tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Kanzalline teatru (Petroskoi)

Petroskoin kanzalline teatru on vuvvennu 1932 perustettu ainavo suomenkieline teatru Ven’al. Teatran johtajannu on Irina Šumskaja.
Repertuaru.
Teatras on ozutelmii suurel ozuttamol (300 kačondusijua) da pienel ozuttamol (60 sijua). Ohjelmistoh kuuluu suomelazii da ven’alazii, sežo toizien mualoin ozutelmii. Ozutelmii on suomen, karjalan da ven’an kielel. Suomenkielizis da karjalankielizis ozutelmis taritah ven’ankieline sinhronikiännös kuulokkehien avul.
Vierailijat.
Puaksuh teatras on ozuttelumatkas suomelazii teatruohjuajii, moizii kui Paavo Liski da Kaisa Korhonen da sie on ruadanuh äijän suomelastu ozuttelijua, heijän luvus Marko Tiusanen. Suomeh muuttanuzii teatran ozuttelijoi ollah Pauli Rinne da Jevgeni Haukka. Teatru äijy kerdua oli ozuttelumatkas Suomes.
Sijaičendu.
Teatru sijaiččou Petroskoin keskučas, Kirovin lagevol adressil Karl Marxin uuličču 19. Samas rakendukses sijaiččou tyttiteatru da Parižanka-koufeilu.
Tyttiteatran levol ollah raudučomendukset, kuduat ollah ylen tutut petroskolazile.
Johtajat da nygytilandeh.
Teatran johtajannu oli 2004-2010 Sergei Pronin. Vuvvennu 2010 teatral algoi jygei vaihe, konzu johtai Sergei Pronin oli työnnetty iäre. Se kuhkutti lähtemäh iäre merkiččijöi ozuttelijoi, kui Vieno Kettunen da Pekka Mikshijev, da muutgi ozuttelijat lähtiettih iäre. Uskottih, gu suomenkieline ohjelmisto on varavos, konzu uvvekse johtajakse pandih Arvid Zelandan. Ven’ankielizele Luova paja-ryhmäle annettih käyttöh kolmasoza aijas, da ohjelmistos otettih iäre kai suomenkielizet ozutelmat. Yhtelläh terväh Zeland kiändyi omah vahnah ruadoh, da heinäkuus 2011 johtajakse tuli enne sidä varajohtajannu olii Irina Shumskaja. Suomenkielizet ozutelmat jatkutah. Tilandehen kohendemizele avvutti silloi kul’tuuruministrannu olii Jelena Bogdanova, kudai pagizou suomekse da karjalakse.
Kapušta

Kapušta (livvikse "kalan otettavu", ven’akse – ”ribolovka”) on kalan otettavu. Se on suuri luzikku libo labjaine rouno. Sil on pitky varzi da sih luzikkah on vältämättäh luajittu loukko.
Tarkoitus.
Karjalazet ollah kalamuagarit. Keitetäh kalarokkua puaksuh. Kalat da liemet hyö syvväh erikseh. Ezmäi särvetäh liendy, sit äski ruvetah sellittämäh kaloi. Kapuštan vuoh otetah kalat kalarokas, valutetah kalaliemi sen loukospäi. Syvvä otettuloi, kuivembii kaloi on äijiä parembi.
Uskomukset.
Kalat pannah juodah da niilöin piäle ripoitetah suolua, ku tuliel aigua puuttus hyvin kalua. Sit ku karjalazet syödih kalua liemen syödyy sanou karjalaine sananpolvi: ”Ei kaloi liemeh jätetä”.
Kapšoilu

Kapšoilu on Karjalan tazavallan Anuksen kanzallizen piirin kylä, kudai kuuluu Anuksen linnukundah.
Se sijoittuu Anuksenjoven rannal.
Karassu

Karassu libo karassi ("Carassius carassius") on särgikaloin heimoh kuului kala.
Karhumägi

Karhumägi (ven. Медвежьегорск ("Medvežjegorsk"), suom. "Karhumäki") on linnu (vuvves 1938 algajen) Ven’al, Karjalan tazavallas. Se on Karhumäin piirin hallindolline keskus.
Nimi.
1938 vuodessah eländykohtua kučuttih ”"Medvežja Gora"”, a raudutieazetuskohtua kučutah muga nygöigi.
Muantiijolline olopaikku.
Karhumägi sijoittuu Oniegan järven rannal, 152 km Petroskoispäi pohjazeh, Karjalan tazavallan keskiozas, Suuren lahten ("Bol’šaja guba") luodehel, Kumsan da Vičkan jovensuulois. Linnan ymbäri ollah čomat kallivot da čuuruvuarat, kudamil kazvetah havumečät.
Ilmasto.
Pakkaskuun keskilämbötila Karhumäis 1961–1990 vuoziloin norman mugah on -13 astettu, uvven norman mugah se on -10,6 astettu. Kezäl vähän aigua ollah valgiet yöt.
Histourii.
Vuonnu 1914 Ven’an valdukundu yhtyi Enzimäzeh muailman voinah. Pidi rakendua raududorogua Barentsan meren jiädymättömile lahtile. Vuonnu 1915 allettih rakendua Murmanskan portua Kol’skois lahtes, kaksi piendy portua Kemis da Sorokas da vie raududorogua, kudamal pidi yhtistiä Romanov-na-Murmane Petrogradanke.
"Medvežja Gora" –azetuskohtu nostettih Oniegan järven rannal, kudamal ei eletty rahvahat. Azetuskohtan lähäl rakendettih samannimine pos’olku. Vuonnu 1915 järven rannal rakendettih pristani. Rakendusainehet raududorogah niškoi ruvettih tuomah viel Petrogradaspäi "Medvežja Gora" –eländykohtah.
Vuonnu 1916 arhitektoran R.M. Gaben projektan mugah rakendettih puuvokzualu šatrovoin levonke da špil’anke. Tämä vokzualu säilyi täh aigassah pieniloin uvvistandoinke. Kylmykuus vuonnu 1916 lähtiettih enzimäzet junat. Täh aigah azetuskohtan lähäl eli jo 300 ristikanzua kahtes pos’olkas – Zaharjevskois da Železnodorožnois. Tämä azetuskohtu oli Povenetskoin ujezdan alovehel.
Vuonnu 1930 nevvostovaldu käski rakendamah Belomorskan-Baltien kanualan. Srojun da Belomorskan-Baltien luagerin ("BelBaltLag") hallindolline keskus oli "Medvežja Gora" –azetuskohtu da pos’olku sen lähäl. Kanualu pandih käyttöh 2. elokuudu vuonna 1933.
Karhumäis oldih nahkan pieksändy- da kengien ombeluzavodat. Kombinuattu muokkai puudu 12 piloruamas, luajittih puusepän valmistehet da pertilomut.
Vuonna 1938 ruadopos’olku "Medvežja Gora" sai linnan stuatusan "Medvežjegorsk"-nimenke.
Karielan Šana

Karielan Šana on vuvves 1996 algajen ilmahpiästetty tverinkarjalaizien lehti. Lehtes on kirjutustu kui tverinkarjalakse mugaže ven'akse da suomekse.
Karjal

Karjal (, , , veps. "Karjal") on histouriellis-muantiijolline aloveh Ven'al (Karjalan tazavaldu) da Päivännouzu-Suomes. Karjalah kuuluu Karjalan tazavaldu da Karjalankannas Ven'al sego Pohjas-Karjalan ja Suvi-Karjalan muakunnat Suomes.
Karjalaine lapsienkirjalližus

