tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Pyy

Pyy (, enne "Bonasa bonasia") on koskemattomis mečis luonnolline tedriroduhine lindu. Pyy nikonzu ei jätä meččiä, ainos eläy sit. Sygyzyl ižäpyyt, konzu net ollah kylläzembät, voijah painua enämbi puoldu kiluo. Pyyn väri enimyölleh on harmai. Ižäpyy eruou emäpyys, sil piäs on heltu da kaglan kohtas on mustu tačmu. 
Pyydy on kaikis mečis, yhtelläh enin niidy on segakuuzikkolois, kus kuuzen ližäkse kazvau leppiä, pajuu da koivuu.
Syöy pyy enne kaikkie kazvisyömisty: muarjua, pajun da koivun lehtenkandua da urvua, eriluaduzien kazviloin siemendy da vezua. Pyyn poigazet syvväh böbökkiä da niilöin toukkua. 
Havvondu.
Havvonduaigah emäpyy luadiu muale pezän da haudou 6-15 jäiččiä. Havvondu pyyl kestäy läs kolmie nedälii. Pyyt eletäh puarakkai, sendäh ižäpyy sežo syöttäy da kazvattau poigazii. Poigazet jälles roduvundua, kuivettuu, jo voijah juosta muamale peräh. Kezän loppussah net kazvetah aiguzen linnun suuruokse. Höyhenien vaihtettuu poigoveh leviey da linduzet ruvetah elämäh ičepiänneh.
Myöhä sygyzyl da talvel pyyt eletäh puarakkai libo yksitellen. Konzu mua on jo syvän lumen peitos, pyy, kui toizet tedrilinnut, yöl maguau lumes, a suuril pakkazil päivängi viettäy sit. Lähtöy iäre vaiku syömäh libo varavos.
Pyyn lugu Karjalas.
Pyyl on äijy vihaniekkua nellijalgazien da lendäjien pedoelättilöin keskes. Semmite varattavat sille ollah kuničču, reboi da haukku, niilöile pyyt ollah erähänny piäsyömizis. Linnunpoigastu kuolou vie pahan siän periä keviän lopus da kezän allus.
Karjalas pyyn meččuičendu on kuulužu. Pyyn luguh se ei vaikuta pahasti, Karjalas on enämbi 500 tuhattu tädä linduu.
Päivy

Päivy on suutkien valgei aigu. Muakerän aloveh, kudamas on päivy, on kiändynyh päiväzeh.
Kudaigi kalenderipäivy voijah tunnustua sen päivymiärän vuoh. Päivän lyhendeh on pv da kanzoinvälizesti d.
Biolougizesti päivy on toimindan aigua suutkis. Päiväzen lämmön vuoh päivytemperatuuru on yötemperatuurua korgiembi. Päiväzen valgo suau kazvit kazvamah da keviäl liževynnyh päivänvalgei nostattau elättilöin liževymistoimindot.
Talvipäivänseizavuksekse kučutah sidä päiviä vuvves, konzu päiväzen aigu taivahanrannan yläpuolel on pienin. Kezäpäivänseizavus on se päivy, konzu päiväine on nägövil kaikkii pitkembän aijan.
Kevätpäiväntazavuksekse kučutah sidä päiviä, konzu päivy vaihtuu yödy pitkembäkse, da syvyspäiväntazavuksekse sidä päiviä, konzu yö vaihtuu päiviä pitkembäkse.
Päivyahvenet

Päivyahvenet ("Centrarchidae") ollah ahvenkaloin lahkoh da sen "Percoidei"-alalahkoh kuului kalaheimo.
Päiväine

Päiväine (simvolu: ) on tiähti, kudamas ymbäri Mua kierdäy. Päiväzen ymbärile roinnuot planietat da muut taivahanpalat yhtes ollah päiväzensistiemu.
Päivännouzu Timor

Päivännouzu-Timor libo Timor-Leste, virrallizesti Päivännouzu-Timoran demokruattine tazavaldu on valdivo Liideh-Azies. Se sijaiččou Timor-suaren päivännouzuozas. Päivännouzu-Timoral on pieni puolianklavu Okusi-Ambenon muakundu Timoran suaren päivänlaskupuoles da pienet suaret Atauru pohjazes da Žaku päivännouzus. 
Virrallizet kielet ollah tetum da portugalien kieli. Piälinnu on Dili. Muan pinduala on 15 007 km². Rahvahan lugumiäry on 1 066 409 hengie.
Päiväzensistiemu

Päiväzensistiemu on Päiväzen da kaikkien sidä kierdäjien kappalehien kerätty sistiemu. Päiväzensistieman planietat ollah Merkurius, Venus, Mua, Mars, Jupiter, Saturnus, Uranus da Neptunus. Päiväzensistieman ijäkse on suadu n. 4,6 miljardua vuottu. Sežo toizil tiähtilöil on huomattu omii eksoplanietoin kerättylöi planiettusistiemoi.
Päl'mä

Päl’mä (, ) on Karjalan tazavallan Puudogan piirin pos’olku. Se on Pälmän kyläkunnan haldivolline keskus.
Se sijoiččou 100 kilometrin piäs Puudogaspäi luodeheh.
Pästärikit

Pästärikit libo pästäriköt ("Motacillidae") ollah čiučoilinduloih kuului heimo, kudamah kuuluu viizi suguu da 58 luaduu. Pästärikit voibi tunnustua pitkäs viuhkajas hännäs.
Pääjärvi

Pääjärvi () on suuri suolatoivezine järvi Pohjas-Karjalas Louhen piiris.
Verraten rinnalolijah Topasjärveh Pääjärven keskisyvys on suurembi, a vezi kezäl on lämmembi. Pohju on enimyölleh muvakas. Rannat ollah korgieloi, kivizii da čuuruzii. Niilöil on meččii. Suvirannikol löydyy madalii da suohizii randoi.
Järves on 66 suardu, kudamien yhtehine pinduala on 96,1 km². Suurimis suarilois (Vočkala, Malošuari, Laidošuari, Talvišuari, Maijanšuari, Lupčanga) ollah mökit, kudamis kalastajat eletäh, konzu tullah järvele kalastamah. Suurimih suariloih, ezim. Vuoškalošuari, rahvahat tullah muarjah.
Järves on torpua, matikkua, haugii, harjustu, säyniä, ahvendu, särgii, lahnua, siigua, nieriesty da riäpöidy. Lahtilois kazvau äijy kažl’ua.
R'aženku

R'aženku on hapattu maidojuomine, kuduadu luajitah lehmän havvotus maijos hapattajes sidä. Se on Ukrainan, a mugaže Ven'an da Valgo-Ven'an perindölline juomine.
Se happanou läs 3-6 čuassuu. Sen väri on keldaine. R'aženku on kui jogurtu ilmai ližättehii.
Pidäy sanuo, gu r'aženku on sama kui havvottu maido, ga ristikanzan organizmu sulattau sidä parembah.
R'aženkas on vitamiinat A, B, C da PP. Sidä paiči täs on äijy tärgielöi da hyövyllizii ainehii: ezim. raudu, kal'tsii, rikki, magnii, fosforu, kalii da natrii.
R'aženkas on äijy kal'tsiedu. Sendäh tervehyönhoijon ruadajat sanotah, gu se on terveh juomine da pidäy juvva sidä. Se on hyvä syöndyhimoh niškoi da vaččah da šuolistoh niškoi. Paiči hyödyy on sežo kieldoloi: ezim. ku ristikanzal on gastriittu libo muu vaččutaudi.
R'urik Lonin

R’urik Lonin (22.09.1930-17.07.2009) on tundiettu vepsäläine, Šoltarven muzein perustai, oman rahvahan kielen da kul’tuuran elävyttäi da kehittäi.
RGB

RGB-värimalli on väritila, kudamas eri värilöi muvvostetah sevoittajen toine toizenke ruskien, vihandan da sinizen väristy valguo. Värimallin nimi rodieu nämmin piävärilöin anglienkielizis nimis: "red" (ruskei), "green" (vihandu), da "blue" (sinine). Nengostu värillizii valgoloi yhtistäjiä värimallii kučutah "additiivizekse", kudai on vastukohtu painotehniekas käytetyle "subtraktiivizele", värilöi valgos vähendäjäle, värimallile. RGB-värimallii käytetäh värilöin ezittämizeh mm. tiedokonehes da televiizoras, kudamien ekruanoin pikselat roitahes ruskien, vihandan da sinizen värizis valgolähtehis.
Rafael

