tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Kirjutussistiemu

Kirjutussistiemu on simvolois rodivui merkisistiemu, kudamal tallendetah kieldy kirjutuksekse. Kirjutussistieman kolme perusluaduu ollah sanakirjutus, tavukirjutus da iänneh- libo kirjaimikkokirjutus.
Kirjutussistiemoin luavut.
Kirjutussistiemat juatahes kolmeh joukkoh: logografine libo sanakirjutus, sillabine libo tavukirjutus da iänneh- libo kirjaimikkokirjutus. Kirjutussistiemois yhtelläh on puaksuh piirdehii kahtes libo kolmes joukos, min periä javottelu voibi olla jygiedy. Vahnimat kirjutusmuvvot oldih enimyölleh sanakirjutussistiemoi, kudamat pohjattihes kuvakirjutukseh.
Sanakirjutus.
Tärgevin da läs ainavo tänäpäi käytäs olii logografine libo sanakirjutussistiemu on kitain kirjutussistiemu, kudamua on käytetty pienien muutoksienke kitais, japounii, koreas, vietnamas da erähis toizis päivännouzuaazielazis kielis.
Sanakirjutuksen perusyksikkö logogrammu on kirjutusmerki, kudai ezittäy kogonastu kieliopillistu sanua. Enimii kitain kirjutusmerkilöi pietäh logogramoinnu. Ku jogahine kirjutusmerki vastuau yhtysanua (libo tarkemmin morfeemoi), pidäy erilazii logogrammoi suuri miäry. Kirjutusmerkilöin suuri miäryda niilöin opastundan jygevysonkin sanakirjutuksen heikkovus kirjaimikkosistiemah verratunnu.
Tavukirjutus.
Sillabizes libo tavukirjutukses kirjutusmerkit vastatah tavuloi, kudamis sanat roitahes. Varsinazes tavukirjutukses ei ole sistiemallistu samanluaduzuttu nengozien kirjutusmerkilöin välil, kudamien evustettulois tavulois on samoi iändehii: ezimerkikse tavuloi
"ke", "ka" da "ko" evustavien merkilöin välil ei ole yhtennägözytty, kudai evustas iännehty
"k". Tämä eroittau tavukirjutuksen abugidu-luaduzes kirjaimikkokirjutukses, kudamas yksimerki tavan mugah evustau tavuu, no kudamas lähäzii iändehii sižäldäjien tavuloin merkit ollah samanluaduzii.
Iänneh- libo kirjaimikkokirjutus.
Kirjaimikko on joukko kirjaimii, kudamis jogahine vastuau kudakui paistun kielen foneemua. Täydellisesti foneettisessa aakkostossa foneemit ja kirjaimet vastaavat toisiaan yksikäsitteisesti: kirjoittaja voi päätellä sanan kirjoitusasun sen äänneasusta, ja lukija voi päätellä sanan äänneasun sen kirjoitusasusta.
Abjadat.
Abjabat oldih ammuzimbii kirjaimikkoloi. Niilöis jogahizele konsonantale on oma kirjain, no vokalikirjaimii ei ole nivouze, libo niilöis käytetäh vaiku erähis tilandehis. Käytändös kai tunnetut abjadat peritähes seemiläzele kielele kehitetys kirjaimikos. Mm. heprealaine da arabielaine kirjutus kuulutah abjadoih (sana "abjad" tulou arabien kielen sanas, kudai tarkoittau kirjaimikkuo).
Kirovan lagevo

Kirovan lagevo on Petroskoin keskučas olii lagevo. Lagevuo pietäh Petroskoin piälagevonnu. Täs paikas on äijy čomua rakendustu, XVIII - XIX -vuozisuan arhitektuuran mustomerkii. Sinä voit nähtä kaksi teatrua: Kanzallizen da Muuzikkuteatran. Muuzikkuteatran rinnal on sijoitunnuhes Taidomuzei, kus on ylen suuri obrazukeräilemy da tundiettuloin taidoilijoin mualavuksii. Lagevon keskel on Kirovan mustopačas. Autobusan azetuskohtan vieres on vie yksi mustopačas, Marksan da Engel`san mustopačas.
Kirovan lagevol puaksuh pietäh pruazniekkoi. Talvel, konzu tulou Uuzi vuozi, lagevole pystytetäh suuri da šuorei kuuzi. Se čomendetah erivärizil tuliloil da bobazil. Illoil lapset vahnembienke kävväh kižuamah kuuzele. Lapsih niškoi pannah čuravomägizet. Lagevol on ainos äijy rahvastu. Ylen puaksuh voi vastata ulgomualazii gostii, kuduat ihaillah tädä čomua paikkua.
Kitai

Kitai, virralline nimi on Kitain Rahvahan tazavaldu – sosialistine valdivo Päivännouzu-Azies. Rahvahan lugumiäry on 1,36 miljardua hengie. Sen merkin mugah Kitai on enzimäzel kohtal muailmas. Muan pinduala on 9 596 960 km². Pindualan mugah Kitai on kolmandel kohtal Ven’an da Kanadan jälles. Merel Kitai rajoittuu Tyynivaldumeren meriloinke. Mual Kitai rajoituu Pohjazes Koreanke da Ven’anke koillizes, Mongoulienke pohjazes, Ven’anke da Kazahstananke luodehes, Kirgizienke, Tadžikistuananke da Afganistuanke päivänlaskus. Kitai rajoittuu Pakistuananke, Indienke, Nepalanke da Butananke lounuas da Mjanmaranke, Laosanke, Vietnamanke suves. Piälinnu on Pekin.
Kitee

Kitee on suomalaine linnu.
Histourii.
Kitee on perustettu vuvvennu 1631.
Muantiedo.
Kitee on sijoitunnuhes Pohjazes Karjalas da sen pinduala on 1 724,41 neliökilometrii. Kiteel eläy 10 842 ristikanzua (31.12.2015).
Linnan ozat.
Kiteen linnan ozii on esimerkikse Kytänniemi, Hutsi da Tolosenmäki.
Nähtävykset.
Kiteel on äijy nähtävysty, esimerkikse Kiteen elättiparku.
Kiuru

Kiuru ("Alauda arvensis") on kiuruloin heimoh kuului pieni Europas, Aazies da Pohjas-Afrikas pezii pikkaraine lindu.
Kuvavus.
Kiuru on vähästy suurembi čiučoidu. Kiurun siivet ollah leviet, sendäh se hätken pyzyy yhtel kohtal ilmas. Kiuru on maksankarvaine kirjavu linduine. Se auttau olla nägymättömänny mual. Kiuru suvaiččou kävellä muadu myö, eläy mual, muale luadiu pezän.
Kogo da nägö.
Piduhus: 16-18 cm&lt;br&gt;
Paino: 24-53 g
Ennustukset.
On moine ennustusmerki: kuuluu kiurun pajo – vuota poudua.
Kiurut

Kiurut ("Alaudidae") ollah čiučoilinduloin lahkoh kuului linduheimo.
Luavut.
Kiuruu on mondu luaduu: peldokiuru, tundrukiuru, töppypiäkiuru, kangaskiuru.
Kiuruvesi

Kiuruvesi on linnu Suomen Pohjas-Savos. Sie eläy enämbi 8000 ristikanzua. Kiuruvesi on muatalohuspidäi. Se on olluh Suomen suurin maijontuottai.
Kivačču

Kivačču (, ) on Suna-joven koski Karjalan tazavallas.
Yhtehizet tiijot.
Kosken nimen alguperä on suomelazes sanas ”kiivas”, kudai merkiččöy ”vägevy, kova, ylenravei”.
Kosken korgevus on 10,7 metrii, sen piduhus on 170 metrii.
Kallivo jagau koskie kahteh virdah: piävirdu (oigei) da sivuvirdu (hurai). Piävirdu sorduu nelliä pengerdy myöte, sivuvirdu jagau moneh virdah.
Kivačču on Jevroupan nelläkse korgevin tazangon koski (Reinin kosken, Suuri Jäniskengas –kosken da Voinitsa-jovel olijan Kumi-kosken jälles).
Koski on nähtävyskohtu Kivačču-rauhoitetus alovehes, kudaman pinduala on enämbi 10 000 gektuarua. Kosken rinnal ollah Luondomuzei da puulajipuisto (dendrari).
Histourii.
Enzimäine muaničus Pistsovoin kniigois on vuvvennu 1556.
Vuonnu 1837 rakendettih suuri laiteh, kudaman avul parret jovenajol ei katkettu. Sidä paiči oza vetty otettih iäres, konzu rakendettih gidrostansien Sunan kaskadua (kaskadan suurembat stansiet ollah Kondupohjan da Pälejärven gidrostansiet). Se muutti gidrografien verkon da alendi kosken luondovägevyön (66 m³/s:sah).
Kivimatikat

