tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Maido

Maido on imettäjien nännilöispäi libo maidorauhnoispäi erittämy nestemäine aineh, kuduan tarkoitus on syöttiä imettävii.
Paginkieles tavan mugah maijol tarkoitetah lehmän maiduo. Lehmänmaijon ližäkse vie vuohen, lambahan da vezibuivolan maido ollah talovuon da einehellizesti merkittävii. Vie hevon, verbl'uudan da oslan maiduo on käytetty ihmissyömizenny.
Histourii.
Maiduo on säilytetty hapattamal maidohappobakteerieloin libo drožein avul hapanmaijokse. Maiduo käytettih jo enne vuottu 6500 eaa. Padoih jiännyöt orguanizet jiändehet tovistetah, gu lypsämine oli suosittu alovehil, kudualois lehmät oldih tavallizimbii migu lambahat da vuohet.
Maijon minerualuainehet.
Maijos on äijy minerualuainehtu, ezim.: kal’tsiedu, magniedu, kaliedu, fosforua, hluorua da rikkii.
Kal’tsii on maijon ylen tärgei aineh. Sidä maijos on 100–140 mg%. Sen miäry riippuu lehmän syömizes, rovus da vuvvenaijas. Kezäl maijos on vähembi kal’tsiedu, kui talvel.
Fosforua maijos on läs 74–130 mg%. Sen miäry riippuu lehmän syömizes da rovus.
Magniedu maijos on vähän: 12–14 mg%. Se on tärgei aineh.
Kaliedu maijos on läs 135–170 mg%, natriedu 30–77 mg%, hluorua on 90–120 mg%.
Maijon ominažuot.
Hyvä maido on ilmai šakšuu da hiudalehii. Sen väri on valgei.
Maijon maguh da hajuh vaikutetah lehmän rodu, tervehys, syömine, maijon säilytysolot dmi.
Maijon käyttämine.
Maiduo käytetäh erilazien pudroloin valmistamizes. Sidä ližätäh čuajuh da koufeih. Maijos luajitah äijy syömisty, ezim. juustuo, sliuhkoi, kannatestu, ruahtuo, r’aženkua, ruahtomaijonvetty, kefiirua, bifidoukkua, jogurtua, hapainmaiduo imi. Pädöy maido piirualoin pastajesgi. Ezimerkikse vävvynpiirualoin kuorehii luajittih maijoi, lizättyy sih suolua da jauhuo. 
Mielenkiindozet faktat.
Äijien kanzoin starinois kuulužat jumalat juodih žiivattoin maiduo (ezim. Zevsua syötettih kozan maijol).
Vuonnu 1923 vägevy mies Bernard Manfadden kirjutti žurnualah kirjutuksen, kudamas häi kuččui vastelypsettyy maiduo tovvelizekse ”väin eleksiirakse”.
Maidovalas

Maidovalas () on narvallazien hammasvalahien laji.
Ulgonägö.
Maidovalahan nahku on yhty värii. Vastesuavut yksilöt ollah muzavansinizet, yhtenvuotizet ollah harmuat, harmuahkot da valgosinizet. Yksilöt, kudamile on 3–5 vuottu, ollah valgiet.
Suurimmat uročut ollah 6 m piduhuttu da painetah 2 t. Emäčyt ollah pienemmät. Maidovalahan piä on pienehkö, «oččaine», ilmai n’okkua. Kaglan selgyranguluuhut ei yhtistytä, sendäh net elätit voijah kiändiä piät. Rinnanevät ollah pienet, piduliččuhizet. Selgyeviä ei ole, sendäh latinakse maidovalastu kučutah "Delphinapterus" – «Siivettömäkse del’finakse».
Leviemine.
Maidovalahat eletäh 50° da 80° p.l. välil, arktizis, Valgies, Beringovos, Ohotizes merilöis. Talviloil sidä voi vastata Balties meres.
Elämän taba da syömine.
Enimyölleh maidovalas syöy parvikalua (villakuorehtu, tr’oskua, jiämerenseitii, seldii, navuagua, kambalua, siijan da lohin lajii); ruakkoi da mol’uskoi.
Maidovalahat ei tavata sualistu, a imietäh sidä. Yhtes päiväs täyzi-igäine yksilö syöy läs 15 kg syömisty. Puaksuh, gu suaja syömisty, maidovalahat kävväh suurih jogiloih, ezim. Obih, Jenisejah, Lenah, Amurah.
Talvel maidovalahile on jygei. Net kuollah, konzu ukonlähtiet jiävytäh libo maidovalahien karju puuttuu jiäridah. Talvel valgei kondii meččuiččou maidovalahii ukonlähtilöin rinnal da suatetah čusviettomakse käbälil. Toinen maidovalahien vihaniekku on miekkuvalas.
Maidovalahat siirrytäh karjoil, kudamat ollah kahtu lajii. Yksi on joukot 1–3 täyzi-igäzis emäččylöis (arbaillen sizäris) da niilöin eriigähizis poigazis. Toine on joukot 8–16 täyzi-igäzis uroččulois. Toiči maidovalahat kerävytäh suurih karjoih sadois da tuhanzis yksikkölöis.
Maidovalahat ollah socializet elätit. Amerikkalazet kučutah niilöi merikanarilinnuikse ("sea canary") da ven’alazil on oma «möngyö maidovalahal» ("реветь белугой") frazeologizmu, sendäh gu elätit annetah äijy erilastu iändy. Tiedomiehet laskiettih läs 50 iändy (viheldys, vingeh, čiyčetys, kradžineh, mängeh, möngyh). Tädä paiči maidovalahat käytetäh «rungan da rožan kieldy».
Talovuon merkičys.
Käytetäh vaigu maidovalahien nahkua da razvuo. Kolmen viimizen vuozikymmenien aigah Ven’al suajah vaigu moni kymmendy yksikkyö Pohjazen da Loittozen Päivännouzun mualoin rahvahih, tutkimizeh da del’finuarioloih niškoi.
Maidovalas hyvin eläy vägivallas da sidä voijah harjaittua hyvin. Ruadau ristikanzan hyväkse: tuou laittehet čukeldujile, eččiy kadonnuzii vehkehii, snimaiččou videokameral.
Makarov, Grigori Nikolajevič

Grigorii Nikolajevič Makarov (23. pakkaskuudu 1918 - 21. sulakuudu 1972) – nevvostolaine tiedomies, filologu, etnougraffu, fennougristu, ven’a-karjalazen da karjala-ven’alazen (livvin murdehen) sanakniigan luadii.
Eloskerdu.
Rodivui 23. pakkaskuudu Sammatuksen kyläs Anuksen piiris karjalazeh pereheh. Sai korgeiškolaopastuksen, oli enzimäine sammatukselazis, ken sai korgeiškolaopastuksen. Loppi aspirantuuran, puolisti kandiduatan väitösruavon. Makarov ruadoi opastajannu, kanzallizien ilmoihpiästämölöin ylimiäräzenny korrespondentannu, Ven’an tiedoakadiemien Karjalan tiedokeskuksen Kielen, literatuuran da histourien instituutan tiedoruadajannu. Häi enämbän kahtukymmendy vuottu keräi da tutki karjalastu kielimaterjualua, piästi ilmah mondu tiedokirjutustu da kirjua. 
Bibliogruafii.
Sanakniigu jullattih Makarovan kuoltuu. Sanakniigu voibi löydiä pdf-formuatas Karjalan tiedokeskuksen Kielen, literatuuran da histourien instituutan saital: http://resources.krc.karelia.ru/illh/doc/redkie/makarov_dict_ocr.pdf 
Jälles Grigorii Makarovan kuolendua nägi päivänvalgien vie kolme kniigua, kudamien pohjannu on Makarovan kerätty materjualu.
Pohjas-Makedounii

Pohjas-Makedounii libo Pohjas-Makedounien tazavaldu, libo "Makedounien tazavaldu" on Liideh-Jevroupan valdivo, kudai sijoittuu Balkanan niemimual. Se on syväinmuavaldivo (se ei ole meren rannal). Pohjazes se rajoittuu Kosovon tazavallanke da Serbienke, päivänlaskus – Albuanienke, suves – Gretsienke, päivännouzus – Bolguarienke.
Pohjas-Makedounien piälinnu on Skopje. Muan pinduala on 25 333 km². Rahvahan lugumiäry on 2 057 284 hengie.
Makrelli

