tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Tulenisku

Tulenisku on luonnolline ilmivö mi roih enimüölleh ukonilman tai tulimäin purgamizen aigua, jotu sanotah vulkaniičesko tuleniskuloi.
Tulenisku roih ukonilmun aigua, konzu negatiivizii da pozitiivizii statiičeskoi zar'uadua purgavuo tuleniskuloin. sähkö zar'uadua tulou puadaripilvihi kun rais, lumirajeh tai jiänieglazii hieruo toine toizeh muan atmosfierus da luadie hierotesähköloi.
Tuleniskun zar'uadu da räkkilöi.
Tulenisku enimüölleh pidiä ičessäh 300 miljonua vol'tua (0,3 gigavol'tua) eli 30,000 ampeerua, ga miärü voi vaihtella.
Tulenisku voi enindäh kohota ~27,760 tselsiee (50,000 fahrenheit-astieloi).
Vulkaniičesko tuleniskuloi

Vulkaniičesko tuleniskuloi on tulimäin purgavumise aigua nägyvä ilmivö, joga roih pilvii ga tulou purgavumise aigah.
Tulimägi

Tulimägi on, kuten mägilöi, suuri oza muaperäu joga on nossuh mannerdu liikkumistu da ähkähtüstü, a nennis on tai oli luavua muagmusäilivös. enimüölleh tulimägilöis, nennien huippuloi on kraatteru, ga tulimägi šlöttiäü muagmua da luavua kun se purgavuu.
Purgavumine.
Tulimägi purgavuu, gu sinne kerävüö külläl painehtu, midä lizävüü kun muagmusäilivüö tulou liigua guazua da muagmua, a jos muagmu on hoikkua da juoksou, muga guazu voi lähtie da kebjendiä muagman maltuo painehtu, da purgavuu vähembän vägevüsti.
Tulimägii voi müös ilmestüö toizil planiettoil, ezimerkin: Marsii, Merkurii, Kuudamii, da Jupiterun kuudamuo (enimüölleh "Io").
Tulimägie luokittelu.
Tulimägii voi olla erilazii, niiden luokitteluo voi miäritellä silleh, gu tunnustua niiden aktiivizuttu:
Aktiivine.
Aktiivine tulimägi purgavuu tai on purgavutuh viimeizen ~10,000 vuvven aigah, ezimerkin. Mt Etna.
Muatah.
Muatah tulimägi ei ole purgavuo hätken, a sen uskuotah purgavuo kustahto kohtas, ezimerkin. Mt Rainier.
Hengetöi.
Hengetöi tulimägi ei ole purgavuo üli ~10,000 vuovven aigah, da ne on sanou julgi, ku ne ei purgavuo, ezimerkin. Mt Buninyong.
Karamelli

Karamelli on kondiiterskoi tuoteh, joga suurin piirdehin on keitettü vies da sogeristu, enimüölleh livokseh müös lizätäh keinotegozii maguja tai erilazii maguja lujendavii aineksie, ezimerkikse mettü, fruktua (da fruktu t’orkuo kuorie), kakauo, melassuo da mondu muudu mavustehtu.
Karamelloi voi löüdiä monista eri kauppois gu ne on hüvin üleine jälgisüömine. Karamelloi piirdehii on pieni kogo da suuri sogeripidozus.
Piirai

Piirai on pastos joga voi olla suolaine libo magei, kus on tahtahas luajittu kuori. Piirualoin täüteh roih enimüölleh muarjois, fruktus, lihas, juustos, ouveššis, da muidu aineksiloi.
Erilazii piirai on: 
Šipainiekku, must'oi piirai, lihapiirai, mandžoi piirai, juablokku piirai, da lohkopiirai
Lohkopiirai

Lohkopiirai libo hakkoopiirai, lohkokurniekku, rusupiirai on perindehelline karjalaine süömine, joga enimüölleh pietäh kartohkois, kustahto alovehizis kui Koivistolah pannah čilmezikse počinlihua da kartohkoi, suolan kel. 
Retseptu.
Taigina.
100 grammua hapantaiginua 2,5 detsilitrua vettü, 12,5 grammua droždei, 20 grammua suolua, n. 80 grammua ruisjauholoi, n. 300 grammua nizuinejauholoi, 50 grammua margarinoi.
Täüteh.
2 kilogrammua kartohkoi lohkoloi, 17 grammua suolua, 700 grammua počinlihua, 20 grammua voidu forma voijelih, 50 grammua voipalaizii, da 25 grammua voidu pindah voijelih.
Sevoita hapantaiginu da vezi, liziä droždei, suolu, ruisjauholoi da sula margarin. Vaivuau joukkuo müös nizuinejauholoi da pakkuah taigina plastmassupakiettoih üökse külmüh. Ajel valmehis taigina parin millimetrin sangeizekse plitkakse, da nosta se voideltuh formii (~35cm*25cm). Taiginuh piäle pane kerrokselleh kartohkoi lohkoloi, da suolattu počinlihu (lihu tulou piälimäizekse), da paloitteleh piäle voipalaizii. Dostalit taiginat ajel plitkakse, da nosta se piirain kanzekse, leikkua ülimiäräzet kohtat reunoiltah iäre, pane piirai päččii nenga 250 gruadussi, pasta nenga 10-15 minuuttua, kuni pindoi sua hüvän väritükseh da ota piirai iäre päčis da voideleh se voisulal, da peit piirai folioloi, alendah päči 200 graduassii da pastu piirai nenga 4 čuassuu.
Morze kommunikatsii

Morze kommunikatsii on kommunikatsii metoudu kus viesti vaihtetah Morzen kirjaimikollah, libo čökehil, viivoil da ritmuo, signualoi avul. Ku Morze kommunikatsii käütetäh iänien kauti, raadivo signualoi libo tuliloi kauti, čökehil on pienii piipoi, n’apsahuttau libo tuli hehkuloi, da viivoi on pitkii. Se nimietih Samuel Morse mugah.
Ezimerki Morze kommunikatsiis.
Erilazii kirjaimii kui "Š, Ž, Č, Ä, Ö, Ü" ühtelläh signualoiduh eri tabah: Š: "----", ga Ž, Č, Ä, Ö, Ü ei omis suorua kiännöstü, ga käütetäh Morze signualoi toizien kirjaimuo kel, da ozal ei ole signualuo ( Ž, Č ). Ä: ".-.-" joga on müös sama ku "Æ", Ö: "---." joga on sama ku "Ø", da Ü: "..--" joga on sama ku "Û".
Üdinsodavehkeh