Kivimatikat libo kivimadehet ("Zoarcidae") ollah ahvenkaloin lahkoh kuului kalaheimo.
Kivimatikku

Kivimatikku libo kivimajeh () on ahvenkaloih kuului kalaluadu.
Kiviveneh

Kiviveneh on karjalakse pajattai pajojoukko, kudai perustettih Suomes. 
Alguhpanendu.
Kivivenehen alguhpanijannu da pajattajannu on Timoi Munne. Munne pajatti da soitti “Folkswagenas”. Sit joukos pajatettih suomekse, ven’akse da karjalakse. “Kiviveneheshäi” pajatetah vaiku karjalakse, kui sanou Munne: onhäi täs muailmas suomekse pajattajua. 
Pajoloin kirjutandu.
Pajoloin tekstat Timoi Munne kirjuttau iče. Jälgimäzinny vuozinnu on kirjutannuh äijän. Kirjuttau karjalan kieles, tagavozilazis karjalazis kylis, mielespiendäs. Kirjuttau kaikes, kui sanou iče: ei kieli miäriä da rajoita sidä, mis voibi kirjuttua. Kirjuttau vagavah da juumoranke.
Joukon nimen sellitändy.
- “Kiviveneh” on metaforu karjalan kieles. Jogahine voi iče duumaija, mittuine se on kiviveneh. Ollougo jygei? Ga jygiettävy toinah, kui kielen elävyttämine. Panet sen viele, ga kuibo libuu sit? sanou Timoi Munne.
Kielen puolistai.
Timoidu Munne tietäh karjalazennu aktivistannu Suomes da Karjalas. Kybenyön täh ruadoh Munne on suannuh karjalazes rock-pajattajas Santtu Karhus da Karjalaspäi, rubei iče pagizemah, kirjuttamah da pajattamah karjalakse.
Kiärbäine

Kiärbäzet eletäh kaikkiel. Kiärbästy on läs 80 tuhattu luaduu. Kaikin tietäh kodikiärbäzii. Kiärbäzel on ylen suuret silmät. Net ollah erinomazet. Kiärbäine yhtel aigua voi kaččuo eri čurih. Kiärbäzen piäs on äijy karvastu-antennua. Net vakustetah kiärbästy hiäs. Kiärbäzen jalgazet sežo ollah erinomazet. Sendäh kiärbäine voi kävellä hos lagie myö. Kiärbäine on nerokas lendäi. Se lendelöy tagaperingi. Lendo ottau kai väit. Kiärbäine aiven eččiy syömisty, gu suaja iččie endizeh kundoh.
Syöy kiärbäine suun-kärzäzen avul vai notkiedu syömisty. Ollah sil i pikoipikkarazet hambahat. Niilöin vuoh kiärbäine eroittau kovii syömizii.
Kiärbäine syöy kaikkie, ei kačo tylgiekse jiännyksiigi. Sendäh kiärbäzet ollah voimattomuksien levittäjinny. Ristikanzu ijän kaiken oppiu hävittiä kiärbäzii. Se on jygei sendäh, gu kiärbäzien lugu ylen terväh kazvau. Kiärbäzet kebjieh harjavutah uuzih eländytaboih.
Kiža

Kiža on aijanviettehekse harjoitettavu miärymuodohine da -siändöine kilbu libo kiža, kudamas on välinehii, ezimerkikse kartiloi da knopkii. Kižan aigua ozanottajat novvetah kižua ohjuajoi siändölöi. Kižan kulguh voijah ližäkse vaikuttua kižuajoin luajitut vallinnat da strategiet, tapahtumu da sportumaižien kižoin kižuajien tiijolline malto.
Kižuajat kižatah yksin libo joukkovehinnu toine tostu vastah. On myös kižoi, kudamii kižatah yksin (pasianssu libo videokižat) da kižat, kudamis ei ole voittajua (roulikiža).
Kižanku

Kižanku on venehen lajii, kuduadu puaksuh käytettih Karjalan suurimmilla järvillä XX vuozisuah sah.
Oniegan niemimuan kylis da järven koillizen puolen Kižin suaril ammuzis aijospäi valmistettih venehet, kudamii kučuttih paikan nimen mugah kižankoikse.
Venehien piduhus on kuvves yhdeksäh metrii, yhten libo kahten mačtanke. Mačtan korgevus on 3,5 metrissäh. Šprintovoin purjehen (vino nellikulmaine purjeh) korgevus on kolmeh metrissäh.
Tavan mugah venehes on airoloin kolme puarua. Kahtel ezipuaral sovvettih, a taga-airoloil avvutettih da ohjattih venehty. Konzu ajetah loitokse purjehen al, pandih rul’an.
Suuruon mugah veneheh voi syndyö 300 – 900 kg.
Kižankan luajindah näh otettih pilatut libo viestetyt lavvat kuvves libo männys. Sammal libo tervupakl’u pandih lavvoin keskeh. Lavvat yhtistettih ravoitettuloil nuaglazil lädžötettylöin piäloinke. Nuaglazien azemes käytettih sežo hoikkii kuuzijuuriloi libo pajuhistu viččua, kudai pandih yhtistettylöin lavvoin piäliči da kiinitettih koivunuaglazel.
Ku veneh olis kova, pandih viärät männyn oksat. Enne tervuamistu kižanku pandih vedeh da kačottih, ongo venehes ragoloi. Tämän kaččomizen jälles venehty tervattih hiilaval puuterval.
Ruavos kižankat oldih 25-30 vuottu.
Kiži

Kiži on puukirikkölöis tundiettu Oniegujärven suari Karjalan tazavallas Ven’al. Se kuuluu UNESCOn muailman perindökohtih vuvves 1990.
Kižin tärgevimii nähtävyksii ollah Hristossan kirkastumizen (Preobraženie) da Pokrovan kiriköt sego niilöih kuului kellotorni.
Kižin puuarhitektuuru on Ven’an luodehen merkittävii nähtävyksii, kussah on vezimatkua 70 km Petroskoispäi.
Kl'ona

Kl'ona () — puu- da tuhjokazviloin "Sapindaceae"-heimon "Hippocastanoideae"-alaheimoh kuului puu. On hyvin levitetty Jevroupas, Azies da Pohjazes Ameriakas.
Ulgonägö da ominažuot.
Tavan mugah kl’onupuu on 10-40 metrii piduhuttu, ga tuhjožikot on 5-10 metrii piduhuttu, kudualoil on moni rungon pohjas kazvajua piendy oksua.
Tavan mugah kl’onan lehtet pakutah, ga sen puun erähät lajit Suvi-Azies da Välimeres ollah ainosvihandat.
Monien lajien lehtet ollah sormimuodozet, 3-9 suonnanke jogahizes lavas, yksi kudualois on keskikohtas.
Kukil on 5 symmetristy kukanterästy. Kukat ollah kerätty skänčäh libo sarjah. Niilöil on 5 čuaškulehtie, 5 kukanterästy 1-6 mm piduhuttu, 12 tyčinkua 6-10 mm piduhuttu da 2 eriluadistu pestikua. Kl’onat kukitah talven lopus libo keviän allus, monet lajit kukitah hedi lehtilöin ilmestymizen jälles, erähät lajit enne sidä. Kukat ollah vihandat, keldazet, kelduruspakot libo ruskiet.
Siemen on kahtes ozas, kudai kypsäy 2-6 nedälii kukindan jälles.
Levittämine.
Kl’onat ollah hyvin levitetty pohjazes muan puoliškos, Jevroupan pol’arnois alovehis da Pohjazes Ameriekas Keski-Ameriekkah da Suvi-Azieh. Tavan mugah kl’onat kazvetah lauhkielois levevysastielois, tropiekas kazvetah vaigu monet lajit. Suvizes muan puoliškos on vaigu yksi kl’onan laji – lavrukl’onu (Acer laurinum), kudai leviey Timor-suareh Indonezies (10° S). Afriekas kl’onat kazvetah vaiku pohjazes ozas, Välimeren rannikkuo myö, Suvi-Ameriekas da Avstralies kl’onua ei ole.
Ven’al on läs 20 kl’onupuun lajii. Enimistö niilöis kazvau Ven’an jevrouppalazes puoles, Siberias kl’onua ei ole. Ven’an Ruskieh kniigah kuuluu japounilaine kl'onu ("Acer japonicum").
Levittämizen mugah suvizes ozas kl’onat kazvetah tavan mugah mägialovehis 3000 metrissäh meren pinnan al Gimalajah. Tazangolois kazvau pieni lugumiäry kl’onua. Kl’onupuut kazvetah yksin libo pienes joukos, iččenäzet mečät ollah harvat.
Kniigoin luvettelo