Rafael libo Raffaello (28.kevätkuudu libo 6.sulakuudu 1483 Urbino – 6.sulakuudu 1520 Roma) oli renessansuaijan italielaine taidehmualuaju da arhitektoru. Händy pietäh yhtenny Italien renessansuaijan piähahmolois. Händy tundietah vie nimel Raffaello Sanzio, Raffaello Santi, Raffaello de Urbino libo Rafael Sanzio de Urbino.
Rafael tietäh Madonnan kuvis da pyhiä peregty ozutettavis mualavuksis sego Vatikanan freskois.
Ragnuksa

Ragnuksa on Karjalan tazavallan Puudogan piirin Avdejevon kyläkunnan pos’olku.
Se sijoiččou piirin keskes, 20 kilometrin piäs Puudogaspäi pohjazeh, samannimizen joven rannal. Pos’olkas ruadau laukku, vuodessah 2006 tiä ruadoi alguškola.
Rahvahanvaldu

Rahvahanvaldu (toiči demokruatii) on poliittine valdu, kudai pohjavuu sih, gu tärgielöi dieloloi piättäy kogo kanzu da jogahizel on yhtenjyttyzii oigevuksii vaikuttamah protsessan tuloksih da sen vaihieloih. Hos rahvahanvallan perustehet pätäh kaikkih yhteiskunnalizih laitoksih, ga tavan mugah tädä terminiä käytetäh valdivos paistes. Valdivol on suuri valdu.
Rahvahanvaldua miärätäh moizien ominažuksien perustehel:
1. Johtajat vallitah avvonnazesti. Pyrgijät kilbaillah keskenäh kunnolleh.
2. Valdu nouzou vaigu kanzas.
3. Rahvaskundu haldivoiččou rahvahan tahtoloi todevuttajen da kaikkien hyväkse.
Rahvahanvaldu tagustau oigevuttu joga ristikanzale. Arvos pietäh zakonanmugažuttu, ristikanzoin yhtenarvožuttu zakonan ies, vällytty, ristikanzan oigevuzii da muga ielleh.
On jygei piästä rahvahanvallan kaikkehpättävih tavoittehih, sendäh on olemas rahvahanvallan eri muoduo. XVIII vuozisadah sah toizii kuulužembii oli kohtinaine rahvahanvaldu. Kanzalazet luajitah poliitiekallizii piätöksii iče, ilmai väliniekkua. Ristikanzat tullah libo yhtehizeh mieleh libo tapahtuu vähemmistön alistumine enimistön tahtoh. Ezitysrahvahanvaldu on moine muodo, kus kanzalazet vallitah omii ezittäjii. Rahvahanvallittu suau oigevuon luadimah piätöksii händy vallinnuzien ristikanzoin mieldy huomivoh ottajen. Sežo häi vastuau omis ruadolois vallinnuzien iel.
Rahvanvallan piämiärii on rajoittua vägivaldua da vallan viärähkäyttämisty. Puaksuh tädä piämiäriä ei sua tavoittua. Se tapahtuu, gu ristikanzan oigevuot da muut arvot ei olla kaikkien tunnustettavat da niidy ei puolisteta hyvin. Nygöi äijis mualois rahvahanvaldu - terminiä käytetäh tarkoittajen liberualuvaldua. Moizes valdumuvvos pietäh johtajien aijanmugazet, kaikilekuulujat da kunnollizet valličukset, kus kandiduatat häirivöloittäh kilbaillah valliččijoin iänis. Sidä paiči sih liittyy oigevuon johtuo, vallan jaguo, enimistön vallan rajoittumistu peruszakonan mugah da persounu- da joukkovällyzien turvuamistu. Toizielpäi, erähät huralistoliikkeehet ajatellah, gu oigevus luadie poliitiekalline piätös vuadiu yhteiskunnallizien oigevuksien taguttu da ristikanzoin talovuollizen eriarvožuon madalua tazuo.
Rahvahienväline muamankielen päivy

Rahvahienväline muamankielen päivy (muuloil virallizil kielil: , , ) on perustettu kylmykuus v. 1999 Unescon piäkonferensien 30 kerähmöl. Sidä pietäh 2000 vuvves algajen 21. tuhukuudu da sen piämiäry on kielilöin da kul’tuuroin vardoičus. Unesco tahtou perustua tarkastussistiemua, kudai rubieu tarkailemah niilöin kielilöin kunduo, kuduat voijah hävitä, da auttamah tilandehen parandukses. 
Unescon arvostelun mugah puoli 6 000 muailman kielilöis on häviemizen varavos. Vuvvennu 2009 Unesco ilmoitti, gu 136 kieldy Ven’al voi hävitä.
Päivymiäry on yhtenmoine kui bengalin kielen stuatussuväittelyn päivy, kuduadu pietäh Bangladešas vuvven 1952 veritapahtumien mustokse, konzu Pakistanan politsii tappoi bengalin kielen puolistajii, kuduat tahtottih luadie bengalin kieli virallizekse kielekse Pakistanan päivinnouzus (Bangladeš vuvves 1971 algajen).
Yhtistynyzien kanzukundien yhteiskerähmö kannatti piätöksen rahvahienvälizes muamankielen päiväs (Piätös № Α/RES/56/262) da kehoitti Yhtistynyzien kanzukundien valdivot vardoiččemah da säilyttämäh muailman kaikin kielet.
Huomavus.
↑ Rahvahienväline muamankielen päivy Unescon verkosivul
Rakendustehniekku

Rakendustehniekku on rakenduksien da erijyttymien rakendehien planiruičendah, tuottamizeh, kunnospiendäh da kohendamizeh keskittyi tehniekan ala. Rakendustehniekkah kuulutah kai rakendamizeh liittyjät dielot paiči arhitektuurua: rakendehplaniruičendu, pohju- da muarakendustehniekku, yhtyskundutehniekku, taloitehniekku, rakendamistalohus da rakendusfiiziekku.
Ramones

Ramones oli New Yorkas vuvvennu 1974 perustettu punkrock-joukkoveh. Joukkovehen muuzikku oli humorististu da yksinkerdastu, hos enzidiskan ilmahpiäständän aigah popul´arnoin muuzikan muailmua haldivoittih vie progressiivistu rockua soittajat bändit. Ramones oli vikse tärgevin yksittäine bändi, kudai toi muutostu täh tilandeheh da luadi punk-genrie popul´arnoikse.
Ramonesan jäzenii oldih bändin histourien aijannu Johnny Ramone, Dee Dee Ramone, Joey Ramone, Tommy Ramone, Marky Ramone, Richie Ramone, Elvis Ramone da C.J. Ramone. Heis alguperäzii jäzenii oldih Joey, Johnny, Tommy da Dee Dee. Ramonesan jäzenet käytettih kai sugunimenny Ramonie, hos hyö ei ni oldu velleksii libo muudu rod'nua toine toizele.
John Cummings (Johnny) da Thomas Erdelyi (Tommy) oldih mollembat samas Tangerine Puppets -bändis vuozinnu 1965-67. Hyö tuttavuttih Douglas Colvinan (Dee Dee) kel, kudai ei ammui muutti Germuaniespäi, da Jeffrey Hymanan (Joey) kel, kudai silloi oli artistu vuvvennu 1972 perustetus glam rock -bändis Sniper.
Vuvvennu 1974 Cummings da Colvin kučuttih Hyman yhtyö heijänke joukkovehekse. Sil aigua Colvin oli piäpajattai da soitti ritmu- da bassogituarua, Cummings piägituaristi, da Hyman barabuanois. Colvin, kudai terväh vaihtoi bassoh, oli enzimäine ku otti nimen "Ramone", kuččujen iččiedäh Dee Dee Ramone. Idejan häi sai Paul McCartneyspäi, kudai käytti Paul Ramon -nimie omassah sen aigazes joukkovehes. Dee Dee sai toizetgi ottamah nimen da sai idejan ku otettas bändin nimekse Ramones. Sit Hyman rodih Ramonesan piäpajattajakse, da allus bändin manadžerannu ruadai Erdelyi rubei soittamah barabuanoi.
*
Raudu

