tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Sent-Lusia

Sent-Lusia () on valdivo Sent-Lusia-suarel. Se kuuluu Vest-Indien Tuulipuolizih suarih. Sent-Lusia sijaiččou Sent-Vinsent da Martinika suarien välil. Pohjazes suaren randoi pestäh Sent-Lusian salmen viet, suves on Sent-Vinsent salmi. Nämä salmet yhtistetäh Kariban meri Atlantizen valdumeren kel.
Muan pinduala on 616 km². Rahvahan lugumiäry on 160 145 hengie (v.2002). Piälinnu on Kastri. Virralline kieli on anglien.
Sent-Vinsent da Grenadinat

Sent-Vinsent da Grenadinat on valdivo Kariban meres, kuuluu Kanzoin Yhtymäh. Valdivoh kuuluu Sent-Vinsent-suari da Grenadinoin 32 piendy suardu.
Sent-Vinsent da Grenadinat on Tuulipuolizien suarien luvus, sijaiččou Sent-Lusian suvembi da Grenadan pohjazembi. Päivänlaskus sen randoi huuhtellah Kariban meren viet, päivännouzus – Atlantizen valdumeren viet. Sent-Vinsentan suaren rannan piduhus on 84 km. 
Muan pinduala on 389,3 km². Rahvahan lugumiäry on 117 534 hengie (v.2003). Piälinnu on Kingstaun. Virralline kieli on anglien.
Seppyvuaru

Seppyvuaru () on Karjalan tazavallan Anuksen kanzallizen piirin vahnu karjalaine kylä, kudai kuuluu Koveran kyläkundah. Tämä kyly on histourien mustomerki.
Se sijoittuu Seppyvuaranjärven rannal.
Kyläs on puučasounu () (XIX vuozisada).
Seppyvuaran rahvahan lugumiäry.
Arhitektuuran mustomerki – aittu (XIX vuozisuan toine puoli) – Seppyvuaraspäi tuodih Kižin muzeih.
Serbii

Serbien tazavaldu on Liideh-Jevroupan valdivo, Balkanan niemimuan keskiozas. Se on syväinmuavaldivo (se ei ole meren rannal).
Pohjazes Serbii rajoittuu Vengrienke, koillizes – Rumiinienke, päivännouzus – Bolguarienke, suves – endizen Jugosluavien Makedounienke, lounuas – Albuanienke da Černogourienke (Montenegronke), päivänlaskus – Horvatienke da Bosnii-Hertsegovinanke.
Pinduala on 88 499 km², rahvahan lugumiäry on 6 647 003 hengie.
Serbien piälinnu on Belgrad.
Siddhartha Gautama

Siddhartha Gautama on buddizman perustai libo Gautama Buddha. Siddharta rodihes Lumbinis nygyzen Nepalan alovehel. Suaduu medituacien kauti olotilan, kuduadu nimitti nirvanakse, häi rubei opastamah rahvastu, perustajen muga buddizman. 
Gautama legenduarizennu hengenny.
Siddhartha Gautama on buddizman piähengi. «Tripitaki»-kanonah kuulutah kerdomukset Gautaman elaijas, hänen paginat, vuoropaginat hänen opastujoinke da manasterin käskyt. Gautaman roindupäivy on Indien tazavaldan, Kalmikien tazavaldan, Japounien, Thaimuan, Mjanmanan da toizien Liideh-Azien mualoin kanzalline pruazniekku. 
Eloskerdu.
Siddharthan tuatto oli nygyzen Suvi-Nepalan pienen kuningaskunnan radža Suddhodana. Siddharthan muamo oli kuningatar Mahamaja. Poijan suaduu Mahamaja kuoli da Siddharthan kazvattajakse tuli Mahamajan sizär. 
16-vuodehizennu Siddhartha nai sevoittaren Jašodharanke, kudai sai sit poijan.
Siddhartha ainos eli dvorčis da tahtoi nähtä, midä niilöin ulgopuolel oli. Linnan laijas häi nägi starikan, voimattoman, kuolluon da askietan. Siddhartha ellendi, gu mualilmas on voimattomuksii da köyhytty. 
Sen jälles Siddhartha askietannu eli mečäs viijen erakkomanuahoinke. Hänen pyhä oli ylen kova.
Kogo loppuelaijan Siddhartha opasti rahvastu löydämäh dorogua nirvanah. 
Buddha kuoli 80-vuodehizennu Kusingaris, nygyzes Uttar Pradeshin ozavaldivos Indies.
Sieksi

Sieksi () on Karjalan tazavallan Anuksen kanzallizen piirin kylä, kudai kuuluu Alavozen kyläkundah.
Sierra Leone

Sierra Leonen tazavaldu libo Siera Leone on valdivo Päivänlasku-Afriekas. Se sijaiččou Atlantan valdumeren rannikos. Pohjazes Sierra Leone rajoittuu Gvineanke da liidehes Liberienke. Muan pinduala on 72 000 km². Rahvahan lugumiäry on 5 363 669 hengie. Sierra Leonan piälinnu on Fritaun. Virralline kieli on anglien kieli.
Siilinjärvi

Siilinjärvi on suomalaine kundu Pohjas-Savon keskiozas. Kyläs on 21 691 eläjiä. Sen pinduala on 507,81 km2, kudai 106,85 km2 on vetty.
Histourii.
Siilinjärvi on perustettu vuonnu 1925.
Muantiedo.
Siilinjärvi on sijoittunnuhes Pohjos-Savon muakunduh. Siilinjärve pinduala on 507,81 neliökilometrii.
Nähtävykset.
Siilinjärven kyläs on äijy nähtäviä. Esim. Siilinjärven kirikkö. 
Ystävyslinnat.
Siilinjärvel on kuuzi ystävyslinnua:
Singapore

Singapore, virrallizesti Singaporen tazavaldu on linnuvaldivo Liideh-Azies. Singapore rajoittuu Malaizien Džohor-sultuanukunnanke da Indonezien Riau-suariloinke. Singaporeh kuuluu 63 suardu. Suurimat niilöis ollah Singapore, Ubin, Tekong-Besar, Brani, Sentosa, Sudong. Virrallizet kielet ollah anglien, kitain, malajan da tamilan kielet. 
Piälinnu on Singapore. Muan pinduala on 719,1 km². Rahvahan lugumiäry on 5 312 400 hengie.
Sininärhi

Sininärhi ("Coracias garrulus") on lindu.
Kogo da nägö.
Piduhus: 29-32 cm&lt;br&gt;
Siibien agjuväli: 52-58 cm&lt;br&gt;
Sirii

Sirii libo Sirien Arabien Tazavaldu on valdivo Lähizes Päivännouzus. Lounuas Sirii rajoittuu Livananke da Izrailanke, suves Jordanienke, päivännouzus Irananke, päivännouzus Turtsienke. Päivänlaksus Sirii rajoittuu Välimerenke. 
Piälinnu on Damask. Muan pinduala on 185 180 km². Sirien ravahan lugumiäry on 18 502 413 hengie. Virralline kieli on aruabien kieli.
Siämärvi (järvi)

Siämärvi (, ) on Suvi-Karjalan järvi.
Järven pinduala on 266 km², piduhus – 24,6 km, levevys – läs 15,1 km, randuviivan piduhus – 159,2 km. Sen keskisyvys on 6,7 m, syvin kohtu on 24,5 m.
Randuviivan suurin oza kuuluu Priäžän piirih, järven päivänlaskurandu kuuluu Suojärven piirih.
Petroskoispäi, Karjalan tazavallan piälinnaspäi, da Onieganjärvespäi Siämärvessah on 70 km. Siämärvi kuuluu Šuojan jovenalah.
Siämärves on äijy suardu, lahtie da salmie. Järvi ei ole syvä. Se jiädyy ligakuus-kylmykuus, avavuu sulakuus-oraskuus.
Päivännouzus järvespäi virduau Säpsy, Šuojan sivujogi. Järveh laskeh äijy jogie da piendy ojua. Suurimat niilöis ollah Pieni Suunujogi, Kuhajogi, Kivačču, Kuudamu, Soudu. Pienet jovet, kudamien piduhus on 10-40 km, laskietahes pohjazes. 
Järvi on piduličču. Sen suurimat lahtet ollah Dessoilanlahti, Kurmoilanlahti, Särgilahti, Kuhasuu, Rugasuu, Lahti, Čuiniemenlahti. Järves on 80 suardu, kudamien yhtehine pinduala on 4,3 km². Suurimat niilöis ollah Ruočinsuari, Peldosuari, Kyčinsuari, Kudamsuari, Fokensuari. Rannat enimyölleh ollah madaloi; löydyy hiekkukezoirandoi da kivirandoi, paikoitellen – kallivorandoi. On äijy luoduo. Suurimua ozua pohjan pindualas peittäy vihandu muda. Madalikko on čuuruine da kivine. Järven pohjas on äijy järvirudua.
Järves on 21 kalalajii, ezim. lohi, siigu, kuha, harjus, riäpöi. Sežo täs löydyy ahvendu, matikkua, särgii, haugii, säyniä, lahnua, kiiškoidu dmi. Nevvostoaigua täs oli Petroskoin kalakombinuatan kalapunktu.
Järves kazvau kažl’ua da muudu liivua.
Järven rannal on Rugankylä, Kuudamu, Lahti, Čuiniemi, Säpsy, Čuralahti, Šapniemi, Ahpoilu, Kärgäly, Siämärvi, Ol’okku, pos’olku Dessoilu, Uhmoilu, Angenlahti, Kiškoilu, Kurmoilu, Indžuniemi, Särgilahti, Pavšoilu, Vehkuselgy, Čalku. Järven rannal on äijy kezämökkii, tervehyönhoijollistu kezäluagerii da huagavokeskustu. Siämärvi on kuulužu lebävökohtu.
Siämärven rannan rahvahat ollah liygiläzii, äijät paistah karjalakse, livvikse.
Siämärvi (kylä)