Karjalankielizien kniigoin luvettelo
Kodirandaine

Kodirandaine on karjalan- da vepsänkieline ruadivoprogrammu, kuduadu luajitah "Karelia" tv- da ruadivokompuanies kanzalliskielizes toimitukses. Tavan mugah ohjelmu piäzöy kerran nedälis. Toimittajinnu ruatah Nadežda Bukina, Jelena Karpova, Larisa Smolina.
Koiru

Koiru on kodielätti. Koiru on levitty, kuigi kaži, kodielätti. Koiru on sotsiualline elätti.
Enzimäi vuvvennu 1758 Karl Linnei otti kodikoirua erikseh elättilajih. Vuvvennu 1993 se oli ebälajitettu hukan alalajile.
Koiru on pedoeläimien joukon imettäi.
On kehitetty erillizet koirien kannat, kuduatruatah eriluadustu ruaduo: mečästetäh, vardojah, vietäh rahkistu da muudu. Ollahgi dekorativizii kandoi (ezimerkikse bolonku, puudeli).
Koivumägi

Koivumägí () on Kotkatjärven poselenieh kuului kylä Anuksen piiris Karjalan tazavallas.
Perustieduo.
Kylä on sijoitunnuhes "Kola" Piiteri-Murmansku -valdivon dorogan rinnal.
Eläjät.
Vuonnu 2013 Koivuselläs eli 2 hengie.
Kolatselgy

Kolatselgy () on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Vieljärven kyläkunnas.
Kolatselgy sijoittuu Tulomd’ärven (, ) rannal.
Kyläs on Nevvostoliiton da Suomen välizel voinal (1939 – 1940) da Suurel voinal tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin kalmu. Täh kalmah on pandu Nevvostoliiton muanivomies D. I. Rakus.
Vie kyläs on Tulomd’ärven čugunzavodan murendettu rakendus.
XVIII vuozisuan algajen Kolatsellän lähäl louhittih da muokattih raudurudua.
15 kilometrin piäs kyläspäi koillizeh on suo (Болото Посадско-Наворожское), kudaman pinduala on 1120,8 gektarua. Täs on äijy garbaluo.
18 kilometrin piäs kyläspäi koillizeh on toine suo (Болото Посадско-Наворожское IX), kudaman pinduala on 870,0 gektarua. Täs sežo on äijy garbaluo.
12 kilometrin piäs Kolatselläspäi koillizeh on vie yksi suo (Болото Посадско-Наворожское XI), kudaman pinduala on 2082,0 gektarua. Da täsgi sežo on äijy garbaluo.
Koli

Koli on Pohjas-Karjalan korgevin vuaru Pielizen rannal Lieksas. Koli on enimite valgiedu kvartsiittua. Kolin korgevin kohtu on Ukkokoli. Vuaran juurel on Kolin hieru.
Kolin korgevus merenpinnas on 347 metrii.
Kollasjärvi

Kollasjärvi on Karjalan tazavallan Suojärven piirin järvi.
Se sijoittuu pohjazeh A131-autotiespäi lähäl Loimolua (10 km) da Piitsijokie (11 km).
Järven pinduala on 0,5 km², piduhus – 3 km, levevys – 0,4 km.
Järvi kuuluu Luadogan järvenalah, se on piduličču (leviey pohjazespäi suveh).
Järvespäi virduau Kollasjoki.
Kolovo

Kolovo on Karjalan tazavallan Puudogan piirin pos’olku. Se kuuluu Puudogan linnukundah.
Se sijoiččou Vodlajoven hurual rannal, 18 kilometrin piäs Puudogaspäi päivännouzuh.
Enzimäzen kerran se muanitah XVI vuozisual kui деревня на Коловом плёсе.
Konzu Nevvostoliiton da Suomen väline voinu (1941 – 1944) loppui, Kolovos oli luageri vojennoloih vangiloih niškoi.
1950-luvul pos’olkas perustettih Kolovon lespromhouzu.
Rahvahan lugumiäry.
Vuonnu 1979 pos’olkas eli 1051 hengie.
Koltansaamen kieli

Koltansaamen kieli (koltansaamen kieleh "sääʹmǩiõll", pohjassaamen kieleh "nuortalašgiella") on uralilazen kieliperehen suomelas-ugrilazeh kielijoukkoh kuului saamilaine kieli.
Kolumbii

Kolumbii (), viralline nimi on Kolumbien Tazavaldu () on valdivo Suvi-Amerikan luodehes. Päivännouzus rajoittuu Braziilien da Venesuelan kel, suves – Ekvadoran da Perun kel, päivänlaskus – Panamanke. Pohjazes Kolumbien randoi huuhtellah Kariban meren viet da päivänlaskus – Tyynimeren viet.
Muan pinduala on 1 141 748 km². Rahvahan lugumiäry on 48 400 388 hengie (v.2015). Piälinnu on Bogota. Viralline kieli on ispuanielaine.
Komiettu

Komiettu on aiga pieni päiväzensistieman kappaleh, kudai mustoittau asteroidua, ga koustuu enimyölleh jiäs, da kuduas ymbäri on Päiväzen suvastukses tulijan guazun da pölyn muvvostettu "koma". Komietoin matkat ollah puaksuh ylen eksentrižii, da konzu net tullah Päiväzellyö niilöin tuakse muvvostuu miljonoin kilometriloin mittaine jälgi ("händy"), kudai ozuttau matkua Päiväzespäi eri suundah.
Rakendeh.
Ydin.
Komietan ydinkohtan diametru on tavan mugah sen-tämän kilometrin pitky, ga ei enämbiä 50 kilometrii. Sen rakendeh on löyhy da koustuu läs 75 % hiilidioksidu-, metanu- da vezijiäs. Vetty on nämmis kaikis eniten, Halleyn komietas 80 %. Muudu komietois olijoi yhdistehii ollah hiilimonoksidu CO da formaldegidu H2CO. Ydimen alguainehii ollah vedy, hiili, typpi da happi.
Komorat

Komorat, virrallizesti Komoroin suariloin liitto, sežo Komoroin suaret on valdivo Päivännouzu-Afriekas. Se sijaiččou Indien valdumeren pohjazes ozas Pohjazen Madakaskaran da Pohjazen Mozambikan välis. Muan pinduala on 1862 km². Rahvahan lugumiäry on 784  745 hengie. Komoroin piälinnu on Moroni.  Virrallizet kielet ollah komoran, frantsien da arabien kielet.
Kondii

Muzavanruskei kondii () on kondien rodukunnan imettäi pedoelätti, yksi suurimis da varattavimis mual eläjis pedoelättilöis.
Levittämine.
Nygöi muzavanruskei kondii on hävinnyh endizen olendualan suurembas puoles, toizis kohtis on vähäluguine. Päivänlaskuzes Jevroupas muzavanruskien kondien erikseh olijat joukot säilytäh Pyrenies, Kantabrian vuorois, Alpilois da Apenniinilois. Kondii on hyvin levinnyh Skandinavies da Suomes, on Keski-Jevroupan meččis da Karpuatit-vuoril. Suomes kondii on kanzalline elätti. Aazies se on levinnyh Ezi-Azies, pohjazes Irakas da Iranas Kitaih da Korean niemimuah. Japounies kondii sattuu Hokkaido-suares. Pohjazes Amerikas muzavanruskiel kondiel on grizli-nimi ("grizzly"). Niidy on äijy Al’askas da Kanadan päivänlaskus. Muzavanruskien kondien olenduala Ven’al on läs kai meččyala, paiči sen suvialovehii. Kondien olendualan pohjaine raja da tundran suviraja ollah yhtenjyttyzet.
Ulgonägö.
Muzavanruskiel kondiel on moni alalajii (muantiedoroduu), kudamil on eri suurus da väri. Pienimät kondiet eletäh Jevroupas, suurimat – Al’askas da Kamčatkas, da net painetah 500 kiluo da enämbi. Tavalline jevrouppalaine muzavanruskei kondii on 1,2–2 metrin piduhus, läs yhten metrin korgevus säjäs da painau 300–400 kiluo. Grizli-kondii on äijiä suurembi, erähät grizlit, gu nostah tagakäbälih voijah olla 2,8–3 metrin korgevus. Ven’an keskialovehes eläjät kondiet painetah 400–600 kiluo. Täyziigäzet uročut ollah tavan mugah 1,6 kerdua suurembii emäččilöi.
Eländytaba da syömine.
Muzavanruskei kondii on meččyelätti. Sen tavalline eländykohtat Ven’as ollah loppumattomat meččymassiivat kondožikonke da palatekset rigielöin lehtipuuloin, tuhjožikon da heinänke. Kondii sattuu tundras da korgeivuorumečisgi. Jevroupas se eläy tavan mugah vuorumečis, Pohjazes Amerikas – avvonazis kohtis: tundras, Alpien niittylöis da rannikkolois. Muzanruskei kondii syöy kaikkie, ga sen syömizen ¾ oza on kazvisyömine: muarjat, tammin oriehat, oriehat, juuret da heinykorret. Kondii syöy sežo böbökköi (kudžoloi, liipoilinduzii), madozii, čičiliuškoi, šlöppölöi, jyrzijii (hiirilöi, murmeliloi, susliekkoi, siberinmuaoravoi), kalua da pedoelättilöi. Kondii on jallas kogo päivän, ga puaksumbah huondeksel da ehtäl. Talvekse kondii voi suaja nahkualahastu razvua (180 kiloh sah) da sygyzys menöy maguamah pezäh. Kondienpezä sijaiččou kuivis kohtis, enimyölleh havvois, kuduat ollah kondožikos libo puujuurien al.
Kondupohju

