tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Gallejan händytiähti

Gallejan händytiähti Gallejan händytiähti (virralline nimi 1P/Halley) – kirkas lyhytilmestysaigaine händytiähti, kudai tulou järilleh Päiväzellyo joga 75-76 vuottu. Se on enzimäine händytiähti, kuduah niškoi miärättih ellipsurada da sen ilmestymizen aiguvälit. Nimi on pandu anglien tiähtientiijustelijan Edmund Gallejan kunnivokse. Händytiähtes kiini ollah eta-Akvaridan da Orionidan meteorukivivihmat. Sih kaččomata, ku joga sada vuottu vihjatah äijy kirkahembua pitkyilmestysaigastu händytiähtie, Gallejan händytiähti on ainavo lyhytilmestysaigaine händytiähti, kudai hyvin nägyy ilmai teleskoppua.
Histourii.
Kitain da Vavilonan histouriellizih dokumentoih kirjoile pandulois muinaisaigazis tarkastuksis algajen oli vihjattu vähimite 30 händytiähten ilmestymisty. Enzimäine tottu tovendettu Gallejan händytiähten tarkastus kuuluu vuodeh 240 enne Hristosan roindua. 
Händytiähten jälgimäine perigelies kauti menendy oli 9. tuhukuudu 1986 Vezimiehen tiähtijoukos, tuliedu vuotetah 28. heinykuudu 2061, sen jälles – 27. kevätkuudu 2134.
Vuvvennu 1986 ilmestyjes Gallejan händytiähti oli enzimäine händytiähti, kuduadu tarkastettih kosmossuapparuatoin avul, niilöin luvus Nevvostoliiton apparuatat ”Vega-1” da ”Vega-2”, kudamien avul suadih tieduo händytiähten ydimes da sit, kui rodieu koma (pölyn da guazun pilvi, kuduan sydämes on händytiähten ydin. Koma da ydin ollah händytiähten ”piä”. Päiväzeh päi lähenijes ”piä” kazvau da toiči kazvau ”händy”) da händy.
Löydämine.
Gallejan händytiähti on enzimäine händytiähti, kudual on tovendettu ilmestymizen väliaigu. Jevroupan tiijos ihan renessansukaudeh suate voitti Aristotel'an nägökandu, kuduan mugah händytiähtet ollah Muan atmosfieran kuohastukset. Yhtelläh enne Arestotel´ua dai hänen jälles äijät antiekallizet filousofat ovvostettih händytiähtien roinduperiä. Aristotel'an sanoin mugah Hiosan Gippokrat (V vuozisada enne Hristosan roindua) da hänen opastui Eshil ajateltih, ku ”händytiähten händy ei ole hänen oma, se rodieu toiči, konzu se harhailou kosmossualoi myöte, sendäh ku meijän nägösuvas kuvastuu kosties, kudai vieröy händytiähten peräh, da piäzöy Päiväzeh suate.Händytiähti toizih tiähtilöih verraten ilmestyy pitkien aiguvälien peräh sendäh la, ku se irdavuu (Päiväzespäi) ylen hil´l´ah, sendäh konzu se ilmestyy uvvessah sih samah kohtah, se meni jo tävven pyörähtyksen.
Plotinvezistö

Plotinvezistö (, ) on keinolluajittu vezistö, kudai luajitah tavan mugah jogialangos vezibutkilaittehien avul vien suittamizeh da säilyttämizeh niškoi. Sidä käytetäh rahvahan tarbehih niškoi.
Plotinvezistöt jagavutah kahteh lajih:
Plotinjärvilöis (ezim. Ribinskan plotinvezistö) on erilaine vezi, migu sivujogilois, kuduat laskietahes järvilöih. Vezi moizis plotinvezistölöis virduau myödytuuleh. Joven plotinvezistöt (ezim. Dubossarin plotinvezistö) ollah pitkänmuodozet. Vezi tavan mugah virduau tädä jogie myö iäre. Vien ominažuot on läs kui joven viel.
Plotinvezistön piäparametrat ollah suurus, pinduala da vien pinnan heilahtusväli käyttämizen aigua.
Suurimat plotinvezistöt.
Muailman suurimat plotinvezistöt pindualan mugah.
1.Volta (8482 km², Ghana)
2.Smollvud (angl. Smallwood) (6527 km², Kanuadu)
3.Kuibiševan plotinvezistö (ven. Куйбышевское водохранилище) (6450 km², Ven'a)
4.Kariba (5580 km², Zimbabve, Zambii)
5.Buhtarminskan plotinvezistö (ven. Бухтарминское водохранилище) (5490 km², Kazakstan)
6.Bratskan plotinvezistö (ven. Братское водохранилище) (5426 km², Ven'a)
7.Naser (5248 km², Jegiptu, Sudan)
8.Ribinskan plotinvezistö (ven. Рыбинское водохранилище) (4580 km², Ven'a)
Muailman suurimat plotinvezistöt vien suuruon mugah.
1. Kariba (180 km³, Zimbabve, Zambii)
2. Bratskan plotinvezistö (ven. Братское водохранилище) (169,3 km³, Ven'a)
3. Naser (157 km³, Jegiptu, Sudan)
4. Volta (148 km³, Ghana)
5. Manikuagan (141,6 km³, Kanuadu)
6. Guri (138 km³, Venezuela)
7. Tartar (85 km³, Irak)
8. Krasnojarskan plotinvezistö (73,3 km³, Ven'a)
9. Zejan plotinvezistö (ven. Зейское водохранилище) (68,4 km³, Ven'a)
Vahnimat plotinvezistöt.
Enzimäzet plotinvezistöt perustettih Muinas-Jegiptas, sendäh gu pidi ruadua mualoi Niilan jovenalangos (enämbi 300 vuottu enne meijän aijanluguu).
Ven’al enzimäzet plotinvezistöt perustettih vuozinnu 1701 – 1709, konzu rakendettih Višnevoločkan vezidorogua, kudai yhtisti Volgan Baltiekkumerenke. Vuvvennu 1704 rakendettih Alapajevskan plotinvezistö (Keski-Uralas), sendäh gu pidi varata zavodu viel da mehuanillizel energiel.
Intersugupuoližus

Intersugupuoližuol vihjatah sih, gu lapsen sugupuoldu ei voi miärittiä hänen sugupuolielimien ulgonävös. Se vihjuau sežo toizenluaduzeh sugupuoliominažuksien poikkevumuoh. Ammussah intersugupuolizis ristikanzois paistih käyttäjen sanua “hermafrodiitti” suomekse da “гермафродит” ven’akse.
Intersugupuoližuon ellendykseh kuuluu mondu sugupuolen kehityksen häirivyö dai sugupuolielimien nägyjiä vigua. Nämmis tilandehis sugupuolielimet ei vastata tavan mugah sugurauhnazien libo sugupuolihromosomien miärättyy sugupuoldu.
Intersugupuoližus voi tundie sugupuolielimien ulgonävös ylen harvah. Joga vuottu Suomes roih läs 20 intersugupuolistu lastu. Piettäneh intersugupuolizinnu ristikanzoi, kudamil on Turneran libo Klainfelteran sindroumat, intersugupuolizien ristikanzoin miäry on kaksi tuhandesozua.
Kaikkien sigivölöin ulgopuolizet sugupuolielimet ollah allus naizenluaduzet. Brihaččusigivölöin sugupuolielimet muututah tavan mugah digidrotestosteronan vaikutukses miehenluaduzikse. Toiči sugupuolielimien kehitykseh vaikutetah ezimerkikse kohtunaigazet gormonoin luadimizen muutokset, mutaciet libo vierasainehile herkenemine. Konzu XX-hromosomallizen ristikanzan sugupuolielimis on kui mies- muga i naispuolizet piirdehet, yleizimbänny syynny on se, gu häi oli naisluaduine sigivö, kudaman ližämunuazele kehityttih liigukazvuo. Sendäh ližämunuaine luadii liijan äijän miesgormonua da ulgopuolizih sugupuolielimih kehityttih miespuolizet piirdehet. Vuitil intersugupuolizis ristikanzois on naizen ulgopuolizet sugupuolielimet, ga ei ole kohtuu eigo munasarjoi. Nämmis tilandehis intersugupuoližuttu ei voi tundie enne muutosigiä.
Kuari-vedovoimalline plotin