Siämärvi (, ) on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris D’essoilan kyläkunnas.
Se sijoittuu samannimizen järven liidehrannal. 2 kilometrin piäs Siämärvespäi liideheh on raududorogustansii.
Histourii.
Ven’an valdukunnan aigua Siämärven pogostu oli Siämärven voulostin haldivollizennu keskuksennu. Vuonnu 1905 voulostis oli 79 kyliä da eli 7100 hengie (läs kaikin oldih karjalazii). Voulostin suurimbat kylät oldih Siämärvi, Veškelys, Korzu, D’essoilu, Lahti. Voulosti hävitettih v. 1920 da luajittih Siämärven ujezdu.
V. 1926 Siämärven ujezdu hävitettih, a Siämärvi kuului Essoilanskoih piirih. Täs eli kaikkiedah 10215 hengie (99 % on karjalazii). Piirih kuului 159 kyliä. V. 1930 Essoilanskoi piiri hävitettih, kylä liittyi Priäžän piirih.
Siämärven rahvahan lugumiäry.
Vuonnu 1905 Siämärven pogostas eli 338 hengie.
Skansen

Skansen on pihal, pal’l’ahan taivahan ual olii muzei Ruočin piälinnas – Stokgol’mas. Se on sijoitunnuhes 30 gektuarale muadu da on muailmas enzimäine etnogruaffine ulgoilmumuzei, kudai perustettih vuvvennu 1891.
Sijoittumine da nimen sellitändy.
Skansen on mägyričäl erähäl Stokgol’man suarel – Jurgordenal (Djurgården). Sil kohtua, konzu perustettih muzei, oli pieni puolustuskohtu, sidä voibi sanuo pienekse linnoituksekse. Täs sanas tulougi Skansenan nimi, ruočikse ”skansen” tarkoittau samua.
Kaksi ozua.
Skansenan muat, hos nimittumua rajua niilöis ei ole, on juattu kahtekse. Yhtekse, Skansen-muzei on suuri etnogruaffine muzei. Toizekse, sit on suuri zooparku, kudai on ainavo Ruočin piälinnas.
Etnogruafien oza.
Etnogruafien ozua vois verrata Kiži-suarel olijah muzeih, kus on säilytty vahnua taloidu da huonustu. Skansenas on enämbi 150 taloidu, huonustu da konduu. Niidy ruvettih tuomah muzein enzimäzinny ruadovuozinnu kogo Ruočispäi – suves da pohjazespäi, päivänlasku- da päivännouzupuolespäi. Net ollah eri aigua nostetut. Ruočin muan kuvvendestostu vuozisuas algai histourii nämmih päivissäh nägyy nämmis talolois da salvoksis.
Midä kaikkie on ozutettavannu? Taloidu, kus elettih ruoččilazet muanruadajat. Monih niilöih voibi nosta da paista sen ižändyväinke. Hyö, perindöllizih ruuttih šuorivunnuot, rakkahal tullah paginale, sanellah omua elostu da omua kodii. Heijän kois kai on, kui oli enne. Päččiigi hyö lämmitetäh, kui lämmitettih enne – vahnah tabah, konzu savvu ei mene truvan kauti, a tulou pertin sydämeh. Ihan kui mustas kylys.
On vie kaikenmostu aittua, melliččiä da pajua. Kai pajat ollah avvoi da niilöis kui enne ruatah rahvas. On puusepän, sepän, padaniekan da st’oklanpuhaldajan pajat. Voibi kaččuo, kui rodieu se libo tämä azutes. Joga pajal on oma laukku, kus luajittuloi azuteksii voibi ostua.
Ymbäri taloloi da huonuksiigi nägyy, ku niilöis eletäh rahvas. Sit on peldo kynnetty, tuas on vil’l’ua istutettu. Kolmandes kohtas nägyy žiivattua pietäh. 
Toine oza - zooparku.
Muga sanotus Skansenan toizes ozas suau nähtä žiivattua da elättii. Suurel alovehel eletäh kondiet, zubrat, ilvekset, meččypočit da muut. Net hos i ollah aijan tagan, ga ollah ku välläl rouno, muadu ku aijan sydämes täydyy. Nämmii elättilöi on tuodu Ruočin eri čuppuloispäi.
Välläl puustos eletäh linnutgi. Net pezoitutah, kazvatetah omua poigovehtu da nivouse ei varata ristikanzua.
Huogavundu- da syöndykohtat.
Skansenas on kus kodvaine huogavuo da syvvä. Sit on mondu kafeedu da laukkastu, kus myvväh perindöllisty leibiä da pastostu.
Skansenas kävväh tramvaitgi. Net vietäh vai ala- da myödymägeh.
Ruadoaigu.
Skansen ruadau joga päiviä ymbäri vuvven paiči Rastavua.
Piäzendy.
Skansen ei ole loitton linnan keskučaspäi. Sih menöy autobussu n:o 44 da tramvai n:o 7. Net azetutah juuri Skansenan veriälöin tyves. Puustoh voibi piästä vetty myötegi, pienel laival.
Slavmo

Slavmo on Karjalan tazavallan suuri laitos, kudai muokkuau maiduo. Enne zavodu oli Kirovan uuličal. Täs muokattih 10 tonnua maiduo yhtes vuoros. Nygöi kombinuatan vägevys kazvoi – tänä piän se on 100 tonnua yhtes vuoros. Nygyaigaine laitos tuli käyttöh talvikuus v. 1983.
Täyzi nimi on vuitinomistaiyhtymys ”Slavmo” ().
Sen adressi: Karjalan tazavaldu, Petroskoi, ul. Antonova, 1.
Laitoksen piäjohtai on Masl’akov Sergei Nikolajevič.
Laitokseh kuulutah ”Slavmo” da ”Karel’skaja žemčužina” (), kudai on vien luadumerki.
Kombinuatas ruadau läs 380 hengie.
Histourii.
Petroskois ruvettih muokkuamah maidotuottehii jo XX-luvun allus. Vuonnu 1913 täs oli kaksi piendy zavodua, kuduat luajittih voidu. Vie oli pieni laitos, kudamas muokattih maiduo, ga sen tuottehii täydyi vaigu bol’ničoile da päivykodiloile. 
Vuonnu 1952 piätettih rakendua maidozavodu. Sidä kučuttih ”Gormolokozavod”. Se rubei ruadamah vuvven 1956 allus. Sit tapahtumas algau Petroskoin maidokombinuatan histourii. Enne zavodu oli Kirovan uuličal. Vuonnu 1956 täs enzikerran muokattih 10 tonnua maiduo yhtes vuoros. Linnas myödih maiduo, kefiirua, hapainmaiduo, majendettuu ruahtuo, ruahtuo, kannatestu, sliuhkua, jiämaiduo.
Enzimäi laitos oli pieni da sijoittui Petroskoin keskustas. Ga rahvahan lugumiäry kazvoi da pidi enämbi maidotuottehii. Vuonnu 1983 Kl’učevajan lähevös Antonovan uuličal rakendettih uvvet huonukset. 31. pakkaskuudu vuonnu 1983 ”Petroskoin maidozavodua” ruvettih kuččumah ”Petroskoin maidokombinuatakse”. Yhtes vuoros maiduo muokattih 110 tonnua. Maidotuottehii myödih st’oklahizis butilkois (0,5 litrua) da bankazis (0,2 kg).
Vuvves 1991 algajen maidozavodu ruadau muailman kompuanienke ”Tetra Pak”, kudai luadiu pakuičusmaterjualua. Sendäh kombinuattu enämbiä ei käytä st’oklupakuičustu.
26. kevätkuudu vuonnu 1993 ”Petroskoin maidokombinuattu” pandih kirjale vuitinomistaiyhtymyksekse. Piäjohtajannu on Masl’akov V.N.
Vuonnu 1996 pandih kirjale luadumerki ”Slavmo”. Nygöi Petroskoin maidokombinuattu on Karjalan suurin laitos, kudai muokkuau maiduo. Sen tuottehii tundietah ei vaigu Karjalan tazavallas, ga sen rajoin tagua. Laitoksen nimes on kombinuatan luadumerkin merkičys. ”Slavmo” merkiččöy ”maineh maijole” libo ”kunnivolline maido” ().
Kombinuatan tuottehet.
Tänäpäi Slavmo luadiu maidotuottehii, minerualuvetty da juomistu. Sidä myvväh Karjalan tazavallan piirilöis, Moskovas da Murmanskan da Leningruadan alovehel.
"Maidotuottehet ollah:"
"Juomizet:"
Maiduo muokattavakse otetah kymmenel fermeralpäi, kuduat eletäh Karjalan tazavallas. Maiduo tuvvah kombinuattah läs 60 tonnua päiväs.
Minerualuvetty tuvvah laitokseh mualoukkoloispäi, kuduat sijoitutah Karjalan tazavallan Oniegan rannikon piiris. Päiväs vetty tuvvah 35 tonnua.
Slovakii