Karjalaine lapsienkirjalližus rubei kehittymäh vaste 1990-luvul. Äijät karjalakse kirjuttajat kirjutettih da kirjutetah kui lapsile, mugagi aiguzile.
Paavo Lukinan tuotando kuuluu enimite lapsien kirjalližuoh. Häi oli ruvennuh runoilemah jo nuorennu brihačunnu enne voinua. Vuvvennu 1981 häi julgai runojelman "Tuhkimus. Sanelemistu karjalan livvin kielel." Lukinan kuolendan jälgeh piäzi ilmah vie kaksi hänen runokniigua lapsile: "Mindäh kägöi kukkuu" (1990) da "Iče minä" (1996).
Zinaida Dubininan runoloi oli jullattu ezmäi Punalipus, sit enimite Oma Mua -lehtes. Lapsile tarkoitettu runokirju "Silmükaivoine" piäzi ilmah vuvvennu 1995. "Valgei koivikko" (2003) -kniigah kuuluu aijemba lehtistös jullattuu runuo. Runoloin ližäkse häi on kirjutannuh ezim. kerdomuksii, kiändänyh livvinkarjalakse ven’an- da suomenkielizii runoloi, Uvven Sanan (2003) da Kalevalan (2009). Hänen kirjutuksii on kerätty kirjah "Kirjutukset", kudai piäzi ilmah vuvvennu 2013.
Natalja Sinitskaja on kiändänyh Tove Janssonan Muumi-kirjoi: "Tiedoiniekan hattu" piäzi ilmah vuvvennu 2009, "Varattavu Iivananpäivy" – 2010, "Muumitatan mustelmat" – 2012, "Muumipeigoi da händytiähti" – 2013, "Kumman talvi" – 2014 da "Muumitata da Meri" – 2015.
Vuvvennu 2011 piäzi ilmah Mikko Kuisminan da Maria Kähärin "Niina Nieglikon sygyzy", vuvvennu 2013 Maria Kähärin kirju "Milan perehen päivy" da Olga Ognevan da Aleksei Konkan toimitettu "Pyhät da arret – Karjalaine rahvahankalendari" da 2014 Olga Ognevan toimitettu "Kumalikko" sego Jelena Filippovan lapsien opastundukniigu "Sanalipas". Ližäksi oli jullattu erähii tevoksii, kudualoin ainehisto kuuluu Karjalan Kielen Seuran organizuittuloih kirjutuskilboih.
Karjalaine perti

 
Karjalaine perti on karjalazen kul'tuuran muzei Petroskois. Se on Karjalan tazavallan Lapsien da nuorižon turizmukeskukses Tolstoin pihal, 4. 
Perustandu.
Sen perustanduvuozi on 1994. Sih aigah semmozii pertilöi Karjalas onnuako ni olluh ei. Oldih školis voinan urholoile omistetut pertit, oldih omat pienet muzeit. Ga net ei oldu etnogruaffizet. Petroskoin karjalaine perti, suau sidä sanuo karjalazekse gorničaksegi, rodih moine enzimäine. 
Syväinpuoli.
Karjalaine perti on luajittu karjalazen XIX vuozisuan lopun-XX vuozisuan allun pertin tabah. Sydämes kai on puus, seinii nareko mustendettih, ku oldas ku vahnas talois. On pertis ruskei čuppu, naizien da miehien puolet, päčči da kai midä pidäy olla karjalazes talois. 
Vehkehistö.
Pertis on enämbi 500 eksponuattua da saman verran pertih niškoi luajittuu uuttu vehkehty da makiettua. Perti piädykauti luajittih moine, kudamas suas kai ottua kädeh da käyttiä tarbehen mugah. Ollou ku kangaspuut, ga sil kuvotah. Ollou kuožali, sil kezrätäh. Ollou huuhmar – survotah. Karjalaine perti pidäy pertinny olla, ei muzeinnu, kus eksponuatat ollah st’oklien tagan, lujoitetah pertin ruadajat.
Enzimäine vehkeh.
Enzimäine vehkeh oli tuodu karjalazes Kinnermän kyläspäi. Turizmukeskukses, vie karjalastu pertii enne, ainos käydih lapsienke karjalazih kylih. Käydih huogavopäivinny da lomien aigah. Toiči nedäliluguh elettih kylis. Niilöis Petroskoih tuodih kaikenmostu vahnua veššii. Erähät iče löyttih, ku oldih pädemättömät, erähät annettih rahvas. 
Enzimäzii moizii löyttylöi vehkehii oli tuohes luajittu komšaine luzikkoih niškoi. Ezmäi ni ovvostettu ei, mih niškoi se pädöy. Ga rahvas nevvottih. Se komšaine pidi vie hyvin pestä, ku kai oli muas da saves. Se komšu oli tuodu Kinnermälpäi, nenga matku sinne da sie löytty vahnu vešši roittih tulien karjalazen pertin alustakse. 
Ekskursiet.
Karjalazen pertis pietäh ekskursieloi, luajitah pruazniekkoi, pietäh kursiloi opastajih niškoi. Rahvastu tulou Karjalan eri čuppulois da sen ulgopuolelpäigi. Konzu perti rubei ruadamah, oli yksi ainavo ekskursii karjalastu taloidu myöte. Tänäpäi on jo kaksikymmen viizi eri ekskursiedu.
Tutkimusruado.
Pertin ruadajat kävväh tutkimusmatkoih da iče tutkitah vahnua karjalazien kul’tuurua da perindölöi. Irina Polevaja da Jelena Kononova vuvvennu 2010 jullattih kirju ”Died’oin perindö”, kudai on karjalazis perindölöis da tavois. Kirjas varzinazien tiedoloin ližäkse on kaikenjyttymiä kižua da sanaristikkyö omien tiedoloin tarkastamizekse.
Karjalan Kielen Kodi

Karjalan Kielen Kodi - yhtistys on pandu alguh Vieljärvel ligakuus 2012. Yhtistyksen piäruavonnu on karjalan kielen kehitändy da Vieljärven eläjien elaijan kohendamine. Vieljärven munitsipalitietas eläy läs 2000 hengie.&lt;br&gt;
Yhtistys piätti suaha oman Karjalan kielen koin Vieljärvele. Ezmäi tahtottih kohendua vahnan päivykoin, da se ozuttihes ylen pahakse. Kezäl 2013 yhtistyksen rahvas omal aijal riičittih vahnan päivykoin Vieljärvel, azuttih muaruavot, sygyzyl pandih aluzimet. Koin srojindu on zavodittu 9.12.2013. Koin srojindah niškoi yhtistys keriäy den´goi. Suurin vuitti den´gois on rahvahan den´goi. &lt;br&gt;
Vuvven 2015 allus Kodih suadih kaksi perttie lämmäkse. Talvel-keviäl 2015 Karjalan kielen kois ruadoi 4 kerhuo. Oma teatrugruuppu on luadinuh jo kaksi ozutelmua puoles vuvves. &lt;br&gt;
Sygyzyl 2015 Karjalan kielen kodi rubieu ruadamah joga päiviä. Piätavoiteh on kehittiä karjalan kielen maltandua kaikkien ruadoloin kauti.
Karjalan Rahvahan Liitto

Karjalan Rahvahan Liitto () on Karjalan paikalline yhteiskunnalline kanzallisjärjestö, kudai säilyttäy da kehittäy karjalazien kul'tuurua da kieldy. KRL ruadau Karjalan tazavallas da on yhtevyksis karjalazien kul'tuurujärjestölöin kel.
Histouri.
Petroskois vuvvennu 1989, 25. oraskuudu Karjalazet: etnossu, kieli, kul'tuuru, talovus, probliemat da kehittämine -tiijollispraktikkallizen konferensien ruavon aigah oli perustettu Karjalan kul'tuuran järjestö, kudai sit nimitettih Karjalan Rahvahan Liitokse. Vuvvennu 1989 järjestö oli registriiruittu.
Karjalan flagu

Karjalan tazavallan valdivolline flagu - virralline valdivon Karjalan tazavallan tunnusmerki, kui gerbu da gimnu. Flagu oli käyttöh Karjalan tazavallan Piälline Nevvosto 16. tuhukuudu vuvvennu 1993.
Simvolizmu.
Vihandu - luonnon, kazvoksien, Karjalan tazavallan piäeloksen viäri, ozuttau luottamus da usko ozah.
Valpahansinine - järvilöin da jogiloin väri, ozuttau suuruttu da čomuttu.
Ruskei - rahvahan väin da miehekkähyön väri. Vie ruskei on perindölline karjalan kirjondehen väri - valgei paltin da ruskei langu.
Karjalan jogiloin luvettelo