Kondupohju ( / Kondopoga, ) on linnu Iänizen luodehizel rannikol Kondupohjanlahtes Karjalan tazavallas, 54 kilometrii Petroskoispäi. Kondupohju on Kondupohjan kundupiirin keskus. Kondupohju on Piiterispäi Petroskoin kauti Murmanskah viejän raududorogan da tavallizen valdudorogan varrel.
Histourii.
Kondupohjan kyliä mainitah enzimästy kerdua vuvvel 1563. Kondupohju da sen ymbäri olijat kylät muvvostettih oman kunnan. Kunnas oli 8349 eläjiä vuvvel 1902. da 8249 eläjiä vuonnu 1905.. Kondupohjan kunnas oli muvvostettu Kondupohjan piiri vuonnu 1927.
Ven'an Karjalah tulluot suomelazet da amerikansuomelazet sroittin 1920- da 1930-luvul Kondupohjaspäi tovellizen linnan. Virrallizesti Kondupohjas tuli linnu vuonnu 1938. Voinan aigua suurin oza linnas paloi. Linnah tuli uuttu eläjiä 1950- da 1960-luvul enimyölleh Ukrainaspäi, Valgo-Ven'alpäi da toizis Nevvostoliiton alovehilpäi.
Talovus.
Linnan kaikis suurembii ruavonandajii on jo vuvvel 1928 avavunnuh bumuaguzavodu , nygöine nimi OAO Kondopoga. Zavodu tuottau sanomulehtibumuagua.
Liikendeh.
Kondupohjan raududoroguvokzualu kuuluu Ven'an raududoroguverkoh.
Nähtävykset.
Kondupohjan piänähtävyksii on vuonnu 1774 rakendettu pravoslavnoi kirikkö, kudai on pyhitetty Pyhä Mariale.
Ystävyslinnat.
Jämsänkoski (Suomi) vuvves 1989.
Kongfucelaižus

Kongfucelaižus (, "Rúxué") on Kitais roinnuhes morualine da yhteskunnalline oppi, kudai kehittyi kitailazen filosoufan Muasteri Kongan libo Kongfucen (551–479 eaa.) opastuksis. Kongfucelaižuol ei ole oma jumalkäzitysty, no päivänlaskumualois se yksikai kategouriziruijah uskondokse. Konfucelaižuon keskehizimät tekstat ollah "Viizi klassiekkua" da "Sanelendat".
Histourii.
Kongfucen elos.
Muasteri Kongan eläjes, kevätty da sygyzyy -kavvel nygözen Kitain valdivon alovehel sijaičči monii toine tostu vastah borčuijua korolestvua. Aijan suurien muutoksien täh äijät ajattelijat kaččelemah rahvaskunnallizii probliemoi. Aigua kučutahgi "borčuiččijoin valdivoloin da sadoin filousofoin aigukavvekse".
Kongon Demokruatilline Tazavaldu

Kongon Demokruatilline Tazavaldu (vuozinnu 1971-1997 Zairan tazavaldu, vuozinnu 1960-1964 Kongon tazavaldu) on valdivo Keski-Afriekas. Se rajoittuu Kongon Tazavaldanke, Keski-Afriekan Tazavaldanke, Suvi-Sudananke, Ugandanke, Ruandanke, Burundinke, Tanzanienke, Zambienke, Angolanke da Angolan Kabinda-eksklavanke. Virralline kieli on frantsien kieli. Piälinnu on Kinšasa. Muan pinduala on 2 345 410 km². Rahvahan lugumiäry on 77 433 744 hengie.
Kongon Tazavaldu

Kongon Tazavaldu on valdivo Keski-Afriekas, endine Frantsien kolounii-aloveh, vuozinnu 1970-1991 Kongon rahvahalline tazavaldu. Se rajoittuu Gabonanke, Kamerunanke, Keski-Afriekan tazavaldanke, Kongon Demokruatillizen Tazavaldanke da Angolanke. Piäjovet ollah Kvilu da Kongo. Piälinnu on Brazzavil. Virrallizet kielet ollah frantsien kieli, kituba da lingala. Muan pinduala on 342 000 km². Rahvahan lugumiäry on 4 233 063 hengie.
Korbiaine

Korbiaine () on särgikaloin heimoh kuului kala.
Kornei Čukovskii

Kornei Ivanovič Čukovskii (oigie nimi Nikolai Vasil’evič Korneičukov, 31. kevätkuudu 1882 – 28. ligakuudu 1969), oli nevvostoliittolaine runoilii, kirjalližuon kriitiekku da kiändäi, lapsienkirjuttai sego žurnalistu.
Koskelot

Koskelot ("Mergus") on sorzien heimoh kuului lindusugu.
Luavut.
Suguh kuuluu nelli nygöi eläjiä luaduu da yksi hävinnyh luadu:
Enne suguh luvettih lizäkse:
Aloveh.
Suurikoskelo da tukkukoskelo eletäh leviel alovehel Mua-planietan pohjazel puoliškol. Net ollah sežo ainavot koskelot, kudamat pezoitutah Suomes. Amurankoskelo eläy Päivännouzu-Aazies da Brazilienkoskelo Suvi-Amerikas. Suvenkoskelo eli Uvves Zelandies.
Koskikana

Koskikana ("Cinclus cinclus") on lindu.
Karjalankielizet nimet.
Karjalan kielen paginluadulois linnun tavallizin nimi on "koskikana", ga toiziigi nimii tundietah:
Suomen kielen päivännouzumurdehis tundietah sežo nämmät nimet:
Kogo da nägö.
Piduhus: 17-20 cm&lt;br&gt;
Paino: 55-73 g
Kosmojärvi

Kosmojärvi () on Suvi-Karjalan järvi. Sen pinduala on 20,6 km², piduhus – 31 km, levevys – 2,2 km, randuviivan piduhus – 71,2 km. Sen keskisyvys on 6,9 m, syvin kohtu on 15 m.
Se sijoittuu Onieganniemel Oniegujärven pohjasozas.
Rannat ollah liuguloi. Järves on 6 suardu, kudamien yhtehine pinduala on 1 km². Pohju on muvakas.
Järven pohjasozas päivännouzurannal ollah kylät Kažma, Medvedeva da Gorskaja, keskiozas – Uzkije-kylä, suviozas – Kosmojärvi da Terehovo.
Järves on särgii, ahvendu, haugii, matikkua, kiiškoidu.
Kosmolougii

Kosmolougii ( "kosmologia") on tiijonala, kudai tutkiu muailmankaikkevuon struktuurua da histouriedu.
Kosta Rikku

