tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Araba

Araba () on yksi Baskimuan seiččemes muakunnas. Sen piälinnu on Gasteiz.
Gipuzkoa

Gipuzkoa () on yksi Baskimuan seiččemes muakunnas. Sen piälinnu on Donostia.
Bizkaia

Bizkaia () on yksi Baskimuan seiččemes muakunnas. Sen piälinnu on Bilbo.
Ylä-Nafarroa

Ylä-Nafarroa (baskikse "Nafarroa Garaia", ) on yksi Baskimuan seiččemes muakunnas. Se muvvostau yhtelläh oman ičehallindoalovehen, eigo kuulu Baskimuan ičehallindoaloveheh. Sen piälinnu on Iruñea.
Baskimua

Baskimua (baskikse "Euskal Herria" libo "Euskadi") on aloveh, kudamal eletäh baskit da paistah baskin kieldy. Baskimua on juattu kahten valdivon, Ispanien da Francien, kesken, ga äijät baskit himoitah iččenäžytty. Baskimua jagavuu seiččemeh muakundah, kudamis kolme (Lapurdi, Ala-Nafarroa, Zuberoa) sijaitah Pohjas-Baskimuas libo Francien hallitul alovehel da nelli (Bizkaia, Gipuzkoa, Araba, Ylä-Nafarroa) Suvi-Baskimuas libo Ispanien hallitul alovehel. Suvi-Baskimuan muakunnis Ylä-Nafarroa muvvostau yksin oman ičehallindoalovehen da kolme muudu kuulutah Baskimuan ičehallindoaloveheh.
Ala-Nafarroa

Ala-Nafarroa (baskikse "Nafarroa Beherea", ) on yksi Baskimuan seiččemes muakunnas. Sen piälinnu on Donibane Garazi.
Lapurdi

Lapurdi (oksituanakse "Labord", , ) on yksi Baskimuan seiččemes muakunnas. Sen piälinnu on Baiona.
Baiona

Baiona (baskikse da oksituanakse "Baiona", ) on Lapurdin muakunnan piälinnu Baskimuas da sežo Pohjas-Baskimuan suurin linnu.
Donibane Garazi

Donibane Garazi (oksituanakse "Sent Joan Pè de Pòrt", ) on Ala-Nafarroan muakunnan piälinnu Baskimuas.
Piigalničču

Piigalničču ("Vanellus vanellus") on lindu.
Al'puvaroi

Al'puvaroi ("Pyrrhocorax pyrrhocorax") on lindu.
Typykki

Typykki ("Fratercula arctica") on lindu.
Merikeiju

Merikeiju ("Hydrobates pelagicus") on lindu.
Suulu

Suulu ("Morus bassanus") on Pohjas-Atlantal pezoittui merilindu.
Karjalankieline nimi.
Täs artikkelis käytetty linnun nimi "suulu" (taivutetah: suulu-suulan) on suomenkielizen nimen "suula" pohjal karjalah luajittu uvvissana.
Tukkusotku

 
Tukkusotku ("Aythya fuligula") on lindu.
Labasotku

Labasotku ("Aythya marila") on lindu.
Koskisorzu

Koskisorzu ("Merganetta armata") on suviamerikkalaine sorzulindu.
Krolikku

Krolikku ("Oryctolagus cuniculus") on elätti.
Harmaihyleh

Harmaihyleh ("Halichoerus grypus") on elätti.
Pyöriäine

Pyöriäine ("Phocoena phocoena") on elätti.
Harmaidel'fiinu

Harmaidel'fiinu ("Grampus griseus") on elätti.
Butilkun'okkudel'fiinu

Butilkun'okkudel'fiinu libo afaliinu ("Tursiops truncatus") on elätti.
Del'fiinu

Del'fiinu libo tavalline del'fiinu ("Delphinus delphis") on elätti.
Germuanienhirvi

Germuanienhirvi ("Cervus elaphus") on elätti.
Meččymygry

Meččymygry ("Myodes glareolus", enne "Clethrionomys glareolus") on elätti.
Selgykajoi

Selgykajoi ("Larus fuscus") on lindu.
Ynys Gwelltog

Ynys Gwelltog on pikkaraine suari Kymrinmuas Sir Benfron muakunnas suuremban Ynys Dewin suaren suvipuolel. Siidy tulou erilline suari nouzuvien aigah. Suaren nimi on kymrin kieldy da merkiččöy 'heinäine suari'. Sen korgevin kohtu on 56 metrua merenpinnan yläpuolel. Ammui suardu piettih pädijänny kahten lambahan syöndysijakse.
Ynys Cantwr

Ynys Cantwr on pikkaraine suari Kymrinmuas Sir Benfron muakunnas suuremban Ynys Dewin suaren suvipuolel. Siidy tulou erilline suari nouzuvien aigah. Suaren nimi on kymrin kieldy da merkiččöy 'kanttorin suari' sendäh, ku ammui suaren ižändii oldih Tyddewin kanttorit. Sen korgevin kohtu on 54 metrua merenpinnan yläpuolel. Suaren suvipuolele uppoi vuonnu 1903 Graffoe-nimine laivu.
Ynys Dewil ammui elänyh Breizhua roduzin olluh Pyhä Jestin (brezhonegan kielel "Sant Jestin", kymrikse "Sant Iestyn", ) työndi starinan mugah manuahoi Ynys Cantwril olijah Ogof Cantwrin luolah kyzymäh Jumalalpäi prošken'n'ua riähkih. Manuahu sivottih luolas olijah suureh kiveh da hänel pidi kestiä sie kahten nouzuvien aigu.
Ynys Beri

Ynys Beri libo Ynys Bery on pikkaraine suari Kymrinmuas Sir Benfron muakunnas suuremban Ynys Dewin suaren suvipuolel. Suaren nimi on kymrin kieldy da merkiččöy 'haukan suari'. Sen korgevin kohtu on 71 metrua merenpinnan yläpuolel. Suaren päivännouzupuolele uppoi vuonnu 1903 Graffoe-nimine laivu.
Čosnokku

Čosnokku libo čosnakku libo česnokku ("Allium sativum") on kazvi.
Ynys Eilun

Ynys Eilun on pikkaraine suari Kymrinmuas Sir Benfron muakunnas suuremban Ynys Dewin suaren suvipuolel da Ynys Berin päivännouzupuolel. Sen vieres päivännouzupuolel on pienembi da madalembi luodo Pont yr Eilun, kudaman nimi merkiččöy 'Eilunan sildu'.
Ynys Gwales

Ynys Gwales () on suari Kymrinmuas.
Ynys Catrin

Ynys Catrin () on suari Kymrinmuas.
Meini Duon

Meini Duon on joukko meres olijoi kivii Kymrinmuas Sir Benfron muakunnas Ynys Dewin suaren suvipuolel. Kivijoukkoh kuuluu kolme kivie, sen nimi on kymrin kieldy da merkiččöy 'mustat kivet'.
Ynys Farged

Ynys Farged () on suari Kymrinmuas Sir Benfron muakunnas suuremban Ynys Bŷran suaren luvvehpuolel. Suarel oli keskiaijal srojittu kappeli, ga se muutettih 1800-luvul kodiloikse kaivosmiehile, kudamat ruattih suarel olluos izviestikaivokses. Nygöi suarel ei enämbi elä ristikanzoi, ga se on luonnonsuojelualoveh.
Trwynmynachdy

Trwynmynachdy on kivi meres Kymrinmuas Sir Benfron muakunnas Ynys Dewin suaren lounatpuolel. Sen nimi on kymrin kieldy da merkiččöy "manasterin n'okku".
Korvuyökkö

Korvuyökkö ("Plecotus auritus") on suurikorvaine nahkusiibi.
Nahkusiivet

Nahkusiivet ("Chiroptera") ollah lendäjii imettäjii.
Karjalankieline nimi.
Karjalan kieles tunnetah äijän nimii nahkusiivele: "nahkusiibi", "lievoi", "yölievoi", "yöläpöi", "yöläpäkkö/yölepäkkö", "yölieroi", "yökkö", "yölakko" da "yölielepäkkö". Yksikai kaikil nämmil nimil on kučuttu midätahto nahkusiibii, eigo rahvahankieles olle olluh eri nimii eriluaduzile nahkusiivile. Sendäh pidäy luadie uvvissanat kaikile eri luaduloile. Täs wikipediiartikkelis ezitetäh, ku nimet vois kiändiä suomen kielespäi muga, ku käytettäs luavun nimes sanua "nahkusiibi" silloi, ku suomenkielizes nimes on sana "lepakko" da sanua "yölievoi" silloi, ku suomenkielizes nimes on sana "siippa". Suomenkieline nimi "yökkö" kiännetäh karjalaksegi samal sanal. Ezimerkkilöi nahkusiibiluadulois:
Pohjannahkusiibi

