tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Kezäjärvi

Kezäjärvi () on kylä Karjalan tazavallas Belomorskan piiris. Se kuuluu Sosnovetsan kyläkundah.
Se sijaiččou samannimizen järven koillisrannal.
Lehta

Lehta () on kylä Karjalan tazavallas Belomorskan piiris. Se kuuluu Sosnovetsan kyläkundah.
Se sijaiččou Suikujärven päivänlaskurannal, 12 kilometrin piäs Pušnoispäi.
Kyläs on histourien mustomerki – Suuren voinan aigua tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin velleskamu.
Muašjärvi

Muašjärvi (, ) on kylä Karjalan tazavallas Belomorskan piiris. Se kuuluu Sosnovetsan kyläkundah.
Se sijaiččou samannimizen järven liidehrannal.
Uuzi Muašjärvi

Uuzi Muašjärvi (, ) on pos’olku Karjalan tazavallas Belomorskan piiris.
Se sijaiččou Tunguonjoven rannal, 86 kilometrin piäs Belomorskaspäi.
Tämä pos’olku perustettih vuvvennu 1958.
Infrastruktuuru.
Pos’olkas on laukat da liäkäripunktu. Rahvahan piäruado on meččytalovus.
Enne pos’olku kuului Tunguon kylänevvostoh. Nygöi se kuuluu Sosnovetsan kyläkundah.
Nuottuvuaru

Nuottuvuaru () on kylä Karjalan tazavallas Belomorskan piiris. Se kuuluu Sosnovetsan kyläkundah.
Se sijaiččou Kola-dorogal.
Suuren Žužmuin suari

Suuren Žužmuin suari () on kylä Karjalan tazavallas Belomorskan piiris. Se kuuluu Sosnovetsan kyläkundah.
Kylä sijaiččou Vienanmeren Onieganlahten samannimizel suarel.
Pušnoi

Pušnoi on pos’olku Karjalan tazavallas Belomorskan piiris. Se kuuluu Sosnovetsan kyläkundah.
Pos’olku sijaiččou Alinelammen rannal. 
Pos’olkas on keskiškola da lapsien päivykodi. Enne tiä oli laitos, kudamas kazvatetah tundrureboidu da norkua. Nygöi sidä ei ole. Rahvas ruadau lespromhozas, školas da muulois ruadokohtis.
Pos’olkan vahnu nimi oli Kurjuvuaru (ven. Kurjavarakka).
13. pakkaskuudu

13. pakkaskuudu - 13. vuvven päivy grigorianskoin kalenduaruan mugah.
14. pakkaskuudu

14. pakkaskuudu - 14. vuvven päivy grigorianskoin kalenduaruan mugah.
15. pakkaskuudu

15. pakkaskuudu - 15. vuvven päivy grigorianskoin kalenduaruan mugah.
16. pakkaskuudu

16. pakkaskuudu - 16. vuvven päivy grigorianskoin kalenduaruan mugah.
1944

Ken rodihes sinä vuon.
4. tuhukuudu on roinnuhes Tamara Ščerbakova
Aleksandra Aniskina

Aleksandra Aniskina () on Karjalan Kanzallizen teatran akt'ouru. Häi ruadau teatras jo piäl seiččie vuottu. Aleksandra on roinnuhes 3. tuhukuudu.
Opastundu.
Aleksandra piäzi opastumah Karjalan Kul’tuurukolledžah vuvvennu 2006. Sinä vuon Kul’tuurukolledžah otetah opastumah nuordu Kanzallizeh teatrah niškoi. Akt'oran diplomuspektaklinnu oli ”Hädä hellän syväimen periä”, kuduadu ozutetah nygöigi.
Ruado.
Aleksandra Aniskina ruadau teatras vuvves 2009. 
Paiči Teatrua, Aleksandra ruadau vie Kul’tuurukolledžas, sie häi opastau ozuttajan neron perustehii niilöil opastujile, kuduat tahtotah olla pruazniekoin juondajinnu.
Paiči sidä Sandran iändy suau kuulta Russkoje radio -stansiel. Neidine ruadau ruadivol jo läs kymmendy vuottu. Enne sidä häi ruadoi Karjalan ruadivos da Junost’-ruadivostansiel.
Joudaval aigua Sandra vedäy eriluaduzii pruazniekkoi da pidoloi. Neidine vedi moizii suurii pidoloi, kui linnan päivy, tazavallan päivy, Olimpiuadantulen estafiettu, Ruočin kul’tuuran päivät da toizii.
Uskela

Uskela () on vahnu karjalaine kylä Karjalan tazavallas Belomorskan piiris. Se kuuluu Sosnovetsan kyläkundah.
Muantiedo.
Se sijaiččou Muujärven pohjasrannal.
Rahvahan lugumiäry.
Vuvvennu 1926 kyläs eli 214 hengie, 97% rahvastu oli karjalazii. 1930-luvul kyläs oli läs 50 taloidu da 200 hengie.
Vuvvennu 1998 kyläs eli 2 hengie, vuvvennu 2002 – 4 hengie, kaikin ollah karjalazet.
Suikujärvi

Suikujärvi () on vahnu kylä Karjalan tazavallas Belomorskan piiris. Se kuuluu Sosnovetsan kyläkundah.
Se sijaiččou samannimizen järven päivänlaskurannal.
Kylä on histourien da kul’tuuran mustomerki, histourien poselenii.
Azot

Azot (, merkitäh N-merkil) on seiččemes elementu Mendelejevan alguainehien hiimiellizes sistiemallizes järjestykses. Azotan atomnoumer on 7. Se on sistiemallizen järjestyksen toizes periodas, 5. joukos. 
Helpo aineh azot on kaksiatominen guazu, kudamal ei ole värii, maguu da hajuu.
Azot on yksi levittylöis alguainehis Mual.
Se on jaloguazu. Azot reagiiruiččou siirryvämetalloin kompleksuyhtesteheh. Ilman piäkomponentu (78,09% tilavuttu). Sen jagavumizen vuoh suajah tevolližusazot (enämbi ¾ menöy ammiakan sinteezah). Sidä käytetäh monis tehnolougiellizis protsessois. Azot on yksi piäbiogeenielementois, kuduat kuulutah valguainehih da nukleinuhappamehih.
17. pakkaskuudu

17. pakkaskuudu - 17. vuvven päivy grigorianskoin kalenduaruan mugah.
20. pakkaskuudu

20. pakkaskuudu - 20. vuvven päivy grigorianskoin kalenduaruan mugah.
Ftor

Ftor (muinaisgriek. φθόρος («katkuamine, rikondu, vahingo» sit φθείρω-sanas «rikkuo, tuvva vahinguo»). Ftorua merkitäh F-merkil (latinan Florum-sanas). Se on yheksäs elementu Mendelejevan alguainehien hiimiellizes sistiemallizes järjestykses. Ftoran atomnoumer on 9. Se on sistiemallizen järjestyksen toizes periodas, 17. joukos. Atommassu on 18,998403163.
Ftor on hiimiellizesti aktiivine ebämetallu da vägevy hapettavu aineh.Se on kebjevin elementu halogeenoin joukos. Normaalizes olos helpo aineh ftor on kaksiatominen guazu (formulu on F2). Sil on valgeikeldaine väri da ozonan libo hloran kuaru.
Neon

Neon (, merkitäh Ne-merkil) on kymmenes elementu Mendelejevan alguainehien hiimiellizes sistiemallizes järjestykses. Neonan atomnoumer on 10. Se on sistiemallizen järjestyksen toizes periodas, 18. joukos. Yksi levittylöis alguainehis muailmas. Helpo aineh neon on jaloguazu, ineertine yksiatomine guazu ilmai värii da hajuu. Sidä avattih vuonnu 1898. Tiedomiehet suadih se notkies ilmas.
22. pakkaskuudu

