tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Norrhult-Klavreström

Norrhult-Klavreström lea čoahkkebáiki Uppvidinge gielddas, Kronobergga leanas, Ruoŧas. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 1 215 (2010).. Norrhult-Klavreström lei ovdal guokte sierra gilli, Norrhult ja Klavreström muhto jagi 1975 rájes Ruoŧa Statistiska centralbyråna mielde dát leaba leamaš seamma gilli. Dás fuolakeahttá dain leaba viidáseappot sierra boastanummirat. Uhca oassi Norrhult-Klavreströmas gullá maiddái Växjö gildii, muhto eanaš oassi dás čoahkkebáikkis lea Uppvidinge gielddas.
Alstermo

Alstermo lea čoahkkebáiki Uppvidinge gielddas, Kronobergga leanas, Ruoŧas. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 829 (2010).. Su namma lei Hohultslätt jahkái 1968.
Älghult

Älghult lea čoahkkebáiki Uppvidinge gielddas, Kronobergga leanas, Ruoŧas. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 446 (2010)..
Hovmantorp

Hovmantorp lea čoahkkebáiki Lessebo gielddas, Kronobergga leanas, Ruoŧas. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 2 991 (2010)..
Lessebo

Lessebo lea čoahkkebáiki Lessebo gielddas, Kronobergga leanas, Ruoŧas. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 2 737 (2010)..
Kosta

Kosta lea čoahkkebáiki Lessebo gielddas, Kronobergga leanas, Ruoŧas. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 884 (2010).. Anders Koskull ja Georg Bogislaus Staël von Holstein vuođđudeigga jagi 1742 Kosta lásefabrihka (), mii dál lea Ruoŧa nubbi boarráseamos lásefabrihkka. Dat lásefabrihkka dál gullá Orrefors Kosta Boda -fitnodatsearvái, man oamasteaddji lea New Wave Group AB. 
Sihke čoahkkebáikki ja lásefabrihka namma boahtiba vuođđudeaddjiid sohkanamaid vuosttaš stávvalin.
Skruv

Skruv lea čoahkkebáiki Lessebo gielddas, Kronobergga leanas, Ruoŧas. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 490 (2010)..
Nelson Mandela

Nelson Rolihlahla Mandela (r. suoidnemánu 18. b. 1918, Mvezo, Lulli-Afrihkká, j. juovlamánu 5. b. 2013, Johannesburg) lei xhosa-álbmoga thembu-čerdii gullevaš lulliafrihkálaš politihkkár. Son lei guovddáš olmmoš apartheid-politihka vuostálastimis, ja lei fáŋgejuvvon 27 jagi ovdal go beasai luovos jagis 1990. Jagis 1993 son oaččui Nobel ráfibálkkašumi ovttas daláš presideanta Frederik Willem de Klerkiin, ja jagi maŋŋel, jagis 1994 son šattai Lulli-Afrihká vuosttaš álbmotválljen ja vuosttaš čáhppes presideantan. Mandela šattai birra máilmmi dehálaš friddjavuođa ja dásseárvvu symbolan.
Buohcceviessu ja jápmin.
Jagis 1988 go Mandela lei giddagasas, sutnje lei njommon tuberkulosa. Geassemánus 2013 Mandela ožžo geahpesinfekšuvnna ja gárttai buohccevissui. Suoidnemánus doaktárat muitaledje ahte Mandela lea komas ja ahte ja mašiinnat sáhttet jáddadit. Čakčamánus Mandela sirdejuvvui ruoktot mis son jámii 95-jahkásažžan juovlamánu 5. b. 2013.
Kuusirati

Kuusirati lea gilli Raahe gávpogis, ovddeš Vihanti gieldda guovllus. Dat lea sullii Vihanti girkosiidda ja Alpua gili gaskamuttus. Kuusiratis orrot sullii 130 olbmo.
Kuusiratis doaibmá gilisearvi, mii lea vuođđujuvvon jagi 1986. Searvi hálddaša Kuusirati giliviesu, mii lea huksejuvvon jagi 1987 álbmogašbargguin.
Alpua

Alpua lea gilli Raahe gávpogis, Vihanti guovllus. Dat lea máttageainnu 88 guoras, sullii 15 kilomehtera Vihanti girkosiiddas Pulkkila guovlluid. Gilis leat sullii 200 ruovttudoalu.
Alpuas lea maid ng. Girkogeađgi (suomagillii Kirkkokivi), mii lea sárdnestuoluhápmásaš báktelaiggahat.
Lampinsaari

Lampinsaari lea gilli Raahe gávpogis, Vihanti-guovllus. Dat lea buoremusat dovddus Outokumpu Oy Vihanti-ruvkkes, mii doaimmai gilis jagiid 1954–1992. Ruvkkes buvttadedje siŋkka, veaikki ja laju. Dán áigge Lampinsaaris orrot sullii 400 olbmo, muhto dalle go ruvke vel doaimmai, gilis orro badjel 1 000 olbmo.
Arndt Pekurinen

Arndt Pekurinen (r. borgemánu 29. 1905, j. skábmamánu 5. 1941) lei suopmalaš vearjobiehttaleaddji ja pasifista. Su vearjobiehttaleami almmusvuohta lei dehálaš ášši dan duogážis, go Suoma vuosttaš láhka, mii dagai siviilabálvalusa vejolažžan, ásahuvvui jagi 1931. Pekurinen ieš sorbmejuvvui Suoma joatkkasoađi áigge Suomussalmi raddošas.
Sámesearvi Bárbmu rs

Sámesearvi Bárbmu rs (virggálaš namma suomagillii Saamelaisyhdistys Bárbmu ry, ovdal Sisä-Suomen Saamelaisyhdistys Bárbmu ry) lea sámisearvi, man leigga vuođđudeamin earret eará Bikko-Hánno Hánssa Hilkka Maritta ja Biret Jon Niillas-Ándde Veikko Nea Jyväskyläs čakčamánu 1. beaivve 2012. Jagis 2024 searvvi oanedii nama Sámesearvi Bárbmu rs:n ja searvvi virggálaš ruovuttubáikin Tampere, 
Searvvi ulbmilin lea ovddidit Sis-Suomas ássi sámiid ovdduit ja nannet sámi kultuvrra árbevirolaš sámiguovllu olggobealde. Searvvi virggálaš ruovttubáiki doaimma álggus lei Jyväskylä gávpot ja 2024 rájes Tampere gávpot, muhto searvi doaibmá Gaska-Suoma lassin maid Pirkanmaa eanangoddi guovllus.
Pietari Brahe

Per Abrahamsson dahje Pietari Brahe lei ruoŧŧelaš stáhtaolmmái, soalddát ja greavva. Son vuođđudii Supmii logi gávpoga, earret eará Hämeenlinna, Savonlinna ja Raahe. Son vuođđudii maid Turku akademiijja. Brahe gudnin Suomas leat báccit Turkus, Raahes, Lieksas ja Kajaanis, ja Raahe gávpot lea namahuvvon su maŋŋil.
Unna Ráipásaš

Unna Ráipásaš () lea várri Álttá suohkanis. Vári allodat lea 286 mehtera.
Luvddiidčohkka

Luvddiidčohkka lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 638 mehtera.
Vihanti girkosiida

Vihanti girkosiida lea čoahkkebáiki Raahe gávpogis ja lei Vihanti ovddeš gieldda guovddáš. Dat lea lahka máttageainnuid 86 ja 88 geaidnoruossa. Girkosiiddas lea earret eará ruovdegeaidnostašuvdna, moderna ruovttuguovloguovddáš-/girjerádju "Ukonkantti" ja sihke luteralaš girku ja ortodokssalaš rohkosviessu.
Ilveskorpi

Ilveskorpi dahje Korvenkylä lea gilli Raahe gávpogis, ovddeš Vihanti gieldda guovllus. Dat lea sullii Vihanti girkosiidda ja Oulainena gaskamuttus; 15 kilomehtera Oulainenis ja 12 kilomehtera Vihantis. Ilveskorpis orrot sullii 400 olbmo. Gilis doaibmá vuolledássi, mánáid joavkobeaiveruoktu ja aktiivvalaš giliviessu.
Pasifisma

Pasifisma dárkkuha soađevuostálastima ja viggamuša beassat ulbmilin veahkaválddi haga. Seammás ulbmil lea maid eastadit konflikttain ovddalgihtii. Pasifismma lea earálágán: absoluhtalaš pasifisma hilgu buot veahkaválddi, muhto lea maid pasifisttaid, geat dohkkehit omd. stáhtta siskkáldas bággogeainnut ja iešbealuštusa.
Lasagne