Pohjannahkusiibi ("Eptesicus nilssonii") on muailman pohjazin nahkusiibiluadu.
Veziyölievoi

Veziyölievoi ("Myotis daubentonii") on nahkusiibi.
Ussuyölievoi

Ussuyölievoi ("Myotis mystacinus") on nahkusiibi.
Suuriussuyölievoi

Suuriussuyölievoi ("Myotis brandtii") on nahkusiibi
Vol'framu

Vol'framu () on metalline alguaineh, kuduan noumer Mendelejevan taulukos on 74, lyhendysmerki on W. Vol'framu on kova metallu, kuduadu on ylen jygei sulattua. Vie pahembi sulatettavu on vai ugleroudu. Oman nimen Vol'framu sai vol'framiittu-minerualas, kudai vie XVI-vuozisual oli tundiettu latinalazel Spuma lupi («hukan vuahte») libo germuanielazel Wolf Rahm («hukan sliuhkat») -nimil. Vol'framu kuului tinarudah da ei andanuh putilleh suaja tinua, sanottih, ku se syöy tinua, kui hukku syöy lammastu. Tänäpäi Amieriekas, Suures Britanies da Frantsies vol'framua sanotah tungsten-sanal (ruočikse tung sten on “jygei kivi”). Vuvvennu 1781 tundiettu ruoččilaine hiimiekku Šeele (Carl Wilhelm Scheele) ruadajes šeliittu-minerualanke sai keldazen da jygien kiven.
Renii

Renii () on hobjanvärine metallu, kuduan noumer Mendelejevan taulukos on 75, lyhendysmerki on Re. Oman nimen se sai latinankielizes sanas Rhenus, se on Germuanies virduajan Rein-joven nimi. Vuvvennu 1871 Dmitrii Mendelejev sanoi renien olendas, ga sen löyttih vaiku vuvvennu 1925 germuaniilazet hiimiekat Ida da Valter Noddakat (Walter Noddack), konzu Siemens &amp; Halske-nimizen kompuanien laboratouries tutkittih kolumbiittu-minerualua.
Osmii

Osmii () on metalline alguaineh, kuduan noumer Mendelejevan taulukos on 76, lyhendysmerki on Os. Osmii on läpettäi hobjanvärine metallu, kudai kuuluu platinametalloih. Enzimäzenny tämän metallan löydi anglielaine hiimiekku Smitson Tennant (Smithson Tennant) vuvvennu 1803, sil aigua häi ruadoi yhtes Uiljam Uollastonanke (William Hyde Wollaston), miehet sulattih platinua tsuarin viinah, silloi jäi mustu aineh, kuduas löyttih osmiedu da iridiedy.
Iridii

Iridii () on jygei da valgei metallu, kuduan noumer Mendelejevan taulukos on 77, lyhendysmerki on Ir. Iridii kuuluu platinumetalloin joukkoh. Metallois se parembi kaikkii kestäy korroziedu. Muas iridiedu harvu kus lövvät. Enzimäzenny Iridien löydi anglielaine hiimiekku Smitson Tennant (Smithson Tennant) vuvvennu 1803. Häi sulai platinua tsuarin viinah, silloi jäi mustu aineh, kuduas samal aigua löyttih iridiedu da osmiedu. Oman nimen se sai muinas-griekkalazes sanas ἶρις-ukonkuari. Iridien suolat ollah erivärizet, kui ukonkuarigi.
Platinu

Platinu (ispanien kielel Platina) on jalometallu, kuduan noumer Mendelejevan taulukos on 78, lyhendysmerki on Pt. Vahnas muailmas Platinu oli tundiettu vie XVI-vuozisuan puolivälis algajen, yhtelläh Andoin sivilizatsien aigah sidä suadih vie ennegi. Enzimäzet jevroppalazet, kuduat tuttavuttih platinah XVI-vuozisuan puolivälis, oldih konkistadorat. Enzimäzenny rudois puhtastu platinua sai anglielaine hiimiekku Uiljam Vollaston (William Hyde Wollaston) vuvvennu 1803.
Linnu

Linnu on suuri eländykohtu, kuduan eläjät ruatah ei muatalovuos. Linnas on ekenoumiekan da talovuon kehitynnyh kompleksu. On äijy arhitektuuru- da inženierutaloidu. 
Nygyaigaine linnu.
Nygyaigazet linnat juatahes pienembakse (vähembi 50 tuhattu eläjiä), keskimäzekse (50-100 tuhattu eläjiä), suurembakse (250 tuhattu – 1 miljonu eläjiä), vie suurembakse (1-3 miljonua eläjiä), kaikis suurembakse ( enämbi 3 miljonua eläjiä).
1980-luvul muailmas oli läs 220 linnua, kuduas oli enämbi miljonua eläjiä.
Linnan struktuuru.
Linnat yhtistetäh toine yoizenke tielöil, kudualoin myöte ajeltah ajonevvot. Tiedy linnan sydämes sanotah pihakse (mugai prospektakse). Pihua pitkin srojitah eländy- da muudugi taloidu. Taloit on yhtistetyt linnannellikkölöih. Ollahgi trotuarat ristikanzoih niškoi.
Linnan taloin lajit.
Tevolližussrojut:
Eländykohtat da rahvahan palvelemine
Livvinkarjalan Wikipedii

Livvinkarjalan Wikipedii on Wikipedien oza Livvikarjalan kielel.
Jerusalimu

Jerusalimu on Izrail’an piälinnu, kudai on Lähizes Päivännouzus. Linnu on Välimeren da Kuolluhmeren välis. Se on 650-840 metrii meren korgevuol. Sie on välimerenilmasto – räkki sego kuivu kezä da lauhkei sego nezevy talvi. Linnu on iudaizman, Hristossahuskon da isluaman pyhä linnu. 
Jerusalimu on monikanzalline linnu, kus eläy 865 721 hengie.
Sana

Sana on Jemenan piälinnu sego suurin linnu. Sie eläy 2 575 347 hengie (2012). Sana on 2200 metrii meren korgevuol, ymbäri linnas ollah mäit.
Amman

Amman on Jordanien piälinnu sego suurin linnu. Ennevahnas sen nimi oli Rabbat-Ammon, griekkalazaien da riemalazien kavvel sidä sanottih Filadel’fijakse. VII-IX vuozisual linnu kuului islamsoin valdivoh. Vuozinnu 1516 – 1918 linnu kuului Osmuanien valdukundah.
Pnompen’

Pnompen’ on Kambodžan piälinnu, se on Tonlesap –järven rannal. Linnas eläy 1 501 725 hengie (2012). Linnu perustettih vuonnu 1372.
Tallii

Tallii () on myrkylline, valgei da pehmei metallu, Mendelejevan taulukos se kuuluu kolmandehtostu joukkoh da sijaiččou kuvvendes rivis. Tallien merki on Tl. Enzimäzenny Tallien löydi anglielaine tiedomies Uiljam Kruks (William Crookes) vuonnu 1861. Puhtahas muvvos metallu oli löytty myöhembi, vuonnu 1862. Kerras sidä sai kaksi tiedomiesty: anglielaine Uiljam Kruks da francielaine hiimiekku Klod Og'ust Lami (Claude-Auguste Lamy). Oman nimen metallu sai muinasgriekkalazes sanas θαλλός, kudai karjalakse on «nuori vihandu varbaine».
Vismuttu

Vismuttu () on metalline alguaineh, kudai Mendelejevan taulukos kuuluu viijendehtostu joukkoh da sijaiččou kuvvendes rivis. Vismutan atomnoumer on 83, merki on Bi. Vismuttu on hobjanvärine metallu. Kodvan aigua sidä ei pietty iččenäzenny metallannu, duumaittih, gu se on tinan libo sur'man laji. Enzimäzenny vismutas omis tiedoruadolois kirjutti germuanielaine minerualoin da metalloin tutkii Gergius Agrikola (Georgius Agricola). Se oli vuonnu 1546. Vuonnu 1739 germuanielaine hiimiekku Iogann-Genrih Pott (Johann-Heinrich Pott) rubei pidämäh vismuttua iččenäzenny metallannu. Kaheksankymmenen vuvven peräs ruoččilaine hiimiekku Bercelius (Jöns Jacob Berzelius) otti käyttöh metallan Bi-merkin.
Polonii