22. pakkaskuudu - 22. vuvven päivy grigorianskoin kalenduaruan mugah.
Pii

Pii libo Kremnii (, merkitäh Si-merkil) on 14. elementu Mendelejevan alguainehien hiimiellizes sistiemallizes järjestykses. Piin atomnoumer on 14. Se on sistiemallizen järjestyksen kolmannes periodas, 14. joukos. 
Histouri.
Vuonnu 1811 fransielazet tiedomiehet Žozef Lui Gei-Lussak da Lui Žak Tenar suadih se puhtahannu ainehennu. 
Vuonnu 1825 ruoččilaine hiimiekku Jens Jakob Bertselius metallukaliuman ftorpiih SiF4 vaikutuksen vuoh sai elementarizen piin. Uvvele elementale pandih Silicii-nimi (lat. Silex – pii libo kremnii).
Hlor

Hlor ( – vihandu, merkitäh Cl-merkil () on 17. elementu Mendelejevan alguainehien hiimiellizes sistiemallizes järjestykses. Hloran atomnoumer on 17. Se on sistiemallizen järjestyksen kolmannes periodas, 17. joukos. Atommuassu on 35,446...35,457. Hiimiellizesti hlor on aktiivine ebämetallu. Se kuuluu halogeenoin joukkoh.
Normaalizes olos helpo aineh hlor on kaksiatominen (Cl2) myrkyguazu. Sil on keldas-vihandu väri, kova haju da metallumagu. Hlor on jygiembi ilmua.
26. pakkaskuudu

26. pakkaskuudu - 26. vuvven päivy grigorianskoin kalenduaruan mugah.
Afon Dyfi

Afon Dyfi (anglien kielel "River Dovey") on jogi Kymrinmuas.
Das Kuhn

Das Kuhn — karjal-suomelaine rok-joukko.
Vuonnu 2011 sen perustettih endizen Cyanide(Rus-Fin) - rok-joukon muzikantat.
Joukkoh kuulutah:
Joukko soittau neo-glem-muuzikkua. 
Enzimäine al'bom nimel «Poet of the fallen leaves» nägi päivänvalgien sygyzyl vuonnu 2015 (”Kapkan Records” (Piiteri), Coon Records Oy-Ltd” (Suomi). 
Joukon toine al'bom on «Burning bridges» (2019). Vuvvennu 2020 joukko piästi ilmoih «Poison»-pajon. Vuvvenu 2022 joukko tallendau maxi-single "Rock Generator". Vuvvenu 2023 "Flowers"-pajo piästi ilmoih.
19. tuhukuudu

19. tuhukuudu on 50. vuvven päivy grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 315 (316. kargavusvuon) päiviä.
1473

Ken rodihes sinä vuon.
19. tuhukuudu Nikolaus Kopernikus - pol’šalaine tiähtientiijustelii
20. tuhukuudu

20. tuhukuudu on 51. vuvven päivy grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 314 (315. kargavusvuon) päiviä.
22. tuhukuudu

22. tuhukuudu on 53. vuvven päivy grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 312 (313. kargavusvuon) päiviä.
23. tuhukuudu

23. tuhukuudu on 54. vuvven päivy grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 311 (312. kargavusvuon) päiviä.
Virandajärvi

Virandajärvi () on Karjalan tazavallan Belomorskan piirin Sumposadan kyläkunnan pos’olku.
Se sijaiččou Ruiga-joven rannal, 139 kilometrin piäs Belomorskaspäi. Pos’olkas on raududorogustansii.
Histourii.
Virandajärvi enne kuului Koležman voulostih, kudai 1920-luvul hyllättih da se rubei kuulumah Belomorskan piirih.
Nygyine pos’olku perustettih vuvvennu 1941 meččyruadajien pos’olkannu.
Virma

Virma on vahnu kylä Karjalan tazavallas Belomorskan piiris Sumposadan kyläkunnas. Se on histourien mustomerki.
Se sijaiččou Virman jovensuus, 15 kilometrin piäs Sumski Posadaspäi. 
Kyläs on arhitektuuran mustomerki – puukirikkö (), kudai perustettih vuvvennu 1639 Solovetskoi manasterin varoih.
6 kilometrin piäs kyläspäi, Vienan meres, on XIX luvun lopus rakendettu puučasounu.
Vorenža

Vorenža on kylä Karjalan tazavallas Belomorskan piiris Sumposadan kyläkunnas.
Se sijaiččou lahten rannal Sumajärven suviozas.
Kylä kuuluu Belomorskan piirin histourien da kul’tuuran mustomerkilöih, histourielline poselenii.
Kyläs on Il’l’an puukirikkö (XIX vuozisada).
Rahvahan lugumiäry.
Vuvvennu 1905 kyläs eli 171 hengie.
Koležma

Koležma on vahnu pomorskoi kylä Karjalan tazavallas Belomorskan piiris.
Kylä sijaiččou Koležman jovensuus Vienan meren Onieganlahtes, 30 kilometrin piäs Sumski Posadaspäi.
Kalastus on rahvahan piäruado kylän perustamizes algajen. Koležmas on pieni kalastusportu. 
Nevvostoliiton aigua ruadoi vuvvennu 1930 perustettu kalastuskolhouzu. Kolhouzan enzimäzenny johtajannu oli Pakulin T.G.
Kyläs ruadau škola, feršalipunktu.
Histourii.
Kylä perustettih XVI luvul.
Koležman voulosti sijoittui Vienan Karjalan päivännouzuozas. Voulostih kuuluttih Koležma, Pertojärvi, 
Ruiga da Virandajärvi.
Koležman voulosti hyllättih 1920-luvul da sen aloveh rubei kuulumah Sorokan piirih.
Histourien mustomerkit.
Kyläs on Suuren voinan aigua tapettuloin Karjalan frontan lendäjien velleskalmu.
Sežo Koležmas on žiivatankazvattajan J.I. Judinan rinduvestos (1879 – 1954).
Rahvahan lugumiäry.
Vuvvennu 1907 voulostis elettih ven’alazet da niidy oli 1034 hengie.
Vuvvennu 1926 Koležmas eli 1168 hengie, kudamis 1167 oli ven’alazii da yksi karjalaine.
Vuvvennu 1996 kyläs eli 260 hengie, äijät oldih pomoriloin jälgeläzet.
Lapino

Lapino on kylä Karjalan tazavallas Belomorskan piiris Sumposadan kyläkunnas.
Kylä sijaiččou Pustovskoje-järven pohjasozas, 16 kilometrin piäs Sumski Posadaspäi.
24. tuhukuudu

24. tuhukuudu on 55. vuvven päivy grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 310 (311. kargavusvuon) päiviä.
Malen’gu

Malen’gu () on pos’olku Karjalan tazavallas Belomorskan piiris. Nygöi se kuuluu Sumposadan kyläkundah.
Muantiedo.
Se sijaiččou samannimizen joven rannal, lähäl rajua Arhangel’skan alovehenke, 131 kilometrin piäs Belomorskaspäi.
Lähäl pos’olkua on samannimine raududorogustansii.
Rahvahan lugumiäry.
1.01.2009 Malen’gas eli 197 hengie, vuvvennu 1996 – 400 hengie.
Histourii.
Enne poselenii kuului N’uhčan voulostih (Arhangel’skan gubernien Kemin ujezdu), kudai hyllättih 1920-luvul da se rubei kuulumah Karjalan Sorokan piirih. Malen’gu-stansii rakendettih vuvvennu 1942.
N’uhča