Üdinsodavehkeh libo atomsodavehkeh, üdinvehkeh on räjähtävü vehkeh, ku harvinaizestu käütetäh sodas. Se sua suuren räjähtüsvoiman üdinfuuzieloi da üdinfissielois. Ühtel üdinsodavehkehel voi suattua vagavua vahinguo da kovii gumanitarnuo kriizisiloi niiden raadioaktiiviziidu da suurien räjähtüksie täh.
Nügüaigoinu üdinsodavehkehii on Amerikan, Ven'an, Velikobrituani, Frantsi, Kitai, Indii, Pohjas-Korea da Pakistuanu käütettävih. Valdivoloi kui Izrailuo duumaiččou ollah aiga miärü üdinsodavehkehii, ga erähät valdivot on luobunu üdinvehkehes, kui Ukrainu da Suvi-Afriekku.
Käüttö.
Üdinvehkehii on käütettü voinas vaiku 2 kerdua, ga mollembat oldih Amerikan tiputtuamie Hiroshima da Nagasaki linnoih, vehkehii on kaikkiedah käütettü üli 2,000 kerdua, ga dostalit käütettih üdinanualizoi.
Riitalakši

Riitalakši on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Luusalmen kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 1,6 km². Järven pindu on 102,7 metrii korgiembi meren pindua. 
Pohjazes järveh laskeh Vuonnizenjogi. Suves järvespäi vezi virduau Ylä-Kuittijärveh. Lounazes järvirannale on sijoitannuhes Vuonnizen kylä.
Roppomojärvi

Roppomojärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Jyškyjärven kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 3,1 km². Järven pindu on 87,2 metrii korgiembi meren pindua. 
Järves läbi virduau Norvajogi, kudai laskeh Kemijogeh. 
Järves voibi pyydiä siigua, haugii, särgii, matikkua, ahvendu da kiiškoidu.
Routajärvi

Routajärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Luusalmen kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 1,6 km². Järven pindu on 127,2 metrii korgiembi meren pindua. 
Järvespäi lähtöy Routanoja, kudai laskeh Keski-Kuittijärven Ruotahanlakšeh.
Ruogojärvi (Kalevalan piiri)

Ruogojärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Luusalmen kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 1,2 km². Järven pindu on 181,9 metrii korgiembi meren pindua. 
Järveh laskeh nimetöi oja. Päivänlaskus järveh laskeh Čerpajoki. Järven lahtespäi vezi virduau Hoikojärves läbi da tulou Regojärveh. Täs järvespäi lähtöy Valasjogi. Järven lähäl matkuau -avtodorogu (Tungutjärvi - Kalevala)
Ruokojärvi (järvi, Kalevalan piiri)

Ruokojärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Luusalmen kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 1,4 km², vezibasseinan ala on 17,8 km². Järven pindu on 107,7 metrii korgiembi meren pindua. 
Järven lahtespäi vezi virduau Ruokojogeh, kudai laskeh Ylä-Kuittijärveh.
Ruhjärvi

Ruhjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Luusalmen kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 1 km², vezibasseinan ala on 74,6 km². Järven pindu on 214 metrii korgiembi meren pindua. 
Järves läbi virduau Kuržmajogi, kudai laskeh Vuonnizenjogeh. Vuonnizenjogi laskeh Riitalakšeh. Täs järvespäi vezi virduau Ylä-Kuittijärveh. 
Järven lähäl on Ven'an da Suomen raja. Sissäh on 1200 metrii.
Ruakku

Ruakku (latinakse. "cancer") on ühteisnimi pahanluaduizil kazvaimile, se on voimattomus, ga solut kazvau da jagahes kovah, da hüökkiäü agressiivistu toizii soluloi. Ristikanzuloi kellebo ei ole ruakkua, on solunjagavumine haldivos. Tervehet solut jagavutah piettelevästu da kopiiruijah iččiedäh silleh, ku roih liziä tervehii soluloi, ga solu mis on ruakku jagahes kovah. Ku ruakkusolu ei hüökkiäü toizii soluloi, da vaiku suurenou, tädä sanotah kazvaimekse.
Suattai.
Ruakkua suattau monet erilazet dielot, kui kurimine, joga herkendäü ezimerkikse kouhkoiruakkua, suuruakkua, keroiruakkua da kieliruakkua. Muudu ruakan nostattajii on pahat eloksentavat kui liigu süömine eli liiguviessu, igä, infektsiedut, liigu alkogolin käüttö, radioaktiivine suvastus da huonukses käütetüt materjualu ezimerkikse formaldehüdu da asbestu.
Lajit.
Ruakku lajiloi on monih erilazii, ga ülehizii lajiloi global’noistu on: rinduruakku, kouhkoiruakku, edurauhasruakku da vaččaruakku. Naizil ülehine ruakku laji on rinduruakku, da miehil se on edurauhasruakku.
Hoidot.
Ruakkua on mondu eri hoidometouduu, tiettülöi ezimerkkiloi ruakun hoijos on:
Rehmejärvi

Rehmejärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Borovoin kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 1,1 km². Järven pindu on 169 metrii korgiembi meren pindua. 
Järvespäi vezi virduau Lahnajogeh, kudai laskeh Pismajogeh. Tämä jogi laskeh Yläjärveh, kuduas läbi virduau Kemijogi.
Seglimojärvi

Seglimojärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Jyškyjärven kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 1,6 km². Järven pindu on 109,5 metrii korgiembi meren pindua. 
Järves läbi virduau Karangojogi, kudai laskeh Tuoppajärveh.
Voimattomus

Voimattomus libo taudi (latinakse. morbus) on ku elimistö tijustau poikkevuksellizii simptomuloi, ka erotah elimistön perus toimizis da ollah ülehizesti kuitah tabah vahingollizii, sil ne voijah nostattau simptomuloi kui kibuu, väzümüstü da žuaruu.
Nostattai.
Enimüölleh taudiloi nostattau monet eri süüt ezimerkikse ku vardaluo menöü viirussoi, vahingollizii bakteriloi libo taudiloi nostattoi sienii. Üksi suurimis taudi nostattajis on huono gigijienu da puhtahan vien puuteh. Troopikkoi alovehil müös böbökät kui pin'oit on vällü mal'arieloi levittiä, kägöintäi on müös üksi tunnettu taudiloi levittiä.
Hoido.
Ülehizesti, taudiloi hoidetah erilastu lekarsvoin väil, ga infektsiedu hoidetah antibioutiekoil, infektsie vastustus antibioutiekoil suattau ollah harvinaine probliema infektsie hoiduo. On müös taudiloi ka ei voi hoidua lieččehii väil, kui hrouniellizet taudit.
Estämine.
Taudiloi voi estiä monil erilazil tavoil kui hüvät elostavat (gigijienu, tervehellizet syömizet, riittävü liikkumine, imi).
Üksi toine tabah on immuunizatsi, mis ristikanzale annetah pieni annos mainittuu viirusta libo bakterii, ka ruadau rungas valmehe taudile, täs metoudus käütetäh elimistön kügüü mustua taudiloi, libo elimistö püstüü parembi puolistamah taudiloi vastah. Osoubenno rokotuksihis käütetäh immuunizatsuo metouduo.
Keski-Vuopajärvi