Karjalan jogiloin luvettelo:
Karjalan järvilöin luvettelo

Karjalan järvilöin luvettelo:
Karjalan kielen paginsanakirjat

Karjalan kielen paginsanakirjat
Karjalan kielen sanakirjat

Karjalan kielen sanakirjat
Karjalan kul'tuuru

Karjalan kul'tuuru on Karjalan kul'tuurua.
Karjalan Kielen Seura on suomelaine yhtistys, mi on roinnuhes vuuvvennu 1995 eistyttämäh karjalan kielen da karjalankielizien azemua Suomen da Ven'an puolel. Seuru perustettih Jovensuus da paginanvedäi on arhijepiiskoppu Leo. Yhtistyksen tarkoitus on ližätä kiinnostustu da tieduo karjalan kieles, jullata karjalankielisty kirjalližuttu da kannattua karjalastu tutkimustu da opastumistu da luovie ozutelmie. Karjalan Kielen Seuru on alguhpanii karjalan kieldy kehittäis da eistäjänny suullizes da kirjallizes ruavos. Vuozien aigah seuru on levendännyh toimindua da nygöi se on emenembi putin kul'tuuruseuru karjalankielizele vähembistöle kui kielihtistys.
Karjalan tazavaldu

Karjalan tazavaldu libo Karjal (, "Respublika Karelija") on avtonoumine tazavaldu Ven'an luodehpuoles. Tazavallan piälikönny (halličuksen johtajannu) ruadau Artur Parfenčikov.
Karjalan tazavallan muantiijot.
Karjalan tazavaldu sijoitahes Ven'an luodehpuoles da kuuluu Ven'an Federatsien luodehfederualizeh piirikundah. Pohjazes sen rajannu on Murmanskan aloveh, suves — Leningruadan da Vologdan alovehet, päivännouzus — Arhangelin aloveh. Koillizes Karjalan tazavaldu rajoittuu Vienanmereh. Päivänlaskupuoles Karjalal on 798 km rajua Suomenke.
Karjalan tazavallan piduhus pohjazespäi suveh on 660 km., levevys — 424 km. Korgevin kohtu on Nuoruzen mägi — 576,7 metrii. Karjalan piälinnaspäi, Petroskoispäi, loittozus Moskovassah on 925 km., Piiterissäh — 401 km., Murmanskassah — 1050 km. da Helsingissäh — 703 km.
Karjalan tazavallan pinduala on 180,500 nellikkökilometrii, se on 1,06% Ven’an Federatsien pindualas da läs puolet Suomen pindualas. Enäm puoldu Karjalan tazavallan alovehes on meččiä. Nelläs vuitti on vienvallas, viijendes suodu. Niittymuadu on vaigu 1% pindualas.
Karjala sijoittuu 60-70 pohjazen levevyspiirilöin välil. Tazavallan ilmastoh vaikutetah Arktiekku da Pohjas-Atlantiekku. Talvel keskilämbötila on -13 °C, kezäl +14–16 °C. Pohjas- da Suvi-Karjalas vuvven vihmumiäry vaihteleh 450 da 740 millimetrien välil. Keskimiäräine ilmanpaino Karjalas on 748–758 elohobjumillimetrii.
Karjalan tazavallan kanzalline pajo

Pajon kirjuttajat ollah Armas Mišin da Ivan Kostin. Livvikse kiändi Aleksandr Volkov. Livvin sanat ei olla virallizet.
Kodirandu — Karjalu!
Igäine kaunis meijän mua.
Heimokanzat yhteh suat,
Karjalu!
Tuo kuunnelkua järvet dai mečät, suot
Kui sydämeh oma mua pajuo tuou.
Se mäin piälpäi selvembi nähtä voi —
Vie parembi kaikkii mua meijän roih.
Kodirandu — Karjalu!
Ozan kel elä igä kai.
Ryndähis meijän yksi vai —
Karjalu!
Tiä runoloin rohkiembat poijat vie
Kai eletäh salolois, järvien ies.
Pajo lennä, kandeleh helkieh lyö,
Kiitä Karjalua kaikkie muadu myö.
Kodirandu — Karjalu!
Runot dai pajot elos piet.
Nägyy tiä päivännouzu vies,
Karjalu!
Päiväzen nouzu nägyy vies,
Karjalu!
Karjalazien ristindy

Kniäzän käskyy myö karjalazet oli ristitty pravoslavnoloikse, se tuli hyväkse rahvahal yhtes puoles: tiijustettih äijy uuttu muan da kylvöruadoloih näh. Tiijustettih ven´alazispäi kui parembi rakendua kodiloi da ruvettih opastumah lugemah da kirjuttamah.
1415 enzimäzenny Jepiskopannu vallittih prostoidu Hutinskoin monasterin inokkua Sampconua, hänes tuli Arhipastir´ Simeon, kudai enzimäine Novgorodan Vladikois 1419 vuvvel kävyi Karjalah.
14 - 17 sadavuozil vähän rahvahan eländykohtil oli rakendettu monasteriloi. Sinne mendih ristikanzat, ken tahtoi eliä uskojien keskes da moliekseh Jumalal. Enzimäzet ylen bohatat monasterit pohjozen mual oldih Novgorodan Jur´jev da Kirillo-Belozerskoi monasteri.
1598 vuvvel karjalas oli jo oman karjalan muan Jepiskopii, Jepiskopannu oli Sil´vestor, kuduan kaafedru oli Korela-linnas, nygöi sen nimi on Priozersk. Puolen vuottu Silvestor puolisti Korelua ruoččilazis, no sit tuli rauhalline sobimus Karjalan ujezdu oli otettu Ruočin puolel. Karjalan Jepiskopstvu oli pandu kiini. Sil´vestor siirdyi Vologdan Jepiskopstvah.
Karl Rautio

Karl Rautio (20. kylmykuudu 1889 - 15. talvikuudu 1963) – Nevvosto-Karjalas vaikutannuh säveldäi, kapellimestari, Karjalas-Suomelazen sosialistizen nevvostotazavallan arvostettu taidoruavon ruadai (1946). 
Eloskerdu.
On rodivunnuh muanruadajan perehes.
Vuvvennu 1903 Karl veikinke lähti Yhtisvaldivoloih sualoiruadoh. Ruadoi hiilikaivokses. Soitti kaivoksesruadajien kluuban puhunduorkestras. Loppiettuu zaočnoloi muuzikkuoppikursoi Čikagon ammattiopistos ruadoi muuzikkujohtajannu ruadokluubas Astoria-linnas (Oregon).
Vuozinnu 1916-1920 opastui Kalifornian yliopiston muuzikkukoulledžas.
Vuvvennu 1922 muuttui Nevvosto-Liitoh, Petroskoih. Ruadoi muuzikkuopastajannu Petroskoin pedagougizes tehnikumas, perusti horan da orkestran, kudamah otettih ozua tehnikuman opastajat da opastujat.
Vuvvennu 1926 lopetti oman enzimäzen sarjan simfouniiorkestrah niškoi, kudaman nimi on ”Karjalaine svuad’bu”.
Vuozinnu 1931-1935 oli Karjalan avtonoumizen sosialistizen nevvostotazavallan simfouniiorkestran radivon perustajannu da kapellimestarinnu.
Vuvvennu 1937 Karl Rautio oli yksi Karjalan avtonoumizen sosialistizen nevvostotazavallan Säveldäjien Liiton, rahvahan soittimien orkestran ”Kandeleh” perustajis. Häi on muokannuh enämbi 60 rahvahan sävelmii, säveldi enämbi 40 pajoloi: ”Soita, minun kandeleh”, ”Jovenajajien pajo”, ”Mečänkuadajan duumu”, ”Minun karjalaine mua” da toizii, äijät pajot nygöigi ollah ”Kandeleh”-joukon ohjelmistos.
Karl Rautio aktiivizesti avvutti Petroskoin muuzikkuopiston avuandua vuvvennu 1938.
Vuvves 1945 algajen Rautio on Suomelazen druamuteatran johtajannu. On säveldännyh teatran 9 ozutelmua: A.Kiven «Seiččie vellie» da «Kullervo», J.Rugojevan «Marikosken valot», T.Pakkalan «Jovenajol» imi.
Vuozinnu 1948-1955 – Karjalas-Suomelazen sosialistizen nevvostotazavallan Säveldäjien liiton johtai, Nevvostoliiton Säveldäjien liiton hallindon ozanottai.
Musto.
Vuvvennu 1971 Petroskoin muuzikkuopistole annettih Raution nimi (nygöi Petroskoin muuzikkukoulledžu).
Vuvvennu 2013 Petroskois avattih Raution mustolaudu.
Pereh.
Raution poigii hyvin tietäh Karjalas, hyö sežo ollah soittajat da säveldäjät.
Rautio Erik (1926-1989), kandelehen soittai, Uhtuan puhunduorkestran johtai, «Kandeleh»-muuzikkujoukon kandelehen soittajien joukon johtai. Ven’an sosialistizen federativizen nevvostotazavallan da Karjalan avtonoumizen sosialistizen nevvostotazavallan arvostettu artistu. 
Rautio Heino (1928-1960) – soittai.
Rautio Roine (1934-1960) – säveldäi, kapellimestari, folklouran tutkii. Ruadoi «Kandeleh»-muuzikkujoukos.
Karl Suuri