N’uhča on pomorskoi kylä Karjalas, se kuuluu Sumposadan kyläkundah.
Etimolougii.
Kylän da joven nimi on roinnuhes saamen sanaspäi nühhč(a-), kudai karjalakse merkiččöy «joučen».
Muantiedo.
Se sijoiččou Belomorskan piiris Karjalan da Arhangel’skan alovehen rajal, samannimizen joven rannal, 5 kilometrin piäs Vienan meresäi. N’uhčas on samannimine raududorogustansii.
Histourii.
XV vuozisual kylä kuului Novgorodan posadniekan Isak Boretskin akale Marfa Boretskajale, XV – XVI vuozisadoil kylä rubei kuulumah manasterih Solovetskoloil suariloil. Vuvvennu 1702 rakendettih muadorogu (), kudai otti allun N’uhčan pristanispäi. 5 tuhattu rahvastu srojittih dorogua: kuattih puuloi, luajittih mežua, pandih parziteloi, rakendettih sildoi.
21. kevätkuuh vuodessah 2013 se oli N’uhčan kyläkunnan haldivolline keskus.
21. kevätkuudu v. 2013 N’uhčan kyläkundu hyllättih, kylä rubei kuulumah Sumposadan kyläkundah.
Rahvahan lugumiäry.
Vuvvennu 2001 N’uhčas eli 474 hengie. 
Histourien mustomerkit.
Kyläs on Suuren voinan aigua tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin velleskalmu.
Pertjärvi

Pertjärvi () on kylä Karjalan tazavallas Belomorskan piiris Sumposadan kyläkunnas.
Se sijaiččou Pertjärven da Tegjärven rannoil, 12 kilometrin piäs Sumski Posadaspäi.
Sumajärvi (pos’olku)

Sumajärvi () on pos’olku Karjalan tazavallas Belomorskan piiris Sumposadan kyläkunnas.
Se sijaiččou samannimizen järven lounasrannal.
Suhoje

Suhoje on kylä Karjalan tazavallas Belomorskan piiris Sumposadan kyläkunnas.
Se sijaiččou Vienan meren Onieganlahten päivänlaskurannal.
Nähtävykset.
Kyläs on kirikkö (), kudai rakendettih vuvvennu 1899 da pandih endizeh kundoh 2000-luvun allus.
Kyläs on mustomerki Suuren voinan aigua tapettuloin rahvahien mustokse.
25. tuhukuudu

25. tuhukuudu on 56. vuvven päivy grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 309 (310. kargavusvuon) päiviä.
29. kylmykuudu

29. kylmykuudu - 333. vuvven päivy (334. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 32 päiviä.
Hvoini

Hvoini () on pos’olku Karjalan tazavallas Belomorskan piiris, se kuuluu Sumposadan kyläkundah.
Se sijaiččou lähäl Sumajärven pohjasrandua, lähäl Sumajoven suudu, 87 kilometrin piäs Belomorskaspäi.
Histourii.
Enne se oli Hvoinin kylähaldivon keskus.
Hvoinin kylähaldivo sijoittui Belomorskan piirin suves, rajal Segežan piirinke.
Hvoinin kylähaldivoh kuuluttih Hvoini (haldivolline keskus), Vorenža, Lapino da Sumajärvi.
Jukovo

Jukovo on kylä Karjalan tazavallas Belomorskan piiris piiris Sumposadan kyläkunnas.
Se sijaiččou Vienan meren Onieganlahten päivänlaskurannal.
26. tuhukuudu

26. tuhukuudu on 57. vuvven päivy grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 308 (309. kargavusvuon) päiviä.
Gridino

Gridino (), on vahnu kylä Karjalan tazavallas Kemin piiris Kuuzimuan kyläkunnas.
Se sijaiččou Vienan meren Gridinon lahten rannal Gridina-joven suus.
Kyläs on kirikkö (), kudai rakendettih XIX vuozisuan keskivälis.
Kalgalahti

Kalgalahti (, ) ) on vahnu kylä Karjalan tazavallas Kemin piiris Kuuzimuan kyläkunnas.
Se sijaiččou Kalga-joven suus, Vienan meren päivänlaskurannal.
Histourii.
Nevvostoliiton aigah perustettih kalastuskolhouzu, kudai ruadoi vuodessah 2011. Rahvahan piädielo on kalastus (kalastetah siigua, kambalua, tr’oskua, haugii). Sežo rahvas kerätäh muarjua (must’oidu, buolua, juomoidu, muur’oidu, garbaluo) da gribua.
Pon’goma

Pon’goma on vahnu kylä Karjalan tazavallas Kemin piiris Kuuzimuan kyläkunnas.
Se sijaiččou Vienan meren Kandalahten rannal, samannimizen joven suus. 1980-luvul kyläs ruadoi kolhouzu, kudaman tehtävänny oli kalastus. Kalastettih äijy kalua Vienan meres. 1990-luvun lopus se salvattih.
Šomba

Šomba on pos’olku Karjalan tazavallas Kemin piiris Viäränkosken kyläkunnas.
Se sijaiččou Kemin joven rannal.
2 kilometrin piäs pos’olkaspäi on samannimine suo, kudaman pinduala on 365 ga. Sie on äijy garbaluo da muur’oidu.
27. tuhukuudu

27. tuhukuudu on 58. vuvven päivy grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 307 (308. kargavusvuon) päiviä.
9. ligakuudu

9. ligakuudu - 282. vuvven päivy (283. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenderin mugah. Vuvven loppussah on 83 päiviä.
Von’ga

Von’ga on kylä Karjalan tazavallas Kemin piiris Kuuzimuan kyläkunnas.
Vuočaž

Vuočaž () on pos’olku Karjalan tazavallas Kemin piiris Kemin linnukunnas.
Se sijaiččou Kemin joven rannal.
Rahvahan lugumiäry ==
2. kevätkuudu

2. kevätkuudu - 61. vuvven päivy (62. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 304 päiviä.
F'odor Glinka

F'odor Nikolajevič Glinka (8. (19). päivänny kezäkuudu vuonnu 1786, Sutoki-kylä, Smolenskoin aloveh – 11. (23). päivänny tuhukuudu vuonnu 1880, Tveri) – ven'alaine runoilii, kirjailii, kuului dekabristoin seuroih.
Vuozinnu 1805-1806 oli generualan M.A. Miloradovičan adjutantannu, otti ozua Austerlican bojuh.
Vuonnu 1808 päivänvalgien nähtih Glinkan kirjutukset voinumatkois (1805-1806) nimel ”Ven'an oficieran kirjazii Polšas, Avstries da Vengries”.
Vuonnu 1812 uvvessah lähti armieh Miloradovičan adjutantannu da oli voinumatkas vuvven 1814 loppussah. Ven'ale tulduu, piästi ilmoile ”Ven'an oficieran kirjazii” -jatkokniigan (vuozinnu 1815-1816). Sie oldih kirjutukset vuvven 1812 Ižänmuallizes voinas (8-ozaine kniigu). Vuozinnu 1813-1814 oli ulgomuanmatkois Ruskien armien kel.
Häi kuului dekabristoin peittoseuroih, myöhembi yhtes M.F.Orlovan da A.N.Muravjovan kel perusti Ven'an literatuuran ystävien vällän yhtevyksen. 
Glinkua otettih da pandih kiini Petropavlovskoin linnah vuonnu 1826 kevätkuun 11. päivänny. Piästettih välläle vuonnu 1826 kezäkuun 15.päivänny, eroitettih voinusluužbaspäi da karkoitettih Petroskoih, kus F'odor Glinka rubei ruadamah Anuksen gubernien johtokunnan nevvonandajannu. Oman toimindan ližäkse häi tutki Anuksen guberniedu, karjalazien elaigua, luonduo. Hänen muantiijonkiinnostuksen tuloksekse tuli suuri runotevos. Glinka oli enzimäine, ken kiändi ven'akse Kalevala-eeposan. Häi kirjutti sežo kaksi suurdu runotevostu, kudamien joukos oldih Karjalan meččien neidine da Karjal.
Vuonnu 1830 Glinkua siirrettih Tverih, kus häi nai Avdotja Pavlovna Goleniščeva-Kutuzovas (1795-1863). Muantiedoseuran käskyn mugah Glinka ruadoi ennevahnallizien kalmumättähien tutkimusruadoloi Valdain lähäl. Hänen tutkimustevos sai Muantiedoseuran palkindon.
Vuonnu 1835 F'odor Glinka jätti oman virran da rubei elämäh Moskovas.
Argon