Raudu Mendelejevan sistiemallizen järjestyksen mugah on kahdeksanden joukon nelländen periodan alguaineh. Sen atomunoumer on 26. Sidä merkitäh Fe (). Se on yksi metallois, kuduadu on ylen äijy muankuores (toine sija al’umiinien jälles).
Prostoi aineh raudu on tavottu hobjankarvaine da valgei metallu, kudamal on korgei hiimielline reaksii: raudu terväh ruostuu, konzu on korgei lämbötila libo korgei ilman kostevus. Puhtahas kislorodas raudu palau, a hienos olotilas ičepäivil’l’eh viriey ilmalgi.
Käytökses puaksembah käytetäh ravvan da uglerodan segasulatehtu: teräsraudu da čugun da vie ruastumatoi teräsraudu metalloin ližienke (hrom, margansu, niikkeli imi.). Kaikin ravvan da sen segasulattehien ominažuot luajitah sidä ”metallakse №1” ristikanzale tärgevyön mugah.
Rauskat

Rauskat () ollah rauskukaloin lahkoh kuului kalaheimo.
Rauskukalat

Rauskukalat ("Rajiformes") ollah kalalahko.
Rautalahti

Rautalahti libo Raudulahti () on kylä Pitkänrannan piiris Karjalan tazavallas Ven'al.
Sijaičendu.
Kylä on sijoitunnuhes Luadogan pohjasrannikol samannimizen lahten rannal.
Eläjät.
Vuonnu 2013 Raudulahtes virallizesti eli 389 hengie.
Račastus

 
Račastus on ristikanzan taba mennä kohtaspäi toizeh istujen elätin selläs. Sanal tarkoitetah puaksumbi hevol račastamistu, kudai on tuhanzii vuozii vahnu taba kulgie. Sit on myöhembi kehittynyh račastussportu, kudai on yksi muodo hevossportuu.
Račastussportu

Račastussportu – sportukižat, kudamis käytetäh heboloi. Hevol selläs ajajes račastai ylen hyvin tundou da ellendäy hevon joga liikkehen. Hebuo ohjatah račastajan painon siirdymizen avul, landehien ahtistandan avul, hevon ohjaksien kiinittämizen da vällendämizen avul. Račastajan iäni sežo voibi vaikuttua hevon liikeheh, ga ei joga račastussportan lajis anneta sih lubua.
Reboi

Reboi tavalline libo ruskeikarvaine reboi () on pedoimettäjii koirueläimien ruodukundua, suurin reboin alalajis.Rungan piduhus on 60-90 sm, hännän — 40-60 sm, massan miäry on 6-10 kiluo.
Levittämine.
Tavalline reboi eläy kogo Jevroupan alovehel, pohjazes Afrikas (Jegiptu, Alžiru, Marokko, pohjaine Tunisu), Azias (pohjazeh Indiessah, suvizeh Kitaissah da Indokitaissah) da pohjazes Amerikas (Arktikan alovehes pohjazeh Meksikanan lahten rannikkoh sah). Reboidu viettih Avstralieh, kudamas se levitti kogo manderen alovehile, paiči pohjazii alovehii.
Enne oli semmoine mieli, ku Amerikas eläy erikoine reboin laji, ga nygöi ajatellah, ku tämä on ruskien reboin alalaji.
Ulgonägö.
Reboin suurus da karvan väri eri paikois ollah erilazet; on olemas 40-50 eläimen lajii, täh luguh ei kuuluta pienimmät muvvot. Pohjazil alovehil reboit ollah suurembii da valgiembii, migu suvialovehil. Pohjazil alovehil voibi vastata mustalasmuzavanruskieloi da toizii reboloi. Puaksumbi reboin selgy on ruskei, vačču on valgei, mustat käbälät. Puaksuh selläl ollah muzavanruskiet junot, eläimel ollah mustat korvat da valgei hännän n’okkaine.
Reboi on keskisuuruttu, sil ollah hienosti kaunis rungu madaloil hoikil käbälil, venytty turbu, terävät korvat da pitky pehmikkäine händy.
Reboi algau vaihtua karvua tuhukuus-kevätkuus da lopettau kezän keskel. Tämän jälles eläimel rubieu kazvamah talvikarvu, kudamah reboi tävvelleh šuorivuu kylmykuus da talvikuus. Kezäkarvu on harvu da lyhyt, talvikarvu vastakkai on turbei da pehmikkäine.
Reboil on tarku korvu, sil ollah suuret korvat-lokatorat, kudamien avul eläin suau syömisty.
Rebol'a

Rebol'a () on pos'olku Mujejärven piiris Karjalan tazavallas Ven'al.
Se on Rebol’an kyläkunnan haldivolline keskus.
Se sijoiččou Lieksajärven luodehrannal, 79 kilometrin piäs Mujejärvespäi.
Kyläs ruadau meččypunktu, alovehen mečänhoidoala, keskiškola, kul’tuurutaloi.
Nähtävykset.
Kyläs on histourien mustomerkit:
Rembrandt

Rembrandt Harmenszoon van Rijn [ˈrɛmbrɑnt ˈɦɑrmə(n)soːn vɑn ˈrɛin] (1606—1669) oli hollandielaine taidehmualuaju, kudamua pietäh erähänny kaikkien aijoin merkittävimis mualuajis. Rembrandtan tuotando käzitti n. 600 mualavustu, 300 ofortua da 2000 piirrostu. Tärgevin Rembrandt-kogomus on Amsterdaman Rijksmuseumas.
René Descartes

René Descartes [ʁəne dekaʁt] (31. kevätkuudu 1596 La Haye en Touraine – 11. tuhukuudu 1650 Stockholm) oli merkittäi francielaine filosoufu, matemuatikku, kirjailii da tutkii, kuduadu on kučuttu uvven aijan filosoufien perustajakse.
Revinnyh kottu

Revinnyh kottu on veškel’čoin pajojoukko, kudai pajattau karjalakse. 
Perustandu.
Revinnyh kottu on perustettu vuvvennu 2013. Sinä vuon kevättalvel Veškelykses piettih seminuaru ECHO-projektan hantuzis. Seminuarah tuli kuulužu pajattai da soittai Arto Rinne. Muuzikkumies nevvoi kyläläzii dai seminuaralazii oigies pajatandas, soitandas, laval olendas. Tämän jälgeh rodihgi kyläh vie yksi pajojoukko. 
Nimen sellitändy.
Mindäh on ”Revinnyh kottu”? Nimi on pättävy, mieleh painuu kerras. Veškel’čät sellitetäh, ku nimi löydyi kerras. Konzu allettih pajattua, ei heil nimidä, paiči virzuu, ei olluh. Segi ei olluh luja, paikkuandua kyzyi. 
Pajattajat da soittajat.
”Revinnyös kotas” pajattajua da soittajua on nelli – kolme miesty da yksi naine. Aleksei Čaikin – Veškelyksen etnokeskuksen piälikkö, Pavel Andrejev kyläškolan liikundan opastai, Maksim Malahovskii – lapsienke ruadai da kylän piälikkö Irina Pogrebovskaja. 
Pajatandu.
”Revinnyh kottu” pajattau karjalakse. Pajatetah uvvembii kirjutettuloi pajoloi da vahnoigi perindöllizii. Joukko on käynnyh pajattamah karjalazih kylih da rajan tuakse Suomeh.
Richard Wagner

Richard Wagner (täyzi nimi Wilhelm Richard Wagner, 22. oraskuudu 1813, Leipzig – 13. tuhukuudu 1883, Venetsia) oli germuanilaine säveldäi da taijon teorietikku. Ouperan suurin uvvistai. Wagner hyvin vaikutti jevrouppalazeh muuziikkukul’tuurah, enne kaikkie germuanilazeh.
Wagneran mistitsizmu da antisemetizmu vaikutettih XX-vuozisuan allun germuanilazeh natsionalizmah, dai myöhembäh natsional-sotsializmah, min periä hänes luomisruavos rodih kul’tu. Sikse erähis mualois (enne kaikkie Izrail’as) Toizen muailman voinan jälgeh rodih Wagneran vastah reaktsii. 
Wagner kaččeli omua taiduo filosofizen kontsepcien ozuttamizen tavannu. Wagneran kontsepcies rodih kaksi piäajatustu: taiduo luajitah rahvas da se omistau taiduo, taijon ylimäine muodo on muuzikkudruama, kuduadu ellendetäh iänen da sanan yhtevyönny.
Tundietah Wagneran uvvistamine garmounien da simfonizman alah. Hänen orkesterua verratah antiekkuhorah, kudai sellittäy tapatumii da andau peittomerkičysty. Sežo häi pani käyttöh letmotivoin kehitetty sistiemu. Jogahine leitmotivu tarkoittau midägi: erästy hengie libo elosolijua, ezinehty libo toimindan kohtua dai ajatustu. 
Richard Wagneran kirjalližusperindö on ylen suuri. Hänen mielenkiindozimat ruavot ollah histourien da teourien mugah ruavot da muuzikkua arvosteljat kirjutukset. On säilytetty äijy Wagneran kirjastu da päivykirjua.
Riepoi