Kuari-vedovoimalline plotin (ven. "Арочно-гравитационная плотина") on betonas, raudubetonas libo kives luajitun plotinan laji, kudai yhtistäy ices vedovoimallizen da kuaren plotinoin ominažuksii yhteh aigah, muga sit se on muutoslaji.
Kuvailendat.
Sen lajin vezitehniekan azundan lujandan varustamizeh näh käytetäh azundan painuo da rakendehen kuarellistu geometriedu, kudai jagau muutosseinien gruuzindua, sen periä tämän lajin plotinat ollah luotettavambi migu kuarillizet plotinat. Puaksuh kuari-vedovoimallistu plotinua nostetah kohtah kan’jonalazen muanpinnanke, kuduas perusseiniennu ollah kierdäjät kallivot.
Puaksuh nämmien plotinoin järevys on nenga sadua metrin alukses da 10-30 metrin harjas. Tämän kuaren kuavan(randoih tuvenke) käyttämine andau valdua alendua laittehen massan da srojindan hinnan, verraten vedovoimallizien plotinoin kel. Sentäh kuarien rinnal kuari-vedovoimallistu plotinua puaksumbah käytetäh vezitehniekoin azundois, kuduat ollah korgiembi migu 100 metrin.
Kuulužat ezimerkit.
Kuari-vedovoimalline plotin on käytetty Guveran plotinal (Amerikan Yhdysvaldivot), kudai on nostettu 1930-luvus. Sajano-Šušinskaja vezivoimalu on nostettu kuari-vedovoimalline plotinan kuavan mugah 242 metrin korgevus, 111 metrin levevys da 1066 metrin piduhus harjas. Gu vien pindu ollou korgei sit vien paine vezisäilivön puoles nouzou 18 mil’l’onah tonnassah.
Muodoilan variantat.
Paiči tämän plotinan lajin klassiillistu laitehtu on toizien plotinoin lajiloin variantua, kuduat ei ole kuari-vedovoimallizet, ga, vähimyölleh, käytetäh kuaren alguainehtu libo kuaren alguperiä, ezimerkikse:
Turvupielus

Turvupielus on mašinan avtomuatilline turvuvarusteh, kudai täyttyy azottuguazul, konzu on ozattomus. Se lievendäy avaarien tuloksii da suojuau passažiiroi da ulgopuolizii kävelijöi satatekses.
Ruandu.
Räjähtyszar’uadu täyttäy pieluksen, kuduan iškupurgavustu ohjuau elektrounine turvupieluksen ohjavuslaiteh. Konzu ohjavuslaiteh suau tiijon ähkähtymizes ähkähtyslaitehelpäi, se piästäy turvupieluksen. Turvupielus täyttyy erähäs suandesozasekundois, konzu on ähkähtys, da sit tyhjenöy samah tabah läs 0,2 sekundua ähkähtyksen jälgeh.
Erilaizet turvupielukset.
Eziturvupielus.
Tavalline turvupielusluadu on turvupielus, kudai on ajajan ohjavusrattahan keskes. Läs jogahizes uvves mašinas on sežo edupassažiiran turvupielus, kudai on laitehlavvas.
Bokkuturvupielus.
Uuzien mašinoin suurimas ozas on bokkuturvupielukset da ripustinturvupielukset, kuduat suojatah passažiiroi bokkuähkähtyksis da iskulois. Bokkuturvupielukset ollah istuimen selgynojan reunas libo veriäs. Ripustinturvupielukset ollah levon reunois. Net suojatah passažiiran piädy bokkuikkunan st’oklas libo mašinan ulgopuolizis ezinehis.
Polviturvupielus.
Polviturvupielukset puaksuh ollah jalgupaikas uuzis mašinois. Net suojatah ajajan da ezipassažiiran polviloi, siärii da reizii laitehlavvan da ohjavuslaittehen iskus.
Kävelijänturvupielus.
Volvon da Subarun (XV-modelis) mašinois on jo kävelijänturvupielukset. Net ollah suojuskannen al. Ähkähtykses turvupielus ilmestyy da suojuau kävelijän piädy mašinan suojuskannes da tuulist’oklas.
Linkit.
https://fi.wikipedia.org/wiki/Turvatyyny
Akilan Iivan

Akilan Iivan (Ivan Akimov) on karjalaine mies, karjalan rahvahan puolistai, karjalan kielen kaiččii, kieliaktivistu. Mies on rodivunnuh Priäžän piirin Kolatsellän kyläh. Akilan Iivan (Ivan Akimov) hätken aigua on olluh Karjalan raadivon toimittajan leivis. Mies oli niilöin kieliaktivistoin joukos, kuduat pandih algun karjalankieline Oma Mua -lehti.
Zergeyth

Zergeyth on karjalankieline mustumetallubändi. Bändin enzimäine al'bumu, Pajot kezäs kodoilas, piäzi ilmah vuvvennu 2013. Al'buman julgai iče bändin ainovo jäsen, Sergei Nikiforov. Nikiforov oli roinnuhes 25. kevätkuudu, 1983, Piiteris.
"Pajot kezäs kodoilas" al'buman pajot ollah:
1. Kevät tulou, levos tippuu 
2. Karjalažen piäsköi 
3. Kezä kodirandažeu 
4. Jälles ajandu 
5. Vihmua kaččojen 
6. Vuottovuara 
7. Kodi kuččuu karjalah 
8. Kurren kižad 
9. Tomhet (Burzum cover)
Titanic

Titanic on James Cameronan luajittu romuantine katastrofufil'mu. Sen enzi-ildu oli vuvvennu 1997. Fil'mu kerdou Titanic-höyrylaivan uppuomizes da tämä tarin on ozittaín keksitty. Piähenget ollah Leonardo DiCaprio da Kate Winslet. Fil'mu terväh nouzi kuulužakse da sai yhtentostu Oscar-palkinduo, sih kuuluu "Paras fil'mu"- da "Paras ohjavus"-palkindot. Titanic oli ezmäine fil'mu, kudai oli kerännyt piäl miljardua dollarua lippulois.
Polimeerine savi

Polimeerine savi (libo plastiekku) on plastielline aineh, kudamas muovaillah kaikenluaduzii huahmoloi, čomenduksii, tyttilöi. Savi kovenou 100-130°C astielöis. Toiči polimeerizekse savekse sanotah ainehtu, kudai kovenou iče da kudamas luajitah kukkiloi.
Ominažukset.
Polimeerine savi on aineh, kuduadu käytetäh ihan ku plastiliinua, sil on omaluaduine haju.
Sorokku

Sorokku (ven."сорока") – ennevahnalline ven’an miehele olevien naizien piäh pandavu libo sen oza. Oli ylen levitty Ven’an keski- da suvipuoles, a sežogi erähil mariloin da mordvalazien joukkoloil. Oli bohatoin naizien piäh pandavu; 1900-luvukse loppiettih sorokoin käytändy.
 
Sorokku (piäh pandavannu) on kičkan laji, kudai on očas alemba, a bokil ylembä migu tavalline kičku.
Piäezinehinnu, kudualois piäsobu oli luajittu, oldih "kičku", "sorokku", "niškan oza", "oččan oza" da "paikku".
Vienanmeren-Baltienmeren kanualu