Argon (, merkitäh Ar-merkil) on 18. elementu Mendelejevan alguainehien hiimiellizes sistiemallizes järjestykses. Argonan atomnoumer on 18. Se on sistiemallizen järjestyksen kolmandes periodas, 18. joukos. Kolmas levittylöis alguainehis Muan atmosfieras. Helpo aineh argon on jaloguazu, ineertine yksiatomine guazu ilmai värii, maguu da hajuu. 
Nimen keksimine.
Kokoukses, kudamas oli ezitetty tiijolline ezitelmy argonan avuamizes, Relei da Ramzai annettih uvvele guazale nimi «argon». Latinan kieles tämä sana tarkoittau «lašku, hil’l’aine». Argonan piäominažus on hiimielline aktiivittömys.
Skandium

Skandium (, merkitäh Sc-merkil) on 21. elementu Mendelejevan alguainehien hiimiellizes sistiemallizes järjestykses. Skandiuman atomnoumer on 21. Se on sistiemallizen järjestyksen nelländes periodas, kolmandes joukos.
Helpo aineh skandium on kebjei hobjanvärine metallu keldazen kiillonke.
Tortveititan (minerualu, kudamas on skandiumua) suurimmat varat ollah Madagaskaral da Norjas.
Histourii.
Mendelejev D.I. ennusti elementua omas kirjutukses (11. Talvikuudu 1870). Vuonnu 1879 ruoččilaine hiimiekku Lars Nil’son avai sen da nimitti elementan Skandinavien kunnivokse.
Titanium

Titanium (, merkitäh Ti-merkil) on 22. elementu Mendelejevan alguainehien hiimiellizes sistiemallizes järjestykses. Titaniuman atomnoumer on 22. Se on sistiemallizen järjestyksen nelländes periodas, nelländes joukos.
Helpo aineh titanium on kebjei, luja hobjanvalgei metallu. Sulatuksen lämbö on 1660±20 °C.
Titaniuman varat ollah SAT (Suvi-Afrikan Tazavallas), Ven’al, Ukrainas, Kitais, Japounies, Avstrualies, Indies, Ceilonal, Braziilies, Suvi-Koreas, Kazahstanas.
Vanadium

Vanadium (, merkitäh V-merkil) on 23. elementu Mendelejevan alguainehien hiimiellizes sistiemallizes järjestykses. Vanadiuman atomnoumer on 23. Se on sistiemallizen järjestyksen nelländes periodas, viijendes joukos. Atommassu on 50,9415
Helpo aineh vanadium on plastine hobjanharmai metallu.
Histourii.
Vuonnu 1801 minerualogien professoru Andres Manuel Del’ Rio avai vanadiuman tinaruvas. Vuonnu 1830 ruoččilaine hiimiekku Nil’s Sefström uvvessah avai sen rauduruvas. Bercelius da Sefsröm annettih sile nimen.
Nimen keksimine.
Täl elemental on ylen čoma väri, sendäh sidä sanottih suvaičuksen da čomuon Freija-jumalattaren kunnivokse (vahn. skand. Vanadis – Vanoin tytär).
George Washington

George Washington (22. tuhukuudu 1732, Bridges Creek, Virginii - 14. talvikuudu 1799, Mount Vernon, Virginii) oli ameriekkalaine valdivonruadai, Yhtysvalloin enzimäine rahvahan vallittu prezidentu (1789-1797), yksi Yhtysvalloin perustajis, Kontinentallizen armien piämies, Yhtysvalloin vällysvoinan ozanottai, ameriekkalazen Prezidentan instituutan perustai. Suuri orjienomistai.
George Washington oli roinnuhes muanruadajan pereheh. Vuvvennu 1752 häi sai perindökse Mount Vernon –muaalovehen. Samannu vuvvennu mies yhtyi voinutoimih fransuzoih da indeitsieh vastah, puutui vangičukseh. Vuvvennu 1759 Washington nai Martha Custis Dandridges da rubei panemah kundoh omua taloidu. Hänes rodih yksi Virginien bohatois muanomistajis.
Washington oli yksi Enzimäzen kontinentallizen kongresan deleguatois. Brituanieh vastah ammunduriidoin jälgeh hänet vallittih Kontinentallizen armien piämiehekse. Voiskoin muutettuu Washington ohjai niidy Bostonan kierros algajen vevvennu 1776 anglien voiskan kapitul’atsiessah Jorktownan lähäl vuvvennu 1781. Kylmykuus 1783 Pariižan rauhansobimuksen azutettuu George Washington loppi virran da lähti elämäh Mount Vernon –muaaloveheh.
Washington vallittih Konstitutsien konventan paginanvedäjäkse. Vuvvennu 1787 tämä yhtymy valmisti Yhtysvalloin konstitutsien. Vuvvennu 1789 hänet vallittih Yhtysvalloin enzimäzekse prezidentakse. Vuvvennu 1792 Washington uvvessah vallittih prezidentakse. Kolmel kerdua häi iče kieldävyi prezidentan ruadovirras. Enne lähtyö häi sanoi jälgisanoi rahvahale. 
Prezidentan ruadovirran loppiettuu Washington lähti elämäh Mount Vernon –muaaloveheh da puaksuh kävi nostettavah piälinnah. Kongressu andoi Washingtonale Kodimuan tuatan arvonimen. Washington kuoli 15. talvikuudu 1799. Hänet pandih muah Mount Vernonas 18. talvikuudu.
Ruskeimeri

Ruskeimeri – Indien valdumeren meri, kudai on Arabien niemimuan da Afriekan välil. Meren pohjazes on Sueckoin kanuavu, kudai eroitti – Sueckoin da Akaba-lahtie. Sueckoin kanuavan avul Ruskeimeri yhtyy Välimereh, suves Bab el Mandeb -salmen avul Ruskeimeri yhtyy Adenan lahteh da Arabienmereh. Ruskeimeri on kaikis suolazin meri kogo muailmas.
Ilmasto.
Ruskienmeren rannikol on troopilline ilmasto, vai peräpohjazes on Välimeren ilmasto. Ilman lämbötila talvikuus-pakkaskuus on 20-25 astettu lämmiä, elokuus on 35-40 gruadussua lämmiä, aijoitellen ilmu lämbenöy 50 pl'usastiessah.
Räken periä Jegiptan rannikol vezi lämbenöy talvel 20 astiessah, kezäl vezi lämbenöy 27 astiessah.
9. kevätkuudu

9. kevätkuudu - 68. vuvven päivy (69. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 297 päiviä.
Antipinskaja

Antipinskaja on Karjalan tazavallan Kondupohjan piirin Hirvaksen kyläkunnan kylä.
Enne (vuodessah 1953) tämän eländykohtan nimi oli Majat’uki ().
Valgeimägi

Valgeimägi () on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Hirvaksen kyläkunnas.
Se sijaiččou Hiižjärven () koillisrannal.
Kyläs on kirikkö (). Se on pahas kunnos.
Jouhoja

Jouhoja () on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Hirvaksen kyläkunnas.
Se sijaiččou Suunujärven luodehrannal.
Rahvahan lugumiäry.
Vuvvennu 1905 kyläs eli 58 hengie.
Koikari

Koikari () on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Hirvaksen kyläkunnas.
Se sijaiččou Lavalammen päivännouzurannal. 
Kyläs on histourien mustomerki – kodi, kudamas oli roinnuhes da eli vuodessah 1927 Nevvostoliiton muanivomies Afanasjev A.N. (1916 – 1941).
Kyläs oli roinnuhes runoilii da kiändäi Isakov F.T. (1918 – 1941).
Rahvahan lugumiäry.
Vuvvennu 1905 kyläs eli 329 hengie.
10. kevätkuudu