Riepoi on nagrehes keitetty vuassu. Se on karjalazien perindölline juomine. Sih niškoi havvotut nagrehet – padahaudazet – kuivattih päčis näivöikse. Näivöit pandih puččih vedeh, kahtet suutkat piettih pučis, sit rodih näivöiriepoi. Sidä juodih vuasas azemiči.
Riga

Riga ( [ˈriːɡa], , ) on Latvien piälinnu. Se sijaiččou Baltiekkumeren rannal.
N. 42,6 % Rigan eläjis ollah latvielazet, ven'alazii on 39,8 %, valgoven'alazii 4,1 %, ukrainalazii 3,7 %, polšalazii 1,9 %, dostalit toizii kanzallizuksii.
Ystävyslinnat.
Rigal on ystävyslinnua Europas, Aazies, Pohjas-Ameriekas da Australies.
Riihi

Riihi on suuri talohusrakennus mustan päčinke tulenduveriän rinnal. Se rakennus azetetah loitombi kyläspäi pohjazeh puoleh. Riihis kuivatah liyhtehii puuloil da puijah vil’l’oi ihan lattiel. Kyläs voi olla 1-3 riihty.
Perindö.
Uvven Vuvven jälles nuoret piettih riihis kižoi da ildukečoloi. Sidä aigua sanottih ’’bes’odoin aigua’’. Riihis oli šuorei lat’e da sie oli lämmin, hälineh ei häirinnyh kyläläzii, sendäh se paikku oli hyvä, štobi pläššie.
Riipuškal

Riipuškal on suuri karjalan kylä Anuksen piiris Anuksenjoven rannal. Kyläs on škola, kirjasto, kultuurukeskus.
Histourii.
Riipuškalan piiri oli kuuluzu jo ammui. Sie luajittih regie, tarantuassua, kabriolettua, olgivalmistehtu.
Muantiedo.
Riipuškal on siijoitunnuh hurual puolel Anuksenjogie.
Kylän ozat.
Kylän eri ozat suadih omat nimet. On kyläs Liette, Nazuarien niemi, Sieksi.
Nähtävykset.
Riipuškalas on äijy nähtävysty. Riipuškal sijoitui joven randoi myö, sendäh kyläs on äijy čomua sildua joves poikki.
Lähtehet.
NN
NN
NN
Rikki

Rikki Mendelejevan sistiemallizen järjestyksen mugah on kuvvendentostu joukon kolmanden periodan alguaineh. Sen atomunoumer on 16. Se ei ozuta metalluominažuksii. Sidä merkitäh S (). Se luadiu äijy kislottoi da suoloi. Monet suolat, kudualois on rikki, vähän suletah vies.
Rikin luonnonminerualat.
Rikki on kuvvestostu alguaineh (muankuores hiimiellizen leviendän mugah). Net voijah olla puhtahas (välläs) da sivotus nävös.
Rikki on neftis, kivihiiles, luonnonguazulois da slantsois. Rikki on kuvves alguaineh luonnonvezilöis miärän mugah. Se miäriäy suolattoman vien ”alallistu” kovuuttu. Se on tärgei alguaineh ylimäzien organizmoin elaigah niškoi. Rikki on monis valgijazis. Se kerävyy tukkis.
Lövvön histourii.
Rikki puhtahas nävös da sežo rikkiyhtistehien nävös tietäh jo ammuzis aijois algajen. Ristikanzu tiedäy palajan rikin hajuu, rikkiguazun tukehtuttajua vaikutustu da serovodorodan ylen pahua haižuu histourieniellizes aijas algajen. Juuri nämmien ominažuksien täh valehjumalahuskojat käytettih rikkii uskondotavois. Rikkii piettih muanalazien jumalien libo hengien tevoksennu. Ylen ammui rikkii ruvettih käyttämäh erilazis poltosevoksis voinutarkoituksih niškoi.
Ristannostandu soboru (Petroskoi)

Ristannostandu soboru ()
Nygyaigaine kives rakendettu kalmoin kirikkö, kuduan nimi on Vozdviženie Čestnago i Životvoräščego Kresta Gospodn´a sijoittihes Petroskoin Zaarekal, allattu oli sen rakennus puuhizen kirikön sijah 16 heinykuudu 1848vuvvel. Rahat kirikön rakennuksen andoi Petroskoin kuptsu Pimenov Jefim Grigorjevič da vie muutgi annettih ližäkse rahua uudeh kirikköh. Kirikkyö rakendettih 4 vuottu. 14 päivy heinykuuddu1850 vuvvel oli venčaittu enzimäzel Pyhä Ristal, jalles sidä rakennuksen ruado läheni jo lopukse, oli vietty 9 ristoinke kävelendiä, sil aigua Petroskoin eläjät tuodih kirikköh uuzii obrazoi. Jo 29 päiväl talvikuudu Arhijepiskoppu Arkadii vihmutti pyhäviel uvven kirikön.
Kuuluttih täh kirikköh puuhine Sv´ato- Troitskoi kirikkö, kudai oli ihan lähäl da vie kivičasovn´u, kudai oli Kukkoin mäil, virstan peräs. Senaigazii dokumentoi jäi ylen vähä. Jugiet aijat mendih, ei olluh kirikös sluužboi, ku papit oli repressiruittu. Otettih 1930 vuvvel 9 kelluo, kudualoi paino oli 3,1 tonnu.
Yhtel aigua sluužbua piettih naizet-maatuškat. Yhten maatuškan nimi oli(arhivnoin dokumentoi myö) starostannu oli monahin´a Jevdokija Grigorjevna Mališeva, häi maltoi ahkerasti kuččuo rahvastu ristimäh lapsii da tulla kirikköh pokajaniel.
31 ligakuudu 1944 vuvvel oli annettu kirikkö uskojažien käzil, löydyi kirikön nastojately da papit. Djuakon Lev Gusarenko tuli sluužimah jällel voinua 1947 vuvvel. Tämä kirikkö pitkän aigua oli piäkirikönny Petroskois dai kogo Olonetskoin Jeparhies. Nygöi kirikös ollah jiänökset karjalan pyhittäjän prp. Jelisei Sumskoin, jiänöksien palazet pyhittäjän prp. Antonii Rimläninan da pyhittäjän velikomučenitsan Varvaran.
Ristusorzu

Ristusorzu () on lindu.
Kogo da nägö.
Piduhus: 55-65 cm&lt;br&gt;
Siibien agjuväli: 100-120 cm&lt;br&gt;
Paino: 800-1130 g
Rodinjärvi

Rodinjärvi on Suvi-Karjalan järvi (Priäžän piiri, Nuožarvi), Man’gan jovenladvu.
Järven pinduala on 0,62 km², piduhus – 0,83 km, levevys – 0,33 km, randuviivan piduhus – 3,15 km.
Järven päivänlaskurannal XX-luvun puolivälissäh oli samannimine kylä.
Se kuuluu Šuojan jovenalan Topasjärven järvilöin joukkoh (Šuoju laskeh Oniegujärveh).
Järves on haugii, särgii, matikkua, ahvendu da kiiškoidu.
Rodos