Vienanmeren-Baltienmeren kanualu (, "Belomorsko-Baltijski kanal") on kanualu, kudai yhtistäy Vienanmeren Oniegujärven kel da kudual on tie Baltienmereh da Volga-Baltienmeren vezitieh.
Yhtehizet tiijot.
Kanualu on nostettu 1931-1933 vuozien välis ylintazozes lyhyös miäryaijas. Avuandan päivymiäry on 2. elokuudu 1933. Sidä nostettih Vienanmeren-Baltienmeren ruadoluagerin (ven. "Белбалтлаг, Belbaltlag") tyrmähotetut. Se oli yksi viizivuodizen pluanan mirkiččijöis srojulois da enzimäine Nevvostoliiton tävvelleh ruadoluageris nostettu srojimine.
Kanualan kulgutie.
Vienanmeren-Baltienmeren kanualan transportutien piduhus tulendukanuavoin kel Oniegujärvelpäi Vienanmereh on 227 km, niilöis 37,1 km on keinolluajittuloi tielöi (muijien tiijoloin mugah 43 km libo 48 km). Tagustetut kaikkiipienimät merkityn vezitien suuruzet: syvys – 4 metrii, levevys – 36 metrii, pyöristämizen ruadiussu – 500 metrii. Monis kanuavan kohtis on vaigu yksipuoline liikeh luvallistu.
Sovitunnu virran suunnannu pietäh suundua Oniegujärvelpäi Vienanmereh, kai laivuliikkehizet merkit (veziviehkat, majakat) ollah azetettu sen siännön mugah.
Kanualu algavuu Oniegujärven Poventsan lahtes Poventsa-pos’olkan korvas da loppuu Vienanmeren Sorokan lahtes Belomorskan tyves.
Rakendehen eroitukset.
Kanualan laittehih kuulu 128 objektua, kudualois 19 on salbavuo (niilöis 13 – kaksiozahizet, 6 – yksiozahizet), 15 plotinua, 19 vezilaskuu, 49 randusuojustu da 33 keinolluajittuu kanalua, 5 vezivoimalua, da sežo muut laittehet. 
Vezivoimalat.
Eruo korgevuksien keskes kanualan pohjan puolel käytetäh sähköenergien valmistamizeh niškoi Vig vezivoimaloin kaskadan avul, kudual on 5 porrastu: Ondan vezivoimalu, Palkorogan vezivoimalu, Matkožnenskaan vezivoimalu, Vigostrovan vezivoimalu, Vienanmeren vezivoimalu. Kaskadan tevokkahus on 240 MW, keskivuozine valmistamine – 1310,5 mln. kW/č. Vezivoimaloi nostettih muuloin laittehien nostamizen erikseh 1949-1967 vuozis. Vezivoimalat madal- da keskipainehizet, pyörähtys-lavazen veziagreguatanke, ollah nostettu plotilluolizin libo plotin-vezivedävin kuavoin mugah.
Llanymddyfri

Llanymddyfri () on pieni linnu Kymrinmuas.
Afon Tywi

Afon Tywi ( libo "Towy") on jogi Kymrinmuas.
Marta Rovira

Marta Rovira i Vergés (s. 1977 Vic) on katalunielaine poliitikku da Katalunien tazavaldalazen hurualiston piäsekretuaru. Häi saneli 23.3.2018, ku häi on joudunuh lähtemäh muanpagoh sendäh, ku Ispanies händy da mondu muudu katalunielastu poliitikkuo tahtotah panna tyrmäh toinah 30 vuvvekse sen jälles, ku Katalunien alovehhallindo järresti 1.10.2017 rahvahaniänenandon Katalunien iččenästymizes. Ispanii on andanuh Roviras rahvahienvälizen pietysmiärävön, ga hänen nygöine olendumua Šveitsarii on kieldävynnyh pietysmiärävön toimeh panendas sendäh, ku se miärittelöy Rovirale Ispanies azetetut viäritekset poliittizikse.
Ivangorodan linnu

Ivangorodan linnu on linnu Ivangorodas. Tämä linnu on sijoitannuhes Ven'an luodehel, Leningruadan alovehes, Estounien rajan lähäl.
Histourii.
Ivangorodan linnu srojittih vuvvennu 1429 Narova-joven oigiel rannal. 
Ivangorodan linnua mondu kerdua muutettih, sen jälgimäine muuttamine oli vuozinnu 1911-1914. Suuren Ižänmuallizen voinan aigah nemsat räjähtyttih bašn’u, seinät da linnan sydämes olijoi
taloloi. Räjähtyksien jälgilöi voibi nähtä linnas. 
Linnan arhitektuurukogomus.
Nygöi Ivangorodan linnas on 13 objektua – Uspenskoi da Nikol’skoi kiriköt, zamku, XVI da XVIII-vuozisuan kaksi linnua, Kolivanskoit veriät, ezilinnu, porohuaittu, ammunduvehkehvarasto,
gaubitsu, čuga, aittu bajarin muavualu da muzei.
Ivangorodan linnan keskes on Suuri bajarin linnu da kaksi kirikkyö – Pyhän Nikolain
kirikkö, kudai srojittih vuozinnu 1507-1509 da Uspenskoi kirikkö. Se oli nostettu vuvvennu 1558.
Vuvvennu 1612, konzu ruoččilazet vallattih Ivangorodan, hyö srojittih huonukset, kudualoin joukos on porohuaittu da ammunduvehkehvarasto. Porohaitas nygöi on muzei, kudai kerdou linnan da muan histouries. 
Muantiedo.
Ennevahnas Ivangorodu oli hyväs kohtas – torgudorogoin tiešuaral. Linnas poikki oli Ganzeiskoin liinii -torgudorogu, kudai yhtisti Ven’an da Päivänlaskupuolen Jevroupan. Narova- joves poikki suau piästiä Čudskoin järveh, Suomen lahteh, Luadogah da Volhov-jogeh.
Nimen histourii.
Ivangorodan linnu oli nimitetty muga Ivan III kunnivokse, kudai sih aigah haldivoičči Ven’ua.
Huahku

Huahku ("Somateria mollissima") on sorzien heimoh kuului lindu.
Leviendy.
Huahku eläy pohjazil merialovehil Jeuroupas, Aazies da Pohjas-Amerikas. Suomes se pezoittuu kaikil merialovehil, ga Perämerel i Suomenlahten päivännouzuvuittilois se on vähäluguine. Suomen kandu oli pienimilläh 1900-luvun algupuolel, ga sen jälles huahkoin miäry kazvoi 1980- libo 1990-luvule sah, konzu se lähti uvvessah laskuh. Vuvvel 2017 jullattun tutkimuksen mugah Turrun suariston huahkukandu oli pienennyh iellizen 25 vuvven aijal daže 95 procentua.
Sežo Saamenmuas da Norviegien rannikol on huomattu huahkan vähenemine, kudamua on sellitetty sidä pyydäjän merikotkan kannan kazvul sen jälles, ku pedolindu rauhoitettih. Suomesgi merikotkan kannan kazvuu pietäh yhtenny syynny huahkan vähenemizeh, ga syylöikse mainitah sežo linnunpoigien ližävynnyh kuolendu taudiloih da huahkan syödylöin sinizemčugoin vähenemine ilmastonmuutoksen da rehevöittymizen täh.
Tuuhoine

Tuuhoine ("Calidris pugnax", enne "Philomachus pugnax") on lindu.
Karjalankieline nimi.
Lindu tundietah nimel "tuuhoine" vähimikse Tunguon paginluavus (sigäläzes muvvos "tuuhońi"). Salmin paginluavus se tundietah nimel "merikukko", ga Tunguol tämä nimi merkiččöy tostu linduu libo meriharakkua. Sendäh "tuuhoine" ollou parembi nimi yleiskieles käytettäväkse, ku linnut ei segavuttas.
Meriharakku

Meriharakku ("Haematopus ostralegus") on lindu.
Karjalankieline nimi.
Lindu tundietah nimel "meriharakku" vähimikse Siämärven, Videlen, Suojärven da Suistamon paginluadulois. Tunguon paginluavus se tundietah nimel "merikukko", ga Salmis tämä nimi merkiččöy tostu linduu libo tuuhostu. Sendäh "meriharakku" ollou parembi nimi yleiskieles käytettäväkse, ku linnut ei segavuttas.
Kert, Georgij Martinovič

Georgij Martinovič Kert (1. tuhukuudu 1923 – 26. syvyskuudu 2009) oli nevvostoliittolaine da ven’alaine kielentutkii, Ven’an itämerensuomelazien da saamen kielien specialistu, Ven’an socialistizen federatiivizen nevvostotazavallan arvostettu tiedoruavon ruadai, monien kniigoin kirjuttai.
Eloskerdu.
Georgij Kert rodivui 1. tuhukuudu vuvvennu 1923 Kamenkan hieruh Leningruadan alovehel. Häi oli Ižänmuallizen voinan ozanottai, Ižänmuallizen voinan 1. astien kunnivomerkin kavaleru. 
Vuvvennu 1950 Kert loppi ruskien diplomanke Leningruadan valdivonyliopiston filolougiellizen tiedokunnan, vuozinnu 1950-1953 häi opastui aspirantuuras Nevvostoliiton Tiedoakadiemien kielitiijon instituutas, sit väitti kandiduattudissertacien (1953).
Vuvves 1953 Georgij Kert rubei ruadamah Karjalan Tiedoakademien kielen, literatuuran da histourien instituutas. Vuozinnu 1959-1986 häi oli Kielitiijon ozaston johtajannu. Vuvvennu 1972 häi väitti doktorudissertacien. Kert opasti saamen da suomen kieldy Petroskoin da Piiterin yliopistolois.
Vuvves 1973 algajen Kert oli suomelasugrilazien Komitietan Nevvoston da Ven’an tiedoakadiemien paikannimistön Nevvoston ozanottajannu. 
Georgij Kert oli Karjalan avtonoumizen socialistizen nevvostotazavallan (1973) da Ven’an socialistizen federatiivizen nevvostotazavallan (1983) arvostettu tiedoruavon ruadai, häi oli palkittu kunnivomerkil omas arvotegolois.
Vuozinnu 1997 – 2004 häi toizien karjalazien tiedomiehienke projektiiruičči TORIS – Ven’an luodehen paikannimistön tiedoperustua, kuduan tiijot sit kerättih teidokonehen programmas da verkosivul toris.krc.karelia.ru. 
Kert kuoli 26. syvyskuudu vuvvennu 2009 Petroskois.
Palladii