Karl I Suuri ( libo Karolus Magnus, , 2. sulakuudu 742/747/748 – 28. pakkaskuudu 814, Ahenan dvorču) oli frankoin kuningas 771-814, langobardoin kuningas vuvves 774 algajen, Bovarien gercogu vuvves 788 algajen, Päivänlaskun kuningas vuvves 800 algajen. Karl on Pipin Lyhyön da Bertrada Laonan vahnin poigu. Karlan nimen mugah Pipinoin dinastii sai nimen Karolingat.
Karl hyvin uvvisti zakonoinluajindua. Päivylaskumualoin oigevuspraktiekan pohjannu on muga sanottu riimalaine oigevus. Nämmä normat yhtistetäh nygöigi Jevroupan valdivoi. Sežo eistyi talovuselaigugi. Karl oli ezmäine päivänlaskujevrouppalaine halliččii Riiman keisariloin jälgeh, kudual oli suuri miäry kulduden’gua.
Karl Suuren valdukunnas muvvostettih myöhembi suuret kanzallisvaldivot Frantsii, Germuanii da Itualii. Karl Suuren vaikutus päivänlaskumualoin sivistykseh oli merkiččii. Karl avvutti hristianskoin uskon levittämizele da papistole, ga hänel oli täyzivaldu kirikköohjavos.
Karlan sai kuulužuon i toizis mualois. Hänen dvorčah puaksuh käydih ulgomualazet poslat.
Vähästy Karl Suuren kuoleman enne valdukunnan peri hänen poigu Ludvig, kudual ei olluh kovua valdua. Piäpapin tila lujeni da vuvennu 843 valdakundu juattih kolmeh ozah Karlan bunukkoin keskenäh.
Karševo

Karševo on Karjalan tazavallan Puudogan piirin Krasnoborskin kyläkunnan kylä.
Se sijoiččou 25 kilometrin piäs Puudogaspäi suveh.
Kyläs on puukirikkö () (XIX vuozisada).
Kuulužat ristikanzat.
F.D. Lan’ov (1869 - ?) on Ven’an impeerien Valdukunnanduuman ozanottai Anuksen guberniespäi.
Kaspienmeri

Kaspienmeri on muailman suurin järvi, sidä sanotah merekse, sendäh gu se on suuri vezistö sego sen periä, gu meren pohjannu on valdumeren tiipan muankuori. Kaspienmeri on sijoitunnuh Jevroupan da Azien rajal. Kaspienmeres on suolaine vezi: 0,05 ‰ on suolan miäry Volgan jovensuun lähäl, 11—13 ‰ - liidehes. Vien korgevus vaihtelehes – vuvven 2009 tiedoloin mugah, se oli 27,16 m alemba meren korgevuttu. Kaspienmeren pinduala nygöi on läs 371 000 km², suurin syvys on 1025 m.
Muantiijolline olopaikku.
Kaspienmeri on Jevruazien manderen kahten ozan (Jevroupan da Azien) rajal. Meren jatkuvus pohjazespäi suveh on läs 1200 kilometrii (36°34'—47°13' p.l.), päivänlaskupuolespäi päivännouzupuolehpäi – 195-435 kilometrii,keskijatkuvus on 310-320 kilometrii (46°—56° pn.p.).
Katalkupualikku

Katalkupualikku on vehkeh, kudamal kataloijah sobii libo toizii kangahii. Pualikku on n. käzivarren sangevus da sen piduhus on n. 50 cm.
Katalunii

Katalunii (, , ) on iččenäzekse ilmoittanuhes mua Euroupas, ga muut muat ei olla vie tunnustettu sen iččenäžytty. Sen piälinnu on Barcelona. Katalunies eläy 7 504 881 ristikanzua (v. 2010).
Katalunien virrallizet kielet ollah kataluanu da ispanii, Val d'Aranas sežo oksituanu.
Katar

Katar (), virralline nimi on Kataran valdivo () – on valdivo (emiruattu) Lähizes Päivännouzus. Se sijaiččou Arabien niemimuan koillizen ozan Kataran niemimual. Katar rajoittuu Saudi Arabien suves, toizil puolil rajoittuu Persien lahtenke. Loudehes Katar sijaiččou Bahrein-suarinke, liidehes Arabien emiruattukunnanke. 
Piälinnu on Doha. Muan pinduala on 11 585 km². Rahvahan lugumiäry on 1 699 435 hengie.
Kazahstan

Kazahstan (), virralline nimi on Kazahstanan tazavaldu () – valdivo, kudai sijaiččou Jevruazien keskiozas. Kazahstanan suurin oza sijaiččou Azies, pienin oza on Jevroupas. Valdivo sijaiččou Kaspien meren, Ala-Volgan alovehen, Uralan, Sibirien, Kitain da Keski-Azien välis. Kazahstan rajoituu Ven'anke pohjazes da päivänlaskus, Kitainke päivännouzus, Kirgizienke, Uzbekistuananke da Turkmenienke suves. 
Piälinnu on Astana. Rahvahan lugumiäry on 17.713.784 hengie (v. 2016). Muan pinduala on 2.724.902 km². Virralline kieli on ven’a, valdivolline kieli on kazahan kieli.
Kazvatus

Kazvatus on käziteh, kudai viittuau tavoittehellizeh toimindah, kudaman tarkoituksennu on muuttua yksilön ominazuksii toivottuloin piämiärien mugazesti. Levien nägemyksen mugah kazvatus kattau kai kazvattajan tahallizet da tahattomat tevot, kudamat vaikutetah tahtotusti yksilön kehittymizeh. Kaijembi nägemys rajuau kazvatuksen tiedoizeh vähimyölleh kahten ristikanzan vuorovaikutukseh.
Opastandua voi pidiä kazvatuksen yhtenny alovehennu.
Kazvossyöndy

 Kazvossyöndy on syöndytaba, konzu ei sua syvvä erähien elättilöin lihua. Veganat ei käytetä nimittustu elättilöin annettuloi einehii (maido, jäičät, nahku).
Yhtehizet tijot.
Kazvossyöjät ei syvvä lihua, linduloin lihua, kalua da meren tuotehtu. Maijon tuotehtu da jäičiä ei syvvä vaiku veganat.
Erähät kazvossyöjät, paiči tiettyä syömisty, ei käytetä vie sobii da toizii tuottehii elättilöin nahkas; syömisty, kuduas on glitserinu, želatinu, karminu.
Pruazniekat:
1. ligakuudu — Muailman kazvissyöndän päivy.
1. kylmykuudud — Muailman veganoin päivy.
Kazvossyöndän lajit.
On olemas kazvossyöjät, kuduat syvväh vaiku rohkua kazvossyömisty, kudai ei olluh keitetty (ei suolattu, ei muijottu, ei marinuitu).
Fruktoriantsat syvväh puunandimii, muarjua, oriehua, siemenii.
Jällesolijat syömizentavat ei olla kazvossyöndy, sendäh ku heile suau syvvä tapettuu syömisty:
Kaži

Kaži on kodielätti. Kodikaži on kažieläimien rodukunnan imettäi.
Kaži on sotsiualline žiivattu, kudai mečästäy jyrzijöi da toizii pienii elättilöi. Kaži käyttäy omas yhtevykses iänien signualoi, feromonoi da rungan liikkumizii.
Nygöi muailmas on läs 600 miljonua kodikažii. On kehitetty läs 200 roduu, kui pitkykarvastu (persieläine kaži), mugai karvattomua (sfinks-kaži).
Jo 10 000 vuottu rahvas kunnivoijah kažii, sendäh gu net mečästetäh jyrzijöi da toizii kodisyöjii.
Kefiiru