Makrelli ("Scomber scombrus") on makrelliloin heimoh kuului ahvenkala.
Makrellit

Makrellit ("Scombridae") ollah ahvenkaloin lahkoh kuului kalaheimo.
Maksankarvaine

Maksankarvaine väri aistitah, konzu nägösistieman piäozin ruskiele da ozittain vihandale valgole herkät tappisolut ollah aktiivizet.
Maksankarvastu mualii voibi luadie sevoittajen mihtah kelduruspakkoh sävyh mustua pigmentua. Televiizoran da tiedokonehen näytöl maksankarvastu nägyy silloi, konzu RGB-värivalgolois ruskei (R) ja vihandu (G) ollah valgoarvol, sanommo, 150 da 75, da sinine (B) on 0. Maksankarvazen mužavus rippuu suuresti sežo sen ymbäril olijan alovehen valgoastehes.
Mal'tu

Mal'tu (mal't. da angl. Malta) libo Mal'tan tazavaldu (mal't. "Repubblika ta' Malta", angl. "Republic of Malta") on suarivaldivo Välimeres.
Valdivollizet kielet ollah mal'tan da anglien kielet.
Tazavallan piälinnu on Valletta. Muan pinduala on 316 km². Rahvahan lugumiäry on 493 559 hengie (2019).
Malaizii

Malaizii (malaiz. Malaysia) on valdivo Liideh-Azies. Malaizii on kahtes ozas, kuduat jagau Suvi-Kitain meri. Päivänlasku-Malaizii (perindölline nimi on Malaja) sijaiččou Malakka-niemimuan suvipuolizes da sen suarilois. Pohjazes Malaja rajoittuu Thaimuanke, merel Singapuranke da Indonezienke. Päivännouzu-Malaizii (perindölline nimi on Sabah da Saravak) sijaiččou Kalimantan-suaren pohjazes ozas da sen suarilois. Pohjazes se rajoittuu Bruneinke da suves Indonezienke, merel Filippinoinke. 
Malaizien piälinnu on Kuala-Lumpur. Muan pinduala on 330 803 km². Rahvahan lugumiäry on 30 987 000 hengie.
Malavi

Malavin tazavaldu (vuodessah 1964 Nyasaland) on valdivo Päivännouzu-Afriekas. Liidehes se rajoittuu Mozambikanke, päivänlaskus Zambienke, pohjazes Tanzanienke. Päivännouzuraja Mozambikanke fa Tanzanienke menöy Njasa-järven myöte. Virralline kieli on anglien kieli. Piälinnu on Lilongve. Muan pinduala on 118 484 km². Rahvahan lugumiäry on 22 224 282 hengie.
Maldiivat

Maldiivat (mald.ދިވެހިރާއްޖެ) libo Maldiivoin tazavaldu (mald. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމުހޫރިއްޔާ  [divehi raːɟɟeːge ɟumuhuːrijjaː]) on valdivo Suvi-Azies. Maldiivat sijaitah Indien valdumeren atolois, kuduat ollah suvehpäi Indiespäi. Maldiivoin tazavallan piälinnu on Male. Muan pinduala on 298 km². Rahvahan lugumiäry on 341  256 hengie. Virralline kieli on maldiivoin kieli.
Mali

Mali, virrallizesti Malin tazavaldu on valdivo Päivänlasku-Afriekas. Se on syväinmuavaldivo. Päivänlaskus se rajoittuu Senegalanke, pohjazes Mavritanienke da Alžiranke, päivännouzus Nigeranke, liidehes Burkina-Faso, suves Kot-d’Ivuaranke da Gvineanke. Virralline kieli on frantsien kieli. Piälinnu on Bamako. Muan pinduala on 1 249 192 km². Rahvahan lugumiäry on 19 553 397 hengie.
Malinavarakku

Malinavarakku () on Karjalan tazavallan Louhen piirin pos’olku. Se on Malinavarakan kyläkunnan haldivolline keskus.
Pos’olku sijoittuu 25 kilometrin piäs pohjazeh Louhespäi.
Histourii.
Se perustettih 1920-luvul kaivospos’olkannu.
1930-luvul Braunkov V.K. avai suuren sl’udukaivoksen. Täs ruadoi muailman syvin sl’udukaivos.
Talovus.
2000-luvulpäi algajen pos’olkas salvattih kaivokset, sendäh gu loppiettih sl’udukaivamizen.
Manasteri

Manasteri (grec. μοναστήριον "monastērion") on libo rakendus libo rakenduksien joukko, kus eläy uskondolline kollektiivu. Manasterilois eletäh tarkoin siändölöin mugah sluužijen da kunnivoijen jumalii. Tavan mugah manasteris eletäh vaigu naizet libo miehet. Naispuolistu manasteris eläjiä kučutah "manuahin’u", miespuolistu – "manuahu".
Sanan alguperä.
Sana "manasteri" tulou grecien kielespäi da merkiččöy kohtua, kus ristikanzat eletäh yksin. Sen pohjannu ollah sanat "monos" ’yksin’ + "tērion" ’kohtu’. Allunperin kai hristianskoit manuahat elettih erakoinnu.
Mandariinusorzu

Mandariinusorzu ("Aix galericulata") on lindu.
Kogo da nägö.
Piduhus: 41-49 cm&lt;br&gt;
Siibien agjuväli: 65-75 cm&lt;br&gt;
Paino: 444-500 g
Mansin kieli

Mansin kieli (mansin kieleh "маньси/моаньсь") on uralilazen kieliperehen suomelas-ugrilazeh kielijoukkuoh kuului ugrilaine kieli.
Mao Zedong

Mao Zedong (26. talvikuudu 1893, Šaošan’ – 9. syvyskuudu 1976, Pekin) oli kitailaine poliitiekku, kommunistu, maolaižuon piäteourietikku.
Nuorennu Mao liityi Kitain kommunistizeh partieh. 1930-luvul Maos tuli Ts’ansin muakunnan kommunistizien alovehien johtai. Häi duumaičči, gu Kitaih niškoi pidäy luadie erinomaine kommunistine ideolougii. Mao johti kommunistat voittoh Kitain rahvahienvälizes voinas da 1. ligakuudu perusti Kitain rahvahan tazavallan. Kuolendassah Mao Zedong oli muan liderannu. Kitais händy kučuttih nimikse «Nelli suurdu»: «Suuri opettai, Suuri johtai, Suuri ylikomandiiru, Suuri rul’amies». Maon paginois da kirjutuksis kerätty muga sanottu Pieni ruskei kirju on arvosteluloin mugah muailman histourien painetuin tevos Biblien da Koranan jälgeh. Sendäh Mao on sežo muailman lugietuin poliittine kirjuttai.
Vuvven 1943 algajen kuolendassah Mao Zedong oli Kitain kompartien paginanvedäjänny da sežo vuozinnu 1954-1959 häi oli Kitain rahvahan tazavallan paginvedäjänny. Mao pidi monet kuulužat kampuanit, ezimerkikse «Suuri hyppy» da ”Kul’tuuran vallankumovus” (1966-1976), kudualoin periä kuoltih miljonoi hengie.
Mao Zedungan aigua Kitais piettih repressielöi, kudualoi kritikuittih monet valdukunnat. Sežo sil aigua oli Mao Zedongan hengikul’tu.
Marcel Proust

Valentin-Louis-Georges-Eugène-Marcel Proust libo Marcel Proust ([maʁsɛl pʁust]; 10. heinykuudu 1871 Auteuil Francii – 18. kylmykuudu 1922 Pariižu Francii) oli francielaine kirjailii. Hänen tunnetuin tevos on "À la recherche du temps perdu" ("Kavonnuttu aigua eččimäs").
Proust rodiihes Auteuilas lähäl Pariižua kuulužan liägärin da epidemiologan Achillle Adrien Proustan pereheh.
Seiččeiozahizen romuanan Kavonnuttu aigua eččimäs enzimäine painos piäzi ilmah vuozinnu 1913-1927. Romuanan enzimäizet nelli palua piästih ilmah Proustan eläjes. Kolme jälgimästy palua oldih läs valmehet kirjailijan kuolles, da net piästih ilmah Proustan kuoleman jälles hänen vellen toimitettunnu.
Marco Polo

