tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Tuuliajolla

Tuuliajolla oli joukko rock-gastroliloi Suomes Saimaan randulinnois vuozinnu 1981–1986 da 2006. Bändit kulgiettih laival linnaspäi toizeh. Gastrolin idejan keksi Juice Leskinen.
Enzimäine Tuuliajolla-gastroli oli "SS Heinäveil" vuvvennu 1981. Sit luajittih Aki da Mika Kaurismäin ohjattu dokumentu "Saimaa-ilmiö", Juho Juntusen kirju "Tuuliajolla – suuri rock and roll -risteily" sego live-iäniteh "Tuuliajolla (eli ballaadeja Saimaalta)". Tuuliajolla-gastroliloi järjestettih 1980-luvul kaikkiedah viizi, no gastroli oli talohuollizesti liijan kallis, da vuvvennu 1986 järjestettigi vaiku gastroli Mikkelis. Vuvvennu 2006 gastroli piätettih elvyttiä uvven sugupolven joukkovehien väil 25-vuozipruazniekanke.
1980-luvun gastrolit da ozuttelijat.
1981.
Ozuttelijat: Eppu Normaali, Juice Leskinen Slam da Hassisen Kone
Laivannu SS Heinävesi.
1982.
Ozuttelijat: Eppu Normaali, Juice Leskinen Grand Slam, Hassisen Kone da M. A. Numminen &amp; Pedro Hietanen
Laivannu SS Puijo.
1983.
Ozuttelijat: Eppu Normaali, Juice Leskinen Grand Slam, Popeda, Sleepy Sleepers, Musta Paraati da Dave Lindholm
Laivannu MS Heino.
1984.
Ozuttelijat: Tavaramarkkinat, Yö, Sleepy Sleepers, Popeda, Eppu Normaali, Run Runs, Sielun Veljet, Tuuliajolla All Stars (mm. Juice, Matti Pellonpää)
Laivannu MS Heino.
1985.
Ozuttelija: Juice Leskinen Grand Slam, Eppu Normaali, Popeda, Dave's Blues, J. Karjalainen &amp; Mustat Lasit, Tuuliajolla All Stars
Laivannu MS Heino.
1986.
Ozuttelijat: Juliet Jonesin Sydän, Yö, Eppu Normaali, Popeda, Juice Leskinen Grand Slam da Dave's 12 Bar dai Tuuliajolla All Stars
Tuuliajolla 2006.
Vuvvennu 2006 51koodia, CMX da Kotiteollisuus luajittih uvven Tuuliajolla-gastrolin. Gastrolis piästettih ilmah dai DVD "Tuuliajolla 2006 – rock-elokuva Saimaalta", kudamua myödih kuldudiskah oigevuttajat enämbi 5 000 palua.
Laivannu oli SS Heinävesi.
Lappeenrannan gastrolii haitattih tehniellizet probliemat, kudamien täh 51koodia keskusti soiton da CMX sego Kotiteollisuus ei piästy ni soittamah. Korvuaju gastroli organizuittih pyhänpiän 27. elokuudu Lappeenrannan vahnal kentäl.
Kuopion gastrolil ozutteli sežo Juice Leskinen. Gastroli jäi Leskizen jälgimäzekse.
Tuulos

Tuulos () on Karjalan tazavallan Anuksen kanzallizen piirin kylä, kudai kuuluu Alavozen kyläkundah.
Se sijoittuu Tuuloksenjoven rannal.
Kyläs on časounu ().
5 kilometrin piäs kyläspäi, Videlen kylän puolehpäi, on Tuuloksen desantan mustomerki.
Tuulosjärvi

Tuulosjärvi () on Karjalan tazavallan Anuksen kanzallizen piirin kylä, kudai kuuluu Koveran kyläkundah.
Se sijoittuu Tuulosjärven päivänlaskurannal.
Tuulosjärven rahvahan lugumiäry.
Vuonnu 1905 kyläs eli 77 hengie.
Tuvalu

Tuvalu on Tyynenmeren valdivo Polinezies. Pohjazes da koillizes se rajoittuu Kiribatin alovehvezilöinke, päivännouzus – Tokelaun alovehvezilöinke, liidehes – Samoan da Uollis- da Futuna-suariloin vezistönke, suves – Fidžin vezistönke, lounuas da päivänlaskus – Solomonan suariloin vezistönke. Randuviivan pitkevys on 21 km. Muan yhtehine pinduala on 26 km². Valdivon rahvahan lugumiäry on 11 206 hengie (v. 2011). Piälinnu on Funafuti.
Ispuanien merimies Alvaro Mendanja de Neira v. 1568 löydi Tuvalun suaret.
Tyynimeri

Tyynimeri on muailman suurin merialoveh. Se on Jevruazien da Avstrualien manderien välis päivänlaskupuoles, Pohjazen Ameriekan da Suvi-Ameriekan välis päivännouzupuoles, muansuvizen n'avan alovehien välis suvipuoles.
Tyynimeri leviey pohjazes suveh 15,8 tuhanden kilometrin alale da 19,5 tuhanden kilometrin alale päivännouzupuoles päivänlaskupuolehpäi. Tyynimeren pinduala on 178, 684 miljonua kvadruattukilometrii, sen keskisyvys on 3984 metrii. Muailman syvin kohtu on Tyynesmeres – 10994 metrii (Mariaanien haudu). Kanzoinväline päivymiäryraja menöy Tyynesmeres poikki. Tyynenmeren pinduala on 30 miljonua kvadruattukilometrii enämbi kogo muan pindualua.
Histourii da sanan alguperä.
Uuzien mualoin löydäi -ispuanielaine Nunjes de Bal'boa - oli enzimäzenny Jevroupan eläjänny, kudai nägi valdumeren päivännouzupuolistu randua. Vuonnu 1513 häi da hänen matkudovarišat ylitettih Panamankannaksen da piästih tundemattoman valdumeren rannale. Valdumeri sai Suvine meri- nimen.
28. kylmykuudu vuonnu 1520 Fernan Magellan purjehti avvonazel valdumerel. Häi purjehti sen yli Meksiekas Filippiinien suariloile 3 kuun da 20 päivän aigah. Sil aigua oli tyyni siä, sendäh gi Magellan andoi valdumerele Tyynimeri- nimen.
Yhtehizet tiijot.
Tyynimeri on muailman suurin valdumeri. Sen pinduala on 49,5 % kogo muan pindualas, sen vezimiäry on 53 % kogo muan vezimiäräs.
Tönčöi

Tönčöi on karjalazien perindölline magei syömine. Sidä on ylen helpo luadie da äijiä einehty sih ei pie. Tönčöikse sotkietah hyvin buolua, keskeh pannah talkunua. Vie kerran kai hyvin pieksetäh. Eräs ku tahtonou, ga ližiäy zuaharipeskuu. Čomenduksekse voibi ripoittua eräs toine buolumuarjua.
Retseptu.
Muarjat voibi panna sotkiemattahgi.
UNESCO

UNESCO libo Yhtistynnyözien kanzukundien kazvatus-, tiedo- ja kul'tuurujärjestö (angl. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) on yksi Yhtistynnyözien kanzukundien iččenäzis eričysjärjestölöis, kuduan tarkoituksennu on kazvatuksen, tiijon da kul'tuuran vuoh eistiä rauhua da kanzoinvälisty yhtesruaduo.
UNESCO perustettih 16. kylmykuudu 1945, da sih kuuluu 195 jäzenmuadu. 
Tavoittehet da tehtävät.
UNESCON tunnusvirkeh ”Building peace in the minds of men and women”, ”Rauhanluadimine miehien da naizien mielis” pohjuau järjestön toizen muailmanvoinan jälgehizes perussiännös, kudai algau sanoin: “ku roitah voinat ristikanzoin mielis, sežo rauhan puolistus pidäy luadie ristikanzoin mielih”. Perussiännön mugah UNESCOn tehtävänny on avvuttua eistiä rauhan luadimistu, keyhyön vähendämisty, kestäviä kehitysty da kul'tuuroinvälisty dialougua eistäjen rahvahien välisty yhtesruaduo kazvatuksen, tiijon, kul'tuuran da viestindän vuoh.
Muailmanperindö.
UNESCO on vuvves 1972 algajen ylläpidänyh muailmanperindöluvetteluo. Tavoittehennu on eri kanzukundien ainavoluaduzen perindön arvostuksen ližiämine da sit koskijan tiijon levittämine. Elokuus 2015 muailmanperindöluvettelos oli 1 031 kohtettu, kudualois 802 on kul'tuurukohtehii, 197 luondokohtehii da 32 yhtistettyy kohtettu.
Organizatsii.
UNESCO on kanzoinväline valdivoloin väline järjestö, kuduan korgevin piättäi elin on joga toine vuozi kerävyi yleiskerähmö, kudai vastuau politiekan perusliinielöis da hyväksyy programman da budžietan. Piätöksien todevuttamizes vastuau 58 jäzenmuas kerätty, kaksi kerdua vuvves kerävyi hallindonevvosto.
UNESCOn piäjohtai vallitah nygözin nellivuodehizele kavvele. UNESCOn piäjohtajinnu ollah oldu:
Udmurtan kieli