Kefiiru on hapattu maidojuomine, kuduadu luajitah maijos hapattajes sidä. Se on valgei.
Kefiirua juvvah Ven'al, Valgo-Ven’al, Ukrainas, Kazahstanas, Baltiekkumeren mualois, Germuanies, Uzbekistuanas, Ruočis, Norjas, Vengries, Pol’šas, Izrail’as, Amierikan Yhtysvallois da Avstrualies.
Valmistu kefiirua nevvotah säilyttiä lämbötilal 2-4 °C.
Kefiiru dai muut hapatut maidoeinehet vaikutetah hyvin šuolistoh. Sežo kefiiru nostattau immunitiettua da rauhoittau.
Kefiiran kodimua on El’brusan mäin tyvi.
Kavkazal on olemas äijy starinua kefiiran da sen hapatuksen alguperäs. Ga pidäy sanuo, gu Kavkazal kefiiran valmistamizen retseptu ylen kodvan peitettih da sidä ei tahtottu kerduo nikenele.
Paiči tavallistu kefiirua on sežo fruktukefiiru, kuduadu luajitah ližates juomizeh fruktoi da muarjoi, ezim. abrikoussua, vagoidu da must’oidu.
Keitinpiirai

Keitinpiirai on rugehizis (libo nižuhizisgi) jauholois luajittu hoikkazekse ajeltu, riehtiläl pastettu da keitetyl riisul täytetty piirai. 
Tahtahah pidäy vetty, suolua, rugehistu jauhuo da vähäine nižujauhuo. Sevoita sitkei taigin. Paloittele pienikse kakkaroikse, ajele kakkarat hoikkazikse kuorikse. Pane syväimekse toizele puolele suoluvies keitettyy riissua. Taita toine puoli piäle da leikkua tassil reunat pyöriekse. Pasta riehtiläl vois libo siemenvois kudualgi puolel. Pane pastetut piiruat puarakkai ristakkai.
Keldaine

Keldaine on väri, kudaman ristikanzu aistii silloi, ku silmän verkokalvon pitkyualdozeh da keskipitkäh valgoh herkät tappisolut reagiiruijah kudakui yhty äijän, no lyhytualdozele valgole herkät tappisolut ei reaguija juuri nivouze.
Televizoras da tiedokonehekruanois käytettylöis RGB-värimallilois keldaine väriaistimus rodieu ozuttajen vihandua da ruskiedu valguo muga lähäl, ku net ristikanzan nägösistiemas sevoitutah. Bumaugale pandajes käytetäh puaksuh CMYK-mallii, kudamas yksi mustehis on keldaine (Y-yellow).
Kelduahven

Kelduahven ("Perca flavescens") on pohjasamerikkalaine ahvenluadu.
Keldupästärikki

Keldupästärikki libo keldupästärikkö ("Motacilla flava") on pästärikkilöin heimoh kuului čiučoilinduluadu.
Kogo da nägö.
Piduhus: 15-16 cm&lt;br&gt;
Paino: 15-23 g, uročču on emäččyy suurembi.
Kelduruspakko

Kelduruspakon värisävylöi aistitah, konzu nägösistieman enimyölleh ruskiele da ozittain vihandale vallole herkät verkokalvon tappisolut ollah aktiivizet. Kelduruspakko on vallon spektral ruskien da keldazen välis ualdopiduhuon olles n. 585-620 nanometrua.
Käytetäh värih näh sežo sanoi kullankarvaine, tulenkarvaine, oranži da oranževoi. Sanat "oranži" da "oranževoi" tullah francien sanas "orange", kudai merkiččöy sego apel'sinua sego sen värii. Francien kieleh sana allun algajen tulou hindin da urdun kielilöin apel'siinua merkiččijäs sanas "narangi".
Kemi

Kemi (myös "Vienan Kemi") on linnu da Kemin piirin hallindolline keskus Karjalan tazavallas Ven'al. Se sijaiččou Vienanmereh laskijan Kemijoven suus 434 kilometri Petroskoispäi pohjazejeh. Linnas on 13 800 da sih kuulujat kylät laskijen 14 500 eläjiä (vuonnu 2011).
Muantiedo da ilmasto.
Kemin kunnan (poselenien) pinduala on 1980,98 neliökilometrii. Se rajoittuu lounazes Kemin piirin Vääränkosken, pohjazes Kuuseman da päivännouzupuolel Papinsaaren kundih (poselenieloih) sego suves Belomorskan piirin Sosnavičan poselenieh. Pindualas suurin oza on meččiä.
Seudu kuuluu Vienanmeren alangoh. Suurin jogi on Kemijogi.
Histourii.
Kemin kauppias- da käzityöläsazutus mainitah enzimäzen kerran 1400-luvul. Se kuului Novgorodan posadnikan leskele Marfa Boretskoile, kudai vuonnu 1450 lahjoitti alovehen Solovetskoi manasterile. 1500-luvun puolivälis lähtijen Kemi oli Kuolan kihlakundah kuulujan manasterin ezilinnu. Vuonnu 1571 sinne nostettih puihine linnoitus, kudai 1500–1600-luguloin aigua joudui puolalaine da ruoččilazien hyökkävyksien kohtehekse.
Kemijogi

Kemijogi on Pohjas-Karjalan jogi (Vienanmeren ala).
Joven piduhus on 191 km (Čirka-Kem’anke, kudaman piduhus on 410 km), jovenalan pinduala on 27 700 km².
Jogi ottau allun Ala-Kuittijärvespäi. Joven ylävirdu on Suomes, kus jogie kučutah Pistajogi. Se virduau moniloin järvilöin kauti. Hapjären da Ylijärven välis sidä kučutah Ješanjoki. Jovensuun levevys on enämbi 200 m, syvys on harvah enämbi 3 m. Jovensuus on Kemin linnu. Joves on äijy koskie.
Jogi jiädyy tavan mugah kylmykuus, avavuu oraskuun allus.
Vezi on muzavu. Kazvi- da eläinmuailmu on tavalline Karjalan jogiloile da järvilöile. Se Čirka-Kem’anke on kuulužu jogi ristikanzoile, kuduat innostutah sportumatkailuh.
Kendjärvi

Kendjärvi (, ) on Karjalan tazavallan Kondupohjan piirin järvi.
Tämä järvi on kaidu vezistö, kudai leviey luodehespäi liideheh. Suaret juatah sen kahteh ozah: päivännouzu- da päivänlaskuozah. Järves on 108 suardu, kudamien yhtehine pinduala on 6,2 km².
Rannat ollah kivizii. Järven pinduala on 46 km² (suariloinke), piduhus – 22,5 km, levevys – 3 km, randuviivan piduhus – 60,8 km. Sen keskisyvys on 10 m, syvin kohtu on 19,5 m.
Järves on siigua, kuor´oidu, haugii, särgii, ahvendu, kiiškoidu da matikkua. Harvembah löydyy lahnua, harjustu, torpua (jogi- da järvitorpu), säyniä. Talvel rahvahat puaksuh ustitetah ahvendu.
Kendärvi

Kendärvi (, ) on kylä Kondupohjan piiris Karjalan tazavallas Ven'al. Se on Kendjärven kyläkunnan haldivolline keskus. Kylä sijoittuu samannimizen järven da Pertjärven välis. Kendjärvespäi Petroskoissah on 50 km, Kondupohjassah on 25 km. 
Histourii.
Vuvvennu 1706 kyläs rakendettih Kendjärven čugunzavodu. Rudua kaivettih järvispäi da suoloispäi, a čugunua tuodih XIX vuozisuan puolivälissäh viel Petroskoih. Myöhembäh sidä ruvettih tuomah mual, tavan mugah talvel. Zavodu ruadoi vuodessah 1905.
Vuvvennu 1929 professor Borodin I.P. perusti biolougiistansien, kudai ruadau nygöigi.
Yhteiskunnalline ymbäristö.
Kylän koit (80%) ollah kunnostettuloi. On olemas kirpičču- da puukodiloi.
Kyläs ruadau lapsienpäivykodi, Kendjärven keskiškola, Kendjärven kyläkunnan Kul’tuuran da joudoaijan keskus, kylän kirjasto.
Uskondo.
Kylän keskukses on Sroičankirikkö (ven. Троицкая церковь). Se on kirpiččukirikkö kellojalloinke. Se rakendettih vuozinnu 1865 – 1866 zavodan rahvahale.
Kenii