Polonii () on pehmei, hobjanvärine, radioaktiivine puolimetallu, kudai Mendelejevan taulukos kuuluu kuvvendehtostu joukkoh da sijaiččou kuvvendes rivis, sen atomnoumer on 84, merki on Po. Polonii kuuluu hal'kogenoin joukkoh. Enzimäzinny sen löyttih vuonnu 1898 Pjer K'uri (Pierre Curie) da hänen mučoi Marija Sklodovskaja-K'uri (Marie Skłodowska-Curie), konzu tutkittih uraniniitan radioaktiivižuttu. Omas lövvös hyö ilmoitettih 18. heinykuudu Pariižan tiedoakadiemien istundol. Polonii on nimitetty Pol'šan (Polonia) kunnivokse. Täs muas oli rodinuhes Maria Sklodovskaja-K'uri (Marie Skłodowska-Curie).
Astattu

Astattu () on alguaineh, kudai Mendelejevan taulukos kuuluu seiččemendehtostu joukkoh da sijaiččou kuvvendes rivis, sen atomnoumer on 85, merki on At. Luonnos sidä ei sua löydiä, alguainehen atommassu on 209,98715(5) а. Astattu on radioaktiivine. Nourmualiololois astattu ezittyy muzavan sinizinny kristalloinnu. Astatan nimi tulou griekkalazes sanas αστατος, kudai livvikse on «muuttui».
Vaskisorzu

Vaskisorzu ("Oxyura jamaicensis") on lindu.
Karjalankieline nimi.
Linnun täs artikkelis käytetty nimi on kiännetty karjalan kieleh suomenkielizes nimespäi "kuparisorsa".
Valgeipiäsorzu

Valgeipiäsorzu ("Oxyura leucocephala") on lindu.
Karjalankieline nimi.
Linnun täs artikkelis käytetty nimi on kiännetty karjalan kieleh suomenkielizes nimes "valkopääsorsa".
Jygeitina

Jygeitina () on hiilijoukkoh kuului alguaineh, kudai Mendelejevan taulukos kuuluu nelländehtostu joukkoh da sijaiččou kuvvendes rivis. Jygeitinan atomnoumer Mendelejevan taulukos on 82, merki on Pb. Jygeitina on kebjieh sulatettavu, jygei, hobjanvärine da myrkylline metallu. Se on tundiettu vie ammuzis aijois.
Mihail Perhin

Mihail Evlampijevič Perhin (22. oraskuudu (3. kezäkuudu) 1860, Jallahti, Aunuksen gubernii – 28. elokuudu (10. syvyskuudu) 1903, Piiteri, Ven’an valdukundu) oli ven’alaine kulduseppy, Faberže-firman piäneroniekku.
Eloskerdu.
Mihail Perhin rodivui bohattah muanruadajien pereheh. Läs 16-17-vuodehizennu häi muutti Piiterih opastumah kuldusepäkse. Vuvvennu 1884 Perhin oli jo kulduseppymuasteri. Häi oli legenduarizen Faberže- firman piäneroniekannu 18 vuottu. 
Vuvvennu 1888 Perhin avai firmas Karl Faberžen avul oman ruadopertin, kuduas luajittih erilazii kallehii čomenduksii da toizii ruadoloi kullal da hobjal. Perhinan piäabulazennu oli Genrih Vigström. Täs ruadopertis oli luajittu 28 keisariperehen Äijypäivyjäiččiä, 7 Äijypäivyjäiččiä Kel'h-Bazanovan perehele da äijy toizii nerotegoloi. 
Vuvves 1895 algajen Mihail Perhin oli Kupčugil'dien ozanottajannu da Kunnivoitetunnu ristikanzannu.
Häi sežo oli hyvyönluadijannu – Perhin lahjoitti Jallahten kiriköle äijy kallehuzii da huolenpidi Jallahten školua.
Kulduseppymuasteri kuoli tavvin jälgeh bolničas mielivigazieh näh vuvvennu 1903, häi oli pandu muah Piiterin Novodevitčin kalmistol.
Muailman kuulužimil aukcionoil Perhinan tevokset ollah suures arvos.
Vuvvennu 2009 Karl Faberžen fondu nimitti hänel nimel palkindon, kudual lahjoittah parahii kulduseppii.
Kärkettäilindu

Kärkettäilindu ("Caprimulgus europaeus") on lindu.
Ruskeikottaraine

Ruskeikottaraine ("Pastor roseus", enne "Sturnus roseus") on lindu.
Sinitiaine

Sinitiaine ("Cyanistes caeruleus" libo "Parus caeruleus") on lindu.
Valgeipiätiaine

Valgeipiätiaine ("Cyanistes cyanus") on lindu.
Kuuzitiaine

Kuuzitiaine ("Periparus ater") on lindu.
Töppytiaine

Töppytiaine ("Lophophanes cristatus") on lindu.
Karjalankieline nimi.
Linnun täs artikkelis käytetty nimi on kiännetty karjalan kieleh suomenkielizes nimespäi "töyhtötiainen".
Lapintiaine

Lapintiaine ("Poecile cinctus") on lindu.
Viidutiaine

Viidutiaine ("Poecile palustris", enne "Parus palustris") on lindu.
Hölmöitiaine

Hölmöitiaine () on lindu.
Karjalankieline nimi.
Karjalan kieles tundietah sana "tiaine", ga kaikile eri tiazile ei olle olluh rahvahankieles omua nimie libo niidy ei tundieta enämbi. Täs artikkelis käytetäh suomenkielizes sanas "hömötiainen" kiännettyy nimie. Suomenkieline nimi liittyy linnun "hölmöih" ulgonägöh. Karjalan kieles eule sanua "hömö" samas muvvos ku suomen kielen murdehis, ga sana "hölmö(i)" löydyy. Se pädöy hyvin nimen kiännöksekse sendähgi, ku Päivännouzu-Suomen paginluadulois, vähimikse Kerimäil, lindustu on kučuttu nimel "hölömötiiainen" da karjalan kieli on lähembiä suguu Päivännouzu-Suomen paginluaduloile migu suomen yleiskielele. Tozin suomen yleiskieline nimi "hömötiainen" on allunperin tundiettu sežo nimenomah Päivännouzu-Suomen paginluadulois muga kui sežo sana "hömö" merkičykses 'hölmöi'.
Händytiaine

Händytiaine ("Aegithalos caudatus") on lindu.
Karjalankieline nimi.
Linnun täs artikkelis käytetty nimi on kiännetty karjalan kieleh suomenkielizes nimespäi "pyrstötiainen".
Nogiliidäi

Nogiliidäi ("Ardenna grisea") on lindu.
Mustukulku-uikku

Mustukulku-uikku ("Podiceps auritus") on uikkuloin heimoh kuului lindu.
Mustukaglu-uikku

Mustukaglu-uikku ("Podiceps nigricollis") on uikkuloin heimoh kuului lindu.
Tuhukeiju

Tuhukeiju ("Hydrobates leucorhoa") on lindu.
Madeirankeiju

Madeirankeiju ("Hydrobates castro") on lindu.
Ruskeihukankorendo

Ruskeihukankorendo ("Libellula quadrimaculata") on hukankorendoloin suguh kuului korendo.
Afon Ogwr

Afon Ogwr () on jogi Kymrinmuas.
Eileen Beasley

Eileen Beasley (1921-2012) oli kymrin kielen aktivistu. Parahiten händy mustetah siidy, ku häi da hänen ukko kieldävyttih vuvvel 1952 maksamas nalogua sendäh, ku bumuagu ei olluh kirjutettu kymrikse, eigo hyö suadu kymrinkielisty bumuagua, hos pakittih sidä. Hyö jovvuttih suvvon edeh enämbi kymmendy kerdua da hyö mollembat vuajittih, ku suuduo pidäs pidiä heile kymrikse. Virranomazet viedih kolme kerdua heijän koispäi kamsut, kudamat oldih äijäl kallehembat migu nalogu, kudaman maksandas hyö oldih kieldävytty. Kaheksa vuottu myöhembi libo vuvvel 1960 hyö jälgimäi suadih bumuagu kaksikielizenny.
Lähtiet.
http://archif.cymdeithas.org/2006/06/05/anrhydeddu_eileen_beasley_yng_ngwyl_fawr_cymdeithas_yr_iaith.html
Jallahti

