tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Čupukku

Čupukku on kagru- libo ozrujauholois luajittu lettu. Ozrujauho, vezi da suolu pieksetäh tahtahakse. Pastetah riehtiläl argivois. Voibi panna mannapudruo puolel piirual, taittua puolekkai da vie puolekkai čupukakse.
No parahite vois panna čupoin piäle brossukuaššua, kudai oli haudunuh päčis. Da erize pienes juvvas sulatettih argivoidu da toici lizättih sih kannatestu da painettih sih čupoihuon. Opikkua mostu pastua omas kois. Magiembua syömisty karjalaizil ei ole olemas.
Čuuppu

Čuuppu () on Karjalan tazavallan Louhen piirin pos’olku. Se on Čuupan kyläkunnan haldivolline keskus.
Se sijoittuu Karjalan tazavallan koillizes, Vienanmeren Kandalakšan lahten Čuupansuun rannal. Pos’olkaspäi on 48 km Luohessah.
Histourii.
Vahnu Čuupan pogostu muanitah enzimäzen kerran vuvvennu 1574 Soloveckoin manasterin kirjois. Silloi sie oli 7 pihua da eli 10 hengie. Vuozisuan peräs Čuuppu tuli Ven’an sl’udukaivoksien keskukse.
Vuvvennu 1922 ruvettih kaivamah sl’udua da kvarcua.
Ilmasto.
Vuvven keskilämbötila on -0,3 °C.
Talovus.
Pos’olkas ruadau mečänhoidoala, keskiškola, kul’tuurutaloi.
Nähtävykset.
Čuupas on Ven’an vahnimat sl’udukaivoksii.
Matvein Korgujevan suarnansanelijan musto- da kodialovehenmuzei.
Nevvostoliiton da Suomen välizel voinal v. 1944 tapettuloin Nevvostoliiton lendäjien kalmu.
Vuvvennu 2010 kirikkö paloi. Kellojallat säilytäh.
Šalla

Šalla on Karjalan tazavallan Puudogan piirin pos’olku. Se on Šallan kyläkunnan haldivolline keskus.
Pos’olku sijoiččou Vodlajoven suus, kus se laskehes Oniegujärveh. Šallaspäi Puudogassah on 32 km. Lähimäine raududorogustansii on Karhumäis, 229 kilometrin piäs Šalluspäi.
Šallun pogostu muanitah enzimäzen kerran vuvvennu 1391. XV vuozisual tiä oli Šallun Spuasan manasteri.
XVIII vuozisual rakendettih st’okluzavodat, kuduat ruattih XIX vuozisuan algussah. Vuvvennu 1870 rakendettih kupču N.I. Rusanovan meččyruadozavodu. Vuvvennu 1882 piiterilaine kupču D.N. Lebedev perusti meččyruadozavodan.
Pos’olkas on algu- da keskiškola, kul’tuurutaloi, bol’niččü, časounu.
Histourien mustomerkit.
Pos’olkas on Suuren voinan aigah tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin da partizanoin kalmu.
Nähtävykset.
35 kilometrin piäs pos’olkaspäi suveh on Karjalan vahnu manasteri ().
Oniegujärven päivännouzurannal on kallivopiirroksii.
Šamanizmu

Šamanizmu tarkoittau hengellisty kul'tuurua, kuduas šamuanal on keskehine rouli. Šamuanu on yhtehizön jäzen, kuduas uskotah, ku hänel on yliluonnollizii neroloi. Šamuanu tavan mugah on parandai da tiedäi, häi nevvou monenjyttymis probliemois da ruadau yhtyssivoksennu hengimuailman da yhtehizön välil.
Šelta

Šelta on Ven’an jogi, kudai virduau Karjalan tazavallas. Se laskeh Uikujogeh. Joven piduhus on 15 km, jovenalan pinduala on 50,5 km².
Šintolaižus

Šintolaižus (, ”jumalien tie”) on nimitys Japounies roinnuhuzile uskondollizile käzityksile hengilöis, miifois da ritualois. Net pohjatakseh ammuzih japounielazih rahvahanuskomuksih, kudualoin mugah jumaluksii (kami) on läs kaikis luonnon ilmivölöis, kui puulois, kivis, järvis, jogilois da vuarois. Šintolaižuol ei ole perustajua eigo pyhiä kirjutustu. Enimät japounielazet ei pietä iččiedäh uskondollizinnu, no äijät yhtytäh eri tilandehis šintolaizih perindölöih, kuduat eletäh rinnakkai buddhalaizien perindölöin kel. Voi sanuo, ku japounielazes uskondolližuos kai, mi ei kuulu kuduahtah Japounien ulgopuolel tulluoh uskondoh, kuuluu šintolaižuoh.
Šipainiekku

Šipainiekku libo kalittu on perindölline karjalaine avvonaine ruispiirai, kudaman syväimekse pannah riissu- libo ozrupudruo libo kartohkua. Ven'alazis syömizis šipainekku mustoittau 'kalitka'-nimizii piirualoi, kudamii pastetah Karjalan tazavallan ližäkse Vologdan, Leningruadan da Arhangel'skoin alovehil. Suomenkielizen perindön mugah piiruadu kučutah 'karjalanpiirakka'.
Histourii.
Suomes piiruadu pastettih enimyölleh Pohjas-Karjalan raja-alovehil. Jälles tostu muailman voinua, konzu suuret joukot rahvastu oli siirretty Suomen päivännouzupuolelpäi muijale Suomeh, piiruadu ruvettih pastamah muijalgi muas. Suomen kielen murdehis šipainiekoi kučutah "piirakka, piiras, piiroa, kalitta".
Receptu.
Jevropan liitos registriiruitun receptan mugah šipainiekoin tahtahas pidäs olla vähimyölleh 50 % ruistu. Syväimenny voibi käyttiä vaigu riisuu, ozrua libo kartohkua, ga yhtelläh on olemas receptua, kudamis syväimenny käytetäh morkouhkua, muarjua libo brossua. Nengomil piirualoil on tavan mugah oma nimi. Rugehizii muarjupiirualoi, kudamii pastetah Suomen Kainus, kučutah rönttöziksi. Toiči šipainiekoi syvväh jäiččyvoinke.
Muudu tieduo.
Suomen Riäkkyläs joga vuottu pietäh šipainiekoin pastokižoi.
Škola

Škola on alembi opastuslaitos. Se voi olla valdivon omistukses libo yksityine. Školas opastajat opastetah, opastujat opastutah.
Ven'an školas on 11 kluassua.
Šn'uakku

Šn'uakku libo n'uakku () on muzavu varoiloin heimoh kuului lindu.
Kogo da nägö.
Piduhus: 30-34 cm&lt;br&gt;
Siibien agjuväli: 64-73 cm&lt;br&gt;
Paino: 182-265 g
Šokoluadu

Šokoluadu on syömine. Sidä luajitah enimyölleh ližäten kakaopabulois luajittuh kakaomassah tavan mugah zuaharii da maidošokoluadah sežo maiduo libo maidojauhehtu, eriluaduzii mavustehainehii da toizii ainehii.
Putin šokoluadu valmistuu kakaomassas, kudamah ližätäh kakaovoidu da vaihtelii miäry zuaharii, vanil'l'ua da lezitiinua. Vanil'l'ua libo vanilliinua ližätäh mavun täh da lezitiinua käziteltävyön täh. Parahimis šokoluadulois ei ole muudu razvua migu kakaovoidu eigo ni vanil'l'ua nigo vanilliinua.
Šokoluadu on väril maksankarvastu da se vaihtelou kakaopidoižuon mugah ylen mužavas valpahah. Kakao iččenäh andau kičkeräle. Sit vaiku kakaomassas da kakaovois luajitut mužavat šokoluadat ollah vägevän maguzet. Zuaharii da maiduo ližäten šokoluadus suahah magiembua da vähembi vägeviä. Šokoluadua voi sežo mavustua eri tavoin, oriehoin, kuivattuloin puunandimien, mintun libo koufein kel.
Ms. "valgies šokoluavus" ei ole nivouze kakaomassua, sendäh se tarkah ottajen ei ole nivouze šokoluadua.
Šokoluadu-sanan alguperä on Mehikon atsteekkien "xocolatl" (šokolatl) -sanas.
Šoltarven vepsäläzien etnogruaffine muzei