Udmurtan kieli (udmurtan kieleh "Удмурт кыл") kuuluu uralilaizen kieliperehen suomelas-ugrilaizen kielijoukkuon permiläizeh oksuh. Udmurtielazii oli vuvvennu 2010 554 000, kudamis 339 800 maltau udmurtakse. Udmurtakse maltajis 324 000 eläy Ven'al, enimyölleh Udmurtien tazavallas.
Ugandu

Ugandu libo Ugandan tazavaldu on valdivo Päivännouzu-Afriekas. Pohjazes se rajoittuu Suvi-Sudananke, päivänlaskus Kongonke, suves Ruandanke da Tanzanienke, päivännouzus Kenienke. Liidehes se rajoittuu Viktoria-järvenke. Virrallizet kielet ollah anglien kieli da suahili. Piälinnu on Kampala. Muan pinduala on 236 040 km². Rahvahan lugumiäry on 34 758 809 hengie.
Uikujoki

Uikujoki () on Ven’an jogi, kudai virduau Karjalas.
Sih kuuluu kaksi ozua: Ylä-Uikujoki, kudai ottau allun Verhotinnoje-järvespäi da laskeh Uikujärveh; Ala-Uikujoki, kudai ottau allun Uikujärvespäi da laskeh Vienanmeren Oniegansuuh lähäl Belomorskua.
Ylä-Uikujoven piduhus on 135 km, Ala-Uikujoven piduhus on 102 km. Jovenalan pinduala on 27 100 km². Ylä-Uikujoki sijoittuu suohizel alovehel da virduau moniloin järvilöin kauti.
Lähäl Uikujokea löydyy kallivopiirrokset ”Besovy Sledki” (). Ennevahnas dai nygöigi Uikujoki on tärgei matku Vienanmerespäi Onieganjärveh.
Uikujärvi

Uikujärvi () on Ven’an järvi, kudai sijoittuu Karjalan tazavallan Segežan piiris.
Järven pinduala on 1143 km², piduhus – 89,3 km, levevys – 23,5 km, randuviivan piduhus – 658 km. Sen keskisyvys on 6,2 m, syvin kohtu on 18 m.
Järves on 529 suardu, kudamien yhtehine pinduala on 126 km².
Rannat ollah kivizii, pohjasozas – korgieloi, suviozas – madaloi.
Järveh laskeh enämbi 25 jogie, suurimat niilöis ollah Ylä-Uikujoki, Vožma, Segeža. Järves ottau allun Ala-Uikujoki.
Pohju lähäl randoi on kivine, keskiozas – muvakas. Järves kazvau šaraheiniä, karvukortehtu da čuloidu.
Järves löydyy haugii, lahnua, riäpöidy, siigua, ahvendu, särgii, matikkua, säyniä dmi.
Se jiädyy kylmykuun puolivälis, avavuu oraskuun puolivälis.
Järvel kulgietah laivat. Sen rannoil ollah ezim. linnu Segežu da pos’olku Vojačču.
Uikujärvi (pos'olku)

Uikujärvi () on Karjalan tazavallan Segežan piirin pos’olku. Se on Uikujärven kyläkunnan haldivolline keskus.
Se sijoiččou Uikujärven liidehrannal, 120 kilometrin piäs Segežaspäi.
Pos’olku perustettih 1930-luvun allus, konzu rakendettih Belomorskan-Baltiekan kanualua.
Pos’olkas ruadau mečänhoidoala, keskiškola, kul’tuurutaloi, bol’ničču, meččyruavon laitokset.
14 kilometrin piäs pos’olkaspäi on Ven’an rahvahienvälizen voinan aigua vuvvennu 1919 tapettuloin saldattoin kalmu.
Rahvahan lugumiäry.
Vuvvennu 1989 pos’olkas eli 2120 hengie.
Uindu

Uindu on ristikanzan libo elätin taba liikkuo vies. Uindutaido kuuluu ristikanzan perustaidoloih, kudamih häi opastuu vie lapsennu. Toizis muaelättilöis ezimerkikse imettäjät, madelijat da erähät linnut maltetah uija da kaloile uindu on piätaba liikkuo. Ristikanzale uindu on hyvä kundo- da kilbusportumuodo.
Uinduallikko

Uinduallikko on keinolluajittu vezistö uidamizeh niškoi. Uinduallikot ollah avvonazet, umbinazet, kompleksu-uinduallikot, muuttujat, mobiilizet.
Lajit.
Avvonaine uinduallikko - laiteh, kuduas vezikartu on pihal. Umbinaine uinduallikko – laiteh, kuduas vezikartu (vezikartat) on levon al. Kompleksu-uinduallikos on avvonazet dai umbinazet vezikartat. Muuttui uinduallikko – laiteh, kuduas vezikartu monimutkazien rakendehien avul voi olla kui avvonazennu, mugai umbinazennu, se rippuu vuvvenaijas. Mobiiline uinduallikko on moine laiteh, kuduadu voibi siirellä yhtes sijas toizeh. 
Uinduallikot tarkoituksen puoles:
Sportu-uinduallikolois harjaitellah uidajii, niilöis pietäh uindukilboi.
Kezoiuinduallikkoh kävväh kylbiemäh kezoidu da parandamah tervehytty.
Lapsien uinduallikot ollah školis da lapsien päivykodilois. Niilöis lapset lujendetah omua tervehytty, harjavutah vedeh.
Segauinduallikkolois on eri ozua, kus voibi harjavuo uidamah dai kylbie kezoidu.
Hyppävysuinduallikos opastutah hyppiamäh vedeh.
Tavallizen uinduallikon kartan piduhus voibi olla 25 libo 50 metrii. Vezikartas voibi olla 5-10 vezitiedy.
Uivelo

Uivelo (, enne ) on sorzien heimoh kuului lindu. Sen lähimäzinny rodninnu piettih enne koskeloloi ("Mergus"), kudamien suguh se luvettih. Nygöi se ykskai miäritelläh "Mergellus"-suvun ainavokse luavukse da sen lähimäzii rodnii voijahgi olla telkät ("Bucephala"). Uivelo suau konzutahto poigaziigi telkänke.
Karjalankieline nimi.
Täs artikkelis käytetty linnun nimi "uivelo" on suomenkielizen nimen pohjal karjalah luajittu uvvissana.
Kogo da nägö.
Piduhus: 38-44 cm&lt;br&gt;
Siibien agjuväli: 56-69 cm&lt;br&gt;
Paino: 450-650 g
Pezoitundu.
Uivelo azuu pezän koloh libo uumeneh da muniu oraskuus 7-11 jäiččiä. Emäččy haudou jäiččii yksin 26-28 päiviä. Poigazet opastutah lendämäh kymmenes nedälis.
Aloveh.
Uivelo on pohjazien alovehien lindu da Suomesgi se pezoittuu enimyttäh pohjazes. Salla da Kuusamo ollah sen kallehimua pezoitundualovehtu. Suomes pezoittuu nygöi 2000-3000 puarua, kudai on nel'l'ändes uivelon kogo muailmankannas.
Muutundu.
Sygyzyl uivelot muututah ligakuun da talvikuun välizel aijal, keviäl sulakuus da oraskuus. Net talvehtitah Baltienmerel da Päivänlasku- da Keski-Europas. Pieni miäry talvehtiu sežo Suomes.
Ukrainu