Rodos on Egeiskoin meren da kaiken Gretsien nelländekse suurin suari. Sen pinduala on 1400 neliökilometrii. Suari on 77 kilometrii piduhuttu da 37 kilometrii levevytty. Rodos on kuulužimii turistukohtii.
Rahvahan lugu.
Suarel eläy 117 000 hengie. Joga vuottu suarele kävyy 2 miljounua turistua.
Ilmu.
Pakkaskuul-kevätkuul Rodosal on 16 gruadussii lämmiä da heinykuul-elokuul – 28-34 gruadussii, vezi täl aigua on 23-25 gruadussii lämmiä. Puolivuottu suarel on putin kezä. Turistua rubieu tulemah oraskuul da hyö heitetäh käyndän ligakuul. Silloi meri vilustuu, kezoidu kylbie sit ei sua. 
Meret.
Sen randoi huuhtelou kaksi merdy: Egeiskoi da Välimeri. Enzimäine – päivänlaskupuolespäi, toine – päivännouzupuoles. Egeiskoi on bauhuju, ualdoloilleh da ylen čoma kaččuo. Välimeri vastukarai on rauhažu, sen pindu on silei, zirkalo rouno. Sit on hyvä kylbie kezoidu. 
Transportu.
Rodosal on yksi aeroportu, kolme meriportua da ei ole ni yhty raududoroguazemua.
Rodos ei ole suuri suari, sit ymbäri voibi ajua päiväs. Rodosal ottua vuograh mašin suau joga kohtas, ku mašinoin vuogrulaitoksii on äijy. Autobusat yhtes kohtaspäi toizeh sežo kävväh puaksuh.
Rodosan piälinnu.
Rodosan linnu on suaren piälinnu. Sit on kaksi merdy, kaksi meren randua. Piälinnas on äijy huogavundukohtua, restoruanua, tavernua, diskotiekkua, laukkua. Rodosan linnas on vahnu linnoitus.
Piän elätändy.
Suaren rahvas eletäh turizman vuoh, kudamua ruvettih kehittämäh 1980-luvul. Ven’alazet vaste vuozien 2000 allus ruvettih käymäh suarele.
Toizekse, Rodos on muanruadajien suari. Suarel kazvatetah omua ouveššii da fruktua. Niilöin kazvattamizeh niškoi suarel on hyvä ilmu dai ylen hyvät muat, sendäh erähii kazvoksii otetah kai kaksi kerdua vuvves. Apelsiinat kypsetäh kaksi kerdua vuvves. Oliivoi, kudamii suarel kazvau äijy, kerätäh vaiku kerran vuvves. 
Nähtävykset.
Suarel on säilynyh vahnua linnua. Piälinnan linnoitus on niilöis kuulužimii. Se on čoma kaččuo da mahtavu. Lindos- da Kamiros-linnas sežo on vahnoin linnoin jiännöksii. Kamiros-linnas on muinais-gretsielazen linnan jiännöksii: akropolin da nekropolin, vezijohton, yhtehizien kylylöin, pajoin, kodiloin. Niilöi löyttih italielazet.
Prasonisi-kohtas yhtytäh da, kui sanotah suarel, ”ukkavutah” kaksi merdy: Egeiskoi da Välimeri. 
Rodosal on äijy pyhiä kohtua, kirikkyö da časounua.
Hotellit.
Hotellii suarel on 500.
Rahvas.
Gretsien rahvas ollah uskovazet da novvetah kirikkökalenduarua. Školis lapsile opastetah uskonduo.
Gretsien rahvas ollah hyväntahtozet, pahua mieldy vähä konzu pietäh. Ei oteta piäh pahua, eigo ni kiirehtetä nikonzu.
Ruahto

Ruahto libo rahto on maidoeineh, kuduadu käytetäh Päivännouzu- da Pohjazes Jevroupas. Sidä suajah hapattajes maiduo da sit hävitetäh ruahtomaijonvetty. Ruahtuo lajitellah razvan miärän mugah. On olemas moizet ruahtolajit: ilmai razvua, razvatoi, klassiilline (perindönmugaine) da razvaine.
Anglienkielizes kul’tuuras ruahtuo pietäh nuoren pehmien juuston lajinnu, a ven’ankielizes sidä tavan mugah ei pietty juuston lajinnu.
Ruahton lajit.
Varustandutavan mugah.
On olemas kaksi ruahton varustandutabua: perindönmugaine (tavalline) da erikseh luajittu.
Maijon happanemistavan mugah (perindönmugazes tavas) ruahto voi olla kislotnoi da kislotno-sičužnoi.
Kislotnoidu ruahtuo luajitah tavan mugah maijos, kudai on ilmai razvua. Maidoh ližätäh hapatustu, sit maido happanou.
Kislotno-sičužnoi ruahto eruou kislotnois sil, gu täs käytetäh sičužnoidu fermentua (pepsinua) da maijon bakteerieloin hapatuksii.
Erikseh luajittu ruahto eruou tavallizes sil, gu puhtastu maiduo eroitetah, štobi suaja mauduo da sliuhkoi ilmai razvua. Maijos, kudamas ei ole razvua, suajah ruahtuo ilmai razvua. Tädä ruahtuo vilustutetah da sevoitetah sliuhkoinke.
Varustandu.
Tevolližuslaitoksil ruahtuo luajitah nenga: luajitah pättävy maijon razvus, pasterizuijah da valetah vannoih. Vannois on miärätty lämbötila (28-30 °С). Lämmäh maidoh ližätäh hapatustu da pepsinua. Sen jälles (hapatuksen aigu on läs 8 čuassuu) vannas roitah ruahtojyvät. Sit roih ruahtomaijonvezi – läbinägyi keldaine vezi. Varustandan lopus suurdu ruahtopalua leikatah kielilöil pienikse paloikse, ku ruahtomaijonvezi lähti iäre parembi. Sit ruahtojyvät puristetah da vilustutetah.
Käyttämine kulinuaries.
Enne käyttyö ruahtuo ainos t’orkatah libo laskietah lihanpilkoimelličäs läbi. Syömisty keitetäh, pastetah, žuaritah, annetah voinke, zuaharinke libo magien sousanke.
Ruanda

Ruanda libo Ruandan tazavaldu on valdivo Päivänlasku-Afriekas. Päivänlaskus se rajoittuu Kongon Demokruattizen Tazavaldanke, pohjazes Ugandanke, päivännouzus Tanzanienke, suves Burundinke. Virralline kieli on kinjaruanda, infrantsien da anglien kielet. Piälinnu on Kigali. Muan pinduala on 26 338 km². Rahvahan lugumiäry on 12 012 589 hengie.
Rumiinii

Rumiinii on Liideh-Jevroupan valdivo. Sen rahvahan lugumiäry on enämbi 19 milj. hengie (v. 2011), pinduala on 238  391 km². Nämmien kahten tunnuksen mugah se on Päivännouzu-Jevroupan suurin mua. Rumiinii on 59. sijal muailmas rahvahan lugumiäryn mugah da 78. sijal pindualan mugah.
Muan piälinnu on Buharestu. Valdivolline kieli on ruminskoi.
Se sijoittuu Balkanan niemimuan päivännouzuozas, Mustan meren rannal. Rumiinii rajoittuu Ukrainanke, Molduavienke, Vengrienke, Serbienke, Bolguarienke.
Läs 87% rahvastu on pravosluavizii.
Runohus

Runohus libo liirikku on kirjalližuon muodo, kuduas kieldy käytetäh estettizesti sen merkičyksen da kieliopillizen oigeimugažuon mugah libo ei. Sih kuuluu suulline libo kirjalline tuotando, kuduas kieldy käytetäh eri tabah prouzah verrattunnu. Eräs runohuon alalaji on pajoliirikku, kuduas runomuodoine tekstu liittyy muuzikkah. Runoloin muodo nojuau puaksuh mielikuvitukseh, sana-mieliyhtymih da kielen soinnillizih ominažuoksih.
Runohus on vahnin kirjalližuon laji. Se algavui suullizennu sanataidehennu, kudai siirdyi yhten runonlaulajan mustos toizen mustoh da suattoi kaiken ližäkse muuttuo. Runot jiäjäh mustoh runomitan, algu- da loppusoinnun sego ritman avul. Kirjutusmalton kehitettyy runoloi ruvettih kirjuttamah mustoh, da kirjutetus runohuos kehityi uuttu taiduo. Modernu runohus hylgäi 1900-luvun allus runomitat, ga mitturunohus eläy da kehittyy yksikai.
Sanan runo alguperä.
Sana "runo" tulou germuanizis kielis, kudamis sen vastinehet tarkoitetah ezimerkikse riimukirjutustu, opastustazuo da salatieduo.
Suomes sana "runo" liene tarkoittanuh allun perin kalevalastu runonlaulajua. Runoile ei liene olluh tädä enne suomenkielisty kattavua termii. Suomelazet kučuttih tavan mugah pajatettuloi kanzanrunoloi ezimerkikse nimityksil "virsi", "laulu", "sanat" da "sanelu". Sanelijua runohuttu on kučuttu vie tarinoikse, kerdomuksikse, suarnoikse da taruloikse. Tiedovoičendah käytettylöi runoloi on kučuttu loitsuloikse.
Ruokojärvi

