tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Veikko Guttorm

Veikko Armas Johannes Guttorm dahje Jalvvi-Veikko lea sápmelaš politihkkár eret Njuorggámis Ohcejoga gielddas. Son bargá guovloráđđeolmmožin. Son válljejuvvui sámedikki válggain 2007 sámedikki áirrasin jagiide 2008-2011. Son lei maid evttohassan Suoma sámedikki válggain 2011.
Guttorm lea maid Sámi soster -searvvi ságajođiheaddji.
Heidi Eriksen

Heidi Anita Eriksen válljejuvvui Sámedikki válggain 2007 Sámedikki áirrasin jagiide 2008-2011. Son lei eret Ohcejogas, gos son bargá doaktárin.
Heikki Paltto

Heikki Yrjänä Paltto lea sámipolitihkkár Leammis, Anáris. Son bargá badjeolmmošin ja fidnodatdoallin. Paltto válljejuvvui Sámedikki válggain 2007 Sámedikki áirrasin jagiide 2008-2011. Son lei maid evttohassan Suoma Sámedikki válggain 2011.
Veikko Porsanger

Veikko Antero Porsanger lea sámipolitihkkár Ohcejogas. Son válljejuvvui Sámedikki válggain 2007 Sámedikki áirrasin jagiide 2008-2011. Porsanger lea maid evttohassan Suoma Sámedikki válggain 2011.
Saara Alakorva

Saara Elisabet Alakorva lea sámepolitihkár ja servodatdiehtagiid studeanta eret Vuohčus, Soađegilis. Son lei Suoma Sámedikki várrelahttu jagiin 2008-2011. Son válljejuvvui Sámedikki válggain 2007. Son lea Vuohču sámesearvvi ságadoalli.
Tauno Haltta

Tauno Haltta lea nuortalaš sámepolitihkkár Anára Njeallimis. Son lei Suoma sámedikki várrelahttu jagiin 2008-2011. Son válljejuvvui sámedikki válggain 2007 lahttun. Son lei maid evttohassan Suoma Sámedikki válggain 2011.
Antti Näkkälä

Antti Näkkälä lea Suoma Sámedikki várrelahttu jagiin 2008-2011. Son válljejuvvui Sámedikki válggain 2007.
Ǩ

Ǩ (ǩ) lea bustávva, mii geavahuvvo nuortalaš- ja lazgiela čállinvuogis. Lazgillii bustávva jietnaduvvo [kʰ]:n ja nuortalašgillii [c​͡ç]. Unicode-standárddas stuora Ǩ lea U+01E8 ja unna ǩ lea U+01E9.
A (kana)

あ hiraganas ja ア katakanas lea a-stávvalmearka jáhpangiela stávvalmearkaortnegiin. Unicode-standárddas あ lea U+3040 ja ア U+30A2. Vaikko Hepburn-ortnegis dán mearkka jietnadeapmi lea dábálaččat [a], dát lea rievtti mielde [a̟] dahje [ɑ̠].
Buđeita

Buđeita dahjege buđet ("Solanum tuberosum")
Sieidi

Sieidi lea bassi báiki ja oaffaruššanbáiki dološ sámi oskkus. Sieiddit lávejit leat erenoamáš geađggit dahje geađgegubat. Go oaffarušše, de bidje guoli- dahje bohcco buoiddi, sáhtte vel vuoidat dan geađgái. Oaffaruššamiin muhtumin juige ja čuojahedje meavrresgáriin.
Ŋ

Ŋ, ŋ lea latiinnalaš alfabehta lassebustávva ja davvisámegiela gávccinuppelogát bustávva.
Á

Á, á lea latiinnalaš alfabehta lassebustávva ja davvisámegiela nubbi bustávva.
Š

Š, š lea latiinnalaš alfabehta lassebustávva ja davvisámegiela guoktelogigoalmmát bustávva. 
Suomagielas "š" lea anus dego davvisámegielas, muhto dušše loatnasániin: "šakki, šovinismi".
B

B, b lea latiinnalaš alfabehta nubbi bustávva ja davvisámegiela goalmmát bustávva.
Đ

Đ, đ lea latiinnalaš alfabehta lassebustávva ja davvisámegiela čihččet bustávva.
Č

Č, č lea latiinnalaš alfabehta lassebustávva ja davvisámegiela viđat bustávva.
C

C, c lea latiinnalaš alfabehta goalmmát bustávva ja davvisámegiela njealját bustávva.
D

D, d lea latiinnalaš alfabehta njealját bustávva ja davvisámegiela guđat bustávva.
Ŧ

Ŧ, ŧ lea latiinnalaš alfabehta lassebustávva ja davvisámegiela guoktelogiviđat bustávva.
Ž

Ž, ž lea latiinnalaš alfabehta lassebustávva ja davvisámegiela guoktelogiovccát bustávva.
E

E, e lea latiinnalaš alfabehta viđat bustávva ja davvisámegiela gávccát bustávva.
F

F, f lea latiinnalaš alfabehta guđat bustávva ja davvisámegiela ovccát bustávva.
G

G, g lea latiinnalaš alfabehta čihččet bustávva ja davvisámegiela logát bustávva.
H

H, h lea latiinnalaš alfabehta gávccát bustávva ja davvisámegiela oktanuppelogát bustávva.
I

I, i lea latiinnalaš alfabehta ovccát bustávva ja davvisámegiela guoktenuppelogát bustávva.
J

J, j lea latiinnalaš alfabehta logát bustávva ja davvisámegiela golbmanuppelogát bustávva.
K

K, k lea latiinnalaš alfabehta oktanuppelogát bustávva ja davvisámegiela njealljenuppelogát bustávva.
L

L, l lea latiinnalaš alfabehta guoktenuppelogát bustávva ja davvisámegiela vihttanuppelogát bustávva.
M

M, m lea latiinnalaš alfabehta golbmanuppelogát bustávva ja davvisámegiela guhttanuppelogát bustávva.
N

N, n lea latiinnalaš alfabehta njealljenuppelogát bustávva ja davvisámegiela čiežanuppelogát bustávva.
O

O, o lea latiinnalaš alfabehta vihttanuppelogát bustávva ja davvisámegiela ovccinuppelogát bustávva.
P

P, p lea latiinnalaš alfabehta guhttanuppelogát bustávva ja davvisámegiela guoktelogát bustávva.
R

R, r lea latiinnalaš alfabehta gávccinuppelogát bustávva ja davvisámegiela guoktelogivuosttaš bustávva.
S

S, s lea latiinnalaš alfabehta ovccinuppelogát bustávva ja davvisámegiela guokteloginubbi bustávva.
T

T, t lea latiinnalaš alfabehta guoktelogát bustávva ja davvisámegiela guokteloginjealját bustávva.
U

U, u lea latiinnalaš alfabehta guoktelogivuosttaš bustávva ja davvisámegiela guoktelogiguđat bustávva.
V

V, v lea latiinnalaš alfabehta guokteloginubbi bustávva ja davvisámegiela guoktelogičihččet bustávva.
Z

Z, z lea latiinnalaš alfabehta guoktelogiguđat bustávva ja davvisámegiela guoktelogigávccát bustávva.
W

W, w lea latiinnalaš alfabehta 23. bustávva. Bustávva bođii atnui easkka 600-logus. W ii leat mielde sámegielaid alfabehtain, muhto gávdno fuolkegielain, ee. suomagielas ja esttegielas.
А

А ("Aa") lea ruoššagiella vuosttaš bustávva.
Б

Б ("Bb") lea ruoššagiella nubbi bustávva.
Д

Д / д lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva jietnaduvvo na: [ d ].
Е

Е / е lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva jietnaduvvo na: [ e ] (dahje [ je ] sáni álggus dahje vokála maŋŋel).
Ё

Ё, Ё lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva jietnaduvvo ná: [ o ] dahje [ jo ] sáni álggus ja vokála maŋŋel.
Ж

Ж / ж lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva jietnaduvvo na: [ ʒ ], sullii dego sámegiela ž.
З

З lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva jietnaduvvo na: [ z ].
И

И lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva jietnaduvvo na: [ i ].
Й

Й / й lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva jietnaduvvo na: [ j ].
К

К lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva jietnaduvvo na: [ k ].
Л

Л lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva jietnaduvvo na: [ l ].
М

М lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva jietnaduvvo na: [ m ].
Н

Н lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva jietnaduvvo na: [ n ].
О

О lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva jietnaduvvo na: [ o ].
П

П lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva jietnaduvvo na: [ p ].
Р

Р lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva jietnaduvvo na: [ r ].
С

С lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva jietnaduvvo na: [ s ].
Т

Т lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva jietnaduvvo na: [ t ].
У

У lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva jietnaduvvo na: [ u ].
Ф

Ф lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva jietnaduvvo na: [ f ].
Х

Х lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva jietnaduvvo na: [ x ] (measta dego "h").
Ц

Ц lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva jietnaduvvo na: [ ts ].
Ч

Ч lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva jietnaduvvo na: [ tʃ ] ( tš ).
Ш

Ш lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva jietnaduvvo na: [ ʃ ] ( š ).
Щ

Щ lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva jietnaduvvo na: [ ʃtʃ ] ( štš ).
Ъ

Ъ lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva ii jietnaduvvo.
Ы

Ы lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva jietnaduvvo na: [ ɯ ].
Ь

Ь lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva ieš ii jietnaduvvo, muhto palatalisere konsonántta gurutbealde.
Э

Э lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva jietnaduvvo na: [ e ].
Ю

Ю lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva jietnaduvvo na: [ u ], muhto [ ju ] sáni álggus ja vokála maŋŋel.
Я

Я lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva jietnaduvvo na: [ a ], muhto [ ja ] sáni álggus ja vokála maŋŋel.
Greikkalaš alfabehta

Greikkalaš alfabehta leat alfabehta systema Greikas.
Alpha (bustávva)

Αlpha (stuorra bustávva Α, unni bustávva α; ) lea greikkalaš alfabehtas vuosttaš bustávva. Greikkalaš lohkuortnegis alpha árvu lea 1. Bustávva lea boahtán foinikialaš alfabehta Aleph-bustávas (). Dasa lassin maid láhtenalfabehta A ja kyrillalaš А boahtiba greikkalaš bustávas. Sihke klassihkalaš dološgreikka- ja dála greikkagielas alpha ovddasta govda vuollegis ovdavokála . Otnábeaivi unni bustávva ovddasta govda vuollegis maŋŋevokála fonetihkas.
Ζ

Ζ, ζ lea bustávva greikkalaš alfabehtas.
Φ

Φ, φ lea bustávva greikkalaš alfabehtas.
Δ

Δ, δ lea bustávva greikkalaš alfabehtas.
Ξ

Ξ, ξ lea bustávva greikkalaš alfabehtas.
Ε

Ε, ε bustávva greikkalaš alfabehtas.
Θ

Θ, θ lea bustávva greikkalaš alfabehtas.
Ι

Ι, ι lea bustávva greikkalaš alfabehtas.
Κ

Κ, κ lea bustávva greikkalaš alfabehtas.
Λ

Λ, λ lea bustávva greikkalaš alfabehtas.
Μ

Μ, μ llea bustávva greikkalaš alfabehtas.
Ν

Ν, ν lea bustávva greikkalaš alfabehtas.
Ο

Ο, ο lea bustávva greikkalaš alfabehtas.
Ρ

Ρ, ρ lea bustávva greikkalaš alfabehtas.
Σ

Σ, σ lea bustávva greikkalaš alfabehtas.
Τ

Τ, τ lea bustávva greikkalaš alfabehtas.
Υ

Υ, υ lea bustávva greikkalaš alfabehtas.
Χ

Χ, χ lea bustávva greikkalaš alfabehtas.
Ψ

Ψ, ψ lea bustávva greikkalaš alfabehtas.
Ω

Ω, ω lea bustávva greikkalaš alfabehtas.
Eurovision lávllagilvvohallan 1956

Eurovision lávllagilvvohallan 1956 lei vuosttaš Eurovision lávllagilvvohallan. Dat ordnejuvvui Luganos, Sveiccas. Gilvvohallama vuittii Sveicca Lys Assia lávlagiin "Refrain".
Devanagari

Devanagari (देवनागरी) lea alfabehtasystema Indias.
Ў

Ў lea kyrilalaš alfabehta Vilges-Ruoššas.
Nika Turković

Nika Turković (r. geassemánu 7. b. 1995 Zagrebis) lea kroatialaš lávlu.
I (kana)

い hiraganas ja イ katakanas lea i-stávvalmearka jáhpangiela stávvalmearkaortnegiin.
U (kana)

う hiraganas ja ウ katakanas lea u-stávvalmearka jáhpangiela stávvalmearkaortnegiin.
E (kana)

え hiraganas ja エ katakanas lea e-stávvalmearka jáhpangiela stávvalmearkaortnegiin.
O (kana)

お hiraganas ja オ katakanas lea o-stávvalmearka jáhpangiela stávvalmearkaortnegiin.
Ko (kana)

こ hiraganas ja コ katakanas lea ko-stávvalmearka jáhpangiela stávvalmearkaortnegiin.
Istanbul

Istanbul lea Durkka stuorámus gávpot ja ovddeš oaivegávpot. Dan olmmošlohku lea 13 854 740 ássi (2012).
Joutseno girku

Joutseno girku (suomagillii "Joutsenon kirkko") vihahuvvui geavahussii jagis 1921.
Ohcejoga girku

Ohcejoga girku lii geađgegirku Ohcejogas. Dat gullá seammanammasaš searvegoddái. Girku vihahuvvui geavahussii jagis 1850–1853.
Meksiko gávpot

Meksiko gávpot ("Ciudad de México") lea Meksiko oaivegávpot ja riikka stuorámus gávpot. Dan olmmošlohku lea 21 000 000 ássi.
Tokio

Tokio dahje Tokyo ( "Tōkyō") lea Japána oaivegávpot. Olmmošlohku lea 12 570 000 ja viidodat 2 187,08 km².
Nižni Novgorod

Nižni Novgorod () lea gávpot Ruoššas. Gávpogis orrot 1 311 252 olbmo.
Vuoncceslottit

Vuoncceslottit "(Galliformes)" leat loddečearda masá gullá sullii 250 šlája birra máilbmi. 
Vuollečearddat.
Muhtun meahccevuoncceslottit ("Tetraonidae").
Meahccevuoncceslottit leat omd. rievssahat ja čuvččát.
Rievssat

Rievssat ("Lagopus lagopus") lea vuoncceslottiide gullevaš loddi. Rievssat lea stuorát go giron.
Čukčá

Čukčá ("Tetrao urogallus") lea vuoncceslottiide gullevaš loddi.
Hurri

Hurri ("Tetrao tetrix") lea vuoncceslottiide gullevaš loddi.
Liverpool

Liverpool (kymragillii "Lerpwl") lea gávpot Englánddas Stuorra-Británnias.
Bristol

Bristol lea gávpot Englánddas Stuorra-Británnias. Olmmošlohku lea 410 500.
Eurovision lávllagilvvohallan 1957

Eurovision lávllagilvvohallan 1957 ordnejuvvui Frankfurtas, Duiskkas. Gilvvohallama vuittii Vuolleeatnamiid Corry Brokken.
Eurovision lávllagilvvohallan 1958

Eurovision lávllagilvvohallan 1958 ordnejuvvui Hilversumas, Vuolleeatnamiin. Gilvvohallama vuittii Frankriikka ovddasteaddji André Claveau lávlagiin "Dors, mon amour".
Eurovision lávllagilvvohallan 1959

Eurovision lávllagilvvohallan 1959 ordnejuvvui Cannesas, Frankriikkas. Gilvvohallama vuittii Vuolleeatnamiid Teddy Scholten.
Eurovision lávllagilvvohallan 1960

Eurovision lávllagilvvohallan 1960 ordnejuvvui Londonis, Stuorra-Británnias. Gilvvohallama vuittii Frankriikka Jacqueline Boyer.
Eurovision lávllagilvvohallan 1961

Eurovision lávllagilvvohallan 1961 ordnejuvvui Cannesas, Frankriikkas. Gilvvohallama vuittii Luxemburgga Jean-Claude Pascal.
Eurovision lávllagilvvohallan 1999

Eurovision lávllagilvvohallan 1999 ordnejuvvui Jerusalemas, Israelas. Gilvvohallama vuittii Ruoŧa Charlotte Nilsson.
Eurovision lávllagilvvohallan 1998

Eurovision lávllagilvvohallan 1998 ordnejuvvui Birminghamas, Stuorra-Británnias. Gilvvohallama vuittii Israela Dana International.
Eurovision lávllagilvvohallan 2001

Eurovision lávllagilvvohallan 2001 ordnejuvvui Københápmamis, Dánmárkkus. Gilvvohallama vuittiiga Estteeatnama "Tanel Padar" ja "Dave Benton".
Eurovision lávllagilvvohallan 2008

Eurovision lávllagilvvohallan 2008 ordnejuvvui Belgradis, Serbias miessemánu 22. ja miessemánu 24. b. 2008.
Wellington