Ukrainu () on Päivännouzu-Jevroupan valdivo. Sen rahvahan lugumiäry on 42 552 317 hengie (1.03.2016), pinduala on 603 549 km². Ukrainan halličus ei tarkasta alovehen ozua. Mua on 32. sijal muailmas rahvahan lugumiärän mugah da 44. (47.) sijal pindualan mugah.
Valdivon piälinnu on Kijev. Virralline kieli on ukrainan kieli, äijy ristikanzua pagizou ven’akse.
Pohjazes se rajoittuu Valgo-Ven’anke, päivänlaskus – Pol’šanke, Slovakienke, Vengrienke, lounuas – Rumiinienke da Molduavienke, päivännouzus da koillizes – Ven’anke. Suves da liidehes se rajoittuu Mustanmerenke da Azovanmerenke.
Enimistö on pravosluavizii.
Ukšjärvi

Ukšjärvi () on Karjalan järvi, kudai sijoittuu Kondupohjan (järven pohjasoza) da Oniegan rannikon (järven suvioaza) piirilöin rajal.
Järven pinduala on 44,6 km², piduhus – 14,5 km, levevys – 4 km, randuviivan piduhus – 39 km. Sen keskisyvys on 7,5 m, syvin kohtu on 20 m.
Järven suuri lahti on Surguba. Rannat ollah korgieloi, kivizii da čuuruzii. Järves on 14 suardu, kudamien yhtehine pinduala on 0,56 km².
Pohju on enimyölleh muvakas, lähäl randoi se on kivine da čuuruine. Löydyy järvirudua.
Lahtilois kazvau kažl’ua.
Järves on riäpöidy, lahnua, haugii, siigua, ahvendu, matikkua, särgii, kiiškoidu. Šuojaspäi järveh toiči tulou lohtu.
Unelma Konkka

Unelma Sem’onovna Konkka ( 21.08.1921, Konkkala (), Ven’a – 4.05.2011 Lappeenranta, Suomi) oli sovetskoi da ven’alaine runoilii, kirjuttai, kiändäi, folkloristu. Häi on filolougien kandiduattu, Kielen, kirjalližuon da histourien instituutan vahnembi tiedomies, Nevvostoliiton kirjuttajien liiton ozanottai (1981).
Unelma Konkka oli roinnuhes Konkkalas (ven. Konkolovo), kudai on lähäl Toksovuo (ven. Toksovo) Šlisselburgskan ujezdas (nygöi se on Pietarin alovehes). Häi oli kymmenes lapsi muanruadajan perehes. Koin nimi on Korvela.
Vuvvennu 1957 häi rubei ruadamah Nevvostoliiton Tiedoakadiemies Karjalan tiedokeskukses Kielen, kirjalližuon da histourien instituutas, kus häi ruadoigi 20 vuottu.
Vuvvennu 1966 häi puolisti kandiduatan väitösruavon, kudaman aihiennu oli ”Karjalan satiiralline suarnu”. Sen perustehel piästettih ilmoih samannimine monogruafii.
Häi sežo piästi ilmoih karjalazien suarnoin kaksi ozua. Suarnua on 171 da net on kirjutettu 1000 sivul. Suarnois on ozutettu Karjalan kaikki piirit da omaluaduzet karjalazet juonet. Enzimäzes ozas ”Karjalazet rahvahallizet suarnat” («Карельские народные сказки», Наука, 1963 год) on pohjaskarjalazet suarnat da seesjärveläzet suarnat. Toizes ozas ” Karjalazet rahvahallizet suarnat. Suvi-Karjal” («Карельские народные сказки. Южная Карелия», Наука, 1967 год) on lyydin da livvin suarnat. Suarnoin alguperäzet kappalehet piästettih ilmoih sijallizil alamurdehil, sendäh niilöi voi käyttiä karjalan kielen opastumizes. 
Unelma Konkka kirjutti kaikkiedah enämbän sadua tiedoruaduo.
Sidä paiči Unelma Konkka on runoilii da kirjuttai, kudai kirjutti suomekse peittonimel Katri Korvela. Vuvves 1981 algajen häi on Nevvostoliiton kirjuttajien liiton ozanottai.
Häi on sežo moniloin muuloin liittoloin ozanottai: suomelazen Kirjalližuon Liiton, ”Kalevala”-Liiton, Kastrenan Liiton, Folkloristoin rahvahienvälizen liiton, Karjalan sivistysseuran ozanottai.
Uranus

Uranus (simvolu: ) on päiväzensistieman planiettu.
Urpo Ylönen

Urpo "Upi" Ylönen (r. 25. oraskuudu 1943 Kägöisalmi, Karjal) on tundiettu karjalaine jiäkur'oitreneru da endine jiäkur'oivratari.
Ylönen valittih vuvven 1968 olimpialazis toizeh tiähdistöjoukkovehen da vuvven 1970 MM-kilvois häi oli turnavuksen paras vratari. Häi kižai Suomen piäsarjas Turun Tovereis (TuTo) da Turun Palloseuras (TPS). Ylönen kižai kaikkiedah 188 muanottelulois Suomen jiäkur'oimuajoukkovehes. Nygöi häi toimiu TPS:n vrataritrenerannu. Suomen Jiäkur'oimuzei aatelii Ylözen Suomen Jiäkur'oileijonaksi noumerul 61.
Suavutukset.
Kižuajannu
Trenerannu
Muudu.
Vuonnu 1987 häi oli yhtes Hannu Jortikanke valmendamas Suomen nuorii histouriellizeh MM-kuldah.
Kavvet 1988–1990 häi on toiminuh SM-liigas KooKoo:n piätrenerannu.
Häi on valmendannuh ezim. Miikka Kiprusoffua, Antero Niittymägii, Fredrik Norrenua, Jani Hurmettu, Atte Engrenua da Joni Ortiotu.
Urugvai

Urugvai (), virralline nimi on Urugvajan Päivännouzun Tazavaldu (Urugvajan joven päivännouzun rannan tazavallan merkičykses, ) on valdivo Suvi-Amerikan liidehozas, Atlantizen valdumeren rannal.
Pohjazes se rajoittuu Braziilienke, päivänlaskus – Argentiinanke, suves da päivännouzus sen randoi pestäh Atlantizen valdumeren viet. Muan rajan piduhus on 1564 km, rannan piduhus on 660 km.
Muan pinduala on 176 220 km². Rahvahan lugumiäry on 3 404 189 hengie (v.2014). Piälinnu on Montevideo. Virralline kieli on ispanien.
Uskondo

Uskondo tarkoittau uskuo jumalan libo muun ylihumannoin väin olemasoloh da sih liittyjiä pyhyön kogemustu. Tavan mugah uskondo on roinnuhes tiedosistiemakse da tulou ilmi erijyttyzinnu yhteizöllizinny tavoinnu da palvondumenoloinnu.
Uskondo Kirjalližusluvettelo

Герран міян шюндю-руохтынан Святой Іовангели Матвейста : карьялан кіелелля ; Веніяген библейскойн канжа-куннан элолла. – Пійтери : печатойду Святейшего Правительствующего Синодан кяшшенняштя, 1820.
Ярославский, Е. Кирикко и государства. – Петроской : Карельской государственной издательства, 1937.
Apostoloin ruavot. – Helsinki ; Stokgol`m : Biblien kiänändüinstituuttu, 1999.
Apostolijen toiminta. – koittelupain. - Helsinki ; Stokholmi : Piiplijan kiännnösinstituutti, 2004.
Biblii lapsile livvikse. – Helsinki ; Stokgol`m : Biblien kiänändüinstituuttu, 1995.
D`umalan Poig : D`umalahizen lugendan kird` kard`lana lüüdin kielel / kiändänü da kogonnu M. Pahomov. – Helsingi : LÜÜDILÄINE SIERB, 1999.
Ehtsluužb : arkipäivän ehtoopalvelus ja rukouksia lyydin ja karjala-aunuksen kielellä : käännösehdotus / lüüdin da kard`al-anuksen kielele kiändänu Miikul Pahomov. - Helsinki : Lüüdilaine siebr, 2005.
Enzimäine Moisein kirju / Biblienkiännändyinstituuttu. - Helsinki ; Петрозаводск : Кирья, 2010.
Jevanheli Iivanan kirjuttamana / Piiplijankiännösinstituutti. - Helsinki ; Петрозаводск : Карелия, 2006.
Jevangelii Lukan mugah. – Helsinki ; Stokgol`m : Biblien kiänändüinstituuttu, 1997.
Jevangelii Lukan mugah. – lizäpain. – [Петрозаводск] : Карелия, 2000. 
Jevanheli Lukan kirjuttama. – koittelupain. - [Петрозаводск] : Карелия, 1999.
Jevanheli Markin kirjuttamana / Piipliankiännösinstituutti. - Koittelupain. - Stokholm ; Helsinki : Piipliankiännösinstituutti, 1996.
Jevangelii Markan mugah. – Helsinki ; Stokgol`m : Biblien kiänänduinstituuttu, 1993.
Jevangelii Matfein mugah. – Helsinki ; Stokgol`m : Biblien kiänänduinstituuttu, 1997.
Jevanheli Matvein kirjuttamana / Piiplijankiännösinstituutti. - Helsinki ; Петрозаводск : Карелия, 2007.
Jiesuksen elaigu / Biblien kiännösinstituuttu. – 1991.
Jiesuksen eläntä / Piplien kiännösinstituutti. – 1992.
Lühüt tieduoandai : kniigaine Uvven Sanan lugijoile / Biblien kiännändüinstituuttu (Helsinki). – Петрозаводск : Карелия, 2003.
Malittusana karjalan kielen livvin murdehel / kiändi karjalakse T. Ščerbakova ; čomastai O. Ikkonen. - Petroskoi : Periodika, 2002.
Psaltiri / Biblienkiännändüinstituuttu. - Helsinki ; Петрозаводск : Карелия, 2006.
Uuzi Sana / Biblien kiännändüinstituuttu (Helsinki), Петрозаводск : Карелия, 2003.
Vieronvirzie / Suomen lähetysseura ; karjalan kieleh kiändänüh E. V. Ahtia. – Helsinki, 1923.
Utjärven uljaat naiset