Palladii () on metalline alguaineh, kuduan noumer Mendelejevan taulukos on 46, sie se on kymmenendes joukos da sijaiččou viijendes rivis. Palladien atommassu on 106,42(1) Palladien merki on Pd. Palladii on jalometallu da kuuluu platinametalloin joukkoh. Palladii on pehmei, hobjanvärine metallu. Enzimäzenny sen löydi anglielaine hiimiekku Viljam Vollaston (William Hyde Wollaston) vuonnu 1803. Mies sai uvven ainehen platinarudas, kuduan iče toi Suvi-Amieriekaspäi. 
Palladii sai oman nimen Pallada-nimizen asteroidan mugah. Sen avai germuanielaine astronoumu Genrih Ol'bers (Heinrich Wilhelm Matthias Olbers) vuonnu 1802. Asteroidu on nimitetty Afina Palladan kunnivokse, hänen nimi on tundiettu muinasgriekkalazes mifolougies.
Kadmii

Kadmii () on valgei da pehmei metallu. Mendelejevan taulukos sen noumer on 48, sie Kadmii kuuluu kahtendehtostu joukkoh da on viijendes rivis. Metallan merki on Cd. Kadmien löydi germuanielaine professoru Fridrih Štromeijer (Friedrich Stromeyer) vuonnu 1817. Metallan nimi tuli latinankielizes sanas καδμεία, se on ruda, kuduas Germuanies suadih sinkii. Rudan nimi tuli muinasgriekkalazes mifolougiespäi da on nimitetty Kadman kunnivokse.
Indii (Aineh)

Indii () on ylen pehmei hobjanvärine metallu, kuduadu on kebjei sulattua. Hiimiellizien elementoin sistiemas Indii kuuluu kolmandehtostu joukkoh. Sen noumer on 49. Metallan merki on In. Hiimiellizien omažuksien mugah Indii mustoittau Al'uminiedu da Galliedu, ulgonävölpäi on sinkin jyttyine. Indien lyöttih germuanielazet hiimiekat Ferdinand Raih (Ferdinand Reich) da Teodor Rihter (Theodor Richter) vuonnu 1864.
Tina

Tina () on metalline alguaineh. Sen merki on Sn. Hiimiellizien elementoin sistiemas Tina kuuluu nelländehtostu joukkoh da on viijendes rivis. Tinan noumer on 50. Se on pehmei hobjanvärine metallu, kuduadu on kebjei sulattua. Tinua rahvas tiettih vie IV vuozisual enne Iisusan roindua. Sidä metallua oli vaigei suaja, se oli ylen kallis. Tinas luajittuu ezinehty löyttih bronzukavven ezinehien keskes. Tinas on mainittu Bibliesgi.
Sur'ma

Sur'ma () on puolimetallu, sen merki on Sb. Hiimiellizien elementoin sistiemas se kuuluu viijendehtostu joukkoh da on viijendes rivis. Elementan noumer on 51. Sur'ma voi olla kahtes muvvos: kovannu hobjanvärizenny metellizennu ainehennu sego harmuannu poroškannu. Sur'ma on tundiettu ammuzis aijois. Päivannouzupuolen mualois sidä käytettih astieloin luadijes XXX vuozisual enne Iisusan roindua. Muinas-Jegiptas XIX vuozisual enne Iisusan roindua sur'mas luajitul poroškal mustikse mujutettih kulmii.
Mirella Cortès

Mirella Cortès i Gès on Katalunien tazavaldalastu hurualistuo evustai katalunielaine poliitikku. Häi ruadoi Sallentan munitsipalititetan piälikönny vuozil 2003–2007 da vuvvennu 2016 häi oli Katalunien parluamentan nimitetty evustai Ispanien senuatas. Vuvvennu 2018 händy nimitettih uvvessah senuattah. 8. oraskuudu 2018 häi oppi vannuo virguvalan nelli kerdua kataluanakse, ga senuatan paginanvedäi keskusti Cortèsan joga kerral da vuadi händy pagizemah ispanien kieldy Ispanien rahvahanpuolovehen (kat. "Partit Popular", isp. "Partido Popular") evustajien möngyjes samah aigah Cortèsile da aplodiiruijes paginanvedäjän vuadimuksele. Lopukse Cortès myöndyi vannomah valan ispaniekse ga lugijen sen yksikai vie kerran kataluanakse enne ispanienkielisty kiännösty. Häi sežo kuuloitti valas, ku häi uskaldau ruadua sih niškoi, ku "poliittizet tyrömšiekat piästettäs tyrmäspäi, poliittizet pagolazet voidas tulla järilleh da Katalunien tazavaldu azuttas".
Arvid Genetc

Arvid Oskar Gustav Genetc (, 1. heinykuudu 1848, Imbilahti – 3. oraskuudu 1915, Helsinki) oli Ven’an suomelaine runoilii, kielentutkii, folkloristu da Suomen Suuriruhtinaskunnan senuator vuozinnu 1901-1905. Karjalazen, kiltinänsaamen da jazvan komin kielitiijon perustai, karjalazien Kalevalan runoloin keriäjy. Genetc kirjutti omat kuulužimat Herää Suomi-, Karjala- da Väinölän lapset- runoelmat Arvi Jännes – peittonimel.
Tiedoruado.
Vuvvennu 1871 Genetc loppi Helsingin yliopiston da sen sit rubei ruadamah Avgust Alkvist – suomen kielen da kaunehkirjalližuon professoral. Alkvistan kuolendan vuvvennu 1889 jälgeh Genetc tuli hänen sijah.
Genets oli Suomen Suuriruhtinaskunnan arvovaldazennu senuatorannu. Häi pidi moni kielenmatkoi Vienan Karjalah da Siberih, kudamien pohjal häi piästi ilmoih 3 monografijua da pani karjalan kielen tutkimizen alguh. Vuvvennu 1878 Genetc piästi ilmoih Jevangelii Matfein mugah – kiännöksen kiltinänsaamen kielel.
Vuvvennu 1889 häi algoi kerätä da sistematizoija jazvan komin kieldy tiedomatkoil.
Genetc oli nainuh Evan Arppes da heil oli kuusi lasta.
Anuksen rahvahalline teatru

Anuksen rahvahalline teatru on vahnimii teatroi kogo Karjalas. Se on tundiettu vuvves 1961. Tänäpäi teatras on pari kymmendy artistua. Erähät heis kävväh teatrah jo piäl 15 vuottu. Mondu kerdua teatru piäzi kogo Ven'al da Karjalas piettylöin teatrufestivualiloin laureatakse. Enämbi 40 vuottu teatran ohjuajannu oli Karjalan kul'tuurualan kunnivoitettu ruadai L'udmila Zorina. Vuvves 2008 algajen teatran ohjuajannu on Ven'an opastusalan kunnivoitettu ruadai Natalja Romanova. Oman ruavon aigah Anuksen rahvahalline teatru ozutti enämbi 80 spektaklii ven'an, karjalan da suomen kielil. Niilöin pohjannu ollah nygyaigazien kirjuttajien tevokset sego ven'alaine da ulgomualaine klassiekku. Anuksen rahvahallizen teatran spektakliloi rahvas otetah vastah hyvin kui Karjalas, mugai sen ulgopuolelgi.
Tellur