Lasagne lea itálialaš pastabiebmu, mas foarpma sisa biddjojit vurrolagaid pastas ráhkaduvvon lasagnepláhtat, tomáhta-biergodáigebuonjus ja vuostábuonjus. Biergodáiggi sadjái sáhttá bidjat omd. šattuid. De visot bassojuvvo ommanis.
Lasagne lea hutkojuvvon Davvi-Itálias birrasiid 1400-logus.
Siviilabálvalus

Siviilabálvalus lea muhtimis stáhttain molssaeaktu vearjobálvalusin. Dan sáhttet čađahit, juos olbmo nana jáhkku caggá vearjobálvalusa čađaheami.
Siviilabálvalus Suomas.
Suomas siviilabálvalus bistá 347 jándora dahje sullii 12 mánu. Siviilabálvalus lea leamaš Suomas molssaeaktu jagi 1931 ráje, go Lex Pekurinen ásahuvvui. Siviilabálvalus čoahkkana dán áigge sullii mánu guhkkošas skuvlenáigodagas ja sullii 11 mánu guhkkošas bargobálvalusas. Skuvlenáigodat čađahuvvo Lapinjärvi skuvlenguovddážis.
Fleece

Fleece dahje fliisa lea polyesteris ráhkaduvvon dahkofiiber, mii geavahuvvo earenoamážit olgo- ja astoáigebiktasiin. Fleecebiktasat leat litnásat, geahppasat ja hui bivvalat ja daid lea álki bassat ja dat goiket olu jođáneappot go ullobiktasat. Fleece lea liikká eahpeekologalaš dakko bokte ahte juohke bassamis fleecebiktasiin luovvanit duháhiid mielde mikroplastihkkapartihkkalat mat de nuoskkidit čáziid.
Bomba Estéreo

Bomba Estéreo lea colombialaš musihkkajoavku mii lea vuođđuduvvon Bogotás jagi 2005. Sin musihkka lea karakteriserejuvvon sániiguin "electro tropical" ja "psykedelalaš cumbia", ja das ovttastuvvet árbevirolaš cumbia lassin omd. techno, hip-hop, reggae ja afrokaribialaš champeta.
Eadni

Eadni lea njiŋŋálas váhnen, nuppiid sániiguin njiŋŋálas ealli dahje olmmoš geas leat maŋisboahttit. Njiččehasaid eatnit riegádahttet ja das maŋŋá njamahit iežaset maŋisbohttiid. Biologalaš eadnivuođa lassin namahus adnojuvvo maiddái olbmuid birra geain lea sosiála eatni rolla dihto mánáide, nugo mat adopterejuvvon mánáide. Olbmuid buohta eatni stáhtus bistá miehtá eatni ja mánáid eallima, muhto eatni guovddáš rolla láve nohkagoahtit dađe mielde go mánát šaddet rávesolmmožin.
Joatkkasoahti

Joatkkasoahti lei Suoma ja Sovjetlihtu gaskasaš soahti, mii dáhpahuvai geassemánu 25. 1941 – čakčamánu 19. 1944 oassin nubbi máilmmisoađi. Seammá áiggi joatkkasoađiin Duiska ollašuhttii operašuvnna Barbarossa -nammasaš stuorra falleheami Sovjetlihttui. Suoma ja Duiskka gaskkas lei fámus Antikomintern-soahpamuš, ja duiskalaš joavkkut leige vásttus Suoma davviraddošas.
Joatkkasoađi álggus suopmelaš ja duiskalaš joavkkut menestuvve ja ovdánedje guhkás Sovjetlihtu guovlui. Go soahti ovdánii, Sovjetlihttu goitge menestuvai buorebut ja buorebut. Jagi 1944 soahti lei juo suopmelaččaid oasis bahča bealuštusdáistaleapmi. Vearjoluoitin bođii fápmui čakčamánu 4. beaivve 1944, ja Moskova gaskaráfi vuolláičállojuvvojit čakčamánu 19. beaivve.
Soađi loahppaboađusin Suopma manahii Petsamo guovllu ja šattai láigohit Porkkala Sovjetlihtui soalddátdoarjjabáikin. Lassin Suopma fertii ádjit duiskalaš joavkkut eret Suomas, mii doalvvui Lappi soađi.
Steve Jobs

Steven Paul Jobs (riegádan guovvamánu 24. b. 1955 San Franciscos Californias USAs, jápmán golggotmánu 5. b. 2011 Palo Altos Californias USAs) lei amerihkálaš Apple-fitnodaga vuođđudeaddji. Son vuođđudii Apple-fitnodaga ovttas Steve Wozniakiin, ja lei dan hálddahusdirektevra.
IPhone 5

iPhone 5 lea iPhone-jovkui gullevaš mobiltelefovdna, man Apple lea ráhkadan. Dat almmuhuvvui čakčamánu 12. beaivvi 2012. iPhone 5:in sáhttá ee. riŋget, speallat, govvet, filbmet ja surfet interneahtas.
IPhone 4S

iPhone 4S lea iPhone-jovkui gullevaš mobiltelefovdna, man Apple lea ráhkadan. Dat almmuhuvvui golggotmánu 4. beaivvi 2011. iPhone 4S:iin sáhttá ee. riŋget, speallat, govvet, filbmet ja surfet interneahtas. Apple muitala telefovnnas leat buorit govvenapparáhta go ovdal.
IPhone 4

iPhone 4 lea iPhone-jovkui gullevaš mobiltelefovdna, man Apple lea ráhkadan. Dat almmuhuvvui geassemánu 7. beaivvi 2010. iPhone 4S:iin sáhttá ee. riŋget, speallat, govvet, filbmet ja surfet interneahtas. iPhone 4:s lea ee. liigemikrofona, mii ii leat leamaš ovdal.
Ođđa málle šattai almmolaš diehtun ovdal go telefovdna almmuhuvvui, danne go okta Apple bargi lei vajálduhtan telefovnna prototiippa muhtin bárai. Neahttapublikašuvdna Gizmodo osttii telefovnna máŋga vahku maŋŋel dáhpáhusa dan olbmás, gii lei váldán telefovnna báras, go ii lean gávdnan olbmo gii eaiggádii dan. Son lei geahččalan váldit oktavuođa eaiggádiin, gean nama lei gávdnan, muhto ii lean lihkosmuvvan. Olmmái lei dan maŋŋel geahččalan addit telefovnna ruovttoluotta Applei, muhto sii eai lean jáhkkán sus leat iPhone 4 prototiippa. Maŋŋel go Gizmodo lei šaddan sihkkar dan birra ahte sis lea albma iPhone 4, de riŋge sii dan olbmái, gii lei láhppán dan. Su bokte sii ožžo e-poastta Apples. Gizmodo hálidii dan maŋŋel lobi oažžut telefovnna, muhto loahpaloahpas telefovdna ii báhcán sidjiide. Ášši birra álggahuvvui maid politiijadutkan.
IPhone

iPhone leat telefovnnat maid Apple lea ráhkadan. Gávdnojit 5 iešguđet málle:
Justimusfilms

Justimusfilms lea komediijajoavkku Haapavesis, mii lei álggos bivnnut earenoamážit Youtubes. Joavkus lea golbma gándda: Sami Harmaala, Juho Nummela ja Joose Kääriäinen. Jagi 2012 sii ožžo maid televišuvdnaráiddu, Justimus.
Ádjetjohka

Ádjetjohka lea giláš Gálaniitoluotta guoras Guovdageainnus sullii 10 kilomehtera lulás márkanis.
Ákšomuotki

Ákšomuotki lea giláš Gálaniitoluotta guoras Guovdageainnus.
Čunovuohppi

Čunovuohppi lea giláš Biedjovággeluotta guoras Guovdageainnus.
Guhkesluokta

Guhkesluokta lea giláš riikkageaidnu 93 guoras Guovdageainnus.
Heammogieddi

Heammogieddi lea giláš riikkageaidnu 93 guoras Guovdageainnus.
Suolovuopmi

Suolovuopmi lea giláš Guovdageainnu ja Álttá gaskkas riikkageaidnu 93 guoras. Doppe lea duottarstohpu.
Soahtefielbmá

Soahtefielbmá lea giláš riikkageaidnu 93 guoras Guovdageainnus.
Stuorranjárga

Stuorranjárga () lea giláš riikkageaidnu 93 guoras Guovdageainnus.
Puls Sko &amp; Klær