Jallahti () on vahnu kylä Karjalan tazavallan Oniegan rannikon piirin Järventaguzen kunnas Ven'al, sil on histourillizen eländykohtan stuatussu.
Histourii.
Enzimäzet elopaikat roittihes Jallahten aloveheh mezolitan aigah. Jallahti on enzikerran mainittu vuvvennu 1582.
Kyläs ammussah elettih valdivon muanruadajii da pakolližuksis piästettylöi muanruadajii. Rahvahan piäruadoloinnu oli muanruado, kalastus, heinien myöndy da vuoziaijallizet ruavot.
Jallahti XIX vuozisual oli suurin kylä (160 taloidu), kuduaspäi piästettih Petroskoih kezil da talviloil. 
Kyläs oli škola, pravosluavnoi prihodu, elettih sežo äijy raskol’niekkoi. XVII vuozisual Jallahtes oli kaksi puuhistu kirikkyö (ne molembat palettih tuhkakse), vuvvennu 1809 kyläh srojittih kivikirikkö, kudai paloi vuvvennu 1930.
Nevvostoliiton aigannu kyläs eli 50-100 perehty da sie oli souhozu, pahvikombinuattu da baržantuotando Jallahten lähil.
Basshunter

Basshunter, Jonas Erik Altberg (22. talvikuudu 1984, Halmstad), on ruoččilaine pajattai, tuottaja da DJ.
Biškek

Biškek on Kirgiizien piälinnu da muan suurin linnu. Linnan endizet nimet – Pišpek, Frunze. Ven’alazet perustettih Biškekan heijän hävitetyn kokandskoin linnan tilah. Linnas eläy 965,9 tuhattu hengie.
Biškek on Kirgiizien pohjazes, siepäi rajassah Kazahstuanan kel on 25 km. Linnan pinduala on 127 km².
Pekin

Pekin on Kitain Rahvahan Tazavallan piälinnu. Linnu on suurin raudutie- sego avtotiekeskus da yksi tärgielöis lendokeskuksis. Pekin on Tazavallan poliittine, opastus- sego kul’tuurukeskus. Šanhai da Honkong ollah muan ekonoumiekkukeskukset.
Pekin on yksi Kitain ennevahnallizis piälinnois. Vuonnu 2008 Pekinas piettih Kezäolimpiuadukižat.
&lt;br&gt;
El-Kuveit

El-Kuveit on Kuveitan valdivon piälinnu. Sie eläy 150 tuhattu hengie (2008), linnas da sen ymbäristös eläy kaikkiedah enämbi 1 miljonua hengie.
Vjentjan

Vjentjan on Laosan piälinnu (vuvves 1563) da muan suurin linnu. Se on Tailandan rajan rinnal olijal Mekong-jovel. Vjentjan on tärgei ekonoumiekkukeskus. Linnas eläy 797 130 hengie (2012).
Radon

Radon () on duuhutoi, mavutoi da väritöi radioaktiivine guazu. Se on paha ristikanzan tervehyöh niškoi. Pertiololois Radon da jygevimii guazuloi. Mendelejevan taulukos se kuuluu kaheksandeh joukkoh. Radonan noumer on 86, kirjutusmerki on Rn.
Francii (aineh)

Francii () on alguaineh, kudai Mendelejevan taulukos kuuluu enzimäzen joukon piälimäzeh alajoukkoh da on sijoitannuhes seiččemendeh rivih. Francien noumer on 87, kirjutusmerki on Fr. Francii on radioaktiivine alkalimetallu. Enzimäzenny alguainehen olendas sanoi Dmitrii Mendelejev, vaigu häi sanoi sidä eka-ceziekse. Francien löydi vuonnu 1939 Pariižan Radien instituutan ruadai Margarita Perei (Marguerite Perey). Vuonnu 1946 häi andoi metallale Francii-nimen oman kodimuan Francien kunnivokse.
Radii

Radii () on alguaineh, kudai Mendelejevan taulukos kuuluu toizen joukon piälimäzeh alajoukkoh da on sijoitannuhes seiččemendeh rivih. Radien noumer on 88, kirjutusmerki on Ra. Radii on radioaktiivine, hobjanvärine da pehmei mua-alkalimetallu. Enzimäzinny sen löyttih francielazet tiedomiehet Pjer K’uri (Pierre Curie) da Marija K’uri (Marie Curie). Hyö opittih suaja uranua uranrudaspäi, ga tiedomiehet huomattih, gu suadu aineh on radioaktiivizembi puhtastu uranua. Tutkimuksien jälles hyö eroitettih kaksi radioaktiivistu elementua: Polonien da Radien.
Aktiinii

Aktiinii () on radioaktiivine metalline alguaineh, kuduan noumer Mendelejevan taulukos on 89, kirjutusmerki on Ac. Aktiinii kuuluu aktinoidoin joukkoh. Aktiinii on pehmei, hobjanvärine metallu. Enzimäzenny sen löydi francielaine hiimiekku Andre Debjern (André-Louis Debierne). Se oli Pariižas vuonnu 1899. Uuzi elementu sai Aktiinii-nimen.
Torii

Torii () on alguaineh, kudai Mendelejevan taulukos kuuluu kolmandeh joukkoh. Torii on jygei da vähäzel radioaktiivine metallu, kudai kuuluu aktinoidoin joukkoh. Mendelejevan taulukos sen noumer on 90, kirjutusmerki Th. Enzimäzenny Torien löydi ruoččilaine hiimiekku Jöns Bercelius (Jöns Jacob Berzelius) vuonnu 1828. Häi sai sen minerualas, kuduale myöhembi annettih toriittu-nimi. Torii on nimitetty ukonjyryn jumalan Toran kunnivokse. Tor oli hyvin tundiettu skandinuavizes mifolougies.
Lerpwl

Lerpwl (kymrikse) libo Liverpool (angliekse) on linnu Pohjas-Anglies lähil Kymrinmuan rajua.
Lerpwlan kymriläzet.
Hos Lerpwl sijaiččou Kymrinmuan ulgopuolel, se on ainos olluh tärgei linnu kymriläzile da sidä on kučuttu Pohjas-Kymrinmuan ebävirrallizekse piälinnaksegi. 1800-luvun allus linnah muutui äijän kymriläzii eččimäh parembua elostu da vuodeh 1813 mennes joga kymmenes Lerpwlan eläi oli kymriläine. Muuttoliikeh jatkui vie 1800-luvun loppupuolel, konzu linnah muutui 50 000 kymrilästy ruavon peräs. Enimälleh linnas oli enämbi 70 kymrinkielisty kirikkyö da vie nygöigi on jällel erähii.
1800-luvun puolivälis kymriläzet ruadajat srojittih linnah hieru, kudamua nygöigi kučutah nimel "Kymriläzet uuličat" (kymrikse "Strydoedd Cymreig" libo "Strydoedd Cymraeg", angliekse "Welsh Streets"). Nämmil uuličoil on kymrinkielisty alguperiä olijat nimet. Taloit tyhjettih da 2010-luvun algupuolel planiiruittih niilöin kuadamistu, ga myöhembi pluanua muutettih da allettih kohendua vahnoi taloloi uvvessah eländäh pädijöikse.
Kymrin kielen kunnivokse joga vuozi piettävy kanzalline Eisteddfod-pruazniekku on järrestetty äijän kerdua Lerpwlas: 1884, 1900 da 1929. Vuozi 1929 on samal jälgimäine kerdu, konzu pruazniekku on pietty Kymrinmuan nygözien rajoin ulgopuolel. Ku Lerpwlua ehoitettih uvvessah vuvven 2007 pruazniekan pidopaikakse, sidä ei yksikai vallittu sendäh, ku äijät kymriläzet ei pietty Kymrinmuan ulgopuolistu kohtua enämbi pädijänny pruazniekale.
Lerpwlas eläy nygöigi äijän kymriläzii da sie ruadau Lerpwlan kymriläzien siebru (kymrikse "Cymdeithas Cymry Lerpwl"), kudai järrestäy eriluaduzii tapahtumii da kymrin kielen opastandua. Linnan kymriläzil on sežo oma hora "Côr Cymry Lerpwl" da alovehel jullatah kymrinkielisty lehtie "Yr Angor".
Penbedw

Penbedw (kymrikse) libo Birkenhead (angliekse) on linnu Pohjas-Anglies lähil Kymrinmuan rajua.
Penbedwn kymriläzet.
Hos Penbedw sijaiččou Kymrinmuan ulgopuolel, se on roinnuh tärgiekse linnakse kymriläzilegi. Linnas eläy kymrinkielizii da sie ruadau sežo kymrinkieline kirikkö. Kymrin kielen kunnivokse joga vuozi piettävy kanzalline Eisteddfod-pruazniekku on järrestetty kaksi kerdua Penbedws: 1879 da 1917. Vuozi 1917 rodih tunnetukse Eisteddfodoin istouries sendäh, ku sil vuvvel runosarjan voitti Hedd Wyn, kudai oli jo enne pruazniekan piendiä kuolluh voinas.
Eino Karhu