Tellur () on alguaineh, kudai hiimiellizien elementoin sistiemas kuuluu kuuvvendehtostu joukkoh da sijaiččou viijendes rivis. Telluran atomnoumer on 52, alguainehen merki on Te, se kuuluu puolimetalloin joukkoh. Telluran löydi vuonnu 1782 mägilöin tutkii Franc Jozef Myller (Franz-Joseph Műller) Transil´vanies. Vuonnu 1798 Martin Genrih Klaprot (Martin Heinrich Klaproth) eroitti telluran da kirjutti sen piäomažukset. Häigi nimitti sen latinankielizen Tellus («Mua») — sanan mugah. Telluru on horjanvärine puolimetallu. Lämmitetynny sidä on kebjei muovailla.
Joudu

Joudu () on alguaineh, kuudai hiimiellizien elementoin sistiemas kuuluu seiččemendehtostu joukkoh da sijaiččou viijendes rivis. Joudan merki on I, sen atommassu on 126,90447. Joudu ei ole metallu, se kuuluu galogenoin joukkoh. Joudu on muzavu aineh, kuduas on fiolietovoidu väriigi. Joudal on omaluaduine duuhu. Enzimäzenny Joudan löydi francielaine hiimiekku Bernar Kurtua (Barnard Courtois) vuonnu 1811 meriheinän tuhkas. Pidämäh joudua hiimiellizenny elementannu rubei Gei-Lussak (Gay-Lussac) vuonnu 1815. Häigi andoi joudal oman nimen. Sen pohjannu on muinasgriekkalaine ἰο-ειδής-sana, kuduadu karjalakse sanotah fiolietovoikse. Tämänväristy höyryy nägi Bernar Kurtua (Barnard Courtois), konzu lämmitti meriheinän tuhkua rikkihappamehenke.
Ksenon

Ksenon () on hiimielline alguaineh, kudai Mendelejevan taulukos kuuluu kaheksandehtostu joukkoh da sijaiččou viijendes rivis. Ksenonan merki on Xe, sen atomnoumer on 54. Ksenon on väritöi, mavutoi da hajutoi guazu. Sen löyttih anglielazet tutkijat Uiljam Ramzai (William Ramsay) da Morris Travers vuonnu 1898.
Cezii

Cezii () on alguaineh, kudai Mendelejevan taulukos kuuluu enzimäzeh joukkoh da sijaiččou kuvvendes rivis. Cezien merki on Cs, sen noumer on 55. Cezii on pehmei, hobjanvärine da keldaine metallu. Se on nimitetty latinankielizen caesius-sanan mugah, livvikse sidä sanotah taivahankarvazekse. Cezien avattih germuanielazet tiedomiehet Robert Bunzen (Robert Bunsen) da Gustav Kirhgof (Gustav Kirchhoff) vuonnu 1860 Germuanien Bad-D´urkhaiman minerualuvezis spektroskopien avul. Puhtahas muvvos enzimäzenny Cezien sai ruoččilaine hiimiekku K. Setterberg vuonnu 1882.
Barii

Barii () on alguaineh, kudai Mendelejevan taulukos kuuluu toizeh joukkoh da sijaiččou kuvvendes rivis. Barien merki on Ba, sen atomnoumer on 56. Barii on pehmei, hobjanvärine metallu, kudual on hyvä hiimielline aktiivižus.
Barien avattih vuonnu 1774 Karl Šeele (Carl Wilhelm Scheele) da Juhan Gan (Johan Gottlieb Gahn), se oli BaO-oksiidan muvvos. Barii sai oman nimen muinasgriekkalazen βαρύς -sanan mugah. Karjalakse se rodieu «jygei».
Kingstaun

Kingstaun on Sent-Vinsent –suaren suurin linnu da portu, Sent-Vinsent da Grenadiinat –valdivon piälinnu, sen ekonoumiekku- sego poliittine keskus. Sie eläy 17 400 hengie (2003). Kingstaun on Sent-Vinsent –suaren lounasozas, Päivänlasku-Indies Pohjas- da Suvi- Ameriekan vӓlis.
Paramaribo

Paramaribo on Surinam –valdivon piälinnu, sen suurin linnu sego piäportu. Sie eläy läs puoldu kogo muan rahvahan lugumiäräs. Paramaribo on Surinam –joven rannal, ѕіерӓі Atlantin valdumeressӓh on 20 kilometrii. Linnas on ekvuatourilline ilmasto. Ymbӓri vuvven ilman lӓmbӧtila on 23 – 31 plusgruadussua. Francuuzat perustettih Paramaribon vuonnu 1640.
Vuvves 1975 algajen (konzu valdivo sai iččenӓžyӧn) Paramaribo on Surinam –tazavallan piälinnu.
Port-of-Spein

Port-of-Spein on Trinidad da Tobago –tazavallan piälinnu, sen poliittine, ekonoumiekku- sego kul’tuurukeskus. Port-of-Spein on Trinidad –suaren luodehozas. Ispuanielazet perustettih linnan XVI vuozisual ennevahnallizen indeicoin Konkerabija –nimizen elӓndykohtan tilah.
Montevideo

Montevideo on Urugvain suurin da piälinnu. Sen alovehen pinduala on 540 km². Montevideo on Atlantin valdumeren La-Plata –lahten rannal. Linnu on mättähikkähäs kohtas, korgevin kohtu on 136 -metrine mӓgi. 
Vuonnu 2011 Montevideo –linnas eli 1,3 miljonua hengie.
Karakas

Karakas on Venesuelan piälinnu. Se on läs 900-1000 metrii meren pinnan korgevuol. Ispuanielaine Dijego de Losada perusti Karakas- linnan 25. päivänny heinykuudu vuonnu 1567. Silaigua linnu sai Santjago-de-Leon-de-Karakas –nimen. Enne sie eli Karakas –nimine indeicoin heimo.
Lantanu

Lantanu () on alguaineh, kudai hiimiellizien elementoin sistiemas kuuluu kolmanden joukon sivujoukkoh da sijaiččou kuvvendes rivis. Lantanan atomnoumer on 57, atommassu on 138,9055. Alguainehen merki on La. Lantanu on hobjanvärine läpettäi metallu. Hiimiellizenny elementannu Lantanua ei voidu avata 36 vuottu. Vuonnu 1803 24-vuodehine ruoččilaine hiimiekku Jons Jakob Bercelius (Jöns Jacob Berzelius) tutki minerualua, kuduadu tänäpäi sanotah ceriitakse. Vuonnu 1839 Karl Mozander (Carl Gustav Mosander) eroitti täs minerualas uvven elementan. Bercelius ehoitti nimittiä sen Lantanakse. Nimen pohjannu on muinasgriekkalaine λανθάνω-sana, kudai livvikse on «olla peitos» libo «peittyö».
Cerii

Cerii () – lantanoidoin joukkoh kuului alguaineh, kuduan merki Mendelejevan taulukos on Ce. Cerii on hobjanvärine metallu, kudai on nimitetty Cerera-planietan nimen mugah. Planiettu oli löytty kahtu vuottu aijombi Ceriedy.
Prazeodiimu

Prazeodiimu on lantanoidoin joukkoh kuului alguaineh. Sen merki Mendelejevan taulukos on Pr da noumer on 59. Prazeodiimu on hobjanvärine metallu. Oman nimen se sai griekkalazis πράσιος- da δίδυμος- sanois, kuduat livvikse ollah «vihandu kaksoine». Mostu värii ollah Prazeodiiman suolat. Metallan löydi vuonnu 1885 avstrielaine hiimiekku Karl Auer fon Vel΄sbah (). Häi tiijusti, gu ruoččilazen hiimiekan Karl Mosanderan () löyttyh didiimu-elementah kuulutah neodiimu da prazeodiimu. Niilöil ollah samanjyttyzet omažukset.
Neodiimu

Neodiimu () on lantanoidoin joukkoh kuului alguaineh. Sen merki Mendelejevan taulukos on Nd da noumer on 60. Neodiimu on hobjanvärine metallu. Sen löydi avstrielaine hiimiekku Karl Auer fon Vel΄sbah (Carl Auer von Welsbach) vuonnu 1885. Häi tiijusti, gu didiimah kuulutah neodiimu da prazeodiimu. Niilöil ollah samanjyttyzet omažukset. Neodiiman, all΄umiinien da magnien segasulatehtu käytetäh lendokonehien da rakietoin luadimizes. Neodiimu sai oman nimen griekkalazis νέος- da δίδυμος-sanois, kuduat karjalakse ollah «uuzi kaksoine».
Prometii