Šoltarven vepsäläzien etnogruaffine muzei (vepsäkse "Vepsän kul’turan muzei, Šoutjärven vepsläine etnografine muzei") on ainavo moine muailmas vepsälästy kul’tuurua säilyttäi da akkiloiččii. Seiččenäzenny ozastonnu kuuluu Karjalan Kanzallizeh muzeih. Muzei on Oniegan rannikon piirin vepsäläzes Šoltarven kyläs Karjalan tazavallas.
Perustandu.
Šoltarven muzeile algu oli pandu vie vuvvennu 1967. Vuozinnu 1967-1980 muzeil oli rahvahan muzei -stuatussu. Sen perustajannu oli tundiettu vepsäläine oman muan tutkii, kirjuttai, vepsäläzen rahvahanrunohuon keriäjy R’urik Lonin.
Enziallus muzei oli kylän kirjaston tilois. Sie muzeil oli kaikkiedah kaksi pertisty da kaksi ozutteluu. Enzimäzeh oli pandu kačottavakse vepsäläzien vehkehty. Toine oli omistettu Vepsän muan ruadoloile.Sit muzei oli kylän školan internuatas. Sit laitoksele suadih oma taloi, kus se on tänäpäigi, perindöllizes vepsäläzes talois. Ravei kaksikerroksine taloi saraipordahien kel enne kuului vepsäläzele Melkinan perehele.
Syväindö.
Tänäpäi Šoltarven muzeis on enämbi 8 0000 eri vehkehty, niilöis 3 000 ollah Loninan kerätyt. Nämä vehkehet on kerätty Karjalan, Voulogdan da Leningruadan alovehen vepsäläzis kylis.
Muzeis on mondu pertii da ozutteluu. On kogonazet perindöllizet eländypertit da saruat.
Stuatusoin muuttumine.
Vuvves 1980 muzei suau valdivollizen muzein stuatusan da on Karjalan Kodialovehen muzein, nygözen Kanzallizen muzein, ozastonnu. Vuvves 1987 jo on sen filiualannu. Vuvvennu 2010 Šoltarven muzei sai R’urik Loninan nimen.
Ruado.
Pietäh eri ekskursieloi vepsäkse da ven’akse. Kävyjöile taritah eri master-kluassoi vepsäläzien perindöllizis käzinerolois.
Aihiesta muijal.
Ližiä suau lugie: https://web.archive.org/web/20160927060215/http://nmrk.karelia.ru/site/section/45
Šotjärvi

Šotjärvi (, ) on Suvi-Karjalan järvi (Priäžän piiris).
Järven pinduala on 74,04 km², piduhus – 15,6 km, levevys – 7,2 km, randuviivan piduhus – 54,2 km. Sen keskisyvys on 3,1 m, syvin kohtu on 10,1 m.
Järven suurin oza kuuluu Dessoilan kyläh. Se on piduličču, leviey luodehespäi liideheh. Vien väri on maksankarvaine.
Šotjärven kauti virduau Šuoju. Järveh laskietahes Mikkel’anjogi (ven. Миккелица) da Pedlojogi. Syvimät kohtat ollah järven keskiozas.
Järves on 43 suardu, kudamien yhtehine pinduala on 0,36 km².
Pohjas on rudua (enämbi 40% pohjan pindualaspäi) da muzavanvihandua mudua. Kivi- da čuurupohjua on läs 10% pohjan pindualaspäi.
Järvi jiädyy kylmykuus-talvikuus, avavuu oraskuun allus. Se on jiäs läs 135 päiviä (tämä lugu voi muuttuo 90-180 päävässah).
Lähäl randoi da jovensuuloi kazvau kažl’ua, vezilumoidu, čuloidu dmi. Järves on äijy ruakkau.
Järven luodehrannal ollah pos’olkat Sodder da Liete, kylä Kiviniemi. Liidehrannal sijoittuu kylä Salmennišku.
Järves on 16 kalalajii, ezim. ahven, särgi, siigu, riäpöi, säyny, matikku, haugi, kuha, lahnu, kiiškoi dmi. Enämbi kaikkie Šotjärves on ahvendu.
Šotjärven suvirannal kazvau kuustu da segameččii, pohjasrannal – pedäjiä da segameččii.
Šuikujärvi

Šuikujärvi libo Šuiku (, ) on Karjalan tazavallan Belomorskan piirin kylä. Se kuuluu Sosnovetsan kyläkundah.
Muantiedo.
Se sijoiččou Vienan Karjalas Šuojoven suus lähäl Vienanmeren randua, Belomorskan da Kem’an keskes, 30 kilometrin piäs Belomorskaspäi da 30 kilometrin piäs Kem’aspäi. Päivänlaskuh kyläspäi on Šuikujärven raududorogustansii.
Histourii.
Kylä muanitah enzimäzen kerran vuvvennu 1710.
Kul’tuuru.
Kylän kul’tuuruelaijan keskus on kirjasto-muzei A.N. Savinan mustokse.
Kyläs on Nevvostoliiton saldattoin kalmat.
Kerkysorzu

Kerkysorzu ("Podiceps cristatus") on uikkuloin heimoh kuului lindu.
Karjalankieline nimi.
Lindu tunnetah nimel "kerkkäšorža" vähimikse Puadenen paginluavus. Tämä nimi on yhtelläh harvinaine karjalan paginluadulois da vähän probliemalline vie sendäh, ku lindu ei ni kuulu sorzien ("Anatidae") heimoh. Sen ližäkse toizis paginluadulois sana "kerkkä" voibi tarkoittua telkiä ("Bucephala clangula"), kudai on eri lindu. Karjalan sanastuo uvvistajes vois yksikai käyttiä "kerkysorzu"-sanua "Podiceps cristatus" -luaduh näh da "telky"-sanua "Bucephala clangula" -luaduh näh. Toine vaihtoehto olis kiändiä linnun nimi ezimerkikse suomen kielespäi: "silkkiuikku" &gt; "šulku-uikku".
Kogo da nägö.
Piduhus: 46-51 cm&lt;br&gt;
Siibien agjuväli: 59-73 cm&lt;br&gt;
Paino: 1,3-2 kg
Šun'ga

Šun’ga on Karjalan tazavallan Karhumäin piirin kylä. Se on Šun’gan kyläkunnan haldivolline keskus.
Se sijoittuu kallivosuarel Putkojärven pohjasozas.
Lähäl kyliä on äijy šungitua.
Kyläs on škola, tervehyönpunktu.
Nimi.
Karjalan paikannimilöin tutkijat duumaijah, gu nimi tuli saamelazes sanaspäi čuenn, kudai merkiččöy veziniittyy pitkin suodu.
Histourii.
Šun’gan pogostu muanittih enzimäzen kerran vuonnu 1375.
XVII vuozisuan algajen kyläs piettih suuri jarmanku – Šun’gan jarmanku.
Histourien mustomerkit
Kyläs on Nevvostoliiton saldattoin da partizuanoin (kuduat kuoldih v. 1941 – 1944 voinan aigua) kalmu.
Šuojogi

Šuojogi (, ) on Onieganjärven alan jogi Suvi-Karjalas. Se virduau Suojärven, Priäžän da Oniegan rannikon piiris.
Jovenalan pinduala on läs 10 100 km², piduhus on 194 km.
Jogi ottau allun Suojärvespäi. Se virduau kahten suuren järven kauti – Šotjärven da Vahatjärven kauti. Da sit laskeh Lohmoizenjärveh.
Jovel on Ignoilan vezivoimalu.
Šuojogi on kuulužu jogi ristikanzoile, kuduat innostutah sportumatkailuh. Se on lähäl Petroskoin linnua.
Šveitsarii

Šveicarii (,  , ) on Päivänlasku-Jevroupan valdivo. Sen virralline nimi on Šveicarien konfederacii. Pohjazes se rajoittuu Germuanienke, suves – Itualienke, päivänlaskus – Francienke, päivännouzus – Avstrienke da Lihtenšteinanke.
Šveicarien latinan nimi on Confoederatio Helvetica.
Šveicarien virrallizet kielet ollah germuanien, francien, itualien da retoromanien kielet.
Valdivon piälinnu on Bern. Pinduala on 41 284 km², rahvahan lugumiäry on 7 996 026 hengie.
Žil’čoi