Kenii, virrallizesti Kenien tazavaldu on valdivo Päivännouzu-Afriekas. Kenii on endine Britanien kolounii, se sai iččenäžyön 11.talvikuudu v.1963. Pohjazes se rajoittuu Efiopienke, päivännouzus Somalienke, lounuas Tanzanienke, päivänlaskus Ugandanke, luodehes Suvi-Sudananke. Virrallizet kielet ollah anglien kieli da suahili. Piälinnu on Nairobi. Suurimat linnat ollah Nairobi da Mombasa. Muan pinduala on 582 650 km². Rahvahan lugumiäry on 44 037 656 hengie.
Kepa

Kepa on Karjalan tazavallan Kalevalan kanzallizen piirin pos’olku, kudai kuuluu Jyškyjärven kyläkundah.
Se sijoittuu Han’golujärven rannal, 54 kilometrin piäs Kalevalaspäi.
Pos’olkas on meččypunktu. Ruadau feršalipunktu, Kul’tuurutaloi, kirjasto, keskiškola, lapsienpäivykodi.
15 kilometrin pos’olkaspäi päivännouzuh on suo (ven. Болото Заповедное), kudaman pinduala on 1361, 0 gektuarua. Täs on äijy garbaluo da muur’oidu.
Histourien mustomerkit.
Pos’olkas on voinal (1941 – 1945) tapettuloin Nevvostoliiton salduattoin kalmu. Kalmah on pandu 32 salduattua.
Rahvahan lugumiäry.
V. 1989 pos’olkas eli 751 hengie.
Keski-Kuittijärvi

Keski-Kuittijärvi () on Ven’an järvi Karjalan tazavallan Kalevalan piiris. Se kuuluu Kuittijärvilöin joukkoh da sijoittuu Kemin jovenalas.
Järven pinduala on 275,7 km², piduhus – 41,8 km, levevys – 11,7 km, randuviivan piduhus – 165,6 km. Sen keskisyvys on 10,8 m, syvin kohtu on 34 m.
Suvirandu on madal da suohine, pohjasrandu on korgei da kallivoperäine. Pohjas on järvirudua. Vien väri on valpahanmaksankarvaine. Järves on kažl’ua da šaraheiniä.
Suurimat suaret ollah Kyläniemisuari (6,3 km²), Urnašari (4, 66 km²), Toinen-Uhutsari (1,45 km²), Purnusuari, Kormušsari, Varnasuari, Muštasuari (kaikkiedah 39 suardu, kudamien yhtehine pinduala on 17,4 km²).
Järves on riäpöidy, särgii, haugii, ahvendu, siigua, kiiškoidu.
Pohjasrannal on pos’olku Kalevala, koillisrannal – pos’olku Kuusiniemi.
Keski Afriekan Tazavaldu

Keski-Afriekan tazavaldu on valdivo Keski-Afriekas. Se on syväinmuavaldivo. Koillizes Keski-Afriekan tazavaldu rajoittuu Sudananke, päivännouzus Suvi-Sudanke, suves Kongon Demokruatillizen Tazavaldanke, lounuas Kongon Tazavaldanke, päivänlaskus Kamerunanke, pohjazes Čadanke. Virrallizet kielet ollah frantsien kieli da sango. Piälinnu da suurin linnu on Bangi. Muan pinduala on 622 984 km². Rahvahan lugumiäry on 5 057 000 hengie.
Keskoijärvi

Keskoijärvi () on Kotkatjärven kundah (poselenieh) kuului kylä Anuksen piiris Karjalan tazavallas.
Perustieduo.
Kylä on sijoitunnuhes Keskoijärvi-järven koillisrannikol. Kyläs läbi enne kulgi Piiteri-Murmansku valdivon dorogu.
Eläjät.
Vuonnu 2013 Keskoijärves eli 6 hengie.
Kevät

Kevät on yksi nelläs vuvvenaijas. Muut ollah kezä, sygyzy da talvi. Kevät tulou kerras talven jälles. Keviän kuut ollah kevätkuu, sulakuu da oraskuu.
Kevätkuu

Kevätkuu on vuvven kolmas kuu. Sidä enne on tuhukuu da sen jälles tulou sulakuu.
Kezä

Kezä on yksi nelläs vuvvenaijas. Muut ollah sygyzy, talvi da kevät. Kezä tulou kerras keviän jälles. Kezän kuut ollah kezäkuu, heinykuu da elokuu.
Kezäjogi

Kezäjogi (, ) on Karjalan tazavallan Belomorskan piirin pos’olku. Se on Kezäjoven kyläkunnan haldivolline keskus.
Muantiedo.
Se sijoiččou 72 kilometrin piäs Belomorkaspäi, samannimizen joven suus, Ala-Uikujoven hurual rannal.
Infrastruktuuru.
Pos’olkas ruadau keskiškola, kul’tuurutaloi, ambulatourii.
Histourien mustomerkit.
Pos’olkan keskustas on Nevvostoliiton da Suomen välizel voinal (1941 – 1944) tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin kalmu.
7 kilometrin piäs pos’olkaspäi suvehpäin on Belomorskan-Baltiekan kanualan rakendajien kalmisto (1931 – 1933). 
Talovus.
Srojumaterjualoin kombinuattu, meččy- da puuruadotevolližus. 
Histourii.
Nevvoston aigua se oli ruadopos’olkannu.
Kezäkuu

Kezäkuu on vuvven kuvves kuu. Sidä enne on oraskuu da sen jälles tulou heinykuu.
Khalil Gibran

Gibran Khalil Gibran (جبران خليل جبران ‎, 6. pakkaskuudu 1883 Bšarri – 10. sulakuudu 1931 New York) oli libanalaine runoilii da taidoilii. Hänen tunnetuin tevos on "The Prophet" (Prorokku, 1923)
Kahlil Gibran rodiihes vuvvennu 1883 nygözen Libanan alovehel Bšarrin kyläs. Vuvvennu 1895 muamah muutti lapsienke Bostonah Yhtysvaldoih. 15-vuodehizennu Gibran työttih libanalazeh yliopistoh da nellän vuvven opastundan jälles häi tuli järilleh Yhtysvaldoih. Gibran kirjutti enzimäizet kirjat arabiekse, no vuvves 1918 algajen häi kirjutti angliekse.
Kheopsan piramidu

Kheopsan piramidu (Khufun piramidu libo Suuri piramidu) on suurin da tundietuin Gizan egiptalazis piramidois. Nel'l'änden dinastien farao Kheops (Khufu) nostatti piramidan omassah kalmakse n. 2560 eaa. Se oli muailman kaikkii korgevin rakendus enämbi 3800 vuvven aijan.
Piramidan korgevus ammui oli n. 146,6 metrua da tänäpäi 138,8 metrua. Sivun piduhus on vähä enämbi 230 metrua da pohjan ala 5,3 hehtuarua. Sivuloin kaldevus on 51°52′.
Kiestingi

Kiestingi () on Karjalan tazavallan Louhen piirin pos’olku, kudai sijoittuu Tuoppajärven rannal. Se on Kiestingin kyläkunnan haldivolline keskus.
Histourii.
Se on ylen vahnu pos’olku, kudai perustettih XV – XVI vuozisual. Se muanitah enzimäzen kerran vuvvennu 1547. XVII vuozisual Tuoppajärven rannal oli manasteri.
1927 vuodessah pos’olku oli piirin haldivollizennu keskuksennu. Sih kuului Murmanskan alovehen Kandalahten piirin puoli da kogo Louhen piiri.
Suuren voinan aigua pos’olkas oli germuanielastu saldattua. Kiestingis sijoittui germuanielaine gospitali (sanatourii).
Lähäl pos’olkua oli germuanielaine kalmisto, kudamua ozittain kiškottih da ozittain tuodih Germuanieh.
Vuozinnu 1955 – 1956 Kiestingin piiri hävitettih, sen aloveh yhtistettih Louhen piirih.
Ilmasto.
Vuvven keskilämbötila on 0,6 °C.
Kiihtelysvuara