Eino Genrihovič Karhu (27. heinykuudu 1923 - 15. sulakuudu 2008, Petroskoi) oli tiedomies, filoulogu, literatuurantutkii, kiändäi, filolougien douhtoru, professoru, Ven’an federatiivizen nevvostotazavallan tiedoalan arvostettu ruadai, Karjalan nevvostotazavallan tiedoalan arvostettu ruadai (1969), Karjalan nevvostotazavallan valdivonpalkindon suannuh (1983), Karjalan tazavallan valdivonpalkindon suannuh (2002), Karjalan tazavallan kunnivoittu eläi (1999). 
Eloskerdu.
Eino Karhu oli roinnuhes 27. kylmykuudu vuvvennu 1923 inkeriläzeh pereheh. Vuvvennu 1941 Poventsan školan loppiettuu händy otettih armieh. Häi oli Ižänmuallizel voinal. 
Vuozinnu 1946-1950 Karhu opastui Petroskoin valdivonyliopistos suomen kielen da literatuuran ozastol. Vuvvennu 1956 häi loppi mainitun yliopiston aspiirantuuran. 
Vuvves 1956 algajen Karhu ruadoi Karjalan Tiedokeskuksen Kielen, literatuuran da histourien instituutas. Vuozinnu 1960-1988 mies oli tämän instituutan literatuuran ozaston johtajannu, piälimäzenny tiedoruadajannu. 
Eino Karhu pidi suomelazen literatuuran luvendoloi Suomen, Ruočin da Germuanien yliopistolois. Karhuu tietäh suomen- da ruočinkielizen kaunehliteratuuran kiändäjänny. Vuvves 1964 Eino Karhu kuului Nevvostoliiton kirjuttajien liittoh. 
Eino Karhu oli Suomen Jovensuun yliopiston Kunnivoitunnu douhtorannu, Suomen kirjallisuusseuran jäsenenny (Helsinki), Kalevalaseuran, runoilijan Eino Leinon da Kanzoinvälizen kanzanrunohuon tutkijoin seuran jäsenenny. 
Eino Karhul piäzi ilmah enämbi 300 tiedoruaduo. 
Eino Karhu kuoli 15. sulakuudu vuvvennu 2008.
Aleksandru II

Aleksandru II (17. (29.) sulakuudu 1818, Moskovu – 1. (13.) kevätkuudu 1881, Piiteri) on Romanovien suguh kuului Kogoven’an imperuattoru, Pol’šan da Suomen kniäzikunnan suuri kniäzi. Aleksandru II on imperuattorumolodoloin Nikolai Pavlovičan da Aleksandra F’oudorovnan poigah. 
Eloskerdu.
Aleksandru II oli roinnuhes 17. (29.) sulakuudu vuvvennu 1818 yhtentostu čuasun aigah Moskovan Kremlin Miikulan dvorčas, kunne kai imperuattorupereh tuli sulakuun allus Äijäksepäiviä. Aleksandru oli ainavo Moskovas rodivunnuh Ven’an haldivoiččijois vuvves 1725 algajen. 
Vuvvennu 1837 Aleksandru II:l oli suuri da pitky matku Ven’ua myöte. Tämän matkan aigah häi kävyi Jevroupan ozan, Kavkuazan tagavuon da Päivänlasku-Siberin 29 gubernieh. Vuvvennu 1838-1839 Aleksandru II kävyi Jevrouppah. Häi oli Ven’an enzimäine halliččii, ken kävyi Siberih. 
Aleksandru piäzi valduistumele tuattah kuolendupäivänny 18. tuhukuudu (2. kevätkuudu) vuvvennu 1855. 
Aleksandru II:n tärgienny ruavonnu oli Pariižan rauhusobimuksen ualekirjuttamine. Se pani loppuh Kriiman voinan kevätkuul vuvvennu 1856. 
Aleksandru II halličusaigah oli suurdu enneolemattomua da -kuulumattomua uvvistustu. 
Erähih niilöih kuulutah: 
Aleksandru II opittih kaheksa kerdua tappua. 
Kevätkuun 1. (13.) päivänny vuvvennu 1881 päiväl 3.35 aigah Aleksandru II kuoli Talvidvorčas jälles surmallistu räjähtysty. Sinäpiän Piiteris Jekaterinan kanualan randu-uuličal 2 čuasun 25 minuutan mail hänen jalloin uale lykkäi bomban rahvastahtolaine Ignatii Grinevitskii.
Protaktinii

Protaktinii () on alguaineh, kudai Mendelejevan taulukos kuluu kolmandeh joukkoh. Alguainehen atomnoumer on 91, kirjutusmerki on Pa. Protaktinii on radioaktiivine metallu, kudai kuuluu aktinoidoin joukkoh. Enzimäzinny Protaktinien löydämizes ilmoitettih Otto Gan (Otto Hahn) da Liza Meitner (Lise Meitner). Se oli vuonnu 1918. Heis rippumattah protaktinien izotoupan suadih Frederik Soddi (Frederick Soddy) da Džon Krenston (John Arnold Cranston).
Uruanu

Uruanu () on radioaktiivine metallu. Sen atomnoumer Mendelejevan taulukos on 92, atommassu on 238,029, kirjutusmerki on U. Uruanu kuuluu aktinoidoin joukkoh. Se on jygei da myrkylline metallu, kuduan izotoupat ollah radioaktiivizet. Kuulužimat izotoupat ollah Uruanu-238 (luonnon uruanas sen miäry on 99,3 %) da Uruanu-235. Ennevahnas uruanan luonnollistu oksiidua käytettih keldazen astien luadimizes. Nenga Neapol’an lähäl löyttih keldazen st’oklan pala, kuduas on 1% uruanan oksiidua. Tämän st’oklan luajinduvuozi on 79 enne Iisusan roindua. Uruanan löydäjänny pietäh germuanielastu hiimiekkua Martin Genrih Klaportua (Martin Henrich Klaporoth). Vuonnu 1789 häi tutki uraniittua da sai uuttu metallanjyttysty ainehtu. Oman nimen metallu sai Uruanan planietan kunnivokse.
Neptunii

Neptunii () on alguaineh, kuduan atomnoumer Mendelejevan taulukos on 93, kirjutusmerki on Np. Neptunii kuuluu aktinoidoin joukkoh. Se on enzimäine transuruanu. Enzikerdua Neptuniedu suadih uruanas ydinreakcieloin avul. 
Neptunii on nimitetty Neptun-planietan kunnivokse.
Plutonii

Plutonii () on jygei, hobjanvärine, radioaktiivine melattu. Mendelejevan taulukos sen atomnoumer on 94, kirjutusmerki on Pu. Plutonii on myrkylline. Se kuuluu aktinoidoin joukkoh. Oman nimen se sai Pluton-planietan kunnivokse.
Americii

Americii () on alguaineh, kuduan atomnoumer on 95, kirjutusmerki on Am. Americii kuuluu aktinoidoin joukkoh. Kai sen izotoupat ollah radioaktiivizet. Luonnos Americiedu et lövvä nikus. Enzikerdua sen sai Glenn Siborg (Glenn Seaborg) yhtes ruadodovarišoinke ydinreakcieloin avul. Se oli vuonnu 1944 Čikagon yliopiston Metallurgizes laboratouries.
Caer

Caer (kymrikse) libo Chester (angliekse) on linnu Anglies lähil Kymrinmuan rajua.
Caeran kymriläzet.
Hos Caer sijaiččou Kymrinmuan ulgopuolel, se on roinnuh tärgiekse linnakse kymriläzilegi. Jo 1000-luvul kymriläzet käydih jarmankale Caerah da vuozisadoin aijan kymriläzien muuttoliikeh sinne oli toinah raviembua migu yhtehgi Pohjas-Kymrinmuan omah linnah. Enne 1700-luguu muuttujat sulavuttih terväh anglienkielizih, ga linnan eläjien kymriläzet juuret nävytäh ezimerkikse sinny, ku vuvvel 1818 joga kolmandel linnas iänioigevuttu käyttänyöl miehel oli sugunimi kymrilästy alguperiä. 1700-luvun algupuolel Caeras allettih painua kymrinkielizii kirjoi da 1790-luvul kymrinkielizii lehtii. Samoih aigoih linnah muuttunuot kymriläzet allettih säilyttiä parem omua kieldy da azuttih kymrinkielizii kirikkölöi. Enimyölleh Caeras ruadoi viizi kymrinkielisty kirikkyö da nygöigi niilöis on jällel vie yksi. Vuvvel 1851 linnan eläjis yksitostu procentua oli roinnuh Kymrinmuas da vuvvel 1866 kymrin kielen kunnivokse joga vuozi piettävy kanzalline Eisteddfod-pruazniekku järrestettih Caeras. Nygöigi linnas eläy kymrinkielizii da sie ruadau Caeran kymriläzien siebru (kymrikse "Cymdeithas Cymry Caer"), hos sen jäzenmiäry ongi vähennyh 2000-luvun algupuolel.
Alasaksin kieli

