tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Kodihiiri

Kodihiiri () se on griziju kodihiiri, se maltau hyvin eliä ristikanzoin rinnal. Eläy kogomual, niidy on kaikkii suurin miäri.
Hiirii voijah pidiä , ku kodielättilöiny
Hiiren nägö:
Pieni pitkän hännänke elätti: rungon pitkevys on 6,5 - 9,5. Händy on 60/% pitkembi runguo, katettu sarvisuomuksil, kuduat mennä pyöräzinny, niilöin piäl ollah harvazet karvat. Paino on 12-30 g. Korvat puolipyöräzet, pienet. Karvu -muzavu libo ruspakon-harmai, maha - tuhkan-harmavus valgiessah. Kodihiiris eroitetah valgieloi, mustii da keldazii, harmuan-sinizii da erivärizii. Emä hiiril on 5 nännii
Kui vietäh eländyaigua:
Eletäh ihan eriluduzis kohtis, sie kus eletäh rahvas, puaksuh mennä elämäh pertilöih, sarvualoih. Pohjozes enne viluu ecitäh lämmin eländykohtu talvekse.
Net voijah mennä sinne kus ollah säilymäs villät, kazvikset da muut rahvahan syömizet. Keviäl hiiret jätetäh lämmin kohtu da siirytäh luonnon paikkoih
Kodihiiret ollah ylen kirkiet, ylen terväh nellöillah, voijah nosta yläh, hyppie da vie hyvin maltetah uidua. Kävelläh eccimäh syömisty yksii samazii troppii myö, kuduat hyvin suau nähtä.
Syömizet
Syvväh enimyölleh siemenii, dyvii. Syvväh hernehii, babuloi, voijah syvvä syöjii da niilöin jäiccii, no hiirel ainos pidäy olla vetty, eiga ylen terväh kuolou. Konzu on äijy syömisty, peitetäh niidy varakse.
Savonlinnan Ouperufestivuali

Savonlinnan Ouperufestivuali on kezäl vuozittai Savonlinnas piettävy sarju ouperuozutuksii. Festivuali pietäh Olavinlinnas. Ouperufestivualin johtai sygyzys 2012 on Jan Strandholm.
Albert Camus

Albert Camus (7. heinykuudu 1913 Alžir – 4. pakkaskuudu 1960 Francii) oli francielaine kirjuttai, filosoufu, lehtimies da yksi ekzistencialisman da absurdizman piähengis.
Pagin

Pagin on kahten libo enämbän ristikanzan kohtinaine kosketuksen (yhtevyksen)taba. Tavan mugah pagin tapahtuu sanomizen avul, silkeskie ilmoituksien kirjutusvaihto paginannu ei piätä. Paginan malton da etikietan kehittämine on sotsializatsien tärgei oza.
Absurdizmu

Absurdizmu on moine stiil'usuundu teatras da kirjalližuos, kudai ozuttau paradoksoi da mielettömyyksii.
Kobal’tu

Kobal’tu (, merkitäh Co-merkil) on 27. elementu Mendelejevan alguainehien hiimiellizes sistiemallizes järjestykses. Kobal’tan atomnoumer on 27. Se on sistiemallizen järjestyksen nelländes periodas, 9. joukos.
Helpo aineh kobal’tu on hobjanvalgei, vähän keldaine metallu valpahanruskien libo sinizen sävynke. 
Histourii.
Kobal’tan yhtistehet on tunnettu ylen ammui. Sinizet kobal’tust’oklat, mujut lövväh Muinazen Jegiptan ruuhis. Tutanhamonan ruuhes on löydy sinizen kobal’tust’oklan palat. Niken ei tiijä, mih näh jegiptalazet valmistettih st’oklua da mujuloi kobal’tas. Enzimäzeksi sinisty mujuu valmistettih vuonnu 1800.
Nimen histourii.
Kobal’tan nimi tuli germuanien kobold-sanas (koinižändy, gnomu). Kobal’tuminerualoin (kudualois on arsenikum (As)) poltajes erittyy myrkylline arsenikuman oksidu. Norviegielazet ajateltih, ku gnomu luadiu pahua niilöile, ken sulattau rudua.
Vuonnu 1735 ruoččilaine tiedomies Georg Brandt sai kobal’tan. Häigi tiijusti, ku tämän elementan yhtistehet mujuttau st’oklua sinizekse.
Nikeli

Nikeli (, merkitäh Ni-merkil) on 28. elementu Mendelejevan alguainehien hiimiellizes sistiemallizes järjestykses. Nikelin atomnoumer on 28. Se on sistiemallizen järjestyksen nelländes periodas, 10. joukos.
Helpo aineh nikeli on plastine, hobjanvalgei metallu, kuduadu hyvin taguo. Vähänaktiivine hiimiellizesti. 
Nimen histourii.
Elementu sai oman nimen germuanien mifolougien pahas henges. Se peitoči andoi vasken eččijoile minerualua, kudai oli vaskennägöine. Germuanien nickel-sana merkiččoi balovniekku. Ruvoin tagojes eritytäh arsenikuman guazat. 
Histourii.
Nikeli oli avattu vuonnu 1751. Enne sidä kivenlouhiet käytettih nikelii st’oklukeittämizes. Monet opittih suaja vaski täs ruvas, ga ei onnistui, sendäh sidä sanottih Kupfernickelakse, midä merkiččou «Vaskilemboi». Vuonnu 1751 ruoččilaine minerualogu Kronštedt tutkii tädä rudua. Häigi sai uvven metallan.
Šiprage

Šiprage (Шипраге) on kylä Bosnii-Hertsegovinas. Rahvahan lugumiäry - 788 (2013).
16. sulakuudu

16. sulakuudu - 106. vuvven päivy (107. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 259 päiviä.
Stolakiža

Stolakiža — on moine kiža, kuduan ezinehet voijah sijoittua stolal libo kižuajoin kazis. Stolakižua ollah kižat, kudualoin kompliektas on kižakenty, kartit, kubiekat, fiškat da muudu. 
Histourii.
Stolakižan histourii algavui ei vähembi 5500 vuottu tagaperin. Histouriekat mietitäh, ku kaikil stolakižoil on yhtehine histourii, ku kai nygyaigazil kižoil on muinazet prototipat.
Stolakižoin klassifikatsii.
Kižuajan lugumiärän mugah:
Kižuajan yhtymyksien mugah:
Kižan luondehen mugah:
Carelian Faces (festivuali)

Carelian Faces () on kanzoinväline muuzikkufestivuali, kudai enzi kerdua piettih Karjalan piälinnas Petroskois 5.-6. syvyskuudu vuvvennu 2003. 
Festivualin alguhpanijoinnu da luadijoinnu oldih suomelaine yhtistys ”Etnokul’t” da prod’usserat Peter Coon da Arto Rinne. Vuvven 2003 festivuali on sen luadijoin lahju Petroskoin 300-vuozipäiväkse. 
Vuozinnu 2003-2008 festivualin konsertoih yhtyi Suomen, Ruočin, Fareroin suariloin, Norviegien, Yhtysvalloin, Kanuadan, Perun, Kolumbien, Brazielien, Ganan, Senegalan, Togon, Zambien, Ven’an da toizien mualoin soittajua, tansijua, pajattajua da taidolijua. 
Vuonnu 2017 festivualil "Carelian Faces" ezitettih räppäri Ondrei (Karjala), joukko "Jousnen Järved" (Karjala), joukko "Shamrock" (Murmansk), joukko "Samosad Bend" (Karjala, Piiteri), joukko "Simba Vibration" (Kongo, Piiteri).
Kegri