Slovakii on Keski-Jevroupan valdivo. Sen viralline nimi on Slovakien tazavaldu. Rahvahan lugumiäry on enämbi 5,4 milj. hengie (v. 2001), pinduala on 48 845 km². Se on 112. sijal muailmas rahvahan lugumiäryn mugah da 127. sijal pindualan mugah.
Muan piälinnu on Bratisluavu. Valdivolline kieli on slovakien kieli.
Slovakii sijoittuu Jevroupan keskiozas. Se on syväinmuavaldivo (se ei ole meren rannal). Se rajoittuu Ukrainanke, Pol’šanke, Čeehienke, Avstrienke da Vengrienke.
Slovenii

Slovenii (sloven. Slovenija) on Keski-Jevroupan valdivo. Sen virralline nimi on Slovenien tazavaldu. Muan pinduala on 20  236 km², rahvahan lugumiäry on 2 005 692 hengie (v. 2009). Se on 144. sijal muailmas rahvahan lugumiäryn mugah da 150. sijal pindualan mugah.
Muan piälinnu on L’ubl’ana. Valdivolline kieli on slovenien kieli.
Valdivo sijoittuu Balkanan niemimual Adriananmeren rannal. Päivänlaskus se rajoittuu Itualienke, pohjazes – Avstrienke, päivännouzus – Vengrienke, suves – Horvatienke.
Sodder

Sodder on pos’olku Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris D’essoilan kyläkunnas.
Se sijoittuu 15 kilometrin piäs Petroskoi-Suojärvi-dorogaspäi. Sodderaspäi piirin keskuksessah Priäžässäh on 70 km.
Pos’olku sijoittuu Šotjärven luodehozal, Šuojoven oigiel rannal. Sodderan läbi virratah pienet jovet – Periajoki da Nimijoki.
Pos’olkas on Nevvostoliiton da Suomen välizel voinal (1941 – 1944) tapettuloin Nevvostoliiton lendäjien kalmu.
Solomonsuaret

Solomonan suaret () on valdivo Tyynenmeren lounasozas, Melanezies. Se sijaiččou samannimizel suaristol da vie muuloil suariloil. Sih kuuluu 992 suardu, kudamien yhtehine pinduala on 28 450 km² (muan pinduala on 28 400 km²). Solomonan suariloin piälinnu on Honiara.
Valdivon rahvahan lugumiäry on 515 870 hengie.
Solovei

Solovei () on Europas da Aazies pezii lindu, kudai tunnetah čomas pajatandas.
Kogo da nägö.
Piduhus: 15-17 cm&lt;br&gt;
Paino: 24-31 g
Solovetskoi manasteri

Solovetskoi manasteri ("Соловецкий монастырь")
Pohjois Karjalas da merirannoin volostilois pravoslavnoloin elokses piälys kohtannu oli Solovetckoi manasteri. Igumen sie oli kogo politiekkuvallan piälikönny. Karjalan mual oli 77 prihodua, 35 časovn´ua, läs 50 manasterii da puustin´oi. Rahvas- karjalazet sil aigua oldih enimyölleh kirjahmaltamattomat.
Algavui 20 sadavuozi. Manasterin aluel luvus oli 6 skittua, 3 puustin´ua (rahvahan elämättömiä kohtua), 19 kirikkyö da 30 časovn´ua.
Obitelis oli učilišču (ammattiopisto) pomoroin (parrattomien trudniekoin) 200 lapseh näh. Oli vie vellestön bogoclovckoi 7 kluassalline opisto, kus nuorižuo opastettih seminarien ghjuhammoi myö.
Oli meteostantsii, radiostantsii, gidroelektrosnantsii, litografii da oma kazvitiedosadu.
Merespoikki viettih tavaroi da rahvastu 3 manasterin höyrylaivua(parahodua).
Flottu andoi manasteril nelländen osan dohodua.
1429-1436 v. Prepodobnoit Savvatii da German tuldih elämättömäh pohjozen Solovetskoin suaren mual. 5 vuottu elettih pustinnožiitel´noil (rahvahankeelämät-tömäl) ustuaval.
1435 – loppu 15 sadavuottu kuoli (pyhä) svätoi Savvatii. Sen jälles Zosima da German luaittih manasterin yhteseländykohtu Solovetskoin suarel suvipuolel, kuspäi hyvin nägyi ”kirikkö ilmasolii”ihan Pyhäjärven da Lykyllizen lahten keskel.
A obitelin keskel, mäil oli puulois rakendettu Spaso-Preobraženskoi soboru(piäkirikkö) Nikol´skoin predelanke da vie Uspenskoi kirikkö.
Ymbäri ihan rajoi myö, oldih yksikerrokselizet kel´jat, kus elettih monuahat.
Puuloisrakendettu Manasterin muokkaihes požuarois (tulipalolois), 2 kerdua oli palanuh ihan kogonah.
Somali

Somali, virrallizesti Somalin federatiivine tazavaldu on valdivo Päivännouzu-Afriekas. Somali sijaiččou Afriekan päivännouzurannal Afriekan sarves Somalin niemimual. Lounuas se rajoittuu Kenienke, päivännouzus Efiopienke, luodehes Džibutinke. Päivännouzus Somali rajoittuu Indien valdumerenke, pohjazes Adenan lahtenke. Virrallizet kielet ollah somali da arabien kieli. Piälinnu on Mogadišo. Muan pinduala on 637 657 km². Rahvahan lugumiäry on 10 251 568 hengie.
Sommelo

Sommelo on rahvahanmuuzikkupruazniekku, kudai pietäh joga vuozi heinykuun allus Suomen Kainuus da Vienan Karjalas. Enzimäine Sommelo piettih 3.–7.7.2006. Koncertoi piettih silloi Kainuus Kuhmos, Suomussalmel da Vienan Karjalas Haikolas kylän pruazniekkupäivänny, kudai on Lehti-Iivan (7.7). Vuvvennu 2007 Sommelo piettih kuuzipäiväizenny (2.–7.7.) da koncertoi piettih Kuhmon, Suomussalmen da Haikolan ližäkse dai Sotkamos da Uhtuol. Vuvvennu 2008 piettih Sommelon enzimäine kanzoinväline kandelehluageri.
Sortaval