Prometii () on lantanoidoin joukkoh kuului alguaineh. Sen merki Mendelejevan taulukos on Pm da noumer on 61. Luonnos prometiedu et vastua, sendäh gu sen kai izotopat ollah radioaktiivizet. Pitkyaigazin niilöis on Prometii-145, sen puolenemizen aigu on 18 vuottu. Enzikerdua Prometiedu suadih laboratouries vuonnu 1945.
Samarii

Samarii () on harvinazih muametalloih kuului alguaineh. Mendelejevan taulukos se kuuluu kolmanden joukon sivujoukkoh. Samarien noumer on 62, merki on Sm. Samarii on kova da valgei metallu, kudai kuuluu lantanoidoin joukkoh. Se suadih samarskiittu-minerualas, kudai vuonnu 1847 nimitettih ven'alazen mägi-inženieran, polkouniekan V. E. Samarskoin-Bihovcan kunnivokse. Uvven metallan samarkiitas löyttih francielazet hiimiekat Mark Delafonten (Marc Abraham Delafontaine) (vuonnu 1878) da Lekom Buabodran (Paul Emile Lecoq de Boisbaudran) (vuonnu 1879).
Jevroupii

Jevroupii () on alguaineh, kuduan noumer Mendelejevan taulukos on 63, atommassu on 151,964. Jevroupii kuuluu lantanoidoin joukkoh. Se on hobjanvärine metallu, kudai ilmas ruostuu.
Gadoliinii

Gadoliinii () on lantanoidoih kuului pehmei da hobjanvärine alguaineh, kudai Mendelejevan taulukos kuuluu kolmanden joukon sivujoukkoh. Alguainehen atomnoumer on 64, atommassu on 157,25, merki on Gd. Enzimäzenny alguainehen löydi Žan de Marinjak (Jean de Marignac) vuonnu 1880. Alguaineh on nimitetty Gadoliiniekse suomelazen hiimiekan Johan Gadolinan kunnivokse.
Terbii

Terbii on () on lantanoidoih kuului alguaineh. Mendelejevan taulukos sen merki on Tb, noumer on 65. Terbii on hobjanvärine harvinaine muametallu, kudai on kallehembi platinua. Se on pehmei da ulgonävölpäi mustoittau al'umiiniedu. Enzimäzenny Terbien löydi ruoččilaine hiimiekku Karl Gustav Mosander (Carl Gustav Mosander) vuonnu 1843 da nimitti sen Ytterbyn kylän nimen mugah. Tämä kylä sijaččou Resarö-suarel, kudai kuuluu Stokgol'man suaristoh.
Disprouzii

Disprouzii () on alguaineh, kudai kuuluu harvinazih muametalloih. Sen merki on Dy, noumer on 66. Disprouzien löydi francielaine hiimiekku Lekom Buabodran (Paul Emile Lecoq de Boisbaudran) vuonnu 1886. Alguainehen nimi tuli muinasgriekkalazes δυσπρόσιτος-sanas, kudai karjalakse on «jygieh suadavu». Disprouziedu puhtahas muvvos et vastua luonnos. Se kuuluu erähih minerualoih.
Juho Kujola

Juho (Johannes, Ivan) Kujola (alguperäine sugunimi Lazarev, 18. pakkaskuudu 1884, Miinalan kylä - 4. kezäkuudu 1963, Tampere) oli suomelaine lyydin da karjalan kielen tutkii.
Juho Kuola rodivui karjalazeh muanruadajien pereheh. Lapsennu häi opastui Sortavalan licies, kuduas händy kiinnostutti salmilazen murrehmaterjualan keräilemine.
Vuvvennu 1904 Kuola rubei opastumah suomen kieldy da slavjuanoin filologiedu Helsingin yliopistos. Opastundan aigannu häi keräi suurdu salmin murdehen sanaston materjualua.
Kujola loppi yliopiston vuvvennu 1909, hänen tutkimus salmin murdehen foneetiekkah näh piästi ilmoih vuvvennu 1910 Suomi-sarjas.
Kujola pidi äijy lyydin da karjalan murdehien tutkimusmatkoi. Kezäl 1909 häi sai Suomelazen Kirjalližuon Seuran stipendien da matkusteli lyydin aloveheh: Sunnunsuuh-kyläh, alovehen pohjazeh da suveh, Kuujärvessah. Kujola keräi sanastuo, kirjutti iäni- da muodo-opillizii huomavuksii, otti fotokuvii.
Tuliennu vuvvennu Kujola puuttui tutkimah valdainkarjalazien kielimuoduo Novgorodin gubernies. Aunuksen gubernien gubernuator kieldi Kujolale kävvä lyydin aloveheh poliitiekallizien syylöin periä. Kujola keskittyi Novgorodin ja Tverin gubernieloin karjalan murdehien tutkimizeh. Häi kävi eri aigah Toržokah, Zubcovah, Višnij Voločokah, Ostaškovah, Ves'egonskah, Kašinah da Bežeckah. Tutkii keräi suurdu sanaston da suarnoin materjualua.
Pitky aigu Kujola ruadoi suomen kielen opastajannu da luvendoiččijannu školis da licielöis. Häi korjaili kogomuksen "Lyydiläisiä kielennäytteitä" (1934), sanakniigan "Lyydiläismurteiden sanakirjan" (1944). Vuvvennu 1960 Kujola nimitettih Helsingin yliopiston kunnivotiedodouhtorikse.
Merisinikorendo

Merisinikorendo ("Orthetrum cancellatum") on sinikorendoloin suguh kuului korendo.
Hoikkusinikorendo

Hoikkusinikorendo () on sinikorendoloin suguh kuului korendo.
Sinikorendot

Sinikorendot ("Orthetrum") ollah korendoloin sugu. Suomes eläjis luadulois sih kuulutah hoikkusinikorendo da merisinikorendo.
Kanšainvälini alkuperäiskielien vuoši

YK:n yleiskokouš on ilmottan vuuvven 2019 Kanšainvälisekši alkuperäiskielien vuuvvekši ta on kehottan kulttuuri-, tieto- ta koulutušjärještyö UNESCO valmistautumah šen viettoh.
Manila

Manila on Filippinat –valdivon piälinnu da yksi 16 linnas, kuduat kuulutah Piälinnualoveheh (Metro-Manilah). Manilan päivänlaskupuoles on Manilan lahti. Manilas eläy 1 660 714 hengie (2007), sendäh gi se on Filippinat -muan toine suurin linnu Kesonan jälles. Manilan pindu-ala on vai 38,55 km², ga täh šeikkah huolimattah Manilan eläjien lugumiäry kazvau ruttoh.
Lopes de Legaspi perusti linnan vuonnu 1571.
Uuzi Deli

Uuzi Deli on Indien viralline piälinnu, Deli –linnan oza. Uvven Delin pindu-ala on 42,7 km², sie ollah Indien sego Delin halličukset. Uuzi Deli on Pohjazes Indies, Indo-Gangskoin lagevol.
Džakarta

Džakarta on Indonezien piälinnu da suurin linnu. Se on Java –suaren rannikon luodehes, kus Čilivung –jogi jouduu Javan mereh.
Džakartan pindu-ala on 664 km². Sie eläy 9 607 787 hengie (2010). Uskondokunnan enin oza ollah islamsat (85,5 %). 
Linnu perustettih 22. päivänny kezäkuudu vuonnu 1527. Silaigua Demak –valdivon islamsat voitettih portugalielazii voinas da valloitettih Sunda-Kelapa –eländykohtan, kudai sai uvven Džajakerta -nimen («voiton linnu»).
Bagdad

Bagdad on Irakan piälinnu. Se on yksi suurimbis Lähizen Päivännouzun linnois, kus eläy enämbi 9 miljonua hengie (2015).
Bagdad on Irakan poliittine, ekonoumiekku- sego kul’tuurukeskus. Sie ollah haldivo, valdivollizet da uskondovirrastot sego diplomuattuezitystöt. Linnu on tärgei transportukeskus. Bagdadas on äijy yliopistuo, korgeiškolua, teatrua, muziedu da arhitektuurumustopačastu.
Tegeran