Utjärven uljaat naiset on Elina Karjalazen kirjutettu kniigu. Se piäzi ilmah vuonnu 2002. Kniigu sanelou Uutjärven kylän elokses. Kniigan kuvat on luadinuh Vesa Takala.
Kniigan juoni.
Kniigas tarinan tabah kirjuttai sanelou uutjärveläzien naizien elokses, eloksen argi- da pyhäpäivis. Suomespäi tulluole ristikanzale vahnu karjalaine kylä oli elämys. Vesa Takalan kuvat tallendettih kylän menuo 1990- da 2000-luvun allus.
Lähtehet.
Karjalainen, Elina &amp; Takala, Vesa 2002: Utjärven uljaat naiset. WSOY: Helsinki. ISBN 951-0-27303-1.
Uuksu

Uuksu on Karjalan tazavallan Pitkänrannan piirin Pitkärannan linnukunnan kylä.
Se sijoiččou Uksujoven rannal.
Uuksunjogi

Uuksunjogi () on Luadogah laskii jogi Suojärven da Pitkyrannan piirilöis Karjalan tazavallan suviozas Ven'al. Jogi sijaiččou enne Suomeh kuulunnuol alovehel. Joven suu on n. 20 metrii levei.
Uuksunjogi lähtöy n. 3,5 kilometrua pitkäs Kuikkajärves endizen Soanlahten kunnan alovehel. Siepäi jogi virduau pienien jogiloin kauti kaakkoon. Tämän algupiän suurin koski on Ruhkankoski (178 metrii pitky, 1,5–2 metrii levei, 13 metrii korgei, 0,13 Megawattua). Endizen Suistamon kunnan alovehen pohjasozas Uuksunjogeh laskou pohjazespäi Muuannonjogi, kudai tuou vetty Suurijärves da Muuannonjärves. Muuannonjoven laskukohtan jälles joves on moni koskii, kudamis suurin on Roikonkoski. Roikonkosken jälles jogi laskou Salmenjärveh (24,9 km² da 16 m syvä), kuspäi viet virratah salmen kauti Uuksunjärveh, kudamah laskou ližäkse pohjazespäi Kartoinjogi. 
Uuksunjärvespäi Uuksunjogi virduau ielleh kaakkoon, no kiändyy sit suveh. N. 20 kilometran jälles sih laskou pohjazespäi Sääksjärven reitti, kudai tuou vetty Kotajärvespäi, Ruokojärvespäi da Kivijärvespäi, Maitojärvespäi da Sääksjärvespäi, dai liidehespäi Loimolanjoven reitti (alajuoksun nimenny dai Pensasjogi). Loimolanjoven yhtymäkohtan jälles Uuksunjoves on moni koskii, kudamis suurimat ollah Jukokoski (250 m pitky, 4,4 m korgei, 0,66 MW), Sirnitsankoski (115 m pitky, 2,7 m korgei, 0,4 MW), Kivikulmankoski (320 m pitky, 5,1 m korgei, 0,76 MW), Ylä-Sahankoski (120 m pitky, 4 m korgei, 0,6 MW) da Uuksunkoski (4,8 m korgei, 0,72 MW). Tämän jälles Uuksunjogi laskou endizen Salmin kunnan (nygözin Pitkyrannan) Uuksun kylän lähäl Luadogah Uuksunlahteh.
Suomen aijannu joven alajuoksun koskis oli kolme vezivoimalua da joven suul oli pieni sadama. Jogi oli dai tärgei uittotie. Joves on sežo äijy majualoin luajittuloi patoloi, kudamat ollah typitty jovensuudu.
Uumajansaamen kieli

Uumajansaamen kieli ("ubmejesámiengiälla") on uralilazen kieliperehen suomelas-ugrilazeh kielijoukkoh kuului saamilaine kieli.
Uutjärvi

Uutjärvi (myös "Uut'arvi", ) on karjalaine hieru, kudai on sijoitunnuhes Karjalan tazavallan Anuksen piiris. Kylä kuuluu Kotkatjärven voulostih. 
Sijaičendu.
Anuksenlinnaspäi Uutjärveh on läs 40 kilometrua, Kotkatjärvespäi - 8 kilometrii. Hieru on Uutjärven rannal.
Eläjät.
Hierus eläy läs 20 hengie ymbäri vuon. Kezäl läs joga talois on eläjiä.
Hierun agjat.
Hieru jagavuu nengomih agjoih: Tyhjäl, Kommun, Keskihieru, Kylän agju, Lahti.
Nähtävykset.
Uutjärves on oma kalmoi da vahnu časounu, kudai oli srojittu 1700-luvul.
Muantiedo.
Hierun kohtas Uutjärven järveh virduau Kirvesjogi, kahten kilometrin piäs on Kuhatsildu. Uutjärvi oza Aunusjogie, kudai virduau kylän kohtas pohjazespäi suveh.
Muudu tieduo.
Uutjärves on kirjutannuh da kyläs on elänyh Zinaida Timofeevna Dubinina.
Kuulužu suomelaine kirjuttai Elina Karjalaine on kirjutannuh kniigan Utjärven uljaat naiset. Kniigu piäzi ilmah vuvvel 2002.
Kniigan kuvat on luadinuh Vesa Takala.
Uuzi-Tuulos

Uuzi-Tuulos () on Karjalan tazavallan Anuksen kanzallizen piirin kylä, kudai kuuluu Alavozen kyläkundah.
Se sijoittuu Tuuloksenjoven suus Luadogan päivännouzurannal.
Kyläs läbi menöy raududorogu.
Uuzi-Vilgu

Uuzi-Vilgu () on kylä Oniegan rannikon (Prionežskoin) piiris, Karjalan tazavallas. Se sijoittuu Toimičan joven rannal. Uuzi-Vilgu kuuluu Uuzi-Vilgan kyläkundah da kylä on tämän haldivollizennu keskučannu.
Histourii.
Vuodeh 1963 sah Uuzi-Vilgu oli Petroskoin agjal da sit kylä tuli iččenäzekse. Uuzi-Vilgu tuli uvven Vilgazen sel'sovietan (kylänevvoston) keskučakse v. 1965. Nygöi sidä sanotah Uuzi-Vilgan kyläkunnakse. Sih kuuluu 6 kyliä: Uuzi-Vilgu, Vahnu-Vilgu, Polovina, Novoje Lososinnoje, Lososinnoje da Mašezero.
Muantiedo.
Uuzi-Vilgu on läs 14 kilometrua Petroskoispäi.
Rahvas.
Uuzi-Vilgas eläy 1800 hengie (2013). Kyläs on školu, 2 päivykodii, 4 laukkua, počtu, ambulatouri, kirjasto da Kuultuurankodi. Uuzi-Vilgas on karjalankielenkluubu "Ildukečoi" ().
Nähtävykset.
Uuzi-Vilgas mostu vuottu tagaperin oli rakennettu puukirikkö. V. 2015 kyläs oli srojittu uvven sportustadionan kundoilulaitehienke.
Uuzi Jyškyjärvi