Marco Polo (1254 – 8. pakkaskuudu 1324) oli venetsielaine kauppumies da tutkimusmatkailii. Händy tunnetah hänen matkukerdomukses "Marco Polon matkat", kuduas häi sanelou omas matkas šulkutiedy pitkin Kiinah 1271. Kniigu on enzimäine jevroupalazen omih kogemuksih pohjah kirjutettu matkukniigu Kiinas. Marco Polon mugah häi terväh piäzi Kiinua sillozen mongoluhalliččijan Kublai-haanan suozivoh da luadii äijän matkua ymbäri liideh-Aazies.
Marco Polon sugu oli lähtözin Dalmatiaspäi, nygözes Horvatiespäi, sillozen Venetsien mualoilpäi. Polot muutettih Venetsieh da ruvettih kaupiččemah. Myöhembä Polot kaupittih tavaroi äijis kohtis ymbäri Välimerdy.
Muudu.
Marco Polon mugah on nimetty Marco Polon kanzoinväline lendoazemu Venetsies.
Marie Curie

Marie Salomea Skłodowska-Curie (maʁi skwɔˈdɔfska-kyʁi, roindua myöte "Maria Salome Skłodowska" [ˈmarja salɔˈmɛa skwɔˈdɔfska]; 7. kylmykuudu 1867 – 4. heinykuudu 1934) oli pol’šalaine fiizikku (hänel oli sežo francien kanzalližus), hiimikku da Nobel-palkittu radivoaktivižuon tutkii.
Marie Curie sai juatun Nobelan fiiziekanpalkindon vuvvennu 1903 yhtes Pierre Curien kel. Marie Curie sai sežo Nobelan hiimienpalkindon vuvvennu 1911, Davy-medalan vuvvennu 1903 da Matteucci-medalan vuvvennu 1904.
Alguaineh curium on nimetty Marie da Pierre Curien mugah.
Marjatta Kurenniemi

Lea Marjatta Kurenniemi (omua suguu Mikkola; 7. oraskuudu 1918 Helsinki – 14. kylmykuudu 2004 Taipalsaari) oli produktivnoi suomelaine lapsien- da nuorienkirjuttai.
Kurenniemi piäzi studentakse vuvvennu 1938 da opastui suomen kieldy Helsingin yliopistos. Kurenniemen enzimäine tevos oli vuvvennu 1946 ilmah piässyh suarnuromuanu "Pukke Punamuurahaisen seikkailut". Tunnetumbii Kurenniemen tevoksii ollah "Onneli da Anneli" -kniigat. Saara Cantellan ohjatut kinot "Onneli ja Anneli" (2014) da "Onnelin ja Annelin talvi" (2015) pohjavutah Kurenniemen kniigoih.
Kurenniemi sai Topelius-palkindon vuozinnu 1954, 1967 da 1987, valdivon kirjallizuspalkindon (Suomi) vuozinnu 1976 da 1981 da Pro Finlandia -medalin vuvvennu 1969. Lizäkse häi sai Tirlittan-palkindon vuvvennu 1999 da taijon valdivonpalkindon (Suomi) 2003.
Marjatta Kurenniemel da filosoufien douhturi Tauno Kurenniemel oli viizi lastu.
Tevoksii.
Onneli ja Anneli -sarju
Marjuvezi

Marjuvezi libo morsu on Ven'an da Estounien perindölline guazutoi alkogoulitoi juomine.
Marjuvetty luajitah pohjazis meččymarjois, enimyölleh buolas da garbalos. ”Jevgeni Onegin”-romuanas muanitah buoluvetty, kuduadu suadih kuadajen vetty muarjoih. Vilulois podvualois astiet moizen vienke säilyttih kodvan. Moniloin retseptoin mugah morsua enzin keitetäh da sit viluskoitetah.
Zavodoil morsua luajitah tavan mugah hapannuzis mehulois, zuaharisiruopas da vies.
Markukagluhanhi

Markukagluhanhi libo mustuhanhi ("Branta bernicla") on lindu.
Kogo da nägö.
Piduhus: 55-62 cm&lt;br&gt;
Siibien agjuväli: 105-117 cm&lt;br&gt;
Paino: 860 - 1250 g
Marky Ramone

Marky Ramone (oigiel nimel Marc Bell, 15. heinykuudu 1956 New York, Yhtysvallat) oli Ramones-bändin barabuanistu vuozinnu 1978–1983 da 1987–1996. Marky yhtyi Ramonesah vuvvennu 1978 alguperäzen barabuanistu Tommy Ramonen lähtiettyy joukkovehespäi. Vuvvennu 1983 Marky eroitettih bändis hänen liijan algoholan käytön täh, no häi tuli järilleh vuvvennu 1987 Richie Ramonen lähtiettyy joukkovehespäi.
Enne Ramonesua Marc Bell luadi kaksi al'bomua Dust-nimizen hard rock -joukkovehen kel 1970-luvun allus. Vuvvennu 1977 häi soitti Richard Hell &amp; the Voidoidsan al'bomal "Blank Generation".
Hän ruadoi sežo Misfits-bändin barabuanistannu vuozinnu 2001–2004. Ližäkse häi on soittanuh ezimerkikse joukkovehis
Marky Ramone And The Intruders, Marky Ramone &amp; The SpeedKings da Osaka Popstar.
Hänet nimitettih Rock and Roll Hall of Fameh Ramones-joukkovehen jäzenenny vuvvennu 2002. Ližäkse häi sai Ramones-jäzenenny Grammy-palkindon eloksenruavos 2011.
Hänen kirjutettu kirju hänen elokseh näh piäzi ilmah pakkaskuus 2015.
Marokko

Marokko libo Marokan kuningaskundu on valdivo Pohjois-Afriekas. Pohjazes se rajoittuu Välimerenke, päivänlaskus Atlantan valdumerenke. Gibraltaran salmi eroittau Marokon Jevroupas. Päivännouzus da liidehes Marokko rajoituuu Alžiranke, suves Päivänlasku-Saharanke. Virrallizet ollah tamazight da arabien kielet. Piälinnu on Rabat. Muan pinduala on 446 550 km². Rahvahan lugumiäry on 32 649 130 hengie.
Mars (planiettu)