Ruokojärvi () on pos'olku Mujejärven piiris Karjalan tazavallas Ven'al.
Se on Ruokojärven kyläkunnan haldivolline keskus.
Se sijoiččou samannimizen järven päivännouzurannal.
Histourii.
Enzimäzen kerran Ruokojärven pogostu muanittih vuvvennu 1500.
Vuozinnu 1958 – 1966 kylä kuului Segežan piirih.
Kuulužat ristikanzat.
Kyläs oli roinnuhes filosoufu V.M. Pivojev.
Ruozmesorzu

Ruozmesorzu ("Tadorna ferruginea") on lindu.
Kogo da nägö.
Piduhus: 62-68 cm&lt;br&gt;
Siibien agjuväli: 110 cm&lt;br&gt;
Paino: 900-1650 g
Ruočin kieli

Ruočin kieli libo ruočči on pohjasgermanine kieli. Muamankielenny sidä pagizou läs 10 miljounua ristikanzua eri mualois, kaikis enämbi pagizijua on Ruočis da Suomes.
Ruočin lähisugukielet ollah muut pohjasgermanizet kielet: danii, norju, islandii da fiäri.
Ruočči

Ruočin kuningaskundu libo Ruočči on perustuslailline monarhii Skandinavies Pohjas-Jevroupas. Sil on yhtehine muaraja Suomen ja Norviegien ker. Ruočči on pohjasmualoin kuului tevolližusmua da Jevroupan liiton jäsenmua, ga sil on yhtelläh omat jengat, kruunu. Muan pinduala on 450 295 neliökilometrii. Se on pindualan mugah Päivänlasku-Jevroupan kolmandekse suurin mua da suurin Pohjasmua (gu ei Danien pindualah lasketanne Grenlandii). Ruočis eläy läs 10 miljonua eläjiä, se on suurin Pohjasmualoin lugu. 
Muan piä- da suurin linnu on Stokgol'mu. Virralline kieli on ruočin kieli.
Unitarnoi valdu, konstitutsien monarhii. Vuvves 1973 syvyskuun 15. päiväs algajen Ruočin kuningahakse on tulluh Carl XVI Gustaf.
Ruskeala

Ruskeala on Karjalan tazavallan Sortavalan piirin Kaalamon kyläkunnan pos’olku.
Se sijoiččou Tohmajoven rannal.
Nähtävykset.
Pos’olkas on histourien mustomerki – Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan aigah (1941 – 1944) tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin kalmu.
Lähäl pos’olkua on Ruskealan mägiparku, kudai on perustettuh endiseh mramorukarjierah, 2 kilometrin piäs pos’olkaspäi ollah kosket Tohmajovel.
Ruskei

Ruskei on yksi perusvärilöis. Ruskien vallon uallonpiduhus on n. 630–740 nanometrii. Sil on kaikis nägyjän vallon värilöis suurin uallonpiduhus.
Ruskei on ristikanzan silmän kauti nägönervah kaikis vägevimän ärzykkehen andai väri. Se ei yhtelläh pitkän uallonpiduhuon täh keskevytä silmän sumeinägyö auttajan nägöpurpuran tuotanduo, sendäh se sovelduu käytettäväkse mm. mašinan tagavalgolois.
Ruskeikagluhanhi

Ruskeikagluhanhi ("Branta ruficollis") on lindu.
Kogo da nägö.
Piduhus: 54-60 cm&lt;br&gt;
Siibien agjuväli: 110-125 cm&lt;br&gt;
Paino: 1-1,5 kg
Ruskeikulkukuikku

Ruskeikulkukuikku libo ruskeikulkuguikku ("Gavia stellata") on kuikkien heimoh kuului lindu.
Kogo da nägö.
Piduhus: 55-67 cm&lt;br&gt;
Siibien agjuväli: 91-110 cm&lt;br&gt;
Paino: 1,3-2 kg
Pezoitundu.
Ruskeikulkukuikku muniu oraskuus 2-3 jäiččiä. Uročču da emäččy havvotah jäiččii yhtes 24-29 päiviä. Poigazet opastutah lendämäh kuvven nedälin ijäs.
Aloveh.
Ruskeikulkukuikku on pohjazien alovehien lindu. Se pezoittuu Skandinuavies, kogo Pohjas-Ven'an alovehel da sežo Pohjas-Amerikan pohjazimis vuittilois. Suomes se pezoittuu kogo muas. Suomes pezoittuu 800-1500 puarua.
Räimälä

Räimälä on Karjalan tazavallan Pitkänrannan piirin Salmen kyläkunnan kylä.
Se sijoiččou Enäjoven rannal, 46 kilometrin piäs Pitkyrannaspäi.
Täs ruadau keskiškola, kul’tuurutaloi.
Histourii.
Se muanitah enzimäzen kerran vuvvennu 1500. Enne kyläs oldih melličät.
Nähtävykset.
Kyläs on Suuren voinan aigua tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin kalmu.
Salmi

Salmi () on Karjalan tazavallan Pitkänrannan piirin pos’olku. Se on Salmen kyläkunnan haldivolline keskus.
Se sijoittuu Tulemajoven suus Luadogan koillisrannal. Pos’olkah kuulutah kylät Miinala, Kirkkojogi da Lunkulansuari.
Pos’olkas on raududorogustansii.
Histourii.
Enzimäzen kerran se muanitah vuvvennu 1500.
Vuvves 1617 algajen se kuului Ruočin kuningaskundah.
Vuvvennu 1721 aloveh annettih järilleh Ven’an impeerieh.
XX vuozisuan allus Miinalas, Tulemas da Lunkulansaares oli höyrymeččyruadopunktu, keruamiekkuzavodu da nahkuruadopertit.
Vuvves 1918 vuodeh 1939 se kuului Suomeh.
Vuozinnu 1935 – 1970 täs ruadoi Salmen lohikazavatuszavodu.
Vuvves 1940 vuodessah 1991 täs ruadoi souhozu ”Salmi”.
Kuulužat ristikanzat.
Aulis Sallinen (on rodinuhes vuvvennu 1935) on nygyaigaine suomelaine säveldäi.
Salmi (kundu)

Salmi sijaiččou Luadogan pohjasrannal Pitkyrannan piiris. Se kuuluu Salmin kunnallishallindoaloveheh.
1930-luvul, konzu aloveh kuului Suomeh, eläjiä oli 14500 da enimät heis oldih pravoslavnoloi. Piäazielline elinkeino oli muatalohus.
Salonjärvi

Salonjärvi on Karjalan tazavallan Suojärven piirin järvi.
Järven pinduala on 46,1 km², piduhus – 20,1 km, keskilevevys – 2,3 km, randuviivan piduhus – 107 km (suariloinke). Sen keskisyvys on 2,6 m, syvin kohtu on 15 m.
Rannat ollah madaloi, suviozas – korgieloi, täs kazvau meččii. Järveh laskietahes Aittojoki, Lapinjoki, Sarijärvenjoki, Heinäjoki.
Pohju on muvakas, čuuruine da kivine.
Järves kazvau šaraheiniä, karvukortehtu, kažl’ua, vezilumoidu da čuloidu.
Järves on lahnua, särgii, kiiškoidu, haugii, ahvendu, riäpöidy, matikkua.
Salvador Dalí

Salvador Domingo Felipe Jacinto Dalí i Domènech (11. oraskuudu 1904 Figueres, Katalunii, Ispanii – 23. pakkaskuudu 1989 Figueres) oli katalunielaine taidehmualuaju, kuvanvestäi da kirjuttai. Dalí tundietah parahite hänen surrealistizis tevoksis, kudamis kuuluzimii on vuvvennu 1931 valmistunnuh "Muston pyzyvys".
Sal’vador

Sal’vador, virralline nimi on El’ Salvadoran Tazavaldu () on valdivo Keski-Amerikas. Päivännouzus da pohjazes rajoittuu Gondurasanke, päivänlaskus – Gvatemalanke, suves Sal’vadoran randoi huuhtellah Tyynenmeren viet. Puaksuh Sal’vadorua sanotah Järvien da tulimägilöin muakse. 
Muan pinduala on 21 040 km². Rahvahan lugumiäry on 6 460 000 hengie (2015). Piälinnu on San-Sal’vador. Virralline kieli on ispanien.
Sammatus

Sammatus () on Karjalan tazavallan Anuksen kanzallizen piirin kylä, kudai kuuluu Mägriän kyläkundah.
Se sijoittuu Kola-dorogan lähäl.
Sammatuksen rahvahan lugumiäry.
Vuonnu 1905 Sammatukses eli 244 hengie.
Samoa