Uuzi Jyškyjärvi () on Karjalan tazavallan Kalevalan kanzallizen piirin pos’olku, kudai kuuluu Jyškyjärven kyläkundah.
Se sijoittuu samannimizen järven liidehrannal, Čirka-Kim’an jovensuus.
Uuzi Zelandii

Uuzi Zelandii (, ) on valdivo Tyynenmeren lounasozas, Polinezies. Se sijoittuu kahtel suurel suarel (Pohjaine da Suvine) da pienembiloil suariloil (niidy on läs 700). Valdivon pinduala on 268 680 km². Rahvahan lugumiäry on 4 699 755 hengie (kevätkuu, v. 2018).
Muan piälinnu on Vellington.
Uvves Zelandiespäi on pitky matku rinnalolijoih mualoissah: päivänlaskus on Avstrualii (pienin matku on läs 1700 km); pohjazes – Uvven Kaledonien suarialovehet (läs 1400 km), Tonga (läs 1800 km) da Fidži (läs 1900 km).
Uuzi kodi

Uuzi kodi on Sattuma-pajojoukon disku lapsile. Se kogonah on karjalan kielel. 
Pajoloin kirjuttajat.
Pajoloin sanat ollah hyvin tuttu. Niilöin pohjakse Sattuman alguhpanii, soittai da pajattai Arto Rinne otti karjalazien runoilijoin Vladimir Brendojevan, Irina Kudel’nikovan, Zinaida Dubininan runuo. Muuzikan pajoloih Arto Rinne kirjutti iče.
"Uvven koin" syväindö.
”Uvves kois” on seiččietostu pajostu. Net ollah elättilöis da lindulois, muarjois, keviän, talven da uvven vuvven tulendas. Net kai ollah lapsellizet. Monis niilöis kuuluu lapsien iäniigi. Arton poigah Timo pajattau yhtes tuatanke. Sattuma muite on perehansambli, kudamas tuatah Arto Rinne da Dmitrii D'omin pajatetah da soitetah omien lapsienke.
Uuzi sana

Uuzi sana on oza Biblies libo ristittylöin Pyhis Kirjotuksis. Ristittylöin mugah se on Biblien jälgimmäine puoli. Ennen sitä Biblies on Vahnu sana. Uuzi Sana sanolou kui Jumal luadii sovun kaikkien rahvahienke. Se jatkau kerdomustu kui algoi Vahnas sanas.
Uvves sanas on 27 kniigua. Sen jevangelieduis kerrotah tieduo Iisusan elaijas, opastuksis da ruadolois, hänen kuolendas ristal da kuollieloisnouzendas. Jevangeliedui on n'elli: Matfein, Markan, Lukan da Iivanan mugah.
Jevangelieduin jälgeh Uvves Sanas on Apostoloin ruavot, kudai ozuttua kui hyvä viesti levii Jerusalimaspäi Riimah suate. Sen jälgeh tulou apostol Puavilan kirjazet da seiččie kirjastu, net ollah muga sanotut Kiriköllizet kirjazet. Jälgimäinen kniigu on Jiävindy Iivanale sanelou Jumalan valdukunnan lopullizes voitos.
Uvven sanan kniigat kirjutettih vuozinnu 50–150 gretsien kielel.
Uuzi sana karjalakse.
Uuzi sana piästettih ilmah livvikse vuvvennu 2003. Kiännös noudau Yhtynyzien Bibliiseuroin jullattuu gretsienkielisty algutekstua. Sen on luodinnuh Biblienkiännändyinstituuttu.
Uzbekistuanu

Uzbekistuanu, virrallizesti Uzbekistuanan tazavaldu on valdivo Keski-Azien keskiozas. Päivänlaskus se rajoittuu Kirgizienke, koillizes da luodehes Kazahstuananke, lounuas da suves Turkmenienke, suves Afganistuananke, liidehes Tadžikistuananke. Uzbekistuanu rajoittuu Aralan merenke. 
Piälinnu on Taškent. Muan pinduala on 447 400 km². Rahvahan lugumiäry on 31 576 400 hengie.
Vaassila Kieleväinen

Vaassila Kieleväinen (1755-1840) oli karjalaine runonpajattai. 
Häi oli roinnuhes karjalazes pereheh. Vuvvennu 1833 tutkimusmatkan aigah Elias Lönnrot vastai Kieleväizen da kirjoitti äijän eepillistu pajuo da puhiedu, kuduat lizättih myöhembäh Kalevala-eepossah. Vuozinnu 1832-1834 Karjalah toizen tutkimusmatkan aigah Elias Lönnrot kirjoitti: «Häi (Kieleväinen) kerdoi äijän uuttu Väinämözes da toizis hengilois, midä en tiedänyh enne». 
Vuvvennu 1839 Kieleväzen vastai suomelaine kielentutkii Matthias Castren, kudai huomai runonpajattajan suurdu kuulužuttu. Vuvvennu 1995 Vuonnizes, kus oli Vaassila Kieleväzen kodi, azetettih Vaassilan kivi – nimizen mustopačas runonpajattajile (vestäi Martti Aiha, Suomi). Mustopačas azetettih Karjalan Sivistysseura da Kalevalaseura.
Vahjärvi

Vahjärvi on Kotkatjärven voulostih kuului kylä Anuksen piiris Karjalan tazavallas.
Tieduo kyläs.
Kylä on sijoitunnuhes Vahjärven päivännouzupuolizel rannikol.
Eläjät.
Vuonnu 2012 Vahjärves eli 6 ristikanzua. Vuonnu 2013 oli 2 eläjiä.
Huomivot.
Vahjärvi on hyvä kalastus- da mečästyskohtu. Järven rannal jo mondu vuottu ruadau Lesnoje ozero -nimine mökkifirmu.
Vahvajärvi

Vahvajärvi on Lounas-Karjalan järvi Sortavalan piiris.
Se kuuluu Jänisjoven alah. Tämä jogi laskeh Luadogah. Järven pinduala on 11,6 km². Sen piduhus – 6,7 km, levevys – läs 3 km, randuviivan piduhus – 24 km. Sen keskisyvys on 7 m, syvin kohtu on 23,5 m.
Järves on 14 suardu, kudamien yhtehine pinduala on 1 km. Suurimat niilöis ollah Vahvasari da Muhkosari.
Järvespäi ottau allun Vahvaoja, kudai virduau Ruokolambeh da sit Jänisjärveh.
Järves on riäpöidy, kuor’oidu, särgii, ahvendu, haugii, matikkua, kiiškoidu da säyniä.
Valamoi

Valamoi (, ) on Karjalan tazavallan Sortavalan piirin Sortavalan linnukunnan pos’olku.
Se sijoiččou Valamoin suaren pohjasrannal Luadogan järves.
Nygyaigaine pos’olku perustettih vuozinnu, konzu loppui Suuri voinu. Silloi Luadogan Karjalan aloveh, kudai liittyi Suomeh, rubei kuulumah Nevvostoliittoh. Suomelazii työnnettih rajan tuakse da tälle alovehele tuldih Nevvostoliiton rahvahat.
Vuvvennu 1950 Valamoin suarel perustettih Voinuveteruanoin da niistielöin taloi. Vuvvennu 1984 se muutettih manderehele (Videleh, Karjalan tazavallan Anuksen piiri).
Sidä paiči Valamoin suarel ruadoi muzei (1979 – 1992), Valamoin mečänhoidotila, meteostansii, kylän bol’ničču, škola, lapsienpäivykodi, Kul’tuurutaloi, yhtevysozasto, kirjasto.
Vuvven 2016 allus pos’olkas ruadau Valamoin škola, ambulatourii, kul’tuurutaloi, yhtevysozasto, laukku, policiipunktu.
Valamoi (suari)