Sortaval (vie Sordaval, Sordavala, ) on linnu Sortavalan piiris Karjalan tazavallas Ven'al. Linnu on sijoitunnuhes Luadogan pohjasrannikol läs 190 kilometrii Petroskoispäi da 30 kilometrii Suomen rajas. Linnu on Sordavalan piirin haldivolline keskus. Linnas eli kaikkiedah 19 235 hengie vuonnu 2010.
Histourii.
Alovehtu tundietah jo 1100-luvulpäi. Se oli tärgei kauppupaikku 1500-luvul da sidä mainitah ven'alazis kirjallizis dokumentois vuvvel 1582 kylänny nimel Сердоболь, "Serdobol" (Serdovol). Täl nimel linnua kučuttih ven'akse vuodessah 1918. Stolbovan rauhas 1617 aloveh oli liitetty Ruoččih da paikkakundu sai linnan oigevukset vuvvel 1632 nimel Sordavala. Linnu oli poltettu suuren Pohjan voinan aigua 1700-luvun allus da menetti oman vallan pitkäkse aigua. Uvvenkaupungin rauhas vuvvel 1721 se oli liitetty Ven'ah.
Suomen aigu.
Konzu Suomes rodih oza Ven'ua jälles Haminan rauhua vuonnu 1809, Sortaval liitettih vuonnu 1812 muun Vahnan Suomenke Suomen suurriruhtinaskundah ozakse Viipurin liänii.
Sortavalan Palloseura

Sortavalan Palloseura libo SPS (karj. "Sortavalan Miäččyseuru") oli yksi Sortavalas, Luadogan Karjalas kodizin olii sportuseuru, kudai ruadoi vuozinnu 1929-1944 Sortavalas, da endižessäh vuvvennu 1945 Kuopios SPS-nimizenny.
Seuran perustandu da toimindan siirdo.
SPS perustettih vuvvennu 1929, konzu "Sortavalan Virityksen" miäččyiliijäsenet eroi emäseuraspäi. Vuvvennu 1930 seuru jagavui kahtekse, SPS:n rinnal perustettih "Sortavalan Palloilijat" (karj. "Sortavalan Miäččielöit") libo "SP". Seuran kižalajiloih kuuluttih ezimerkikse pezämiäččy, jiämiäččy, jalgumiäččy da jiäkur'oi. Jatkovoinan jälgeh Suomi luovuttih Sortavalan Nevvostoliitol da sportuseurat piävyttih evakkoh Kuopioh. Vuvvennu 1945 Sortavalan Palloseura da Sortavalan Palloilijat yhtistyttih Sortavalan Palloseurakse da seuruavannu vuon otettih käyttöh seuran nygöine nimi Kalevan Pallo (KalPa).
SPS otti ozua pezämiäčyn SM-sarjas vuonnu 1930, se voitti algudivizien da piädyi SM-dostaliturnavukseh, ga jäi yhtelläh nelländekse hävittyy näiväkösti Helsingin Pallonlyöjil ottelus kolmandes sijas. Vuvvennu 1933 joukkoveh piädyi B-sarjan jälgimäzeh otteluh, kuduas hävii Salo-Uskelal, ga sih huolimattah nouzi SM-sarjah. Vuvven 1934 SM-sarjas joukkoveh sai kymmenes ottelus vai yhten tazahkižan.
Jiämiäčys seuru kižai valdukunnallistu B-sarjua da jalgumiäčys Suomen Itä-Länsi-sarjua voittahuu mollembis lajilois äijis rajonan masterižuksii pahimbinnu kižavinnu Sortavalan Palloilijat da enne Jovensuun rajonan irdavuttamistu talvikuus 1938 Joensuun Palloseuran. Vuozinnu 1941-44 kižattih kaikin sortavalalazet yhtes seuras SPS:s, a voinuvuozinnu toimindu oli kogonah loppevunnuh. Vuvvennu 1945 SPS da SP liityttih yhteh seurah da muutettih Kuopioh. Vuvvennu 1945 seuran igämiehet voitettih alguperäzel nimel SPL:n Savon rajonan masterižuon. Edustusjoukkoveh pyrgi jalgumiäčyn SM-cupkilbah, a karzindois Joensuun Palloseura voitti jatkoaijal 3-2. Seuru jatkau nygöi toimindua nimel Kalevan Pallo da sen lajikse on azetunnuh jiäkur'oi. Jalgumiäččy loppihes KalPas vuonnu 1974, konzu seuru myös eroi Palloliitospäi.
Sorzat

Sorzat ("Anatidae") on sorzulinduloin lahkoh kuului heimo, kudamah kuuluu lähembäkse 150 luaduu. Suurin vuitti heimon luadulois eläy vies.
Sorzulinnut

Sorzulinnut () ollah lindulahko, kudamah kuulujis luadulois suurin vuitti eletäh vies.
Sosnovets

Sosnovets (, ) on Karjalan tazavallan Belomorskan piirin pos’olku. Se on Sosnovetsan kyläkunnan haldivolline keskus.
Se sijoiččou Belomorskan-Baltiekan kanualal, 20 kilometrin piäs Belomorskaspäi.
Eläjien piäruadopaikannu on Belomorskan-Baltiekan kanualu. Pos’olkas on portu, raudutieazemu, laukat, pieni hoteli, kirikkö da poštu.
Pos’olkas ruadau ambulatourii, keskiškola, mečänhoidoala, kalankazvatuszavodu da laitos, kudai luadiu kivimurendehtu.
Histourii.
Sosnovets tietäh vuvves 1885 algajen. Vuvvennu 1926 pos’olkas eli 12 hengie, kaikin oldih karjalazii.
Belomorskan-Baltiekan kanualan rakendamizen aigua v. 1931 – 1933 pos’olkas oli Gulagan luageri.
Vuvves 1953 algajen pos’olkas ruadau vezivoimalu (). Vuvvennu 1956 pos’olkas rubei ruadamah kalankazvatuszavodu, kudaman ruado on merilohen, järvilohen da muun kalan keinolluajittu kazvatus.
Histourien mustomerkit.
Sosnovetsas on Suurel voinal tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin kalmu.
2 kilometrin piäs pos’olkaspäi on Belomorskan-Baltiekan kanualan rakendajien kalmisto (1931 – 1933).
Soči

Soči — linnu-kurortu Ven'al, kudai on sijoitunnuhes Mustanmeren koillisrannikol Krasnodaran alovehel. Sočih on 1700 kilometrii matkua Moskovaspäi. Soči on suurin Ven'an kurortois., tärgei liikendehkeskus.. Soči on vie kaikis pitkembii Ven'an linnois..
Vuvvennu 2007 Soči oli vallittu pidämäh talviolimpiadukižoi. 15 syvyskuudu 2009 Soči liityi Muailman olimpiadulinnoin liittoh .
Linnan pinduala on 3502 neliökilometrii. Keskilämbötila tuhukuul on +14,2 °C, elokuul +23,6 °C.
Sportu

Sportu on tärgei ristikanzan eloksen ozapuoli. Sportu auttau olla tervehenny, auttau lujendua lihaksii. Se on paras aijanvietändäh niškoi.
Sportuija voibi yksinäh, kahtei, joukolleh. Ezimerkikse, juoksendellah libo hiihtelläh yksinäh, kižatah tennissah kahtei libo nelläi, a jalgumiäččyh da hokkeih kižatah joukolleh.
Sri Lanka

Sri Lanka, virrallizesti Sri Lankan demokruattine sosialistine tazavaldu on valdivo Suvi-Azies. Vuozinnu 1948-1972 Sri Lanka tundiettih nimel Ceylon (portug.  Ceilão). Se sijaiččou Sri-Lanka-nimizes suarel Indostanan rannikon liidehes. Virrallizet kielet ollah sinigalan da tamilan kielet. Piälinnu on Šri-Džajavardenepura-Kotte. Muan pinduala on 65 610 km². Rahvahan lugumiäry on 21 675 648 hengie.
Stanley Kubrick

Stanley Kubrick (26. heinykuudu, 1928 – 7. kevätkuudu, 1999) oli yhtysvaldalaine kino-ohjuaju. Häi luadi eksperimentualizii da tundiettuloi kinoloi. Händy pietäh yhtenny muailman merkittävimis kino-ohjuajis.
Stoikku

Stoikku on ruadobruja, kudai pidäy niittäjes. Sil on oigei, kebjei varzi huovas. Keskel vartu – ručkaine tuomes, niittäjän kazvon mugah luajittu. Terä stoikas on oigiembi, migu viikattehes. Stoikal niitettih lagieloil niittylöil. Mečäs, mečän reunoil da sie, kus oli paha niittiä, niitettih viikattehel (rouno ku kirvehel leikattih). Stoikal ei pie niittäjes selgiä painua, a viikattehel pidäy gryhnistiäkseh.
Stokgol'mu