Žil’čoi () on Karjalan tazavallan Anuksen kanzallizen piirin vahnu karjalaine kylä, kudai kuuluu Koveran kyläkundah. Tämä kyly on histourien mustomerki.
Se sijoittuu Žil’čoinjärven rannal.
Kyläs on Mihailan Arhangelan, Petran da Pavlan puučasounu (XVII vuozisada).
Žurnualu

 Žurnualu (fr. "journal" - päivykirju, frantsien kieles "jour" — päivy, suutkat) - on aijanmugaine painettu painos.
Žurnualas on alallizii rubriekoi, yhteiskunnalis-poliittizii, tiijollizii da toizii kirjutuksii da literatuurutevoksii.
Žurnualu, kui gaziettugi, ollah median piäainehet.
Žurnualan lajit.
Žurnualat lajitellah:
Žurnualan mallit.
Žurnualaat voijah olla:
Žurnualan ominažuot.
Sendäh, ku žurnualat piästäh ilmoih harvembi, migu gazietat, net ei anneta aktualistu informatsiedu. Net ollah analitičeskoit.
Internet-žurnualu.
Konzu Internetan ilmestyy, žurnualat ilmestyttih verkoh. Enzimäi saitale pandih žurnualan arhiivoi. Myöhembi ilmestyttih online-žurnualat. Net ei piästä ilmoih, a ollah vaiku Internetas. Nygöi erähil niilöis lugijua on enämbi, migu bumuagužurnualoil.
Pekka Mikšijev

Pekka Mikšijev () on Ven'an rahvahalline da Karjalan arvostettu artistu. Pekka Mikšejev ruadau Karjalan Kanzallizes teatras enämbi 55 vuottu. Mikšijev on Videlen karjalaine.
Rodivundu.
Pekka Mikšijev on roinnuhes 14. kevätkuudu vuvvennu 1935 Videlen kyläs.
Opastundu.
Vuvvennu 1957 Mikšijev loppi Leningruadan teatrualizen A. Ostrovskoin nimizen instituutan.
Ruado.
Karjalan Kanzallizes teatras Pekka Mikšijev ruadau piäle viijenkymmenen viijen vuvven. Täh aigah on ozutettu monii kymmenii rouliloi, suadu kaččojien da suurien kriitiekoin arvostus. Pekka Mikšijevan rouliloin luvus on äijy karjalazen miehen roulii. Erähät niilöis oldih karjalakse ezitetyt.
Yhteiskunnallizel alal.
Omis juuris da omas kieles Videlen karjalaine Pekka Mikšijev on pyzynyh ainos. Häi on pannuh äijän vägie oman rahvahan kielen da kul'tuuran kehittämizeh. Juuri Pekka Mikšijev da hänen akkah Vieno Kettunen, kudaman kel on käzikkäi astuttu da eletty jo enämbi viittykymmendy viitty vuottu, oldih suamas Petroskoile oman rahvahan Oma Pajo -horua, oldih panemas rattahile Karjalan Rahvahan Liiton ruaduo.
Kupari

Vaski — Mendelejevan sistiemallizen järjestyksen mugah on yhtendentostu joukon nelländen periodan alguaineh. Sen atomunoumer on 29. Sidä merkitäh Cu (lat. Cuprum). Prostoi aineh vaski on tavottu, sitkei kuldu-rouzovoi metallu. Se on rouzovoi, konzu ei ole oksidukalvuo. Rahvas käytetäh sidä jo ammuui.
Histourii.
Vaski on yksi käytettävimis metallois, sendäh ku sidä on kebjei suaha ruvas da sen sulatuksen lämbötila ei ole korgei. Vaski on seiččemes metallas, kuduadu rahvas tietäh ammuzis aijois. Se metallu vastavuu luonnos paksumpi, migu kuldu, hobju da raudu. 
Vaskikauzi oli moine aigu, konzu äijän levitettu oldih vaskituottehii. Enne vaskikauttu oli kivikauzi. 
Enne vahnas vaskistu käytettih sežo segasulatehennu yhtes tinan kel. Enzimäzen vasken da tinan segasulatehtu (bronzua) suadih jo enne 3000 vuottu eKr. Jälles kuparikauttu oli bronzukauzi. Bronzas enne vahnae luajittih orožua, astettu, čomendustu.
Ven'al enzimäzet vaskikaivokset roittih 2000 vuottu eKr. Niilöin jiännyksii löytäh Urualas (kaikis tundiettu kohtu on Kargalat), Kavkazan mägielöin tuas, Siberias da Altajas.
Pyhäžy dielo

Pyhäžy dielo on Karjalan Kanzallizen teatran spektakli karjalan kielel. Ozutukses piäroulilois ollah kuulužat karjalazet artistat Pekka Mikšijev da Vieno Kettunen.
Kirjuttajat da ohjuajat.
Karjalan Kanzallizes teatras vuvvennu 2009 Pyhäžy dielo enzi kerdua ozutettih ven’akse. Spektakli on luajittu Baškortostanan kirjuttajan Florid Bul’akovan ozutelman mugah. Sen ohjuajannu on piiteriläine ohjuaju Andrei Dežonov.
Akt’ourat.
Pyhäžäs dielos on vaiku kaksi roulii, kaksi piähengie – ukko da akku: Vasilisa da Grigorii. Niidy ozutetah karjalazet Pekka Mikšijev da Vieno Kettunen. “Pyhäžy dielo” livvikse oli luajittu Pekka Mikšijevan 75-vuozipäivän kunnivokse. 
Syväindö.
Spektaklis on ylen vägevy rah¬vahalline pohju. Sanasto ei ole linnalaine, kai tapahtuu kyläs, pagin on vahnois ristikanzois. Materjualu oli ylen hyvä karjalan kielel luajittavakse da pädöy akt’ouroile. 
Kolmas ozutus livvikse.
Pyhäžän dielon kiändi livvikse Nikolai Filatov. Tämä oli jo toine kiännös, kudaman Nikolai Petrovič luadi Kanzallizeh teatrah niškoi. Äijiä enne mies oli kiändänyh Nekrasovan “Syysigävän” livvikse. Pyhäžy dielo rodih kolmas spektakli livvikse Karjalan Kanzallizes teatras. Ezmäine oli Leo Närjän “Huikkua pajuo, karjalaine”.
Lamboi

Lamboi (, ) on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Vieljärven kyläkunnas.
Se sijoiččou lähäl Mikkelänjärvie.
Kin’alahti

Kin’alahti () on Karjalan tazavallan Priäžän piirin pos’olku, kudai kuuluu Vieljärven kyläkundah.
Se sijoiččou Priäžän piirin lounasozas Vieljärven da Videlen (Anuksen piirin kylä) välis.
Histourii.
Pos’olku perustettih vuvvennu 1957.
Se sai oman nimen samannimizes lahtes.
Rahvas ollah karjalazii.
Kalmoiniemel, Kin’alahten suvirannal, on ruoččilaine kalmisto. Perindötiijön mugah tiä on pandu muah ruoččilazet saldatat.
Koivuselgy

Koivuselgy () on pos’olku Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Vieljärven kyläkunnas.
Se sijoiččou Koivujärven päivännouzurannal. Pos’olkan päivännouzuozas virduau Kivioja. Pos’olkan kauti virduau oja, kudai yhtistäy Koivujärven da Kiviojan.
Pos’olku perustettih vuvvennu 1949.
Škola heitti ruavon vuvvennu 2004, sendäh gu pos’olkas on vähän lastu.
Kohtuselgy

Kohtuselgy () on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Vieljärven kyläkunnas.
Se sijoiččou Tulomdärven koillisrannal.
Kukkoilu

Kukkoilu on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Vieljärven kyläkunnas.
Se sijoiččou Vieljärven pohjasrannal.
Lamminselgy

Lamminselgy () on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Vieljärven kyläkunnas.
Se sijoiččou lähäl Mikkelänjärvie.
Riihi – XX vuozisuan allun arhitektuuran mustomerki – viettih Lamminselläspäi Kižin suarele.
Rahvahan lugumiäry.
Vuvvennu 1905 sie eli 129 hengie.
Lahti (Vieljärven kyläkunnas)