Alasaksi on germuanine kieli, kudamua paistah Pohjas-Germuanies da Päivännouzu-Alangomualois.
Ezimerkilauzehii.
Ual olijat ezimerkit on kirjutettu uvvel alasaksin kirjutustaval ("Nysassiske Skryvwyse").
Afon Clywedog

Kymrinmuas on nelli Afon Clywedog -nimisty jogie:
Afon Clywedog (Dyfrdwy)

Afon Clywedog on Afon Dyfrdwy -joven sivujogi Kymrinmuas.
Afon Clywedog (Clwyd)

Afon Clywedog on Afon Clwyd -joven sivujogi Kymrinmuas.
Afon Clywedog (Hafren)

Afon Clywedog on Afon Hafren -joven sivujogi Kymrinmuas.
Afon Alun

Kymrinmuas on kaksi Afon Alun -nimisty jogie:
Afon Alun (Dyfrdwy)

Afon Alun () on jogi Kymrinmuas. Se algau Llandeglan suvipuolen mägilöilpäi Sir Ddinbychan muakunnas da virduau Llanarmon-yn-Iâlan, Llanferesan, Loggerheadsan da Pant-y-mwynan kylien läbi Yr Wyddgrugan linnah. Siepäi se jatkau Caergwrlen da Gwersylltan kauti Kymrinmuan da Anglien rajale, kus se laskou suurembah Afon Dyfrdwy -jogeh. Afon Alunas on ristikanzan srojittuloi plotinoi äijis kohtis, ga vuvvel 2011 avattih Caergwrlen kohtal kalapordahat kebjendämäh kaloin, eritengi lohen, taimenen da ängeriähän nouzendua joves.
Afon Alun (Ewenni)

Afon Alun on jogi Kymrinmuas. Se on Afon Ewennin sivujogi.
Afon Ceiriog

Afon Ceiriog () on jogi Kymrinmuas da muvvostau erähis kohtis Kymrinmuan da Anglien rajan. Se laskou Afon Dyfrdwy -jogeh.
Afon Gwenfro

Afon Gwenfro on jogi Kymrinmuas. Se on Afon Clywedogan sivujogi.
Afon Lliw

Afon Lliw on jogi Kymrinmuas. Se on Afon Dyfrdwyn sivujogi.
Afon Twrch

Kymrinmuas on kolme Afon Twrch -nimisty jogie:
Afon Twrch (Dyfrdwy)

Afon Twrch on jogi Kymrinmuas. Se on Afon Dyfrdwyn sivujogi.
Afon Twrch (Banwy)

Afon Twrch on jogi Kymrinmuas. Se on Afon Banwyn sivujogi.
Afon Twrch (Tawe)

Afon Twrch on jogi Kymrinmuas. Se on Afon Tawen sivujogi.
Llyn Tegid

Llyn Tegid () on Kymrinmuan suurin luonnolline järvi. Se sijaiččou Y Balan kylän suvipuolel Gwyneddan muakunnas. Afon Dyfrdwy -jogi virduau järven läbi.
Yr Wyddgrug

Yr Wyddgrug (anglien kielel "Mold") on linnu Kymrinmuas Sir Fflintan muakunnas.
Llanelwy

Llanelwy (anglien kielel "St Asaph") on pikkaraine linnu Kymrinmuas Sir Fflintan muakunnas.
Mynydd Twr

Mynydd Twr () on vuori Kymrinmuas Ynys Gybin suarel. Se on Ynys Gybin da samal kaikkien Ynys Mônan suarijoukkoh kuulujien suarien korgevin kohtu. Vuoren korgevus on 220 metrii.
Mynydd Parys

Mynydd Parys on 147 metrii korgei vuori Kymrinmuas Ynys Mônan suarel. Vuorel ruadoi 1700-luvun loppupuolel algajen ruskeivaskikaivos, kudai rodih terväh muailman suurimbakse. Ruskeivaski viedih Amlwchan pristanih, kus se ruattih valmehekse da työttih ymbäri muailmua. Kaivosruandu loppiettih vuvvel 1917. Vuorelpäi on löytty merkilöi bronzukaudizehgi ruskienvasken kaivandah näh toinah jo 4000 vuottu tagaperin.
Afon Efyrnwy

Afon Efyrnwy (kymrikse) libo River Vyrnwy (angliekse) on jogi Suuren-Britanien suarel. Se algau Llyn Llanwddyn -tegojärvespäi Kymrinmuas da laskou Afon Hafren -jogeh Anglien puolel.
Llyn Llanwddyn

Llyn Llanwddyn libo Llyn Efyrnwy () on tegojärvi Kymrinmuas Pohjas-Powysas.
Afon Tefeidiad

Afon Tefeidiad (kymrikse), Afon Tefaidd (sežo kymrikse) libo River Teme (angliekse) on jogi Suuren-Britanien suarel. Se algau Kymrinmuaspäi da laskou Afon Hafren -jogeh Anglien puolel.
Afon Rhymni

Afon Rhymni () on jogi Kymrinmuas.
Afon Camlad

Afon Camlad on jogi Kymrinmuas da muvvostau erähis kohtis Kymrinmuan da Anglien rajan. Se laskou Afon Hafren -jogeh.
Afon Afan

Afon Afan on jogi Kymrinmuas.
Ängeriäs

Ängeriäs libo ängeriäine ("Anguilla anguilla") on kala.
Afon Clwyd

Afon Clwyd on jogi Kymrinmuas.
Afon Elwy

Afon Elwy on jogi Kymrinmuas. Se laskou suurembah Afon Clwyd -jogeh.
Afon Gele

Afon Gele on jogi Kymrinmuas. Se laskou suurembah Afon Clwyd -jogeh.
Afon Ystrad

Afon Ystrad on jogi Kymrinmuas. Se laskou suurembah Afon Clwyd -jogeh.
Afon Aled

Afon Aled on jogi Kymrinmuas. Se laskou suurembah Afon Elwy -jogeh.
Afon Cegin

Afon Cegin on jogi Kymrinmuas.
Afon Carrog

Afon Carrog on jogi Kymrinmuas.
Afon Adda

Afon Adda on jogi Kymrinmuas.
Afon Anafon

Afon Anafon on jogi Kymrinmuas.
Afon Conwy

Afon Conwy on jogi Pohjas-Kymrinmuas.
Afon Llwchwr

Afon Llwchwr () on jogi Kymrinmuas.
Bryniau Clwyd

Bryniau Clwyd () on vuorijuno Kymrinmuas. Sen kymrinkieline nimi merkiččöy 'Clwydan mäit'.
Vuoret.
Vuorijunoh kuulutah nämmä vuoret pohjazespäi suveh:
Moel Fenlli

Moel Fenlli on vuori Pohjas-Kymrinmuas Sir Ddinbychan muakunnas. Sil on korgevuttu 511 metrii da se on Bryniau Clwyd -vuorijunon toizekse korgevin vuori Moel Famau -vuoren jälgeh. Moel Fenllii käytettih raudukavvel linnuvuorennu da sie oli seinäl ymbäröity kylä, kudamas oli vikse 61 taluo, plotin da silmykaivo kylän keskel. Vuorelpäi on lövvetty merkilöi sežo jo bronzukaudizeh kaivosruandah näh. Vuvvel 1816 vuorel paloi vahingos kanabruo, min jälles siepäi lövvettih 1500 riimalastu hobjujengua. Keskiaigazis lähtielöis vuoren nimi yhtistetäh mifolougizeh kuningas Benllih.
Kanabro

Ka(n)na(m)bro ("Calluna vulgaris") on kazvi.
Karjalankieline nimi.
Kazvin karjalankielizel nimel on mondu muoduo:
Benlli

Benlli libo Benlli Gawr ("Benlli-jättiläine") on keskiaigazis lähtielöis mainittu kymrinmualaine vikse mifolougine kuningas. Starinan mugah häi eli Moel Fenlli -vuorel, kudai olis suannuh nygözen nimengi hänelpäi.
Moel Llanfair