Kegri on vahnu karjalaine pruazniekku, kudai piettih 1.-2. kylmykuudu, konzu kai kezäruavot loppiettihes da algavuttih uvvet – talviruavot. Pruazniekku oli tuttu kaikile: liygiläzile, vienalazile, lyydiläzile da Tverin karjalazile. Tänäpäi pruazniekan piendyperindö unohtui, vähä ken karjalazis mustau sidä. 
Piendyperindö.
Konzu kai peldoruavot oli loppiettu, ouvešit kerätty da pandu kuoppih, žiivatat salvettu, sit piettihgi Kegrin pruazniekkua. Karjalazien uskomuksien mugah Kegri oli Jumal, kudai kačoi da vardoičči karjua. Mittuine se oli kaččuo, niken ei musta da ei malta sanuo sendäh, ku Kegri oli rahvahale nägymätöi. Toinah se oli mustupiä da sukkel. Anuksen čupun Riipuškalan kyläs rahvas ravies da vesseläs brihaččuzes sanottih: 
 ”Tukat on mustat gu Kegril, ylen on boikoi, hyppiy gu Kegri”. 
Kegrinny loppih yksi aigu, alagavui toine – talviruadoloin aigu. Akat ruvettih kezriämäh, miehet kudomah verkoloi. Kegrikse neidizile da naizile pidi hos yksi keräine liinuniittii kezrätä. Se pidi panna ikkunale, ku Kegri tulis da nägis, ku händy vuotettih. Rahvas sanottih: 
 ”Kegri keräzen kyzyy. Kegrisuovattan pannah ikkunale pelvaspivo libo liinukerä”. 
Tverin Karjalas XX vuozisuan enzimäzel puoliškol Kegrinny oli taba šuorivuo smuutikse. Nuoret dai keski-igäzet pandih piäle muurin kiättylöi turkiloi, luajittih ičele pardumaskoi da hierottih rožii nogeh. Otettih kädeh ufatkoi, koukkuloi, keppilöi da käydih pöllättelemäh lapsii. Lapset varattih nämmii Kegrilöi, lahjoitettih niilöile langukerii, gostitettih lettuloi da uskaldettih olla sanankuulijoinnu. 
Kegri oli omien kuolluzien mustelendupäivy. Kegrii vaste heile lämmitettih kyly da kučuttih heidy kylyh. Kois sil aigua varustettih heile stolat. Sit kylyh kävyi kai kodipereh. Kylyspäi tulduu ižändät varustettih kuolluzile magavosijat, a iče istavuttih stolah syömäh. Nenga luajittih, ku tulien vuvven vil’l’at oldas hyvät, karju terveh da kois kai olis hyvin.
Kuničču

Kuničču libo niädy ("Martes martes") on mečäs eläi pedoelätti. 
Ulgonägö.
Kuničan rungan suurus on 30-50 sentii, sil on turbei händy da kolmikon jyttymät korvat. Rungan piduhus sellän korgevimas kohtas jallanpohjissah on 15 sentii. Elätti painau 0,5-2 kiluo. Ižäčyt ollah emäččylöi vähästy suurembat. Elätin turki on maksankarvastu värii, kulkun kohtas on keldaine tačmu. Talven aijakse kuničan jallanpohjih kazvau karvua. Se avvuttau elätile kebjieh liikkuo lumikivoksis da jiädy myöte.
Taba.
Kuničču on kirmei, vedrei da ylen sukkel pedoelätti, kudamal on hyvä vainu, nägö da kuulo. Kuničču liikkuu enimyölleh pimien aigua, päivän aigua se huogavuu kustahto peittokohtas. Meččykuničat eletäh yksitellen. Joga elätil on oma muapala eländäh niškoi. Sen rajat merkitäh hajumerkilöin vuoh. Emäččylöil muapalat ollah pienembät migu ižäččylöil. Kuničču liikkuu hyppijen, muale jiäy kaksi puarua piduliččua jälgie. Hil’l’ah liikkujan kuničan jälgilöin välit ollah läs 80 sentii. 
Syöndy.
Elätin päivän liikundumatku rippuu syömizien kyllyös. Ku ollou syömisty tarbehen mugah, sit kuničan päivän liikundumatku ei ole enämbiä 0,5 tuhattu gektuarua. Elätin piäsyömizenny ollah hiirijyrzijät, linnut, oravat. Pihl’aivuozinnu kuničču rakkahal syöy tädä muarjuagi. Kezäl elätti syöy linduloin jäiččiä, šlöpöidy, šižiliuhkuu da böbökkiä.
Kiimuaigu da poigazien kazvatandu.
Kiimuaigu kuničal on kezäl, enimyölleh heinykuul. Tulien keviän, kaheksan-yheksän kuun mendyy, emäččy kandau kolme-nelli poigastu. Net rodivutah sogiet da avuttomat. Yhtelläh kazvetah terväh da kezän lopukse poigoveh leviey, nuoret elätit ruvetah elämäh ičepiänneh.
Vihaniekat.
Kuničan vihaniekannu ollah reboit, hukat, ilvekset da suuret linnut: haukat, hyybiet da muakotkat. Ga ei ainos pedoelätit tapeta kuniččua syömizen täh. Toiči net muite vai hävitetäh konkurentua, kudai sežo tavoittelou suaja niilöin syömizii. Vihaniekois kuničču piäzöy juostol, puuloih peittyjen. 
Leviendy Karjalas.
Karjalas kuniččua on kaikkiel, kusgi enämbi, kusgi vähembi. Elätti suvaiččou vahnoi havvumeččii, kudamis on äijy koluo puulois da kuadunuttu puudu. Kuničal ei ole alallistu kodii, poikkevuksennu on vaiku poigazien kazvatanduaigu. 
Kuničan lugu Karjalas.
Kuničču on kallis mečästyselätti. Vuozittain kuničan lugu vaihteleh äijäl, vuvvennu 2016 Karjalas oli 7,5 tuhattu tädä elättii.
Lahnu

Tavanmugah, päivännouzu, dunuajan lahnu () on ainavo lahnurodulois ("Abramis") karpoin perehjokkolois ("Cuprinidae") da niilöin nägölöi myö ("Cupriniformes").
Ulgonägö.
Rungo on korgei, sen korgevus voibi olla kolmas oza kogorungon pitkevytty. Piä da suu ollah pienet. Suun lopus on ollenjytys trubkaine, kudai siirdelehes.
Igähizel lahnal selgy voibi olla harmai libo maksankarvaine, bokat – kulduruspakon värizet, maha on keldaine, evät ollah harmuat ruskiloin reunoinke. Nuorizon ulgonägö voibi olla hobjankarvazennu.
Suurin rungon pitkevys on 82 sm., painovus – 6 kiluo, eländyaigu voibi olla 23 vuottu.
Kuor´oi

(Jevroupan) kuor'oi () – nävöl on sugusiivine kala. Kuor'oloin perehjoukkoloi myö ("Osmeridae"). Kuor'oidu pietäh läbikävyjänny kalannu. Kuor'oloin erirovut voijah eliä yhtellizis järvilöis. Kuor'oit eletäh kaikkiel da niidy on ylen äijy.
Kaloin nägö.
Ruho on pitkäččy, suomuksii ei ole. Suu on suuri. Bokat ollah hobjankarvazet, selgy muzavanvihandu. Syvväh zooplanktonnolizii syöjii, pienii kalazii da mähändiä. Kuvunaigua kogo rungo, piä da evät katetahes bul'kuloil. Tuoreh kuor'oi nenäh tulou vihandal ogurčal.
Kuor'oit kazvetah da eletäh Baltiekan, Pohjanmeren basseinois, Oniegas, Luadogas da monis pohjazen järvilöis. Enimyölleh kalansuandu menöy Jevroupan päivänlaskupuoles – sie on suurin vuitti kalansuandois.
Kuvunaigu.
Kuor'oin kudu algavuu jälles jiänlähtendiä, konzu vien lämbö roih 4 gruadussii C, paras kuvunaigu roihes 6 – 9 gruadusin aigah. Kuor'oi nouzou El'bahpäi sadoi kilometrilöi. Valgien meren kuor'oit mennäh kuvunaigua jogiloih da ojih. Loitombi merdy voijah siirdyö 2-3 kilometrii, a voijah olla ihan suan metrin peräs. 
Kogo kuvunanaigu menöy vähembän nedälii, voibi olla 2 – 3 päiviä.
Sinikodvaine

Sinikodvaine on nengoine aigu jogahizennu huondeksennu da ehtänny, konzu ebäsuoru päiväzenvalgei enimyölleh on sinizes väris. Ilmivö tavan mugah kestäy nenga 20–40 minuuttua kohtas, vuvvenaijas da ilman luavus rippujen. Sinikodvazen aigua ruskei valgei menöy kohti kosmosah, a sinine valgei piäzöy Muan pindassah.
Äijät taidoilijat suvaijah tädä ilmivyö taivahan erinomazen värin periä. Sinikodvazen aigua pädöy fotografiiruija kuudamua, sikse gu kontrastu kuudaman da taivahan välil ei ole moine suuri. Francielazet sanotah, gu sinikodvaine on hämmästyksen da kumman aigu, sendäh gu nikui ei sua tiediä, ongo päivy vai toven on yö.
17. sulakuudu