Lahti () on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Vieljärven kyläkunnas.
Se sijoiččou Tulomdärven luodehrannal.
Palalahti

Palalahti libo Pallahti () on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Vieljärven kyläkunnas.
Se sijoiččou Tulomdärven liidehrannal.
Histourii.
Enne se oli Anuksen gubernien Tulomdärven voulostin haldivollizennu keskuksennu.
Mustomerkit.
Kyläs on Rahvahienvälizen voinan aigah (v. 1919) tapettuloin saldattoin kalmu.
Rahvahan lugumiäry.
Vuvvennu 1905 kyläs eli 256 hengie.
Sissione

Sissione () on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Vieljärven kyläkunnas.
Se sijoiččou Majajärven luodehrannal.
Rahvahan lugumiäry
Vuvvennu 1905 kyläs eli 79 hengie.
N’uga

N’uga () on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Vieljärven kyläkunnas.
Konoi

Konoi () on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Vieljärven kyläkunnas.
Kylän ymbäristös on mondu lambie.
Šekkil

Šekkil () on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Vieljärven kyläkunnas.
Se sijoiččou samannimizen järven pohjasrannal.
Kyläs on kirikkö, kudai rakendettih 2000-luvul.
Rahvahan lugumiäry.
Vuvvennu 1905 kyläs eli 74 hengie.
Honganalusta

Honganalusta () on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Nuožarven kyläkunnas.
Se sijoiččou Nuožarven luodehrannal.
Kyläs on arhitektuuran mustomerki – Vlasin puukirikkö (XIX vuozisada).
Kiiškoiniemi

Kiiškoiniemi () on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Nuožarven kyläkunnas.
Se sijoiččou Nuožarven päivännouzurannal.
Rahvahan lugumiäry.
Vuvvennu 1905 kyläs eli 209 hengie.
Kaskesniemi

Kaskesniemi () on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Nuožarven kyläkunnas.
Se sijoiččou samannimizen järven päivänlaskurannal.
Kyläs on arhitektuuran mustomerki – puuaittu (XIX vuozisada).
Rahvahan lugumiäry.
Vuvvennu 1905 kyläs eli 116 hengie.
Kodžuri

Kodžuri () on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Nuožarven kyläkunnas.
Se sijoiččou Nuožarven lounasrannal.
Kyläs on arhitektuuran mustomerki – puučasounu (XIX vuozisada).
Rahvahan lugumiäry.
Vuvvennu 1905 kyläs eli 184 hengie.
Kinnas

Kinnas () on vahnu karjalaine kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris. Se kuuluu Priäžän linnukundah.
Se sijoiččou Šuojan rannal.
Enzimäzen kerran kylä muanittih piscovois kirjois vuvvennu 1496.
Kyläs on mustokohtu, kus oli fašistoin koncluageri Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan aigah (1941 – 1944) da vie tiä on koncluagerin žertvoin kalmu.
Vuvves 1985 lähtijen Kindahas joga vuottu kezäkuus järjestetäh tazavallan rahvahanjuumoranfestivuali.
Vuvvennu 2002 kyläs rakendettih časounu. Sežo vuvvennu 2010 Kindahas avattih mustomerki kindahale.
Koillizeh kyläspäi on Koivu-Lambisuo.
Rahvahan lugumiäry.
Vuvvennu 1905 kyläs eli 124 hengie.
Man’gu

Man’gu () on vahnu karjalaine kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris. Se kuuluu Priäžän linnukundah.
Se sijoiččou 12 kilometrin piäs liideheh Priäžäspäi, Man’gujoven oigiel rannal.
Kylän koillizes on jyrky vuaru, lounuas on joven suorandu. Man’gan kauti menöy ainavo uuličču.
Kyläs on puučasounu (XVIII vuozisada).
Bronzu

Bronzu on vasken da tinan segasulateh. Bronzannu mugai on vasken segasulateh al'umiinien, kremnien, berillien, tinan da toizien mettaloinke, paiči sinkii (se on latuni) da nikelia (se on mel'hioru). Tavan mugah jogahizes bronzas on ližiä - sinkia, tinua (svintsua), fosforua da muudu.
Perindöllisty tinan bronzua rahvas alettih sulattua jo Bronzukavven allus. Sana "bronzu" on tulluh italiankielizes sanas "bronzo", kudai on tulluh persian kieles, kuduas sana «berenj» merkiččöy «vaski».
Bronzan sumbu on 7800-8700 kg/m³; sulattamizen lämbötila on 930—1140 °C.
Bronzu tinan kel.
Tinaine bronzu on vasken da tinan segasulateh, kuduas vaskie on enemmän. Se on yksi enzimäzis segasulatehis, kuduadu ristikanzu otti käyttöh. Moine bronzu on kova, luja da suluau kebjieh. 
Nygöi on olemas mondu bronzan lajii, kuduas ei ole tinua. Nämmis segasulatehis on kaksi libo enämbi komponentua.
Jogi

Jogi on luonnon suuri alalline vien virdu, kuduas on luonnolline libo keinolluajittu jovenuomu.
Jovet ollah muailman vezikietton ozannu. Vezi jogeh tulou vihmois, muanalazis vies, jiäs da lumespäi.
Yleistiijot.
Jogahizes joves on jovenladvu, sen allun kohtu da jovensuu, kuduas jogi laskehes mereh, järveh libo toizeh jogeh.
Jogii, kuduat lasketahes valdumerilöih, merilöih, järvilöih libo kuduat kavotah hiekkoih da suoloih, sanotah piäjogiekse, kuduat lasketahes piäjogis —sivujogikse.
Piäjogi yhtes sivujogienke perustetah jogisistieman.
Lajittelu.
Lajittelu suruon mugah.
Ven'al on otettu käyttöh moine jogiloin lajittelu suuruon mugah:
Topogruafielline lajittelu.
On olemas mägijovet da tazangojovet. Monil jogilöil ollah kui mägialat mugagi tazangoalat.
Karjalan jovet.
Kemijogi
Koutajoki
Nimijoki
Segeža (jogi)
Suunujogi
Uikujoki
Vožma
Čirka-Kem'
Čirkajogi
Šelta
Šuojogi
Huomavukset.
Ofitsieran kartasto. Ven'an Ammundutarbehil varastettuloin voimien Genštuaban vojennoin-topogruabielline haldivo
Ližmi

Ližmi () on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Pyhäjärven kyläkunnas.
Se sijoiččou Ližmanjärven luodehrannal.
Rahvahan lugumiäry.
Vuvvennu 1905 kyläs eli 105 hengie.
Ylä-Vuaženi

Ylä-Vuaženi () on pos’olku Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Pyhäjärven kyläkunnas.
Se sijoiččou Vuaženinjoven rannal.
Villumägi

Villumägi (, ) on pos’olku Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris. Se kuuluu Čalnan kyläkundah.
Nähtävykset.
Vuvvennu 2010 pos’olkas rakendettih časounu.
3 kilometrin piäs pos’olkaspäi Petroskoin puoleh on mustokompleksu (). Tiä on pandu muah Karjalan frontan 773 saldattua, kuduat tapettih Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan aigah (1941 – 1944).
Puaddärvi

Puaddärvi () on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris. Se kuuluu Čalnan kyläkundah. Se on Ala-Puadjärven rannal.
Ol’okku

Ol’okka libo Ol’okku () on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris. Se kuuluu Jessoilan kyläkundah.
Se sijoiččou Siämärven liidehrannal.
Rahvahan lugumiäry.
Vuvvennu 1905 kyläs eli 54 hengie.
Korzu

Korzu () on vanhu karjalaine kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris. Se kuuluu Jessoilan kyläkundah.
Tiä eletäh liygiläzet. Se sijoiččou 3 kilometrin piäs Jessoilaspäi.
Kylä perustettih XVII vuozisuan toizes puoles.
Rahvahan lugumiäry.
Vuvvennu 1905 kyläs eli 238 hengie.
Kuudamu

Kuudamu () on pos’olku Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris. Se kuuluu Jessoilan kyläkundah.
Se sijoiččou Siämärven pohjasrannal. Tiä eletäh liygiläzet.
Kungojärvi