10. kevätkuudu - 69. vuvven päivy (70. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 296 päiviä.
Sagarvoi

Sagarvoi () on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Hirvaksen kyläkunnas.
Se sijaiččou Suunujärven luodehrannal.
Ližmajärvi (kylä)

Ližmajärvi () on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Hirvaksen kyläkunnas.
Se sijaiččou samannimizen järven luodehrannal.
Lindjärvi

Lindjärvi () on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Hirvaksen kyläkunnas.
Se sijaiččou samannimizen järven päivännouzurannal.
Pyhäniemi

Pyhäniemi () on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Hirvaksen kyläkunnas.
Se sijaiččou Päläjärven päivänlaskurannal.
Vuvvennu 1933 Sv’atnavolok (Pyhäniemi) ruvettih nimittämäh Punavaarakse.
Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan aigua (1941 – 1944) lähäl kyliä oli Nevvostoliiton vangiloin luageri.
Kyläs on histourien mustomerki – rahvahienvälizen voinan aigua (1918 – 1920) tapettuloin partizuanoin velleskalmu.
Vuvvennu 1975 täs kyläs snimaittih fil’mu ”Derevn’a Utka”.
11. kevätkuudu

11. kevätkuudu - 70. vuvven päivy (71. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 295 päiviä.
Tiudia

Tiudia () on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris.
Kyläs on rahvahienvälizen voinan aigua tapettuloin saldattoin velleskalmu.
Histourii.
Vuvvennu 1757 kupču Martjanov järjesti mramoran louhindan. Tiudian mramoran värii on enämbi 30. Sidä viettih Piiterih.
XIX-luvun toizes puoles lähäl kyliä rakendettih kivikirikkö (). Sen arhitektorannu oli Ton K.A., kudai nosti kirikön () Moskvas. Toine arhitektoru oli Jarovitski I.F.
Rahvahan lugumiäry.
Vuvvennu 1905 kyläs eli 510 hengie.
Sununsuu

Sununsuu () on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Hirvaksen kyläkunnas.
Se sijaiččou Suunujärven pohjasrannal, lähäl kohtua, kus Suunujogi laskeh täh järveh.
Kyläs on histourien mustomerki – kirikkö (). Se rakendettih XIX-luvul. Nygöi se on pahas kunnos.
Rahvahan lugumiäry.
Vuvvennu 1905 kyläs eli 312 hengie.
Elmus

Elmus () on pos’olku Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Hirvaksen kyläkunnas.
Se sijaiččou samannimizen järven päivännouzurannal.
Pos’olkas on histourien mustomerki – Suuren voinan aigua (1941 – 1945) tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin velleskalmu.
Justjärvi

Justjärvi () on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Hirvaksen kyläkunnas.
Se sijaiččou samannimizen järven päivännouzurannal.
16. kevätkuudu

16. kevätkuudu - 75. vuvven päivy (76. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 290 päiviä.
17. kevätkuudu

17. kevätkuudu - 76. vuvven päivy (77. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 289 päiviä.
1994

Midä rodih sinä vuon.
28. oraskuudu avavui Tartun bobien muzei
18. kevätkuudu

18. kevätkuudu - 77. vuvven päivy (78. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 288 päiviä.
26. kylmykuudu

26. kylmykuudu - 330. vuvven päivy (331. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 35 päiviä.
Mämmi

Mämmi (, , ) - Suomen perindölline äijänpäivän syömine.
Historii:.
Mämmin valmistamine da sen tehnolougii siirdyy myöhyaigazeh Persieh.
Suomeh Mämmi-mageisyömine tuli alus XVIII sadavuottu.
Ihan allus sidä maltettih valmistua vaiku Suomen lounazespäi.
Jo jällelpäi sen valmistamine siirdyi kogo Suomen muadu myö.
Ennevahnas mämmii valmistettih Karjalasgi, kus enimät päivymiärän syömizet keittävyttih hiilavis päččilöis.
Valmistamizen tehnolougii:.
Valmistuu mämmi rugehizes idujauhos suolanke da zuaharinke.
Idujauhokuaššua keitettih moniičuassuloi ei ylen hiilavas päčis.
Mämmi on magei da vähäkalorilline syömine, suas grammas on vaiku sadaviizitostu kaloriedu (115kkal-100g).
Mämmis on äijy valgijaistu, kuiduu da mikroelementoi (raudua).
Mämmii syvväh vilunnu, piäle valetah sliuhkua libo vaniilikremua da ripoitetah zuaharii.
Jeuropan riäpöi

Jeuropan riäpöi () — Riäpöikalat ollah siigoin roduu, eletäh suolattomas vies.
Riäpöikala ei ole suuri, voibi olla 13-20 sentii, erähät kazvetah 35 sentissäh.
Riäpöi omal nävöl pohodiu sel´odkah. Rungo bokispäi ongu näpistetty, alimaine leuguluu on pitkembi ylimästy. Alimazeh leuguluuh syndyy sangevunnuh ylimäzen leuguluun n´okku.
Suomuksii on suuri miäry (bokkii myö voibi olla 91-96 suomustu).
Sellän väri on harmuan- sinine, vačču – valgei, sellän da hännän evät olah harmuat. Muut rungon kohtat ollah valpahat libo valgiet.
Riäpöit eletäh enimyölleh järvilöis, harvah – jogilois. On niidy kalastajat pyvvetty Botniekan da Suomen lahtilois Baltiekan meres.
Parembi eländykohtu riäppölöil on puhtas hiekku libo savi järvenpohju. Kalaparvi järvilöis pyzyy syväl kohtal, ei suvaiče lämmiä vetty.
Riäppölöi enimyölleh pyvvetäh Ven´an pohjozes da Suomes (69%), Skandinaavies, Daanies, Litvas, Valgoven´al, Germuanies da Šotlandies.
Ven´al riäpöit eletäh suuris järvilöis: Oniegan, Luadogan, Čudskoin, Pleščevan da Valgies meres.
Kalastajat ei kačota riäpölöin pienevyöh, niile ainos löydyy pyydäjiä.
Riäpöi pädöy rahvahan syöndystolal tuorehennu, suolatunnu da savvutunnu.
Kaikin kalanmuagarit suvaijah riäpölöin mähändöi.
Riäpöit ongen ankuriloih puututah harvah. Enimyölleh niidy pyvvetäh kalastushommujat verkoloil.
20. kevätkuudu

20. kevätkuudu - 79. vuvven päivy (80. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 286 päiviä.
19. kylmykuudu

19. kylmykuudu - 323. vuvven päivy (324. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 42 päiviä.
Motoranke veneh

Motoranke veneh libo kuateri () on kaikkien laivoin pienin. Niidy käytetäh ihan ku suurien laivoin mugah: voibi niilöil vediä vetty myö rahvastu, gruuzulaivat, turistulaivat, pelastusvenehet, rajoinvardoiččijat venehet.
Piäero mottorvenehis da laivois rippuu motoran vedoväis. Erähis motorvenehis on stacionarnoi motoran paikku. Kebjielöis motorvenehis on yksi mačtu.
Nygyaigazis motorvenehis ollah kajutat magavosijoinke, niilöis voibi olla stacionarnoil motorpaikal 2-3 rippujua motoranke, kudualois on suuri vedovägi.
Tavalline siigu

Tavalline siigu () – on lohikaloin roduu. Se on pandu Ymbärimuan Ruskieh kniigah. Ven´an Ruskieh kniigah on pandu kahtu senmosu siigua: volhovan Coredonus lavaretus baeri da bauntovskoi Coredonus lavaretus baunti. 
Nävöl net äijäl erovutah, pohoditah vaiku alalevvan suunpaikal. Niilöin šagloin lugu muuttuu 15 – 60 ssah. Šaglat voijah olla ihan siliet dai ogahoinke. Erähil siigoil rungo on korgiettavu,erähil madalettavu voibi olla vie pitkäččy.
Eländypaikkoi myö niidy pietäh läbikävyinnu, jovellizinnu da järvellizinny. Siigat voijah olla piennenny dai suurembinnu. Erähät ollah pedokalat. Enimät kalat syömizenny pietäh vienpohjan plaktonollizii organizmoi.
21. kevätkuudu