Te Whanga-nui-a-Tara () lea Aotearoa oaivegávpot. Olmmošlohku lea 370 000 (2005).
Sámi historjá

Sámi historjá lea sápmelaččaid ja sámi guovllu historjá.
Breinigerberg

Breinigerberg lea gilli Duiskkas.
Turisma.
Luonddupárka Schlangenberg
Luonddupárka Nordeifel
Alain Finkielkraut

Alain Finkielkraut lea frankriikalaš filosofa ja girječálli. Son lea riegádan Parisas geassemánu 30. beaivvi 1949. Earret eará girjjiid son lea čállán iešbiografiija "Le Juif imaginaire" jagis 1980, mii lea jorgaluvvon eŋgelasgillii: "The Imaginary Jew" 1994. Su girjjit eai leat jorgaluvvon sámegillii.
Montevideo

Montevideo lea Uruguay stuorimus gávpot ja oaivegávpot ja dasa lassin Montevideo departemeantta hálddahusguovddáš. Gávpot lea riikka lullirittus Río de la Plata gáttis. Uruguay álbmogis sullii 44 % ásset gávpogis. 
Gávpoga vuođđudedje spánskalaččat 1700-logu álgobealde. Montevideo šattai oaivegávpot jagis 1828, man maŋŋá gávpogii fárregohte eanet ja ain eanet ássit. Dan áigge doppe orrot sullii 1 350 000 ássi, geain 88 % leat eurohpálaš máttut ja sullii juohke goalmmádis leat itálialaš máttut.
Końskowola

Końskowola lea gilli máttanuorti-Polenis, gaskal Puławya ja Lublina, Kurówa buohta Kurówkajoga guoras. Gili olmmošlohku jagis 2004 lei 2 188.
Gaska-Afrihká

Gaska-Afrihká lea Afrihká guovlu, mii lea Sahara lulábealde, Oarje-Afrihká nuorttabealde ja Nuorta-Afrihká hávdegahčahaga oarjjabealde.
Markku Peltola

Markku Juhani "Peltsi" Peltola (suoidnemáánu 12. b. 1956 Helsset, Suopma – juovlamánu 31. b. 2007 Kangasala, Suopma) lei suopmelaš neavttár ja musihkkár. Son riegádii Helssegis jagi 1956. Peltola lei okta Kulturrestauráŋŋa Telakka vuođđudeddjiin.
Peltola jámii juovlamánu 31. beaivve ruovttus Kangasalas.
Alaska

Alaska (, ) lea Amerihká ovttastuvvan stáhtaid 49. oassestáhta. Viidodaga ektui Alaska lea Amerihká ovttastuvvan stáhtaid stuorimus oassestáhta. Dan oaivegávpot lea Juneau.
Etymologiija.
Stáhta namma "Alaska" boahtá aleutagielat sánis "alaxsxaq", mii máksá "nannán".
Historjá.
Amerihká ovttastuvvan stáhtaid olgoministtar William H. Seward osttii Alaskka 7,2 miljovnna USA dolláriin Ruoššas njukčamánu 30. beaivvi 1867. Ođđajagimánu 3. beaivve jagis 1959 Alaska šattai Amerihká ovttastuvvan stáhtaid 49. oassestáhta.
Ban Ki-moon

Ban Ki-moon (hangeul: 반기문, hanja: 潘基文, r. geassemánu 13. beaivvi 1944) lea máttakorealaš diplomáhta ja Ovttastuvvan našuvnnaid 8. váldočálli. Son álggahii virggis jagi 2007 álggus. Ban lei maiddái Mátta-Korea dásseválddi olgoriikkaministtarin 2004–2006. Jagi 2012 Ban Ki-moon vuittii Seoul ráfibálkkašumi.
Amerihká ovttastuvvan stáhtaid oassestáhtat

Amerihká ovttastuvvan stáhtain lea 50 oassestáhta, mat leat hui iehčanasat. 
 
Oassestáhtaid dieđut.
Čuovvovaš tabeallas leat Amerihká ovttastuvvan stáhtaid 50 oassestáhta čuovvovaš dieđuiguin:
Kofi Annan

Kofi Atta Annan (, cuoŋománu 8. b. 1938 Kumasi, Ghana – borgemánu 18. b. 2018 Bern, Sveica) lei ghanalaš diplomáhta ja Ovttastuvvan našuvnnaid 7. váldočálli ođđajagimánu 1. b. 1997 – ođđajagimánu 1. b. 2007. Jagi 2001 Annan ja Ovttastuvvan našuvnnat vuite Nobela ráfibálkkašumi.
Heath Ledger

Heath Andrew Ledger (cuoŋománu 4. 1979 – ođđajagimánu 22. 2008) lei austrálialaš neavttár. Son riegádii Perthis, Austrálias. Su váhnemat leaba 
fránskkagielat oahpaheaddji Sally Ledger Bell (r. Ramshaw) ja racerbiillavuoddji ja ruvkeinšenevra Kim Ledger.
Uranus

Uranus lea planehta Saturnusa ja Neptunusa gaskkas. Das leat maid devkes rieggát birra, mat leat jikŋon geađggit. Nugo Eana ja eará beaivvášgotti planehtat, Uranusge jorrá Beaivváža birra. Uranusa astronomalaš mearkka lea . Uranus lea áidnu beaivvášgotti planehta, mii gohčoduvvui greikalaš ipmila mielde. Eará beaivvášgotti planehtat leat gohčoduvvon romálaš ipmiliid mielde.
Uranusa mánut.
Uranusas leat goitge 27 mánu.
Astrid Lindgren

Astrid Anna Emilia Lindgren (, r. Ericsson, skábmamánu 14. 1907 – ođđajagimánu 28. 2002) lei máilmmi beakkán ruoŧŧelaš mánáidgirječálli.
Tove Jansson

Tove Marika Jansson (borgemánu 9. b. 1914 Helsset – geassemánu 27. b. 2001 Helsset) lei suomaruoŧŧelaš girječálli, govvadáiddár ja ráidogovvadáiddár. Son bođii dáiddársogas: su áhčči lei govvačuolli Viktor Jansson, su eatni lei grafihkar Signe Hammarsten-Jansson. Su guokte vielja leaba maiddái dáiddárat: Per Olov Jansson lea fotográfa ja Lars Jansson girječálli ja ráidogovvadáiddár. Go Jansson heittii sárgumis Mumenat-ráidogovaid, Lars Jansson sárgugođii daid. Janssona guoibmi lei grafihkar Tuulikki Pietilä.
Robert Frost

Robert Lee Frost (njukčamánu 26. 1874 San Francisco, Kalifornia, USA – ođđajagimánu 29. 1963 Boston, Massachusetts, USA) lei amerihkálaš diktačálli. Ođđa-Englándda dálonguovlu lei su inspirašuvdna. Frost lei bivnnuhis diktačálli juo ovdal go jámii ja son vuittii ovd. Pulitzer-bálkkašumi 4 geardde.
Divttiid badjelii son čálii maid 4 čájálmusa.
Biografiija.
Robert Frost riegádii San Franciscos. Su eatni lei skotlánddalaš Isabelle Moodie ja su áhčči lei aviisaolmmoš William Prescott Frost. Su áhčči lei juhkki ja áittaspealli, gii jámii deregii 36-jagi boaris jagis 1885.
Áhči jápmima maŋŋil 11-jahkásaš Robert, su oabbá ja eatni fárrejedje Kalifornias nuorttagáddái, Lawrence, Massachusettsii, gean bokte oruiga su áhči váhnemat. Doppe su eatni láktasii swedenborgialaš girkui. Rávesolmmožin Frost earránii girkus.
Jagis 1890 Frost vázzigođii Lawrence-joatkkaskuvlla, mis son movttáskii láhten- ja greikkagielaide. Doppe son maid čálii su vuosttaš divtta ("La Noche Triste") ja čuzii Elinor Miriam White, boahttevaš eamida njeaiga.
Uetersen

Uetersen (IPA: ) lea gilli Duiskkas.
Mánotbadji

Mánotbajiin mihtidit áiggi. Mánotbaji sáhttá meroštallat iešguđege láhkai. Dálá meroštallama vuođul mánotbadji lea 28–31 jándora guhkki. Kaleandaris leat 12 mánotbaji.
Dalai Lama