17. sulakuudu - 107. vuvven päivy (108. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 258 päiviä.
Maidopyhälasku

Maidopyhälasku () on suuri pruazniekku karjalazil. Se on ainos nedälii enne Suurdu pyhiä. Kui muuttuu Suuren Pyhän piendyaigu, mugai Maidopyhälasku on čislas liikkuu pruazniekku. 
Maidopyhälaskunedäli on jälgimäine nedäli enne Suurdu pyhiä, konzu suau syvvä argie. Täl nedälil joga talois emändät pastetah val’l’oidu, kyrziä, čupukkua. Kerran ku et pastanne, ga ei ni Maidopyhälasku tunnu. Pastettu čupukku rahvahan mielen mugah on kui kevätpäiväine. Maidopyhälaskunedälilhäi kaimatat talvie da vastatah kevätty. 
Enne karjalazet Maidopyhäslunedälil čurattih da ajeltah heboloil, uskottih sit pitkiä pelvastu kazvau. 
Joga Maidopyhälaskunedälin päiväl on oma nimi da omat ruavot ruattavannu. Enne ezmässargen vastattih gostii, tossargen čurattih regyzil, ajeltih hebozil, suksiteltih. Kolmanpiän tavoitettih enämbän pastua. Nellänpiän da piätteniččän piettih anopin da muatuškan illaččuloi, suovattan – navon päivy- da ildukeččoloi. Pyhäpäivy oli prošken’n’upyhäpäivy. Sinä piän kyzyttih dai kyzytäh nygöi prošken’n’ua, sanotah: ”Prosti minuu, gu midä lienne pahua puutui ruadua libo sanuo konzu”. ”Jumal prostikkah! Dai sinä minuu prosti!”, kuuluu vastah.
Harjus

Jevropan harjus () on suolattoman vien kala, harjus da lohi perehjoukkoloispäi. Leviesti siirdyy Jevroppua myö - Suuri-Britaniespäi Frantsiessah da Urualan mägilöissäh Ven’al.
Nägö.
Suurim pitkevys jevropan harjusal on 60 sm., a surembi paino 6,7 kiluo. Eländän pitkevys voibi olla 14 vuottu.
Harjusat eletäh vilulois da puhtahis jogiloin, ojien vezilöis, harvembi – järvilöis.
Harjusoin syömine.
Syvväh nämmä kalat kaikenmostu: ruakkoinroduhizii, böbökköi, hämähäkkilöi, mal’uskoi, pienembii kaloi, kui gol’janoi. Nimi Thymmalus tulou griekan sanas θύμαλλος, kudai merkiččöy (timjunan tuoksuu). Timjuanan duuhu on harjuskalois.
22. sulakuudu

22. sulakuudu - 112. vuvven päivy (113. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 253 päiviä.
5. ligakuudu

5. ligakuudu - 283. vuvven päivy (284. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenderin mugah. Vuvven loppussah on 82 päiviä.
24. sulakuudu

24. sulakuudu - 114. vuvven päivy (115. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 251 päiviä.
Jumalan tulendu Jerusalimah

Jumalan tulendu Jerusalimah on hristianskoi kallis pruazniekku, kai pravoslavnoit rahvas sidä pietäh ylen kallehennu. Tulou meijän muale se nedälii enne Äijiäpäiviä, voibi olla kuvves pyhäpäivy Suuriman Pyhänaigua.
Iisus Hristos Suurennu Herrannu tuli Jerusalimah, kus rahvas pal’moin oksil kevätkukkienke vastattih kallistu Gost’ua. Tämä pruazniekku on yksi kallehis Vuvven kahtestostu pruazniekois.
Toizet nimet.
Pruazniekal ollah vie toizet nimet: Virboipyhäpäivy da Pal’mupyhäpäivy.
Pravosavnolois Ven’an Pyhäkniigois vie on sanottu Kukkienkandajakse Nedälikse, a prostoi rahvas sanotah Virboinedälikse. 
Vilulois pohjois mualois da Ven’an mual pal’moin oksii muutettih virboloin viččoih.
Pruazniekan tiedot.
Jevangelies Matvein (21:1-7) on kirjutettu, ku apostolat Iisusan käskyy myöte otetah Vifanies oslua sälgyzenke (sil niken ei tule vastah, ku muga ruadua on käskenyh Iče Iisus Hristos).
Oslan selläs tulou Jerusaliimah Iisus Hristos, kus hänel tullah vastah rahvas, kuduat suurel ihalmol, hänen ies katetah dorogu sovil, mattoloil da pal’moin oksil.
25. sulakuudu

25. sulakuudu - 115. vuvven päivy (116. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 250 päiviä.
20. ligakuudu

20. ligakuudu - 293. vuvven päivy (294. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenderin mugah. Vuvven loppussah on 72 päiviä.
Amsterdamu

Amsterdamu ("Amsterdam") on Alangomualoin piälinnu. Sie eläy läs 825 080 eläjiä (2016).
Valgei griba

Valgei griba (, ) on valgieloin grivoin roduu. Se on čoma kaččuo da gribaniekoin paras kerättävy. Valgiekse sidä sanotah sendäh, ku leikattuu se ei mustene, jiäy valgiekse. 
Ulgonägö.
Valgei griba voi kazvua suurekse. Sen jalgaine on 8-25 sentii korgevuttu da 7 sentii, harvah 10, järevytty. Šliäppy on 7-30 sentii diametras, toiči kai 50. Šliäppy syväinpuolespäi on valgei libo vähäzel keldazettavu, ulgopuolespäi väri voi muuttua valpahanmaksankarvazes muzavanmaksankarvazessah. Tämä griba voi painua kahteh kilossah. 
Nägemäl valgei griba on ku sil on kargei magu da leikattuu on rouzovoi
Kazvandu.
Valgiedu gribua kazvau pedäjikkölöis, koivikkolois, segamečis. Niidy voibi löydiä kuuzen, pedäjän, koivun da tammin ual. On moine mieli, ku enämbi niidy on sit, kus on must’oižikkuo da buolužikkuo, kazvau kiärmöisiendy da on kudžoimätästy. Mečäs ku roinnou kiärmöisiendy, sit vältämättäh rodieu valgiedu gribuagi. Valgiedu gribua kazvau heinykuus syvyskuun puolivälissäh. Net voijah kazvua yksitellen, ga puaksumbah kazvetah kogonazil perehil. Löydänet yhten, kačahtai ymbäri, vältämättäh lövvät ližiä. 
Valmistamine.
Valgiel grival on hyvä da erinomaine magu. Valgiedu gribua keitetäh, žuaritah, kuivatah, marinuijah. Niilöi voibi pidiä vereksenny keittämättäh jiäškuapan pakastimes. Valgies grivois keitetäh rokkua, pannah sidä soussih. Tädä gribua ei vaiku Ven’al syvvä, suvaijah sidä frantsielazet da italielazet, da ylen suomalazed. Valgei griba on hyvä tervehyöle. Japounilazet tiedomiehet lujoitetah, ku valgies grivas on puhalduksii vastustajii ainehii.
Valgien grivan suuruot.
Vuvvennu 1961 löyttih valgei griba, kudai painoi enämbi 10 kiluo da sen šliäppy diametras oli 58 sentii. Tämä uudine oli Moskovan raadivos 20. syvyskuudu vuvennu 1961.
Oravangriba

Oravangriba (, ) on Lekcinuman grivoin roduu. Se on syödävy griba. Oravangrivakse sidä sanotah vikse sendäh, ku sen šliäpän väri on yhtenjyttyine kui oravan väri. 
Ulgonägö.
Oravangrivan šliäppy on ruspakko. Leikattuu leikavuskohtas se siništyy. Diametras se voi olla 30 sentii. Oravangrivan jalgaine on harmai mustis ”suomuksis”. Grivan jalgu lehmängribah verratunnu on sangiembi da kovembi, šliäppy sežo on lehmängrivan šliäppiä kovembi.
Kazvandu.
Oravangribua kazvau lehti- da segamečis, kai tundrasgi. Oravangriba suvaiččou märgii huavikkoloi. 
Valmistamine.
Oravangrival on hyvä magu. Sidä keitetäh, žuaritah, kuivetah, marinuijah da suolatah. Sit on äijy valgijastu, oravangribua voibi syvvä lihas tuači. Oravangriba on hyvä tervehyöle. Se puhtistau verdy, ajau iäre jygielöin metalloin suolii, toksiinoi da myrkylöi, lujendau immunitiettua (tavvinvastustu), on hyvä šuoliston ruadoh niškoi.
Tirana