Stokgol'mu () on Ruočin piälinnu da yhtel aigua muan suurin kundu.
Suarimägi

Suarimägi () on Karjalan tazavallan Anuksen kanzallizen piirin kylä, kudai kuuluu Mägriän kyläkundah.
Kyläs on mustokohtu, kus 25. kezäkuudu vuonnu 1944 Karjalan frontan 7. armien saldatat katkattih suomelazien puolistus.
Suarimäin rahvahan lugumiäry.
Vuonnu 1905 kyläs eli 100 hengie.
Sudal

Sudal () on Karjalan tazavallan Anuksen kanzallizen piirin kylä, kudai kuuluu Anuksen linnukundah.
Se sijoittuu Mägriänjoven rannal.
Vuonnu 1955 Anuksen kylänevvoston keskus muutettih Sudalah.
Sudan

Sudan libo Sudanan tazavaldu on valdivo Päivännouzu-Afriekas. Pohjazes se rajoittuu Jegiptanke, luodehes Livienke, päivänlaskus Čadanke, lounuas Keski Afriekan Tazavaldanke, suves Eritreinke, liidehes Efiopienke. Sudan rajoittuu Ruskien merenke. Piälinnu on Hartum. Muan pinduala on 1 886 068 km². Rahvahan lugumiäry on 40 234 882 hengie. Virrallizet kielet ollah arabien da anglien kielet.
Suistamo

Suistamo () on Karjalan tazavallan Suojärven piirin pos’olku. Se kuuluu Loimolan kyläkundah.
Pos’olku sijoittuu Suistamonjärven rannal. Pos’olkaspäi samannimizeh raududorogustansieh sah on 3 km. Suistamos on kirikkö.
Histourii.
Suistamo muanitah enzimäzen kerran XV - luvul.
Vuonnu 1721 Suistamo kuului Ven’an valdukundah Viborgan gubernieh. Vuonnu 1811 Viborgan gubernii liittyi Suomeh.
Vuonnu 1844 Suistamos rakendettih puukirikkö (arh. Karl L’udvig Engel’). Enzimäi uvves kirikös oldih kellojallat, ga nygöi niidy ei ole.
Vuonnu 1885 pos’olkas avattih rahvahalline škola.
Vuonnu 1924 Suistamos rubei ruadamah raududorogustansii.
V. 1928 – 1929 prihodas ruadoi 13 rahvahallistu školua. Vuonnu 1930 pos’olkas rakendettih kalankazvatuszavodu, kudai ruadoi 1980-vuozissah.
Konzu Talvivoinu loppui, prihodan kogo aloveh kuului Nevvostoliittoh. Suomen rahvahat työnnettih pagoh.
Jatkovoinan allus, kezäl vuonnu 1941, Suomen voiskat, kudualoin komandiirannu oli Paavo Talvela, suadih järilleh Suistamon alovehen.
Vuonnu 1944 Suistamo uvvessah kuului Nevvostoliittoh.
Vuonnu 1992 kalman alovehel pandih mustopačas suomelazile saldattoile, kuduat kuoldih v. 1939 – 1944 (alguperäzet kalmukivet ei säilytty). Kalmukivel on Toizel muailmanvoinal tapettuloin Suistamon rahvahan 270 nimie.
Runoilijat.
Suistamon vahnal kalmistol ollah runoilijan Iivanan Onoilan da itkettäjän Mat’on Plattozen kalmat. Sevoittaret ollah runoilijoin Sotikaizien suvuspäi.
Onoila (kuoli v. 1924) on runoilii. Paiči runoi häi tiezi tiedohussanoi. Hänes tuli kuulužu ristikanzu vuonnu 1896 Sordavalas pietyl folklorupruazniekal ezityksen jälgeh.
Plattonen (kuoli v. 1928) on inkettäi, kudai tiezi svuad’ban da muahpanendan itkuvirzilöi da runoi. Hänelpäi kirjutettih enämbi 20 tiedohussanua. Vuonnu 1906 häi pajatti folklorupruazniekas Sordovalas. Vuonnu 1928 häi otti ozua rahvahienvälizes kul’tuurukongressas Budapeštas. Häi itketti Iivanan Onoilan muahpanendas.
Vie yksi runoilii on Petri Šemeikka (1819 – 1916), kudai tuli kuulužakse, konzu oli ezittänyh runoi folklorupruazniekas Helsinkis vuonnu 1900. Suomelazel säveldäjäl Jan Sibeliuksel oli mieldy myö Šemeikan ezitys kantelehel.
Suistamonjärvi

Suistamonjärvi on Ven’an järvi, kudai sijoittuu Karjalan tazavallan Suojärven piiris.
Järven pinduala on 8,8 km², randuviivan piduhus – 14,1 km. Sen keskisyvys on 9,9 m, syvin kohtu on 27 m.
Rannat ollah korgieloi, kivizii da čuuruzii, niilöil kazvau havumeččii. Järves ei ole suariloi.
Päivännouzus järveh laskeh Sarkajoki, järvespäi virduau Ulmosenjoki. Pohju lahäl randoi čuuruine da kivine, syvis kohtis on vihandua mudua.
Vien väri on muzavankeldaine. Järves kazvau kažl’ua. Täs löydyy haugii, ahvendu, särgii, kiiškoidu, riäpöidy da matikkua.
Järvi jiädyy kylmykuus, avavuu oraskuus.
Sukkajärvi

Sukkajärvi () on pos'olku Mujejärven piiris Karjalan tazavallas Ven'al.
Se on Sukkajärven kyläkunnan haldivolline keskus.
Se sijoiččou 3 kilometrin piäs samannimizes järvespäi. Lähäl on raududorogustansii.
Vuvvennu 1953 avattih meččypunktu, vuvvennu 1956 rubei ruadamah Sukkajärven lespromhouzu. Vuvvennu 1957 perustettih pos’olku.
Sukkajärvi (järvi)

Sukkajärvi () on Karjalan tazavallan Mujejärven piirin järvi.
Järven pinduala on 36,9 km², randuviivan piduhus – 57 km. Sen keskisyvys on 5 m, syvin kohtu on 28,4 m.
Järvi on kohtikulmikon muodoine, se leviey pohjazespäi suveh. Rannat ollah kivizii, pohjan palte on jyrky. Järves on läs 130 suardu, kudamien yhtehine pinduala on 1,4 km².
Järves löydyy riäpöidy, särgii, siigua, haugii, ahvendu, matikkua, kiiškoidu.
Järvi jiädyy kylmykuus, avavuu oraskuun puolivälis.
Sukset

 
Sukset on ajonevvo lundu myöte. Suksiloi on kaksi, net pannah jalgah. Sih niškoi joga sukses ollah kiinittimet. 
Hiihtändy karjalazil.
Enne karjalazil hiihtändy ei olluh talvi-ilo, eigo ni sportu. Se oli ajonevvo, kui toizilgi pohjazil kanzoil. Karjalas, järvien da meččien muas, hyviä dorogua oli ylen vähä. Hieruspäi hieruh sai puuttuo järvilöi da jogiloi myöte libo kaidazii troppazii myöte. Kezäl sendäh pidi veneh, talvel – rigi da sukset. 
Karjalazet ruvettih hiihtämäh ammui, vie III vuozituhandel enne meijän aijanluguu. Pohjazes talvet ollah pitkät, sendäh enin aigua vuvves pidi liikkuo lundu myöte. Sih niškoi päittihgi sukset. Suksil käydihgi mečästäjät. Vahnois kallivopiirustuksis, kudamii on löytty kaikis pohjazis mualois, on heijän kuvua. 
Tutkijat ollah sidä mieldy, ku muinazil kanzoil enzimäzikse käytös oldih lumikengät. Net oldih jallanpohjua suurembat da niilöil oli helpo astuo lundu myöte. Sen jälgeh jo käyttöh tuldih sukset. Vihjatah, ku suksien ”ezi-ižänny” on regi. Rien jallakset ollah yhtenjyttymät kui suksil. 
Karjalazet luajittih suksii koivus libo pedäjäs. Suksisavakot oldih tuomes. Suksiloin luajindas on sanottu karjalazis eeppizis runolois da Kalevalas:
”Ei vai huoli Lemminkäine,
Nengomat sanazet virkoi:
”Luaji vai minule sukset,
Vestä lyly, vestä kalho.
Lähten hirvie hiihtämäh,
Hiijen peldoloin perile.”
Lyyliky, lylylöin luadii,
Kalhun vestäi ylen hyvä,
Sustu vesti sygyzyn,
Talven tostu kaiverdeli,
Päivän vesti kepin vartu,
Toizen – kol’čua sih sivotti.” (Zinaida Dubininan kiännös) 
Lyly – eripiduhizis suksis huruan jallan pitky suksi,
Kalhu – lyhyt suksi, potkusuksi. 
Suksien kolme luaduu.
Karjalazet luajittih kolme luaduu suksii: kaijat, leviet meččysukset da eripiduhizet sukset. Jälgimäzii on suomelazil da Skandinaavien kanzoil. Nämmis suksis lyhembi suksi oli potkusuksi. Niilöil suksil käydih mečästäjät. Suksittajes heil oli vaiku yksi savakko, toizes käis mečästäi pidi orožua. 
Hiihtettih karjalazet kezälgi. Sih niškoi oldih suosukset. Niilöil käydih Pohjas-Karjalas. Nämmil suksil oli hyvä astuo suodu myöte. Nägemäl nämmä sukset ollah kui tennisan pualikku.
Suksien luajindan kehitändy.
Aijan myödäh suksien luajindu kehityi. Suksii ruvettih azumah puus da plastiekas. Tänäpäi ku net hyvin mendäs, niidy voijetah nygyaigazil voidieloil. Niilöin luadijat ainos opitah luadie uuttu hyviä, ku hiihtäjät sportumiehet oldas parahat kilvois. 
Sportu.
Hiihtändäs äski XIX vuozisuan lopus – XX vuozisuan allus rodih sportu. Enzimäzet hiihtäjien kilvat piettih Norveegies. Täs muas hiihtändy on kuulužu sportulaji. Norveegielazii hiihtäjii tietäh kogo muailmas. 
Ven’al enzimäzet hiihtokilvat oldih Piiteris vuvvennu 1894. Ladu hiihtändäh niškoi oli luajittu Neva-jovel. Enzimäine Kogo Ven’an hiihtäjien kilbu oli Moskovas tuhukuul 1910. Ven’an muan hiihtäjät äijän kerdua oldih voittajat Olimpiiskolois kižois. 
Tundiettuu karjalastu hiihtäjiä.
Olimpiiskoidu čempionua on karjalazien keskesgi. Tundiettu puadenelaine hiihtäi Terozen Huoti (F'odor Terentjev) sai kuldumedalin Olimpiiskolois talvikižois vuvvennu 1956. Petroskois Kurgan-kohtas on hänen mustopačas.
Sulakuu