Keski-Vuopajärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Luusalmen kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 2 km², vezibasseinan ala on 60,2 km². Järven pindu on 125,2 metrii korgiembi meren pindua. 
Järves läbi virduau Ala-Vuopajogi, kudai laskeh Ala-Kuittijärveh.
Keski-Suopajärvi

Keski-Suopajärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Jyškyjärven kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 1,2 km². Järven pindu on 134,9 metrii korgiembi meren pindua. 
Järves läbi virduau Sopujogi, kudai laskeh Kylänjärveh. Kylänjärves läbi virduau Kemijogi.
Šumava National Park

Süümava Paarkõsy Suumi (Tekkeiži: "Národní park Šumava", vjur kaartajhüüisjevoniidus NP Šumava), ui Bohemian Forest National Park,
Äävi juus paarkõsy suumi ee Süünsaj regi Böheimaa Tekkeiži Räpublikanus eejo grižonii Tüssikkeimaa (kör leimii Bavarimaaži paarkõsy suumi lüübajhu) ejž Avströniimaa. Tdujhööszy žoj eejo inhabitavuseekurovnagrižoniivaturoosmymaajmaasmaahmaaszyjuovrnymaa vüžj sammaas nämijkszymi, Süumava ui Böheimaakkeiži Skobi
Suolajärvi

Suolajärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Jyškyjärven kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 1,5 km². Järven pinnan korgevus meren pinnaspäi on 131,4 metrii. 
Järvespäi vezi virduau Purnojärves da Piežungijärves läbi da tulou Kepajogeh. Tämä jogi laskeh Kylänjärveh, kuduas läbi virduau Kemijogi.
Takkajärvi

Takkajärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Luusalmen kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 1,6 km². Järven pinnan korgevus meren pinnaspäi on 197 metrii. 
Luodehes olijas lahtespäi vezi virduau Pahheojah, kudai laskeh Uhutjogeh. Uhutjogi laskeh Keski-Kuittijärveh.
Talvijärvi (Kalevalan piiri)

Talvijärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Jyškyjärven kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 1,4 km², vezibasseinan ala on 10,3 km². Järven pinnan korgevus meren pinnaspäi on 188,5 metrii. 
Järvespäi lähtöy Talvijogi, alavirras sen nimi muuttuu Kepajovekse. Kepajogi laskeh Kylänjärveh, kuduas läbi virduau Kemijogi.
Satasjärvi

Satasjärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Jyškyjärven kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 2,4 km². Järven pinnan korgevus meren pinnaspäi on 99,1 metrii. 
Järvespäi lähtöy Satasoja, kudai laskeh Čirkakemijogeh.
Toraisjärvi

Toraisjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Luusalmen kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 1,8 km², vezibasseinan ala on 3150 km². Järven pinnan korgevus meren pinnaspäi on 104,7 metrii. 
Järves läbi virduau Pistojogi, kudai laskeh Ylä-Kuittijärveh.
Haikol’anjärvi

Haikol’anjärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Jyškyjärven kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 5,5 km², vezibasseinan ala on 609 km². Järven pinnan korgevus meren pinnaspäi on 114,9 metrii. 
Järves läbi virduau Kepajogi, kudai laskeh Kylänjärveh. Täs järves läbi virduau Kemijogi. Luodehes olijah lahteh laskeh Luaštangijogi.
Hangolujärvi

Hangolujärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Jyškyjärven kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 2,1 km², vezibasseinan ala on 9,2 km². Järven pinnan korgevus meren pinnaspäi on 118,5 metrii. 
Lounazes olijas lahtespäi lähtöy Hangoluoja, kudai virduau Posijärves läbi da laskeh Kepajogeh. Tämä jogi laskeh Kylänjärveh, kuduas läbi virduau Kemijogi.
Haapajärvi

Haapajärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Jyškyjärven kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 1 km². Järven pinnan korgevus meren pinnaspäi on 173,6 metrii. 
Järvespäi lähtöy Šombajogi, kudai laskeh Kemijogeh.
Hapokalajärvi

Hapokalajärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Borovoin kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 1,2 km², vezibasseinan ala on 51,3 km². Järven pinnan korgevus meren pinnaspäi on 145,6 metrii. 
Järves läbi virduau Kamajogi, kudai laskeh Pismajärveh. Täs järves läbi virduau Pismajogi, kudai laskeh Yläjärveh. Yläjärves läbi virduau Kemijogi.
Sägärvi

Sägärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Jyškyjärven kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 3,1 km², vezibasseinan ala on 43,4 km². Järven pinnan korgevus meren pinnaspäi on 131 metrii. 
Järves läbi virduau Norvajogi, kudai laskeh Kemijogeh.
Haapajärvi (järvi, suvi)

Haapajärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Jyškyjärven kyläkunnan alovehele. 
Järven pinduala on 9,6 km², vezibasseinan ala on 11700 km². Järvenpindu on 90,4 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järves läbi virduau Kemijogi.
Haukijärvi (Kalevalan piiri)

Haukijärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Luusalmen kyläkunnan alovehele. 
Järven pinduala on 1 km². Järvenpindu on 207 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järves läbi virduau Haukijoki, kudai laskeh Pistojärveh. Täs järves läbi virduau Pistojogi, kudai laskeh Ylä-Kuittijärveh.
RIISA - Suomen pravoslaunoi kirikkömuzei

RIISA – Suomen pravoslaunoi kirikkömuzei Kuopios on kanzallizesti da rahvahanvälizesti tärgei tiemumuzei, kudamua haldivoi Suomen pravoslaunoin kirikkömuzein fondu. Muzein ruado on pravoslaunoin kirikön ainehellizen da vizual’noin kul’tuuruperindön tutkimine, tallendamine da säilyttämine dai pedindös huoldu pidämine. Näyttelylöin lizäkse kazvatus da opastundu ollah tärgei vuitti muzein ruaduo. 
Muzei perustettih Kuopioh vuvvennu 1957. Se avavui keviäl 2015 pitkän remontukavven jälgeh. Kirikkömuzein alakerrokses on kirikkötila hillendymizen da sluužban varah. Kirikkömuzein srojus on sego tila, kudamua ezimerkikse školaluokat voijah käyttiä. 
Muzein keräilemän roindu liittyy voinah da evakujiiruiččemizeh. Muzein peruskeräilemy on peräzin Karjalan pravoslaunolois prihodois dai Valamon, Konevičan da Peččamon manasterilois. Manasterilois da prihodois evakujiiruiččetut ezinehet luajitah päivänlaskuvaldivoloin tärgevimih kuulujan obrazoin, kiriköllizien ezinehien da tekstiil’oin keräilemän. Ezinehet ollah suurimal ozal peräzin 1700- da 1800-luvul. Tärgielöi  ezinehii ollah ezimerkikse Ven’an haldivoiččijoin manasteriloile tuovut lahjat. Oman kogonazuon luajitah kirikkösluavin- da ven’ankielizet harvinazet kniigat, kudamis on painettuloi sego käzin kirjutettuloi tevoksii. Muzeis on lizäkse suuri fotokuvakeräilemy dai skrojupluanoi da kartukeräilemy.
Kirikkömuzein kuuluzimii ezinehii ollah ezimerkikse 
-  čuudoloi luadijan Konevičan Jumalanmuaman obrazan riizu (kullattuo hobjua, čomendettu helmil da jalokivil, valmistettu Piiteris 1893)
-  Jumalanmuaman Akatistos-obrazu, kirikkömuzeis nägyvil olii čuudoloiluadijannu kunnivoitettu obrazu
- Jumalanmuaman ennusmerki -obrazu (Oriantti, Znamenije), kullattu hobjuriizu, ozittain helmipiällystetty, Jumalanmuaman očal sinine sapfiiru.
Hirvisjärvi

Hirvisjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Luusalmen kyläkunnan alovehele. 
Järven pinduala on 1,6 km², vezibasseinan ala on 29,4 km². Järvenpindu on 169,3 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Vezi virduau Kangijärves, Hirvisjärves, Jengujärves da Angijärves läbi da tulou Voikulanjärveh. Täs järves läbi virduau Pistojogi, kudai laskeh Ylä-Kuittijärveh.
Hirmušjärvi

Hirmušjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Luusalmen kyläkunnan alovehele. 
Järven pinduala on 5,5 km², vezibasseinan ala on 34 km². Järvenpindu on 144,9 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järven luodehlahtespäi vezi virduau Muasjärveh. Sit läbi virduau Pistojogi, kudai laskeh Ylä-Kuittijärveh.
Huotarijärvi

Huotarijärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Ješkyjärven kyläkunnan alovehele. 
Järven pinduala on 1,3 km². Järvenpindu on 171 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järves läbi virduau Ulmajogi, kudai lakshe Kiisjogeh. Se laskeh Tuoppajärveh.
Mustujärvi (järvi, Kalevalan piiri)

Mustujärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Luusalmen kyläkunnan alovehele. 
Järven pinduala on 1 km². 
Järvespäi vezi virduau nimettömis lambilois läbi da laskeh Uhutjogeh. Se laskeh Keski-Kuittijärveh.
Čikšajärvi

Čikšajärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan linnukunnan da Kalevalan piirin Luusalmen kyläkunnan alovehele. 
Järven pinduala on 1,7 km². Järvenpindu on 101,2 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järvespäi lähtöy Čikšaoja, kudai tulou Keškemajärvespäi da laskeh Keski-Kuittijärveh. Järven randua pitkin menöy -nimine avtodorogu (Kalevala-Lonka).
Čirppajärvi

Čirppajärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Luusalmen kyläkunnan alovehele. 
Järven pinduala on 2 km². Järvenpindu on 116,9 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järvespäi vezi virduau Eldankajogeh, kudai laskeh Keski-Kuittijärveh.
Šombajärvi

Šombajärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Jyškyjärven kyläkunnan alovehele. 
Järven pinduala on 21,1 km², vezibasseinan ala on 493 km². Järvenpindu on 115,9 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järveh laskeh nimettömiä jogie. Suurimii niis ollah Šuojogi da Očakkajogi. Šuojogi virduau Suures Šuojärves läbi. Täh järveh laskeh Syväoja. Šombajärves läbi virduau Šombajogi, kudai laskeh Kemijogeh.
Šongojärvi

Šongojärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Jyškyjärven kyläkunnan alovehele. 
Järven pinduala on 3,8 km², vezibasseinan ala on 217 km². Järvenpindu on 107,3 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järven liidehlahteh tulou vetty Pitkäsjärvespäi. Šongojärves läbi virduau Šongojogi, kudai laskeh Kepajogeh. Se laskeh Kylänjärveh, kuduas läbi virduau Kemijogi.
Višn’u

Višn’u (latinakse. "Cerasus") libo Višn’upuu on puunandin, kudai kazvau puus libo tuhjos. Višn’u kuuluu "Prunus" suguh da se on luumarju, libo sen südämes on kivi kudai on nenga 0,5-1cm suuru.
Kazvattamine.
Višn’uloin kazvattamizes tärgeimmät lajit ollah mageivišn’u ("Prunus Avium") kudamah kuuluu valduoza višn’uloin sortus, da muigievišn’u ("Prunus Cerasus"). Mollembat lajit alguperäztüü Jevroupah da Aazieh.
Višn’upuul kestäü nenga 3-5 vuottu kazvau tarbehekse, što voi luadie fruktua.
Kyly

Kyly libo saunu () on kylbemisty niškoi luajittu perti libo huonus, kudai lämmitetäh päčil, kudamah lykätäh vetty. Ku kylyn päčih lykätäh vetty, dai roih vezihöyryy, kudai kučutah löylykse. Löyly luadiu kylyn ilmus kostein. Löylylöin miäräl voibi reguliiruija kylyn lämbyö, rippuon lykätyn vien miärästy.
Vaikutukset.
Kylbiemine vähendiä 2016 vuvven tutkimuksen perustehel keski-igäzis miehis dementien da alzheimerin tavvin riskie, kui myös vähendäy stressii da avvuttau lihas kibuo, parandau nivelden liikkumistu da helpondau niveltulehtukseh kibuo.
Liigu aigu kylys voi nostattau dehydratsii, da liigu räkki voi nostattau paloruanuloi tai surmandu.
Eduard Artem'ev

Eduard Nikolajevič Artem'ev (30. külmükuudu 1937 Novosibirsk - 29. talvikuudu 2022 Moskovu) oli Ven'alaine da Nevvostoliiton säveldäi, kudai säveldi elektrouniestu muusikkua da fil'mu muusikkua fil'muis, kui: "Solaris", "Siberiade", "Mirror", "Stalker" da "Burnt by the Sun." Vuvvennu 1999 häi sai tiitulien "Ven'an Federatsiin Rahvahanartistu".
Biogruafii.
Artem'ev rodivui Novosibirskas da häi opastui Moskovan Konservatouries. Artem'evan interessu elektrounizeh muusikkuh da sintetizuattoreloih algoi hänen valmistuomizeh jälgeh vuvvennu 1960, konzu elektrounine muusikku oli aluillah.
Suoperkka

Suoperkka on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Luusalmen kyläkunnan alovehele. 
Järven pinduala on 2,4 km², vezibasseinan ala on 15,2 km². Järvenpindu on 143,3 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järvespäi lähtöy samannimine jogi, kudai laskeh Luomajärveh. Täs järves läbi virduau Kentojogi, kudai laskeh Yläjärveh. Täs järvespäi vezi virduau Alajärveh. Alajärvespäi vezi virduau Keski-Kuittijärveh.
Soppijärvi

Soppijärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Luusalmen kyläkunnan alovehele. 
Järven pinduala on 1,5 km². Järvenpindu on 172,4 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järvespäi lähtöy Soppijoki, kudai laskeh Valasjogeh. Tämä jogi laskeh Tuoppajärveh.
Syrjäjärvi

Syrjäjärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Luusalmen kyläkunnan alovehele. 
Järven pinduala on 1, 7km². Järvenpindu on 187,8 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järven lahtespäi vezi virduau nimettömis lambilois läbi da tulou Uhutjogeh, kudai laskeh Keski-Kuittijärveh.
Suuri Pirttijärvi

Suuri Pirttijärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Luusalmen kyläkunnan alovehele. 
Järven pinduala on 2,4 km², vezibasseinan ala on 171 km². Järvenpindu on 226,4 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järves läbi virduau Vuonnizenjogi, kudai laskeh Riitalakšeh. Täs järvespäi on vezitie Ylä-Kuittijärveh. Suures Pirttijärves Ven’an da Suomen rajassah on kolme kilometrii.
Syväkaugi

Syväkaugi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Jyškyjärven kyläkunnan da Kemin piirin Viäränkosken kyläkunnen alovehele. 
Järven pinduala on 1,2 km², vezibasseinan ala on 52,7 km². Järvenpindu on 102 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järves läbi virduau Kaugijogi. Kuni jogi ei laskene järveh, sil on Hahnaoja-nimi. Kaugijogi laskeh Juurikkajärveh. Täs järves läbi virduau Šombajogi, kudai laskeh Kemijogeh.
Särgilambi

Särgilambi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Jyškyjärven kyläkunnan alovehele. 
Järven pinduala on 1,4 km². Järvenpindu on 167,8 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järven lahtespäi lähtöy Särgioja, kudai laskeh Keski-Kuittijärveh.
Emualittu st'oklu

Emualittu st'oklu libo mualattu st'oklu on st'okluu kudai on ornuamentoidu pudrumazel st'oklal. Histouris, emuali on olluh kaiverduksenke kannatettu tabah mualata st'oklaa, sil se voibi tuottua kirkkaidu da pitkä-aigaizii värei.
Ylijärvi

Ylijärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Jyškyjärven kyläkunnan alovehele. 
Järven pinduala on 2,9 km², vezibasseinan ala on 11800 km². Järvenpindu on 90 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järves läbi virduau Kemijogi. Järveh laskeh Pismajogi.
Yläjärvi (Kalevalan piiri)

Yläjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin alovehele. 
Järven pinduala on 5,5 km², vezibasseinan ala on 918 km². Järvenpindu on 101,1 metrin korgevuol merenpinnalpäi. Randua pitkin matku on 17,1 km. 
Järveh laskeh Kentojogi. Järvespäi vezi virduau Alajärveh. Järves voibi pyydiä riäpöidy, haugii, ahvendu, siigua, särgii, kiiškoidu da matikkua.
Nestor Mahno

Nestor Ivanovitš Mahno (ukr. "Нестор Іванович Махно", ven. "Нестор Иванович Махно". 7. Külmükuudu Huliaipolu 1888 - 25. Heinükuudu Pariižu) libo Bat'ko Mahno (батько Махно, Tuato Mahno) oli Ukrainalaine anarhiztu revol'utsii da Ukrainan Vallankumovuksellise Vasturinnah komandiiru. Ukrainan iččenäžüös voinan aigah häi alustu Mahnovštšynan, kudai oli Ukrainan muanruadain liikeh alustua anarhizmu-kommunismullineh valdivo.
Jumaštamjärvi

Jumaštamjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Jyškyjärven kyläkunnan alovehele. 
Järven pinduala on 1,5 km². Järvenpindu on 147,6 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järvespäi vezi nikunne ei virdua. Järvi kuuluu Kepajoven basseinah. Kepajogi laskeh Kylänjärveh. Täs järves läbi virduau Kemijogi.
Jyškyjärvi (järvi)

Jyškyjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin alovehele. 
Järven pinduala on 7,2 km², vezibasseinan ala on 20000 km². Järvenpindu on 89,9 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järvi kuuluu Kuittijärvilöin joukkoh. Järven rannale on sijoitannihes Jyškyjärven kylä. Järves voibi pyydiä särgii, riäpöidy, ahvendu, siigua, haugii, matikkua, lahnua, säyniä da korbisärgii.
Jävgesjärvi

Jävgesjärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Jyškyjärven kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 1,4 km², vezibasseinan ala on 5,25 km². Järvenpindu on 111,9 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järven suvilahtespäi lähtöy Jävgesjogi, kudai laskeh Kepajogeh. Kepajogi laskeh Kylänjärveh. Kylänjärves läbi virduau Kemijogi.
Jälijärvi

Jälijärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Luusalmen kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 3,5 km², vezibasseinan ala on 39,4 km². Järvenpindu on 121,6 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järvespäi lähtöy Jälioja, kudai laskeh Kentjogeh. Kentjogi laskeh Yläjärveh. Yläjärvespäi vezi virduau Alajärveh. Alajärvespäi vezi virduau Keski-Kuittijärveh. Järven lähäl menöy -avtodorogu (Borovoi-Luusalmi).
Jänisjärvi (Kalevalan piiri)

Jänisjärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Borovoin kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 1,1 km². Järvenpindu on 144,7 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järvespäi lähtöy Murto-oja, kudai laskeh Kentjärveh. Kentjärves läbi virduau Kentjogi.
Angijärvi

Angijärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Kuuzeman kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 1,5 km², vezibasseinan ala on 8,08 km². Järvenpindu on 55,1 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järvespäi lähtöy Leibyjogi, kudai laskeh Vienanmereh.
Valgeilambi

Valgeilambi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Kuuzeman da Viäränkosken kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 2,4 km², vezibasseinan ala on 15,2 km². Järvenpindu on 105,5 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järvi on yhtistetty Pengerojanke, kudai laskeh Pongomajogeh.
Suuri Kellojärvi

Suuri Kellojärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Louhen piirin Aittuniemen da Kemin piirin Kuuzeman kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 4,3 km², vezibasseinan ala on 23,3 km². Järvenpindu on 75,8 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järvespäi vezi virduau Matočnoje-järves da Pienes Kellojärves läbi da tulou Jengijärvi. Täs järvespäi vezi virduau Kalga- da Von’ga -jogilois läbi da tulou Vienanmereh.
Suuri Ruogojärvi

Suuri Ruogojärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Kuuzeman kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 5,7 km². Järvenpindu on 64,2 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järves läbi virduau Pongomajogi.
Virmasjärvi

Virmasjärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Viäränkosken kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 3,6 km², vezibasseinan ala on 48,7 km². Järvenpindu on 107,2 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järves läbi virduau Virmasoja, kudai laskeh Keski-Ohtajogeh. Tämä jogi laskeh Kemijogeh.
Ylähäine Avneozero

Ylähäine Avneozero on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Viäränkosken kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 3,6 km², vezibasseinan ala on 34,9 km². Järvenpindu on 106,3 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järvespäi lähtöy jogi, kudai laskeh Kemijogeh.
Ylähäine Vitozero