Dalai Lama lea Tibet álbmoga vuoiŋŋalaš jođiheaddji. Historjjálaččat Dalai Lamas leamaš máŋgii maiddái politihkalaš jođiheaddji rolla. 
Tibetagillii su gohčodit namain "Yeshe Norbu", «doaivagiid ollašuhtti divrras geađgi» dahje dušše namain "Kundun", «luhtteorrun». 
Dalai Lama namma lea anus eará guovlluin máilmmis. Dalai Lama nama bijai álgoálggus Mongolia Altan-kána goalmmát jođiheaddjái Sonam Gyatsoi jagis 1578. Dalai mearkkaša mongoliagillii «universála» ja lama tibetagillii «guru». Dalai Lama gáddejuvvo avalokiteshvara ja bodhisattva rumašlaš albmaneapmin. Vuosttaš Dalai Lama, Gendun Drup, riegádii jagis 1391.
Liŋkkat.
Dalai Lama ruoktosiiddut
Tenzin Gyatso

Dálá Dalai Lama, Tenzin Gyatso (Lhamo Thondup), riegádii suoidnemánu 6. beaivve jagis 1935. Son báhtarii vázzi Indiai jagis 1959 go Kiinná okkuperii Tibeta. Dál 14. Dalai Lama orru báhtareaddjin Dharamsalas, Indias. Son lea vuosttáš Dalai Lama guhte lea fitnan oarjemáilmmis. Son bargá dan ovdii, ahte Tibet oažžu friijavuođas.
Jagis 1989 Norgga Nobel-komitea geigii Nobela ráfibálkkašumi sutnje. Seamma oktavuođas Dalai Lama finai maiddái Kárášjogas. Maŋimuš háve son lea fitnan davvin 2001´s. Dalle son finai Romsas.
Kurt Vonnegut

Kurt Vonnegut Jr. (skábmamánu 11. 1922, Indianapolis, Indiana – cuoŋománu 11. 2007, New York, New York) lei amerihkálaš girječálli. Vonnegut lea dovddus iežas satiirralaš čállinvuogi geažil. Son studerii Cornwell allaoahpahagas, ja maŋŋelaš son gohččojuvvui USA soahtebálvalussii. Vonnegut váldojuvvui soahtefáŋgan ja Duiska soahteváldi sáddii su ja eará fáŋggaid Dresdenii. Orodettiinis Dresdenis Vonnegut vásihii go Dresden bombejuvvui. Olles gávpot billašuvai, muhto Vonnegut beasai heakkas eret, dasgo son ja eará soahtefáŋggat gávdne suoji eatnanvuloš biergorájus. 
Go Vonnegut máhcai soađis, son náitalii iežas nuorravuođa morsiin Jane Marie Cox. Soai ráhkadeigga golbma máná. Ovdal go Vonnegut álggahii girječállin, son barggai iešguđetlágan bargguid, earret eará áviisabargin, oahpaheaddjin ja diehtojuohkinbarggu General Electric -fitnodagas. Vonnegut čálii máŋggaid girjjiid. Su beakkáneamos čálus lea "Slaughterhouse-Five", mii lea viehka erenoamáš muitalus, dasgo vuođđun girjái Vonnegut lea geavahan su iežas vásáhusaid soađis. Girji váldopersovdna Billy Pilgrim šaddá soahtefáŋgan ja vásiha issoras bombema Dresdenis. "Slaughterhouse-Five" lea šaddan dovddus antisoahtemuitalus.
Aaro Hellaakoski

Aaro Hellaakoski (geassemánu 22. b. 1893, Oulu – skábmamánu 23. b. 1952, Helsset) lei suopmelaš girječálli ja diktačálli. Son lei eret Oulus. Hellaakoski čálii divttaid, románaid ja dieđalaš dutkamiid. Diktačállin Hellaakoski lei modernismma álgojalgejeaddji Suomas. Hellaakoski barggai maid dáidda- ja girjjálašvuođakritihkarin ee. čuovvovaš bláđiin: Aika, Karjalan Aamulehti ja Iltalehti 
Bálkkašumit.
Aleksis Kivi -bálkkašupmi 1946
Rafael Correa

Rafael Vicente Correa Delgado (r. cuoŋománu 6. 1963 Guayaquil, Ecuador) lea Ecuadora dásseválddi presideanta. Son hupmá sihke keččuagiela, spánskagiela, eaŋgalsgiela ja fránskkagiela.
Guayaquil

Santiago de Guayaquil dahjege Guayaquil () () lea Ecuadora stuorimus gávpot. Guayaquil vuođđuduvvui jagis 1538 ja dan olmmošlohku jagis 2017 lei 2 644 891.
Guayaquila gávpotoasit.
Guayaquilas leat 71 gávpotoasi (, dahjege "sektor" davvisámegillii), mat leat juhkkojuvvon 4 váldoguvlui.
Sassarigiella

Sassarigiella lea románalaš giella mii hupmojuvvo Sardinias. Dan hupmet 100 000-125 000 olbmo.
Bill Clinton

William Jefferson "Bill" Clinton (r. William Jefferson Blythe III borgemánu 19. 1946 Hope, Arkansas), lea Amerihká ovttastuvvan stáhtaid politihkkár, gii lei maid Amerihká ovttastuvvan stáhtaid 42. presideanta. Son válljejuvvui vuosttas geardde presideantan jagis 1993 ja nuppii jagis 1997.
Nuorta-Afrihká

Nuorta-Afrihká lea guovlu Afrihká nuortabealde.
Janez Drnovšek

Janez Drnovšek (, (miessemánu 17. b. 1950 – guovvamánu 23. b. 2008) lei Slovenia presideanta jagiid 2002–2007, Slovenia stáhtaministtar jagiid 1992–2002 ja Jugoslávia presideanta jagiid 1989–1990. Son riegádii Celjes, mii dalle gulai Jugosláviai, dál Sloveniai. Drnovšek jámii guovvamánu 23. b. 2008 ruovttustis Zaplanas.
Åbo Underrättelser

Åbo Underrättelser lea ruoŧagiel báikkálaš aviisa mii gokcá Turku, Kaarina, Parainen, Nauvo, Korppoo, Houtskari ja Kemiönsaari gielddaid. Aviisa ilbmá viđa geardde vahkkus.
Historjá.
Aviissa vuođđudii Christian Ludvig Hjelt jagis 1823 ja su vuosttaš nummir bođii olggos ođđajagimánu 3. b. 1824, manin aviisa lea Suoma boarráseamos aviisa, mii ain almmustuvvá.
Ross jiekŋalahtta

Ross jiekŋalahtta lea Antárktisa stuorimus jiekŋalahtta. Su viidodat lea sullii 487 000 km² (sullii Spánjja sturrodat).
Ávvir

Ávvir lea davvisámegiel beaivválaš ođasaviisa mii almmuhuvvo viđa geardde vahkkus. Aviissa vuosttaš nummir bođii olggos Sámi álbmotbeaivve 2008. Ávvir šattai, go Min Áigi ja Áššu čáskojuvvojedje oktii. Aviissa doaimmahus lea Kárášjogas, Guovdageainnus ja Álaheajus.
Aviissa namma.
Aviissa nama lea guovdageaidnulaš Láilá Susanne Vars.
Riikkaidgaskasaš fonetihkalaš transkriberenvuogádat

Riikkaidgaskasaš fonetihkalaš transkriberenvuogádat dahjege IPA () lea alfabehtavuogádat, manin čállojuvvo lunddolaš gielaid jietnadagiid ja fonemaid.
Jaakko Gauriloff

Jaakko Gauriloff (r. 1939) lea nuortasápmelaš lávlu.
1. Äkk valʹss
2. Ohʹto jootti 
3. Tanja
4. Lääuʹlam tyʹnne
5. Duoddarii 
6. Vuäʹmm sõddâm päiʹǩǩ 
7. Âʹbrr 
8. Kuäʹcǩǩem 
9. Maarnačč 
10. Mõõččâs nijʹdd
11. Päiʹjj määi'nest säämas
12. Tanʹss mäʹtǩǩ
13. Mõõzz lij nääi'tt
Girkojahki

Girkojahki dárkkuha dan mo girkolaš basse- ja ávvubeivvit leat jagis.
Dáidda ráidduide eai gula čuovvovaš basit:
Beassážat

Beassážat leat risttalašvuođa allabassi, maid ávvudit Jesusa bajásčuožžileami allabassin. Bajásčuožžileapmi lea okta risttalašvuođa váimmusáššiin ja beassážat leat girkojagi boarráseamos ja stuorámus allabassi.
Beassážiid ovdal lea jaskes vahkku. Albma beassážat álget sotnabeaivvis mii lea 1. beassábeaivi, maid čuovvu nubbi beassášbeaivi. Dát beaivvit leat bassebeaivvit máŋgga riikkas.
Sääʹmođđâz