Tirana () on Albuanien piälinnu. Sie eläy läs 610 050 hengie. Tirana on perustettu vuonnu 1614.
27. sulakuudu

27. sulakuudu - 117. vuvven päivy (118. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 248 päiviä.
Lehmängriba

Lehmängriba () on Lekcinuman grivoin roduu. Se on syödävy griba. 
Ulgonägö.
Lehmängrivan šliäppy ei ole kirjavu, se on maksankarvastu värii. Diametras šliäppy voi olla 15 sentii. Grivan jalgaine voi kazvua 15 sentissäh da on valgei harmualoin da mustien ”suomuksienke” rouno. Lehmängrivan jalgaine on hoikembi oravangrivan jalgastu. Grivan šliäppygi on pehmiembi oravangrivan šliäppiä. Leikattuu leikavuskohtas lehmängriba mustenou.
Kazvandu.
Lehmängribua kazvau lehti- da segamečis, enimyölleh koivualoin ual. Sidä löytäh mečän reunoil, aholoil, troppazien vieres, ojien rannoil, sie, kunne pastau päiväine. Lehmängribua rodieu jo kezäkuus da kazvau niidy ligakuussah. Lehmängriba kazvau terväh, ga terväh se rodieu vahnaksegi. 
Valmistamine.
Lehmänngribua keitetäh, žuaritah, kuivetah. Sen magu ei ole pahembi valgien grivan libo oravangrivan maguu. Yksi paha puoli on sit, ku se mustenou keittäjes, žuarijes da kuivates. Grivan väri rodieu ihan mustu, ga maguh se nikui ei vaikuta.
Äijypäivy

Äijypäivy (, , ivr. פסח Pesaḥ), Voskresenie Hristovo () – Kallis kogo rah vahal aigu Iisusan Yläh Nouzemine – on vahnanaigaine da ylen kallis Hristianskoi Pruazniekku.
Tuli se pruazniekku Iisusan Hristosan Ylähnouzenduaigua – se on ihan Bibleiskoin historien centru da funduamentu kogo hristianskoin opastundan.
Ortodoksilazet rahvas Äijänpäivän stuatussua pietäh kallehemban kallehennu pruazniekannu, kuduadu suau tunzie sanois «pruazniekoin pruazniekku da ilolline ilo».
Nygyaijal sana Äijypäivy joga vuottu laskehes kuun da päiväzen kalendarii myöte. Sentäh Pruazniekan Päivät ainos muututah.
Jevreiskoi sana Pesah merkiččöy iudeiskoidu Äijiäpäiviä. Se vie yhtevyy sanoinke siiriči menendy, kudai mustoittau sih näh, konzu Jumal meni siiriči Jevreilöin kodiloi, tappajen enzilapsii Jegiptas.
Yhtenäzet merkit Pruazniekkah näh:
Äijiäpäiviä pruaznuijah jälles keviän tävvellisty kuudu. Tävvelline kuu, kudai tulou enne keviän ravnodenctviedu.
28. sulakuudu

28. sulakuudu - 118. vuvven päivy (119. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 247 päiviä.
Kim Il-sung

Kim Il-sung (1912-1994) oli Pohjas-Korean prezidentu.
Keldusieni

Keldusieni (, ) on kieldusienien roduu. Se on syödävy sieni. 
Ulgonägö.
Keldusienen šliäppy on tratin (voronkan) muodoine, sil ollah ebätazazet reunat ualdoloilleh. Se on 2-12 sentii diametras. Šliäpän pindu on silei, kettu sitpäi lähtöy pahoi. Keldusienen šliäpäspäi lieväh lähtöy jalgaine, niilöin välis ei ole tarkua rajua. Keldusienen šliäppy on 1-3 sentii järevytty da 4-7 sentii pitky. Sienen väri on valpahankeldaine libo kalbieh oranževoi. 
Syväinpuoli.
Keldusienes on äijy vitamiinua, semmite tsinkua, da muudu tervehyöle hyviä ainehtu. Sienes on moizii ainehii, kudamat hävitetäh märgytaudiloin tuojii. Sidä paiči keldusienen syöndy on hyvä syöjien hävitändäs. Se on hyvä nägöh niškoi, kuivale ihole da rungan märgykalvoloile. 
Kazvandu.
Keldusiendy kazvau enimälleh tukkunah. Löydänet yhten, kačahtai ymbäri – vältämättäh lövvät ližiä. Keldusieni on sit puoles erinomaine, ku sit nivouse ei ole madostu da böbökkien toukkua. Keldusiendy kazvau havvu-, lehti- da segamečis. Net ruvetah kazvamah heinykuul da kazvetah ligakuussah. Äijy keldusiendy rodieu jyrylöin jälles. 
Valmistamine.
Keldusiendy keitetäh, suolatah, marinuijah. Semmite magei keldusieni on žuaritunnu. Keldusienes keitetäh rokkua, ližätäh sidä soussih da käytetäh sidä syväimenny.
Leppysieni

Leppysieni () on Laktarius-sienien roduu. Se on syödävy sieni.
Ulgonägö.
Leppysieni on helpo tunnustua. Sil on pyöryžy da mygyry šliäppy, kazvahuu se rodieu tratin (voronkan) muodohizekse. Leppysienen šliäppy on silei. Sen väri on keldazettavah ruskei libo ruspakko. Šliäpäs ymbäri ollah mustat junot. Šliäppy on plotnoi da katkieju. Se voi olla 4-12 sentii diametras. Leppysienen jalgaine voi kazvua kymmenessäh sentii. Se on silindrumuodoine, ondo da silei. Ulgopuolespäi se on ruspakko libo muzavanruskei, sydämespäi valgei. Leppysienes lähtöy sagei ruskiettavu maido, sil on magiehko fruktoil rouno tulii haju.
Syväinpuoli.
Leppysieni on ruspakkuo värii, sendäh ku sit on äijy beta-karotinua. Sidä paiči täs sienes on askorbiinuhappamehtu da B-joukon vitamiinua. Leppysienes on myös kletčatkua, zuahariainehtu, vetty. Sienes on ravvan, kalien, fosforan, natrien, magnien, kal’tsien minerualusuolua, sendäh se on hyvä tervehyöle. Erähänny tärgienny da kallehennu on leppysieneh kuului luonnon antibiotiekku – laktriovilin. Se on vägevy monien bakteerieloin hävitändäs. Kallis on leppysienes valgijazen miäry. Kuulužien grivoin joukos se on syömizien sulatukses eräs parahis.
Kazvandu.
Leppysiendy kazvau havvu- da lehtimečis. Leppysieni suvaiččou päivypastuo, sendäh enämbi sidä on mečän reunoil da nuoris mečikkölöis. Ven’al leppysiendy kazvau kaikkiel. Net ruvetah kazvamah heinykuun lopus.
Valmistamine.
Leppysiendu suolatah da marinuijah. Niidy keitetäh da žuaritah. Erähis mualois leppysieni on hyvä herkusyömine.
Radonica

Radonica libo radunica – kevät pruazniekku, kuduan aigua mustellah da molitahes kuollužien puoles. Se on slav'anskoi mustopäivy, kudai Karjalas ainos on tossarren, nedälinjälles Äijiäpäiviä, sidä vie sanotah «kuollužien Äijäksepäiviä»
Jälles kallistu Äijänpäivän nedälii, algavuu Foman nedäli. Pravoslavnoi kirikkö myös sidä nedälii pidäy nedälinny, konzu molitahes da mustellah niidy ket ollah jo kuolluot.
Ju.Laucuten mielii myö, sana «Radunica» on otettu baltoispäi: lit. «raudine»- sana merkiččöy malittuu itkunke kuoolužien puoles, lat. « iänehitku luvettelemizenke». 
M. Mirko da V. Desnicki sanotah, sana Radunica on tulluh grekaspäi da merkiččöy «ruuzutuhjo». Rozalija – ruuzupäivy myös merkiččöy kuollužien mustopäiviä.
Irina Andrejevna Fedosova