Puls Sko &amp; Klær lea bivttasrámbuvra Márkan Senter -gávpeguovddážis Guovdageainnus. Dat rahpasii čakčamánu 29. beaivvi jagi 2006.
Kautokeino Villmarksenter

Kautokeino Villmarksenter lea idjadanbáiki márkanis Guovdageainnu suohkanis. Dan eaiggát lea Isak Mathis O. Hætta. rahpasii jagi 2006. Doppe lea sadji 32 olbmui.
Guovdageainnu girdišillju

Guovdageainnu girdišillju () lea boares girdišillju Guovdageainnus. Guovdageaidnulaččat leat jo guhká hálidan ahte dat šattašii fas smávva girdišillju gos girdet girdit, muhto dat ii leat dahkkon.
Guovdageainnu girdišillju lea sullii 3 kilomehtera davás márkanbáikkis.
Bodil Utsi Vars

Bodil Ingrid Utsi Vars (riegádan 1962) lea guovdageaidnulaš girječálli ja Guovdageainnu mánáidskuvlla rektor.
Breivang videregående skole

Breivang videregående skole lea joatkkaskuvla Romssas. Skuvlla rektor lea Eva Sparmann.
Kvaløy videregående skole

Kvaløy videregående skole lea joatkkaskuvla Romssas. Skuvlla rektor lea Snorre Bråthen.
Kongsbakken videregående skole

Kongsbakken videregående skole lea joatkkaskuvla Romssas. Skuvlla rektor lea Kjell Olav Mentzoni.
Breivika videregående skole

Breivika videregående skole lea joatkkaskuvla Romssas. Skuvlla rektor lea Tor Hemming Andersen.
Tromsdalen videregående skole

Tromsdalen videregående skole lea joatkkaskuvla Romssas. Skuvlla rektor lea Torill Hvalryg.
Tromsø maritime skole

Tromsdalen videregående skole lea joatkkaskuvla Romssas. Skuvlla rektor lea Snårre Brothen.
Knut Store

Knut Inge Store lea Bargiidbellodaga politihkar ja Unjárgga dálá sátnejođiheaddji. Son lea maid Norgga sámediggeáirras.
Erling Bratsberg

Erling Bratsberg lea Guovddášbellodaga politihkar ja Loabága dálá sátnejođiheaddji. Son bargá oahpaheaddjin Loabága skuvllas.
Erna Solberg

Erna Solberg (riegádan guovvamánu 24. b. 1961 Bergenis) lea norgalaš politihkar (Olgešbellodat) ja golggotmánu 2013 rájes Norgga stáhtaministtar. Solberg lea leamaš Olgešbellodaga jođiheaddji jagi 2004 rájes, ja Hordalándda stuorradiggeáirras 1989 rájes. Olgešbellodaga parlamentáralaš jođiheaddji son leamaš 2005 rájes. Son leamaš maid Olgešbellodaga nissonlihtu (Høyrekvinners Landsforbund) jođiheaddji 1993–1994, bellodaga nissonpolitihkalaš jođiheaddji 1994–1998, Kjell Magne Bondevika nuppi ráđđehusa gielda- ja guovloministtar 2001–2005 ja Olgeža 1. nubbijođiheaddji 2002–2004.
Gielda- ja guovloministtarin Solberg barggai earenoamážit nannen dihte buoret buresbirgejumi nannoset gielddain ja buoridan dihte regionála ovttasbarggu fylkasuohkaniid gaskka. Son maid ođasmahtii Norgga dorvobáike-, dorvoohcciid- ja sisafárrenpolitihka, ja jođálmahtii dorvobáikeohcamiid meannudeami. Dan maŋŋá go Solberg álggahii bellodaga jođiheaddjin, son lea deattuhan earenoamážit Olgeža politihka sosiála beliid ja dan árvovuođu. Bellodat šattai maid eanet pragmáhtalažžan.
Jagi 2011 gielda- ja fylkadiggeválggain Olgeš cevzzii buot buoremusat jagi 1979 maŋŋá. Dan maŋŋá go borgárlaš bellodagat vuite jagi 2013 stuorradiggeválggain Stuorradikki eanetlogu ja Olgeš šattai dán eanetlogu stuorámus bellodahkan, Olgeš ja Ovddádusbellodat ásahedje áigodahkii 2013–2017 ođđa ráđđehusa, man jođiha stáhtaministtar Erna Solberg.
Vigdis Hjulstad Belbo

Vigdis Hjulstad Belbo (riegádan 1955) lea Guovddášbellodaga politihkar ja Snoasa dálá sátnejođiheaddji. Son lea náitalan ja sudnos leat 4 máná, geat leat juo rávisolmmožin šaddan. Belbo lea boanda.
Bent Høie

Bent Høie (riegádan miessemánu 4. b. 1971 Randabergas) lea norgalaš politihkar (Olgešbellodat) ja golggotmánu 2013 rájes Erna Solberga ráđđehusa dearvvašvuođa- ja fuolahusministtar. Son lea leamaš Hordalándda stuorradiggeáirras jagi 2000 rájes, ja lea Stuorradikki dearvvašvuođa- ja fuolahuskomitea jođiheaddji 2009 rájes. Olgeža bargolávdegotti lahttu son leamaš 2008 rájes, ja bellodaga 2. nubbijođiheaddji 2010 rájes.
Trine Skei Grande

Trine Skei Grande (riegádan golggotmánu 2. b. 1969 Overhallas) lea norgalaš politihkar (Gurutbellodat). Son lea leamaš Oslo stuorradiggeáirras jagi 2001 rájes, ja Gurutbellodaga jođiheaddji 2010 rájes, maŋŋá go lei leamaš bellodaga 1. nubbijođiheaddji son 2000–2010. Son lea maiddái leamaš Gurutbellodaga parlamentáralaš jođiheaddji 2001–2005 ja ođđasit 2009 rájes.
Ođđajagemánu 17. b. 2018 rájes, son doaibmá Erna Solberga ráđđehusa kulturministtarin. Ođđajagimánu 22.b. 2019 rájes doaibmagođii son kultur- ja dásseárvoministtarin.
Knut Arild Hareide

Knut Arild Hareide (riegádan skábmamánu 23. b. 1972 Bømlos) lea norgalaš politihkar (Risttalaš Álbmotbellodat). Son leamaš Akershusa stuorradiggeáirras jagi 2009 rájes, ja Risttalaš Álbmotbellodaga jođiheaddji 2011 rájes 2019 rádjái. Hareide lei Kjell Magne Bondevika nuppi ráđđehusa birasgáhttenministtar 2004–2005.
Siv Jensen

Siv Jensen (riegádan geassemánu 1. b. 1969 Oslos) lea norgalaš politihkar (Ovddádusbellodat) ja golggotmánu 2013 rájes Erna Solberga ráđđehusa ruhtadanministtar. Son lea leamaš Oslo stuorradiggeáirras jagi 1997 rájes, ja Ovddádusbellodaga jođiheaddji 2006 rájes. Bellodaga parlamentáralaš jođiheaddji son leamaš 2005 rájes. Ovdal go šattai bellodaga jođiheaddjin, Jensen lei bellodaga 1. nubbijođiheaddji 1999–2006 ja parlamentáralaš nubbijođiheaddji 2001–2005.
Snoasa márkan

Snoasa () lea Snoasa gieldda hálddahusguovddáš ja stuorámus gilli. Dan olmmošlohku lea 674 (2012).
Raavrevijhke márkan

Raavrevijhke () lea Raavrevijhke gieldda hálddahusguovddáš ja stuorámus gilli. Dan olmmošlohku lea 223 (2012).
Gásluokta

Gásluokta () lea Divttasvuona gieldda hálddahusguovddáš ja stuorámus gilli. Dan olmmošlohku lea 865 (2012).
Kárášjoga márkan

Kárášjohka () lea Kárášjoga gieldda hálddahusguovddáš ja stuorámus gilli. Dan olmmošlohku lea 1 885 (2012).
Birokratiija