Tegeran () on Iranan piälinnu da yksi suurimis Aazien linnois. Se on muan ekonoumiekku-, transportu-, kauppu-, kul’tuuru- sego poliittine keskus. Linnu on Iranan pohjazes, El’burs –mäin tyves. 
Tegeranas eläy enämbi 13 miljonua hengie. Sie on äijy suurdu kanzallistu da uskondollistu kundua.
Hol'mii

Hol'mii () on lantanoidoin joukkoh kuului alguaineh. Enzimäzenny sen löydi šveicarielaine hiimiekku da fiiziekku Žak-Lui Sore (Jacques-Louis Soret) vuonnu 1879. Samannu vuonnu alguainehen oksiidumuvvos löydi Per Teodor Kleve (Per Teodor Cleve). Häi nimitti alguainehen Stokgol'man kunnivokse (latinakse linnan nimi on Holmia). Minerualu, kuduas Kleve sai alguainehen oksiidan, oli löytty juuri Ruočin piälinnan lähäl.
Erbii

Erbii () on alguaineh, kuduan merki Mendelejevan taulukos on Er, noumer on 68. Erbii on lantanoidoin joukkoh da harvinazih muametalloih kuului alguaineh. Enzimäzenny sen löydi gadoliniittu-minerualas vuonnu 1843 ruoččilaine hiimiekku Karl Gustav Mosander (Carl Gustav Mosander). Tämä minerualu oli löytty Ruočin Ytterby-kylän lähäl. Erbien ližäkse tämän kylän kunnivokse nimitettih vie kolme alguainehtu: terbii, itterbii da ittrii. Vuvven 1860 jälles terbii sai erbii-nimen. Erbii oli nimitetty terbiekse vuonnu 1877.
Tulii

Tulii () on alguaineh, kuduan merki Mendelejevan taulukos on Tm, noumer on 69. Tulii on lantanoidoin joukkoh kuului harvinaine hobjanvärine muametallu. Enzimäzenny sen löydi ruoččilaine hiimiekku Per Teodor Kleve (Per Teodor Cleve) vuonnu 1879, konzu ečči ližäainehtu Erbien oksiidas. Enne tämän tavan mugah Karl Gustav Mosander. (Carl Gustav Mosander) löydi erähii toizii harvinazii muametalloi. Tundemattomal alguainehel Per Teodor Kleve (Per Teodor Cleve) andoi Tulii-nimen Jevroupan pohjasozas olijan Tule (latinakse Thule) -nimizen suaren kunnivokse.
Itterbii

Itterbii () on alguaineh, kuduan merki Mendelejevan taulukos on Yb, noumer on 70. Atommassu on 173,045. Itterbii kuuluu lantanoidoih da harvinazih muametalloih. Se on harmai da pehmei metallu. Enzimäzenny uuttu alguainehtu sai Erbien oksiidas šveicarielaine hiimiekku Žan de Marinjak (Jean Charles Galissard Marignac). Se oli vuonnu 1878. Uuzi alguaineh sai oman nimen Ruočin Ytterby-kylän kunnivokse. Saman kylän kunnivokse nimitettih vie kolme alguainehtu: Terbii, Erbii da Ittrii.
L'utecii

L'utecii () on alguaineh, kuduan merki Mendelejevan taulukos on Lu, noumer on 71. L'utecii kuuluu lantanoidoin da harvinazien muametalloin joukkoh. Oksiidumuvvos sen rippumattomasti toine toizes löydi kolme miesty vuonnu 1907. Yksi oli francielaine hiimiekku Žorž Urben (Georges Urbain). Toine mies oli avstrielaine minerualoin tutkii Karl Auer fon Vel'sbah (Carl Auer von Welsbach). Kolmas oli amieriekkalaine hiimiekku Čarl'z Džeims (Charles James). Nimen alguainehele andoi Žorž Urben. Sen pohjannu on Pariižan muinaine latinalaine nimi Lutetia Parisorum.
Gafnii

Gafnii () on alguaineh, kuduan merki Mendelejevan taulukos on Hf, noumer on 72. Gafnii on painavu hobjanvärine metallu, kuduadu on vaigei sulattua. Enzimäzinny alguainehen löyttih Dirk Koster (Dirk Coster) da D'ord' de Heveši (George de Hevesy) vuonnu 1923. Gafnii oli löytty Daanies Kopengagenan linnan lähäl, alguainehen nimi tulou tämän linnan latinalazes nimes Hafnia.
Avgust Alkvist

Karl Avgust Engel’berkt Alkvist (, 7. elokuudu 1826, Kuopio – 20. kylmykuudu 1889, Helsinki) oli suomelaine runoilii, filolougien specialistu, itämerensuomelazien kielien tutkii, kirjalližusarvostelii, Ungarin Tiedoakadiemien arvokas tiedomies (1859), Aleksandr Keisarin yliopiston suomen kielen professor da rektoru (1884-1887).
Eloskerdu.
Alkvist oli tuulel tuodu lapsi, hänen tuatto oli generualuad’utanttu, herru Johan Mauritz Nordenstam (k. 1882). Muamo Maria Avgusta Alkvist (k. 1886) oli kuopiolaine käskyläine. Brihaččustu kazvatti Karl Stenius, muanjavon komitietan johtai, varasud’d’u. Händy innosti Johan L’udvig Runeberg, kuduan kanzallis-romantiellizii idejoi Alkvist otti käyttöh.
Nuorennu Alkvist piästi ilmoih omat kirjutukset Saima-sanomulehtes, sih aigahdi häi rubei käyttämäh A. Oksanen – kirjalližuspeittonimie. 
Vuvvennu 1847 Alkvist Daniel’ Evropeuksenke da Paavo Tikkasenke perusti Suometar – sanomulehten. 
Vuozinnu 1854-1859 Alkvist matkusti Karjalah da Siberih, vuozinnu 1877-1880 häi kävi hantiloin da mansiloin mualoih.
Alkvist piästi ilmoih kirjutukset vodin, vepsän, hantin, mansin da mordvan kieleh näh, estounien kirjalližuoh näh da tutkimukset suomen da ungarin kielien sugulaižuoh näh. Alkvist kirjutti Muistelmia matkoilta Venäjällä-kniigan da Savolaisen laulu:n sanat.
Omas Kalevalan karjalaisuus-kniigas Alkvist tovesti, gu Kalevalan kodimua on Karjala.
Vuvvennu 1847 Alkvist sai Aleksandr Keisarin yliopiston filosoufien magistran oppiarvon, vuvvennu 1860 - filosoufien tiedodouhturin oppiarvon.
Karjalan Kielen Seuran julguanduruado

Karjalan Kielen Seura on jullannuh enämbi 60 kniigua da enämbi 10 iänikniigua, piästänyh ilmah pajodiskuagi. Jullattuloin kniigoin joukos on kotkatjärveläzen Zinaida Dubininan livvikse kiännetty ”Kalevala”, on Natalja Sinitskajan kiännettylöi kniigoi Muumilois, on kielioppii, sanakirjua da paginsanakirjua, kerdomuksien da runoloin kogomuksii. Tämän kaiken ližäkse Karjalan Kielen Seura piästäy ilmah Karjal-žuarnualua lehtenny da verkoversienny.
Ynys Enlli

Ynys Enlli () on suari Kymrinmuas Llŷnin niemimuan agjas. Se on Kymrinmuan kuvvendekse suurin suari.
Kärgi

Kärgi, palokärgi, mustukärgi libo koroi ("Dryocopus martius") on tikkoin heimoh kuului lindu.
Ynys Seiriol

Ynys Seiriol () on Kymrinmuan yheksändekse suurin suari. Se sijaiččou Kymrinmuan suuriman suaren Ynys Mônan päivännouzupuolel.
Ynys Sgomer