Sääʹmođđâz () lei máilmmi áidnu nuortalašgiel áviisa. Dat almmuhuvvui Suomas 1970-logus njeallje geardde jagis.
Vladimir Smirnov

Vladimir Smirnov (miessemánu 20. 1954 – suoidnemánu 27. 1982, , "Vladimir Viktorovič Smirnov") lei sovjetlihttulaš floreahttamiehkásteaddji, gii vuittii golle-, silba ja bronsamedáljat jagis 1980 olympialaččain. Boahtte jagi son vuittii máilmmemeašttirvuođa. Jagi 1982 Máilmmemeašttirgilvvuin Romas, Smirnov miehkástii Oarje-Duiskka Matthias Behra vuostá, go Behra miehkkeávju billašuvai. Ávju čalgadii Smirnova suodjegahpira ja manai vuoiŋŋamaččaidis. Smirnov jámii 9 beaivvi maŋŋil.
Leisha Hailey

Leisha Hailey (r. suoidnemánu 11. 1971 Okinawa, Japána) lea amerihkálaš neavttár ja musihkar. Son rávásmii Bellevue, Nebraskas, mis son maid váccii Bellevue West logahaga. Ovdal go son fárrii New Yorkii, son muitalii váhnemasas, Robert ja Jane Haileyii, ahte lea lesba.
Aram Hačaturjan

Aram Iljič Hačaturjan (geassemánu 6. b. 1903 – miessemánu 1. b. 1978, , ) lei sovjetlihttulaš-armenialaš šuokŋadahkki. Hačaturjan riegádii Tiflisas, Ruošša keaisárriikkas.
Ecser

Ecser (jietnaduvvo "Ečer") lea gilli Ungáras. Dat lea oaivegávpoga, Budapesta báldda ja eará ránnágilit leat Maglód, Vecsés ja Üllő. Gilis lea slovakialaš unnitlohku ja gili namma slovakiagillii lea "Ečer". Jagis 2001 gili olmmošlohku lei 3 252. 
Historjá.
Gilli lea hui boaris, juo jagis 896 elle olbmot doppe. Čállagiid mielde gilis lea leamaš girku juo jagis 1315. Go durkalaččat ledje vuolustan Buda šloahta jagis 1541, Ecser lei ávdin. Easka 1686 maŋŋel bohtet ovdalaš ecseralaččat fas ruoktot. Dalle maid slovakialaččat bohtet gillái. Ođđa girku lea huksejuvvon jagis 1740.
Howard Walter Florey

Howard Walter Florey, Baron Florey (čakčamánu 24. 1898 b. Adelaides, Austrálias – guovvamánu 21. 1968 b. Oxfordas, Englánddas) lei australialaš patologa, gii vuittii Nobel-medisiinnabálkkašumi ovttas Alexander Flemingiin ja Ernst Boris Chainiin jagis 1945.
Sápmi

Sápmi dahje Sámieatnan lea sápmelaččaid árbevirolaš orrunguovlu Fennoskandia davimus oasis ja Ruošša bealde Guoládatnjárggas. Sámi riikkat leat Norga, Ruoŧŧa, Suopma ja Ruošša.
Geografiija.
Sápmi ollá Lulli-Ruoŧas ja Lulli-Norggas gitta Guoládatnjárgii. Sáhttá juohkit Sámi njeallje dahje vihtta geográfalaš guovlun. 
Skánddat várreviđji nohká lullin ja doppe leat smávva oktonas duoddarat mat ráhkadit sierra geográfalaš guovllu.
Boras

Boras dahje kreafta lea čoahkádusnamma iešguđet borasdávddaide mat doibmet iešguđet ládje. Borasdávddaid oktasašvuohta lea ahte dat álggahuvvojit dárkkiskeahtes seallajuoguin.
Suoma-ugralaš álbmogiid máilmmikongreassa

Suoma-ugrálaš álbmogiid máilmmikongreassa lea vuođđuduvvon Sovjetlihtu bieđganeami maŋŋel, go dat čájeha dasa, ahte vejolašvuohta rahpasa doppe orru, uhcalohkanálbmogaid kulturođđasisriegádeamis, sin oktavuođa iehčanas čohkis.
Ovddeš kongreassat.
Čuovvovaš kongreassa lea Ungáras, Komáromas.
Silesiagiella

Silesiagiella ("ślůnsko godka", "ślůnski", vai muhtumin "pů našymu") gullá slávalaš gielaid oarejeslávalaš gielaid joavkkui. 
Dat giella lea humajuvvon Polena Badjel-Silesias, Čeahkas ja Duiskkas. Jagis 2011 sullii 509 000 olmmoš dadjet dan giela eatnagiellan.
Silesiagiella lea hui lagaš fuolkegiella polskkagiellái.
Alfabehta.
Silesiagielas ii leat iežas alfabehta, sii čállet polskkagiela bustávain.
Aa Bb Cc Ćć Čč Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Ńń Oo Pp Rr Řř Ss Śś Šš Tt Uu Ůů Ww Yy Zz Źź Žž
Ja: Ch Dz Dź Dž.
Historjá.
Henrikkagirjjis lei vuosttaš silesiagielat cealkka: "dai ut ia pobrusa a ti poziwai".
Uojče naš, kery ježeś w ńybje,
bydź pośwjyncůne mjano Twoje.
Přińdź krůlestwo Twoje,
bydź wola Twoja,
jako we ńybje, tak tyž na źymji.
Chlyb naš každodźynny dej nům dźiśej.
A uodpuść nům naše winy,
kej a my uodpuščůmy našym wińńikům.
A ńy wůdź nos na pokušyńy,
nale zbow nos uode zuygo.
Amyn.
Saloinen

Saloinen (ovddeš Salo, ruoŧagillii Salois) lei gielda Davvi-Pohjanmaa eanangoddis ja Oulu leanas, Suomas. Jagi 1973 álggus dat ovttastuvvui Raahe. Salo Vuođđudanjahki lea sullii 1320, dat lei Davvi-Pohjanmaa eanangotti boarráseamos gielda. Dáláš Bassi Olav girku lea huksejuvvon jagis 1932. Boaris girku lei huksejuvvon sullii jagis 1495. Saloinen rádjegielddat leaba Raahe ja Pattijoki davvin, Vihanti nuortin ja Pyhäjoki lullin.
Gilit.
Gieldda gilit leat: Palo, Piehinki, Saloinen, Savolahti, Arkkukari, Haapajoki, Honganpalo, Hurnasperä, Aunolanperä, Ketunperä, Koskenkorva, Kultalanperä, Leinoperä, Mattilanperä, Ollinsaari, Peltomaanperä, Romuperä, Satamakangas, Siniluoto, Tarpio, Tokolanperä, Ylipää ja Äyrinmäki. Boarráseamos gilit leat Salo gilli(Girkogilli, Saloinen), Savolahti ja Piehinki, dat leat vuođđut sullii jagis 1200-1300.
Pattijoki

Pattijoki lea ovddeš Suoma gielda Davvi-Pohjanmaa eanangoddis ja Oulu leanas. Jagi 2003 álggus dat ovttastuvvui Raahe. Girku lea huksejuvvon jagis 1912.
Oulujoki

Oulujoki (ovddeš Oulu dálongielda) lea ovddeš Suoma gielda Davvi-Pohjanmaa eanangoddis ja Oulu leanas. Jagis 1965 dat ovttastuvvui Oulu. Oulujoki Vuođđudanjahki lea 1904. Girku lea huksejuvvon jagis 1908.
Paavola

Paavola lea ovddeš Suoma gielda Davvi-Pohjanmaa eanangoddis ja Oulu leanas. Girku lea huksejuvvon jagis 1756.
Rautio

Rautio lea ovddeš Suoma gielda Davvi-Pohjanmaa eanangoddis ja Oulu leanas. Jagis 1973 dat ovttastuvvui Kalajoki. Girku lea huksejuvvon jagis 1800.
Revonlahti

Revonlahti lea ovddeš Suoma gielda Davvi-Pohjanmaa eanangoddis ja Oulu leanas. Girku lea huksejuvvon jagis 1973.
Temmes

Temmes lea ovddeš Suoma gielda Davvi-Pohjanmaa eanangoddis ja Oulu leanas. Jagi 2001 álggus dat ovttastuvvui Tyrnävä ja Rantsila. Girku lea huksejuvvon jagis 1767.
SlinCraze

Nils Rune Utsi dahje SlinCraze (riegádan golggotmánu 20. b. 1990 Mázes Guovdageainnus) lea sápmelaš rápper, gii lea bajásšaddan Mázes Guovdageainnu suohkanis Norggabeal.
William Shakespeare