Valamoi () on suaristo, kudai on sijoitunnuhes keskel Pohjas-Luadogua läs 40 kilometrii Sortavalaspäi suveh. Se kuuluu hallindollizesti Ven'an Karjalan tazavallan Sortavalan piirih.
Vuodeh 1940 asti suaristo kuului ozannu Sordavalua Suomeh.
Valamoin suaristoh kuuluu läs 50 suardu, kudamien yhteispinduala on 36 km². Suaristoalovehen suojelemizekse vuonnu 1992 Ven'an prezidentu andoi azetuksen, kudaman mugah perustettih Valamoin suariston luondopuusto. Luondopuuston piätehtävänny on säilyttiä suariston luonduo da tutustuttua matkailijoi ekotroppazien kauti alovehen kul'tuuruarvoloih, histourieh da luondopaikkoih..
Suariston suurin da tundietuin suari on "Valamoi", da sen pinduala on 28,45 km². Suaren kaunis luondo da tunnelmu houkutellah matkailijoi kaikkielpäi muailmas. Valamoin suari on tundiettu ortodoksizes Valamoin manasteris. Manasteri rubei uvvessah ruadamah da manuahat tuldih suarele uvvessah vuonnu 1989. Manasteris kävyy äijy uskovastu (pyhilekävijiä).
Valdimo

Valdimo on Suomen kundu, kudai on sijoitunnuhes Pohjas-Karjalan muakunnas. Kunnas eläy 2326 ristikanzua, da sen pinduala on 769,5 km².
Valdimon Peri-Sivakas on säilynyh 1500-luvulpäi muinaskarjalazien (karjalkoin) itkukivi da vahnu kalmisto..
Suomen toine karjalankieline lapsien muuzikkuelostusškola Linduzet ruadau Valdimol, toine oli Helsingin Mellunmäis.
Valdimon hierut.
Elomäki, Haapakylä, Halmejärvi, Hirsikangas, Kalliojärvi, Karhunpää, Koiravaara, Koppelo (Koppelojärvi), Maanselkä, Nuolijärvi, Pajukoski, Puukari, Rasimäki, Rumo, Sivakkajoki, Sivakkavaara, Verkkojoki da Ylä-Valtimo.
Valentina Kondratjeva

Valentina Kondratjeva on karjalankieline kirjuttai da runoilii, pajoloin tekstoin luadii. Häi kirjuttau karjalan kielen livvin murdehel. Hänen kerdomuksii da runoloi alalleh painetah karjalankielizeh Oma Mua -lehteh da Taival-almanakkah.
Kirjuttamah tartundu.
Valentina Kondratjevan on anuksenkarjalaine kirjuttai. Hänen enzimäzii kerdomuksii painettih Oma Mua -lehteh vuvvennu 2009. Nämmä kerdomukset oldih “Akoin päivy”, “Tönčöi” da “Ni puččih, ni päččih”. Tämän jälgeh Valentina Kodratjeva on alalline Oman Muan kirjuttai da lugii.
Valentina Mihailovna rubei kirjuttamah vuvvennu 2008. Kirjuttua livvikse häi ei maltanuh, ei tiedänyh karjalan kielen kirjaimii. Allus algajen kirjutti kirililazil kirjaimil. Omua enzimästy pitkiä kerdomustu ”Kaksi pedäjiägi” rubei kirjuttamah kirillitsal. Sit otti Aberin da opastui livvin kirjaimikkoh ičepiänneh.
Juuret.
Valentina Kondratjeva on roinnuhes vuvvennu 1950 karjalazes Issoilan hierus, tänäpäi se kuuluu Immalan kyläh. Enne sil čupul oli mondu pikkarastu hieruu: Issoilu, Liettii, Niemi, Päččil. Pereh oli aiga suuri, tuatal da muamal oli kaheksa lastu. Valentinan tuattah oli karjalaine, muamah – inkeriläine. Muamal oli Rikkinen sugunimi, tuatal – Rikkijev. Pakkaskuul 1947 vuvvel Valentinan vahnembat mendih yhteh.
Perehes, hos emändän muamankielenny oli inkerinmurreh, ijän kaiken paistih livvikse. Valentinan muamah – Hilda Petrovna on Leningruadan alovehel rodivunnuh. Karjalah tulduu terväh opastui pagizemah livvikse da sit ven’aksegi. Lapset školah lähtiettih, nikudai ven’an kieldy ei maltanuh. Vie Valentinan omassah poigugi, konzu rubei käymäh päivykodih ei maltanuh ven’akse ni yhty sanastu.
Opastundu.
Školan loppiettuu Valentina Kondratjeva lähti opastumah Sortavalah buhgalterikse. Buhgalterinnu ruadoigi enimät vuvvet. Nygöi on penziel. Penziel toizekse ruavokse rodih omal karjalan kielel kirjutandu. Se ruado on mieleh da ainos korgiel tazol ruattu.
Runoniekku.
Prouzan ližäkse Valentina Kodratjeva kirjuttau runoloi da pajoloin tekstoi. Omii runoloi äijän kerdua kävyi lugemah runoloin lugijoin kilbah, kudamua pietäh Anukses Brendojevan festivualin hantuzis. Hänen kirjutettuloi pajoloi pajatetah anukselazet pajojoukot.
Suurembat kerdomukset.
Valentina Kodratjevan kerdomuksis on tozi kajalaine elos da tozi karjalazet rahvas. Poluudittuu syväin -kerdomukses on kirjuttajan muaman elostu. Elos Hilda Petrovnal oli jygei. Voinan aigah häi oli nemsoin vallan ual. Sit händy karkoitettih omas muaspäi, työttih Germuanieh luageriloih. Sit Suomi lunnasti inkeriläzii. Jälgimäi tuldih Karjalah, omale roindumuale Leningruadan alovehele muga ni laskiettu ei.
Valgeirožahanhi

Valgeirožahanhi ("Branta leucopsis") on lindu.
Kogo da nägö.
Piduhus: 58-70 cm&lt;br&gt;
Siibien agjuväli: 120-142 cm&lt;br&gt;
Paino: 1,8-2 kg
Valgeirožačiirakko

Valgeirožačiirakko ("Chlidonias hybridus") on čiirakkoloin heimoh kuului lindu.
Karjalankieline nimi.
Karjalan kieles tunnetah sana "čiirakko", kudamal tarkoitetah tavallizeh kalačiirakkuo ("Sterna hirundo") libo lapinčiirakkuo ("Sterna paradisae"). Valgeirožačiirakon karjalankieline nimi on täh artikkelih niškoi kiännetty suomenkielizes sanaspäi "valkoposkitiira".
Aloveh.
Valgeirožačiirakko peziy paikoitellen Suvi- da Keski-Europas sego siepäi Kitaih da Indieh täydyjäl alovehel. Yksi alaluadu peziy Australies da toine Päivännouzu-Afrikas. Europas da Aazies pezijät linnut talvehtitah Afrikas da Suvi-Aazies. Suomes valgeirožačiirakko on harvinaine gost'u, kudai tavattih enzimäzen kerran Vantaal heinykuus 1975.
Valgeisiibičiirakko

Valgeisiibičiirakko ("Chlidonias leucopterus") on čiirakkoloin heimoh kuului lindu.
Karjalankieline nimi.
Karjalan kieles tunnetah sana "čiirakko", kudamal tarkoitetah tavallizeh kalačiirakkuo ("Sterna hirundo") libo lapinčiirakkuo ("Sterna paradisae"). Valgeisiibičiirakon karjalankieline nimi on täh artikkelih niškoi kiännetty suomenkielizes sanaspäi "valkosiipitiira".
Aloveh.
Valgeisiibičiirakko peziy enimyölleh Liideh-Europas da Aazies. Linnut talvehtitah Afrikas, Suvi-Aazies da Australies. Suomes valgeisiibičiirakko on harvinaine gost'u, kudai tavattih enzimäzen kerran Hailuvvos oraskuus 1974. Suomespäi lugijen lähimäzet pezindykohtat ollah Estounies.
Valgo-Ven'a

Valgo-Ven'a libo Beloruussii () on Päivännouzu-Jevroupan valdivo.
Sen virralline nimi on Valgo-Ven'an tazavaldu (). Rahvahan lugumiäry on 9 498  700 hengie (vuvven 2016 allus), pinduala on 207  600 km². Se on 93. sijal muailmas rahvahan lugumiäryn mugah da 84. sijal pindualan mugah.
Sen piälinnu da muan suurin linnu on Minsku. Virrallizet kielet ollah beloruussien (valgoven'an) da ven'an kielet. 
Suurit linnat: Minsku, Vitebsku, Hrodno, Homel', Mohil'ov.
Luodehes tazavaldu rajoittuu Litvanke, päivänlaskus – Pol'šanke, pohjazes – Latvienke, päivännouzus – Ven'anke, suves – Ukrainanke.
Vanuatu