Alovehen omal paginluavul sego suvikarjalakse da vienankarjalakse Kiihtelysvuara (livvikse "Kiihtelysvuaru", suomekse "Kiihtelysvaara") oli kundu Suomes Pohjas-Karjalan muakunnas. Se yhtistettih 1.1.2005 Jovensuun linnah.
Kiimaisjärvi

Kiimaisjärvi () on Ven’an järvi Karjalan tazavallan Muujärven piiris.
Järven pinduala on 33,8 km², randuviivan piduhus – 96,6 km. Sen keskisyvys on 3,3 m, syvin kohtu on 22,5 m.
Sen rannat ollah madalat, niilöil kazvau havumeččii da vičikkölöi. Järves on 21 suardu, kudamien yhtehine pinduala on 4,6 km².
Järven kauti virduau Kamennaja-jogi. Järves kazvau kažl’ua da šaraheiniä. Pohjas on mudua, löydyy järvirudua.
Järves on siigua, haugii, ahvendu, särgii.
Järvi jiädyy kylmykuun lopus, avavuu oraskuun allus.
Kiiškoi

Kiiškoi libo joršši () on ahvenien heimoh kuului pieni kala.
Kiiškoit

Kiiškoit ("Gymnocephalus") ollah ahvenien heimoh kuului kalasugu.
Kil'l'uhanhi

Kil'l'uhanhi ("Anser erythropus") on lindu.
Kogo da nägö.
Piduhus: 55-66 cm&lt;br&gt;
Siibien agjuväli: 115-135 cm&lt;br&gt;
Paino: 1,5-2 kg
Kiltinänsaamen kieli

Kiltinänsaamen kieli (,Kïllt säm' Kïll) on uralilazen kieliperehen suomelas-ugrilazeh kielijoukkoh kuului saamilaine kieli.
Kirjaimikko.
№1: Аа,Ӓӓ,Бб,Вв,Гг,Дд,Ее,Ёё,Жж,Зз,Һһ,Ии,Йй,Ҋҋ,Јј,Кк,Лл,Ӆӆ,Мм,Ӎӎ,Нн,Ӊӊ,Ӈӈ,Оо,Пп,Рр,Ҏҏ,Сс,Тт,Уу,Фф,Хх,Цц,Чч,Шш,Щщ,Ъъ,Ыы,Ьь,Ҍҍ,Ээ,Ӭӭ,Юю,Яя.
№2: Aa,Ää,Bb,Dd,Ee,Ёё,Ё'ё' ,Ff,Gg,Hh,Ĥĥ,Ii,Ïï,Jj,J'j' ,Kk,Ll,Ḷḷ,Mm,Nn,Ññ,Ŋŋ,Oo,Pp,Rr,Ŕŕ,Ss,Tt,Uu,Vv,Yy,Zz,Žž, ' , " ,Êê.
Kinnermy

Kinnermy on vahnu karjalaine kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Vieljärven kyläkunnas.
Piirih, kudamas sijoittuu kylä, rahvahat tuldih elämäh XVI vuozisual. Enzimäzen kerran Kinnermäs muanitah vuonnu 1563. Nygöi kyläs on 17 taloidu. Vahnembat koit rakendettih XVIII vuozisual da XIX vuozisuan allus. Vie kyläs on časounu (Часовня Смоленской Божьей Матери), kudai rakendettih XVIII vuozisual.
Vuonnu 2001 perustettih Kinnermän ystävät –liitto.
Kennermäs ruadau muzei.
Arhitektuuran mustomerkit ollah:
Kinnermän rahvahan lugumiäry.
Vuonnu 1905 Kinnermäs eli 117 hengie.
Nygöi kyläs ainos eläy läs viizi hengie, ga kezäl täh tulou äijy matkailijua.
Kino

Kino on taidehmuodo, kudai on tänäpäi yksi popul'arnolois aijanviettolajilois. Nygymuodoine kino libo fil'mu on kuvas da iänes luajittu audiovizualine medii. Kuvah suahah lekkumizen il'l'uuzii, ku pikoivähäzel toine toizes eruojua kuvua vaihtetah sumbah, tavan mugah 24 kerdua sekundas.
Kino (rock-joukko)

Kino () oli ven’alaine rock-joukko, kuduan liderannu da pajoloin kirjuttajannu oli Viktor Tsoi. Vuozinnu 1980-1990 joukko oli Ven’an tundietumis joukkolois. Kino oli leningruadalazen undergraundan kuulužimis joukois yhtes Akvarium- da Zoopark-joukoinke. Stil’an mugah Kino eroittuu ven’alazen rockmuuzikas, sendäh gu joukko ei käyttänyh perindöllizii elementoi. Tsoin kuolendan jälles joukko loppi toimindan. Rodih muga sanottu «kinomania». Nygöigi Kino on ylen tundiettu joukko da sil on äijy ihailijoi.
Joukon muzikantat.
1981
1981-1983
1984
1984-1990
Kipinä

Kipinä on lapsien žurnualu. Piäzöy ilmoih joga kuudu karjalan, suomen da vepsän kielel. Vuvvennu 2015 “Kipinä” sai Sampo-palkindon. Toimitukses ruadau kymmene hengie. 
“Kipinän” piätoimittai on Jana Filimonkova, taidoilii – Ol'ga Demidova. Suomenkielezen noumeran toimittajinnu ollah Jana Filimonkova da Natajla Denisova, vepsänkielizen noumeran toimittajannu on Galina Baburova, karjalankielizen noumeran toimittajinnu ollah Jelena Ruppijeva, Ol'ga Smotrova, Maikki Sitsina.
Kipru

Kipru libo Kipran tazavaldu on suarivaldivo Välimeren päivännouzuozas. Se on Jevroupan liiton ozanottai vuvves 2004 algajen.
Kipran tazavaldu täyttäy 98% Kipran suaren alovehes da lähäl olijat suaret Agios, Georgios, Geronisos, Gl’ukiotissa, Kila, Kiedes, Kordilia da Mazaki.
Tazavallan virrallizet kielet ollah griekan da turcien kielet. Piälinnu on Nikosii. Valdivon pinduala on 9250 km². Rahvahan lugumiäry on 1  142  575 hengie.
Kirgizii

Kirgizii (virralline nimi on Kirgizan tazavaldu, Kirgistan kirg. Кыргызстан) – valdivo Azies. Muan pinduala on 199 952 km². Rahvahan lugumiäry on 7 miljonua hengie (v.2015). Kirgistan rajoittuu Kazahstananke pohjazes, Kitainke liidehes, Tadžikistuananke lounuas, Uzbekistuananke päivänlaskus. Kirgizii on syväinmua. 
Piälinnu on Biškek. Kirgizien virralline kieli on ven’a. Valdivolline kieli on kigizan kieli.
Kiribati

Kiribatin tazavaldu () on Tyynenmeren valdivo, kudai sijoittuu Mikronezies da Polinezies. Luodehes se rajoittuu Maršallansuariloin da Mikronezien liittovaldivon alovehvezilöinke, päivänlaskus da lounuas – Naurun, Solomonan suariloin da Tuvalun alovehvezilöinke, suves da liidehes – Tokelaun, Kukan suariloin, Frantsien Polinezien alovehvezilöinke. Pohjazes da koillizes se rajoittuu Tyynenmeren neitrualizien vezialoinke da Yhtysvalloin pienilöin erillissuariloinke. Randuviivan pitkevys on 1143 km. Pinduala on 812,34 km². Kiribatin rahvahan lugumiäry on 103 058 hengie (v. 2010). Valdivon piälinnu on Tarava (kartois sidä toiči merkitäh ”Bairiki”-nimekse, kudai on vaigu piälinnan keskioza.
Kirjaimikko