Mars (simvolu: ) on päiväzensistieman planiettu. Päiväzes laskiettuu se on nel'l'äs päiväzensistieman planiettu. Planiettu on nimetty roumalazen mifolougien voinanjumalan Marsan mugah. Ruspakon Marsan läbimittu on läs puolet Muan läbimitas, da se on ristikanzale elinkelvotoi. Marsas on höyrynny, nestehenny da jiänny olijua vetty sego ylen ohut guazukehä, kuduas suurin oza on hiilidioksidua da loput enimyölleh azottua. Marsal on kaiken ližäkse ylen vilu. Marsal on kaksi piendy kuudu, Phobos da Deimos.
Marsal ei ole elaigua. Aijemba Marsan tulivuoriloin guazus sinne oli roinnuh tihei guazukehä, da silloi Marsal oli suurii merilöi. Nygözen Marsan pindu muistuttau Muan hiekkumuadu da Kuudu. Marsal on kruatteriloi, syvii alangoloi, kuivanuzii jovenuomii, peskud'uunua da pilvii. Marsua on tutkittu moneh kerdah. Tässäh todevuttamatoi lendo Marsah on yleine suunnittelun aihe.
Histourii.
Aijembat havaindot.
Jo ammui huomattih, gu Marsa on yksi taivahal liikkujis tähtilöis libo planietois. Enzimäzinny oldih muinazet jegiptalazet.
Giacomo Maraldi huomai planietan pyörivän 1600-luvun lopul da 1700-luvun allus. Maraldi ei olluh varmu, oldihgo planietan tummembat piirdehet oza planietan pindua, vai pilvimuodostelmii.
Enzimäzii aiga tarkoi kartoi oli piirretty vaste 1800-luvun loppupuolel. Johann Hieronymus Schröter oli piirdänyh Marsan kuvan 1700-luvun lopus da nägi planietan napalakit da erähii pinnan piirdehii. Hänen mieles planietan tummembat kohtat oldih pilvilöi.
Myöhembi tutkimus.
Vuonnu 1877 Asaph Hall löydi Marsan kuut Phoboksen ja Deimoksen, da samannu vuonnu italielaine tähtitiedäilii Giovanni Schiaparelli väitti, gu nägi kanualoi Marsan pinnal.
Veziihöyryy da kislorodua ečittih 1900-luvun allus Marsan guazukehäs, ga niidy ei lövvetty. 
NASAn vuvven 2015 syvyskuus ilmahpiässyön tutkimuksen mugah Marsan pinnal voit olla juoksevua vetty.
Fyyzizet ominažuot.
Pindu da geologii.
Kaugoputkel kačotunnu Marsal nävytäh tummembat da valgiembat alovehet (manderehet da meret) sego napalakit, kudamien kogo vaihtelehes vuvvenajan mugah. Tunnetuin Muaspäi nägyi pinnanmuodo on tummu Syrtis Major, kudai ollou tulivuoren tummembua ainehtu. Marsan pindu mustoittau ozakse Kuudu, ozakse Muadu. Pohjazel pallonpuoliskol on enimyölleh valgiembua endisty merenpohjua. Suuremban ozan Marsan suvipallonpuoliskos peitetäh kruatterit.
Avarusluotaimet löyttih Marsan pinnal suurii tulivuorii, kuadualois korgevin on Tharsiksan ylängön Olympus Mons da suurin Alba Patera. Se on enämbi 4000 km pitky, 200 km levei da erähis kohtis enämbi 9 km syvä notko Valles Marineris. Hellas da Argyre ollah suurembii muinazii törmävyskruatteriloi.
Planietan pinnal on virdanuh vetty.
Maršallansuaret

Maršallansuaret libo Maršallansuariloin tazavaldu () on Tyynenmeren valdivo, kudai sijoittuu Mikronezies. Yhtysvallat avuttau Maršallansuarile den’gu- da puolistusdielolois (niilöil on den’gu- da puolistusliitto).
Päivänlaskus da lounuas se rajoittuu Mikronezien liittovaldivon alovehvezilöinke, suves – Kiribatin alovehvezilöinke, muulois ozis – Tyynenmeren neitrualizien vezialoinke. Randuviivan pitkevys on 370,4 km. Muan pinduala on 181,3 km². Rahvahan lugumiäry on 53 158 hengie (v. 2011). Piälinnu on Madžuro.
Matematiekku

Sana matematiekku (grec. μαθηματικά, ’mathēmatiká’) tulou grecien sanas μάθημα (máthēma), kudai tarkoittau tiijonalua, tieduo libo opastundua. Matematikkua merkiččii grecienkieline sana μαθηματικός (mathematikós) tarkoittau ”himokas opastumah”.
Matematikku

Matematikku on matematiekan tutkii da azientundii. Matematiekas opastunnuot ollah tavan mugah ruavos opastajannu, tutkijoinnu yliopistolois, it-alal libo tevolližuon palvelukses, ezimerkikse strahouhkumatematikkannu strahouhkuyhtivölöis. Puhtahat matematikat pyrritäh kehittämäh uuttu matematiekkua aijemban pohjale, ku tovendajat matematikat luajitah matemuatillizii malliloi käytändön probliemois da tutkitah nenga suaduloi malliloi. Mainittavu vuitti matematiekkua yliopistos opastunnuzis ruatah školis opastujinnu.
Matrossu

Matrossu on pos’olku Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris. Se on Matrosan kyläkunnan haldivolline keskus.
Se sijoittuu 28 kilometrin piäs Petroskoispäi päivänlaskuh. Pos’olkas on voinal (1941 – 1945) tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin kalmu. 
Pos’olku perustettih vuonnu 1929, konzu täs rakendettih tazavallan enzimäine Matrosan meččypunktu. Nygöi sidä ei ole. Kylännevvosto roih 5. pakkaskuudu v. 1932. Enne Matrosas eli suomelazii, kuduat muutettih täh Kanadaspäi.
Matrosan rahvahan lugumiäry.
Vuonnu 1905 pos’olkas eli 14 hengie.
Pos’olkas on škola. Vie täs on Tazavallan mielitaudibol’ničču (920 koikkua). Se avattih vuonnu 1986. Se on suurin mielitaudibol’ničču Karjalan tazavallas.
Matsuo Bashō

Matsuo Bashō (, tavan mugah vaiku Bashō, 1644, Ueno – 28. kylmykuudu 1694, Osaka Japounii) oli Edo-kavven Japounien kuulužin runoilii. Hänen eläjes händy tunnettih hänen "haikai no renga" -runotevoksis, no tänäpäi häi on tunnustettu lyhyön da selgien haiku-runohuon muasterikse.
Bashō ruadoi opastajannu, no hylgäi linnalazen eloksen da gul'aičči ymbäri muadu päivänlaskuh, päivännouzuh da loitos pohjazeh ku suaha innoitustu kirjutuksih.
Bashō voimatui da kuoli 50-vuodehizennu hänen opastujien ymmärdettynny. Hänen jälgimäine voimattomuon aigah mustoh kirjattu runo oli:
"Tabi ni yande / yume wa kareno wo / kake meguru"
Voimatun matkal / minun mieli gul'aiččou / kuival ruohopellol. [1694]
Mavriki

Mavriki, virrallizesti Mavrikin tazavaldu on suarivaldivo Päivännouzu-Afriekas. Se sijaiččou Indien valdumeren lounasozas. Valdivoh kuulutah Maskarenoin suariston suurin Mavriki-suari, Kargados-Karahos-suaristo, Alagelan suaret da monet pienet suaret. Piälinnu on Port Lui, kudai sijaiččou Mavrikin suarel. Muan pinduala on 2040 km². Rahvahan lugumiäry on 1 295 789 hengie.
Mavritanii

Mavritanii libo Mavritanien islamilaine tazavaldu on valdivo Päivänlasku-Afriekas. Päivänlaskus se rajoittuu Atlantan valdumerenke, luodehes Päivänlasku-Saharanke, lounuas Senegalanke, koillizes Alžiranke, suves da päivännouzus Malinke. Virrallizet kielet ollah arabien da frantsien kielet. Piälinnu on Nuakšot. Muan pinduala on 1 030 700 km². Rahvahan lugumiäry on 3 359 185 hengie.
Max Plank

Maks Karl Ernst L’udvig Plank (; 23. sulakuudu 1858 Kil’, Germuanii – 4. ligakuudu 1947 Göttingen, Germuanii) – germuanilaine fizikku-teoretiekku, kvantufiziekan perustai, Nobel’-palkindon suaju (1918). Prussien tiedoakademien ozanottai (1894) da monien ulgomualazien tiedoseuroin da tiedoakademieloin ozanottai. Mondu vuottu Plank oli germuanilazen tiijon johtajannu.
Plank tutkii termodinamiekkua, lämbösuvastustu, kvantuteouriedu, optikkua. Termodinnamiekan tostu zakonua Plank miäritti entroupien kazvamizen perustehennu da käytti sidä fiziekan hiimien erilazien ruadoloin laskemizeh niškoi. Termodinamiekkua da sähködinamiekkua käyttäjen häi tutkii tazastu lämbösuvastustu. Plank keksi Plankan formulan da sellitti energien da tevon kvantoi, mi avvutti kehittiä kvantufiziekkua. Plank enzimäzenny kirjoitti rel’ativizen yksikön dinamiekan uravnieniet. Sežo häi tutkii fuazutilan struktuuran probliemua da kavantusistiemoin statistiekallistu mehaniekkua. Monet ruavot koskietah tiijön histouriellizien, metodoluogiellizien da filosoufiellizien aspektoi. Tiijönfilosoufies hänet mustetah muga sanotus Plankan perustehes. Sen mugah vahnembat tiedomiehet vähembi hyväksytäh uutuu tieduo miguy nuorembat.
Plankan johtol monet kuulužat tiedomiehet aloittih omua virgua, ezimerkikse Maks Abragam, Maks fon Laue, Morits Šlik, Ernst Lamia, Valter Bote da muut. Omien luvendoloin mugah Plank kirjoitti mondu opastuskniigua.
Maču Pikču