Irina Andrejevna Fedosova (17. (29.) sulakuudu 1827, Safronovan kylä, Anuksen gubernii – 10. (22.) heinykuudu 1899, Lisicino-kylä, Anuksen gubernii) – rahvahan runonpajattai.
Elaijan kerdomus.
Irina Fedosova oli roinnuhes Andrei Jefimovičan da Jelena Petrovnan Julinoin perehes. Kuuzi -vuodehizennu Irina lähti ruadoh, 12 -vuodehizennu rubei itkemäh iänel svuad'bois. Vuozien 1840 lopus Zaonežje-alovehes tyttyö tiettih hyvänny iänel itkijänny. Vuonnu 1864 yhtes perehen kel lähti elämäh Petroskoih. Vuozinnu 1880 runonpajattai käi Moskovah, Piiterih, Nižni Novgorodah. Vuvves 1895 naine eli Piiteris valdivollizen peittonevvojan T.I.Filippovan fatieras (Moika-joven randupiha, 74). Keviäl vuonnu 1899 tuli järilleh Karjalah. Häi on pandu muah Kuuzirannan kirikön kalmoil Jusova Gora-kylän lähäl (Oniegan rannal).
Rahvahan runohuon tutkijat tallendettih enämbi 30 000 Fedosovan runuo, niilöin joukos ollah itkut-runoelmat, iänel itkut, liirizet pajot, starinat, balluadat, suarnat, sananpolvet, histouriellizet da hengellizet pajot.
Vuozinnu 1895-1896 Fedosova ezitti runoloi Piiteris, Moskovas, Nižni Novgorodas da toizis linnois. Silaigua ruvettih sanomah, gu hänen taido maagizesti vaikuttau toizih ristikanzoih.
Omis matkois Fedosova vastavui äijien vuozien 1890 Ven'an taido- da literatuurualoin ruadajien kel, kudamien joukos oldih M.Gorki, F.Šal'apin, N.Rimski-Korsakov, M.Balakirev. Kirjailii M.Gorki (Voplenica- sego Žizn' Klima Samgina -nimizis tevoksis) hyvin kuvaili Irina Fedosovua.
Vuonnu 1896 hänen iäni oli tallendettu ennevahnallizeh fonogruaffulaitteheh, sidä voi kuulta tässäh.
3. ligakuudu

3. ligakuudu - 281. vuvven päivy (282. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenderin mugah. Vuvven loppussah on 84 päiviä.
Kuorisieni

Kuorisieni (, ) on Kuorisien roduu. Se on syödävy sieni. Kuorisiendy syödävis grivois sanotah kaikkiel da enimäl kazvajakse. 
Ulgonägö.
Kuorisienen šliäppy ezmäi on kerän libo puolikerän muodoine, kazvahuu rodieu lačakko libo tratin muodoine, harvattavah on mygyry. Šliäpän reunat ollah kiärityt libo oigiet, voijah olla leikatut rouno. Šliäpän väri voi olla eriluaduine: rouzovoi, keldaine, vihandu libo toine. Se rippuu grivan luavus. Kuorisienen jalgaine on tsilindrumuodoine, tazaine da valgei. 
Syväinpuoli.
Kuorisienis on äijy tervehellisty ainehtu, vitamiinua da minerualuainehtu. Vitamiinois niilöis on PP, B1, B2, C, E -vitamiinua, minerualuainehis – raudua, kaliedu, magniedu, kaltsiedu, natriedu. 
Kazvandu.
Kuorisiendy enne kaikkie kazvau havvu- da lehtimečis. Kazvau niidy sežo segamečis da suoloil. Kuorisiendy rubieu kazvamah kezäkuus, yhtelläh paras aigu nämmien grivoin keriändäh niškoi on elokuun alluspäi syvyskuussah. Kuorisiendy rodieu vihmoin jälgeh. Kerätes pidäy olla tarkannu, nämmä sienet ollah ylen hendozet, sendäh niidy kerätäh erikseh toizis grivois da sienis. 
Valmistamine.
Kuorisiendy suolatah, marinuijah da keitetäh. Enne valmistandua vai nämmä grivat pidäy livottua da pidiä vies setämä čuassuine. Enne žuarindua, suoluandua da marinuičendua parembi on viizi minuuttua keittiä niidy. Nenga lähtöy kargevus.
Vahalaukku

Vahalaukku () on Kuorisienien roduu. Se on syödävy sieni da syödävis sienis vikse magevimii. Karjalakse vie sidä sanotah vahoi. Vahalaukkuu on eri lajii. 
Ulgonägö.
Kaččomattah sih, ku vahalaukkuu on eri lajii, nägemäl net ollah läs yhtenjyttymät. Sienen šliäppy on mygyry, kazvahuu rodieu lačakokse da sen keskeh rodieu syvä haudaine. Diametras šliäpän suurus voi olla 4-12 sentii. Vahalaukun jalgaine on luja da kova. Se voi olla 3-6 sentii korgei da 1-2 sentii levei. Maiduo lähtöy sienespäi hyvin. Sil on valgei väri da kačker magu. 
Syväinpuoli.
Vahalaukku on ylen hyvä tervehyöle. Sit on C, B6 vitamiinua, gl’ukozua, fruktozua, foliihappamehtu da äijy minerualuainehtu. Vahalaukul on kylmändyksii, kivistyksii, bakteerieloi, tavvintuojii mikrouboi vastustajii ominažuzii. Se lujendau imunitiettua da auttau loppullizes tervehtyndäs taudiloin jälles, andau vägie jälles älyllisty da fiizisty väzyndiä, parandau nägyö, kynzii, hibjua, tukkii. 
Kazvandu.
Ven’al vahalaukku on tundiettu sieni, sidä kazvau kaikkiel da hyvin. Se vikse sendäh, ku vahalaukku suvaiččou kazvua koivuloin uale. Yhtelläh sidä on segamečisgi. Enimilleh vahalaukkuu kazvau vahnoin puuloin uale. Erähät sienen lajit ruvetah kazvamah kezäkuun lopus da vie ligakuus voibi kerätä niidy. Enin siendy rodieu heinykuun lopus elokuun loppussah. 
Valmistamine.
Vahalaukkuu suolatah, marinuijah da kuivatah. Enne valmistandua vahalaukut pidäy livottua da hätken pidiä vies, kargei magu niilöis lähtöy iäre. Sit sienet pidäy keittiä da enzimäzet viet, kudamis net kiehuttih, kuadua iäre. Sit äski vahalaukkuu voibi suolata libo marinuija. Vahalaukkuu voibi kylmätägi, ga temperatuuru pakastimes pidäy olla ei enämbiä migu 18 gruadussii pakkastu. Sit vuvven aigah vahalaukule ei rodei nimidä, sienen hyvät puolet säilytäh. Yhtellah paras on syvvä niidy enzimäzes puoles vuvves.
Voigriba

Voigriba (, ) on Boletaceae- grivoin roduu. Se on syödävy griba. Oman nimen voigriba on suannuh sendäh, ku sen šliäppy on voihine da koskettajes libieččäine rouno. 
Ulgonägö.
Voigrivan šliäpän muodo on mygyräs lačakossah. Šliäppy on silei da voihine rouno. Kuori kebjieh lähtöy šliäpäspäi. Grivan jalgaine yhtehine, silei libo ”jyväzilleh”, sidä ymmärdäjän rengahanke. 
Syväinpuoli.
Voigrivas on äijy B-joukon vitamiinua. Niilöis on kletčatkua, uglevodua, aminohappamehtu, razvanjyttysty ainehtu. Voigrivan kai ainehet ollah hyvät syömizien sulatukseh niškoi. Voigriboi nevvotah syvvä piänkivistykseh da podagrah. Paiči tervehellizii ainehii, voigrivas on eräs pahagi. Niilöis on äijy hetinua, kudai ei sulua rungas, sendäh nämmii griboi ei pie liijakse syvvä. Toizekse, voigriba ”imöy” ilmaspäi pahoi ainehii, sendäh kerätä niidy pidäy puhtahis kohtis. 
Kazvandu.
Voigribua kazvau havvumečis, pedäjien da lehtikuuzien uale. 
Valmistamine.
Voigriba on ylen magei griba. Marinuitut voigrivat ollah herkusyömine. Niidy syvväh keitetyn da žuaritun kartohkanke, lihan da kalanke, eriluaduzien saluatoinke. Sidä paiči voigriboi žuaritah, havvotah, keitetäh da kuivatah. Vereksis dai kuivattulois grivois keitetäh rokkua, ližätäh niilöi soussih.
Hrizantiemu