William Shakespeare (cuoŋománu 1564 Stratford-upon-Avon Warwickshire Englándda gonagasriika – cuoŋománu 23. b. 1616 Stratford-upon-Avon Warwickshire Englándda gonagasriika) leai englándalaš dramatihkkár ja diktačálli. Son čálii teáhterbihtáid ja divttaid, ja dasa lassin neavttašii maiddái ieš.
Ruhta

Ruhta lea juoga mii lea virggálaččat dohkehuvvon máksime gálvvuid ja bálvaleapmái ja mii maiddái doaibmá re-máksimii velggiid.
Skandinávalaš gielat

Skandinávalaš gielat leat indoeurohpálaš giellabearraša germánalaš vuollejoavkku siskkáldas vuollejoavku. Dasa gullet muhtun Davvi-Eurohpás hállojuvvon gielat, dego dárogiella, ruoŧagiella, dánskkagiella, islánddagiella, fearagiella ja övdalskkagiella. Maiddái 1800-logus jápmán nornagiella lei skandinávalaš giella.
Suopmelaš-sápmelaš gielat

Suopmelaš-sápmelaš gielat lea oassi suopmelaš-ugralaš gielain ja sisttisdoallá sámegielaid, suomagiela ja estlánddagiela.
Lotta Willborg Stoor

Lotta Willborg Stoor riegádii Djurgårdenii, Stockholbmii, Ruŧŧii 1967. Son lea vázzán skuvlla Stockholmmas, ja ráves olmmožin son lea váldán oahpu Anáris, Johkamohkis, Uppsalas ja maiddái Stockholmmas. Son lea ovttas Ville Söderbaumiin čállán girjji "Köttjuven - i lávvo på Djurgården" (2008).
Lars-Ánte Kuhmunen

Lars-Ánte Kuhmunen lea ruoŧelaš badjeolmmoš, juoigi ja musihkkár, gii gullo konsearttain miehtá Eurohpá ja vel iežas skearrus "Birrasis" (Iđut 2005). Son vuittii Sámi Grand Prix-gilvvu jagis 2000 ja Folkelarm-bálkkašumi jagis 2006. Kuhmunen lea maid bargan Beaivváš Sámi Teáhteriin.
1. Gabná duottar (4:42)
2. Johtit jollasiid (4:38)
3. Giddavuonnjat (6:06)
4. Ohcalan (4:43)
5. Bajil (4:40)
6. Árbeeatnamat (4:01)
7. Láhtti, juolggit, giedat (4:23)
8. Biekka oapmi (4:22)
9. Eallima lihkastagat (4:32)
10. Duoddara hearva (3:38)
11. Dolos áigi (8:06)
Victoriagoržžit

Victoriagoržžit leat goržžit Afrihkás, Zambia ja Zimbabwe gaskkas. Dat gohčoduvvojit máilmmi stuorámus goržin.
Gáranasčohkka

Gáranasčohkka dahje Suorbmečohkka (1 404 mehtera meara bajábealde, dárogillii "Hamperokken") lea alla várri Gáranasvuonas, stuorámus várri Romssa suohkanis.
Sálašoaivi

Sálašoaivi (1.238 m, dárogillii Tromsdalstinden) lea bassi várri Sálašvákkis, Romssa suohkanis.
Quito

Quito (virg.San Francisco de Quito) lea Ecuadora oaivegávpot. Gávpot lea Pichincha dollavári nuortabealde ja ekváhtor lea gávpogas sullii 25 km luksa. Dasgo Quito lea 2850 mehtera mearragierraga bajábealde, dat lea okta máilmmi alimusas oaivegávpogIs. Jagi 2001 olmmošlohkama mielde Quitos 1 399 378 ássi. Quito lea riikka nubbin stuorámus gávpoGA Guayaquila maŋŋel. Sebastián de Belalcázar vuođđudii gávpoga juovlamánu 6. 1534.
Jándor

Jándor lea dát áigi, mas Eana jorggiha áksilis birra. SI-systemas jándoris leat 24 diimmu dahjege 86400 sekundda.
Diibmu

Diimmus leat 60 minuhta dahje 3600 sekundda. Dát lea 1/24 eatnama jándoris.
Louvre

Louvre ("Musée du Louvre") lea musea Parisis. Dát vuođđuduvvui jagis 1793.
Setogiella

Setogiella lea võrogiela suopman, man máhttájit sullii 5 000 olbmo davvenuorti-Estlánddas. 
Ovdamearka setogielat Olmmošvuoigatvuođaid oppamáilmmálas julgaštusas
Ártihkkal 1:
setogillii: "Kõik inemiseq sünnüseq avvo ja õiguisi poolõst ütesugumaidsist. Näile om annõt mudsu ja süämetun'stus ja nä piät ütstõõsõga vele muudu läbi kjauma."
võrogillii: "Kõik inemiseq sünnüseq avvo ja õiguisi poolõst ütesugumaidsis. Näile om annõt mudsu ja süämetunnistus ja nä piät ütstõõsõga vele muudu läbi käümä."
esttegillii: "Kõik inimesed sünnivad vabadena ja võrdsetena oma väärikuselt ja õigustelt. Neile on antud mõistus ja südametunnistus ja nende suhtumist üksteisesse peab kandma vendluse vaim."
sámegillii: "Buot olbmot leat riegádan friddjan ja seamma olmmošárvvuin ja olmmošvuoigatvuođaiguin. Sii leat ožžon jierpmi ja oamedovddu, ja berrejit láhttet guđetguimmiideaset vuostá vieljažagaid vuoiŋŋas."
Albert Lasker -bálkkašupmi medisiinnalaš vuođđodutkamuša birra

Albert Lasker -bálkkašupmi medisiinnalaš vuođđodutkamuša birra () lea okta njealjis Lasker-bálkkašumis, maid Lasker-vuođđudus addá dávddaide sisabeassamis ja dáid diagnoseremis, eastadeamis, dikšumis ja buorráneamis. Sullii 50 % bálkkašumi vuitiin leat maŋŋil vuoitán Nobel medisinbálkkašumi dutkamušastan. Ovddit vuoitit leat:
Hayden Carruth

Hayden Carruth (borgemánu 3. b. 1921 – čakčamánu 29. b. 2008) lei amerihkálaš diktačálli ja girječálli. Son vuittii Ruth Lilly -poesiijabálkkašumi jagi 1990 ja Álbmotlaš girjebálkkašumi divttaid dihte jagi 1997.
Prince Tui Teka

Tui Latui, (njukčamánu 8. 1937 – 1985) lei maori-lávlu ja -neavttár, gean dáiddalaš namma lei Prince Tui Teka. Teka lei Maori Volcanics Showbanda lahttu ovdal go lávlugođii okto. Son jámii jagis 1985.
Historjá.
Teka lei riegádan Ruatahunas, Ođđa-Selánddas. Su váhnematge leaigga musihkkárat, ja son oahpai gitára ja saksofona čuojaheami juo nuorran . Son fárrii Sydneyi ja lahttudii Maori Volcanics Showbandái. Showbanda maŋŋá son lahttudii The Maori Troubadoursái. Jagis 1972 son lávlugođii okto, man áigge bođii guovtte jietnaskearru (Real Love ja Oh Mum) ja maori lávlu ráhkisvuođas birra: E Ipo. Ovdal go son jámii jagis 1985, son neavttašii ođđaselánddalaš TV-ráiddus Jack Holborn ja filmmain "Came a Hot Friday" ja "Nate and Hayes".
Sydney

Sydney lea Austrália stuorimus gávpot ja New South Walesa oaivegávpot.
Jean-Marie Gustave Le Clézio

Jean-Marie Gustave Le Clézio (r. cuoŋománu 13. 1940 Nizzas Frankriikkas) lea frankriikalaš girječálli ja jorgaleaddji, gii lea almmuhan sullii 30 girjji, romána, novealla, máidnasa ja essea. Jagis 2008 son vuittii Nobel girjjálašvuođa bálkkašumi.
Art Tatum

Art Tatum (golggotmánu 13. 1909 – skábmamánu 5., 1956) lei amerihkálaš jazz-musihkkár ja -pianista.
Golshifteh Farahani

Golshifteh Farahani (, r. suoidnemánu 10. b. 1983 Teheranas, Iranas) lea iranlaš neavttár.
Teheran