Maču Pikču (kečuakse Machu Pikchu, «vahnu vuori» libo «mäin piä») on muinaine inkulinnu Perus Suvi-Ameriekas. Vuvven 2007 Maču Pikčus rodih Unescon muailnanperindöobjektu.
Sijoitandu da rakendukset.
Maču Pikčus sijaiččou 2 430 metrin korgevuos troppizen vuoristomečän keskel. Linnu sijaiččou lähäl Urubamba-joven alangos Inkuvaldukunnan Kusko-piälinnua. Sie on temppelilöi, halliččijandvorču, eländykodii da aittoi. Kaikkien ylembänny on Intin libo päiväzen temppeli. Maču Pikčus on läs 200 rakendustu. Linnas da sen ymbäristös eläy läs 1200 hengie, piädielos naizii, lapsii da pappiloi.
Histourii.
Maču Pikčus srojimine algoi läs vuvvennu 1440. Inkuhalliččii Pakačutek nosti linnan Päiväzen kul’tan toimiloih niškoi. Linnale pidi olla valloittamatoi, sendäh gu se sijaiččou ymbäri pal’l’ahan kallivon da rotkoiloin. Ga vuvvennu 1572 inkat hyllättih linnan espuanilazile. Hylgiämizen jälgeh linnu unohtui kodvakse. Enzimäine tundiettu Maču Pikčuh käynnyh ulgomualaine oli yhtysvaldaine Hiram Bingham 24. heinykuudu 1911. Bingham kirjoitti Maču Pikčus tevoksen da vei siepäi kodimuan muzieloih erillizii ezinehii. National Geographic luadi Maču Pikčus erikoisnoumeran sulakuus 1913, da linnu sai muailman kuulužuon.
Turizmu.
Maču Pikču on yksi Suvi-Ameriekas tärgiemis arheolougiellizis keskuksis da se on ylen tindiettu turistuobjektu Perus. Joga vuottu Maču Pikčuh kävyy 400 000 turistua da niilöin miäry kazvau. Unescon mugah nengoine suuri turistumiäry varaittau kohtan säilymizeh.
Mašin

 Mašin libo avtomašin (muinasgriekankieles αὐτο - "iče" da latinankieles - "liikkuju") on ajonevvo, autoajonevvo, kudai ajau ilmai rel'sua. Mašin vedäy ristikanzua da rahtii da monis mualois se on enzimäzel sijal.
Nygyaigaine mašin on luajittu 15-20 tuhandes čuastis, kudualois 150-300 ollah tärgevimät da kallehembat.
On olemas hengimašin, gruuzumašin, avtoubussu, trolleibussu. Traktoru da motosiklu ei olla mašinat.
Mašinoin lajittelu.
Hengimašin on mašin, kuduan massu on vähembi 3500 kiluo da sie on 1-8 (yhtes mašinohjuajanke) da sil suau vediä matkutavaroi. Hengimašinat voijah olla salvatun kuzovanke (sedanu, limuzinu, kupe, hetčbeku, universualu, furgonu da pikkuavtoubussu) da kuzovanke, kuduan yläozan suau ottua iäre (kabriolettu, rodsteru, lando da faetonu).
Gruuzumašin (gruzoviekku) on mašin, kuduas vietäh gruuzoi.
Suuri gruuzumašin (fura, avtopojezdu) on mašin, kuduan massu on 12 tonnua da levevys on enämbi 2,5 metrua.
Vnedorožniekku on mašin, kudual suau ajua kaikien lajin dorogoil, niilöin joukos kivittämättömäl muadorogal. Vnedorožniekal on surembi klirenssu.
Baggi on kebjei vnedorožniekku hiekal ajandan niškoi.
Pikappu on gruuzu-matkustajan mašin, kudual on avvattu platformu gruuzan niškoi. Sen gruuzannostamizen kygy on 150-4500 kiluo.
Sportumašin on mašin, kudual voi ajua täytty vauhtii, sil on vägevy motor.
Kilbumašin - mašin, kudai on luajittu avtokilbailun niškoi.
Avtobussu - mašin, kudai on luajittu 8 libo enämbän matkustajan viendän nškoi. Se ei ole trolleibussu.
Trolleibussu - mašin, kudai on luajittu 8 libo enämbän matkustajan viendän nškoi. Se ajau sähkön avul.
Mehu

Mehu on juomine, kuduadu luajitah kypsis fruktois libo kazvoksis. Ga on vie olemas mehuloi, kuduat suajah erilazien heinien korzilois, juurilois da lehtilöispäi (ezim. mehu selderin korziloispäi). Mehuu juvvah läs kaikkies mualois.
Mehuloi juatah kolmeh lajih:
Fruktumehut säilytetäh kaikkii vitamiinoi da minerualusuolii.
Net voijah olla:
Muarjumehulois on äijy einehellisty ainehtu da vitamiinoi.
Net voijah olla:
Kazvosmehut säilytetäh kaikkii vitamiinoi da minerualusuolii.
Net voijah olla:
On vie olemas puumehuloi, ezim.:
Meksikku

Meksikku (), virralline nimi on Meksikan Yhtistynnyöt Valdivot (), on valdivo Pohjas-Amerikas. Pohjazes se rajoittuu Amerikan Yhtistynnyölöin Valdivoloinke, liidehes – Belizan da Gvatemalan kel, päivänlaskus ollah Kalifornien lahti da Tyyni valdumeri, päivännouzus Meksikan randoi pestäh Meksikan lahten da Kariban meren viet.
Muan pinduala on 1 972  550 km². Rahvahan lugumiäry on 121 005  815 hengie (2015). Piälinnu on Mehiko. Virralline kieli on ispanien.
Meriahven

Meriahven ("Dicentrarchus labrax") on kala.
Meriahvenet

Meriahvenet ("Moronidae") ollah ahvenkaloin lahkoh kuului kalaheimo.
Merihanhi

Merihanhi libo harmaihanhi ("Anser anser") on lindu.
Kogo da nägö.
Piduhus: 74-84 cm&lt;br&gt;
Siibien agjuväli: 150-170 cm&lt;br&gt;
Paino: 3-4,2 kg
Merilohi

Merilohi (atlantiekanlohi, järvilohi) () on lohirovun kala.
Sen piduhus voi olla 1,5 metrii, paino – 43 kiluo. Elaijan suurin aigu on 13 vuottu. Eläy Atlantiekan valdumeren pohjazes ozas. Lohi kudou Portugalien, Ispanien, Barencin meren jogilois. 
Lohi eläy Ven’an Kuolan niemimuan sego Karjalan järvilöis – Imandras, Ylä-Kuittijärves, Keski-Kuittijärves, Ala-Kuittijärves, Nuokkijärves, Kamennoje-järves, Uikujärves, Seesjärves, Sandaljärves, Jänisjärves, Oniegas, Luadogas; Jevroupas – Norviegies, Ruočis, Suomes.
Lohikaloin olenduala on suuri. Se eläy Atlantiekan valdumeren pohjazes ozas sego Pohjazen jiämeren päivänlaskupuoles. 
Lohtu on Jevroupan rannikon suves Portugaliessah, koillizes – Karajogessah. Lohtu on Ven'an Murmanskan rannikon da Vienan meren jogilois, Pečoras, Baltien meren jogilois. Lohi hyvin kazvau meres, kus syöy kil'kukalua, salattii, seldii, kuor'oidu da tuulenkalua.
Lohi kudou jogilois. Sen kudupaikat ollah joven ylä- da keskiagjoin koskiloil. Atlantiekanlohen suurimbat luondokudupaikat ollah Šuojun joves, Umbajoves, Nivajoves da Kemijoves.
Merilohi voi olla rahvahan kazvattamizen objektannu.
Meritedri

Meritedri ("Melanitta nigra") on sorzien heimoh kuului lindu.
Muut nimet.
Linduu kučutah sežo nämmil nimil:
Kogo da nägö.
Piduhus: 44-54 cm&lt;br&gt;
Siibien agjuväli: 70-84 cm&lt;br&gt;
Paino: 560-950 g
Merkurius