Moel Llanfair on Bryniau Clwyd -vuorijunoh kuului vuori Pohjas-Kymrinmuas Sir Ddinbychan muakunnas. Sil on korgevuttu 447 metrii. Vuoren lähälpäi on lövvetty merkilöi bronzukaudizeh kaivosruandah näh.
Iselmar

Iselmar (päivänlaskufriizakse), Ysselmeer (alasaksikse) libo IJsselmeer (hollandiekse) on madal merenlahtespäi plotinanke eroitettu murdoveziallas Alangomualoin keskiozas.
Suisar’

Suisar’ () on vahnu kylä Karjalan tazavallan Oniegan rannikon piirin Järventaguzen kunnas Ven'al, sil on histourillizen eländykohtan stuatussu. Kylä sijaiččou 
Kondupohjan lahten päivänlaskurannal, Oniegan järven luodehozas. 
Histourii.
Vuozisuas XV algajen Suisar’ kuului Uuzilinnan muah. 
XIX vuozisuan lopus kyläh kuului viizi hieruu, oli srojittu Il'l'an kirikkö (paloi vuvvennu 1993), škola, kaksi vezimel’niččyä. Enne voinua kyläs toimi meččyruadokeskus da oli kaidu raududorogu.
XIX-vuozisuan Suisar’an paja viettih Kiži-saarele.
Mandera

Mandera (, ) on hieru Karjalan kylä Karjalan tazavallan Oniegan rannikon piirin Järventaguzen kunnas Ven'al. Vuvvennu 1905 kyläs eli 127 ristikanzua, nygöi (2013) eläy nelli ristikanzua. 
Enne vallankumovustu hieru kuului Mandera-kyläh.
Päžinselgy

Päžinselgy () on pos’olku Karjalan tazavallan Oniegan rannikon piirin Uuzikylän kunnas Ven’al. 
Vuvvennu 2013 pos’olkas eli 43 ristikanzua.
Afon Tawe

Afon Tawe on jogi Kymrinmuas. Se algau Llyn y Fan Fawr -järvespäi Bannau Brycheiniog -vuoristos da laskou Môr Hafren -mereh Abertawen linnan kohtal.
Anglien kieli

Anglien kieli () on allun perin Anglies paistu germuanine kieli, kudamua on levitetty äijih muuloihgi mualoih.
Kazahan kieli

Kazahan kieli libo Kasahhin kieli libo Kazakin kieli ("Қазақ тілі") on Kazahstanan virraline kieli. Kazahan kieldy pagizou 12 miljoonua ristikanzua.
Riukiukielet

Riukiukielet ollah japounielas-riukiulazien kielien alajoukko, kudamah kuulujii kielii paistah Japounien hallittuloil Riukiusuaril. Kielii on laskutavas rippujen viizi libo kuuzi da niidy kučutah niilöin suarien mugah, kudamil niidy paistah. Omakielizih suarien nimih perustujat kielien nimet ollah dunan (), jaima (), mjaaku (), ucinaa () da amami. Unesco miärittelöy Ucinaan suaren pohjasozas paistun kunigamin vie kuvvendekse riukiukielekse, ga erähät kielentutkijat pietäh ucinaadu da kunigamii saman kielen paginluaduloinnu.
Riukiukielet da japounii erottih yhtehizes kandukielespäi 200- da 600-luguloin välizenny aijannu. Hos kielentutkijat pietähgi riukiukielii nygöi iččenäzinny kielinny, Japounien valdivo on pidänyh niidy 1800-luvun lopulpäi algajen japounien kielen paginluaduloinnu da oppinuh hävittiä niidy eritengi japounienkielizen školan avul.
Sanasto.
Ual on ezimerkilöi riukiukielien sanastos. Lähtienny on käytetty "JLect"-verkosanakirjua.
Japounielas-riukiulazet kielet

Japounielas-riukiulazet kielet ollah kielikundu, kudamah kuulutah japounien kieli, hachijōn kieli da Riukiusuaril paistut riukiukielet. Riukiukielet erottih kielikunnan toizes piähuaraspäi 200- da 600-luguloin välizenny aijannu. Toine piähuaru jagavuu japounien kieleh (libo päivänlaskujapounieh) da hachijōn kieleh (libo päivännouzujapounieh).
Ilona Veikkolainen

Ilona Veikkolainen on roinnuhes 8. kylmykuudu vuvvennu 1977. Kirjuttai, Karjalan sanomat -lehten toimittai. Kerdomuksii lapsih niškoi oli painettu Karjalan sanomat -lehtes, livvinkarjalazet kiännökset oldih painettu Kipinä-žurnualas da Oma Mua -lehtes. Vuvvennu 2011 piäzi ilmah Satuja-kogomus. Erilazien lehtitoimittajien palkindojen laureattu.
Enska Jakobson

Enska Jakobson (peittonimi, Jevgenii Viktorovič Bogdanov) rodivui 2. kezäkuudu 1973. Runoilii, muuzikko, kiändäi, literatuurutiijon alan kirjutuksien valmistai. Vuvvennu 1995 loppi Petroskoin valdivonyliopiston Baltiekkumeren suomelas-ugrilazien kielien da kul'tuuran tiedokunnan. On kirjutannuh da piästänyh ilmah kolme runokogomustu da d'AIROT-muuzikkujoukon viizi muuzikkual'boumuda (runot da muuzikan pajoloih niškoi kirjutti iče). Enska Jakobson on kiändänyh ven'akse Suomen nygyaigazen literatuuran eri romuanat.
Matti Mazajev

Matti Mazajev (peittonimi, tovelline nimi on Mazajev Matvei Vladimirovič) (1926 - 2010). Runoilii, kirjuttai, kiändäi, stiil'an redaktouru, literatuuran arvostelii. Kiändi ven'an kieles karjalan kieleh. Sežo häi kiändi kodi- da ulgomualastu literatuurua suomenkielizeh lehdistöh niškoi (žurnualat "Carelia", "Kipinä"). Häi oli palkittu toizen astien medalil "Arvotegolois kodimuan iel", Karjalan tazavallan da Ven'an Arvostettu kul'tuuran ruadai.
Natalja Antonova

Natalja Nikolajevna Antonova rodivui 7. heinykuudu vuonnu 1977. Opastui Petroskoin valdivonyliopistos Baltiekkumeren suomelas-ugrilazien kielien da kul'tuuran tiedokunnal. Toimittai, aktiivine yhteiskunnallizen alan ruadai, Nuori Karjala -järjestön yksii alguhpanijoi, Karjalan rahvahan liiton jäsen. Vuovvennu 2005 ilmoih piäzi Natalja Antonovan lapsile kirjutettu kniigu "Turu-turu-tušši". Naine kirjuttau pajotekstoi muuzikkujoukkoloih da yksinäzih pajattajih niškoi.
Ol'ga Mišina

Mišina Ol'ga F'edorovna (ven. Мишина Ольга Федоровна, roinnuhes 23. pakkaskuudu 1933) - prouzukirjuttai, runoilii da kiändäi.
Kirjuttau karjalan kielen livvin murdehel.
Enzimäzen kerdomuksen karjalakse oli painettu Karjalan Sanomat -lehtes vuvvennu 1989. Hänen tuottehet painettih sijallizen lehdistön sivuloih da kogomuksih.
Häi kirjuttau erilazii kniigoi lapsile da aiguzile.
Natalja Sinitskaja

Natalja Sinitskaja on rodivunnuh 7. kezäkuudu 1974 Ladvan kyläh (Karjalan tazavaldu, Oniegan rannikon piiri) karjalazien pereheh. On kirjutannuh In'aine-lapsien kirjan, kudai vuvvennu 2010 on puuttunuh Muailman 100 parahan lapsien kirjoin joukkoh - IBBY 2010. On kiändänyh Toven Janssonan yheksä Muumi-kirjua karjalan kieleh (livvin murdeheh). Vuvves 1996 ruadoi piätoimittajannu karjalankielizes Oma Mua -lehtes. Vuodessah 2017 oli Oma Mua -lehten piätoimittajannu. Vuvves 2017 ruadau kanzallizen Periodika-julguamon piälikönny. Kuuluu Karjalan Rahvahan Liittoh vuvves 1992. Kaksi vuottu oli iel mainitun liiton piälikönny. Kuuluu Karjalan Kielen Kodi -järjestöh. Eläy Novaja Vilga -kyläs (Karjalan tazavaldu, Onieganrannikon piiri).
Vesa Koivisto