Kungojärvi () on pos’olku Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris. Se kuuluu Jessoilan kyläkundah.
Meččäl

Meččäl () on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris. Se kuuluu Jessoilan kyläkundah.
Rahvahan lugumiäry
Alasalmi

Alasalmi () on vahnu karjalaine kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris. Se kuuluu Jessoilan kyläkundah.
Se sijoiččou Vahatjärven luodehrannal. Tiä eletäh liygiläzet.
Rahvahan lugumiäry.
Vuvvennu 1905 kyläs eli 107 hengie.
Rubčoilu

Rubčoilu () on vahnu karjalaine kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris. Se kuuluu Jessoilan kyläkundah.
Se sijoiččou 6 kilometrin piäs Jessoilaspäi. Tiä eletäh liygiläzet.
Kyläs on XIX vuozisuan arhitektuuran mustomerki – časounu.
Rahvahan lugumiäry.
Vuvvennu 1905 kyläs eli 90 hengie.
Salmennišku

Salmennišku () on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris. Se kuuluu Jessoilan kyläkundah.
Se sijoiččou 17 kilometrin piäs Jessoilaspäi, Šotjärven liidehrannal. Tiä eletäh liygiläzet.
Kylän suves on Šotmägi, kudaman suurin korgevus on 154,6 metrii.
Histourii.
XIX vuozisual kyläs avattih yksiluokkahine opisto.
Kylän koillisozas, niemel, kus Šuoju virduau Šotjärvespäi, 1940-luvussah oli kirikkö.
Nygöi Salmennišku on kezämökkihieru (läs 200 mökkii).
Särgilahti

Särgilahti () on vahnu karjalaine kylä Karjalan tazavallas Priäžän piiris. Se kuuluu Jessoilan kyläkundah.
Se sijoččou 15 kilometrin piäs Jessoilaspäi, Siämärven päivänlaskurannal. Tiä eletäh liygiläzet.
Kyläs on časounu () (XVII vuozisada) da Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan aigah (1941 – 1944) tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin kalmu.
Vuvvennu 1972 Särgilahtes snimaitih ven’alaine fil’mu («А зори здесь тихие») Boris Vasiljevan kerdomuksen mugah. Fil’man ohjuajannu on Stanislav Rostocki.
Rahvahan lugumiäry.
Vuvvennu 1905 kyläs eli 59 hengie.
Čuralahti

Čuralahti () on kylä Karjalan tazavallas Priäžän piiris. Se kuuluu Jessoilan kyläkundah.
Se sijoiččou Siämärven päivännouzurannal.
Kyläs on puu časounu (ven. часовня Александра Свирского) (XIX vuozisada).
Rahvahan lugumiäry.
Vuvvennu 1905 kyläs eli 74 hengie.
Järvenoja

Järvenoja () on kylä Karjalan tazavallas Oniegan rannikon piiris. Se on Järvenojan kyläkunnan haldivolline keskus.
Histourii.
Enzimäzen kerran kylä muanittih XVII vuozisual piscovois kirjas. 
Vuvvennu 1879 avattih škola.
Nevvostoliiton aigah Järvenojas ruadoi lespromhouzu da kolhouzu.
Rahvahan lugumiäry.
Vuvvennu 1905 kyläs eli 564 hengie.
Infrastruktuuru.
Kyläs on syöndykohtu, Kul’tuurutaloi, ambulatourii, poštu da laukat. 
Järvenojas ruadau keskiškola №9.
Järvenoja on hyvä lebopaikku, sendäh gu kyläs on kuivu siä da kangahii. Kylän ymbäristös on matkustajien keskuksii, mökkihieruloi da lapsien tervehyönhoijollizii luageriloi.
Järventaguine

Järventaguine (, ) on Karjalan tazavallan Oniegan rannikon piirin kylä. Se on Järventaguzen kyläkunnan haldivolline keskus.
Se sijoiččou Lohmoijärven koillisrannal, lähäl Petroskoidu.
Kalajogi

Kalajogi (, , ) on vahnu vepsäläine kylä Karjalan tazavallas Oniegan rannikon piiris. Se on Kalajoven kyläkunnan haldivolline keskus.
Kylä sijoiččou samannimizen jovensuus Oniegujärven rannal, 130 kilometrin piäs Petroskoispäi.
Kylä muanitah enzimäzen kerran piscovois kirjas vuvvennu 1496. Tiä enne oli kirikkö (), kudai perustettih vuvvennu 1693, nygöi sidä ei ole.
Infrastruktuuru.
Kyläs ruadau feršalipunktu, keskiškola, kul’tuurutaloi, sobienlaukku, 7 einehlaukkua, poštu.
Nähtävykset.
Kalajoves on partizanoin K.P. Kočerinan da P.S. Man’kinan kalmu (heidy tapettih suomelazet saldatat vuvvennu 1942).
Vuvvennu 1959 kyläs azetettih mustomerki Anna Lisitsinale, kudai oli roinnuhes da eli Kalajoves.
Kvartsitni

Kvartsitni (, ) on Karjalan tazavallan Oniegan rannikon piirin pos’olku. Se on Šokšan vepsäläzen kyläkunnan haldivolline keskus.
Pos’olku sijoiččou Oniegujärven rannal, 63 kilometrin piäs Petroskoispäi.
Pos’olkan alovehen karjeraspäi XVIII vuozisual ruvettih kaivamah kvarcittua.
Tiä on pravosluavnoi puukirikkö.
Pos’olkas ruadau lapsienpäivykodi, N.J. Izotovan kunnivokse nimitetty Šokšan keskoškola, laukat, poštu, kul’tuurutaloi dmi.
Ladvu

Ladvu (, , ) on Karjalan tazavallan Oniegan rannikon piirin pos’olku. Se on Ladvan kyläkunnan haldivolline keskus.
Se sijoiččou 50 kilometrin piäs Petroskoispäi, pitkin Ivinka-jogie.
Histourii.
Vuvves 1875 algajen Ladvu on Anuksen gubernien Ladvan voulostin keskus.
Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan aigah (1941 – 1944) pos’olkas oli luageri Nevvostoliiton vangiloih niškoi.
Vuvvennu 2015 pos’olkas avattih juustozavodu.
Nähtävykset.
Pos’olkas on histourien mustomerki – Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan aigah (1941 – 1944) tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin kalmu.
Ladva-Vetka

Ladva-Vetka () on Karjalan tazavallan Oniegan rannikon piirin pos’olku. Se on Ladva-Vetkan kyläkunnan haldivolline keskus.
Pos’olku sijoiččou 54 kilometrin piäs suveh Petroskoispäi.
Pos’olkan nimen enzimäine oza tuli rinnalolijan kylän – Ladvan – nimes. Ladvu sijoiččou 10-12 kilometrin piäs Ladva-Vetkaspäi päivännouzuh. 
Ladva-Vetkan keskustas on raududorogustansii ”Ladva”. Pos’olkan kauti virduau Ivinka-jogi, kudamah laskeh Šapša.
Pos’olku perustettih vuvvennu 1924 mečänruadajoih niškoi. 1930-luvun allus pos’olkah rubei tulemah muuttolazii, enimyölleh Vologdan alovehelpäi. Silloi Ladva-Vetkas ruadoi Ladvan lespromhouzu, tulipalo-ozasto, mečänhoidoala, leibypastamo, ambulatourii.
Meliorativnoi

Meliorativnoi () on Karjalan tazavallan Oniegan rannikon piirin pos’olku. Se on Meliorativnoin kyläkunnan haldivolline keskus da ainavo eländykohtu.
Yleistiijot.
Pos’olku sijoiččou 14 kilometrin piäs Petroskoispäi.
Pos’olkas ruadau škola, lapsienpäivykodi, ambulatourii, kirjasto, kirikkö.
Meliorativnoin školas da lapsienpäivykois opastetah karjalan kielen livvin murdeheh.
Histourii.
Vuvvennu 1947 nygyzen pos’olkan kohtah perustettih meliorativnoi stansii ”Sovhozmeliovodstroi”. 1960-luvul pos’olkan nimi oli Tomici.
Pajusuo