Merkurius (simvolu: ) on päiväzensistieman planiettu.
Meänkieli

Meänkieli libo torniojogialangonsuomi on yksi suomen kielen murdehis libo baltiekkusuomelaine kieli. Ruočis se on viralline vähembistökieli. 
Meänkieli da suomen kieli.
Meänkieles on äijy sanua, kuduadu nygöi ei ole suomen kieles, libo tuli sih vuvven 1809 jälles. Meänkieles on enämbi ruočin sego saamelazien laihinsanua suomen kieleh verraten. Meänkielen fonolougii, morfolougii sego virkehoppi sežo erotah suomen kieliopis. Ga äijiä meänkielen eroitussanua on suomen kielen peräpohjalazis murdehis.
Jälgivuozinnu meänkieldy pietäh Ruočis erillizennu kielenny. Ga Suomes sidä pietäh suomen kielen murdehennu.
Histourien tiijot.
12. vuozisuas algajen Tornionalangon alovehes ruvettih elämäh suomelazet Päivännouzu- da Päivänlasku-Suomespäi. Vuonnu 1809, konzu Suomi liitettih Ven'ah, Tornionjogii myö menii raja jagoi Tornionlaakson kahteh ozah.
Vuonnu 1888 oli hyväksytty se piätös, kuduan mugah školis opastettih vaigu ruočin kieldy. Suomen kielen pagizemine kiellettih školis. Ajan roduteourit sanottih tože, ku suomelazet ollah alembastu ei-germuanielličstu rahvastu. Vuonnu 1957 voimah astui käsky, kudaman mugah niken ei voi kieldiä lapsii suomen kielel pagizemas. Sendäh gi äijät Tornionlaakson eläjät paistih ruočikse ku muamankielel, ga ei voidu lugie eigo kirjuttua suomekse. Opastajien mugah, lapsile olis kebjiembi opastuo ruočin kieleh, gu hyö parembi tiettäs muamankieldy. Ga äijät oldih tostu mieldy. Sendäh gi enne vuozii 1970 Tornionlaakson eläjil ei olluh omua kirjukieldy.
Nygyaigaine meänkieli.
Vuvven 2002 sulakuus algajen meänkieli on yhtenny viijes vähembistökieles Ruočis. Sil paistah Jällivaaras, Haaparannas, Kiirunas, Pajalas da Ylitornios. Ga kielen uudeh stuatussah huolimattah, vai 50 % virgumiesty tiedäy hyvin suomen paginkieldy libo meänkieldy.
Enin oza heis eläy Norrbottenas. Meänkielel pagizijoin miäry on 40-70 tuhattu hengie. Sen lizäkse äijät pohjazen Ruočin rahvas vähäzel paistah tädä kieldy.
Vuozis 1980 algajen oli kirjutettu äijän meänkielen opastuskniigua, meänkielekse kiännettih Biblii. Nygöi täl kielel valmistetah erähii televiidien lähetyksii. Meänkieldy opastetah Stokgol'man, Luulajan sego Uumajan yliopistolois.
Mečoi

Mečoi – () on peldokanoin rodukunnan, kanoin lajin suuri lindu.
Yhtehine tiedo.
Mečoi on suurin tedrilöin rovus. Toizien tedrilöin linduloin verraten mečoil on pyöryžy händy da pitkät höyhenet kulkus. Se eläy Jevrazien havu-, sega- da lehtimečis.
Ulgonägö.
Mečoi (ižäččy) voibi olla 110 sm da vie suurembi. Siibilöin väli on 1,4 metrii, massu on 4,1-6,5 kg. Koppali (emäččy) on pienembi, sen massu on 2 kg. Mečoi da koppali ollah eri värii: mečoin piä da kulku ollah mustat, kulkun tagapuoli on harmai mustien tačmoinke, ezipuoli on mustanharmai. Selgy on mustahko, maksankarvazien da harmualoin tačmoinke. Kubu on mustu vihandanmetallanläpetyksenke, rindu on vihandanteräsravvan värii, alapuolel ollah harmuat da valgiet tačmat. Siivet ollah maksankarvazet. Händy on mustu valgien tačmoinke. Alastoi nahku silmällyö on kirkahanruskei, n’okku on valgienruskei. Koppali on pienembi. Sen väri on kirkahambi (keldazien, ruskieloin, valgien junoloinke). Kulku, siiven kiännys da yläpuoli ollah ruostunnuonruskiet.
Syöndy.
Tavel mečoi da koppali syvväh pedäjän havvuu, kezäl – siemendy, muarjua, böbökkiä, heinykazvii.
Kiimuaigu.
Keviän tulduu linduloil algavuu kiimuaigu. Se jatkuu oraskuun puolivälissäh. Linduloin kiimukohtu on ainos sama. Koppali pezoittuu meččäh kiimukohtan lähäle. Se haudou 5-11 poigastu. Havvondah menöy läs nelliä nedälii. Kai poijat roitah yhtel aigua, toine toizele peräh, suutkien aloh.
Mečoin da koppalin lugu Karjalas.
Mečoidu da koppalii on kaikis Karjalan mečis. Mečoin da koppalin lugu vaihteleh Karjalas. Sille vijannu ollah mečästäjät da pahat siät poigazien havvonduaigah.
Mečoi on kallis mečästyslindy. Karjalas vuvvennu 2014 oli läs 50 tuhattu tädä linduu.
Meččy

Meččy on ekosistiemu, biotoppu, kuduadu perustetah puurungozet kazvokset. Meččy on luonnon piäoza. Sil voi olla eri merkičukset: meččy on biosferan oza libo puuistutukset. Muan mečän pinduala on 38 miljonua km². Sen 7% istutti ristikanzu. Puoli meččyalovehes on troppine meččy.
Meččy ekosistiemannu.
Meččy on yhtyssistiemu. Sih kuulutah elävät organizmat da ilmu, muaperä, vezi. Paiči puuloi meččykazvistoh kuulutah heinät, sammalet, sienet da grivat, liivat da jägälät. Energian da ainehien virdu kierdäy ekosistiemas perustajen ymbärikierron da yhtistäjen yhteh kai luonnon komponentat.
Puuistutukset.
Puuistutus on yksiluaduine meččyaloveh, kudai eruou toizis kazviston tavan mugah, kuduan piäkomponentannu on puusto. Sežo puuistutukset erotah toizis alguperän, ijän libo muvvon mugah. Piäero on korgeirungozien da madalrungozien puuistutuksien välil. On olemas sežo suojameččyistutukset, kuduat suojellah kuivuos, vezi- da tuulierozies.
Levittämine.
Kohtis, kudualois on pyzyi puuloin kazvo, kazvau meččy. Piäfaktoru, kudai vaikuttau mečän kazvamizeh on vihmumiäry (vähin miäry on 200 mm vuvves). Toizet faktorat, ezimerkikse, lämminmiäry da muaperän yhtisteh vaikutetah vaigu kazvilajih.
Mečän lajittelu
On olemas moni mečän lajittelua: alguperän, kunnon, levitändykohtan, ijän mugah dmi. Meččy voi olla harvu libo yhtistynnyh, alguperäine libo uvvessah istutettu. Nygöi suurin oza mečäs on luonnolline meččy.
Meččyhanhi

Meččyhanhi ("Anser fabalis") on lindu.
Kogo da nägö.
Piduhus: 68-88 cm&lt;br&gt;
Siibien agjuväli: 140-175 cm&lt;br&gt;
Paino: 3-3,6 kg
Meččykana