Sulakuu on vuvven nelläs kuu. Sidä enne on kevätkuu da sen jälles tulou oraskuu.
Sul’čin

Sul’čin on perindölline karjalaine pruazniekkusyömine.
Receptu.
Tahtahah pidäy: 250g hapainmaiduo, näppine suolua, nižu-da ruisjauhuo.
Syväimeh niškoi pädöy mannoipudro. Hapainmaijos, jauhos da suolas sevoitetah tahtas. Tahtahas luajitah pienet keräzet, sit niilöis ajellah sul’činan pyöryzät kuoret, kui šipainiekkoih niškoi. Kuoret pastetah riehtiläl puoles dai toizes. Jälles net voijetah yhtes puoles sulatul voil da lad’d’atah piälekkäi. Syvves kuorele piäle pannah pudruo da kiäritäh kahtes puolespäi trubazelleh. Tavan mugah syvves sul’čin katkattih puolekkai da painettih sulattuh voih libo lämmäh kannatekseh. Syödih sul’činua vilun maijonke libo ruahtomaijonke.
Sumajärvi

Sumajärvi () on Karjalan tazavallan Belomorskan piirin järvi.
Järven kulmis ollah suuret lahtet. Pohju enimyölleh on muvakas. Rannat ollah madaloi da kivizii. Järves on 35 suardu, kudamien yhtehine pinduala on 4,88 km².
Rannal ollah pos’olku Sumajärvi da kylä Vorenža (elämättömät), pos’olku Hvoinyi (2 km pohjazeh järvespäi).
Järveh laskitahes jovet Rodometskaja, Jalmas da Jenga. Järven kauti virduau Sumajogi. Järves kazvau kažl’ua, šaraheiniä da karvukortehtu.
Järves on riäpöidy, särgii, siigua, haugii, lahnua, ahvendu, kiiškoidu, matikkua.
Järvi jiädyy kylmykuus, avavuu oraskuus.
Sumskii Posad

Sumski Posad () on kylä Karjalan tazavallas Belomorskan piirin liidehes. Se on Sumposadan kyläkunnan haldivolline keskus. Kylä on histourien mustomerki.
Se sijoiččou Suman joven rannal 2 kilometrin piäs Vienanmerespäi.
Histourii.
Kylän perustettih Novgorodan muuttolazet XV vuozisual. Tämä poselenii kuului Marfa Boreckajale (). Vuvvennu 1452 Marfa Boreckaja andoi kylän Soloveckoi manasterile. Vuvvennu 1576 Livonien voinan aigua kylä hävitettih da poltettih. Vardoiččemizekse manasteri rakendi linnan kyläh. Vuvvennu 1613 Ruočin salduatat tuldih kyläh käzin, ga ei otettu sidä.
Vuvvennu 1838 kyläs avattih ammattiopisto, kudamas oli kaksi luokkua. Vuvves 1868 algajen täs ruadau merikulguluokku, kudai valmistau kuulužii kapitanoi, ezim., kylän eläjiä, kuulužua pol’arniekkua Vladimir Voroninua.
Arhitektuuran mustomerkit ollah Soloveckoin manasterin aittu (v. 1757), kaksikerrokselline kalanaittu (XIX vuozisuan toine puoli), taloi № 79 (XIX vuozisuan loppu).
XX vuozisuan 30-luvussah kyläs oli kivikirikkö () (v. 1693), puukirikkö () da puukellojallat.
Vuvven 2005 kylmykuus miärättih kohtu da azetettih ristu, a vuvvennu 2013 nostettih puukirikkö Jelisei Sumskin mustokse, kudai oli Soloveckoi čuvvonluadii. Se on enzimäine da ainavo kirikkö hänen mustokse.
Kyläs on Nevvostoliiton da Suomen välizel voinal (1941 – 1944) tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin kalmu.
Suojoki (pos’olku)

Suojoki on Karjalan tazavallan Suojärven piirin pos’olku da se kuuluu Naistenjärven kyläkundah.
Se sijoittuu Suojoven rannal.
Suojärvi

Suojärvi () on Karjalan linnu. Vuonnu 2015 Suojärven linnas on elänyh 9126 ristikanzua. Suojärven piiris on sahatoimindua, suuri rajavardivoston kazarmu da raududoroguazemu. Suojärven ližäkse azutustu on Naistenjärven azutushallindoalovehel, Suojoven da Piitsjoven kylähallindoalovehil sego Vegaruksen da Veškelyksen kylähallindoalovehil.
Vahnois kylis eläjiä on Kaipaan- da Kaitajärven kylis. Raududoroguazemil on azutustu Piitjovel, Naistenjärves da Torasjovel. Se-tämä ristikanzu eläy Hyrsyläs, Hautavaaras da Ignoilas sego Kuikkaniemel da Lepänniemel. Nevvostoliiton aigazii kylii ollah Lahkolampi, Suojoki da Vegarus. Kai muut kylät ollah tyhjinny häviämäs. 
Kylät.
Suojärven piiris on libo on olluh 76 kyliä:
Suojärvi (järvi)

Suojärvi on Lounas-Karjalan järvi.
Järven pinduala on 58,5 km², piduhus – 20,5 km, levevys – 4,7 km, randuviivan piduhus – 81,6 km. Sen keskisyvys on 3,5 m, syvin kohtu on 24 m.
Järves on läs 50 suardu, kudamien yhtehine pinduala on 4,9 km². Rannat ollah kivizii da čuuruzii.
Järveh laskeh Karatsalmi, kudai virduau Salonjärvespäi. Järven koillisozaspäi virduau Šuoju. Pohju on muvakas, lähäl randoi se on kivine da čuuruine. Löydyy järvirudua.
Järven lahtilois kazvau kažl’ua.
Suojärves on 11 kalalajii, ezim. kuha, ahven, särgi, haugi, matikku da lahnu. Sežo löydyy säyniä, kiiškoidu dmi.
Järven suvirannal on Suojärven linnu.
Suokurmoi

Suokurmoi ("Numenius arquata") kurmoloin heimoh kuului lindu.
Muut nimet.
Lindu tunnetah karjalan eri paginluadulois nämmil nimil:
Päivännouzu-Suomen paginluadulois tunnetah lizäkse nimet:
Kogo da nägö.
Piduhus: 48-57 cm&lt;br&gt;
Siibien agjuväli: 89-106 cm&lt;br&gt;
Paino: 415-980 g, emäččy on uroččuu suurembi.
Suomen iččenäzyspäivy