Ynys Sgomer () on Kymrinmuan kolmandekse suurin suari.
Ynys Dewi

Ynys Dewi () on Kymrinmuan nelländekse suurin suari. Se sijaiččou Sir Benfron muakunnas Tyddewin pikkulinnan vastalpäi. Suari on nimitetty kymrikse Tyddewih manasterin azunuon Kymrinmuan suojeluspyhimyksen Pyhän Dewin (kymrikse "Dewi Sant") mugah. Anglienkieline nimi "Ramsey" tulou muinosskandinuavankielizes ristikanzan nimes "Hrafn" libo muinosanglien čosnokkua merkiččijäs sanaspäi.
Ynys Dewil on eletty jo bronzukavvel 4500 vuottu tagaperin. Hristianskoin vieron alguaijoinnu suarel oli kaksi časounua da suari oli tärgei muamerki sranniekoile, kudamat tuldih Tyddewih merdy myö. Suarel oli sežo silmykaivo, kudaman vetty sanottih parandajakse. Tyddewin jepiskopat valmistettih 1200-luvul algajen 600 vuottu edehpäi suarel eriluaduzii tuottehii myödäväkse: voidu, juustuo, villua da myöhembi sežo kukuruuzua da muidu vil'l'oi.
Konnunpido Ynys Dewil loppi 1960-luvul da nygöi suari on luonnonsuojelualoveh. Se on tärgei pezoitundusija monile Kymrinmuas harvinazile linduloile. Sie pezoitutah ezimerkikse al'puvaroi da piigalničču, kudaman ainavo pezoitundusija Sir Benfron muakunnas on tämä suari. Suaren keskel on kukuruuzua kazvajii nurmii, kudamat kuhkutetah muuttujii linduloi syömäh siemenii jälgikezäl da sygyzyl. Suaren päivänlaskupuolel on suuri randupenger, kudamalluo voibi nähtä suulii kalal.
1800-luvun puolivälin jälles laivuozattomuon myö Ynys Dewile levii rottii, kudamat hävitettih terväh pikkuliidäjät da typykit suarelpäi. Vuonnu 2000 todevutettih yksikai ozavunnuh projektu rottien hävittämizekse da sen jälles erähät linnut ollah tuldu järilleh suarele. Ezmäzet pikkuliidäjät allettih pezoitundu vuonnu 2008, da vajai kymmene vuottu myöhembi pezoittujii puaroi oli jo 12. Merikeijuloi rotat ei nikonzu hävitetty Ynys Dewilpäi kogonah sendäh, ku lähäl olijoil toizil suaril Ynys Sgomeral da Ynys Sgogwmal oli suuri kandu niilöi da siepäi tuli ainos uuzii linduloi rottien hävitettylöin tilah. Yhtelläh niilöin miäry nouzi terväh rottien hävitändyprojektan myö: vuonnu 1998 merikeijuloi oli suarel 850 puarua, ga vuonnu 2016 jo 4796. Rottien hävitettylöis lindulois typykit ei olla tuldu vie järilleh suarele pezoittumah. Niilöi on opittu avvuttua algamah pezoitundu suarel soittamal niilöile kuhkuttajii iänii — metodu, kudai on ruadanuh aijembi hyvin Pohjas-Irlandies.
Ynys Dewil on Suuren-Britanien suviozien suurin harmaihylgehien yhtyskundu. Niilöi voibi nähtä suarel eritengi elokuun lopul algajen ligakuuh sah, ku emäčyt kerävytäh synnyttämäh poigazii. Joga vuozi poigazii rodihes yli 600. Suaren ymbäristös meres eläy äijän pyöriäzii. Tavallizii del'fiinoi, butilkun'okkudel'fiinoi da harmaidel'fiinoigi voibi nähtä joga vuozi. Ynys Dewil eläy sežo germuanienhirvii, kudamat tuodih sinne, konzu suarel piettih vie konduu. Meččymygriigi suarel löydyy.
Ynys Dewin suvipuolel on kolme jyrkyrandastu pikkarastu suardu (Ynys Gwelltog, Ynys Cantwr da Ynys Beri), kudamat ollah selgykajoloin pezoitundusijoi.
Tyddewi

Tyddewi () on pikkaraine linnu Kymrinmuas.
Ynys Bŷr

Ynys Bŷr () on Kymrinmuan viijendekse suurin suari.
Ynys Sgogwm

Ynys Sgogwm () on Kymrinmuan seiččemendekse suurin suari.
Ynys Echni

Ynys Echni () on Kymrinmuan kaheksandekse suurin suari.
Ynys Aberteifi

Ynys Aberteifi () on Kymrinmuan kymmenendekse suurin suari. Se sijaiččou Ceredigionan muakunnas Afon Teifi -joven suus Gwbertan kylän vastalpäi. Aberteifin linnugi eule loitton. Suari on nygöi elämätöi, ga siepäi on lövvetty bronzukaudine kalmistomägi. On duumaittu, ku manuahat oldas käytetty suardu keskiaijan algupuolel libo myöhembi, ga tädä eule voidu tovendua da nygözen tiijon mugah suarel eule olluh ni yhty pyzyjiä pertii ezihistouriellizen aijan jälles. Suarel on merkilöi muan muokkuamizes, a niilöi ei enämbi pietä ristikanzoin, ga krolikkoin luajittuloinnu sendäh, ku alovehen muuloil suaril tiijetäh kirjallizien lähtielöin perustehel olluon krolikkoi da hos Ynys Aberteifih näh ei moizii lähtielöi olegi, alovehen rahvahan zuakkunat vihjatah, ku siegi olis olluh krolikkoi. 1800-luvul suardu käytettih karjumuannu, ga ymbärivuodizekse karjan syöndysijakse se ei päinnyh. Nygöi suari on luonnonsuojelualoveh da sie ruadau sežo gostile avvoi žiivattutila.
Bad Balance

Bad Balance on vuvvennu 1989 perustettu ven'alaine rap-joukkoveh Moskovaspäi. Sen toine nimi on Bad B..
Joukkoh kuulutah Vlad "Master ŠeFF" Valov, Roman "Kuper" Aleksejev, Al'bert "Al Solo" Krasnov dai Gleb "DJ LA" Matvejev.
Ynys Amlwch

Ynys Amlwch () on pikkaraine suari Kymrinmuan suuriman suaren Ynys Mônan pohjaspuolel. Suari sijaiččou pienen Amlwchan linnan lähäl da sendäh se tunnetahgi nimel Ynys Amlwch, kudai on kymrin kieldy da merkiččöy "Amlwchan suari".
Ynys Arw

Ynys Arw () on pikkaraine suari Kymrinmuan toizekse suuriman suaren Ynys Gybin pohjaspuolel. Suari kuuluu Treardduran kundah.
Ynys Dysilio

Ynys Dysilio () on pikkaraine suari Kymrinmuas.
Ynys yr Halen

Ynys yr Halen () on pikkaraine suari Kymrinmuas.
Ynys Lawd

Ynys Lawd () on pikkaraine suari Kymrinmuan toizekse suuriman suaren Ynys Gybin päivänlaskupuolel.
Ynysoedd y Moelrhoniaid

Ynysoedd y Moelrhoniaid () on ryhjy pikkarazii kallivosuarii Kymrinmuan suuriman suaren Ynys Mônan pohjaspuolel.
Ynys Badrig

Ynys Badrig () on pikkaraine suari Kymrinmuan suuriman suaren Ynys Mônan pohjaspuolel.
Maen y Bugail

Maen y Bugail () on pikkaraine suari Kymrinmuan suuriman suaren Ynys Mônan pohjaspuolel. Se on samal kogo Kymrinmuan pohjazin kohtu. Suaren nimi Maen y Bugail on kymrin kieldy da merkiččöy 'paimenen kivi'.
Aragounii

Aragounii (aragounien da ispanien kielel "Aragón", kataluanakse "Aragó") on ičehallindoaloveh Ispanies.
Solomonan opastukset

Solomonan opastukset tai Solomonan sananpolvien kniigu (jevrein kielel מִשְלֵי, "Mishle") on Bibliin Vahnan Sanan kniigu. Sen sivuloil on kui Izrail'an tsuari Solomonan muga i muuloingi viizahien ristikanzoin sanondoi. Kai sananpolvet ei sit olla vai tsuari Solomonan luajitut. 
Runollizet sananpolvet ollah eloksen eriluaduzih tapahtumih niškoi. Net nevvotah kui ristikanzal pidäy toimie ezimerkikse lapsien kazvatukses, akan ottamizes, uskondollizis tapahtumis, argipäivyhommis da muan haldivoičennas. Opastustu on naizile, miehile i lapsile. Nenne on luajittu Jumalan kunnivoičukses da Hänen Zakonan täytändäs.
Zinaida Dubinina on kiäntäny Solomonan opastukset livvikse vuvvennu 2014. Vepsän kielel se on kiännetty vuvvennu 2016.