Hrizantiemu (, ) on yksivuodizien da kaksivuodizien heinykazviloi roduu. Kuuluu astroin pereheh. Hrizantiemua on eri luaduu.
Ulgonägö.
Hrizantieman lehtet kazvetah toine toizele peräh. Net ollah eriluaduzet muvvon da suuruon puoles. Niilöin reunat ollah hallatut libo ogaloil rouno. Lehtet enimmäkseh ollah valpahanvihandan. Kazvin kukat ollah pienet, tukulleh kazvajat. Net ollah eri värii. 
Kazvandu.
Hrizantiemua kazvau muailman keski- da pohjasalovehil, enimilleh Aazies. Tädä kukkua kazvatetah dekoratiivizennu kukannu. Täl kazvatandutaval on tuhatvuodine histourii. Kitais, kuspäi on rodužin monet hrizantiemoin lajit, tädä kukkua istutettih saduloih vie 551 vuvvel enne meijän aijanluguu. Jevrouppah kazvi tuodih XVII vuozisual, Ven’ale – XIX vuozisual. Ven’al erähii hrizantiemoin lajiloi voibi kazvattua pihal, toizii – vaiku kazvihuonuksis. Tädä kukkua kukkienkazvattajat suvaijah sendäh, ku net ollah värien puoles kirjavat, kukitah hätken da niilöis helpoh voibi kazvattua uuttu kukkua.
Rohtuvoikukku

Rohtuvoikukku (, ) on Voikukkien roduu tundiettu kazvi. Se kuuluu astroin kazvipereheh. 
Ulgonägö.
Rohtuvoikukku on monivuodine heinykazvi kukkuvarrenke, kudai voi kazvua 30 sentissäh. Kukan juuri ei ole šuarakas, se on läs 2 sentii järevytty. Lehtet ollah siliet, piduličat, 10-25 sentii pitkät. Joga kukan ozas on valgiedu sagiedu maiduo, kudamal on kargei magu. Rohtuvoikukku kukkiu oraskuus-heinykuus, andimet kypsetäh kezäkuus-heinykuus. Rohtuvoikukkua istutetah siemenil da vezoil. 
Kazvandu.
Rohtuvoikukku on eräs kaikkiel kazvajis kukis, semmite äijän sidä kazvau heinikkötazangol. Se kazvau niittylöil, aholoil, dorogupieles, kujoloil da kodiloin rinnal. Puaksuh kazvau rikkuheinänny peldoloil, sadulois da ogrodois. Rohtuvoikukkua kazvau Ven’an Jevroupan ozas, Kavkuazal, Siberis, Loittozes Päivännouzupuoles, Sahalinal da Kamčatkal. 
Käyttö.
Tervehyön parandukses käytetäh rohtuvoikukan juurdu, lehtie, heiniä, mehuu. Lehtie, heiniä da mehuu kerätäh kezäkuus, juuriloi – aijoi keviäl libo myöhä sygyzyl. Niidy kuivatah. Kazvi on hyvä sappitaudiloih, žuaruu alendajes, vačan notkendukseh, rygimizeh, rauhoittumizeh, kibuu alendajes da on kebjei unirohtu. 
Syöndy.
Äijät kanzat syvväh tädä kazvii. Nuoris lehtis luajitah saluattua, ližätäh sidä borščih, keitetäh sit varen’n’ua da luajitah viinua. Erähis mualois kazvin lehtilöi suolatah ihan kui kapustua.
Kosmetiekku.
Rohtuvoikukkua puaksuh käytetäh rahvahan kosmetiekas. Voije nuoris lehtilöis on ylen hyvä hibjale. Se rodieu luja, kostei da nuori. Kukkazis keitetty keitos hävittäy kurmiččuloi da pigmentutačmoi.
Nartsissu

Nartsissu (, ) on yksialgulehtehizien kazviloin roduu, amarillisoin perehty. Nartsissoi on eri luaduu. Niilöin roindumuannu pietäh Suvi-Jevrouppua da Välimeren mualoi: Ispuaniedu da Portugualiedu. 
Ulgonägö.
Nartissu on heinykazvi, kudamal on luja laukku juurennu da hoikat piduličat lentat rouno lehtet. Net ollah muzavanvihandat da levevyön puoles eriluaduzet. Kukat ollah valgiet, keldazet libo kaksivärizet. Niilöil on äimel juovuttai haju. 
Kazvandu.
Nartsissu on eräs kallehii dekoratiivizii kevätkukkazii. Sidä istutetah kukkavagoloile, kylvettylöile nurmikkoile. Nartsussu, kui t’ul’pan da kroukussu, on aijoi keviäl kukkii kazvi. Se kukkiu da andau siemendy keviäl da kezän allus. Nartsissu luonnon ololois endizis Nevvostoliiton mualois kazvau vai Karpuatois. Joga vuottu Ukrainah Hust-linnah oraskuun enzimäzenny puoliškonnu tulou äijy turistua ihailemah kazvajua nartsissoin alanguo. Se on Jevroupan suurin nartsissualango. Pienembät alangot ollah Al’pois, Rumiinien mägilöis, Balkuanoil da Suures Brituanies.
Pengerel (ozutelmu)

Pengerel on karjalankieline ozutelmu. Sen kirjuttajannu on priäžäläine kirjuttai da runoniekku Aleksandr Saveljev.
"Pengerel" on enzimäine Aleksandr Saveljevan ozutelmu.
Spektaklin juondeh.
Pengerel-spektaklis ozutetah erästy karjalastu kyliä, kus jogahizel oli oma talovus, ga silminnägyvis kai hävii. Enzimäi salbavui škola, sit kluubu da sen jälles laukku.
Kyläh jiädih elämäh Klava-buabo da kaksi mužikkua – Miikul da F’odor. Rahvas tullah kyläh vaiku kezäkse. Kyläläzien vastavundukohtu on Klava-buaban koin penger. Pengerel taratetah kuulumizii – mužikat da akat paistah elaijas, poliitiekas, omas karjalan kieles. Paginal ollah oma tervehys, Ven’an da kogo muailman uudizet.
Täs spektaklis kai probliemat on ozutettu juumoran kauti. Tämänmostu elaigua eläy jogahine Karjalan kylä sendäh, ku probliemat ollah yhtenjyttyzet kaikkiel – ei ole ruadopaikkua, oman piän elättämizekse rahvahal pidäy kerätä muarjua. Kyläläzil ei ole valdua omis kylis, meččiä kuatah, mečästykseh da kalastukseh pidäy olla luba, ku myönnet omassah kerättyy muarjua libo gribua – maksa verot.
Lähtehet.
Oma Mua -lehti, n:o 14 2017.
Päiväzenkukku