Vesa Koivisto, filosoufien douhturi on karjalan kielen da kul'tuuran professoru Päivännouzu-Suomen yliopistos Jovensuus. Häi piäzi yliopiston professorakse 1.1.2016. Häi on sežo suomen da sen lähisugukielien docentannu Helsingin yliopistos.
Vesa Koivisto loppi Helsingin yliopiston, piäainehennu oli suomen kieli, da väitteli douhturikse vuvvennu 1995. Häi on tutkinuh omis tutkimuksis enimyölleh suomen kielen da päivännouzu-baltiekkumerensuomalazien kielien morfolougiedu, eritengi juondo-oppie.
Häi on kirjutannuh sananrodivunduopin ozan "Iso suomen kielioppi" -tevokseh. Jälgimäzinny vuozinnu häi on tutkinuh enimyölleh Suomes paistuloi rajakarjalasmurdehii.
Händy vallittih vuvvennu 2018 perustetun Karjalan kielen komissien paginanvedäjäkse.
Armas Hiiri

Armas Hiiri (peittonimi Armas Iosifovic Misin), karjalan rahvahan kirjuttai (15. tuhukuudu 1935 - 9. ligakuudu 2018). Runoilii, kirjuttai, kiändäi, literatuuran tutkii. On kirjutannuh äijän runokniigua ven'an da suomen kielel. Häi on Kalevala-eeposan kiändäjii. Ven'an kul'tuurualan kunnivoittu ruadai. Karjalan valdivollizen Perttuzen palkindon da Karjalan tazavallan piämiehen Sampo-palkindon omistai. On palkittu Druzba-ordenal.
Riukiunkurmoi

Riukiunkurmoi ("Scolopax mira") on kurmoloin heimoh kuului lindu, kudai eläy vai Riukiusuaril.
Kurmoit

Kurmoit ("Scolopacidae") on linduheimo.
K’urii

K’urii () on transuruanoin da aktinoidoin joukkoh kuului keinolluajittu alguaineh. Mendelejevan taulukos sen atomnoumer on 96, kirjutusmerki on Cm. K’urii on radioaktiivine alguaineh, kudual ei ole alallizii izotouppoi. K’urii on hobjanvärine da kova metallu. Enzimäzinny sidä suadih Louis B. Werner ja Isadore Perlman. Se oli vuonnu 1947. Uuzi alguaineh sai oman nimen Pjer da Marija K’urin (Pierre da Marie Curie) kunnivokse.
Berklii

Berklii () on keinolluajittu alguaineh, kuduan atomnoumer Mendelejevan taulukos on 97, kirjutusmerki on Bk. Berklii on radioaktiivine aktinoidoin da transuruanoin joukkoh kuului alguaineh. Se on hobjanvärine da pehmei metallu. Berkliedu et lövvä luonnos. Enzimäzinny sidä suadih Amieriekan Berkli-linnan Lourensan-nimizen laboratourien tiedomiehet S. Tompson (Stanley Thompson), G. Siborg (Glenn Seaborg) da A. Giorso (Albert Ghiorso). Se oli vuonnu 1949. Uuzi alguaineh sai oman nimen Berkli-linnan kunnivokse.
Kalifornii

Kalifornii () on keinolluajittu aktinoidoin joukkoh kuului alguaineh. Mendelejevan taulukos sen atomnoumer on 98, kirjutusmerki on Cf. Kalifornii on kallehin metallu kogo muailmas. Enzimäzinny sidä suadih G. Siborgan (Glenn Seaborg) ruadojoukkoh kuulujat tiedomiehet. Se oli vuonnu 1950 Kalifornien yliopistos Berkli-linnas. Kalifornii sai oman nimen Kalifornien ozavaldivon kunnivokse.
Einštenii

Einštenii () on transuruanoih kuului alguaineh. Mendelejevan taulukos sen atomnoumer on 99, kirjutusmerki on Es. Einštenii on radioaktiivine hobjanvärine metallu. Se avattih talvikuus vuonnu 1952. Samannu vuonnu kuoli Al’bert Einšten, sendäh uuzi alguaineh nimitettih hänen kunnivokse.
Fermii

Fermii () on keinolluajittu alguaineh, kuduan atomnoumer Mendelejevan taulukos on 100, kirjutusmerki on Fm. Fermii on radioaktiivine alguaineh, kudai kuuluu aktinoidoin jokkoh. Enzimäzenny sidä sai amieriekkalaine tiedomies A. Giorso (Albert Ghiorso). Händy autettih toizet Amieriekan Los-Alamosan laboratourien tiedomiehet. Uuzi alguaineh nimitettih fiiziekan Enriko Fermin (Enrico Fermi) kunnivokse.
Beirut

Beirut on Livanan piälinnu da suurin linnu. Se on niemimual, Välimeren Livanan rannikon keskikohtas, sendäh gi on piämeriportu. Enzikerdua Beirut muanittih XV. vuozisual enne Iisusan roindua.
Kuala-Lumpur

Kuala-Lumpur on Malaizien piälinnu. Sie eläy 1 809 699 hengie (2009). Linnu on perustettu vuonnu 1857.
Male

Male (mald. މާލެ) on Mal’diivien piälinnu sego suariston suurin eländykohtu. Sen pinduala on 5,8 km². Linnas eläy 133 019 hengie (2014).
Neipjido

Neipjido (birm. နေပြည်တော်) on Mjanman piälinnu vuvves 2005 algajen. Siepäi on 320 km endizen Jangon-piälinnassah.
Ulan-Bator

Ulan-Bator on Mongoulien piälinnu, muailman kylmin piälinnu. Sie eläy 1 405 000 hengie (2017). Linnu on perustettu vuonnu 1639 da suanuh Urga- nimen.
Pedäiselgy

Pedäiselgy () on kylä Karjalan tazavallan Oniegan rannikon piirin Ven'al, kuuluu Uuzikylän kundah. Se sijaiččou Puhtica-joven rannal, kyläs poikki menöy Petroskoi-Ust’ka-tie.
Rahvahan lugumiäry.
Vuvvennu 1905 Pedäiselläs eli 334 hengie, nygöi eläy läs 150 hengie.
Balkanantiaine

Balkanantiaine ("Poecile lugubris", enne "Parus lugubris") on lindu.
Uja

Uja () on kylä Karjalan tazavallan Oniegan rannikon piirin Ven'al, kuuluu Uuzikylän kundah. Se sijaiččou Oniegan järven rannal, Petroskois suveh. Kyläs poikki menöy R19-tie, lähimmät eländypaikat ollah Uuzikylä da Päžinselgy, luodehel lähin on Järvenoja-kylä.
Orzijogi

Orzijogi () on ruadudoroguazemu da eländykohtu Karjalan tazavallan Oniegan rannikon piirin Ven'al, kuuluu Uuzikylän kundah. Se sijaiččou Orzijoven rannal. 
Vuvvennu 2015 Orzijoven kalmistol azetettih mustomerki Ruskien armien saldattoin kalmah.
Pardutiaine

Pardutiaine ("Panurus biarmicus") on lindu.
Karjalankieline nimi.
Linnun täs artikkelis käytetty nimi on kiännetty karjalan kieleh vahnas suomenkielizes nimespäi "partatiainen".
Pussitiaine

Pussitiaine ("Remiz pendulinus") on lindu.
Mendelevii

Mendelevii () on alguaineh, kuduan atomnoumer Mendelejevan taulukos on 101, kirjutusmerki on Md. Enzimäzinny tädä alguainehtu suadih amieriekkalazet tiedomiehet A. Giorso (Albert Ghiorso), B. Harvi (Bernard Harvey), G. Čoppin (Greg Choppin), S. Tompson (S. Thompson) da G. Siborg (Glenn T. Seaborg). Se oli vuonnu 1955. Alguaineh sai oman nimen ven’alazen hiimiekan Dmitrii Mendelevan kunnivokse.
Nobelii

Nobelii () on keinolluajittu alguaineh, kuduan atomnoumer Mendelejevan taulukos on 102, kirjutusmerki on No. Nobelii kuuluu aktonoidoin joukkoh. Kai sen izotoupat ollah radioaktiivizet. Vuozinnu 1963-1964 nobeliedu sai Georgii Fl’orovan joukko koitteluloin aigah. Se oli Yhtistetys ydintutkimuksien instituutas. Samal aigua heis rippumattah nobeliedu suadih Kalifornien yliopistos Berkli-linnas. Alguaineh sai oman nimen Al’fred Nobel’an kunnivokse.