Vanuatu on Tyynenmeren valdivo, kudai sijoittuu Melanezies. Sen viralline nimi on Vanuatun tazavaldu. Pohjazes se rajoittuu Solomonan suariloin alovehvezilöinke, päivänlaskus – Avstrualienke, lounuas – Uvven Kaledonien alovehvezilöinke, päivännouzus – Fidžin alovehvezilöinke. Randuviivan pitkevys on 2528 km. Vanuatun tazavaldu sijoittuu Uuziloin Gebridoin suariston 83 suarel. Muan yhtehine pinduala on 12 190 km². Vanuatun rahvahan lugumiäry on 234 023 hengie (v. 2009). Piälinnu on Port-Vila.
Varattavu Iivananpäivy

Varattavu Iivananpäivy () on Tove Janssonan kirjutettu Muumi-kniigu. Ruočikse kirjutettu alguperäine tevos piästettih ilmah vuvvennu 1954 da suomekse tevoksen kiändi vuvvennu 1957 Laila Järvinen nimel "Vaarallinen juhannus". Karjalakse kirjan kiändi vuvvennu 2010 Natalja Sinitskaja.
Varkaus

Varkaus on linnu Suomen Pohjas-Savos. Varkaus on perustettu vuvvennu 1929. Linnakse se rodih 1962. Varkaukseh liitettih 1. pakkaskuudu 2005 Kangaslammin kundu.
Linnanozat.
Lehtoniemi, Käpykangas, Könönpelto, Puurtila, Kangaslampi, Kuoppakangas, Päiviönsaari, Kommila, Taipale, Repokangas, Häyrilä, Kaura-aho, Luttila, Hasinmäki, Pussilanjoki, Käärmeniemi, Taulumäki, Savonmäki, Akonlahti, Kosulanniemi
Nähtävykset.
Histourielline da čoma Taipaleen kanualu on yksi merkittäi nähtävys Varkaukses. Alovehel on nähtävis 1800-luvul peräizin olii vahnu kanualu dai modernu kanualu. Varkaukses sijaiččou Mekaanisen musiikin museo (Mehanillizen muuzikan muzei).
Ystävyslinnat.
Varkauksen ystävyslinnat ollah Lu'an (Kitai), Nakskov (Danii), Rjukan (Norveegii), Sandviken (Ruočči)
, Petroskoi (Ven'a), Rüsselsheim (Germuanii), Pirna (Germuanii), Zalaegerszeg (Vengrii). Ystävyslinnoile on nimetty omii kohtii. Varkaukses on Zalaegerszegin aukio (lagevo), Rüsselsheimin aukio (lagevo), dai pihat: Petroskoinkatu, Sandvikeninkatu, Nakskovinkatu, Rjukaninkatu da Pirnankatu.
Varoi

Varoi ("Corvus corone") on lindu.
Kogo da nägö.
Piduhus: 44-51 cm&lt;br&gt;
Siibien agjuväli: 84-100 cm&lt;br&gt;
Paino: 410-675 g
Vas'a Veikki

Vasilii Saveljevič Ivanov (tovelline sugunimi; peittonimi Vas’a Veikki; on roinnuhes 8. kevätkuudu 1958) – karjalaine runoilii, kirjuttai, kiändäi, lehtimies. Veikki kirjuttau karjalan kielen livvin murdehel.
Eloskerdu.
Veikki on karjalaine da roinnuhes kyläs. Lapsusaigah händy kazvatti buabo. Häi opastui Priäžän da Anuksen školukodilois. Vas’a Veikki oli sluužbas Mustanmeren laivastos da ruadoi Baltianmeren höyryläivastos. Häi loppi zaočno Leningruadan Arktikan opiston da Leningruadan valdivonyliopiston žurnalistiekan tiedokunnan. Enziozutuksennu oli ven’al kielel runo, kudai oli painettu Morjak Baltiki- Leningruadan lehtes da Olonetskaja pravda-lehtes vuvvennu 1985. Kuulužan karjalazen kirjuttajan Vladimir Brendojevan vaikutuksel Veikki algoi kirjuttua omii tevoksii omal karjalan kielen livvin murdehel. Hänen tevokset piästettih ilmoih Sever-, Carelia-, Kipinä-, Karjalan heimo(Suomi)-žurnualois da Oma Mua- lehtes. Veikki on Ven’an lehtimiehien liiton da Ven’an kirjuttajien liiton Karjalan ozaston ozanottai. Omas eloskerras Vas’a Veikki kirjuttau: taijos minä suvaičen realizmua, suvaičen kirjalližuttu, kudamah näh ruvetah ajattelemah. VeikkieläyPetroskois.
Vasco da Gama

Vasco da Gama (nenga 1460, Sines — 24. talvikuudu 1524) oli portugalilaine tutkimusmatkailii da enzimäine ristikanzu, kudai piäzi merireittii pitkin Afriekan kauti Indieh.
Vaski

Vaski Mendelejevan sistiemallizen järjestyksen mugah on yhtendentostu joukon nelländen periodan alguaineh. Sen atomunoumer on 29. Sidä merkitäh Cu (). Prostoi aineh vaski on sitkei kullankarvaine da rouzuvoi metallu (se on vaiku rouzovoi, ku ei ole oksidnoidu pl'onkua). Ristikanzu käyttäy sidä ammuzis aijois algajen.
Histourii.
Vaski on yksi enzimäzis metalloispäi, kuduadu ristikanzu käyttäy äijiä, sendäh gu sidä voi suaja kebjieh ruvaspäi da sih pidäy madal sulattamizen lämbötila. Se on yksi seiččemes metalloispäi, kudualoi ristikanzu tiedäy ammuzis aijois algajen. Tämä metallu on luonnos puhtahas nävös puaksumbah, migu kuldu, hobju da raudu. Vaskivuozisada, konzu käytettih äijiä vaskivehkehii, on kivivuozisuan jälgeh. S.A. Semjonovan da hänen ruadodovariššoin tutkimukset ozutettih, gu, hos vaski on pehmei, vaskizet ruadovehkehet ollah parembii, migu kivizet. Niilöin avul hallotah halgoloi, sruugatah, poratah da pilatah puuloi teriämbi.
Muinazis aijois sulatettih yhteh vaski tinanke – da roih bronzu. Sen avul luajittih orožii imi. Bronzuvuozisada tuli vaskivuozisuan sijah. Vasken da tinan segasulateh (bronzu) suadih enzikerran Lähi-Päivännouzus 3000 vuottu enne meijän aijan luguu. Bronzu oli kaikile mieldy myö, sendäh gu se on luja da sidä kebjieh taguo. Sen periä sidä käytettih, konzu luajittih ruado- da mečästysvehkehii, astieloi da čomenduksii. Kaikin nämmä ezinehet lövvetäh muinažuontiijollizis kaivamizis. Bronzuvuozisuan sijah tuli rauduvuozisada (se koskou ruadovehkehii).
Vas’s’oinkylä

Vas’s’oinkylä () on Karjalan tazavallan Anuksen kanzallizen piirin pos’olku, kudai kuuluu Kuittizen kyläkundah.
Se sijoittuu Mägriänjoven rannal.
Vatikan

Vatikan, virallizesti Vatikanan linnuvaldivo (Civitatis Vaticanae, ) on Itualien piälinnan Roman ymbäri, pindualal da vägiluvul muailman pienin iččenäine valdivo. Pinduala on vai 44 gektuarua. Muailman suuriman valdivon, Ven'an, pinduala on 38,8 miljounua kerdua suurembi Vatikanan pindualua.
Vatikanan iččenäine valdivon piämies on papa. Vatikanan valdivomuodo on teokratii, kogo poliittine valdu on papistol. Valdua käytetäh papan ližäkse tämän nimittämät kardinualat, kudamien ruadoh kuuluu uvven papan valličendu.
Vatikanal ei ole iččenästy poliittistu libo vojennoidu vaikutusvaldua. Sen infrastruktuuru riippuu Itualies. Valdivo ei kuulu Yhtistynnyzih kanzukundih, ga se toimiu sie tarkailijannu Pyhän istuimen kauti. Vatikanal on yhtelläh suuri kanzoinväline arvo, sendäh gu kogo katolistu kirikkyö ohjatah siepäi.
Važojärvi

Važojärvi () on kylä Kotkatjärven voulostis Anuksen piiris Karjalan tazavallas. Toizen muailmanvoinan aigua kyläs ruadoi vangileiri. Kyläs on sijoitunnuhes Važojärven Spuasan Kirkastumizen miesmanasteri.
Eläjät.
Vuonnu 2013 kyläs on elänyh 72 hengie.
Ven'a