21. kevätkuudu - 80. vuvven päivy (81. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 285 päiviä.
28. kevätkuudu

28. kevätkuudu - 87. vuvven päivy (88 päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 278 päiviä.
Karibien meri

Karibien meri on Keski- da Suvi-Ameriekan välil olii Atlantin sivumeri. Sen pohjazes da pävännouzupuoles ollah Suuret da Pienet Antillit. Luodehes Jukatanan salmen avul meri yhtyy Meksikon lahteh, lounaspuoles Panaman kanuavan avul meri yhtyy Tyynehmereh.
Karibien meri on 9° da 22° välil p.l. sego 89° da 60° välil pl.p., sen pinduala on läs 2 753 000 km². Meren suves ollah Venesuelu, Kolumbii da Panamu, päivänlaskupuoles – Kosta-Rika, Nikaragua, Gonduras, Gvatemala, Beliz da Jukatan, pohjazes – Kuuba, Gaiti, Jamaika, Puerto-Rico, päivänouzupuoles – Pienien Antillien valdivot. 
Rozvot.
Rozvot tuldih Karibien meren Tortuga-suarele da Port-Rojal-linnah XVII vuozisual. Yhtenny enzimäzis rozvolois oli Frensis Dreik, kudai valloitti Ispanien laivaston Nombre-de-Dios-portas vuonnu 1572. Hänen ruaduo jatkoi Henri Morgan, kudai vuonnu 1671 käi Panamah da myöhembi oli Jamaikan varagubernuattorannu. 
Rozvoloin paras aigu oli vuozinnu 1700—1730. Vuozinnu 1716—1718 tundiettuloinnu Karibien meren rozvoloinnu oldih Mustupardu da Stid Bonnet sego Čarl'z Vein.
22. kevätkuudu

22. kevätkuudu - 81. vuvven päivy (82. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 284 päiviä.
Selma Lagerlöf

Sel´ma Ottilija Loviza Lagerl´of () (20. kylmykuudu 1858, Morbakka, Vermland, Ruočči - 16. kevätkuudu 1940 sai nimen) – enzimäine Ruočin kirjuttai literatulnoin Noubelin palkindon. 1909 häi oli kolmas, kudai sai Noubelin palkindon jälles Marii Kyri da Berti Zutner.
Piäkirjutuksennu Sel´man Lagetlöf kogomuale pietäh suarnallistu kniigua”Kummalline matkastus Nil´sa Hol´gerssona Ruočin muadu myö.
Enzimäi oli mietity luadie moine opastuskniigu,demokrutoin pedagokikan mugah. Kniigas pideli kerduo lapsil hyväsydämellizil kerdomuksil Ruoččih näh: muantiedoloih, historieh da legendoi kuultuuran tradiciloih näh.
Hänen kniigan hyvys levii kogomuailmua myöte, ei vaiku Ruočis.
1907 vuvvel kirjuttai Logerlöf oli vallittu parahannu Upsal´skoin universitietan doktorannu.
1914 vuvvel häi tuli Ruočin akadiemen tiedospecialistakse.
29. kevätkuudu

29. kevätkuudu - 88. vuvven päivy (89 päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 277 päiviä.
Ukki Väinämöinen

Ukki Väinämöinen (sežo "Vasilii Leontjevič Sidorov, Василий Леонтьевич Сидоров, Vasilii Levonen, Василий Левонен") (Tunguda, Arhangel’skan gubernii, Ven’an Imperii, 16. elokuudu 1855 – Vuokatti, Suomi, 10. pakkaskuudu 1942) oli karjalaine da suomelaine yhteiskunnalline ruadai. Vuvvennu 1921 häi johti Karjalan rahvahannouzuu Nevvoston Ven’ua vastah. Ei virrallizesti häi johti vastahnouzijoi Päivännouzu-Karjalan rahvahannouzun aigua.
Eloskerdu.
Nuorus.
Vasilii Leontjevič Sidorov (Suomes tundietah nimel Vasilii Levonen) oli roinnuhes Vienan Karjalah Tungudan kyläh vuvvennu 1855. Turtsien voinah aigua vuozinnu 1877-1878 yhtyi Ven’an suomelazien voiskah. 
Rahvahannouzu nevvostohalličustu vastah.
Karjalan natsiolistizien partizuanoin yhtymän piämiehenny olles Levonen sai suuren kuulužuon. Muga sanottu Meččypartizuanat-yhtymy rodih Ven’an Rahvahienvälizen voinan aigua Karjalan ruadokommunan alovehel. Levonen vallittih piämiehekse sendäh ku häi oli bol’ševizmua vastah, antikommunistannu da ristitynny ristikanzannu. Sen ližäkse häi oli popul’arnoi karjalazien keskes. Levonen oli pieni kazvol, hänel oli pitky pardu, kuduan periä häi oli Kalevalan Väinämözen nägöine. Täs rodih Levozen peittonimi ‘’Ukko Väinämöine’’.
Vuvven 1921 lopussah vastahnouzijoin voiskat da sen piämiehenny olles Ukki Väinämöine, kudualoile autettih suomelazet omatahtozet, tarkastettih suuri pala Pohjois-Päivännouzu-Karjalua. Vaste sit nevvostolaine johto piätti luadimah Karjalan frontu, kuduan piämiehenny rodih A. Sed’akin. Sinne työnnettih läs 20 tuhattu voinumiesty. Vuvvennu 1922 tuhukuus Ruskei armii voitti jälgimäzen vastahnouzijoin voiskan Uhta-kyläs. Läs 30 tuhattu karjalastu, kuduan keskes oli Vasilii Levonengi, lähtiettih pagoh Suomeh.
Suomeh pajettuu Vasilii Levonen kogonah sogeni. Häi kuoli vuvvennu 1942.
Ilemselgy

Ilemselgy () on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Tedjärven kyläkunnas.
Se sijaiččou Ilemjärven päivänlaskurannal. Vuvvennu 1878 kyläh rakendettih Floran da Lavran kirikkö, nygöi sidä ei ole.
Rahvahan lugumiäry.
Vuvvennu 1905 kyläs eli 210 hengie.
Aitniemi

Aitniemi () on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Tedjärven kyläkunnas.
Se sijaiččou Oniegujärven pohjasozas lahten rannal.
Rahvahan lugumiäry.
Vuvvennu 1905 kyläs eli 206 hengie.
Ližmu

Ližmu () on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Tedjärven kyläkunnas.
Se sijaiččou Oniegujärven pohjasozas.
Kyläs on kirikkö ().
Rahvahan lugumiäry.
Vuvvennu 1905 kyläs eli 432 hengie.
Lukino

Lukino () on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Tedjärven kyläkunnas.
Se sijaiččou Oniegujärven luodehozas lahten rannal.
Kyläs on XVIII vuozisuan puučasounu. Se on pahas kunnos.
Rahvahan lugumiäry.
Vuvvennu 1905 kyläs eli 123 hengie.
Mänselgy

Mänselgy () on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Tedjärven kyläkunnas.
Kyläs on arhitektuuran mustomerki – XVIII vuozisuan puučasounu ().
Rahvahan lugumiäry.
Vuvvennu 1905 kyläs eli 116 hengie.
Uuzi pos’olku

Uuzi pos’olku () on pos’olku Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Tedjärven kyläkunnas.
Se sijaiččou Tedjärven päivännouzurannal.
Ber’ozovka