Kosta-Rikku libo Kosta-Rikan Tazavaldu (  – "bohattu randu") on valdivo Keski-Amerikas. Rajoittuu kahten muanke: pohjazes Nikaraguanke da liidehes Panaman Tazavaldanke. Suves da päivänlaskus Kosta-Rikan randoi pestäh Tihien valdumeren viet da päivännouzus – Kariban meren viet. Kosta-Rikku on pienehkö valdivo, vaigu rahvahan eloksen tazo on ihan korgei. Kosta-Rikku on ozakkahin valdivo muailmas (2012 vuvven kanzanvälizen eloksen indeksan mugah).
Muan pinduala on 51 100 km². Rahvahan lugumiäry on 4 825 144 hengie (2014). Piälinnu on San-Hose. Viralline kieli on ispuanielaine.
Kostamuš

Kostamuš (, on Karjalan tazavallan linnu, perustettu vuvvennu 1983.
Kostamukšes eli 29 356 hengie vuvvennu 2015. Kostamuš muvvostau oman linnupiirin da on kolmandekse suurin Karjalan tazavallan linnois.
Linnu on sijoitunnuhes Karjalan pohjaspuolel, Karjalan päivännouzuylängöl. Petroskoissah on 490 kilometrii, Piiterih 930 kilometrii. Ven'an da Suomen rajah on 30 kilometrii matkua.
Linnan muvvostau kombinattu "Karelskij okatyš" .
Kot-d’Ivuar

Kot-d’Ivuar on valdivo Päivänlasku-Afriekas. Se rajoittuu Liberienke, Gvineanke, Malinke, Burkina-Fasonanke da Gananke. Suves se rajoittuu Atlantan valdumeren Gvinean lahtenke. Kot-d’Ivuar on endine Frantsien kolounii. Virrallizet kielet ollah frantsien kieli da sijallizet kielet:djula, baule, bete. Piälinnu on Jamusukro. Suurin linnu on Abidžan. Muan pinduala on 322 460 km². Rahvahan lugumiäry on 26 378 274 hengie.
Kotkatjärvi

Kotkatjärvi () on voulosti (poselenii) da sen piäkylä Karjalan tazavallas Anuksen piiris Ven'al. Kylä on sijoitunnuhes Kotkatjärven da Villalanjärven rannoile 42 kilometris Aunuksespäi pohjazeh. Hierus on 1000 da voulostis läs 1600 eläjiä (vuonnu 2012).
Muantiedo da azutus.
Kotkatjärven poselenien pinduala on 976 neliökilometrii. Se rajoittuu suves Anuksen piirin Kuittižen poselenieh, päivänlaskupuolel Koverin da Priäžän piirin Vieljärven poselenieloih, pohjazes Nuožarven poselenieh da päivännouzupuolel Pyhärven poselenieh da Leningradan aloveheh. Pindualas suurin oza on meččiä.
Piäkylän ližäkse poselenieh kuulutah Važojärvi (Interpos'olok), Černaja rečka da Ylä-Aunus da vie seiččie kyliä: Koivumägi, Hoškil, Keskoijärvi, Lumatjärvi, Torasjärvi, Uutjärvi da Vahjärvi.
Eläjät.
Vuonnu 2013 Kotkatjärven kyläs da sen lähikylis eli kaikkiedah 1229 ristikanzua. 
Uuličat.
Ližätieduo Kotkatjärves da Kotkatjärven keskiškolas löydyy verkosivuloile: http://livviki.karelia.ru/ da http://kotkozero.karelia.ru/
Kotkatjärvi (järvi)

Kotkatjärvi () on Suvi-Karjalan järvi Anuksen piiris Karjalan tazavallas Ven'al.
Järven pinduala on 4,9 km², piduhus – 6,8 km, levevys – 1,2 km, randuviivan piduhus – 19,3 km (suariloinke). Sen keskisyvys on 11,9 m, syvin kohtu on 30 m.
Järves on 3 suardu. Rannat ollah korgieloi, kivizii da čuuruzii.
Kanzozerka-jogi laskeh järveh päivännouzus. Koillizes järveh laskeh Bojeranoja. Pohjas on vihandua mudua.
Järves kazvau karvukortehtu. Järves voibi suaja haugii, ahvendu, särgii, lahnua, kuhua, kuor’oidu, kiiškoidu, matikkua.
Kotku

Kotku (lat. Aquila) on haukoin rodukunnan suuriloin linduloin rovun lindu.
Ulgonägö.
Kotkan rungu on 75-88 sm piduhuttu, händy on lyhyt, siivet ollah leviet, siibilöin väli on 2,4 m. Jallat ollah sulgies varbahissah.
Eländytaba.
Kotkat pezoitutah mual, kallivolois libo puuloil. Syvväh pienii selgyranguelättilöi. Kotkat liijelläh taivahas kačellen elättilöi libo vuotetah niilöi istujen korgielois kohtis. Toinah syvväh haškoi. Kotkien lugumiäry vähenöy.
Levittämine.
Kotkat eletäh Jevruazies, Afriekas, Pohjois-Ameriekas meččytundras hiekkumualoissah.
Koufei

Koufei on juomine, kudai on luajittu monien koufein () rovun kazvoksien lajilois.
Koufein dielon histourii.
Enne XIV-vuozisadua koufei kazvoi Efiopias luonnonkazvoksennu. Sen jälles koufeipuu työnnettih Aravian niemimuale. Koufei XVI-vuozisual algoi levitämäh Osmanan imperiees. XVI-vuozisuan lopus Jevroupan myöjät allettih ostamah koufeidu aruabien portis da työndiä sidä Jevrouppah 1600-luvul. Legendan mugah XVII-vuozisuan keskel islamsan pyhilekävyi peitoči vedi koufein jyvii Suvi Indiah. Indiaspäi XVII-vuozisuan lopus Gollandien myöjät peitoči viettih koufeipuun Java-suarele da Sumatrale. Tämä rodih arabian koufeimonopoulien lopukse.
Sit, vuvvennu 1706 Gollandien vallatun muan eläjät työndih koufien istuttajazen Amsterdaman kazvitiedosaduh, täs rodih koufein kazvattamine Amerikan vallatulois mualois. Monien vuvven peräs Frantsien kuningas sai lahjakse koufeipuun istuttajazen gollandilazil. Sen jälles frantsielazet viettih mokko-lajit Jemenaspäi Burbon-suarele. Muga algai arabika-lajin histourii, kuduadu nimitetäh "burbonakse".
Vuvvennu 1721 istutettih plantatsiet Gvianas da Martinikal, vuvvennu 1721 - Brazilias, 1730 - Jamaikal (tundietun Blue Mountain -lajin algu), 1748 - Kubal, 1760 - Gvatemalas, 1779 - Kosta-Rikas.
Koufein lajit.
Muailmas on enämbi 90 kazvoksien lajii, kuduat ollah koufein roduu ().
On olemas kaksi koufeipuun peruslajii, kuduadu käytetäh tevolližusmiäris: Coffea arabica L. — arabika da Coffea canephora Pierre ex Froehn., eli robusta, kuduadu toiči nimitetäh kongolezan koufeikse.
Nämä kaksi koufein lajii ollah läs 98% koufeidu. Muailmas luajitah arabikua 70%, robustua - 30%.
Levittävin koufein laji on arabika, se kazvau 900-2000 metrin korgevuol meren pinnan piäl.
Koufein jyvät ollah piduličat, siliet, niilöin keskel on S-muvvon viivu, kuduas jiäjäh koufein marjan palazii.
Koutajoki

Koutajoki () on jogi Murmanskan alovehel da Karjalas. Sen piduhus on 233 km. Jovenalan pinduala on 26 100 km². Jogi laskeh Kandalahten Koutasuuh (Vienanmeri).
Jovel on kolme vezivoimaluu. Se ottau allun Tuoppajärvespäi.
Kovera

Kovera on pos'olku Anuksen piiris Karjalan tazavallas Ven'al.
Krasnoborski

Krasnoborski on Karjalan tazavallan Puudogan piirin pos’olku. Se on Krasnoborskin kyläkunnan haldivolline keskus.
Se sijoiččou 20 kilometrin piäs Puudogaspäi lounuah Murmozeron rannal.
Lähimäzet kylät ollah Nigižma (2 km pohjazeh) da Gakugsa (11 km suveh).
Vuodessah 2004 pos’olku kuului Karševon kyläkundah.
Kristoffer Kolumbus

Kristoffer Kolumbus (roinnuhes elo−ligakuus 1451 – kuolluh 20. oraskuudu 1506) oli genovalaine tutkimusmatkailii. Kolumbus piäzi Atlantin yli vuonnu 1492 da astui Ameriekan päivännouzupuolizile suariloile enzimäzenny europpalazis.
Kolumbus ei eččinyh uuttu muanozua vai merireittii Indieh. Häi uskoi kaiken ijän, gu löydi Indien, a ei uuttu muanozua. Kolumbukses rodih uuzien alovehien gubernatoru da kaikkiedah häi ajeli Ameriekkah nelli kerdua.
Enne Kolumbustu Ameriekas ollah käydy viikingat, ga Kolumbukses algoi europpalazien käyndy manderehel.
Krivtsi