Meččykana ("Lagopus lagopus") on tedriroduhine lindu. Talvel se on valgei, kezäl – keldazettavah-muzavanruskei. Ižäččylöil silmien piäl on leviet ruskiet kulmat. Talvel linduloin sorkien sormis on enämbi höyhendy, mi auttau niilöile liikkuo lundu myö. Emämeččykana voi painua puolikiluo, ižä – 700 grammua. Nämmä linnut terväh juostah.
Leviendy Karjalas.
Meččykanua on kogo Karjalan tazavallas, yhtelläh enämbi linduu on pohjaspiirilöis. Meččykana suvaiččou sammaldunnuzii suoloi, kus kazvau pajuu, koivuu da piendy pedäjiä.
Syöndy.
Talvel meččykanat eletäh parvittain da konzu on lundu, vietetäh yöt lumes. Sil aigua linnut syvväh pajun, koivun da pedäjän lehtenkandua da vezua. Ku löyttäneh muarjua libo muarjutuhjoloin oksua da lehtie, syvväh niidygi.
Kiimuaigu.
Keviäl meččykanal, kui toizil tedrilinduloil, on kiimuaigu. Sen aigah linnut löytäh ičele puaran da joga puaru rubieu elämäh omal tietyl alovehel. Ižämeččykana akkiloiččou da vardoiččou emiä. Emä haudou kymmene da enämbigi jäiččiä, kudamat ollah keldazettavat muzavanruskieloin tačmoinke. Havvondu kestäy läs kolmie nedälii. Haudojua emälinduu pezäs sen värin hyvyös ei nävy.
Linnunpoigazet konzu rodivundan jälles kuivetah, jo iče voijah juosta muamale peräh, kudai vedäy niidy märrembih kohtih. Enzi päivinny poigazet syvväh böbökkiä da niilöin toukkua, sit ruvetah syömäh kazvisyömisty. Jälles rodivundua kolmen-nellän nedälin mendyy net jo ruvetah lendämäh.
Poigoveh leviey da kazvanuot kolmekuuhizet poigazet, kudamat ollah yhtenjytyi suuret aiguzien linduloinke, ruvetah elämäh ičepiänneh.
Lugu Karjalas.
Vuvven 2016 talvilugemizen mugah Karjalas on 170 tuhattu meččykanua.
Michelangelo

Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni (6. kevätkuudu 1475, Caprese — 18. tuhukuudu 1564, Roma) oli itualielaine taidehmualuaju, kuvanvestäi da arhitektoru. Hänen tundiettui ruadoloi ollah muun mugah Sikstuksen kappelin freskot, Pietá-vestos Vatikanas da Daavid-vestos Firenzes.
Mifolougii

Mifolougii on kanzan libo heimon miifoin sistiemu, yhtehine tarusto da uskomuksien kogonaižus. Kanzoin, heimoloin libo toizien sivilizacieloin mifolougiet ollah kehitytty vuozikauzien aloh, da niilöis on eriluadustu da eri aigukauzispäi olijua ainehistuo. Mifolougii tavan mugah välittyy suullizennu perindötiijonnu, no silloi-toiči miifat kerätäh eepossoikse. Tämän päivän urbuanoi legendoi, uuzii uskomuksii da miifoi ei pietä mifolougiennu.
Tundiettuloi mifolougieloi.
Tundiettuloi mifolougieloi ollah:
Miinala

Miinala on Karjalan tazavallan Lahdenpohjan piirin pos’olku. Se on Miinalan kyläkunnan haldivolline keskus.
Se sijoittuu Miinalanjoven oigiel rannal, 10 kilometrin piäs Lahdenpohjaspäi päivännouzuh.
Pos’olkas ruadau škola, kul’tuurutaloi, kirjasto.
Mika Waltari

Mika Toimi Waltari (19. syvyskuudu 1908 Helsinki – 26. elokuudu 1979 Helsinki) oli suuri suomelaine kirjuttai. Waltari oli ylen produktivnoi kirjuttai: häi on piästänyh ilmah romuanoi, runoloi, novelloi, suarnoi, näytelmii, raadivospektakliloi, propagandumaterjualua, kriitiekkoi, elokuvakäzikirjutuksii da matkukerdomuksii.
Tuotando.
Mika Waltarin enzimmäine ilmah piästetty tevos oli "Jumalaa paossa" vuvvennu 1925, da viimezet tekstat häi saneli "Ihmisen ääni" -sarjas jullattuh tevokseh vuvvennu 1978. Hänen tevoksis ollah otettu uuzii painoksii jatkuvah.
Romuanat.
Waltarin suavutusaskel tapahtui, konzu häi kirjutti tevoksen "Suuri illusioni".
Näytelmät.
Mika Waltari kirjutti läs kolmekymmendy näytelmiä. Erähät oldih suurien romuanoin eziruoduo - ezimerkikse "Sinuhe Egyptiläizen" kel samah aigukaudeh sijoittui "Akhnaton, auringosta syntynyt" (1936). Erähät näytelmät oldih poliittizii. Ezimerkikse "Yö yli Euroopan" (1934) kerdou aijan poliittizis idejois. Äijät kebjiet näytelmät (ezimerkikse "Kuriton sukupolvi" (1936), "Gabriel, tule takaisin" (1945), "Noita palaa elämään" (1946) da "Huhtikuu tulee" (1949)) tundietah nygöi fil’moinnugi. Waltarin kirjutettulois näytelmis on myöhembäh piästetty ilmah kerävys "Mika Waltarin näytelmät" (1999)..
Elokuvakäzikirjutukset.
Waltari oli ahker elokuvakäzikirjuttai. Kiistämättäh tunnettuvin hänen käzikirjuttamis elokuvis on T. J. Särkän režissiiruitu "Kulkurin valssi" (1941).
Runot.
Konzu Waltari oli nuori, häi kirjutti äijy runoloi. Ezmäi häi duumaičči, što häi ongi enne muudu runoilii. Waltarin enzimäzet runot piästih ilmah Nuoren Voiman Liiton antolougies "Nuoret runoilijat" vuvvennu 1926. Nämmis runolois Waltari käytti nimie Kristian Korppi. Sen jälgeh piästih ilmah runokerävykset "Sinun ristisi juuret" (1927), "Muukalaislegioona" (1929) da "Valtatie" (1928), jälgimäine yhtes Olavi Laurin (Olavi Paavolainen) kel. Myöhembäh Waltarin runoloi piäzi ilmah kerävyksis "Runoja 1925-1945" da "Pöytälaatikko". .
Mikronezii

Mikronezien liittovaldivo () on Okeanien valdivo, kudai sijoittuu Karolinan suarilois.
Mua on virallizesti iččenäine valdivo vuvves 1986 algajen, ga Yhtysvallat avuttau Mikroneziele den’gu- da puolistusdielolois (niilöil on den’gu- da puolistusliitto).
Valdivon piälinnu on Palikir. Pinduala on 702 km², rahvahan lugumiäry on 106 104 hengie.
Mjanmar

Mjanmaran liiton tazavaldu libo Mjanmar (sežo Birma) on valdivo Liideh-Azies. Se sijaiččou Indokitai-niemimuan päivänlaskupuolizes ozas. Päivänlaskus Mjanmar rajoittuu Indienke da Bangladešanke, koillizes Kitainke, päivännouzus Laosanke da liidehes Thaimuanke. 
Viralline kieli on birmanien kieli. Mjanmaran piälinnu on Neipjido. Muan pinduala on 678 500 km². Rahvahan lugumiäry on 55 167 330 hengie.
Mokšan kieli

Mokšan kieli (mokšan kieleh "мокшень кяль") on uralilazen kieliperehen suomelas-ugrilazeh kielijoukkuoh kuului volgalaine (mordvalaine) kieli.
Molduavii

Molduavii (mold. da rum. Moldova) on Liideh-Jevroupan valdivo. Sen virralline nimi on Molduavien tazavaldu. Se rajoittuu Ukrainanke da Rumiinienke. Molduavien pinduala on 33  846 km². Vuonna 2014 rahvahan lugumiäry oli 2 913 381 hengie, vuonna 2022 – 2 603 813 hengie. Se on 118. sijal muailmas rahvahan lugumiäryn mugah da 135. sijal pindualan mugah. Se on syväinmuavaldivo (se ei ole meren rannal).
Molduavien piälinnu on Kišin’ov. Valdivolline kieli on ruminskoi (monilois virrallizis dokumentois, ezim. peruszakonan takstas, on kirjutettu ”molduavien kieli”).
Läs 93% rahvastu on pravosluavizii (v. 2004).
Molière

Molière, oigiel nimel Jean-Baptiste Poquelin, (15. pakkaskuudu 1622 Paris Frantsii - 17. tuhukuudu 1673 Paris) oli frantsielaine ozutelmukirjailii, ohjuaju da ozuttelii. Hänet tunnetah enne kaikkie komedieloin kirjuttajannu.
Monako