Samoa on iččenäine valdivo. Se on suarivaldivo Tyynenmeren suviozas, kudai sijoittuu samannimizen suariston päivänlaskuozas.
Muan piälinnu on Apia. Se sijoittuu Upolu-suarel, kudai on suuri suari Samoa-valdivos.
Muan pinduala on 2832 km², rahvahan lugumiäry on 187 820 hengie.
San Marino

San-Marino on yksi pienimis valdivolois muailmas. Se sijoittuu Suvi-Jevroupas. Itualii ymbäröi sen alovehtu. San-Marino nygyzien rajoinke on Jevroupan vahnin valdivo. Sen valdivolline kieli on itualien kieli.
Muan piälinnu on San-Marino. Pinduala on 61 km², rahvahan lugumiäry on 32 075 hengie.
San Tome da Prinsipi

San Tomen da Prinsipin demokruattine tazavaldu on suarivaldivo Keski-Afriekas. Se sijaiččou Gvienean lahtes Afriekan suariloin rannikkolois. Valdivoh kuuluu San Tomen da Prinsipin suaret da 6 piendy suardu. Virralline kieli on portugualien kieli. Piälinnu on San Tome. Muan pinduala on 1001 km². Rahvahan lugumiäry on 163 000 hengie.
Sanalipas

Sanalipas on karjalankieline kirju lapsile. Se piästettih ilmah vuvvennu 2014. Kirju on Karjalan yhteiskunnallizen Nuori Karjala -yhtistyksen da Suomes ruadajan Karjalan Sivistysseuran yhtehizen ruavon tulos.
Kirjan tarkoitus.
Kirjan luadijannu on Jelena Filippova (nygöi Ruppijeva), karjalan kielen opastai da Oma Mua -lehten toimittai. Kirju on tarkoitettu lapsile da karjalan kielen opastujile.
Sanalipas-nimi ei petties roinnuh. Kirjas kehoitettuloin kižoin da harjoituksien vuoh karjalan kieleh opastujat, pienet dai aiguzet, suahah kehittiä da livuttua omua sanavarastuo, omua kieldy. 
Syväindö.
”Sanalipas” on juattu teemoin mugah, niidy on kaheksatostu. Joga teemal on oma nimi. Kirjan luadijat piädykauti ečittih nimekse pättävii sananpolviloi da sananpiälöi, hyvii sanondoi. Teemua on monenmostu. Tervehtindy, pereh, kodi, värit, numerualat, sovat, syömizet, muarjat da grivat, linnut da elätit.
Joga teemas on omua ruattavua: harjoitustu, kižua, sanaristikkyö, arbaitustu. Kirjan luadijat opittih luadie nenga, ku net oldas eriluaduzet, ei ollus yhty samua joga teemas. Kirjas on oma urhoigi: pieni brihaččuine Il’l’u, kudamua pidäy avvuttua da nevvuo. Kirjan lopus abuh on pieni karjala-ven’a-suomi sanakirjaine. Karjalan kielen opastujua da maltajua eläy kahtel puolel rajua.
Taidoilijan ruado.
”Sanalippahan” taidoilijannu on Anastasija Trifanova. Kirjas čomastu on joga sivul, niilöin vuoh lugijat ruvetahgi opastumah karjalan kieleh.
[[Category:Karjalan kirjalližus|S]
[[Kategourii:Kirjalližus|S]]
Sanataido

Sanataido on kaikkie luojallizesti todevutettuu kaunehkirjallistu ilmendämisty. Sanataidoh kuuluu kirjuttamatoigi kirjalližus: rahvahan eepiellizet runot, perindölegendat, lorut da rifmat, rahvahanpajot da vahnan rahvahan suarnat. Luoju lugemine kuuluu sanataijon joukkoh. Aziikirjuttamine sežo on lähäl sanataiduo enne kaikkie lehtikirjutuksis, kirjutuspalstois, feljetonois da essee-kirjutuksis.
Tavan mugah sanataijon libo kaunehkirjalližuon piäalovehii ollah druamu libo ozutelmu, prouzu libo kohtisanaine kirjuttamine (romuanu, novellu, kerdomus libo legendu) da liirikku, kudai on runoloin eri stiil'uklassifikatsieloi.
Sandaljärvi

Sandaljärvi on Ven’an järvi, kudai sijoittuu Karjalan tazavallan Kondupohjan piiris.
Järven pinduala on 152 km², piduhus – 41,7 km, levevys – 7,2 km, randuviivan piduhus – 169 km. Sen keskisyvys on 9,7 m, syvin kohtu on 58 m.
Sandaljärvi sijoittuu Suvi-Karjalas. Järves on 79 suardu.
Pohjazes da päivännouzus rannat ollah korgieloi, suves da päivänlaskus – madaloi.
Pohjas on mudua, čuurua da kivie.
Järves on lohtu, torpua, riäpöidy, siigua, matikkua, haugii, särgii, kuor’oidu, lahnua, harjustu, ahvendu, kiiškoidu, kivihöttikalua.
Sandro Botticelli

Sandro Botticelli (1. kevätkuudu 1445 Firenze Itualii– 17. oraskuudu 1510 Firenze), oigiel nimel Alessandro di Mariano di Vanni Filipepi, oli itualielaine taidehmualuaju.
Botticellin kuulužimii tevoksii ollah kaksi suurdu mifolougii-tiemasgu mualavustu "Kevät" da "Venuksen roindu". Botticelli ruadoi suuren ozan elokses Medici-suvule Firenzes da otti ozua mm. Sikstuksen kappelin freskoloin mualuandah.
Sanni Tikka

Sanni Tikka on Karjalan Salmis rodivunnuh, Suomes eläi karjalaine aktivistu. Häi oli enzimäine, ken rubei Jovensuun rahvahanopistos, sit Jovensuun OK-opintokeskukses opastamah karjalan kieldy.
Alguvuvvet.
Kai algavui vuvvennu 2005, konzu Suomeh perustettih Karjalan Kielen Seura. Karjalaine Sanni Tikka tuli seurah, rubei ruadamah sekretarin ruaduo. Sil aigua opastajannu ruadanuh inehmine oli jo penziel. Kieldy ruvettih elävyttämäh, pidi sit suaha opastus karjalakse. Sanni Tikkua kehitettih karjalan kielen opastajakse Jovensuun rahvahanopistoh. Inehmine oli enzimäine, ken rubei opistos opastamah karjalua. Karjalan kieli on Sanni Tikale oma. Häi rodivui Salmis da karjalan kielen livvinmurdeheh kuulujua salmin murrehtu maltoi hyvin.
Sih aigah kursiloil oldih eri rahvas. Kengo pagizi suistamon murdehel, kengo suojärven, kengo čiisto livvikse. Sanni Tikka sanoi: kudamua kieldy maltatto, sil paiskuagi. Karjalaine karjalastu taki ainos ellendäy.
Kiteel opastandu.
Paiči rahvahanopistuo, Sanni Tikka kävyi opastamah karjalan kieldy Kiteel. Kuuzi vuottu ajeli sinne.
Karjalua OK:opintoskukseh.
Jovensuun rahvahanopistos oli moine aigu, konzu kieldy ei opastettu. Vuvvennu 2005 opastus heitettih. Sit Sanni Tikka da OK:opintokeskuksen ruadai Lea Lihavainen perustettih opintokeskukseh karjalan kielen kerho. Kerholois opastunduhäi on hyvin kehitynnyh Suomes. Niilöis taritah kaikenmostu opastustu, voitgo opastuo kielih, voitgo käziruadoloih.
Karjalan kielen kerho ruadau Jovensuus jo monien vuozien aigah. Ezmäi Sanni Tikka oli iče sen vedäjänny. Nygöi hänen ruaduo jatkau Pirjo Sivonen. Pirjo da hänen ukkoh Pekka Haimakainen, kudai sežo kävyy kerhoh, oldih Sanni Tikan opastujat rahvahanopistos.
Santtu Karhu

Santtu Karhu (Aleksandr Medvedev, on roinnuhes 1967 Belomorsk, Nevvostoliitto) on karjalazen rockjoukkovehen Santtu Karhu &amp; Talvisovat pajattai da pajoloin luadii.
Sarda (kalasugu)

Sarda on makrelliloin () heimoh da sen "Scombrinae"-alaheimoh kuului kalasugu.
Sarjukoomiksu