Päiväzenkukku (, ) on yksivuodine heinykazvi. Kuuluu Astroin perehen Päiväzenkukkien rodukundah. 
Ulgonägö.
Päiväzenkukan varzi voi kazvua 3 metrissäh. Se on oigei da karjoin karvazienke. Lehtet ollah piduliččah syväinmuodohizet, terävyn’okkazet, muzavanvihandat. Voijah olla 40 sentii pitkät. Kazvin kukat ollah suuret, diametras 30-50 sentii. Päivän aloh net kiännytäh päivypastoh päi (ga se vaiku nuoril kazviloil). 
Kukindu.
Päiväzenkukku kukkiu elokuul 30 päivän aigua. Sen andimet – siemenet – ollah ”kobristunnuot”, 8-15 millimetrii pitkät da 4-8 millimetrii leviet. Voijah olla valgiet, harmuat, mustat da junokkahat. 
Kazvandu.
Päiväzenkukan roindumuannu on Pohjas-Ameriekku. Arheolougat tovestetah se, heijän mugah indeitsat vie 2000 vuottu tagaperin kazvatettih tädä kazvii. Jevrouppah päiväzenkukku tuodih XVI vuozisuan allus. Luajittih se ispuanielazet, kudamat ruvettih kazvattamah sidä kazvitiedosadulois. Ven’al päiväzenkukkua ruvettih kazvattamah tsuari Pedrun I aigah, kudai enzi kerdua nägi sen Gollandies. Tänäpäi päiväzenkukkua kazvatetah ymbäri muailmua, enne kaikkie siemenvoin valmistamizeh niškoi. 
Käyttö.
Päiväzenkukas tärgiet ollah siemenet. Yhtes päiväzenkukan siemenes voibi kazvattua kogonaine kukku, kudamas sit rodieu läs 3 tuhattu mostu siemendy. Päiväzenkukan siemenii syvväh verekselleh, niidy žuaritah, luajitah niilöis voidu, kudamua sanotah siemenvoikse libo pyhävoikse. Siemenii ližätäh pastoksih, saluattoih, luajitah niilöis kozinuakkoi. 
Tervehtyttäi kazvi.
Päiväzenkukkua käytetäh rohtukazvinnu. Sen kuivattulois lehtis da reunukukkazis luajitah juomistu syöndyhimon parandamizekse. Rahvahan liečetiijos reunukukkazis keitettyy juomistu juvvah žuarun alendamizekse. Siemenvoi sežo ei ole vaiku kallis eineh, ga myös hyvä rohtu. Sidä käytetäh kibielöi nivelii hierojes, juvvah sidä vačan notkenduksekse. Enne päiväzenkukan vereksii siemenii nevvottih syvvä bronhientulehtukseh, allergieh da mal’arieh. Päiväzenkukan siemenis on eri happamehtu, E vitamiinua da magniedu. Jälgimästy on kai enämbi migu ruisleiväs.
Päivänkukkaine

Päivänkukkaine (, ) on monivuodine kukkii heinykazvi. Kuuluu Astroin pereheh. Päivänkukkastu on läs 20 eri lajii. Kuulužin niilöis on rohtupäivänkukkaine (, ), kudai on rohtukazvinnu da kudamua käytetäh kosmetiekas. 
Ulgonägö.
Päivänkukkaine ei ole korgei heinykazvi. Sen kukat ollah 4-20 millimetrii diametras. Net ollah čomat, valgei-keldazet. 
Kukindu.
Päivänkukku rubieu kukkimah eri alovehil ei aigah. Kukkijua kazvii voibi nähtä kaiken kezän aigua, toiči vie kylmykuun allus. 
Kazvandu.
Päivänkukkastu kazvau Jevruazies, Ameriekas da Suvi-Afrikas. Jevruazies enne kaikkie on rohtupäivänkukkastu da hajupäivänkukkastu. Ven’al päivänkukkastu on keskialovehil, Siberis, Altais. 
Käyttö.
Päivänkukkastu käytetäh rohtukazvinnu, kosmetiekas, aromalieččimizes. Erähii lajiloi piädykauti kazvatetah sadulois dekoratiivizennu kazvinnu. Bukiettoih panduu net ollah ylen čomat kaččuo. Kosmetiekas päivänkukkazen ekstraktua ližätäh voidieloih. Päivankukkazes luajittuu vetty käytetäh tukkien pestes, tukat roitah läpettäjät da tervehet. Aromalieččimizes päivänkukkaine on rauhoittumizeh niškoi. 
Tervehtyttäi kazvi.
Kuivattuu da veresty päivänkukkastu ammui jo käytettih liečetiijos. Niilöis keitetyt juomizet da ekstraktat ollah kylmändysvigua vastustajat da liävät antiseptiekat. Keitetäh päivänkukkazes čuajuugi, kudamua juvvah šuoliston ahtistuksih da paskutaudih. Tämä čuaju on myös higeh iškii da higie vedäi.
Praga

Praga on Čehien piälinnu. Sie on oma haldivo. Pragas eläy 1,3 miljonua hengie (2013). Tämä linnu on Jevroliiton n'ellästostu suurin linnu. Praga on Vltava-joven rannal, n'elläskymmenes kilometris siepäi olijas kohtas Vltava langieu Laba-jogeh.
Praga on Čehien poliittine, ekonoumiekku- sego kul'tuurukeskus. Jevroupan suuri turistukeskus: vuonnu 2012 sinne käi enämbi 5,4 miljonua turistua.
Vena

Vena on Avstrien federualline piälinnu sego yksi Nižni Avstries olijois federuallizis mualois. Vena on Avstrien muan päivännouzupuoles. Venas eläy 1,84 miljonua hengie (2016), kaikkiedah Venas da sen ymbäristös eläy läs 2,6 mijlonua (enämbi 25% Avstrien eläjiä) hengie. Vena on Avstrien suurin linnu, Jevroliiton seiččemes suurin linnu da toine (Berlinan jälles) linnu, kus paistah germuanien kielel. Vena on Avstrien poliittine, ekonoumiekku- sego kul'tuurukeskus.
&lt;br&gt;
Kopengagen

Kopengagen on Duanien piälinnu da muan suurin linnu. Se on Zelandija-, Slotshol'men- da Amager-suaril. Histouriellizes linnas eläy enämbi 0,5 miljonua hengie, kaikkiedah linnas da sen ymbäristös eläy enämbi miljonua hengie. Linnan yhten ozan nimi on Hristianija – se on välly linnu, sie on oma ozittain ičehallindo.
Vuonnu 1479 perustettu Kopengagenan yliopisto on Duanien vahnin yliopisto.
Afiinat

Afini () on Griekan muan piälinnu. Se on Keski-Grecies. Afini on Griekan muan ekonoumiekku-, kul'tuuru- da haldivolline keskus. Linnu sai oman nimen Afina -viizavuon Jumalattarespäi. 
Afini-linnal on rikas histourii. Klassiekkukavven aigah (V vuozisual enne Iisusan roindua) valdivo oli ylen korgiesti kehitetty.
Afini-linnas elettih filosoufat Sokrat, Platon da Aristotel', kudamat oldih Jevroupan filosoufien alguhpanijoinnu. Tragiekat Eshil, Sofokl da Evripid oldih druaman alguhpanijoinnu. Ennevahnallizes Afini-linnas oli rahvahanvaldu. 
Vuvven 2001 tiedoloin mugah, Afini-linnas eläy kolmas oza kogo Gretsien eläjis - 3 361 806 hengie. Yhtes kvadruattukilometris on 8 160 hengie. Linnan keskuksen korgevus meren pinnan piäl on 20 metrii, linnan alovehes on lagevoloi sego mägilöi.
Kuz’manhattu

Kuz’manhattu (, ) on monivuodine kukkii kazvi. Kuuluu Kuz’manhattuloin pereheh. 
Ulgonägö.
Kazvil on ”nelliseinäine” varzi, kudai voi kazvua yhteh metrissäh. Lehtet ollah tazazien reunoinke, kazvetah juuri kazvin varres libo niilöil on lyhyt lehten varzi. Kukkastu on mondu, net kazvetah tukkunah da ollah keldastu värii. 
Kukindu.
Kuzm’anhattu kukkiu kezäkuus-elokuus, sen siemenet kypsetäh syvyskuul-ligakuul. 
Kazvandu.
Kuz’manhattuu kazvau pohjazes muanpuoliškos lauhkien ilmaston ololois, suvialovehis, semmite Välimeren rannikol. Hyvin kazvau aholoil, kuattuloin meččien kohtal, meččyreunoil, kuivil niittylöil. 
Käyttö.
Kuz’manhattuu käytetäh rohtukazvinnu. Kazvis luajittuu juondurohtuu juvvah monih taudiloih. Se ylen hyvin auttau depressielois. Juvvah sidä paskutaudih. Käytetäh sidä suun puhtistajes da igenien voidajes. Kuz’manhattu alendau kibuu da on hyvä alallizih piänkivistyksih. Rahvas sanotah, ku tämä kazvi piästäy 99 tavvis. Pidäy mustua, ku kuz’manhatun hyvät ainehet voijah olla pahaksegi, ku ristikanzal on kuz’manhatun käyttöh kielduo.
Kalendula