Teheran, muhtumin Tehran (), lea Irana oaivegávpot ja Teherana provinssa hálddahusguovddáš ja oaivegávpot. Dat lea Irana stuorámus gávpot ja okta máilmmi stuorámus gávpogis. Jagi 2016 álbmotlohkama mielde Teheranas orrot 8 693 706 olbmo.
Dálkkádat.
Jagi báhkkaseamos mánnu lea suoidnemánnu, go gaskatemperatuvra 30,8 %. Galbmaseamos mánnu lea ođđajagimánnu, go gaskatemperatuvra lea 2,5 %. Jagi áigge arvá 230 mm. Teheranas lea geassemánus čakčamánnui goikkádat.
Skuvlejupmi.
Tehran lea Irana stuorámus ja deháleamos skuvlen- ja oahpahanguovddáš. Oaivegávpotguovllus leat measta 50 universitehta ja allaskuvlla. Dain Teherana universitehta lea Irana boarráseamos allaskuvla. Dan historjá álgá juo 1800-logu gaskamuttus go Dar ul-Funun vuođđuduvvui. Dál universitehtas leat 32 000 studeantta 40 dieđagottis. Jagi 1986 rájes Universitehta dálkkasdieđalaš dieđagoddi lea leamaš sierra universitehta: Tehrana dálkkasdieđalaš universitehta.
Johtolat.
Teheranas lea riikkaidgaskasaš girdišillju (Imama Khomeini riikkaidgaskasaš girdišillju), sisriikkalaš girdišillju (Mehrabad girdišillju), oaiveruovdemáđiistašuvdna, metro, stuorra bussemetrofierpmádat, šleađgabusset ja stuorra fierpmádat eatnangeainnuin.
Girdinjohtolat.
Teheranas leat guokte girdišilju: Mehrabadin girdišillju (THR) ja Imama Khomeini riikkaidgaskasaš girdišillju (IKA). Jagi 2007 rádjái Mehrabadin girdišillju lei riikkaidgaskasaš girdišillju, muhto dalle buot riikkaidgaskasaš girdinjohtolat sirdásii ođđa girdišilljui nappo Imama Khomeini riikkaidgaskasaš girdišilljui. Dal Mehrabadin girdišiljus lea dušše sisriikkalaš girdin- ja fráktajohtolat.
Bussemetrojohtolat.
Teherana bussemetro () lea Irana vuosttaš bussemetrofierpmádat. Fierpmádaga vuosttaš linjá rahppojuvvui miessemánu 12. b. 2007. Mieđaid mieđaid rahppojuvvojedje lassi linjját ja dál leat oktiibuot 10 linjjá.
Metrojohtolat.
Teherana metro rahpajuvvui jagi 1999. Vuosttaš metrolinnját rahppojuvvojedje jagiid 1999–2001.
E-skuvla

E-skuvla lea sámi digitála lágádus ja neahttaskuvla. E-skuvla ráhkada internehttii oahpponeavvuid ja fállá maid neahtas giellakurssaid.
Beaglenuorri

Beaglenuorri lea nuorri, mii earuha Dollaeatnama sulluid guhtet guoimmiset.
Jahki

Jagis leat dábalažžat 365 beaivvi, gárgidanjage fas 366 beaivvi. Jagis leat 12 mánotbaji ja sullii 52 vahkku.
Birgon

Birgon (, ) lea gielda Hordalándda fylkkas. Birgona gieldda Birgona márkan lea gieldda hálddahusguovddáš, Hordalándda fylkka hálddahusguovddáš ja stuorámus gávpot ja Norgga nubbin stuorámus gávpot. Gieldda olmmošlohku lea 268 926 ja viidodat lea 466 km².
Birgonas lea mearrarádji Austevoll, Sund, Fjell, Askøy, Meland, Lindås ja Osterøy gielddain ja eananrádji Vaksdal, Samnanger ja Os gielddain.
1831 rájes 1975 rádjái doaimmai Birgon sierra fylkan.
Troandin

Troandin dahje Troanddin (, , ) lea Norgga goalmmát stuorámus gávpot olmmošlogu ektui. Gávpot lei Lulli-Trøndelága fylkka hálddahusguovddáš, muhto go Davvi- ja Lulli-Trøndelága časke oktii, de dat sirdojuvvui Stientjiei.
Dan rádjegielddat leat Malvik nuortin ja Selbu, Klæbu ja Melhus lullin.
Ságaid mielde gávpoga vuođđudii Olav Tryggvason jagi 997. Gávpot Norgga oaivegávpot gasku jagiid 1030 og 1217. Gávpogis ávvudedje 1000 jagi feastta 1997:s.
Troandin lea guovloguovddáš olles Gaska-Norgga várás. Troandimis leat earret eará riikka nubbi stuorámus universitehta NTNU, Nidaros duopmogirku (Nidarosdomen), Kristiansten ladni (Kristiansten festning), St. Olavs hospital ja Rockheim.
Kristiansand

Kristiansand lea Norgga gielda ja gávpot.
Barbados

Barbados lea riika Davvi-Amerihkkás. Oaivegávpot lea Bridgetown.
Antigua ja Barbuda

Antigua ja Barbuda lea riika Davvi-Amerihkkás. Oaivegávpot lea Saint John's.
Dominikána dásseváldi

Dominikána dásseváldi lea riika Davvi-Amerihkkás. Oaivegávpot lea Santo Domingo.
Bahama

Bahama dahjege Bahama riikkaidlihttu (maid Baháma) lea riika Davvi-Amerihkkás. Oaivegávpot lea Nassau.
La Rambla

La Rambla lea 1.2 km-guhkkosaš gáhtta Barcelona guovddážis, mii johtá Plaça Catalunyas Port Vellái. 
Gáhta guovddáš lea vázzingáhtta, mis lea rásse- ja loddegávppálaččat, restauráŋŋat, kafeat ja kioskat.
Dominica

Dominica dahjege Dominica lihttostáhta lea riika Davvi-Amerihkkás. Oaivegávpot lea Roseau.
El Salvador

El Salvador dahjege El Salvadora dásseváldi lea riika Gaska-Amerihkás. Dan oaivegávpot lea San Salvador.
Cuba

Cuba lea riika Davvi-Amerihkkás. Oaivegávpot lea Havana.
Grenada

Grenada lea riika Davvi-Amerihkkás. Oaivegávpot lea St. George's.
Panama

Panama lea riika Davvi-Amerihkás. Dan oaivegávpot lea Panama gávpot.
Nicaragua

Nicaragua lea riika Davvi-Amerihkkás. Dan oaivegávpot lea Managua.
Costa Rica

Costa Rica dahjege Costa Rica dásseváldi lea riika Davvi-Amerihkás. Dan olmmošlohku lea su. 4,3 miljovnna (2011) ja viidodat lea 51 000 km². Riikka oaivegávpot lea San José.
Costa Rica áidna virggálaš giella lea espánnjagiella, muhto doppe hállojit maiddái álgoálbmotgielat nu mo omd. cabécargiella, bribrigiella ja malekugiella riikka máttaosiin.
Guatemala

Guatemala dahjege Guatemala dásseváldi lea riika Gaska-Amerihkás. Dan olmmošlohku lea 13,8 miljovnna ássi ja dat lea Gaska-Amerihká stuorámus riika olmmošlogu ektui. Dan rádjeriikkat leat Meksiko, Belize, Honduras ja El Salvador. Guatemala namma mearkkaša "muoraid riika". Sullii bealli Guatemala eatnanviidodagas leage ain vuovdi. Guatemala oaivegávpot lea Ciudad de Guatemala.
Hindulašvuohta