Kirjaimikko libo kirjaimisto on tietyn kielen iännehkirjutukseh vakiintunuh jälletetty kogomus kirjaimii. Iännehkirjutus on yksi muailman kirjutussistiemoin kolmes perusluavus tavukirjutuksen da sanakirjutuksen kel.
Kirjaimikko, kirjaimisto da merkistö.
Kirjaimistuo voi pidiä kirjaimikon yläkäzittehenny. Kirjaimistos on tavan mugah enämbi kirjaimii, migu mintah yksittäzen kielen kirjuttamizeh pidäy. Kirjaimisto sežo ei miäritä kirjaimikon jälletysty.
Tiedotehniellizes nägökannas voibi paista merkistös, kudamah kuuluu kirjaimien ližäkse toizetgi kirjutusmerkit, muga kui välimerkit da noumerot.
Kirjaimien nimet.
Hos seemiläine kirjaimikko kuva eri iändehii, kirjaimet oli alukse luajittu azuteksien da elättilöin kuvis. Jogahine kirjain ezitti kudamidä nengostu elementua, kudaman nimi seemiläzes kieles algoi sil kirjaimel. Ezimerkikse kirjaimikon nellän enzimäzen kirjaimen nimet, alef, beth, gimel da dalet, tarkoitettih varsinazesti häkkii, taloidu, verbl'uudua da ustu. Ku kirjaimikko tuli käyttöh kreikas, niilöin nimetgi otettih kreikan kieleh, kudamas net muututtih muodoh alfa, beeta, gamma da delta. Toizin kui seemiläzis kieleis, kreikas nämmä nimet tarkoitettih vaiku kirjaimii. Äijät latinalastugi kirjaimistuo käyttäjän kielen kirjaimikkuo tarkoittai sana ("alphabet" libo "alfabet") on luajittu kreikan kirjaimikon kahten enzimäzen kirjaimen nimespäi.
Latinalazes kirjaimikos kirjaimien nimii yksikai ei jo käytetty. Tavan mugah vokalih viitatah iändäjen se pitkänny, da konsonantan edeh libo sen peräh pannah mitah iändämisty avvuttai vokali ("h" = hoo, "l" = el, "ž" = žee").
Karjalan kielen kirjaimikko.
Karjalan kieles käytetäh latinalastu kirjaimistuo, kudamah on ližätty erähii kirjaimii, kudamii latinas ei ole Ä, Ö, Č, Š da Ž.
Kirjalližuontiedo Kirjalližusluvettelo

Веняляйзет рахвахан суарнат / сборникан луади М. Булатов ; переводан луади П. В. Лобская. - Петрозаводск : Карельской государственной издательства, 1939.
Beljakov, A. A. Literatura hrestomatja : Karielazin skolьlla varoin. Toine čuasti. – Moskva : Gosudarstvennoi učebno-pedagogičeskoi izdateljstva, 1934.
Gorškova, O. E. Karjalainen kansanrunous. – Petroskoi, 2002.
Jaakko Rugojev - Karjalan omatunto. – Petroskoi : Arhippa Perttusen säätiön julkaisusarja n:o 6, 1998.
Karjalaisia sananpolvia / Joensuun korkeakoulu ; toim. S. L. Miettinen, P. Leino. – Helsinki : Suomalaisen Kirjallisuuden Seura, 1971.
Karjalan kansan runot / SNTL:n Tiedeakatemian Karjalan filiaali. Kielen, kirjallisuuden ja historian instituutti. Tartu Riiklik ulikool ; kokoonpannut V. Jevsejev ; toim. E. Laugaste, A. Beljakov. – Tallinn : Eesti Ramat, 1976.
Kulkua nyt lapsukaiset . – Kalevala, 1994.
Kultapiälintu : vienalaisie suarnoja / luat. S. Remsujeva, P. Zaikov. – Petroskoi : Karjala, 1994.
Literaturnoi hrestomatja : Karielan nepolnoilla srednjoilla i srednjoilla skolalla varoin. 5 klassa / sostuavi A. Beljakov. - Moskva : Gosudarstvennoi učebno-pedagogičeskoi izdateljstva, 1936.
Literaturnoi hrestomatja : Karielan nepolnoilla srednjoilla i srednjoilla varoin, 6 klassa / sostuavi S. Sokolov. - Moskva : Gosudarstvennoi ucebno-pedagogiceskoi izdateljstva, 1936.
Literaturnoi hrestomatja : Karielan nepolnoilla srednjpillai srednjoilla skolalla varoin, 7 klassa / sostuavi A. Beljakov. - Moskva : Gosudarstvennoi učebno-pedagogičeskoi izdateljstva, 1936.
Mikä jokaisella on? Petroskoi, Karjala, 1987.
Peksujeva, I. Kotikyläni Kostamus / Iro Peksujeva. - Kalevala : [б. и.], 1993. 
Remsu, M. Karjalais-suomalaisia kansansatuja. – Petroskoi : Karjalais-suomalaisen SNT:n valtion kustannusliike, 1945.
Sarala, A. Suistamolaisia sananparsia. – Helsinki : Suomalaisen Kirjallisuuden Seura, 1968.
Väinämöisen paluu : lähialueantologia / toim. T. Tuominen. – Petroskoi : Verso, 2002.
Kirjalližus

Kirjalližus tarkoittau kirjutettunnu libo suullizennu perindönny säilynnyzii kirjallizii tuottehii muga kui romuanoi libo rahvahanrunohuttu. Puaksuh kirjalližuol viitatah kaunehkirjallizih tevoksih. Kirjalližus on levei ellendys da sen tyhjendäi miärittely on jygiedy. Etimolougizesti termi viittuau kirjumuodoh da kirjutettuh tekstah, no toizielpäi kirjalližuokse čotaijah erähis yhtevyksis dai sähköhizesti ilmah piästetyt tevokset, sarjukoomiksat da suulline rahvahanperindö, libo kai kirjutetut tekstat da paistut sanelendat.
Kirjoin'okkučiirakko

Kirjoin'okkučiirakko ("Thalasseus sandvicensis", enne "Sterna sandvicensis") on čiirakkoloin heimoh kuului lindu.
Karjalankieline nimi.
Karjalan kieles tunnetah sana "čiirakko", kudamal tarkoitetah tavallizeh kalačiirakkuo ("Sterna hirundo") libo lapinčiirakkuo ("Sterna paradisae"). Kirjoin'okkučiirakon karjalankieline nimi on täh artikkelih niškoi kiännetty ven'ankielizes sanas "пестроносая крачка". Suomen kieles lindu tunnetah nimel "riuttatiira", ga tädä nimie on jygei ottua karjalankielizen uvvissanan pohjakse, ku karjalan kieles sana "riutta" tarkoittau vähän eri dieluo migu suomen (yleis)kieles.
Aloveh.
Kirjoin'okkučiirakko pezoittuu meren rannoil Europas, Amerikas, Afrikas da Päivänlasku-Aazies. Suomes se ei pezoitu, ga linduloi tavatah Suomengi rannoil joga vuozi. Suomespäi lugijen lähimäzet pezoitundukohtat ollah Estounies.
Kirju

Kirju libo kniigu on nivos bumuagoi, kudamis on painettuu tekstua libo kuvua. Kirjua voibi piästiä ilmah sežo sähköhizes formuatas sego iänikirjannu.
Sana kirju on enne merkinnyh čomendustu, kaiverdustu libo merkii, da kirjutus on tarkoittanuh nämmien luadimistu. Viego, sanommo, sobien čomendustu voibi kuččuo kirjakse. Samua pohjua on adjektiivu "kirjavu". Sežo sana kirjain on samua alguperiä. Sana kniigu tulou ven'an kirjua merkiččijäs "книга" (kniga) sanaspäi.
Enne kirjanpainanduneron keksindiä kirjoi kopiruittih käzin, da sendäh net oldih harvinazet da kallehet. Allukse kirjat oldih pitkiä nahkupalastu libo pergamentua, libo papirustu kiäritynny.
Kirjuttai

Kirjuttai on ristikanzu, kudai kirjuttau kirjoi, semmite kaunehliteratuurua.
Kirjutus

Kirjutus tarkoittau kielen ilmaisemistu piirrettylöil simvoloil. Kaikis kul'tuurois on paistu kieli, no kirjutussistiemoi on kehitetty da omaksuttu vaiku aijoittain. Kirjutuksen suurin hyödy on tiijon säilyttämine sen alguperäizes ezitystapahtumas rippumattomasti. Yhteizös, kuduas ei ole kirjutusneruo, kaiken tiijon siirdymizen pidäy tapahtuo suullizesti ristikanzalpäi ristikanzale. Kirjutusneron kauti on roinnuh mahto välittiä tieduo kui loittozih mualoih mugaže tulijoile sugupolvile.
Kirjutussistiemoin kolme perusluaduu ollah sanakirjutus, tavukirjutus da iänneh- libo kirjaimikkokirjutus.