Krivtsi on Karjalan tazavallan Puudogan piirin pos’olku. Se on Krivtsin kyläkunnan haldivolline keskus.
Se sijoiččou 28 kilometrin piäs Puudogaspäi Vodlajoven rannal.
Vuvvennu 1956 tiä perustettih lespromhouzu.
Pos’olkas ruadau škola, kluubu, feršalipunktu.
Rahvahan lugumiäry.
Vuvvennu 1989 pos’olkas eli 1683 hengie.
Kuba

Kuba (), viralline nimi on Kuvan Tazavaldu (), vuvvespäi 1959 ebäviralline on Vällyön Suari, on suarivaldivo Kariban meren pohjazes. Valdivo sijaiččou Kuba-suarel (kudai kuuluu Antilan Suurih suarih), Huventud-suarel da monil pienil suaril. Suves Kuvan randoi huuhtellah Kariban meren viet, luodehes on Meksikan lahti, koillizes on Atlantine valdumeri.
Muan pinduala on 110 860 km². Rahvahan lugumiäry on 11 061 886 hengie (2013). Piälinnu on Havana. Viralline kieli on ispanien.
Kubovo

Kubovo on Karjalan tazavallan Puudogan piirin pos’olku. Se on Kubovon kyläkunnan haldivolline keskus.
Se sijoiččou 48 kilometrin piäs Puudogaspäi Vodlajoven oigiel rannal.
Tiä ruadau keskiškola, lapsienpäivykodi, feršalipunktu.
Kuganavolok

Kuganavolok on Karjalan tazavallan Puudogan piirin kylä. Se on Kuganavolokan kyläkunnan haldivolline keskus.
Kylä sijoiččou niemel Vodlajärven suvirannal.
Histourii.
Enzimäzen kerran se muanitah vuvvennu 1563.
Vuvvennu 1905 tiä avattih zemskoi škola.
Vie XX vuozisuan keskipuoles pos’olkassah voi piästä vaigu vertol’uotal. 1970-luvun allus rakendettih dorogu. Samah aigah pos’olkas luajittih sähkö.
Nevvostoliiton aigah pos’olkas oli kolhouzu, kehitettih žiivatan- da hevonkazvatandu. Joga vuottu pyvvettih 400 – 450 tonnua lahnua da kuhua. Kalua muokattih kalakonservuzavodal. Zavodu da maidofermu nygöi ei ruata.
Rahvahan lugumiäry.
Vuvvennu 1873 Kuganavolokas eli 112 hengie da oli 16 pihua. Vuvvennu 1905 – 113 hengie da 22 pihua. 12 hengie ei oldu muanruadajii (voulostin pisar’an, mečänhoidajan da opastajan perehet). 1970-luvul tiä eli jo 750 hengie, ga nygöi kyläs eläy vaigu 337 hengie (v. 2013).
Kuha

Kuha ( libo ) on ahvenien heimoh kuului kala.
Muut nimet.
Kuha tundietah karjalan paginluadulois sežo nimel sudakka.
Šihujoučen

Šihujoučen ("Cygnus olor") on suuri valgei sorzien heimoh kuului lindu.
Kogo da nägö.
Piduhus: 140-160 cm&lt;br&gt;
Siibien agjuväli: 200-240 cm&lt;br&gt;
Paino: 9-13 kg
Kuikat

Kuikat libo guikat ("Gaviidae") on kuikkulinduloin ("Gaviiformes") lahkon ainavo heimo. Heimon ainavo sugu on kuikat ("Gavia").
Luavut.
Kuikkien heimoh da suguh da samal kogo lahkoh kuuluu viizi luaduu:
Aloveh.
Mustukulkukuikku da ruskeikulkukuikku ollah ainavot kuikat, kudamat pezoitutah Suomes. Kuikku pezoittuu kogo pohjazen Euraazien alovehel, a ruskeikulkukuikan aloveh on vie leviembi da kattau Euraazien pohjasvuittiloin lizäkse Pohjas-Amerikan pohjazimat vuitit. Jiäkuikku pezoittuu Sibiris, Al'askas da Kanuadas. Suomes tavatah konzutahto keviäl libo sygyzyl Suomen läbi muuttujii jiäkuikkii. Amerikanjiäkuikku pezoittuu Pohjas-Amerikan pohjasvuittilois, a talvehtiu sežo Päivänlasku-Europas. Suomes se on harvinaine gost'u. Tundrukuikku pezoittuu Al'askas, Pohjas-Kanuadas da Päivännouzu-Sibiris. Suomes tundrukuikku tavattih enzimäzen kerran vuonnu 2010.
Mustukulkukuikku

Mustukulkukuikku libo mustukulkuguikku ("Gavia arctica", enne "Colymbus arcticus") on kuikkien heimoh kuului lindu.
Kogo da nägö.
Piduhus: 63-75 cm&lt;br&gt;
Siibien agjuväli: 100-127 cm&lt;br&gt;
Paino: 2-3,2 kg
Pezoitundu.
Kuikku muniu oraskuun puolivälis kaksi jäiččiä. Uročču da emäččy havvotah jäiččii yhtes 27-32 päiviä. Poigazet opastutah lendämäh kahten kuun ijäs.
Aloveh.
Kuikku on pohjazen Euraazien lindu. Se peziy kogo Suomen alovehel da suurimas vuitis Pohjas- da Keski-Ven'ua. Konzutahto se yöksyy pezimäh Al'askahgi. Suomes peziy 11000-13000 puarua, kudai on 60% Europan unionin alovehel pezijöis kuikis.
Kuittine

Kuittine on kylä Anuksen kanzallizes piiris Karjalan tazavallas Ven'al.
Sijaičendu.
Kylä on sijoitunnuhes 19 kilometris Anuksenlinnaspäi da 5 kilometris "Kola" Piiteri-Murmansku -valdivon dorogas.
Eläjät.
Vuonnu 2013 Kuittizes eli 576 hengie.
Kukoinmuarju

Kukoinmuarju () on korgei tuhjo. Se voi olla viitty metrii korgevuttu. Tuhjon varvat ollah ogahakkahat, lehtet čomat
sullanluaduzet. Kukkiu tuhjo myöhäzel keviäl libo kezän allus. Rouzovoit kukat ollah tavallizet, net levitetäh ymbäri hyvän
duuhun. Kukoinmuarjua on äijiä luaduu dai kukat niilöis voijah olla valgiet, rouzovoit da ruskiet.
Sygyzyl kukkien sijah roih muarjua. Net ollah suuret ruskiet libo oranževoit, tävvet siemendy. Muarjois on äijy kaikenmostu
vitamiinua. Niilois keitetäh varen’n’ua, kampottua, muarjuvetty, varustetah muarjupudruo, mehuu. Varen’n’ua keitetäh
kukoinmuarjan halvazisgi. Kuivattulois muarjois luajitah čuajuu.
Kukoinmuarju on hyövylline kazvi, pädöy mones voimattomukses.
Kukšimägi

Kukšimägi () on Karjalan tazavallan Anuksen kanzallizen piirin kylä, kudai kuuluu Koveran kyläkundah.
Se sijoittuu Kukšajärven rannal.
Kul'tuuru

Kul'tuural on moni toine toizeh liittyjiä merkičysty:
Kuldu

Kuldu Mendelejevan sistiemallizen järjestyksen mugah on yhtendentostu joukon kuvvenden periodan alguaineh. Sen atomunoumer on 79. Sidä merkitäh Au (). Prostoi aineh kuldu on keldaine hyväluaduine metallu.
Fiiziellizet ominažuot.
Puhtas kuldu on pehmei keldaine metallu. Erähät keldazet valmistehet, ezimerkike, kuldujengat, ollah ruskiehkot, sendäh gu niilöih ližätäh muuloi metalloi, ezim. vaskie. Hoikis pl’onkis läbi kuldu kačotah vihandakase. Kullal on korgei lämmönsiirdo da madal sähkölujavus.
Kuldu on ylen jugei metallu: puhtahan kullan tihevys on 19,32 g/sm³ (kerä puhtahas kullaspäi, kudaman diametru on 46,237 mm, painau 1 kg).
Kuokkajärvi