Pajusuo () on Karjalan tazavallan Oniegan rannikon piirin pos’olku. Se on Pajusuon kyläkunnan haldivolline keskus.
Pos’olku sijoiččou 80 kilometrin piäs suveh Petroskoispäi. 1 kilometrin piäs pos’olkaspäi on Pajujärvi ().
Pos’olkas on škola. Lapsienpäivykodi ei rua, sidä salvattih, konzu lapsien miäry vähendi. Sežo Pajusuos on feršalipunktu, lähimäine bol’ničču on Ladvas.
Histourii.
Pajusuo perustettih vuvvennu 1934 mečänruadopos’olkannu. 1. syvyskuudu vuvvennu 1935 meččypos’olkas avattih alguškola mečänruadajoin lapsih niškoi.
Vuvvennu 1941 pos’olkan rahvastu työnnettih pagoh muan syväh. Vuvvennu 1944 Nevvostoliiton da Suomen väline voinu loppui. Samah aigah perustettih Pajusuon lespromhouzu. Pos’olkan rahvahat ruvettih tulemah järilleh da 1. syvyskuudu vuvvennu 1944 Pajusuos uvvessah avattih alguškola.
Pos’olkah meččyruadoloih tuli uuzii ruadajii.
Šoutjärvi

Šoutjärvi (, , ) on vahnu vepsäläine kylä Karjalan tazavallas Oniegan rannikon piiris. Se on Šoutjärven vepsäläzen kyläkunnan haldivolline keskus.
Kylä sijoiččou Oniegujärven lounasrannal.
Enzimäzen kerran se muanittih vuvvennu 1543.
Vuozinnu 1941 – 1944, Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan aigah, kyläs oli suomelazii saldattoi.
Vuozinnu 1994 – 2004 kylä oli Vepsäläzen kanzallizen voulostin keskuksennu. 
Šoutjärvi on vepsäläzen kanzallizen kul’tuuran haldivolline keskus. Vuvves 1936 algajen on olemas Vepsäläine rahvahanhora, vuvves 1967 algajen ruadau Šoutjärven vepsäläine etnogruafielline muzei.
Kyläs on histourien mustomerki – Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan aigah (1941 – 1944) tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin kalmu.
Sežo tiä on kirikkö.
Ždanovan aittu, XIX vuozisuan lopun arhitektuuran mustomerki, tuodih Šoutjärvespäi Kižin muzeih.
Šuoju

Šuoju (, ) on Karjalan tazavallan Oniegan rannikon piirin pos’olku. Se on Šuojun kyläkunnan haldivolline keskus.
Se sijoiččou samannimizen joven rannal.
Histourii.
Se muanittih enzimäzen kerran piscovolois kirjois vuvvennu 1496 Nikol’skoin pogostan haldivollizennu keskustannu.
Nygöi pos’olkas on kirikkö ().
Vuvvennu 1890 rakendettih enzimäine sildu Šuojun kauti.
Vuozinnu 1947 – 1963 kylä kuului Petroskoih.
Vuozinnu 1977 – 1991 kyläs ruadoi kalazavodu, kudamas kazvatettih järvilohtu, siigua, merilohtu da muudu.
Histourien mustomerkit.
Suuren voinan aigah surmattuloin Nevvostoliiton saldatoin kalmu.
F'edor Isakov

Isakov F'edor Trofimovič (1918 - 1941) oli nevvostoliiton runoilii, kiändäi. Nevvostoliiton kirjuttajien liittoh kuului (1938).
Eloskerdu.
Isakov on roinnuhes Anuksen gubernien Koikarin kyläh. Häi on karjalaine. 
F'edor opastui Mund'ärvenlahten (nyg. Spasskaja Guba) seiččemenvuodehizes školas. Häi loppi Petroskoin opettajan ammattiopiston vuvvennu 1937.
Ruadoi karjalankielizen Karelia‑žurnualan toimitussekretarinnu.
Häi oli yksi enzimäzis runoilijois, kudamat ruvettih kirjuttamah runot karjalakse. 
Isakovan runot nähtih valgien vuvvennu 1935 erähis aijanmugazis lehtilöis.
Vuvvennu 1939 oli piästetty ilmoih Isakovan da Gippijevan Huondes-kogomus karjalan kielel. 
Isakov kiändi V. Majakovskin, M. Gor'kin, M. Lermontovan, T. Ševčenkon, N. Nekrasovan, Džambulan, Janku Kupalan, V. Lebedev-Kumačan, M. Svetlovan da M. Isakovskin tevokset karjalakse.
Suuren Ižänmuallizen voinan aigah F'edor Isakov oli Nevvostoliiton armies. Häi kuoli torah Tallinan rinnal.
Järvi

Järvi on muanvezikehyön komponentu. Se on luonnolizesti ilmestynnyh vezistö. Järvel on järvimal'l'u. Kaikkiedah muailmas on läs 5 miljonua järvie.
Järvi on keskimäine vezistö meren da lammen keskes.
Lajittelu.
Alguperän mugah järvet ollah:
Karjalan järvet.
Karjalan järvilöin luvettelo
Suurimmat järvet.
Muailman järvilöin yhtehine pinduala on kuivu muan läs 1,8% (läs 2,7 mln km²).
Uuzikylä

Uuzikylä libo Derev’anka (, ) on Karjalan tazavallan Oniegan rannikon piirin pos’olku. Se on Järvenojan kyläkunnan haldivolline keskus.
Se sijoiččou samannimizen joven rannal, 36 kilometrin piäs Petroskoispäi suveh.
Pos’olku perustettih vuozinnu 1913 – 1914, konzu rakendettih Anuksen raududorogua.
Pos’olkas ruadau kul’tuurutaloi, poštu, škola, laukat.
Tiä on Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan aigah (1941 – 1944) tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin kalmu.
Užeselgy

Užeselgy () on Karjalan tazavallan Oniegan rannikon piirin kylä. Se kuuluu Järvenojan kyläkundah.
Histourii.
Kyläs muanittih jo XVII vuozisual. 
Užesellän muanruadajal XVII vuozisuan lopus oli melliččy Lohijovel (nygöi se on Kirovan lagevo Petroskois).
Šuojun Stansii

Šuojun Stansii () on raududorogustansii da eländykohtu Karjalan tazavallas Oniegan rannikon piiris. Se kuuluu Šuojun kyläkundah.
Rahvahan lugumiäry.
Vuvvennu 2009 kyläs eli 781 hengie.
Kyläh nähte.
Kylä on sijoitannuhes M18-dorogua pitkin.Yhtes puoles kyliä on raududorodu, toizes - suuret kallivot. 
Laitokset.
Päivykodi
Poštu
Kanzallizien kul'tuuroin keskus

Kanzallizien kul'tuuroin keskus on Karjalan tazavallan b'udžietan kul'tuuran laitos, kudai sijaiččou Petroskois.
Histourii.
Karjalan tazavallan Kanzallizien kul'tuuroin keskus on perustettu vuvvennu 1992. Sen perustamizen tavoittehennu oli Karjalan tazavallas olijan perindöllizien kul'tuuroin da kanzallizien kielien kehittämine.
Linkit.
http://etnocenter.ru/ru/about/obshaya-info/
Vieno Fedotova