Birokratiija dahjege byrokratiija (fránskkagiela sánis "bureau" ’kantuvra’ ja greikkagiela sánis "κράτος" ’fápmu’) mearkkaša organisašuvnnaid, doaibmabijuid, protokollaid ja njuolggadusaid vuogádagaid, maiguin earenoamážit almmolaš doaimmat stivrejuvvojit. Birokratiijas lea dávjá čavga hierárkkalaš struktuvra, man rámmaid siskkobealde iešguđetlágan áššemeannudeddjiin, «birokráhtain», lea ovddasvástádus das, ahte áššit meannuduvvojit dárkilit njuolggadusaid mielde. Muhtumiid mielas sánis "birokratiija" leat negatiiva konnotašuvnnat, ja badjelmearálaš birokratiija duššadeaddji váikkuhusat ledje guovddáš temá Franz Kafka bargguin nugo mat su románas "Der Process".
Birokratiija ii leat gullan sámi árbevirolaš kultuvrii dahje ealáhusaide, muhto dat lea leavvan váldoservodagaid mielde maiddái viidát Sápmái, ja dálá ođđaáigásaš servodaga dárbbuid várás eanaš sámegielaide leat maiddái ráhkaduvvon ollu birokráhtalaš tearpmat.
Angela Merkel

Angela Dorothea Merkel (riegádan suoidnemánu 17. beaivve 1954 Hamburgas Duiskkas) lea duiskalaš risttalašdemokráhtalaš politihkar, álgoálggus fysihkar. Son lea leamaš "Christlich Demokratische Union" (CDU) -bellodaga jođiheaddji jagi 2000 rájes, ja Duiskka lihttokánsler jagi 2005 rájes. Son adnojuvvo Eurohpá ja Eurohpá Uniovnna deháleamos politihkarin. Jagis 2014 Merkel oaččui Seoul ráfibálkkašumi.
Avenida de los Insurgentes

Avenida de los Insurgentes lea aveny Meksiko gávpogis.
Paseo de la Reforma

Paseo de la Reforma lea aveny Meksiko gávpogas.
Vokála

Vokálat leat giela jietnadagat maid jietnadettiin njálmmis ii leat dahppagas iige stuorit baskkádat go alla vokálain, nuppiid sániiguin dat eai leat konsonánttat.
Nu gohčoduvvon vokáladiagrámma govvida nu gohčoduvvon vokálagomuvuođa. Dán govvosii leat merkejuvvon dábáleamos vokálajietnadagat suoma-ugralaš fonetihkalaš čállinvugiin. Oránša jietnadagat leat kardinálavokálat. Čuokkáid gurut bealde leat govda vokálat, olgeš bealde ges jorba vokálat. (Ovdavokálaid ɑ̈ ja α̈ dahje maŋŋevokálaid ɑ ja α gaskkas leat prinsihpas čielga erohusat, vaikko dat eai soaitte oidnot Wikipedia foanttain doarvái bures.)
Nu gohčoduvvon vokáladiagrámma ja dábáleamos vokálat riikkaidgaskasaš fonetihkalaš čállinvugiin (IPA).
Malesia

 &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;timestamp&gt;2013-09-26T20:17:43Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;Gálaniitoluodda&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;comment&gt;Gálaniitoluodda sirddii siiddu Malesia nammii Malaysia&lt;/comment&gt;
 &lt;origin&gt;270882&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Abdul Halim Mu'adzam Shah

Almu'tasimu Billahi Muhibbuddin Tuanku Alhaj Abdul Halim Mu'adzam Shah Ibni Almarhum Sultan Badlishah (skábmamánu 28. b. 1927 Alor Setar, Kedah, Malaysia – čakčamánu 11. b. 2017 Alor Setar, Kedah, Malaysia) lei jagi 1957 rájes Kedah 27. sultána ja jagi 2011 rájes Malaysia 14. gonagas, «Yang di-Pertuan Agong». Son lei maiddái Yang di-Pertuan Agong áigodagas 1970–1975, ja lei nu áidna gii lei Malaysia gonagas guokte háve. Abdul Halim lei maiddái boarráseamos gii lei válljejuvvon dan virgái.
Lauvsnes

Lauvsnes lea Davvi-Trøndelága fylkka Flatangera gieldda hálddahusguovddáš. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 458 (2012).
Dun

Dun lea Davvi-Trøndelága fylkka Fosnesa gieldda hálddahusguovddáš.
Frosta márkan

Frosta lea Davvi-Trøndelága fylkka Frosta gieldda hálddahusguovddáš.
Føynland

Føynland lea suolu Nøtterøy gielddas. Dan olmmošlohku lea su. 1 400.
Arenaljávri

Arenala jávri (spánskagillii: "Lago Arenal") lea stuorámus jávri Costa Ricas. Dan viidodat lea 85 km².
Guápiles

Guápiles lea gávpot Limóna provinssas ja Costa Ricas. Dat lea Pococí kantona hálddahusguovddáš. Dan olmmošlohku lea 36 457 (2011).
Diida

Diida lea ovtta lágan einnosteapmi boahtteáiggi birra. Dat leat dego eallinnjuolggadusat, go muitalit leat go diŋggat buoris vai bahás. Leat hui ollu iešguđetlágan diiddat, ee. luonddu ja servodaga birra.
Suonnjel

Suonnjel (, , , "Сонгельск", "Суоникюля") lea okta nuortasápmelaččaid dálvesiida Beahcáma gieldda máttaoasis Ruoššas. Suonnjel lea okta golmma nuortalaččaid dálvesiiddain, mat leat Täyssinä ráfešiehtadusa rájes gullan Ruššii. Tarto ráfi maŋŋá jagiin 1920–1944 Suonnjel gulai Supmii. 
Biras Suonnjelis.
Suonnjel lea eará boares siiddaid ládje vuođđuduvvon lahka čázádagaid. Lohttu lea Suonnjel-siidda guovddáš johka. Suonnjela davveosiin biras šaddá guorbbasin: goahccevuovdi guovlu rievdá skierriavádahkan. Olles Beahcán lea oassi Davvi-Lappi avádaga, mas meahccit, jeakkit, duoddarat ja čázádagat vuoruhit. Suonnjela biras lea luonddu beales hui rikkis guovlu, mas luonddu dáhkidii ássiide vuđolaččat dorvvolaš ja sihkkaris eallima. 
Hálddahus.
Suonnjelis doaimmai nuortalaččaid siidačoahkkin ja iešstivrenvuoigádat, "siidsååbbar". Dat lei nuortalaččaid oktasaš vuoigatvuođa ja ortnega bajásdoalli. Siidsååbbar doaibmá ain Suoma Sámis nuortasápmelaččaid guovllus. Siidačoahkkin lea nuortalaččaid deháleamos hálddahusorgána, masa nuortalašráđđi ja luohttámušalmmái válmmastallet áššiid. Luohttámušalmmái jođiha siidsååbbara.
Siidsååbbar čoahkkanii álo, go galggai gieđahallat mearkkašahtti áššiid. Ovdamearkan boazodoalloáššiid, luossabivdobáikkiid juohkima ja rihkkumušaid dihte buot siidda olbmot čoahkkanedje oktii. Siidsååbbaris sohkaguovlluid njunnošiiguin áššiin mearridedje náitalan almmáiolbmot. Sáhkavuorruid dolle buot 18-jahkásaš albmát. Mearridanváldi lei maid leaskan báhcan nissoniin, geain ledje mánát. Muđui nissoniin ii leamašan mearridanváldi, muhto sii oassálaste siidsååbbariidda ja ledje mielde ságastallamiin. 
Ealáhusat ja eallinvuogit Suonnjelis.
Sohkaguovllu luondduriggodagat adde ealáhusa Suonnjelis. Siidda nuortalaččaid deháleamos ealáhusat ledje guolásteami lassin fuođđobivdin ja boazodoallu. Suonnjela nuortalaččaid barget maid iešguđetlágan bargguid, dego mátkkoštan-, vuovdin- ja fievrrideamibargguid. Doložiin Suonnjela nuortalaččat láigohedje sin guollečáziid ja fuođđoeatnamiid anáraččaide ja ruoššaide. Čázádagat, fuođđoeatnamat sihke boazodoalloguovllut ledje nuortalaččaid sogaid stivrejumis.
Suonnjela ássit hárjehedje ovttas Njuohttejávrri ássiiguin buođđobivdu Doallánjogas. Luosat bivdojuvvojedje buođuin ja guolit juogaduvvojedje bearragottiid gaskkas. Árbedieđu mielde buođus ožžojuvvojedje valjit luosat, mat vuvdojuvvojedje Guoládatnjárgii. Go Beahcán laktojuvvui Supmii jagis 1920 de buođđobivdu nogai.
Buođđobivddu lassin Suonnjela nuortalaččat bivde nuohtain. Soames bearrašat bivde guliid maid merddiin. Nuortalaččaide lei dehálaš, ahte guollečázit muddejuvvojit, vai guollenálit seailluhivčče maid boahtte jagiide.
Olmmošlohku ja orrut.
Eanaš oassi Suonnjela ássiin ledje Beahcáma nuortasápmelaččat. Jagi 1929 heaggačáliheami mielde Suonnjela olmmošlohku lei 168, buot nuortalaččat.
Romssasuolu