Ven'a () on Päivännouzu-Jevroupan da Pohjas-Aazien valdivo. Sen virralline nimi on Ven'an federacii (). Sen rahvahan lugumiäry on 146 544 710 hengie (v. 2016). Pinduala on 17 125 191 km². Se on 1. sijal muailmas pindualan mugah da 9. sijal rahvahan lugumiärän mugah.
Valdivon piälinnu on Moskovu. Virralline kieli on ven'an kieli.
Ven’a rajoittuu 16 muanke (suurin tunnus muailmas):
Läs 41% rahvastu on pravosluavizii.
Ven'an kieli

Ven'an kieli (, "russki jazyk") kuuluu päivännouzusluavilaizih kielih, kudamih kuulutah vie ukrainu, valgoven'a da ruteeni. Ven'an kielel pagizou läs 275 miljonua hengie, läs 165 miljonal se on muamankieli. Ven'akse kirjutetah kirillizin kirjaimin.
Ven'an kieli on Ven'an virralline kieli da sil on virrallizen kielen azemu vie Kazahstanas da Valgo-Ven'al. Ven'akse paistah muijalgi Iččenäzien valdivoloin liiton mualois sego ezimerkikse Mongolies. Ven'an kieli on yksi Yhtistynnyzien kanzakundoin kuvves virrallizis kielis. Ven'a oli aijemba Nevvostoliiton virralline kieli. Ven'an kieli on yksi muailman kaheksas suurembas kieles.
Ven'akse muamankielenny pagizou läs 161,7 miljonua rahvastu, kudamis 137 miljonua eläy Ven'al. Vierahannu kielenny sidä maltau läs 110 miljonua. Ven'an Federatsien ližäkse se on virralline kieli Kazahstanas, Kirgizies da Valgo-Ven'al. Ven'an kielel on alovehellizen vähembistökielen stuatussu Suvi- da Päivännouzu-Ukrainas. Tadžikistanas ven'an kielel on virrallizen kanzoinvälizen kommunikoindukielen azemu. Baltian mualois da Izrailis eletäh suuret ven'ankielizet vähembistöt. Ližäkse ven'ua vierahannu kielenny äijät maltetah Azerbaidžanas, Uzbekistanas da Mongolies.
Kirjaimet.
Nygyven'an kirjaimet perustutah piäozin vuvven 1708 kirillizeh kirjaimistoh, niidy on 33:
Venehjärvi

Venehjärvi (, ) on vahnu kylä Karjalan tazavallas Kostamukšen linnupiiris.
Se sijoittuu Šuurivaaran suarel samannimizen järvel Venehjärvel ().
Kylä on histourien da kul’tuuran mustomerki, histourielline poselenii.
Venesuela

Venesuela, virralline nimi on Bolivarian Venesuelan Tazavaldu () on valdivo Suvi-Amerikan pohjazes.
Pohjazes sen randoi huuhtellah Kariban meren da Atlantizen valdumeren viet, päivännouzus se rajoittuu Gaijananke, suves – Braziilienke, päivänlaskus – Kolumbienke. 
Muan pinduala on 916 445 km². Rahvahan lugumiäry on 30 761 000 hengie (v.2015). Piälinnu on Karakas. Virralline kieli on ispanien.
Vengrien kieli

Vengrien kieli libo ungarin kieli (vengrien kieleh "magyar nyelv") on uralilazen kieliperehen suomelas-ugrilazeh kielijoukkuoh kuului ugrilaine kieli. Tämä kieli on suurin suomelas-ugrilaizis kielispäi, sen pagizijain miäry on yli 15 miljounua kogo muailmas. Vahnimat kirjutukset ollah 1100-vuozisuan aigah kirjutetut tekstat. Vengrienkieline Raamattu ilmestyi vuvven 1590.
Vengrii

Vengrii on Keski-Jevroupan valdivo. Muan rahvahan lugumiäry on 9 689 010 hengie (v. 2022), pinduala on 93 036 km². Se on 89. sijal muailmas rahvahan lugumiärän mugah da 108. sijal pindualan mugah.
Valdivon piälinnu on Budapeštu. Virralline kieli on vengrien kieli.
Se sijoittuu Jevroupan keskes. Se on syväinmuavaldivo (se ei ole meren rannal).
Vengrii rajoittuu Ukrainanke, Rumiinienke, Slovakienke, Serbienke, Horvatienke, Slovenienke da Avstrienke.
Venus

Venus (simvolu: ) on päiväzensistieman planiettu.
Vepsän kieli

Vepsän kieli on uralilazeh kielipereheh kuului baltiekkumerensuomelaine kieli. Sidä paistah vepsäläzet enimyölleh Karjalan tazavallas Oniegujärven rannikon suvi- da päivänlaskupuolel sego Leningruadan alovehel.
Veriapel'siinu

Veriapel'siinu on ruskieloin apel'siinulajiloin yhtehisnimitys. Tavallizimat lajikkehet ollah sanguinello, tarocco da moro. Veriapel'siinu on tavallistu apel'siinua pienembi. Nimitys tulou sen verenruskies väris, eigo sit ole verdu, muga kui ei toizisgi puunandimis.
Ruskien värin fruktu suau mm. likopienaspäi da antosianaspäi, kudai on ylehine pigmentu kazvilois da puunandimis.
Veriapel'siinas on äijy C-vitamiinua.
Veskelys

"merge Veškelys
Veškelys () on vahnu karjalaine kylä Suojärven piiris Karjalas.
Histourii.
Enzimästy kerdua Veškelyksen prihodu oli mainittu dokumentois vuvvennu 1788. Vuvvennu 1858 mejän kyliä sanottih Veškel’skoe mirskoje obščestvo. Anuksen gubernien kartal vuvvennu 1908 tämä elopaikku oli kui Veškelyksen pogostu. Vuozinnnu 1927- 1930 Veškelys kuului Siämärven piirih.Vuozinnu 1930-1956 Veškelys kuului Priäžän rajonah. Vuvves 1956 kylä kuuluu Suojärven piirih. Sil vuvvel täs oli perustettu Veškelyksen souhozu. Souhozas oli jugei ruado: piettih žiivattua, kezäl niitettih heiniä, zvierofermal oli norkua, kazvatettih kartohkua.
Yhtehizet tiijot.
Veškelyksen kylä sijaiččou seiččemen pienen järven rannal. Järvien nimet ollah Kirikköjärvi (järvel seizoi kirikkö), Matkajärvi (järvi on dorogupieles), Tervulambi (lammel lähäl laskiettih tervua), Maimulambi (järves oli äijy maimua), Čižma, Koverlambi, Joučenjärvi. Kylä on 38 kilometrua Suojarvelpäi liideheh.
Veškelyksen kyläh kuuluu 8 hieruu: Kirikkömägi, Pappil, Padagdja, Makkoilu, Vatčailu, Niikoilu, Pedri, Hoškoilu. 
Nygöi Veškelykses eläy 693 hengie. Niilöis läs 65% ollah karjalazet. 
Meijän kyläs on histourii-arhitektuurizii mustomerkilöi: Sorokinoin taloi da Georgien časounu.
Veškelykses on keskiškola, kus opastuu 96 opastujua. Vuvvennu 1998 kyläs avavui lapsienkodi.
Kyläs pruaznujah äijy pruazniekkua: Uuzi vuozi, Keviän vastavundu dai muudu. Joga vuottu kyläs on Veškelyksen pruazniekku – Sroičanpäivy1.
Lähtehet.
1. http://minunmua.ucoz.ru/publ/1-1-0-21
Vezisuadu

Vezisuadu libo vodoruodu Mendelejevan sistiemallizen järjestyksen mugah on enzimäine alguaineh. Sidä merkitäh H. Nimi on kiännöslaihin latinan kielespäi: (muinasgriekan kielespäi ὕδωρ – ”vezi” da γεννάω – ”suan”) – ”suaju vetty”. Sidä on äijy luonnos.
Prostoi aineh vodoruodu – H2 – on kebjei guazu ilmai värii. Sevoitekses ilmanke libo kisloruodanke vodoruodu on palaju da voi räjähtiäkseh. Se ei ole myrkyaineh. Se sulau etanolas da monilois metallois: ravvas, nikel’as, tituanas, pluatinas.