddái leat beahci dahje reatká. 
Davvi-Suomas on vejolaš oastit lobi juovlamuora njeaidimii stáhta vuvddiin mátketelefonnain.
Goanstadahkkon juovlamuorat.
Albma muoraid sajis veadjá geavuhit maiddái goanstadahkkon juovlamuora mii lea dahkkon ee. plastihkas, muoras, boccain ja alumiinnas. Dákkár juovlamuorra lea buoremus go albma juos lea allergalaš.
Tallinna juovlamárkanat

Tallinna juovlamárkanat () lea jagis 1991 rádjái Tallinna vuollegávpogis Tallinna ráddeviesu márkanšiljus lágiduvvon juovladáhpáhus. Dáhpáhus čuovvu duiskkatypasaš juovlamárkaniid árbevieruid danin go Tallinn lea dološ Hansagávpot.
Márkanšilju nuortabealde lea lávdi ja márkanšilju guovdu lea stuorra juovlamuorra.
Bogotá

Bogotá, virggálaččat Bogotá, Distrito Capital, oan. Bogotá, D.C. lea Colombia oaivegávpot.