Kuokkajärvi on Sortavalan piirin järvi, Lounas-Karjalas.
Järven pinduala on 2,8 km², piduhus – 3 km, levevys – 1,8 km.
Järven rannal ollah pos’olkat Kuokkaniemi da Lavijärvi. Järves virduau Härkijoki, kudai laskeh Lavijärveh, da sit Pol’akovo-järven kauti Luadogah.
Kuolendanjälgehine elos

Kuolendanjälgehine elos ("toizenilmaine") on monis uskondolois olii uskomus, kuduan mugah ristikanzu jatkau olemasoluo kuduastahto olotilas kuolendan jälgeh. Käzitykset toizesilmas vaihtellahes äijäl eri uskondoloin da kai samah uskondokundah kuulujien ristikanzoin välil.
Kuopio

Kuopio on Suomen Pohjas-Savon muakunnas sijoitunnuhes linnu. Se on Päivännouzu-Suomen kaikkii suurembi linnu. Kuopios eläy nenga 112 000 hengie.
Histourii.
Nygyöine Kuopion linnu perustettih vuvvennu 1775. Kylmykuun 17. päivänny 1775 Ruočin kuningas Gustav III andoi käskyn Savo-Karjalan alovehen piälinnan perustamizeh.
Muantiedo.
Kuopio on sijoitunnuhes Kallavien rannal. Puijon mägi da Puijon bašn'u nävytäh kaikkiele Kuopioh.
Linnan alovehet.
Kuopios on enämbi 70 alovehtu da hieruo.
Kurgijogi

Kurgijogi (, vahnu ven’alaine nimi on Кирьяж, , ) on Karjalan tazavallan Lahdenpohjan piirin pos’olku, endine linnu. Se on Kurgijoven kyläkunnan haldivolline keskus da histourielline poselenii.
Se sijoittuu Luadogan rannal.
Kul’tuuru.
Pos’olkas ruadau kul’tuurulaitos Kurgijoven kodialovehkeskus, kudai perustettih vuvvennu 1999.
Kurniekku

Kurniekku on pastos, kudaman syväimenny tavan mugah käytetäh kalua. Tavallizes kurniekas (ven. курник) oli kaksi suurdu kalua. Tämän pastoksen nimi vihjuau sih, gu, kui ven’alazesgi kurniekas, syväimenny olis pidänyh käyttiä linduloin lihua libo kogonazii linduloi. Yhtelläh karjalazet otettih laihinakse vaigu sanan da piiruan muvvon. Kurniekat jätettih toiči piälpäi avvoi, midä Suomen puolel ei tavan mugah luajittu, vaigu Kainuun rajakylis. Kurniekoin syväimenny käytettih nagristu, lantuu, gribua da eriluaduzii juureksii, piälpäi pandih izrua. Tämän ližäkse pastokseh ližättih kypsymizen aigua sliuhkua da voidu. Kurniekkoi havvottih da syödih päivän piäsyömizenny. Padazeh pandih pienet kalat, da taiginas luajitun kannen ual havvottih padakurniekku.
Kirjalližuttu.
Vilho Jyrinoja 1965: Akonlahden arkea ja juhlaa. Kansanelämän kuvauksia 2. SKS: Helsinki.&lt;br&gt;
Ilmari Manninen 1932: Karjalaisesta ruokataloudesta. – Karjalan kirja (toim. Iivo Härkönen). WSOY: Porvoo.&lt;br&gt;
Roza Nikolskaja 1990: Karjalainen keittiö. Pohjoinen: Oulu. (Karelskaja kuhna,1986)&lt;br&gt;
Aino Lampinen 1953, 2. p. 1978: Karjalainen keittokirja. Maakunnallisia ruokia ja niiden valmistustapoja. Karjalaisen Kulttuurin Edistämissäätiö: Joensuu.&lt;br&gt;
Pirkko Sallinen-Gimpl 2000, 2. p. 2009: Karjalainen keittokirja. Tammi: Helsinki.&lt;br&gt;
Pertti Virtaranta 1958: Vienan kansa muistelee. WSOY: Porvoo.&lt;br&gt;
Kurów

Kurów - Liideh-Puolas, Pulawyn da Lublinan välis Kurowka-joven varrel olii hieru (1442-1870 - linnu). Kuróws eläy 2 817 hengie (2015).
Hierun merkittävimmät nähtävykset ollah vuonnu 1452 srojittu renessanssikirikkö, kuduas on Santi Guččin luajittuloi veistoksii. Hieru on myös genirualan Wojciech Jaruzelskin synnyinkohtu (1923).
Kutižmu

Kutižmu on pos’olku Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Čalnan kyläkunnas.
Kutižman lähäl on samannimine raududorogustansii.
Pos’olkas läbi virduau Kutižmu-jogi, lähäl pos’olkua ollah pienet lammet – Läpärvi () da Čapailambi.
Kutižman lähäl on Čuvnoisuo.
Kuu

Kuu on yksikkö, kudai pohjavuu kuudaman kierdoaigah Muan ymbäri. Tänäpäi sil enimyölleh tarkoitetah nygözen kalenduaran kuuloi (28–31 vrk). Toizis kalenduarois on sežo toizen piduhuzii kuuloi. 
Kuu rodieu kudakui nelläs nedälis. Vuozi rodieu 12 kuus. Kuut ollah pakkaskuu, tuhukuu, kevätkuu, sulakuu, oraskuu, kezäkuu, heinykuu, elokuu, syvyskuu, ligakuu, kylmykuu da talvikuu. Kuut voibi jagua nelläh vuvvenaigah: talvikuu, pakkaskuu da tuhukuu ollah talven kuuloi, kevätkuu, sulakuu da oraskuu keviän kuuloi, kezäkuu, heinykuu da elokuu kezän kuuloi da syvyskuu, ligakuu da kylmykuu sygyzyn kuuloi.
Kuujärvi

Kuujärvi () on kylä Anuksen kanzallizes piiris Karjalan tazavallas Ven'al. 
Sijaičendu.
Kylä on sijoitunnuhes 52 kilometris Anuksenlinnaspäi.
Eläjät.
Vuonnu 2013 Kuujärves eli 377 hengie.
Kuukšoi

Kuukšoi ("Perisoreus infaustus") on varoiloin heimoh kuului lindu.
Kogo da nägö.
Piduhus: 26-29 cm&lt;br&gt;
Paino: 75-95 g
Kuusiniemi

Kuusiniemi libo Kuušiniemi on Karjalan tazavallan Kalevalan kanzallizen piirin pos’olku, kudai kuuluu Kalevalan linnukundah.
Se sijoittuu Kuittijärven koillisrannal.
Kuuzimua

Kuuzimua (, ) on Karjalan tazavallan pos’olku da Kemin piirin Kuuzimuan kyläkunnan haldivolline keskus.
Pos’olku sujoiččou 97 kilometrin piäs Kemispäi.
Rahvahan lugumiäry.
Vuonnu 1989 pos’olkas eli 860 hengie.
Kuveit

Kuveit (),virrallizesti Kuveitan valdivo () on valdivo (emiruattu) Lounuas-Azies. Pohjazes da päivänlaskus Kuveit rajoittuu Irananke, suves Saudi Arabienke, päivännouzus Persien lahtenke. Piälinnu on El-Kuveit. 
Muan pinduala on 17 818 km². Kuveitan rahvahan lugumiäry on 2 646 314 hengie. Virralline kieli on aruabien kieli.
Kveni

Kvenin kieli (kvenikse "kainun kieli" libo "kväänin kieli") libo norviegiensuomi on suomen kielen murreh libo baltiekkusuomelaine kieli. Kvenin kieldy paistah piäaziellizesti pohjas-Norviegies. Sidä paistah läs 5000 hengie. Kvenin kieles on kirjain "đ" kudai ei ole suomes da sežo kirjain å voi olla yleiskieles harvinaizennu ezimerkinny: bokmål ( kniigunorviege )..
Kylmykuu

Kylmykuu on vuvven yhtestostu kuu. Sidä enne on ligakuu da sen jälles tulou talvikuu.
Kynzirausku