Hindulašvuohta lea máilmme goalmmádin stuorámus osku. Hindulaččat leat dán áigge sullii miljárda, stuorámus oassi Indias ja Nepalis.
Hindulašvuoda ruohttasat ollet lagabui 5000 jagi duohkai. Dálá hindulašvuođa váldosárgosat šaddagohte 600 logus oKr. Hinduisma ii leat oktage vuođđudan, muhto dat lea vehážiid mielde šaddan guovllu álgoálbmogiid oskumušain.
Hindulašvuodas leat máŋggat bassi girjjit, muhto dušše Veda-girjiid jáhkket boahtit njuolgga ipmiliin.
Servodatráhkadusa vuođđun lea kástavuogádat, mii lea oassi hindulaš máilmmičilgehusas. Olbmot juhkkojuvvojit sin riegádeami vuođul sierraárvosaš sosiálalaš joavkkuide, main leat sin iežaset ámmáhat, barggut ja geatnegasvuođat ja njuolggadusat, maid mielde galgá eallit. Váldokásttat leat njeallje, leat maiddái olbmot geat eai gula mange kástii.
Ipmilat.
Hindulašvuođas leat duháhat ipmilat, dát leat golbma deháleamos.
Brahma Son lea sivdnideaddji. Sus leat njealjit muođut. Su bealleláš lea "Sarasvati".
Višnu Eallima ja ráhkisvuođa bajásdoalli. Boahtá goas makkárge hámis dáistalit bahávuođa vuostá. Govvidit dávjá njealjjegieđagin ja alidin. Višnu riide "Garudain", mii lea beallái loddi ja beallái olmmoš. Sus leat logi eará hámi, beakkánepmosat leat Krišna ja Rama. Su beallelaš lea Lakšmi
Šiva Duššada ja sivdnida máilmmi. Su dovddaldat bierggas lea golbmasuorri. Su čeabeha birra lea giessasan gearpmaš ja sus leat guhkes vuovttat. Su beallelaš lea Paravati.
Máilmmi riegádeapmi.
Hindulašvuođas leat máŋggat máilmmisivdidanmuittalusat. Ovtta muitalusa mielde áiggiid álggus lei Narayan-ipmil dahjege Višnu. Son govddodii álgomearas máŋggaoaivvat gearbmaša askkis oktan eamidiinnis Laksmiin. Višnu náhpečoalis bohciidii lotus-rássi, mas riegádii njealjjeoaivvat sivdnideaddjiipmil Brahma, mii fas sivdnidii mani, man siste lei min máilbmi.
Ođđasitriegádeapmi.
Okta hindulašvuođa dehálaš eallindulkon jurdda lea ahte buohkat riegádit ođđasit dán eallima maŋŋá. Dat mo leat eallán dán eallima mearrida dan, makkár du čuovvovaš eallin boahtá leat, man kástii don gulat jna. Dán gohččodit karman, dat oaivvilda dan, ahte bahá daguin čuovvu bahá ja buorre daguin fas buorre. Maiddái dat makkár don leat dál lea boađus das mo don ellet ovddit eallima. Buohkain lea ulbmilin beassat eret dás ođđasitriegádanrieggás ja šaddat oktan Brahmain. Dalle ii šat dárbboš riegádit ođđasit dán máilbmái, muhtto beassá leat ráfis.
Honduras

Honduras dahjege Hondurasa dásseváldi lea riika Davvi-Amerihkkás. Dan oaivegávpot lea Tegucigalpa.
Saint Christopher ja Nevis

Saint Christopher ja Nevis lea riika Davvi-Amerihkkás. Oaivegávpot lea Basseterre.
MGP Nordic

MGP Nordic ("Melodi Grand Prix Nordic") lea lávlagilvvohallan 8–15-jahkásaš mánáide. Neallje Davviriikka, Suopma, Ruoŧŧa, Norga ja Dánmárku sáddejit gilvvohallamii guokte bihtá, maid ráhkadit ja ovdanbuktet mánát. Vuoiti válljejuvvo riikkaid gaskásaš telefonjienastusas.
The BlackSheeps

The BlackSheeps lea unjárggalaš rockjoavku, mii vuittii MGP Nordic-lávlagilvvohallama jagis 2008 lávlagiin Oro jaska beana.
Fossbakken

Fossbakken lea sámi giláš Loabaga suohkanis, Romssa fylkkas, Norggas. E-6 nammasaš geaidnu manná Fossbakkena čađa. Birrasiid 120 olbmo orrot dan gilážis.
Guokte Norgga sámedikki áirasa leat leamaš dáppe eret.
Ove Johnsen čohkkái guokte áigodaga SVF ovddas (1997-2001, 2001-2005).
Berit Oskal Eira čohkkái guokte áigodaga bargiidbellodaga ovddas (2001-2005, 2005-2009).
Barack Obama

Barack Hussein Obama II (, r. borgemánu 4. 1961, Honolulu, Haváija, Amerihká ovttastuvvan stáhtat) lea amerihkálaš demokráhtalaš bellodaga politihkar, gii barggai Amerihká ovttastuvvan stáhtaid 44. presideantan jagiid 2009–2017. 
Son válljejuvvui presideantan jagiin 2008 ja 2012. Barack Obama eamit lea Michelle Obama ja su nieiddat Malia Ann ja Sasha Obama. Ovddideaddji lei George W. Bush, čuovvu ges Donald Trump. 
Álgojagis 2005 son lei Amerihká ovttastuvvan stáhtaid kongreassa nuorat senáhtor Illinoisa oassestáđas eret. 
Nobela ráfibálkkašupmi.
Jagis 2009 Obama oaččui Nobela ráfibálkkašumi.
Ávus

Ávusin gohčoduvvo dat mii lea olggobealde eatnama áibmogearddi. Ávvosis leat iešguđetlágan ja iešguđet sturrosaš almmigáhppálagat. Leat meterorihtat, planehtat, mánut, násttit, beaivvášvuogádagat ja galáksat.
Beaivvášvuogádahkan gohčoduvvojit násttit maid birra jorret planehtat. Planehtat leat dihto sturrodagas, jus leat menddo unnit, de gohčoduvvojit asteroiden. Planehtaid birra sáhttet maid jorrat okta dahje eanet mánut. Galáksat leat ollu násttit dahje beaivvášvuogádagat mat gullet oktii.
Nárvvit

Nárvvit leat lunddolaš oassi liikki boarásmuvvamis. Liiki šaddá asehut ja massá vehážiidda dávggasvuođas. Bajildussii ihtet danin seakkit dahje govddit nárvvit. Buohkat vásihit dan muhtin muddui, muhto čuvges liiki, mas lea unnan pigmeanta, nárvvaga eanemusat. 
Min genehtalaš árbi váikkuha ollu dasa, man sakka mii nárvvagat. Čuvges liiki, mii ii buoril áfáiduva, nárvvaga eanet. Varrajohtu hedjona dattetge buohkain agi mielde, ja dan mielde liikái eai fievrášuva nu ollu biepmusávdnasat. Dan geažil liiki asehuvvá. 
Borgguheapmi bilida vissásit unna varrasuonažiid, mat bibmet liikki, ja dan geažil nárvvagitge borgguheaddjit johtileappot go sii geat eai borggut. Maiddái beaivváža suotnjarat jođálmahttet liikki boarásmuvvama. Sihke beaivváža UVA- ja UBA-suotnjarat rievdadahttet vuolleliikki, nu ahte liiki áiggi mielde asehuvvá. Nuba leatge beaivvášsuotnjarat nubbi stuorra ášši, mat váikkuhit dasa, man sakka olmmoš nárvvaga.
SomBy

SomBy lea sápmelaš rock-joavku Suoma beal Sámis, mii lávlu davvisámegillii. Joavku lea vuođđuduvvon Vuohčus sullii jagis 2004 ja dalle joavkkus ledje dušše nieiddat. Dálá hámis joavku lea čuojahan gitta skábmamánus 2007. Dán áigge joavkkus čuojaha maid guokte gándda, geat leaba eret Anáris. Joavku vuittii Sámi Grand Prix-gilvvu jagis 2009 lávlagiin "Ii iđida", man teavsttaid lei čállán Milla Pulska ja melodiija lei čállán Oula Guttorm. Vuoittu geažil joavkku oassálasttii jagi 2009 riikkaidgaskasaš Liet lávlut -lávlungilvui Hollánddas ja vuittii dan golggotmánu 31. beaivve. 
SomBys lea leamaš skierrudáhkansuopamuš Tuupa Recordsin jagi 2008 rájes. Joavku lea almmustahtán ovtta EP:a jagis 2008 ja lea ráhkadeamin albuma, mii galggašii ilbmát čákčamánus 2009. SomBy oaččoi 16.10.2009 Suoma sámedikki kulturlávdegottis dovddastusa jagi 2009 kulturdagus. 
Diskografiija.
Čáhppes Lasttat 2008.
Joavku almmustahtii EP:a "Čáhppes Lasttat" Ijahis idja -eamiálbmogiid musihkkadáhpáhusas miessemánu 24. beaivve jagis 2008. Skieru buvttadeaddji lei Jussi Isokoski. 
Skierus leat čuovvovaš lávlagat:
1. Duoggi (sánit: Milla Pulska, šuokŋa: Oula Guttorm)
2. Gáddálas (sánit: Milla Pulska ja Miira Suomi, šuokŋa: Oula Guttorm)
3. Unna Jalla (sánit ja šuokŋa: Milla Pulska)
4. Doarrun Duoddaris (sánit: Milla Pulska ja Miira Suomi, šuokŋa: Milla Pulska ja Oula Guttorm)
5. Ránisvuohta (sánit ja žuokŋa: Milla Pulska)