Ber’ozovka () on pos’olku Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Kondupohjan linnukunnas.
Pos’olku perustettih vuvvennu 1959. Vuvven 1960 heinykuus sille annettih pos’olkan stuatusan.
Suuri Voronovo

Suuri Voronovo () on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Kendärven kyläkunnas.
Se sijaiččou Suunujoven rannal.
Viiksjärvi

Viiksjärvi () on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Kendärven kyläkunnas.
Se sijaiččou Pertjärven pohjasrannal.
Hallijärvi

Hallijärvi () on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Kendärven kyläkunnas.
Se sijaiččou samannimizen järven pohjasrannal.
1. sulakuudu

1. sulakuudu - 91. vuvven päivy (92. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 274 päiviä.
Homselgy

Homselgy () on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Kendärven kyläkunnas.
Se sijaiččou samannimizen järven luodehrannal, 35 kilometrin piäs Petroskoispäi.
Kivačču (pos'olku)

Kivačču () on pos’olku Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Kendärven kyläkunnas.
Se sijaiččou Suunujoven rannal.
Suopohju

Suopohju () on pos’olku Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Kendärven kyläkunnas.
Se sijaiččou Kola-dorogal.
Rahvahan lugumiäry.
Vuvvennu 1905 tiä eli 199 hengie.
5. sulakuudu

5. sulakuudu - 95. vuvven päivy (96. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 270 päiviä.
31. ligakuudu

31. ligakuudu - 304. vuvven päivy (305. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenderin mugah. Vuvven loppussah on 61 päiviä.
Čupa

Čupa on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Kendärven kyläkunnas.
Se sijaiččou Kendärven pohjasrannal.
Särgi

Särgi tavalline (). Net lajii myö ollah sugusiivizien kaloin karpoin roduu (). On vie äijy kalalajioi myö, kudualoil ollah omat nimet: taranit da voblat.
Särgilöi suau vastata kaikkie Jevroppua myö päivännouzus Suvi Angliessah da Pirinejevassah, Pohjozespäi Al´poissah, Siberin jogilois da järvilöis, Kaspien da Araalien meribasseinois.
Lähimäzis kalalajijois särgii suau eroittua hambahien ogalittoloin vuoh, kuduat ollah mollembis puolis yhtes riävys lainohambahii myö (niidy on 5-6 mollembis puolis), suomukset kalan ollah karjat (40-50 suomustu bokkurivis), kidanlopuspäi algavutah sellän evät, kuduat siirytäh mahapuolehpäi. Selgy väril on muzavu, toiči vie ozutahes sini da vihandu väril, bokat da maha ollah hobjanvärizet, mahan da tagapuolen evät ollah ruskiet, piälyksen väri ozutahes kuldazekse ruskien täplänke.
Erähii särgilöi suau vastata, kudualoil ollah silmät da evät keldazet, kulduväri suomuksienke, kuduat bokkupuolis da selläs ollah ruskiettavat.
Jahtu

Jahtu (niderl. "jacht", tulluh verbilöis (jagen) – ajua iäre, mennä peräh) – enziaijois oldih kebjiet. Jahtu (terväh siirdyi) ravei, kuduas oli yksi libo enämbi kajuuttua vedi erähii persounoi, sinne kunne oli mietitty.
Nygöaigaine tiijustus – jahtu, kudai pädöy sportkilboih, turistumatkoih libo huogavundumatkah.
Jahtoih ei päijä reisovoit laivat-venehet kuduat vietäh joukkoloin rahvahii, niidy vie sanotah komerčeskoikse matkoikse. Jahtoil ei ole paikkoi, kus vois vesselästi vediä aigua da huogavuo.
Klassifikaciet.
Eroitetah jahtoi
Enzimäzet mainitukset puarussusportivnoloih jahtoih näh oldih XVII sadavuozil. Enimät nygyaigazet puarusnoit jahtat päitäh turistumatkoih näh, niih on ližätty abumotor (rippujumotor), ku suas parembi manevriruija portas da siirdyö vetty myö, konzu ei ole tuuldu. Puarusnoit jahtat motoroittah päijäh vaiku sportkilboih näh.
11. sulakuudu

11. sulakuudu - 101. vuvven päivy (102. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 264 päiviä.
12. sulakuudu

12. sulakuudu - 102. vuvven päivy (103. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 263 päiviä.
13. ligakuudu

13. ligakuudu - 286. vuvven päivy (287. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenderin mugah. Vuvven loppussah on 79 päiviä.
1. kylmykuudu

1. kylmykuudu - 305. vuvven päivy (306. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 60 päiviä.
Matikku

Matikku,vie tavalline matikku () – yksiainavokalois eläis suolattomas vies. Kalajoukko tr´oskoobraznoi (Gadiformes). Ammattikalastamizes pietäh kallehennu.
Kuvuamine.
Matikku on pitkäččyruholline, ei ole korgiettavu, a ezipuoles on pyörättävy, tagapuoles on buiteku äijäl ahtistettu.
Piä on sangiettavu, sen pitkevys on pitkembi ruhon korgevuttu. Silmy pieni. Suu suuri puolialalline. Alallineleugu on lyhembi yläleuguluudu.
Ruhon väri rippuu vienpohjas, sen valos da läbinägevyös. Myös kalan ijäs, väri voibi muuttuo: enimyölleh muzavan-ruspakokse libo mustan-harmuakse, kudai voibi valpastuo ruavastumizel. Ruhon bokis puarattomat evät ollah suurien valpahien täplöinke. Formu da suurus varjiruiččehes. Maha da evät ollah valpahat.
Elämizen ciklu.
Matikku on kirkiembi vilus vies. Kudo algavuu talvikuus – tuhukuussah. Kaikkii parembi kalansuandu on enzimäzien halloin aigua päivänlaskus – nouzendassah. Syöy pienii kaloi da selgyrangattomii elättilöi.
13. sulakuudu

13. sulakuudu - 103. vuvven päivy (104. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 262 päiviä.
Karjalan Sivistysseura