Ylähäine Vitozero on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Viäränkosken kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 1,2 km². Järvenpindu on 101,4 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järvespäi lähtöy Nol’aoja, kudai laskeh Kemijogeh.
Kosoi

Kosoi libo kossovikku on perindehelline karjalaine piirai, kudai on puaksuh šeimitty umbinažekse, gu toiči jätetäh augi. Sydämeči kosoi on täytetty greččuloil da brossusuurimol.
Vidozero

Vidozero on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Viäränkosken kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 1,6 km². Järvenpindu on 92 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järves läbi virduau Vidrečka-nimine jogi, kudai tulou Karmajärves da laskeh Avnereka-nimizeh jogeh. Tämä jogi laskeh Kemijogeh.
Viiksijärvi

Viiksijärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Kuuzeman kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 6,2 km², vezibasseinan ala on 147 km². Järvenpindu on 99,1 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järveh tulou vetty Purnojärves da Rutometovajärvespäi. Järves läbi virduau Kadirečka-jogi, kudai laskeh Pongomajogeh.
Yleisradio

Suomen Yleisruadivo OY (suom. Suomen Yleisradio OY) on Suomen valdivon omistai tele- da ruadivoyhtymy. Yhtymäl on kolme telekanualua da viizi ruadivoazemua.
YLE:n piäruadivotelekeskukset sijaitah Helsingin Pasilas sego Tamberen Tohlopis.
Eduard Hil

Eduard Anatol'evič Hil (ven. Эдуа́рд Анато́льевич Хиль) oli Ven'alaine bariton pajattai, kudai suai Ven'an "rahvahanartistu" tiitulien. Angliekse hänet tietäh nimel "Edward Hill".
Hil oli popul'arine Nevvostoliitos vuozin 1960-1970, da häi ozutteli yliči 80 muas. Hil tuli pop'ularoikse rahvahienvälizesti vuvvennu 2010, konzu video hänes pajattamas vuvvennu 1976 ebävokualizesti pajoa "Olen ylen ožakas, gu olen dostallilleh myöstymäs kodih." (ven. Я очень рад, ведь я, наконец, возвращаюсь домой.) tuli internet miemu, kudamah tuači händy kuččutah nimel "Mr. Trololo".
Aigahine Elos da Opastus.
Hil rodivui 4. Syvyškuudu, 1934, Smolenskas. Toizen muailmanvoinan aigah, hänen detsadu bombittih da hänet erotettih hänen muamos, konzu händy evakuojittih Bekovoh, Penzan oblast'. Bekovos häi puuttui lapsienkodih kudamas ei olluh syömisty da muidu perus tarvikkeidu. Vuvvennu 1943, gu Smolenska vällendittih Natsieloin činas, häi yksikai piäži järilleh hänen muamon luoh. Hil vaihtoi vuvvennu 1949 eloipaikan Leningradah."
Vuvvennu 1955, Hil piäži Leningradan Konservatourieh, kudamas häi školanloppiji vuvvennu 1960.
Vuoksjärvi

Vuoksjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Kuuzeman kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 13,6 km², vezibasseinan ala on 667 km². Järvenpindu on 87,1 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järves läbi virduau Pongomajogi. Syvän Salmen kauti järvi on yhtistetty Pienen Vuoksjärvenke. Täh järveh tulou vettu Kuivasjärvespäi.
Volina Lambi

Volina Lambi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Kuuzeman kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 1 km², vezibasseinan ala on 680 km². Järvenpindu on 86,4 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järves läbi virduau Pongomajogi.
Vuotanenjärvi

Vuotanenjärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Viäränkosken kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 3,6 km², vezibasseinan ala on 62,2 km². Järvenpindu on 99,8 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järveh tulou vetty Kivijärves da Ceppi- nimizes järvespäi. Järvespäi vezi virduau Lullojärveh. Täs järves läbi virduau Šombajogi, kudai laskeh Kemijogeh. Lounazes järvi on yhtistetty Kaijanperänjärvenke.
Vuarjärvi

Vuarjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Kuuzeman kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 2,4 km², vezibasseinan ala on 15,2 km². Järvenpindu on 103,9 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järvi on yhtistetty Pongomajärvenke. Täs järvespäi lähtöy Pongomajogi.
Syväjärvi (Kemin piiri)

Syväjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Kuuzeman kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 6,2 km², vezibasseinan ala on 193 km². Järvenpindu on 94,1 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järves läbi virduau Kadirečka-nimine jogi, kudai laskeh Pongomajogeh.
Egutjärvi

Egutjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Kuuzeman kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 2,1 km², vezibasseinan ala on 131 km². Järvenpindu on 60,7 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järves läbi virduau samannimine jogi.
Frantsii

Francii () on Päivänlasku-Jevroupan valdivo. Sen virralline nimi on Francien tazavaldu. Piälinnu on Pariižu.
Rahvahan lugumiäry on 64,7 milj. hengie (pakkaskuu, 2010), läs 90% ollah Francien kanzalazet. Vierolazet ollah katoliekat (80% vierolazien luvuspäi libo 43% kogo rahvahan lugumiäryspäi), 45% rahvastu sanotah, gu ei uskota jumalah.
Muan pinduala on 674  685 km².
Kaijanperänjärvi

Kaijanperänjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Viäränkosken kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 5,7 km², vezibasseinan ala on 22,8 km². Järvenpindu on 99,8 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Kaijanperänjärvi da Vuotanenjärvi ollah yhtistetty keskenäh. Vuotanenjärveh tulou vetty Kivijärves da Ceppi- nimizes järvespäi. Vuotanenjärvespäi vezi virduau Lullojärveh. Täs järves läbi virduau Šombajogi, kudai laskeh Kemijogeh.
Juna (Hirudinea)

Hirudo medicinalis libo "Juna" da toiči"," "Čakatoi" on verdy imii nivelmado, kudamah primenäijäh liečetiijollizennu. 
Toizii rodui, kudamah käytetäh liečetiijollizinnu on "Hirudo orientalis, Hirudo verbana, Hirudo troctina" da "Macrodbella decora"
Liečetiijollizii junii käytettih äijäl 1800-vuozikavvel.
Pirkkala

Pirkkala (ruoč. Birkala) on kundu Pirkanmualla, kudamas azuo nenga 21,000 hengie, hos Tamperen linnualovehe rahvaslugu on nenga 423,000 hengie. Pirkkala sijaiččou lounaizeh Tamperes.
Pirkkalan pinduala on 104,4 km² kudamas muadu on nenga 81,43 km² da dostalit 22.97 km² on vetty. Pirkkalan rahvahantihevys on 248 hengie/ 1 km², kudamah tuači Pirkkalal on suurin rahvahantihevys kaigis eloipaikkolois, kudamah kuččutah linnuloikse.
Kivijärvi (Kemin piiri)

Kivijärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Viäränkosken kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 1,8 km², vezibasseinan ala on 7,16 km². Järvenpindu on 103,8 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järvespäi vezi virduau Ceppi-nimizes järves da Vuotanenjärves läbi da lopus tulou Lullojärveh. Täs järves läbi virduau Šombajogi, kudai laskeh Kemijogeh.
Lahti (Suomi)

Lahti () on Suomen linnu da Päijät-Hämeen muakundukeskus.
Päijät-Hämeen muakundu

Päijät-Häme on Suomen muakundu. Sen piälinnu on Lahti.
Kukkuvanjärvi

Kukkuvanjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Viäränkosken kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 7,9 km², vezibasseinan ala on 665 km². Järvenpindu on 100,7 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järves läbi virduau Šombajogi, kudai laskeh Kemijogeh.
Kurgijärvi

Kurgijärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Viäränkosken kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 1,7 km², vezibasseinan ala on 768 km². Järvenpindu on 97,6 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järves läbi virduau Šombajogi, kudai laskeh Kemijogeh.
Leveijärvi

Leveijärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Kuuzeman kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 6,6 km², vezibasseinan ala on 67,5 km². Järvenpindu on 105,3 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järveh laskeh Pongoman kanualu, kuduan viet tullah Piäjärvespäi. Järvespäi vezi virduau Pongomajärveh. Järveh laskeh Kirvesoja, kudai tulou Kirvesjärvespäi.
Lahnujärvi

Lahnujärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Kuuzeman kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 1,7 km², vezibasseinan ala on 208 km². Järvenpindu on 15,3 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järves läbi virduau Unduksa-jogi, kudai laskeh Vienanmereh.
Reboijärvi

Reboijärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Kuuzeman kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 3,2 km². Järvenpindu on 0,2 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järveh laskeh Nižmajogi. Stoikovskii-kosken kauti järvi on yhtistetty Vienanmeren Stoikovskii-lahtenke. Järven lähäl on sijoitannuhes Kalgalakšen kylä.
Lullojärvi

Lullojärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Viäränkosken kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 12 km², vezibasseinan ala on 997 km². Järvenpindu on 97,4 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järveh tulou vetty Kivijärves, Vuotazen- da Kaijanperänjärvespäi. Järves läbi virduau Šombajogi, kudai laskeh Kemijogeh.
Magrino

Magrino on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Kuuzeman kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 2,6 km², vezibasseinan ala on 270 km². Järvenpindu on 13,6 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järves läbi virduau Unduksa-jogi, kudai laskeh Vienanmereh.
Pieni Ruokojärvi

Pieni Ruokojärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Kuuzeman kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 1,5 km², vezibasseinan ala on 775 km². Järvenpindu on 64,2 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järves läbi virduau Pongomajogi.
Šahmatat

Šahmatat on strateegielline stolakiža, kuduah kižuau kaksi hengie. Heil on 64-kodaine šahmattulaudu, kudual on erikoisšahmattufigurua. Kiža yhtistäy taijon (šahmattukompozicii), tiijon sego sportan elementua. Sen nimi on tulluh persien kielespäi ― šah mat merkiččöy «šah kuoli».
Šahmattoih kižatah sežo kižuajien joukot, toine tostu vastah libo yhty kižuajua vastah. Nengozii kižoi tavan mugah sanotah nevvondukižoikse. Voi olla nengoine kiža, konzu yksi nerokas kižuaju yhtelaigua kižuau monen vastustajan kel (häi kižuau jogahizen kižuajan kel erillizel lavval). Voi olla vie mondu kižavariantua, kudualois ollah standartanvastaizet siännöt, figurat libo lavvan suurus.
Histourii.
Šahmatat on vähimyölleh puolitostu tuhattu vuottu. On äijy versiedy, kudualoin avul sellitelläh kižan kehitysty sego levittämisty. Niilöin joukos ollah Indien, Vizantien da toizet versiet. Šahmatoin roindumuannu pietäh Indiedy, kus VI vuozisual jälles Iisusan roindua kižattih čaturangah, kudai mustutti šahmattoi. Piästyy Indiespäi lähimualoih, čaturanga äijäl muutui. Persies čaturangan jälgeläzekse rodih šatrandž-kiža. IX–X vuozisual šatrandž piäzi Jeurouppah sego Afriekkah. Jeuroupas kiža uvvessah muutui. XV vuozisuakse oldih jo net kižan siännöt, kudamii nygöi sanotah ”klassiekkusiändölöikse”. XIX vuozisual otettih käyttöh net siännöt, kudamien mugah ruvettih pidämäh kanzoinvälizii šahmattukilboi. Vuvves 1886 algajen ruvettih pidämäh muailman šahmattučempionuattoi. Vuonnu 1924 perustettih kanzoinväline šahmattufederacii, kudaman johtol pietäh äijii kanzoinvälizii kilboi.
Siännöt.
Figuroin alguazemu.
Šahmattoih kižatah lavval, kudai on juattu 64 yhtenjyttyizekse kodazekse (8×8). Kodazien pystysriävyt on merkitty latinan kirjaimil a:s h:ssah hurualpäi oigiele, kodazien piduhusriävyt – noumeroil 1–10 alahanpäi yläh. Joga kodaine on merkitty kirjaimel sego noumeral. Kodazet ollah mustat da valgiet, nenga pystys- da piduhusriädylöin rinnalolijat kodazet ollah erivärizet. Lähälolii kodaine kižuajan oigies puolespäi pidäs olla valgei kodaine (niilöile, ket kižatah valgieloil figuroil, tämä kodaine on h1, mustil – a8).
Kižan allus joga kižuajal on 16 šahmattufigurua. Yhten kižuajan figuroi sanotah valgieloikse, toizen – mustikse. Iče kižuajiigi sanotah valgieloikse da mustikse.
Joga kižuajal ollah koroli, korolevnu (duamu), kaksi ladjua, kaksi slonua, kaksi hebuo da kaheksa peškua. Kižan allus valgieloi figuroi pannah enzimäzen da toizen (peškoi) piduhusriävyn kodazile, mustii – seiččemenden (peškoi) da kaheksanden piduhusriävyn kodazile.
Siirdotavat.
Kižuajat vuorotellen siirretäh figuroi. Enzimäzinny figuroi siirretäh valgiet kižuajat. Kižuaju siirdäy yhty figurua nengozien siändölöin mugah:
kaikkii figuroi, paiči hebuo, voi siirdiä kohtinastu viivua myö, sendäh gi figuran tiele ei sua olla tostu figurua. Vai hebuo voi siirdiä sile kodazele, kudaman iel on toine figuru.
Ei sua siirdiä figurua sile kodazele, kudamal on oma figuru.
Konzu figurua siirretäh kodazele, kudamal on vieras figuru, sit vieras figuru otetah iäre lavvalpäi.
Samogonku