Vieno Fedotova on karjalan rahvahan frazeolougien keriäjy da tutkii. Vieno Fedotova on Petroskoin valdivonyliopiston karjalan da vepsän kielen laitoksen enzimäine johtai. 
Juuret.
On rodivunnuh 28. kezäkuudu vuvvennu 1934 Louhen piirin Kuorilakši-kyläs. Kazvoi Kalevalas, kus vuvvennu 1952 loppi keskiškolan. Hänen ven’an kielen da literatuuran opastajannu oli Unelma Konkka, kudai rodih kuulužakse karjalazen rahvahanrunohuon tutkijakse, karjalazien suarnoin da itkuvirzilöin enzimäzekse tutkijakse. 
Opastundu da ruado.
Vuvvennu 1952 Vieno Petrovna piäzi opastumah Petroskoin valdivonyliopistoh, kus opastui ven’an kieldy da literatuurua. Yliopiston jälles ruadoi kaheksa vuottu ven’a kielen da literatuuran opastajannu Puadanen, Värtsilän da Petroskoin školis. Vuvvennu 1965 nägi ilmoituksen lehtes, ku Karjalan tiedokeskuksen Kielen, literatuuran da histourien instituuttah ečitäh ruadajua, kudai maltas karjalan kieldy da hänel olis korgeiškolan opastus. Händy otettih ruadoh instituutah laborantakse. 
Tutkimusruado.
Vuvvennu 1971 Vieno Fedotova piäzi opastumah aspirantuurah suomelas-ugrilaine kielitiedo (karjalan kieli) -alale. Vuvvennu 1977 Tarton yliopistos Vieno Petrovna väitti väitöskirjan karjalan kielen frazeolougies da 19. sulakuudu vuvvennu 1978 hänes virrallizesti rodih filolougien kandiduattu. 
Vieno Fedotova ruadoi Karjalan tiedokeskuksen Kielen, literatuuran da histourien instituutasenämbi 40 vuottu. Täh aigah oli kerätty da sellitetty suuri ainavoluaduine materjualu, oli piästetty ilmah äijy tiedokirjutustu, kirjua, sanakirjua. Kielen, literatuuran da histourien instituutas on ruokos enämbi 100 tuhattu hänen kerättyy sanakartočkua, niilöin joukos frazeolougizmua, sanondua, deskriptiivusanua.
Mečästyselättilöin da linduloin lugu Karjalan tazavallas vuvvennu 2016

Mečästyselättilöin da linduloin lugu Karjalan tazavallas vuvvennu 2016
Vieno Kettunen

Vieno Kettunen () on Karjalan rahvahalline da Ven’an arvostettu artistu. Vieno Kettunen ruadau Karjalan Kanzallizes teatras enämbi 60 vuottu. Kettunen on vienankarjalaine.
Rodivundu.
Vieno Kettunen on roinnuhes 5. kevätkuudu vuvvennu 1937 Kuusiniemes Kalevalan piiris.
Opastundu.
Viizitostu vuodizennu piäzi opastumah Karjalan Kanzallizen teatran (sillozen Karjalas-suomelazen druamuteatran) stuudieh.
Ruado.
Karjalan Kanzallizes teatras Vieno Kettunen ruadau piäle kuvvenkymmenen vuvven. Täh aigah on ozutettu monii kymmenii rouliloi karjalan, suomen da ven’an kielel, suadu kaččojien da suurien kriitiekoin arvostus. Vieno Kettuzen rouliloin luvus on karjalazen naizen roulii.
Pereh.
Ukkoh – Pekka Mikšijev, Ven’an rahvahalline da Karjalan arvostettu artistu, Karjalan Kanzallizen teatran artistu.
Yhteiskunnallizel alal.
Omis juuris da omas kieles karjalaine Vieno Kettunen on pyzynyh ainos. Häi on pannuh äijän vägie oman rahvahan kielen da kul’tuuran kehittämizeh. Juuri Vieno Kettunen da hänen ukkoh Pekka Mikšijev, oldih suamas Petroskoile oman rahvahan Oma Pajo -horua, oldih panemas rattahile Karjalan Rahvahan Liiton ruaduo.
Kuikan peldo

Kuikan peldo on Pentti Saarikosken kirjutettu ozutelmu Suomes. Livvikse suomen kielespäi sen kiändi kuulužu karjalaine rock-pajattai Santtu Karhu. Kiännöksen piästi ilmah vuvvennu 2013 Suomes ruadai Karjalan Kielen Seura.
Algu.
Allus algajen Pentti Saarikosken “Kuikan peldo” oli luajittu kuunneltavakse. Tämä on kirjuttajan enzimäine Köyhän filosoufii -trilougieh kuului kirju. Suomes se voitti sogieloin raadivospektakliloin palkindon vuvvennu 1981. 
Syväindö.
“Kuikan pellos” on köyhien ristikanzoin elostu, nälgiä, kurjuttu, oigiedu da viäriä, voinan aijan kajahtustugi. Endine saldattu suurdu hädiä varrastau huavon kartohkua elokkahemban talois. Midä hänele rodieu, kui muututah hänen mielet da elos selgenöy lugiettuu. 
Pieni ozutus.
Vuvvennu 2013 Kinnermäl pietys teatrualizes Nerokaššali-festivualis Suomen puolen aktivistat Timoi Munne da Risto Salmela luajittih pieni ozutus livvinkielizen kiännöksen mugah.
Muumipeigoi da händytiähti

Muumipeigoi da händytiähti (suomekse "Muumipeikko ja pyrstötähti") on nelläs Tove Janssonan kiännöskirju muumilois karjalan kielele. Tämän, kui iellizien da tulieloin kniigoin, kiändäjänny on Oman Muan piätoimittai Natalja Sinitskaja. Kiännöksien ilmahpiästäjänny on Suomes ruadai Karjalan Kielen Seura.
Syväindö.
Muuminotkos tiijustetah: muale lendäy händytiähti – komiettu. Se tulou terväh da hävittäy muan dai Muuminotkon. Muumipeigoi Nipsunke tahtotah iče sellittiä se, tiijustua roinnougo midä pahua vai ei. Sendäh lähtietähgi eččimäh loittostu tiähtibašn’ua, ku omin silmin yhtes tiähtitiedäjienke kaččuo taivahah. Matkas mih vai ei jovvuta hyö, heijän šeikkailulois da sit kui kai ozakse loppuu hyvin, lugijat tiijustetah uvves kirjas Muumilois. 
Kiännösruado.
Kirjan kiändäi Natalja Sinitskaja sanou, ku tämän kirjan s’užiettu on mieldykiinnittäi da terväh pyörii, ei vigelöittäi. Kirjua on helpo lugie da ellendiä. Sendäh oli helpo kiändiägi. Kieligi, kudamas kiändi kiändäi, ozuttihes helpokse, ei olluh sidä, midä ei suannus ellendiä da midä pidi kodvu duumaija.
Galina Fedulova

Galina Fedulova on karjalaine aktivistu, Anuksen Kanzallizen kirjaston kanzallizen da kodialovehliteratuuran ozaston emändy, Anuksen karjalažet -yhtistykseh kuului. 
Juuret.
Galina Fedulova on rodinuhes 23. pakkaskuudu vuvvennu 1959 Sudalan kyläh. Se on kahten kilometrin piäs Anuksespäi. 
Opastundu.
Ruadoh Anuksen kirjastoh Galina Fedulova tuli hedi Karjalan kul’tuuruopiston loppiettuu, kus opastui kirjaston ruavon neroloih.
Ruado.
Enämbi kolmiekymmendy viitty vuottu Galina Fedulova ruadau Anuksen Kanzallizes kirjastos da enämbi kahtukymmendy vuottu on tämän kirjaston kanzallizen da kodialovehliteratuuran ozaston emändänny. 
Karjalazien da karjalan kielen hyväkse.
Suuri vuitti ruadolois, kudamii luajitah Anuksen piiris karjalan kielen da karjalazien kul’tuuran säilyttämizekse da kehittämizekse, kuuluu tämän ozaston ruadajile. Suurin nämmis ruadolois on on Vladimir Brendojevale omistettu karjalazen literatuuran festivuali ”Täs synnyrannan minun algu”. Festivualin hyvyös äijät anukselazet ruvettih kirjuttamah omal muamankielel.
Viktor Jevsejev