Karjalan Sivistysseura on Suomes ruadai yhteiskunnalline yhtistys, kudaman ruavon tarkoituksennu on yhtistiä karjalazii mollembil puolil rajua ruadamah oman kielen da kul’tuuran hyväkse. Karjalan Sivistysseura on vahnimii karjalazii yhtistyksii Suomes.
Perustandu.
Karjalan Sivistysseura perustettih vuvvennu 1906. Yhtistyksen enzimäine nimi oli Wienan Karjalaisten Liitto da sen perustajinnu oldih vienankarjalazet kaupiččijat da heijän ruaduo kannattajat suomelazet. Liiton piäruavokse rodih Vienan Karjalan hengizen da ainehellizen tilan kohendamine. Vuvvennu 1917 yhtistyksen nimi muutettih Karjalan Sivistysseurakse.
Piäliköt.
Wienan Karjalaisten Liiton da Karjalan Sivistysseuran piäliköt:
Karjalan Sivistysseuran halličus.
Karjalan Sivistysseuran ruavos vastuau halličus, kudamah rahvastu vallitah joga vuottu yhtistyksen vuozikerähmös. Halličukseh kuuluu yheksä hengie.
Ala-ozastot da yhtesruado.
Karjalan Sivistysseural on kolme ala-ozastuo: Kemin ala-ozasto, Pohjas-Viena-seuru Oulus da Kyykkäkerho Helsinkis. Karjalan Sivistysseura on yhtesruavos toizienkegi karjalan kieldy da karjalastu kul’tuurua edehpäi vedäjien yhtistyksienke kui Suomes, mugai Ven’al. Yhtes on todevutettu äijy projektua.
Ruado.
Karjalan Sivistysseuran ruadoalat ollah kieli da kul’tuuru, histourii da perindöt, julguanduruado da kyykkä-kiža.
Julguanduruado seuran perustandupäivis algajen on olluh suurii ruadoaloi. Enzimäine seuran varoil ilmah piästetty kniigu oli aberi ”Pieni Alku-opastaja Vienan Karjalaisille”. Se nägi päivänvalgien vuvvennu 1907. Tämän jälgeh on piästetty ilmah eri karjalan kieldy da karjalastu kul’tuurua koskijua kniigua. Niilöin joukos opastuskniigua, tutkimustu, kaunehliteratuurua da kniigua lapsile. Karjalan Sivistysseuran hyvyös vuvvennu 2015 nägi päivänvalgien ”Kalevala” vienakse. Sen kiändäjänny on Raisa Remšujeva.
Karjalan Sivistysseural on oma lehti – ”Karjalan Heimo”. Sen enzimäine noumeru piäzi ilmah vuvvennu 1906 Karjalaisten pakinoita -nimel. Se on vahnin Suomes ilmah piäzii karjalaine žurnualu.
Karjalan Sivistysseura on ainos oppinuh panna tallele karjalastu kul’tuurua da perindölöi. Seural on oma arhiivu da Carelica-kirjasto, kudamas on enämbi 500 eri tevostu, niilöin joukos harvinastu. Arhiivan da kirjaston materjualoi suau käyttiä jogahine, niilöil on oma ruadoaigu.
Vuozikerähmö da heimopäivät.
Joga vuottu Karjalan Sivistysseura pidäy vuozikerähmön, kudaman aigah sanelou da pidäy otčottua omas ruavos. Vuozikerähmön hantuzis luajitah karjalazien heimopäivät, kudamih tervehtulluot ollah kai karjalan kieleh da karjalazeh kul’tuurah kiinnostunnuot. Vuozikerähmö da heimopäivät pietäh ainos nedälin lopus da joga vuottu niilöin piendykohtu muuttuu. Täh aigah niilöi on pietty jo eri Suomen linnois.
Abudengoi juandu da kilvat.
Joga vuottu Karjalan Sivistysseura jagau abudengoi karjalastu juurdu olijoile opastujile kui Suomes, mugai Karjalan Tazavallas. Seura pidäy kilbuagi karjalan kielen livuttamizekse. Eräs niilöis on vuvvennu 2016 pietty Wikipedien kilbu. Sen hantuzis kehitettih karjalazii kirjuttamah karjalankielizeh Wikipedieh.
Linkit
http://www.karjalansivistysseura.fi
14. sulakuudu

14. sulakuudu - 104. vuvven päivy (104. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 261 päiviä.
23. ligakuudu

23. ligakuudu - 296. vuvven päivy (297. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenderin mugah. Vuvven loppussah on 69 päiviä.
Hrom

Hrom (, merkitäh Cr-merkil) on 24. elementu Mendelejevan alguainehien hiimiellizes sistiemallizes järjestykses. Hroman atomnoumer on 24. Se on sistiemallizen järjestyksen nelländes periodas, sivujoukon 6. joukos.
Helpo aineh hrom on kova valpahansinisvalgei metallu. Toiči se pannah mustoin metalloin joukkoh.
Histourii.
Hrom oli avattu KeskiUrualan vuoriloil, Berezovskan kullan roindukohtas. Lomonosov mainitti sidä enzimästy kerdua omas kniigas, da sanoi ruskiekse tinaruvakse, PbCrO4 Enzimäzet metallurgien perustukset -kniigas (1763 vuozi). Nygyaigaine nimi on krokoit.
Nimen histourii.
Hroman nimi tuli greikkalazen χρῶμα-sanas (väri, muju), sendäh ku metallu on erivärine. 
Luonnos olemine.
Hrom on levitty alguaineh. Sen piäyhtistehet ollah hromanraudu (hromit) FeO·Cr2O3. Toine on krokoit PbCrO4.
Roindupaikat.
Suurimat roindupaikat ollah SAT (Suvi Afrikan Tazavallas – 1 paikku muailmas), Kazahstanas, Ven’al, Zimbabves, Madagaskaral. Sežo net ollah Turcien, Indien, Armenien, Brazilien alovehil da Filippinoil.
Manganum

Manganum (, merkitäh Mn-merkil) on 25. elementu Mendelejevan alguainehien hiimiellizes sistiemallizes järjestykses. Manganuman atomnoumer on 25. Se on sistiemallizen järjestyksen nelländes periodas, sivujoukon 7. joukos.
Helpo aineh manganum on hobjanvalgei metallu. Se pannah mustoin metalloin joukkoh.
Avuamizen histourii.
Manganuman yksi piäainehis on piroluzit. Ennevahnazis aijois sidä tunnettih mustannu magneeziennu da käytettih st’oklan keittämizes. Vuonnu 1774 ruoččilaine hiimiekku K. Šeele löydi ruvas tundemattoman metallan. Häi työndi ruvan mallin dovarišale Juhan Ganale, kudai sai marganuman lämmittäjes piroluzitua hiilenke päčis.
Miihkali Perttunen

Mihaila (Miihkali) Arhipanpoigu Ivanov-Perttunen (syvystalvel 1815 — 3. syvyskuudu 1899) oli tundiettu runonpajattai. Händy tietäh sežo nimel Miihkali Arhippainen.
Miihkali Perttunen, Vienan Karjalan sluavakkahan runonpajattajan Arhippa Perttuzen poigu, oli roinnuhes kirikönkniigoin mugah Valtasenvaaran Arhipan talois, Latvajärven kyläs, Vuokkiniemen piiris vuonnu 1815. Ei ole tarkah sellitetty, mi oli hänen tovelline roinduaigu, perindöllizen vienalazen tavan mugah verotuksellizien syylöin periä voidih ilmoittua lapsen viäry roinduaigu.
Miihkali oli sogei, sendäh gi händy kučuttih Sogie-Miihkalikse. Händy pajatutettih äijät ristikanzat — sego runonkeriäjät mugai matkumiehet, sanottih, gu Miihkali hyvälmielel pajatti jogahizele kuundelijale.
Miihkalin akan Palakan sizär Okahvie Mäkeläinen oli sežo hyvä runonpajattai. Miihkalilpäi runontaido siirdyi Anni Tenisovale.
Jovensuun Ilosuares, Karjalantaloin ies on Miihkali Arhippaizen mustopačas, kuduan on vestänyh Alpo Sailo (pystytetty vuonnu 1973) I.K.Inhan fotokuvan pohjal.
Vuonnu 1991 Arhippa Perttuzen fondu pystytti Vuokkiniemele aijemban mustopaččahan koupien.
Simone de Beauvoir

Simone de Beauvoir ( 9. pakkaskuudu 1908 Pariižu – 14. sulakuudu 1986 Pariižu) oli francielaine kirjuttai, filosoufu da feministu. Beauvoir oli yksi francielazis ekzistencialistufilosoufois Albert Camus’n da Jean-Paul Sartren rinnal. Eksistencialistannu de Beauvoir oli sidä mieldy, gu ristikanzat vastatah sit, mittuzii merkičyksii hyö annetah elaijale.
Margaret Mitchell

Margaret Munnerlyn Mitchell (8. kylmykuudu 1900 Atlanta, Georgia – 16. elokuudu 1949 Atlanta, Georgia) oli yhtysvaldalaine Pulitzer-palkittu kirjuttai. Mitchell tundietah "Tuulel vietyt" -romuanan (1936) kirjuttajannu. "Tuulel vietyt" jäi hänen ainovokse tevokse, ga hänen kuolendan jälgeh hänen aigazembii tekstoi, novelloi on kerätty kirjoikse. Enne Mitchell ruadoi toimittajannu. Mitchell kuoli vuonnu 1949 48-vuodehizennu Atlantas.
Vergilius

Publius Vergilius Maro oli riimalaine antiekan runoilii. Hänen tundietuimbii ruadoloi ollah "Bucolica", "Georgica" da "Aeneis". Händy pietäh yhtenny antiekan kaikkii suuremis runoilijois. Hänen "Aeneis"-runuo pietäh Riiman rahvahaneeposannu.