Romssasuolu () lea suolu nannáma ja Sállira gaskkas Romssas Romssafylkkas. Gávpoga guovddáš lea sullo nuorttabealde, muhto olbmot orrot miehtá sullo. Romssa girdišillju lea fas oarjjabealde. Romssasullos beassá nannáneatnamii Tromsøbrua-šalddiin dahje Tromsøysundtunnelen-tunneallain. Sállirii manná Sandessundbrua-šaldi.
Romssasuolu lea sullii 10 km guhku davvegeažis lullegeahčái. Badjin, gasku sullo, lea jávri, Báhpajávri () masa huksejuvvui buođđu jagis 1867. Sullos leat hui ollu viesut, muhto maiddái veaháš vuovddit.
Sullos, nuorttabealde, leat ee. Romssa universitehta, Davvi-Norgga universitehtabuohcciviessu ja Tromsø Museum.
Romssasuolu lea olmmošlogu ektui Norgga stuorámus suolu. Hinnøya lea nubbin stuorámus. Romssasullo olmmošlohku lea 36 088 (ođđajagimánu 1. b. 2012), ja lea juhkkojuvvon viđa guvlui:
Sentrum guvlui gullá gávpotguovddáš ja dan lagasbiras, nappo sullo nuorttabealli. Nordre Tromsøya lea sullo davát oassi, ja Søndre Tromsøya lea lullegeahči. Sommerlyst ja Mortensnes leat Romssasullo oarjjabealde.
Buddhisma

Buddhisma lea oskkolat dahje filosofiija mii vuođđuduvvui Indias 500-logus oKr. Oskkoldat álggahuvvui Siddhartha Gautama oahpahusaid vuođul, guhte šattai "buddha". Son oahpahii ahte son lea dušše dábálaš olmmoš, iige profehta dahje ipmil.
Okta buddhisma váldoáššiin lea ahte olmmoš riegáda ain ođđasit maŋŋel go lea jápmán. Jus lea bargan ollu baháid ovddit eallimis, de šaddá nuppi eallimis juoga mas leat ollu váttisvuođat. Jurdda lea ahte son galgá riegádit ođđasit dassážii go beassá eret eallinjuvllas samsaras, ja olaha nirvana.
Café Tacvba

Café Tacvba lea meksikolaš rockjoavku.
Njálla

Njálla lea beanaelliid čerdii gullevaš boraspire mii eallá davvi tundraguovlluin. Dat gierdá galbmasa hui bures, ja dan guolggat leat nu lieggasat ahte gierdá bures 40 minusceahki. Njálla deaddá 2,5-5,0 kg.
Katla (vulkána)

Katla lea 1 512 mehtera allosaš vulkána Islánddas. Dat lea 300–400 mehtera Mýrdalsjökull-jiehki vuolde. Kráhtera diamehter lea sullii 10 km. Vulkána lea russon badjelaš logi geardde jagi 874 maŋŋel. Stuorra russumat gávdne saji birrasiid jagi 1000, 1357 ja 1490. Sihkkarastojuvvon jagit goas Katla russui, leat 1580, 1612, 1625, 1660, 1721, 1755, 1823, 1860, ja maŋimus, golggotmánu 12.–skábmamánu 5. b. 1918. Golmma maŋimus háve russun lea bistán gaskal 20 ja 30 jándora.
Islándda geodieđalaš instituhta mielde lea vejolaš ahte okta russun gávnnai saji jagis 1955, muhto jus nu lei, de lei nu unni ahte ii cuvken jiehki bajábealde. Jagis 1998 soittii maiddái russut.
Jiekŋaguovža

Jiekŋaguovža ("Ursus maritimus") lea guovžžaid čerdii gullevaš boraspire, mii eallá Árktisas.
Eallinguovlu.
Jiekŋaguovžžat ellet Ruošša davviosiin, Oarje- ja Davvi-Alaskas, Canada árktalaš guovlluin, Ruonáeatnamis, Svalbárddas ja Davvi-Siperias.
Ovddit jiekŋaáiggis ja veaháš dan maŋŋel, lei jiekŋaguovžžaid eallinguovlu mihá stuorit. Ovdahistorjjálaš jiekŋaguovžžaid bázáhusat leat gávdnon earret eará Ruoŧas ja Dánmárkkus. Árvaluvvo ahte šládja elii maiddái Suomas, muhto dat ii leat áibbas sihkkar.
Sturrodat.
Jiekŋaguovža lea guhkit go eará guovžžat, ja sullii seamma sturrosaš go kodakguovža. Dat lea gaskal guokte ja 2,8 mehtera guhkosaš. Njiŋŋelaš guovža deaddá 175–300 kg ja varris ges 350–700 kg, muhto stuorimusat soitet leat olles 800 kg.
Chicago

Chicago lea gávpot USAs Illinoisa oassestáhtas.
Anggun

Anggun Cipta Sasmi (r. Cuoŋománu 29. beaivve 1974 Stratfordis, Jakartas, Indonesias) lea kanadalaš lávlu ja lávlladahkki gean váldošáŋŋerat leat pop-musihkka.
Nahuatlgiella

Nahuatlgiella lea utoaztekalaš giellagoddái gullevaš giella mas leat sullii 1,54 miljovnna hálli golmma sierra guovllus Meksiko máttaosiin.
Coragiella

Coragiella lea utoaztekalaš giellagoddái gullevaš giella mas leat 13 354 hálli golmma sierra guovllus Meksiko máttaosiin.
MacBook Pro

MacBook Pro lea Apple dihtor mii lea ráhkaduvvon ámmátatnui. Dat almmuhuvvui ođđajagimánu 10. b. 2006.
MacBook Pro -dihtoriin leat golmma iešguđet sturrosaš šearpmat: 13,3", 15" ja 17".
Nairobi

Nairobi lea Kenia oaivegávpot. Dat vuođđuduvvui jagis 1899.
Olympos

Olympos (greikkagillii Όλυμπος) lea Greikka alimus várri, mii lea 2917,727 mehtera alu. Dološ greikalaš mytologiija mielde ipmilat orro Olymposa čohkas balvvaid bajábealde, ja doppe stivrejedje Zeus oktan eamidiinnis Herain ja eará ipmiliiguin.
Šáhkka

Šáhkka (persiagielas "šah" (‏شاه‎ ), «gonagas») lea speallu guovtti olbmui.
Historjá.
Šáhka speallan álggii Ásias birrasiid jagi 600.
Boalut.
Šáhkas goappašat speallis leat 1 gonagas, 1 dronnet, 2 toartna, 2 viehkki, 2 heastta ja 8 boandda.
Speallan.
Šáhkas da lea okta vilges ja okta čáhppes siidu. Vilges siidu álgá. Spealli galgá dahkat nu ahte vuostálasti gonagasa sáhttá goddit. Dat gohčoduvvo maiddái «šáhkka-máhtta».
Citlaltépetl

Citlaltépetl (spánskagillii: "Pico de Orizaba") lea Meksiko alimus várri, mii lea 5 675 mehtera alu.
Cerro Chirripó

Cerro Chirripó lea Costa Rica alimus várri, mii lea 3 820 mehtera alu.
Rafael

Raffaello Sanzio da Urbino (njukčamánu 28. b. 1483 dahje cuoŋománu 6. b. 1483 – cuoŋománu 6. b. 1520) lei itálialaš dáiddár.
Hoverla

Hoverla lea Ukraina alimus várri, mii lea 2 161 mehtera alu.
Gangkhar Puensum

Gangkhar Puensum (tibetagillii: གངས་དཀར་སྤུན་གསུམ) lea Bhutana alimus várri, mii lea 7 570 mehtera alu.
Jiří Dienstbier

Jiří Dienstbier (r. cuoŋománu 20. b. 1937, Kladno, Čekkoslovakia – j. ođđajagimánu 8. b. 2011, Praha) lei politihkkár ja journalista. Son lei Čekkia vuosttaš olgoriikkaministtar jagi 1989 rájes jagi 1992 rádjai. Son barggai Ovttastuvvan Našuvnnaid ovddasteaddjin Jugoslavias jagiid 1998–2001. Kommunistaáiggis son lei giddagasas ovttas Václav Haveliin. Go jámii, son lei senáhtor Čekkias.
Ariana Grande