Samogonku libo "Korbijunkkari" on algokolinke luajittu zakonatoi viina, kudai puaksuh luajitah ruahkuainielois, ga voi fermentiiruija.
Etymolougii.
Sana "samogonku" tulou ven'na kielizes sanas "самогон" ("samogon").
Luadimine.
Suomalazeh tabah, samogonan luadimizeh kävvytetäh vil'l'uu, kartohkuu, muarjuloi, fruktuloi da maiduo, da on pädevii zuaherinke. Ven'al samogonun luadimizeh ajjemmih kävvytettih idujauhuo libo mallattuo vil'l'uu, ga neče taba on nygöi harskie, gu vojjah kävvyttäy parembieloi aineksie libo puaksuh zuaherii, vsokluo, leibyy, da fruktuloi.
Muijal.
Uzies jevroupan muas kävvytetäh kartohkuo, erilazii fruktui, da zuaherii samogonan luadimizes. Toiči luadimizeh kävvytetäh droždeidu vienke. Jevroupas puaksuh luajitah samogonua muais kudamas alkogoli on zakonatoi, libo sen hindu dai naloga on ylen korgie, što naloguo pyritäh välttelemmäh.
Amerikas muanruadajat luadie samogonua kukuruuzus, juablukois, vinogruadulois, ruikses da ozras. Yhtysvallois, samogonua kuččutah nimel ""Moonshine" (kuudamanläpetys) gu sidä puaksuh luajitah yöl salakkali, da "White lightning"" (valgie tulenisku) sen nimes, da tehos, kudamah kuččutah rounoku potkakse.
Ezimerkikse Itualies, Ispuanies, Horvuaties, da muijal välimerel kävvytetäh vinogruaduloi da toiči zuaherii jos tarvitah.
Slovenijas kävvytetäh katajanmuarjuloi, vinogruadiloi dai toiči sežo pedäidy.
Mualjärvi

Mualjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Viäränkosken kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 1,1 km². Järvenpindu on 87,1 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järvespäi vezi virduau Kemijogeh.
Nazijärvi

Nazijärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Viäränkosken kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 2,2 km², vezibasseinan ala on 32,5 km². Järvenpindu on 108,4 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järves läbi virduau Nazijogi, kudai laskeh Šombajogeh. Šombajogi laskeh Kemijogeh.
Nazijärvi (järvi, Kemin piiri)

Nazijärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Viäränkosken kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 1,4 km², vezibasseinan ala on 53,5 km². Järvenpindu on 104,3 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järves läbi virduau Nazijogi, kudai laskeh Šombajogeh. Šombajogi laskeh Kemijogeh. Nazijärveh laskeh Lidmajogi.
Alahaine Avneozero

Alahaine Avneozero on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Viäränkosken kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 3,2 km², vezibasseinan ala on 94,5 km². Järvenpindu on 100,8 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järves läbi virduau Avnereka, kudai laskeh Kemijogeh.
Alahaine Kadiozero

Alahaine Kadiozero on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Kuuzeman kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 1 km², vezibasseinan ala on 79,2 km². Järvenpindu on 100,3 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järves läbi virduau Kadirečka-nimine jogi.
Kolijärvi

Kolijärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Viäränkosken kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 1,6 km². Järvenpindu on 104,7 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järvespäi lähtöy Koivuoja. Alavirras sen nimi on Keskioja. Se laskeh Kezäjogeh.
Nomo-ozero

Nomo-ozero on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Viäränkosken kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 1,3 km², vezibasseinan ala on 22,8 km². Järvenpindu on 96,1 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järves läbi virduau Pongomajogi.
Orčežjärvi

Orčežjärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Viäränkosken kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 1,8 km², vezibasseinan ala on 56,2 km². Järvenpindu on 111,7 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järves läbi virduau Orčežoja, kudai laskeh Kemijogeh.
Puan’arvi (järvi, Kemin piiri)

Puan’arvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Viäränkosken kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 3,4 km², vezibasseinan ala on 23600 km². Järvenpindu on 81 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järves läbi virduau Kemijogi. Järven lähäle on sijoitannuhes Puan’arven kylä. Sissäh on 1,5 kilometrii.
Pengerjärvi

Pengerjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Kuuzeman kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 1,2 km². Järvenpindu on 103,9 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järves läbi virduau Pengeroja, kudai laskeh Pongomajogeh.
Zor'a

Rusko, zor'a libo šor'a, zor'aine on huondekses, da päiväzenkoites nägyvä valoilmivö, kudai mujuttau horizontan ruskien dai oranžin karvazekse. Zor'a enimyölleh tulou, gu päiväne on ylen alahaizel huondeksel. Zor'a voi sežo nägyö ehtyl, samanluaduztu ilmivöh kuččutah ehty- dai ildazor'akse.
Zor'an rodivundoh voi vaikuttoa pilvet, da soaste atmosfierus.
Vierolois.
Monis indo-jeurouppalazis vierolois libo uskolois on zor'an jumal, kui Grecien "Eos," Riimulaine "Aurora", da Indien "Ushas."
Hristinianskoin vieron Iisus sežo kuvau zor'ua, ezimerkikse Iisuksen nouzu kuollielois kuvattih huondekses, zor'an aigah.
Pongomajärvi

Pongomajärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Kuuzeman kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 45,2 km², vezibasseinan ala on 197 km². Järvenpindu on 103,6 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järveh tulou vetty Leviesjärvespäi. Täh järveh laskeh Kirvesoja, kudai tulou Kirvesjärvespäi. Järven lahteh tulou vetty Vuarujärvespäi. Koillizes järvespäi lähtöy Pongomajogi.
Purnojärvi (järvi, Kemin piiri)

Purnojärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kemin piirin Kuuzeman kyläkunnan alovehel. 
Järven pinduala on 3,8 km², vezibasseinan ala on 30,9 km². Järvenpindu on 101,8 metrin korgevuol merenpinnalpäi. 
Järvi on yhtistetty Viiksijärvenke.
Apia

Apia on Riippumattoman Samoa-nimizen valdivon piälinnu, ainavo linnu da portu.
Histourii.
Apia on enzimäine eländypaikku Samoan suaril. Sen eloitettih jevruoppalazet: missionierat Angliespäi. Se oli vuvvennu 1887. Vuvvennu 1900 suaristo pitkendettih Amieriekan da Germuanien välissäh. Päivänlaskun Samoan aloveh siirdyi Germuaniele. Samannu vuvvennu Apian valloitettih germuanielazet. Vuvvennu 1914 linnah tuli saldattua Uvves Zelandiespäi. Apia rodih Päivänlaskun Samoan Uvven Zelandien manduatanalazekse haldivokeskuksekse. 1. pakkaskuudu vuvvennu 1962 Päivänlaskun Samoa tuli Okeanien rippumattomakse valdivokse, kuduan piälinnannu oli Apia. Heinykuus vuvvennu 1997 muan nimekse tuli Rippumatoi Samoa-nimine valdivo.