Sarjukoomiksu (Nurmeksen karjalakse "sarjičča," ) on ozutus, kus joukko kuvii muvvostau yhtenäzen starinan. Koomiksois suattau olla kirjutettuu tekstua paginbuzuriloin libo kuvatekstoin muvvos.
Sarjukoomiksoi mualoin mugah:
Sattuma

Sattuma on tundiettu pajojoukko Karjalas, kudai pajattau suomen, karjalan da ven'an kielel. 
Perustandu.
Sattuma on perustettu vuvvennu 2003. Sen alguhpanijoinnu ollah Arto Rinne da Dmitrii D’omin, endizet Myllärilöin da Talvisobien pajattajat da soittajat. Allus algajen joukos oli vaiku nelli hengie: tuatae lapsienke. Eilal Rinne, Arton tyttärel, silloi oli kaksitostu vuottu igiä, Vladik D’ominal, Dmitrien poijal, yheksä vuottu kaikkiedah.
Nimen sellitändy.
Sattuma on suomenkieline sana, se tarkoittau, enzikse, midägi petties roinnuttu, toizekse, pualih ozuandua. Joukos allettih suomelazes muuzikas, sendäh nimigi pandih suomen kielel. 
Pajatandu.
”Sattuma” pajattau suomekse, karjalakse da ven’akse, oniegantagavon murdehel. Pajoloin joukos on perindöllisty rahvahan pajuo da omua kirjutettuu.
Matkustandu.
Joukko on kuulužu Karjalas, Ven’al da rajan tagua. Pajattajat äijän matkustetah. Käydih karjalazih kylih, Karjalan tazavallan ulgopuolele, rajan tuakse: Suomeh, Niderlandoih, Germuanieh, Amerikkah da Kanuadah.
Pajodiskat.
”Sattuma” piästi ilmah kuuzi diskua. Net ollah ”Folk music from Karelia and Finland”, ”Kudelma”, ”Palapeli”, ”Kinofilmi”, ”JOO, KYLLÄ” da ”Uuzi kodi” lapsile.
Saturnus

Saturnus (simvolu: ) on päiväzensistieman planiettu.
Saudi Arabii

Saudi-Arabien kuningaskundu on suurin valdivo Arabien niemimual. Pohjazes se rajoittuu Jordanienke, Irakanke da Kuveitanke, päivännouzus Kataranke da Yhtistynyzien arabien emiruatanke, liidehes Omananke, suves Jemenanke. Päivänlaskus se rajoittuu Ruskien merenke da koillizes Persien lahtenke. 
Piälinnu on Er-Rijad. Muan pinduala on 2 149 610 km². Rahvahan lugumiäry on 31 521 418 hengie. Virralline kieli on aruabien kieli.
Scandinavian Music Group

Scandinavian Music Group eli SMG on suomelaine vuvvennu 2002 perustettu pop-rock-folk-joukkoveh. Gituaristu Joel Melasniemi on säveldänyh da pajattai Terhi Kokkonen kirjuttannuh läs kai joukkovehen pajot.
Joukkovehen jäsenet.
• Terhi Kokkonen: pajo (2002-)
• Joel Melasniemi: gituaru (2002-)
• Antti Lehtinen: lyöndysoittimet (2002-)
• Kyösti Salokorpi: gituaru, koskettimet (2003-)
• Pauliina Kokkonen: tagapajo (2007-)
• Miikka Paatelainen: lap steel (2007-)
• Oskari Haisti: basso (2014-)
Endizet jäsenet.
• Tommi Saarikivi: basso (2002-2003)
• Anssi Växby: basso (2003-2014)
Scomber

Scomber on makrelliloin heimoh kuului kalasugu.
Seesjärvi

Seesjärvi () on Karjalan tazavallan Karhumäin da Segežan piirilöin järvi. Se kuuluu Vienanmeren alah.
Järven pinduala on 815 km², piduhus – 48,7 km, levevys – 35 km, randuviivan piduhus – 410 km. Sen keskisyvys on 29 m, syvin kohtu on 103 m.
Järves on enämbi 70 suardu. Se jiädyy tavan mugah talvikuus, avavuu oraskuus.
Järvespäi ottau allun Segeža-jogi, kudai virduau Uikujärveh.
Rannat ollah enimyölleh korgieloi da kivizii. Läs kaikkiel on havumeččii.
Seesjärves on 17 kalalajii: lohi, nieries, riäpöi, siigu, harjus, haugi, särgi, säyny, lahnu, matikku, ahven, kiiškoi, kivihöttikala dmi.
Vuozinnu 1952-1954 kalaspetsialistat tuodih Seesjärveh Luadogan kuor’oin da Oniegan kuhan kuduu.
Järvel ruadau torpankazvatuslaitos ”Segozerskoje”.
Järven rannikko on Seesjärven (Paadenen) etnilline aloveh.
Segeža (jogi)

Segeža on Ven’an jogi, kudai virduau Karjalan tazavallan Segežan piiris.
Joven piduhus on 59 km, jovenalan pinduala on 9140 km². Se ottau allun Seesjärvespäi, laskeh Uikujärveh lähäl Segežan linnua. Alavirras kulgietah laivat.
Segežu

Segežu (, , veps. Segež) on linnu Karjalan tazavallas Segežan piiris. 
Muantiedo.
Linnu sijoiččou Uikujärven luodehrannal, 267 kilometrin piäs Petroskoispäi, 770 kilometrin piäs Piiterispäi.
Nähtävykset.
Suuren voinan aigua tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin kalmu.
Talovus.
Segežan sel’l’ulouzu- da bumuagukombinuattu.
Opastundu.
Linnas on 4 školua, ilduškola, ammattikoulledžu. Sežo linnas on sportuškola, taidoškola da muut. Vie Segežas on lapsienkodi.
Tervehyönhoido.
Linnas on Segežan bol’ničču, polikliniekat täyziigähizih da lapsih niškoi.
Kul’tuuru.
Linnas ruadau Segežan muzeikeskus, kudai perustettih vuvvennu 1983. Muzeikeskukses on Segežan histouriellizii vehkehii da dokumentoi.
Sportu.
Jalgumiäččyjoukko ”Segeža” ottau ozua Karjalan tazavallan jalgumiäččyčempionuatas. Sežo on hokkeikluubu ”Segeža”.
Seišellit

Seišeloin suariloin tazavaldu on suarivaldivo Päivännouzu-Afriekas. Se sijaiččou Indien valdumeren päivänlaskuozas. Tazavaldah kuuluu 115 suardu. Suurin niilöis on Mae, kuduan pinduala on 142 km². Muan pinduala on 455 km². Virrallizet kielet ollah frantsien, seišeloin da anglien kielet. Piälinnu on Viktorii. Rahvahan lugumiäry on 90 024 hengie.
Seldiakuulu

Seldiakuulu ("Lamna nasus") on kala.
Livvinkieline nimi.
Täs artikkelis käytetty nimi on kiännetty kalan suomenkielizes nimes "sillihai".
Senegalu

Senegalu, virrallizesti Senegalan tazavaldu on valdivo Päivänlasku-Afriekas. Se sijaiččou suvehpäi Senegalu-jovespäi. Päivänlaskus se rajoittuu Atlantan valdumerenke, pohjazes Mavritanienke, päivännouzus Malinke da Gvineanke, suves Gvinea-Bisaunke. Senegalan alovehes on Gambii-valdivo. Virralline kieli on frantsien kieli. Piälinnu on Dakar. Muan pinduala on 196 722 km². Rahvahan lugumiäry on 13 300 410 hengie.
Sent-Kits da Nevis

Sent-Kits da Nevis libo Sent-Kitsan (Sent-Kristoferan) da Nevisan Federatsii () on valdivo Kariban meren päivännouzun ozas. Sih kuuluu kaksi suardu: Sent-Kits da Nevis, kudamat kuulutah Antilan Pienih suarih. Päivännouzus se rajoittuu Antiguan da Barbadanke, liidehes – Montserratanke, luodehes – Sint-Estatiuksenke, pohjazes – Sen-Bartel’minke. Kai rajat ollah meren. Merirannan piduhus on 135 km.
Sent-Kits da Nevis on pienin valdivo päivännouzun muan puališkos. Se on Britanien Yhtymäh yhtynyh.
Muan pinduala on 261 km². Rahvahan lugumiäry on 49 898 hengie (v.2010). Piälinnu on Baster. Virralline kieli on anglien.