Ariana Grande (r. geassemánu 26. beaivvi 1993 Boca Raton, Florida, Amerihká ovttastuvvan stáhtat) lea amerihkálaš lávlu. 
Eará dieđut.
Sus lea vielljabealli, gii maid lávlu ja dánsu, su námma lea Frankie Grande. Ariana orru Kalifornias. Son lea hui čeahppi lávlut ja láve humadit su fansain. Ariana lea leamaš Japanas ja máhttá japánagiella hupmát maid. Son lei Japanas ođđábeavruohta 2013/2014.
Čáppagirjjálašvuohta

Čáppagirjjálašvuohta lea teaksta, mii lea čállojuvvon dego dáidda dahje áiggeájanas (gč. maid áššegirjjálašvuohta). Čáppagirjjálašvuohta lea árbevirolaččat meroštallojuvvon golbman šládjan, mat leat drámá, epihkka ja lyrihkka.
Sámi dieđalaš áigečála

Sámi dieđalaš áigečála lea dieđalaš áigečála maid Sámi allaskuvla ja UiT Norgga arktalaš universitehta almmuhit ovttasbarggus. Áigečála almmuhuvvo sámegillii.
Vuosttaš nummár almmuhuvvui 1994s, 2004 maŋŋel áigečála lea almmuhuvvon oktii ja 2010 maŋŋel guktii jagis. Jagi 2013 rájes Sámi dieđalaš áigečála lea elektrovnnalaš Open access –áigečála, mii máksá, ahte buohkain lea vejolašvuohta lohkat áigečállaga neahtas.
Áigečála lea Norggas dohkkehuvvon almmuhankanálan mii addá 2. dieđalaš dási čuoggáid. Váldodoaimmaheaddji lea Harald Gaski, ja doaimmahusas leat Berit Anne Bals Baal, Kristina Labba, Lill Tove Fredriksen ja Mikkel Nils Sara. Doaimmahusčálli lea Arnstein Johnskareng.
ČSV

ČSV (Čájet Sámi Vuoiŋŋa!) dahje ČSV-lihkadus lei sámepolitihkalaš ja -kultuvrralaš lihkadus, mii álggii Mázes čavčča 1970. ČSV ii lean bellodat iige organisašuvdna, ja bustávaid mearkkašumis leat maid eará veršuvnnat. ČSV dehálaš rolla lei fallet nuorra sámi aktivisttaide identitehta ja oktavuođa.
Máret Ánne Sara

Máret Ánne Sara (riegádan 1983 Guovdageaidnu) lea sámi dáiddár, girječálli, ja doaimmaheaddji. Sus leat leamaš govvačájáhusat Suomas ja Norggas. Su sárgosiin son govvida oktavuođa bohccuid ja olbmuid gaskkas ja sámi gullevašvuođa. Su vuosttaš romána lea "Ilmmiid gaskkas "ja almmuhuvvui 2013 DAT lágádusain. Dat lea fantasiija-romána vielja ja oappá birra, geat šaddaba boazun ja deaivaba ulda-noaiddi. Jus soai háliideaba boahtit ruoktot, soai ferteba gávdnat čovdosa. Dat lea dušše vuosttaš oassi stuorebuš muitalusas. Máret Ánne Sara lea maid doaimmaheaddji Š-bláđis.
Áilu Valle

Áilu Valle (riegádan 1985) lea ráp-artista, guhte lea eret Ohcejoga Gámasmohkis. Son ráppe davvisámegillii, suomagillii ja eaŋgalasgillii. Valle lea almmustahtan davvisámegielat debyhta-albuma jagis 2012, man namma lea Dušši dušše duššat. Son bádde Tuupa Recordsiin.
Dehálaš fáddá Vallei lea kritiseret oarjemáilmmi nealgi golahit eanet, ja riggáid dárbu dinet eambbo ja eambbo ruđa. Son čievččasta kapitalismma njuolga njeacce vuostá.
Rieban

Rieban ("Vulpes vulpes") lea Davviriikkain dábáláš ruksesruškes beanaealli. Dat lea viidásepmosit leavvan eatnan alde ealli fuođđu: dat eallá measta olles Davvi-Amerihkás ja Eurásias. Maiddái Davvi-Afrihkás leat muhtin veardde riebanat.
Ovddeš áigge bivde ollu riebaniid dan náhki geažil, ja erenoamážit riebanat, main lei čáppa ivdni, ledje divrras gávpegálvvut jahkečuđiid áigge, earret eará čáhppesrieban, silbarieban ja oalát jievja rieban, mas ledje rukses čalmmit.
Boazodoallu

Boazodoallu lea davviriikkain ja Ruoššas, eanáš sápmelaččaid hárjjehan ealáhus. Boazodoallu earrána omiid dikšumis das, ahte bohcot besset eallit friidjan. Boazodoalus lea geavahusas balggosortnet ja mađut.
Historjá.
Sápmelaččat leat juo don dolin álgán bivdit gottiid. Dasto kekse álgit guođohit gottiid ja dás boazodoallu álggii. Bohcco leat guođohan das leahkki materiálaid dihtii dego bierggu, čoarvviid ja náhkki. Álggos bohccuid goađohedje siidaortnega mieldi. Siidii gulle dábálažžat bearaš dahje sohka. Dasto 1800-logu loahpas Ruošša keaisár mearridii lágádit balgosortnega.
Boazodoallu dán áigge.
Dán áigge lea ainge balggosortnet. Buot badjealbmát gullet muhtun balgosii. Balgus dikšu lahkaáššiid. Bohcuid merket juohke jage guktii dahje dárbbu mielde eanet. Merken dáhpáhuvvá bigálusas, gos merkema lassin vuvdojuvvo ja njuvvojuvvo badjelmeare bohcuid. Bigálastin dáhpáhuvvo nu, ahte vuos mearkkahis bohccot nummerastojuvvo, dasto daid addet johtit iežas álddu lusa. Dasto čierpmat juogo gessojuvvo njuovvamii dahje vuovdimii, dahje merkkejit ja luiddet várrái. Seamma dahku maiddái eará bohccuidda. Luiddon bohccuidda dábálažžat bidjet vuos mahtudalkkasa. Váris dasto badjeolbmot fáktejit bohccuid ja bibmet daid giđđat. Bohccuid maiddái sáhttá váldit ruoktut biebmanlahkai. Ná dahku ovddamearkka dihtii juos boazu lea boazus dahje dat lea gilvaheargi.
Gumposat

Gumposat lea árbevirolaš sápmelaš borramuš. Gumposa varra lea bohccovarra, man lea váldojuvvon váibmosuonas čeabehis. Varra golggahuvvo lihttái. Vara sáhttá geavahit maiddái márffiin. Čakčadálvi lea dábaleamos jagiáigi borrat gumposiid, danne go dalle leat bigálusat.
Gumposat ráhkaduvvo bohccovaras, buoiddis, sáltis ja roavejáfuin. Dan lassin gumposiidda sáhttá bidjat lávkki ja bihppora.
Rávvagat.
Buoiddis ja lávkkis čuhppojuvvo unna smávva bihtáid. Lávki steikejuvvo bannos nu guhká, ahte dat lea dimis. Varra firrojuvvo bures amas varra gielluluvvat. Dan maŋŋá varrii lasihuvvojit buot ávdnasat. Roavajáffut lasihuvvojit nu ahte dáigi lea suohkat. Gumposdáiggi galgá addit orrut sullii diimmu. Gumposat duldojuvvo liemas sullii ovtta diimmu, nu guhká ahte roahkajáffut leat giksan. Gumposat borrojuvvo buđehiin ja joŋaiguin.
J. R. R. Tolkien

John Ronald Reuel Tolkien (3.1.1892 – 2.9.1973) lei englándalaš girječálli, filologa ja professor Oxforda universitehtas. Su beakkáneamos girjjit leat "Lord of the Rings" ("Suorpmasiid hearrá"), "The Hobbit" ja "The Silmarillion".
J.R.R. Tolkiena váikkuhusat fantasiijagirjjálašvuhtii leat hui mearkkašahtti. Ollugat su atnet joba fantasiijagirjjálašvuođa áhččin, vaikko son ii leange vuosttas fantasiijagirječálli. Su girjjit leat fantasiijagirjjálášvuođa klassihkkárat, mat leat leamaš ovdagovvan eará fantasiijagirječálliide. Peter Jackson bagadii 2001–2003 Suorpmasiid hearrás filbmatrilogiija, mii menestuvai erenoamaš bures ja oaččui oktiibuot 17 Oscar-bálkkášumi.
"Suorpmasiid hearrá" ja "The Hobbit" guovddáš temát leat dáistaleamit bahá ja buorre fámut gaskkas. Tolkien válddii su girjjáláš bargui ollu váikkuhusa myhtain ja álbmotmáidnasiin ja –eposiin, earrát eará "Kalevalas" ja vikiŋgaságain.
"Suorpmasiid hearrá" lea jorgaluvvon 38 gillii, muhto ii sámegillii.
Boallobeavdi