6. talvikuudu on Suomen iččenäžyspäivy, sendäh gu Suomen senuattu Pehr Edwin Svihufvudan johtamannu julgai Suomen tazavallakse 6. 12. 1917. Vladimir Iljitš Lenin (Uljanov) hyväksyi netämän ruavon 31. 12. 1917 da vaigu yhten čertvertan vajai Uuttu Vuottu.
Suomen pravoslavnoi arhijepiskoppukundu siirdyi Konstantinopol'an alazekse 1923. Sidä ennei kai Suomen pravoslavnoit prihodat oldih oldu čuasti Ven'an kirikkyö. Siirdymisty Konstantinopol'ah akkiloičči mm.Emil Nestor Setälä.
Malittu Suomen Tazavallan iččenäžyspäivänny
Hospodi Iisus Hristos, meijän Jumal, Sinä piäličimiäräzen armon da hyväsydämelližyön Jumal! Sinun armo on miärätöi da suvaičendu ristikanzoih näh on yhty syvä kui pohjatoi meri. Sinun suuruon edeh myö langenemmo da sualoittominnu sluužijoinnu nygöi varavos da säräitykses alistunnuzinnu kannammo passibuo sih valdivollizeh vällyöh näh, kudaman olet Suomen rahvahale andannuh. Sinule, Hospodile da Hyvyönluadijale, myö čestii da passibuo julgisanommo, Sinule yliständiä pajatammo da langenemmo Sinun ies da ielleh passiboičemmo Sinuu da alistunuzinnu molimmokseh Sinun iäretöindy da sanoil kuvuamatoindu hyväsydämellizytty.
Muga kui nygöi olet tahtonnuh ottua vastah Sinule sluužijoin malitut da net armonke täyttiä, anna iellehgi niilöin, kudamat Sinuh uskotah, kazvua pravvakkahas suvaičendas Sinuh da omih lähimäzih näh, eistyö kaikis hyvyzis dai ottua vastah Jumalan annetut nerot. Vardoiče Sinun pyhiä uskojakundua, kogo meijän muadu da netämiä linnua kaikes pahuos, anna niilöile rauhu da rauhalline elaigu.
Anna meijän dostoinnu, Sinuu passiboijen, käyttiä meijän muan kaikičimiäräzekse kehittymizekse da ylen äijän Sinun valdukunnan nostamizekse netämiä kanzallistu vällytty, kudaman Sinä olet armos meile andannuh.
Da anna ainos passiboija Sinule da ijäniguzele Tuatale i kaikis pyhimäle, hyväle da yksiolendolizele Hengele - yhtes olendos ylistettäväle Jumalale - anna sanoin passoboija, anna virzilöinke ylistiä Sinuu.
Kunnivo olgah Sinule Jumal, meijän Hyvänruadai, ilmazen ijän. Amin'.
Suomen kieli

Suomen kieli (suomen kieleh "suomi, suomen kieli") kuuluu uralilazen kieliperehen suomelas-ugrilazen kielijoukon baltiekkusuomelaizeh oksah. Sidä pagizou 5,5 miljounua hengie. Suomi on virraline kieli Suomes da vähembistökieli Ruočis da Norviegies. Äijän pagizijua eläy ližäkse Ven'al da Yhtysvallois. Suomen kieleh muodoloi pohjases Ruočis ("meänkieli") da Norviegies ("kveni") voijah pidäy omannu kielinny libo suomen kieleh murdehinnu. Suomen kieli on suurin baltiekku-suomelaine kieli.
Suomi

Suomen tazavaldu libo Suomi on valdivo Pohjas-Jevroupas Baltiekkumeren rannal. Suomen suziedoinnu ollah päivännouzupuoles Ven'a da sih kuului Karjalan tazavaldu, pohjazes Norviegii da päivänlaskus Ruočči. Suves lähin mua on Suomenlahten suvipuolel on Estounii. Suomen rahvahan lugumiäry on 5 509 717 hengie (v. 2017). Pinduala on 338 448,72 km².
Muan piälinnu on Helsinki (642 045 eläjiä). Suomen toizii suurii linnoi ollah Espoo (277 375 eläjiä), Tampere (230 537 eläjiä), Vantaa (221 821 eläjiä), Oulu (201 124 eläjiä), Turku (188 584 eläjiä), Jyväskylä ( 139 260 eläjiä), Lahti (119 395 eläjiä) da Kuopio (117 842 eläjiä).
Muakunnat.
Suomes on 19 muakundua:
Suovattu

Suovattu (suom. lauantai) on nedälin kuvves päivy. Suovattu-sana tulou ven'an kielespäi (), kudamah se on tulluh jeyrien kielespäi ().
‏
Surinam

Surinam (niderl. Suriname), virralline nimi on Surinaman Tazavaldu (niderl. Republiek Suriname), aijemba sidä sanottih Niderlandan Gvianakse. Surinam on valdivo Suvi-Amerikan koillizes. Päivänlaskus se rajoittuu Gaijanan Tazavallanke, päivännouzus – Frantsien Gviananke, suves – Braziilienke da pohjazes sen randoi huuhtellah Atlantizen valdumeren viet.
Muan pinduala on 163 821 km². Rahvahan lugumiäry on 560 157 hengie (v.2012). Piälinnu on Paramaribo. Virralline kieli on niderlandoin.
Surku

Surku on pieni da abei koiru Tove Janssonin Muumi-tevoksis.
Muumi-kniigois Surku on myödäi romuanas "Kumman talvi" (suomekse 1957, karjalakse 2014) da kuvakirjas ”Vaarallinen matka” (suomekse 1977). Jo enne "Kumman talvie" Surku oli myödäi Muumipeigoi-sarjukoomiksan starinas ”Kuvitteluleikki” (1956). Telesarjas ”Muumilaakson tarinoita” Surku on myödäi seeries ”Talven vieraita”, kudai perustuu "Kumman talvi" -kniigah.
Suunujogi

Suunujogi () on jogi Karjalas.
Joven piduhus on läs 280 km, jovenalan pinduala on 7670 km². Se ottau allun Kivijärvespäi, sit virduau moniloin järvilöin kauti da laskeh Onieganjärveh.
Joves on enämbi 50 koskie, ezim. Kivačču da Hirvas, kudai nygöi on kuivunuh. Kivaččuu alemba Suunujovel kulgietah laivat.
Suunujogi on kuulužu da kebjei jogi ristikanzoile, kuduat innostutah sportumatkailuh.
Suurembua ei ole ozua

Suurembua ei ole ozua on karjalazen runoilijan Vladimir Brendojevan runokogomus, kudai piästettih ilmah vuvvennu 2015. 
Syväindö.
Vladimir Brendojevan kirjah on kerätty runoilijan kai runot da kerdomukset, da runokiännökset. Tädä kirjua enne Brendojevan kirjua oli painettu vuottu viizitostu tagaperin. Jättie hyvä jälgi muale -kogomus nägi päivän valgien vuvvennu 1999. Sidä sai suaja da ostua. Ga aijembazii kirjoi – ”Kylmil” da ”Kadajikko” - jo ei olluh. Enzimäzes on Brendojevan kai kirjutetut kerdomukset, toizes – suuri runoelmu voinah nähte. Suurembua ei ole ozua -kirjas kai Brendojevan tuotando, kai runot da kerdomukset, kiännöksetgi on kerätty yksih kanzih. 
Luajindu.
Uuzi kirju on kahten muan, Suomen da Ven’an, yhtehine ruado. Sidä luadimas oldih Suomen JUminkeko-fondu, Karjalan Kanzallizen poliitiekan ministerstvu da Periodika-julguamo. 
Brendojevan kirjutusruado.
– Ku Vladimir Brendojev ollus vai vähästy enämbän elänyh, ga häi kirjutannusgi enämbän da suannus Nobelin palkindon, sit on varmu Juminkeko-fondan piälikkö, kirjan toimittai Markku Nieminen.
Vladimir Brendojev rubei kirjuttamah sil aigua, konzu ei olluh juurdunuh karjalan kirjukieli, eigo olluh sanakirjoi, eigo nimittumii opastuskirjoi. Ga ei tämä olluh tiel kirjuttajale.
[[Category:Karjalan kirjalližus|K]
Suuret kivet (pajo)

Suuret kivet on enzimäine Ilmu -joukon julgavo.
Suuret kivet vastazel rannal,
Kuibo hyö puututtih tänne?
Viärat oksat harmuadu värii,
Puu rouno — suarnalline olii…
Järvivies on peittopaikku,
Minä tahton löydiä tämän paikan.
Vien al on peittomieli,
Kudaman minä tahton tiediä.
Yksinäine minä olen pimies…
Äijy aziedu minä tahton ellendiä.
Suuri Sel’gi