Viktor Jevsejev (13. heinykuudu 1910 – 12. talvikuudu 1986) oli Karjalan tundiettu folkloristu, filolougien douhturi, professoru, Karjalan tiedokeskuksen Kielen, literatuuran da histourien instituutan vahnin tiedoruadai. 
Rodivundu.
Viktor Jevsejev rodivui liygiläzien pereheh Jehkilän kyläh. Kylä on Suojärvie lähäl.
Opastundu da ruado.
Opastui Leningruadan valdivonyliopistos da ruadoi Karjalan tiedokeskuksen Kielen, literatuuran da histourien instituutas. Jevsejev 1930-vuozil rubei tutkimah karjalastu rahvahanrunohuttu.
Tutkimusmatkat.
Jevsejev oli ristin-rästin ajelluh Karjalan. Häi kävyi sinne, kunne jygei oli puuttuo. Oli pohjazis kylis, Keski-Karjalas, kudamah sih aigah harvu ken kävyi, da Karjalan suvipuolel. Suvi tutkijal oli enimite ajeltu. Kävyi Tverin karjalazilluogi. Vuvvennu 1935 Jevsejev pyöräl kävyi läs 30 kyläh. Kaheksastostu päiväs oli ajeltu läs 500 kilometrii. Omien tutkimusmatkoin aigua häi kirjutti karjalazis ylen äijän eeppistu pajuo, suarnua, virty, joiguu. Enimät on pandu hänen luajittuloih kirjukogomuksih.
Douhturikse väitändy.
Vuvvennu 1958 Jevsejev väitti filolougien douhturikse. Häi tutki karjalas-suomelazen eeposan histouriellistu pohjua. On painettu enämbi viittykymmendy hänen tutkimustu tiedokirjoih da -žurnualoih.
Palkindot da arvonimet.
Viktor Jevsejev on Karjalan nevvostotazavallan arvostettu tiedoruadai, Kalevala-tiedoseuran da Suomelazen kirjallizuon seuran liittolaine, monien palkindoloin suannuh.
Kniigu tutkijas.
Tutkijan 100-vuozipäiväkse Karjalan tiedokeskuksen Kielen, literatuuran da histourien instituutas on valmistettu kirju, kudaman allus on sanottu tutkijan elokseh da ruadoh nähte. Sen jälgeh on hänen tutkimusruadoloin, häneh näh kirjoin da kirjutuksien luvettelo da hänen kerättylöin materjualoin, kudamat tänäpäi ollah ruokos Kielen, literatuuran da histourien instituutan arhiivas, luvettelo. Enzimäzen luadi karjalazen literatuuran tutkii Natalja Čikina, toine on Valentina Mironovan luajittu.
Linkit.
http://illhportal.krc.karelia.ru/publ.php?id=5592&amp;plang=r
http://illhportal.krc.karelia.ru/section.php?plang=r&amp;id=1346
http://rkna.ru/index.php/component/content/article/90-nsa/spravochniki/osnovnye/spisok-fondov-lichnogo-proiskhozhdeniya/830-evseev-v-ya
Kniigu &quot;Karjalaine taloi&quot;

Suuri tekstuKniigu "Kaarjalaine taloi" (ven'akse "Карельский дом") on karjalazen taloin perinpohjaine tutkimus. Kirju on piästetty ilmah Petroskoin valdivonyliopiston julguamos vuvvennu 2010. Sen luadijoinnu ollah Petroskoin valdivonyliopiston professoru, arhitektuuran douhturi V’ačeslav Orfinskii da arhitektoru Irina Grišina.
Histourii.
Karjalaine taloi -kirju on nellän enne piästetyn kirjan jatkonnu. Vuvvennu 1997 nägi päivänvalgien kirju “Suisar: sen histourii, elos da kultuuru”, vuvvennu 2001 piästettih ilmah “Prokkol’a da sen lähimuat”, vuvvennu 2003 – Puanajärvi-kirju, vuvvennu 2008 – Siämäjärvi-kirju. Kai net ollah luajittu Petroskoin valdivonyliopiston projektoin hantuzis. Molletit Karjalaine taloi –kirjan luadijat ollah nämmiengi kniigoin luadijoinnu, heijän kirjutuksii karjalazien arhitektuuras suau lugie niilöis.
Materjualan keriändy.
Materjualua “Karjalazeh taloih” nähte arhitektuuran tutkijat kerättih monien vuozien aigah. Enzimäzet tutkimusmatkat karjalazih kylih oldih vie 1950-vuozil. Keräl nämmis tutkimusmatkois oldih fotokuvuajatgi. “Karjalazeh taloih” on otettu kahten fotokuvuajan kuvat. Erähänny niilöis on voinuveteruanu Boris Boitsov, kudai monien vuozien aigah on kuvailluh Karjalan muan arhitektuurua.
Syväindö.
“Karjalazes talois” tarkah on sanottu, mittumat oldih karjalazet kylät, kuibo niidy srojittih. Erikseh on kirjutettu karjalazeh taloih nähte, kudaman levon al oli kai, midä pidi rahvahale eläjes. Kirjan luadijat erikseh kirjutetah karjalazen taloin čomendamizes. Jogahine taloin ižändy tahtoi čomembakse luadie taloin oččuseinän. Oldihgo galdarit talolois, oldihgo čomasti vestetyt naličniekat.
Tamara Saveljeva

Tamara Saveljeva on karjalaine kiändäi da kirjuttai. Tamara Saveljevan kiännöksii da kirjutuksii alalleh painetah Oma Mua -lehteh da Taival-almanakkah.
Rodivundu.
Tamara Saveljeva on roinnuhes voinan aigua Uutjärven Tyhjälän hieruh liygiläzien pereheh. Kazvoi suures perehes. Perehes kaikin dai kogo hierus paistih vaiku livvikse, hos ellendettihgi ven’ua. Tänäpäi Tamara Saveljeva eläy Piiteris.
Opastundu.
Opastui Uutjärven, Vehkusellän, Kotkatjarven školis. Školan jälles piäzi opastumah Piiterin yliopistoh muatiijon tiedokunnale. Loppi aspirantuuran, väitti muatiijon kandiduatakse. Tutki suoloi, muan pindua aero- da sateliittikuvii myote. 
Ruado.
Ruadoi Piiteris suoloin tutkimuslaitokses da kosmossulaitokses. 
Suomen kielen alal.
Perestroikan aigah rubei opastumah suomen kieldy Vierahien kielien korgeiškolas, sai opastundas Jyväskylän yliopiston tovestuksen. Sida paiči suomen kielen nero on tulluh Uutjärven školaspäi, kus urokat oldih suomen kielel. Jo kaksikymmen vuottu Tamara Saveljeva on suomen kielen opastajannu. Tutkimuslaitoksis ruadajes ei unohtannuh kieldy, ku lugi lehtilöi suomen kielel, kudamii oli myödävänny Piiteris. Opasti suomen kieldy Piiteris suomi-ven’alazes litseis, nygöi - Talovusyliopistos. 
Kiännösruado.
Tamara Saveljeva kiändäy tundiettuloin ven’alazien runoilijoin runoloi da suarnoi. Suurimat kiännökset ollah Puškinan suarnat Kuldazes kalas, kudai oli painettu Omah Muah da lapsien Kipinä-žurnualah, Saltan suarih nähte, Kuldazes kukkizes. Kiännökses hyvin nägyy alguperäzen tekstan ritmu, muuzikku. Kiännökset on luajittu puhtahal karjalan kielel da hyvän rifman mugah.
Pagizemmo karjalakse

Pagizemmo karjalakse (ven’akse ”Говорим по-карельски”) on filolougien kandiduatan Ol’ga Žarinovan karjalan kielen livvin murdehen opastuskirju. Kirju piästettih ilmah vuvvennu 2012 Petroskois.
Tarkoitus.
Pagizemmo karjalakse on livvin algukursu. Kniigas opastuksen alguaskelet da kieliopin šeikat on sellitetty ven’an kielel, mi on hyvä niilöile, ket vastevai ruvetah opastumah kieleh. Kieldy maltamatoi ristikanzu suau ičeväil opastuo sih. 
Syväindö.
Opastuskirjas on sellitetty livvin iäniopin da kieliopin šeikat, on seiččietostu eri teemua. Niilöin mugah opastut tervehtimäh, sanelemah iččie da omua perehty, rubiet tiedämäh koin, aijan, tervehyön, syömizien, mieliruadoloin sanastuo da äijy muudu. Materjualu on eriluaduine: on kieliopin harjaitustu, on dialogua, on tekstua lugiettavakse. Paiči kielen opastustu iččenäh tulou nägövih karjalaine kul’tuuru, kirjas on karjalan kielen idiomoi da sananpolviloi kohtas: Karjalaine sanou nenga.
Yhtes cd-diskanke.
Tärgei on se, ku opastuskirju on piästetty ilmah cd-diskanke, kudamas suau kuulta kirjan dialogat da tekstat. Tuolleh kielen opastui harjavuu oigieh sanomah livvin iänii da sanoi. Nämä dialogat on lugiettu diskale Karjalan Kanzalliskielizen TV:n da raadivon toimittajat Nadežda Bukina da Ol’ga Kuzmina.