Boallobeavdi lea apparáhtta, man funkšuvdna lea sáddet kodaid dihtorii dahje čállinmašiidnii. Boallobeavddis sáhttá leat sihke bustávat, logut ja eará symbolat. Boallobeavddi dábálaš boalut sáddet kodaid njuolga dihtorii, sin lassin leat maid funkšuvdnaboalut, maid leat vejolaš ovttastahttit dábálaš boaluiguin, ja dan bokte oažžut ođđa koda. Omd. Macintosha dihtorboallobeavddis SHIFT a boađus lea A, ja OPT e boađus sáhttá leat é.
Máŋga gielain lea iežas boallobeavdi, dego davvisámegielas. Jos lea kommersiálalaččat vejolaš, de gielas lea maid fysalaš boallobeavdi, dahje boallobeavdi, gos bustávat leat málejuvvon boaluide.
Davvisámegiela boallobeavdi ožžui modearna hámi Sámi dihtorlávdegotti barggu oktavuođas.
Eahpáraš

Sámis leat eahpáraš-máidnasat mat muitalit dan ahte luovosmánát geat leat čihkkojuvvon meahccái šadde jámehin. Dološ áigin jus náitalkeahtes nissonolbmot šadde áhpeheamit, sii balle ráŋggáštuvvomis ja guđđe sin mánáid, geat jápme gástta haga. Daddjo ahte eahpáraččat gillájedje ja geahččaledje mávssahit olbmuide gillámušaideaset ovddas. Eahpáračča vástagat eará davviriikkalaččain leat dážaid "utburd", ruoŧŧelaččaid "myling" ja suopmelaččaid "ihtiriekko".
Máret Ánne Sara lei čállán romána "Ilmmiid gaskkas", mas son govvida eahpáračča dego unna šovkes álás mánáža rukses čalmmiiguin. Eahpáraččas lea liidni čeabet birra, danin go váhnemat buviheigga su. Eahpáraš gáibida gástta ja dat lea dárbbaš lohkat Áhčči min-rohkosa jorggu ládje.
Heastanálli

Heastanálli lea joavku heasttat, mas leat dihto oktasaš dovdomearkkat. Heasttat seamma nális atne goasii seamma bajiloainnut.
Samojedagielat

Samojedagielat ovttaš suopmelaš-ugralaš gielain leat urálalaš gielat. Daid urálalaš vuođđogiella hállojuvvui sullii 6000 jagi dassái. 
Samojedagielat leat juohkejuvvon lullisamojedagielaide ja davvisamojedagielaide:
Davvisamojedagielat
Lullisamojedagielat
Siligo

Siligo lea Sardinia gávpot, lea regiuvdna Italias, olmmošlohku 943 (2010)
Ronald Reagan

Ronald Wilson Reagan, (r. guovvamánu 6. b. 1911 – geassemánu 5. b. 2004) ) lei Amerihká ovttastuvvan stáhtaid 40. presideanta.
Son válljejuvvui presideantan jagiin 1981 ja 1989. Ronald Reagen eamit lei Nancy Reagan ja su mánát leat Ron, Michael, Maureen ja Patti Reagan. Reagana ovddideaddji lei Jimmy Carter.
Slettaelva

Slettaelva lea Romssa gávpotoassi Sállira sullos. Dat lea Kvaløysletta davábealde, sullii 3 km eret Sandnessundbruas.
Slettaelvas lea gilisearvi, Slettaelva borettslag, mánáidskuvla ja máŋga mánáidgárddi.
Slettaelva skuvla

Slettaelva skuvla () lea mánáidskuvla Slettaelva gávpotoasis Sálliris Romssa gielddas. Skuvla vuođđuduvvui 1989:s. Slettaelva skuvllas ledje 170 oahppi skuvlajagi 2013/2014 álggus.
Skuvlla jođiha čavčča 2014 rájes rektor Vegard Yttergård.
Historjá.
Skuvla vuođđuduvvui 1989:s A/L Slettaelva Grendehus vistái maŋŋel go guovllu váhnemat gáibidedje skuvlla Slettaelvai. Dalle lei doppe dušše 1.-3. klássa, ja easkka 1995:s ledje skuvllas buot mánáidskuvlla čieža klássa. Lášmmohallanlatnja ja skuvlagievkkan ledje gárvvisin 1998:s. Birrasiid jagi 2000 ledje skuvllas vuollelaš 300 oahppi, ja nu lei skuvla Sállira stuorámus. Maŋŋel dan leat leamaš unnit oahppit, ja čakčat 2013 ledje doppe 170 oahppi.
Aftenposten

Aftenposten lea Norgga stuorámus aviisa, vuođđuduvvon 1860:s, ja das boahtá ođđa nummir juohke beaivvi. Dat lea maiddái riikka stuorámus diŋgonaviisa, ja almmuhuvvo Oslos. Aviisa šattai stuorámus go VG lohkkiid mearri njiejai ollu.
Aftenposten vuođđuduvvui miessemánus 1860 namain "Christiania Adresseblad", muhto namma rievdaduvvui 1861 álggus, ja ođđa namma šattai "Aftenposten", guhte lea bisson dan rájes odnážii.
Aviissas lea maid nuoraidveršuvdna, "Aftenposten Junior".
Diabetes

Diabetes ("Diabetes mellitus", maiddái gohčoduvvon sohkardávda) lea dávda mas olbmo čoavječolgaráksá ii nagot ráhkadit doarvái insuliinna goruhii. Diabetesa mihtilmas dávdamearka lea alla varrasohkkar. 
Tiippat.
Diabetes dábálaččat juhkkojuvvo guovtti tiipii. Tiipa 1 ja tiipa 2. Tiipa 2 lea dábálaččat go tiipa 1. 
Tiipa 1.
Tiipa 1 diabetesis goruda immunasystema dovdameahttun sivas bilida čoavječolgarávssá betaseallaid mat ráhkadit insuliinna. Dalle insuliinna ferte addit goruhii cirggastagain, peannain dahje insuliidnapumppain.
Suoma olbmot buohccájit eanemus máilmmis tiipa 1 diabetesii.
Tiipa 2.
Tiipa 2 diabetesa váttisvuohta lea ovddemustá insuliidnaresistensa, mii dađistaga váibada čoavječolgarávssá dassážii go dilli lea seammá go tiipa 1, namalassii ahte čoavječolgaráksá ii nagot ráhkadit doarvái insuliinna go livččii dárbu. Dát kombinašuvdna, go čoavječolgaráksá váibagoahtá ja eará gođđosat mat dábálaččat vástidit insuliidnii šaddet resisteanttat, mielddisbuktá ahte tiipa 2 diabetes lea dávda mii váilevaš divššuin vearrána áiggi mielde. 
Tiipa 2 diabetes lea álbmotdávda mii lassána Davviriikkain. Earenoamážit Suomas dávda lea viehka dábálaš. Olbmot geat gillájit tiipa 2 diabetesa leat várálaččat jápmit ovdal áiggi ja maiddái buohccát iešguđet lassedávddaide. Diabetes lea dutkansuorgi mii stuorru. Maŋemus jagiid dálkkasfitnodagat leat duddjon máŋga ođđa dálkasiid. Ja dađistaga lea maiddái dutkojuvvon movt daid dálkasiid galggašii geavahit divššus. 
Diabetes tiipa 2 lassána dálá servodagas. Servodaga alla gaskamearálaš ahki, unnán rumašlaš lihkadeapmi ja buoidun váikkuhit lassáneapmái. Tiipa 1 diabetes maiddái lassána, muhto mii dasa livččii sivvan lea eahpečielggas.
Dovdomearkkat.
Diabetesa dábálaš dovdomearkkat leat goiku, váibbasvuohta ja gožžandárbu.
Luis Guillermo Solís

Luis Guillermo Solís Rivera (r. cuoŋománu 25. 1958 San Josés) lea Costa Rica dálá presideanta, gii ovddasta Partido Acción Ciudadana. Son válljejuvvui presideantan jagis 2014.
Partido Acción Ciudadana