Suuri Sel’gi () on Karjalan tazavallan Anuksen kanzallizen piirin vahnu karjalaine kylä, kudai kuuluu Kuittizen kyläkundah.
Se sijoittuu Anuksen tazangon lounasozal, lammen rannal. Kyläspäi Anuksessah on 16 km.
Kul’tuuru.
Tämä kylä on histourielline kohtu.
Suurikoskelo

Suurikoskelo ("Mergus merganser") on koskeloloin suguh da sorzien heimoh kuului lindu.
Kogo da nägö.
Uročču on mustuvalgei, emäččy enimyttäh harmai a ruskeipäine. Vai emäčyl on piäs töppyine toizin kui tukkukoskelol, kudamal on töppyine mollembil sugupuolil. Suurikoskelol on kaglas jyrkembi väriraja migu tukkukoskelol.
Piduhus: 58-68 cm&lt;br&gt;
Siibien agjuväli: 78-94 cm&lt;br&gt;
Paino: 1,3-1,9 kg
Pezoitundu.
Suurikoskelo azuu pezän puunkoloh, uumeneh, huonukseh, talon ual libo tihien kadajan suojah da muniu sulakuus libo oraskuus 8-12 jäiččiä. Emäččy haudou jäiččii yksin 34-35 päiviä. Poigazet opastutah lendämäh kahten kuun ijäs.
Aloveh.
Suurikoskelo eläy leviel alovehel Mua-planietan pohjazel puoliškol. Suomes se pezoittuu kogo muas. Suomes pezoittuu 20000-30000 puarua.
Muutundu.
Sygyzyl muutundu on syvyskuun da talvikuun välizel aijal, keviäl kevätkuus da sulakuus, konzutahto jo tuhukuus. Suurikoskelo on yksi aigazimis keviäl muuttujis lindulois. Linnut talvehtitah Baltienmerel da Pohjanmerel. Niidy talvehtiu sežo Ahvenanmual da muijal Suvi-Suomes.
Suurimustuahven

Suurimustuahven ("Micropterus salmoides") on päivyahvenien heimoh kuului kala.
Suurimägi

Suurimägi () on Karjalan tazavallan Anuksen kanzallizen piirin kylä, kudai kuuluu Videlen kyläkundah.
Suuričiirakko

Suuričiirakko (, enne ) on suurin čiirakkoloin heimoh kuului lindu.
Karjalankieline nimi.
Karjalan kieles tundietah sana "čiirakko", kudamal tarkoitetah tavallizeh kalačiirakkuo ("Sterna hirundo") libo lapinčiirakkuo (). Suuričiirakon karjalankieline nimi on täh artikkelih niškoi luajittu uvvissana.
Kogo da nägö.
Piduhus: 48-55 cm&lt;br&gt;
Siibien agjuväli: 125-140 cm&lt;br&gt;
Paino: 570-780 g
Pezoitundu.
Suuričiirakko muniu oraskuus kaksi libo kolme jäiččiä. Uročču da emäččy havvotah jäiččii yhtes 25 päiviä. Poigazet opastutah lendämäh kudakui 36 päivän ijäs.
Aloveh.
Suuričiirakko pezoittuu kaikil manderehil, ga ei Antarktidas. Suomes pezoittuu kudakui tuhat puarua, kudamis enimät pezoitutah meren suaril. Vuonnu 2009 huomattih enzimäine pezoitundu syväinmuasgi Vanajaviel.
Suurlahti

Suurlahti () on Karjalan tazavallan Karhumäin piirin kylä. Se on Suurlahten kyläkunnan haldivolline keskus.
Se sijoittuu Oniegujärven Suurlahten päivännouzurannal. Suurlahtespäi Petroskoissah on läs 80 km koillizeh.
Kyläs on Nevvostoliiton saldattoin da partizuanoin (kuduat kuoldih v. 1941 – 1944 voinan aigua) kalmu.
Täs on poštu. Petroskoispäi tänne tulou ”Meteor”.
Histourii.
Kyläs enne oli höyrylaivupristani.
Vuvven 1877 algajen se oli Suurlahten voulostin keskuksennu.
Opastundu.
Kyläs on Suurlahten keskiškola, lapsienpäivykodi. Ruadau Suurlahten kirjasto.
Suvenlammas

Suvenlammas libo ukonlammas ("Gallinago gallinago") on kurmoiloin heimoh kuului lindu.
Karjalankieline nimi.
Livvinkarjalan alovehel lindu tundietah nimel "suvenlammas". Vienankarjalan da suvikarjalan alovehel sidä kučutah "ukonlammas". Ilomančin paginluavus nimi on "vanhapiiga".
Kogo da nägö.
Piduhus: 23-28 cm&lt;br&gt;
Siibien agjuväli: 39-45 cm&lt;br&gt;
Paino: 78-105 g
Suvi-Amerikku

Suvi-Amerikku (, port. "América do Sul", ) on Amerikan suvimanner, kudai sujoittuu muan päivänlasku- da suvipuoliškos da vie vähän pohjazes puoliškos. Päivänlaskus on Tyynimeri, päivännouzus on Atlantien valdumeri, pohjazes on Karibian meri, kudai on luonnonraja kahten Amieriekan välis. Manderen luodehes on Panuaman kannas, kudai yhtistäy Suvi- da Pohjas-Amerikkua.
Suvi-Amerikkah liitetäh erilazet suaret, kuduat kuulutah manderen mualoih. Karibian meren suaret kuulutah Pohjas-Amerikkah.
Manderen pinduala on 17,8 milj. km² (4. kohtu manderien keskes), rahvahan lugumiäry on 387 489 196 (v. 2011) hengie (4. kohtu manderien keskes).
Nimen alguperä.
Sana ”Amerika” tämän manderen nimes enzikerran käytti Martin Val’dzem’uller. Häi merkičči omal kartal Amerigo Vespučči –nimen latinan variantan. Amerigo Vespučči enzikerran dumaičči, gu muat, kudamat löydi Hristofor Kolumb, ei kuuluta Indieh, a ollah Uuzi Mua, kuduadu jevrouppalazet enne ei tietty.
Muantiedo.
Muanpindu.
Muanpinnan mugah Suvi-Amerikkua voi jagua Mägi-Päivänlaskuh da Tazango-Päivännouzuh.
Manderen keskikorgevus on 580 metrii. Pitkin päivänlaskualovehtu on Andat-mägijono. Manderen pohjazes on Gvianskoin ylätazango, päivännouzus on Brazilien ylätazango, niilöin keskes on Amazonskoi alango. Päivännouzuh Andat-mägilöispäi ollah alangot.
Suvi Afriekku

Suvi Afriekku libo Suvi-Afriekan tazavaldu on valdivo Suvi-Afriekas. Se sijaiččou Afrikan manderen suviozas. Suvi-Afriekku rajoittuu Botsvananke, Eswatininke, Mozambikanke, Namibienke, da Zimbabvenke. Suvi-Afriekas sijaiččou Lesoton ankluavu. Piälinnu on Pretourii. Muan pinduala on 1 219 912  km²  . Rahvahan lugumiäry on 48 810 427 hengie. Virrallizet kielet ollah afrikaans, anglien kieli, zulu, xhosa, swazi, ndebele, suvisotho, pohjoissotho, tsonga, tswana da venda.
Suvi-Korea

Korean tazavaldu libo Korea (ei virrallizesti Suvi-Korea) on valdivo Päivännouzu-Azies. Se sijaiččou Korean niemimual. Päivänlaskus Korean tazavaldu rajoittuu Keldazen merenke, päivännouzus Japounien merenke, suves Korean salmenke da Päivännouzu-Kitain merenke. Korea on 3000 suarilois. Suurin suari on Čedžudo. Muan pinduala on 100 210 km². Rahvahan lugumiäry on 51 413 925 hengie. Piälinnu on Seul.
Suvi Sudan

Suvi Sudan, virrallizesti Suvi-Sudanan tazavaldu on valdivo Afriekas. Päivännouzus se rajoittuu Efiopienke, suves Kenienke, Ugandanke, Kongonke, päivänlaskus Keski-Afriekan Tazavaldanke, pohjazes Sudananke. Suvi-Sudanan piälinnu on Džube. Virralline kieli on anglien kieli. Muan pinduala on 644 329 km². Rahvahan lugumiäry on 12 340 000 hengie.