Kynzirausku ("Amblyraja radiata") on kala.
Kyykkä

Kyykkä (kriukku, gr'uuhu) on vahnu karjalaine kiža, kudaman arvo Karjalas kazvau päivy päiväs. 
Kyykkä on ven'alazen gorodki - kižan yhty roduu, ga yhtelläh kyykäl on omii ominažuksii. Gr'uuhah kižatah pihal, koval pinnal. 
Kyykkämual (paikku, kus kižatah kyykkäh) on kaksi nellikkyö (5x5) da nellikkölöin välil olevu paikku (10 metrii). Joga nellikön ezičerile pannah r'uuhoin 20 parua. 
Miehet, naizet da i lapsetgi kižatah puarois libo joukkolois, kudamis on 4 ristikanzua.
Kyykkäh kižuamizeh näh käytetäh pualikkoi da r'uuhoi. 
Kižuajoin tavoiteh on lykätä pualikat nengozel taval, gu ähkätä r'uuhat kižuandupellolpäi. 
Gr'uuhu ei ole tavalline kiža, tämä on sportuluadu. Kyykän kilbailuloi pietäh muailman čempionuatan mugah. Gr'uuhua paiči čempionuatal pietäh ven'alazien gorodki da evrogorodki - kižoi. 
Karjalankieline kižaluvut joukkoloin valličendah näh.
&lt;poem&gt;
Yttyy tottuu,
tagaraa magaraa,
suippuu siäppyy,
hullua vallua,
lauretti kopotti,
čigirikki Bukki,
mene, Bukki, meččäh
Rodih loppuh,
Sigi lugi mukkih.
Mäni mukki meččäh,
Niemen n'okkah,
Suaren suakkah,
Vastan varbah,
Kiägän kokkah
&lt;/poem&gt;
Kyykän histourii

"merge Kyykkä
Kyykkä / kriukka / kriukku/ gr`uuhu-kiža tietäh sadoi vuozii. Sih kižattih, konzu tahtottih ozuttua, kenen kylä on parembi da kenen sluavu kuuluzembi. 
Vuonnu 1894 kirjailii I.K.Inha kirjutti, gu ”kiža vahnenou, unohtuu, sih kižatah vai loittozis kylis”. Samanmoine tilandeh oli Luadogan Karjalas voinan iel. Kyykkäh kižattih Suojärven da Salmen loittozis kylis. Rahvahienvälizen voinan jälles kyykkäh kižattih Suomeh muutunnuot Vienan da Anuksen Karjalan eläjät kezäpruazniekoin aigah. Kyykkäh sežo kižattih Karjalankannaksel sego Inkerinmual.
Vuonnu 1951 Karjalan Sivistysseuru (Vienankarjalazet perustettih sen vuonnu 1906 Vienan Karjalaisten Liitto- nimel), kuduan johtajinnu oldih Boris Karppela da Kosti Pamilo, rubei elvyttämäh kyykkä-kižua.Kižuajua da joukkuo oli nenga äijy, gu parahien parahis valliččemizekse pidi luadie siännöt da balloin laskendusistiemu. Uuzih siändölöih kuuluttih kai ennevahnallizet kižasiännöt da nimet. Joukkokižan ližäkse luajittih individualizet kižat sego puarukilvat.
Vuonnu 1964 Karjalan Sivistysseuru da Karjalan Liitto luajittih Karjalan kyykkäkomitietan. Se vastai kižan kehittämizes sego Karjalan liittoloinvälizien kyykkäkilvoin järjestämizes da sud’d’oin valmistamizes kilboih.
Vuonnu 1981 allettih nevvottelupaginoi Kyykkäliiton perustamizes. Karjalan Sivistysseuran ehoituksen mugah nevvonandajakse tuli Pentti Ehoniemi Kylmäkoskespäi. Karjalan Kyykkäliiton allunpanendukerähmö piettih Helsinkis 14. kevätkuudu vuonnu 1984. Vuonnu 1986 17. ligakuudu Liitto oli pandu kirjale.
Sen valdukundah kuului 16 eri piirilöin edustajua da yksi Karjalan nuorižon Liiton edustai. Boris Karppela da Kosti Pamelo ollah Liiton kunnivoitettuloinnu piämiehinny.
Liiton enzimäzenny piämiehenny oli Pentti Ehoniemi vuodessah 1989. Hänen jälles piämiehekse vallittih Sulo Juvonen Ruokolahtespäi. Sulo Juvozen kuolendan jälles 17. talvikuudu vuonnu 1989 piämiehekse rodih hänen sijahine Pentti Sillervo Lahtespäi. Täs virras häi oli vuodessah 1992. Hänen jälles uvvekse piämiehekse vallittih Voitto Pulkkinen Korpilahtespäi, kudai oli täs virras vuodessah 1996. Sit piämiehekse vallittih Pentti Karvonen Porvoospäi. Vuozinnu 2012-2014 Liiton piämiehenny oli Valeri Kononen. Vuonnu 2015 on vallittu uuzi piämies Jurki Juvonen.
Vuonnu 1992 kevätkuun 29. päivänny Kyykkäliiton siännöt muutettih. Uuzien siändölöin mugah Liiton valdukundah kuulutah piämies da kaheksa edustajua, kuduat vastatah valdukunnan eri ruadolois. 
Vuonnu 1993 kežäkuun 19. Päivänny Kuopion linnas pietyl kerähmöl Karjalan Kyykkäliitto sai uvven Suomen Kyykkäliitto- nimen.
Kägöintäi

Kägöintäi
Ken kävyy meččäh, tiedäy: mečäs pidäy olla varavozilleh. Jo lopul kevätty mečäs on äijy kägöintäidy. Kägöintäi on varattavu elätti. Se tartuu sobih da eččiy kunne imevyö. Kägöintäidy pidäy varata sendäh, gu se on voimattomuksien levittäi.
Kägöintäi on ylen pienen hämähäkin nägöine. Se eläy mečis, puustolois, kezämökkilöin lähäl. Kägöintäi vuottau astujua tuhjozis, heinikös libo mual, gu tartuo sih da imevyö. Meččäh lähtijes pidäy panna piäle pättävät sovat da kengät. Kezämökkilöin luo pidäy niittiä heinät da puhtastua pihat.
A gu kägöintäi imevyi, sit pidäy mennä douhturih.
Käppäselgy

Käppäselgy () on Karjalan tazavallan Kondupohjan piirin pos’olku da Käppäsellän kyläkunnan haldivolline keskus.
Muantiedo.
Se sijoiččou 40 kilometrin piäs Karhumäispäi, 70 kilometrin piäs Kondupohjaspäi.
Histourii.
Vuvvennu 1944 perustettih meččyruadokeskus.
Histourien mustomerkit.
Pos’olkan keskukses on mustokompleksu - Nevvostoliiton da Suomen välizel voinal (1941 – 1944) tapettuloin Nevvostoliiton rajanvardaiččijoin kalmu da tundemattoman saldatan kalmu.
Infrastruktuuru.
Pos’olkas on ambulatourii, škola, kylännevvosto da raududorogustansii.
Käspaikku

Käzipaikku (vie käzpaikku) on pitky da kaidu pravoslavnoin paikku, kuduan mollembis puolis ollah čomazet kirjutukset. Sana on muvvostettu kahtes sanas 'käzi' da 'paikku'. Kodilois käzipaikku azetetah obrazen piäl, sežo kallehin da parahin paikku.
Perttih ken tulou, käzastien ylpuolele riputettih vähin kirjutettu käzpaikku, a gost'il tahtottih riputtua ylen čoma paikku. Pitkie käzpaikoi azetettih pruazniekkugost'iloin polviloil yhtehizikse salfietkaizekse, net estetäh muruloin kirbuomistu lattiele. Lapsensuandah jälgeh muamal tuodih rod´inua kiäriäkseh käzpaikkah. Lastu ristitettyös buat´uska pyhkiy käzpaikkah käit. 
Karjalazis svuad'bois käzpaikoil oli ylen tärgie oza ezitellä neveskän nerokkahie maltajan taidoloi da varakkahuttu. Muahpannes da muistajazis käzpaikat oldih tärgiet, niilöin kautti simvoulistu dorogua myö piästih täs muailmas tuonilmazih kulgemah, da net tuulipaikkazekse jiädih ristoin piäl. 
Käzpaikkazil kiriköis on ylen tärgie oza, pravoslavnoit tuodih niidy kirikkölöih čomistamah da Tuattuo kiitettih niilöinke.
Käzpaikat kuulutah kaikis kul'tuurois pravoslavoin pyhih taboloih.
Ladvujärvi

Ladvujärvi (, ) on kylä Karjalan tazavallas Kostamukšen linnupiiris.
Se sijoittuu Ala-Ladvan () järven liidehrannal.
Kylän kalmistos ollah kuulužien karjalazien runoilijoin Arhipan da hänen poijan Miihkalin Perttuzien kalmat. Net ollah histourien da kul’tuuran mustomerkit.