Partido Acción Ciudadana (PAC) lea Costa Rica politihkalaš bellodat, mii lea álggahuvvon 2000:s. Bellodaga ságajođiheaddjin lea Costa Rica presideanta Luis Guillermo Solís.
Juan Carlos Varela

Juan Carlos Varela Rodríguez (r. juovlamánu 12. b. 1963 Panama gavpógis) lea panamalaš politihkkár, gii lei Panama olgoministtar jagiin 2009–2011 ja presideanta jagiin 2014–2019.
Jens Johan Hjort

Jens Johan Hjort (riegádan suoidnemánu 14. beaivve 1964) lea norgalaš advokáhtta ja Olgešbellodaga politihkar. Jagiid 2011–2015 son doaimmai Romssa suohkana sátnejođiheaddjin.
Sylvi Listhaug

Sylvi Listhaug (riegádan juovlamánu 25. beaivve 1977 Ålesunddas) lea norgalaš politihkar (Ovddádusbellodat). Son lea miessemánu 3. b. 2019 rájes Erna Solberga ráđđehusa boarrásiid- ja álbmotdearvvašvuođaministtar. Son lea ovdal doaibman eanandoallo- ja biebmoministtárin (2013–2015), sisafárren- ja searvadahttinministtar (2015–2018) ja justiisa-, gearggusvuođa- ja sisafárrenministtarin (2018). Ovddádusbellodaga guovddášstivrra lahttu son leamaš 2005 rájes. Jagiin 2006–2011 son doaimmai Oslo gávpotráđđin geas lei ovddásvástádus iešguđetlágan sosiálabálvalusain.
Riho Grünthal

 
Riho Manivald Villem Grünthal (riegádan miessemánu 22. beaivve 1964 Helssegis) lea Suoma fennougrista. Grünthal studerii čavčča 1983 rájes Helssega universitehtas suoma-ugralaš ja nuortamearasuopmelaš gielaid. Magisttarin son šattai 1990:s, lisensiáhtan 1996:s, ja de jagi 2003 son nákkáhalai doavttirin. Jagi 2005 rájes Grünthal lea leamaš Helssega universitehta suopmelaš gielaid professor.
Grünthal studeren maiddái jagi Budapestas ja son lea johtán maid earret eará Mari Elis ja Mordvas. Dasa lassin son lea leamaš gieddebargguin vepsalaččaid luhtte. Suo váldodutkansurggiide gullet unnitlogu suopmelaš gielat, earenoamážit vepsägiella, suoma-ugralaš etymologiija ja giellatypologiija.
Grünthal lea Suoma-Ugralaš Searvvi nubbi várrejođiheaddji ja riikkaidgaskasaš fennougristihkakongreassaid komitea (ICFUC) lahttu.
Jagiid 1987–1990 Grünthal lei okta máŋggagielat Estonia-áigečállaga doaimmaheaddji.
Persovnnalaš dieđut.
Riho Grünthala áddjá lei esttelaš diktačálli ja gielladutki Villem Grünthal.
HTML

HyperText Markup Language (HTML) lea merkengiella mainna sáhttá hábmet hyperteavstta mii sáhttá gehččojuvvot neahttalohkiin. HTML adno neahttasiidduid ráhkadeamis, ja dainna lea vejolaš ráhkadit ovdamearkka dihte bajilčállaga (h1), liŋkka (a) dahje tabealla (table).
Historjá.
HTML hutkkaiga Tim Berners-Lee og Robert Caillau, ja vuosttaš veršuvdna, HTML 1.0 almmuhuvvui jagis 1991. Dan maŋŋel leat boahtán ollu ođđa veršuvnnat, main HTML5 ja XHTML5 leat ođđasepmosat.
Teknihkka.
HTML:s adnojuvvojit ng. elemeanttat dahje taggat. Buot HTML-elemeanttat leat &lt; ja &gt; gaskkas, omd. . Elemeanttaid galgá loahpahit omd. .
Juohke HTML-dokumeanttas ferte leat goit čuovvovaš koda:
Title-elemeantta siste lea siiddu namma. Doppe leat maiddái meta tag-koda, style-koda ja script-koda jus dat leat mielde neahttasiiddus. Body siste galgá leat buot teaksta mii siiddus galgá leat.
Vandálagiella

Vandálagiella lei germánalaš giella, mii lei jáhkkimis nuortagermanalaš gohtagiela lagas fuolkegiella. Vandálagiela hálle vandálat, geat 400-logus bahkkejedje Gallia ja Hispania bokte Davvi-Afrihkái. Lea árvaluvvon, ahte Andalucía nama álgovuođđun lea vandálaid namahus ("Vandalusia").
Bávlos

Bávlos Tarsuslaš (hebreagillii ‏שאול התרסי‎‎, greikkagillii Σαῦλος Ταρσεύς; riegádan Tarsusis sullii jagi 5 mKr., jámii Romas sullii jagi 67) lei okta deháleamos árra kristtalašvuođa apoastaliin, miššonearain ja teologain.
Oma Mua

Oma Mua lea aunusgárjilgiel servodat-politihkalaš áviisa, mii almmustuvvá Petroskois, Gárjila dásseválddis oktii vahkus. Áviissas leat ođđasat, almmuhusat, divttat, dáhpáhusat ja áššit gárjilgiela birra, ovd. áviissas almmustuvvá giela ođđa sánit. Vuosttaš nummar bođii olggos 1990. 
Áviissa preanttus lea sullii 1500. Áviissa koasttida Periodika-goasttádus.
Kodima

Kodima lea vepsä- ja ruoššagiel áviisa, mii almmustuvvá Petroskois, Gárjila dásseválddis oktii mánus ja mii lea nuvttá. Vuosttaš nummar bođii olggos cuoŋománu 1993. Áviissas leat ođđasat, almmuhusat, dáhpáhusat. 
Áviissa preanttus lea sullii 1000. Áviissa koasttida Periodika-goasttádus, mii koasttida maid Karjalan Sanomat-, Oma Mua- ja Vienan Karjala-áviissaid.
ESTCube-1

ESTCube-1 lea Estteeatnaman vuosttaš satellihtta.
Bochotnica

Bochotnica lea gilli máttanuorti-Polenis, gaskal Puławya ja Lublina. Gili olmmošlohku jagis 2010 lei 1 500.
Birkirkara

Birkirkara lea Malta stuorámus gávpot. Dan olmmošlohku lea 22 319 ássi (2013).
Żabbar

Żabbar lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 15 314 ássi (2013).
San Pawl il-Baħar

San Pawl il-Baħar (eaŋgalsgiellii: "St. Paul's Bay") lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 20 925 ássi (2013).
Sliema

Sliema lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 17 104 ássi (2013).
San Ġwann

San Ġwann lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 12 649 ássi (2013).
Naxxar

Naxxar lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 13 319 ássi (2013).
Rabat (Malta)

Rabat lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 11 596 ássi (2013).
Żejtun

Żejtun lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 11 521 ássi (2013).
Żebbuġ

Żebbuġ lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 11 830 ássi (2013).
Fgura

Fgura lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 11 728 ássi (2013).
Attard

Attard lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 10 502 ássi (2013).
Żurrieq

Żurrieq lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 11 193 ássi (2013).
Ħamrun

Ħamrun lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 11 193 ássi (2013).
Qormi

Qormi lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 16 849 ássi (2013).
Mosta

Mosta lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 20 071 ássi (2013).
Azerbaižanagiella

Azerbaižanagiella, muhtumin aserbaižanagiella lea altailaš gielaid durkalaš gielaide gullevaš giella mii hupmojuvvo erenoamážit Azerbaižanis ja Iranis. Giella geavahuvvo maiddái Durkkas, Irakis, Georgias ja Dagestana dásseválddis Ruoššas. Giella čállojuvvo, guovllu ektui, golmma iešguđetlágan alfabehtain.
Marsaskala

Marsaskala lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 11 892 ássi (2013).
Paola (Malta)

Paola lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 7 910 ássi (2013).
Birżebbuġa

Birżebbuġa lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 9 977 ássi (2013).
Siġġiewi

Siġġiewi lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 8 274 ássi (2013).
San Ġiljan

San Ġiljan lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 10 261 ássi (2013).
Tarxien

Tarxien lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 8 605 ássi (2013).
Msida

Msida lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 8 770 ássi (2013).
Swieqi

Swieqi lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 10 113 ássi (2013).