Monakon ruhtinaskundu on Suvi-Jevroupan pieni valdivo, kudai sijoittuu Liguran meren rannal. Se rajoittuu Frantsienke. Frantsii johtau Monakon ulgopoliitiekkua, ruhtinaskunnal Frantsienke on tulli- da den’guliitto da vie monet Frantsien zakonat ollah käytös Monakos.
Monako on muailman yksi pienimis mualois. Ruhtinaskundu on kaikile tiettävy, sendäh gu Monte-Karlos on kazino da vie täs muas piettih Formula-1-čempionuattu (Monakon Gran-pri).
Muan piälinnu on Monako. Pinduala on 2,02 km². Rahvahan lugumiäry on 37  731 hengie.
as
Mongoulii

Mongoulii (mong. Монгол Улс) on valdivo Keski-Azies. Pohjazes Mongoulii rajoittuu Ven’anke da Kitainke päivännouzus, suves da päivänlaskus. Mongoulii on syväinmuavaldivo. Mongoulien piälinnu on Ulan-Bator. Muan pinduala on 1 564 116 km². Rahvahan lugumiäry on 3 000 000 hengie. Virralline kieli on mongolien kieli.
Monipuolizet Kirjalližusluvettelo

Karjalan kalendari, 2006-2007
Karjala. INFO, 2010 : [toim.: Natalja Antonova, Natalja Sinitskaja, Olga Karlova], 2009.
Kuni jalgu kapsau, sini suu n`apsau, 2009 / [Karjalan Sivistysseura et al.]. - Петрозаводск : Verso, 2008.
Oma koti on kultani = Oma kodi on kuldaine. 2008
Montenegro

Montenegro libo Černogouri on Liideh-Jevroupan valdivo, kudai sijoittuu Balkanan niemimuan Adrianmeren rannal.
Päivänlaskus se rajoittuu Horvatienke, luodehes – Bosnii-Hertsegovinanke, koillizes – Serbienke, päivännouzus – Kosovon tazavallanke, liidehes – Albuanienke.
Montenegron piälinnu da suurin linnu on Podgorica. Histourien da kul’tuuran piälinnu on Tsetine.
Muan pinduala on 13.812 km², rahvahan lugumiäry on 621.518 hengie.
Moskovu

Moskovu libo Moskuvu () on Ven'an federatsien piälinnu. Moskovan eläjienlugu on läs 11,9 miljonua, da se kuuluu Jevroupan suurembien linnoin joukkoh. Moskovu on Ven'an tärgevimii tevolližus- da liikendehlinnoi. Moskovan linnan johtajannu ruadau Sergei Sob'anin. Moskovua on enzimästy kerdua mainittu histourien hroniekas vuvvennu 1147. Sidä vuottu pietäh linnan perustamisvuvvennu. 
Vägiluvun kehitys.
&lt;br&gt;
Mozambiku

Mozambiku libo Mozambikan tazavaldu on valdivo Liideh-Afriekas, endine Portugalien kolounii, iččenäine valdivo vuvven 1975 algajen. Päivännouzus se rajoittuu Indien valdumerenke, pohjazes Tanzanienke, luodehes Malavinke da Zambienke, päivänlaskus Zimbabvenke, suves Eswatininke da Suvi-Afriekan tazavaldanke. Virralline kieli on portugalien kieli. Piälinnu on Maputu. Muan pinduala on 801 590 km². Rahvahan lugumiäry on 25 727 911 hengie.
Muahpanendu

Muahpanendu on toimenpido, kudamas ristikanzale libo elätile annetah jälgimäine panendukohtu kuolendan jälles. Tavanmugazii muahpanendutaboi ollah muahpanendu ruuhes da muut muah panendat, tuhkuandu, panemine kriptah, merehpanendu da ilmahpanendu. Muahpanendan yhtevyös tavan mugah pietäh muahpaniezet, pido, kuduah tavan mugah liittyy pokoiniekan mustelemistu da igävöimisty.
Tuhkuamine on roinnuh tavanmugazekse semmite linnois. Vuvvennu 2013 Suomes kaikis pokoiniekois 46 % tuhkattih. Tuhkuamizes ruuhi muahpanendan sijah poltetah libo tuhkatah.
Laivois on olluh tavannu pannah kuolluot mereh ilmai poltandua. Tämä oli tavanmugastu aijembi, konzu merimatkat oldih pitkät, da kesti hätken kuni laivu piäzi lähäle muadu. Merehpanendua käytetäh vie tänäpäigi, ezimerkikse merisaldatoin kuolduu.
Tiibetas käytetäh sežo ms. ilmahpanendua, ku muas ei ole äijiä poltettavua lomuu, da kivihine mua ei päi pokoiniekan rungan muah panemizeh. Sežo zarathustralazet käytetäh tädä tabua: pokoiniekan rungu pannah ms. hil'l'ažuon bašn'ah da annetah zvierilöin syvvä sen.
Muahpaniezet

Muahpaniezet on ristikanzan libo ristikanzoin kuolendan täh piettävy seremounii libo pruazniekku, kudai pietäh muanpanendan yhtevyös. Muahpaniezih tavan mugah kuuluu ritualu, kuduan kauti pokoiniekan rungu annetah iäre. Rippujen kul'tuuras da uskondos, sih voi kuului rungan hävittämine (ezimerkikse polttamine) libo sen säilyttämine (ezimerkikse muumifitsiroičendu).
Eri kul'tuuroi.
Ezihistouriellizii kul'tuuroi tutkittajes muahpaniezien pidämine on yksi kul'tuuran kehitykses sanelii merki: kanzu libo heimo, kudai välittäy kuolluzis, on kehittänyh uskomuksii sih näh, midä rodieu kuolendan jälles. Erijyttyzii uskomuksii
Egiptalazes kul'tuuras merkittäjien ristikanzoin rungat bal'zamiriiruittih, ku net kestettäs aigua.
Muantiedo

Muantiedo (gret. "geografia", ’muan piirdämine’) on tiijonala, kudai tutkiu Muan pindua da muan pinnal eziintyjii sego ristikanzan sego luonnon luajittuloi ilmivölöi.
Muhammad

Muhammad oli islaman vieron prorokku. Islaman dogman mugah on vaigu yksi Jumal, kuduan ilmoituksen Muhammad välitti rahvahil. Muhammad rodiihes vuvven 570 aigoih Mekas Saudi-Arabies. Vuvves 610 algajen häi nägi jiävimizie, kudualois kerättih Koranu. Muhammad propovieduičči islaman vieruo Medinas, a vuvvennu 622 häi siirdyi lähäl olijah Mekan linnah. Muhammad kuoli vuvvennu 632 Medinas.
Mujejärvi

Mujejärvi () on pos'olku Mujejärven piiris Karjalan tazavallas Ven'al. Toimiu Mujejärven piirin hallindokeksuksennu.
Ilmasto.
Vuvven keskilämbötila on 1,3 °C.
Talovus.
Pos’olkas on lespromhouzu, kehitetäh meččytevolližuttu.
Mundärvenlahti

Mundärvenlahti (, ) on Karjalan tazavallan Kondupohjan piirin pos’olku.
Se sijoiččou 39 kilometrin piäs Kondupohjaspäi.
Pos’olku sijoittuu vuarakkahas kohtas, Munojärven () päivänlaskurannal.
Pos’olkas ruadau mečänhoidotila, keskiškola, kul’tuurutaloi.
Histourii.
XVIII vuozisual täs ruattih čugunzavodu.
Kul’tuuru.
Vuvvennu 2002 Mundärvenlahtes meni enzimäine tazavallan festivuali karjalazen kanzallizen horan ”Karjalazien pedäjien pajot” () perustajan I.I. Levkinan mustokse.
Vuvvennu 2006 pos’olkas avattih muzei ”Pajoloin peldo” (), kudamas on ezitetty kanzallizen horan ruaduo, vie muzeis on karjalazien rahvahien elaijan vehkehii.
Histourien mustomerkit.
Pos’olkas on Nevvostoliiton da Suomen välizel voinal (1941 – 1944) tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin kalmu. Kalmah on pandu Karjalan frontan 664 saldattua da oficierua.