Kalendula (, ) on yksi- libo monivuodine heinykazvi. Kuuluu Astroin pereheh. Kalendula on rohtukazvi.
Ulgonägö.
Kalendula voi kazvua 70 sentissäh. Kalendulan kukat ollah keldazet libo oranževoit.
Kukindu.
Kalendula kukkiu hätken, rubieu kukkimah kezäkuus da loppou kukindan myöhä sygyzyl, toiči ligakuus.
Kazvandu.
Kalendula kazvau Suvi-Jevroupas, Lähäzes Päivännouzus da Ezi-Aazies. Kazvi suvaiččou päivänvalgiedu, on ylen vuadii kostieh da muah niškoi.
Käyttö.
Kazvii käytetäh rohtukazvinnu da dekoratiivizennugi. Lieččijes käytetäh vaiku kazvin kukkazii, kudamii kerätäh kukindan aigua, konzu kazvi on jo tävves kukas. Kukkazii kuivatah. Kuivattuloi kukkazii voibi pidiä ei enämbiä migu kaksi vuottu. Kalendula on kylmändysvigua vastustai da hyvä antiseptiekku. Sidä käytetäh leikkavuksien parandamizes. Kazvis luajitut rohtut ollah kibuu alendajat, sappii vedäjät, rauhoittajat, syväimen ruaduo parandajat, verenpainuo alendajat.
Mieldykiinnittäjiä tieduo.
Kalendula on syödävy kazvi. Sil on vägevan kargei magu, monis mualois sidä käytetäh mavustehennu da ližätäh tahtahah. Kazvin kukkazii suolatah, suolattuu ližätäh rokkah da saluattoih. Kalendulan hajuu ei suvaija äijät pahat saduu rikkojat böbökät, sendäh kalendulan kukkuvagu roih parahite nämmien istuteksienke rinnal. Indies da Kitais tädä kazvii käytetäh monis ritualois. Jevroupan katoulizeh uskoh kuulujat pietäh sidä impyön, Neičyt Marijan kukkazennu. Hätken ku kaččelet tädä kukkastu, sinun mieli paranou. Kukkazelhäi on kirjavu väri.
Stroičan Päivy

Stroičan Päivy () tulou pruaznuittavakse, konzu siirdyy 50 päiviä ÄijäsPäiväs, sidä vie sanotah Pätidesätniksakse. Kogo nedälii pietäh kallehennu,ku muale apostoloin piäle on heittynyh Pyhä Hengi. Duuhoin Päiväkse – sanotah sidä päiviä karjalazet. Duuhoin da PyhäHengien Päiviä pietäh kallehennu hristianskoinnu vuvven piäpruazniekannu.
Stroičan Päivy – Viijeskymmenes Päivy jällel ÄijiäPäiviä. Tradicioloi myö täl päiväl Pyhä Hengi heityi Apostoloin piäl. PyhäHengi () on pruazniekkupäivy da sidä pruaznuijah nedälin peräs.
Enzimäine pruazniekan nimi tuli, konzu PyhäHengi heityi Apostoloin piäle, sen heile uskaldi Iisus Hristos, enne hänen nouzendua taivahah.
Pyhän Hengen heityndy merkiččöy Jumalan Kolminaizuttu: 
 Tuatto, Poigu da Pyhä Hengi. Ainos piemmö mielis tämänmostu malittuu: Pyhä Jumal, Pyhä Vägevy, Pyhä Kuolematoi armasta meidy. Kačo da Vardoiče meidy riähkähizii.
8. ligakuudu

8. ligakuudu - 281. vuvven päivy (282. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenderin mugah. Vuvven loppussah on 84 päiviä.
Lemmekki

Lemmekki (, , muinas-gretsien kieles kiännetynny tarkoittau  «hiiren korvua») on yksi- da monivuodine heinykazvi. Kuuluu Buračnikkazien (lat. Boraginales) pereheh. Monii lemmekin lajiloi kazvatetah dekoratiivizinnu.
Ulgonägö.
Lemmekki ei ole suuri kazvol, sen varzi on varbakas, 10-40 sentii pitky. Kai kukku on ”karvaine” rouno. Lemmeken lehtet kazvetah toine toizele peräh juuri varrespäi. Kukkazet ollah taivahankarvazet keldazien ”silmienke”, toiči rouzovoit libo valgiet. 
Kukindu.
Lemmekki kukkiu oraskuus algajen kezäkuun puolivälissäh. Parembi da hätkembi lemmekki kukkiu pilvežäs kohtas, päivypastos kukinduaigu lyhenöy, kazvi kukkiu sit läs 20 päiviä. 
Kazvandu.
Lemmekkii kazvau Jevroupas, Aazies, Amerikas, Suvi-Afriekas, Avstralies da Uvves Zelandies. Kazvi suvaiččou kostieloi alovehii. Lemmekkii kazvau aholoil, kus on hyvä da uuzi mua. Erähäi lajit, kui suolemmekki, voijah kazvua jogiloin rannoil, suoloin lähäl, ojazien myödäh. 
Akkiloičus.
Eräs lemmekin laji – Myosotis czekanowskii – on akkiloittavannu, se kuuluu Ven’an Federatsien Ruskieh kniigah.
Käyttö.
Rahvahan liečetiijos lemmekkii tässäh käytetäh rohtukazvinnu keuhkoloin taudiloih.
Ruiskukku

Ruiskukku (, ) on yksi- da kaksivuodine heinykazvi, kudai kuuluu Astroin pereheh. 
Ulgonägö.
Ruiskukal on oigei varzi, kudai voi kazvua 50-80 sentissäh. Kukkazet voijah olla valgiet, taivahankarvazet, keldazet, rouzovoit, fiolietovoit, sinizet, ruskiet da muzavanruskiet. Net ollah suuret da yksitellen kazvajat. 
Kukindu.
Ruiskukku rubieu kukkimah keviäl da heittäy kukindan sygyzyn puolivälis. 
Kazvandu.
Ruiskukkua kazvau kaikkiel Jevroupas istuteksien välis, semmite ruispeldoloil. Ruiskukku on rikkuheinänny niilöis. 
Käyttö.
Ruiskukan lehtilöi käytetäh mavustehennu konservoičendas da lihasyömizis. Niidy pannah paštietoin da kalbassuloin valmistajes, suolates. Liečetiijos käytetäh sinisty ruiskukkua. Sen kukat ollah kustu vedäjät, higeh iškijät, žuaruu alendajat da hyvät puhalduksien parandamizeh, kudamat on roittu počkien pahua ruandua. Sidä paiči ruiskukkua käytetäh kosmetiekas. Ruiskukkazii nämmii tarkoituksih ruvetah keriämäh heinykuus elokuussah da sit kuivatah.
Tbiliisi

Tbiliisi () on Gruuzien suurin linnu da piälinnu, se on Kura -joven rannal, sie eläy läs 1,1 miljonua hengie. Linnu on perustettu V vuozisual. Sen periä, gu Tbiliisi on Jevroupan da Aazien välil, Kavkuazas puaksuh piettih voinutapahtumii. Linnan rikas histourii nägyy sen arhitektuuras: sie voi nähtä levielöi Rustaveli- da Agmašenebeli -prospektoi da yhtelaigua kaidoi Keskiaijois säilytettylöi Narikkalan pihoi. Vuvven 2016 tiedoloin mugah linnan rahvahan lugumiäry on 1082400 hengie.
Tbiliisi -nimie enzimästy kerdua muanittih IV vuozisual, se merkiccöy ”lämmy rikkinouzemu”.
Zagrebu

Zagrebu on Horvatien piälinnu da suurin linnu. Sie on 790 017 eläjiä (2011), pinduala on 641,29 km². Linnu on Dunai -joven sivujovel – Saval (45,815° p.l. da 15,98306° pn.p.). Linnu on Medvednica -mägimassiivan lähäl, kudai on 104 metrii meren pinnan piäl. Zagrebu-linnal on enämbi 900 vuottu.
Zagrebas on mannerilmasto. Kezäl keskilämbötila on 21 gruadussua lämmiä, talvel on 2 gruadussua lämmiä. Aigu on kui Jevroupas, GMT+1.
Dublinu

Dublinu on Irlandien piälinnu. Se on Dublinu -piirikunnas (Lenster -muakundu). Dublinu on sit kohtas, kus Liffi -jogi langieu Irlandienmeren Dublinan lahteh. Dublinu on suurin linnu Irlandii -suarel da tazavallas, linnan pinduala on läs 115 km². Se on Irlandienmeren piäportu, muan poliittine, ekonoumiekku- sego kul'tuurukeskus. Linnas on 554,5 tuhattu hengie (2016).
Linnu sai nimen Dubh (mustu)- da Linn (lahti, lambi) -sanas.