tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Nousia Ven'alaine

Nousia Ven'alaine libo Nousia Karjalaine libo Nousia Ryds libo Nousia Ryssä oli 1500-luvul elänyh ristikanzu. Häi on tovennägözesti olluh Kägisalmen guberniespäi lähtözin olluh karjalaine. Häi ozutti selonteol karjalazien vahnoi laukkutielöi, kudamii myö kulgiettih Kägisalmes Pielisjärvele da ielleh Ouluh da toizeh suundah Vienanmerele. Häi ozutti sen korolin aziimiehele Jaakko Teitile.Selostus on jullattu tevokses "Jaakko Teitin valistusluettelo Suomen aatelistoa vastaan vuosilta 1555-1556" (1894).
Nuokkijärvi

Nuokkijärvi () on suuri järvi Luodeh-Karjalas.
Järven pinduala on 210,6 km², piduhus – 39,9 km, levevys – 22,5 km, randuviivan piduhus – 254,6 km. Sen keskisyvys on 8,6 m, syvin kohtu on 40 m.
Järves on 126 suardu, kudamien yhtehine pinduala on läs 10,3 km². Suurimat suaret ollah Toraissari (1,13 km²), Vezansari, Kurčunsari, Papinsari, Keurunsari, Hernesari.
Rannat ollah korgieloi da kallivoperäzii. Se on jiäs ligakuun lopuspäi sulakuun loppussah.
Järveh laskeh 12 jogie, suuri jogi on Nogeusjoki. Järvespäi otetah allun Rastas da Häme (Kem’an jovenala).
Pohju on enimyölleh muvakas. Lahtilois kazavau äijy kažl’ua da karvukortehtu.
Järves on riäpöidy, siigua, haugii, ahvendu, särgii, lahnua, matikkua da kiiškoidu.
Nuori Karjala

«Nuori Karjala» on yhteiskunnalline nuorižoliitto Karjalan tazavallas.
Histourii.
Liitto oli perustettu 17. talvikuudu vuonnu 1993 (registriiruittu 9. tuhukuudu vuonnu 1994). Nuori Karjalan luadii oli Petroskoin Valdivon Yliopiston Itämerensuomelazien kielien da kul’tuuran tiedokunnan luomisnuorižon joukko, Nadežda Kalmikova (Kuznetsova) johti tädä joukkuo. Piätehtävänny oli Karjalan itämerensuomelazien (karjalan, vepsän da suomen) rahvahien kul’tuuran da kielien säilyttämine.
Oman perustamizen vuonnu «Nuori Karjala» tuli Suomelas-ugrilazien rahvahien nuorižoliittoh (МАФУН).
«Nuoren Karjalan» ozanottajat enimyölleh ollah nuoret ristikanzat: opastujat, Karjalan instituuttoin loppijat, ruadajat. Järjestön aktivistat ruatah karjalankielizis lehtis, radivos, teleohjelmis, kul’tuurukeskuksis, yliopistolois, istituuttois i m.i.
«Nuori Karjala» on ulgomualaine agentu.
Ulgomualazen agentan stuatussu annetah liittoloile, kuduat otetah ozua poliittizes elaijas da suajah ulgomualline rahoitus. Vuonnu 2015 oraskuus Karjalan Oigevusministerstvu piettih ylimiärästy Nuori Karjala – liiton toimindan dokumentoin tarkastustu nimettömän ristikanzan ilmoituksen periä. Kezäkuus Ven’an Oigevusminiserstvu merkičči liiton ulgomualazien agentoin luguh. Tämän periä Nuori Karjalan – liiton ozanottajien miäry oli lyhendetty kolmesuavus kymmenessäh. Ližäkse tiedoloin piästäjes ilmoih Internietis pidäy ozuttua ulgomualazen agentan stuatussu.
Nuori Karjala – liitos ei suostunnuh Oigevusminiserstvan piätökseh da ilmoitettih, gu liitto ei ota ozua poliittizes elaijas da ei sua ulgomualazii den’goi. Petroskoin linnan suvvos liitto ei voitannuh dieluo.
27. elokuudu vuonnu 2015 «Nuori Karjala» piätti loppie omua toimindua.
22. syvyskuudu 2015 uuzi liitonjohtai Aleksei Tsikarev uvvessah perusti «Nuori Karjala» liiton. Uuzi «Nuori Karjala» on registriiruittu 27. pakkaskuudu 2016.
Toimindu.
«Nuori Karjala» pidäy kul’tuuru-tiijonandamizii toimenpidoloi Karjalas: pruazniekkallizii ilaččuloi, sportupidoloi, folkmuuzikkumarafonoi, etnokul’tuuruluageriloi.
Etnokul’ultuuru- da etnotiijonandamisproektoi on liiton piäruado. Liitto ottau ozua Muailman suomelas-ugrilazien rahvahien kongressois.
Nuožarvi (kylä)

Nuožarvi on vahnu karjalaine kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris. Se on Nuožarven kyläkunnan haldivolline keskus.
Se sijoittuu Nuožarven liidehrannal, 76 kilometrin piäs Petroskoispäi.
Kylä muanitah enzimäzen kerran piscovolois kniigois XVI vuozisual.
Voinan aigua Nuožarven alovehel oli Nevvostoliiton vangiloin luageri.
Nuožarven rahvahan lugumiäry.
Enne Nuožarves joga perehes oli heboloi da muudu žiivattoi. Piäruado oli muanruado: rahvas kazvatettih ruistu da ozrua. Vie kalastettih äijän. Leibiä ei täydynyh kogo vuvvekse. Sendäh keviäl syödih kalua.
Nuožjärvi

Nuožjärvi, Nuožarvi () on Ven’an järvi Karjalan tazavallan suviozas (Priäžän piiri).
Järven pinduala on 8,9 km² (suariloinke), piduhus – 10,4 km, levevys – 1,3 km, randuviivan piduhus – 25,8 km. Sen keskisyvys on 5,7 m, syvin kohtu on 12,6 m.
Rannat ollah kivizii. Järven pohjasozas on savirandoi, suviozas – hiekkurandoi.
Järveh laskeh seiččie jogie, suurin niilöis on Holma-jogi. Lähäl järvie on Nuožarven silmykaivo.
Läs 85% pohjan yhtehizes pindualas peittäy muzavanvihandu muda. Randupohjas on hiekkua, kivie, savie da rudua. Vien läbinägyvys on 1,5 m.
Järvi jiädyy kylmykuus, avavuu oraskuun puolivälis.
Järves kazvau kažl’ua. Täs löydyy äijy kalua, ezim. särgii, kiiškoidu, ahvendu, lahnua, kuhua, riäpöidy, siigua, haugii da matikkua. Enimyölleh pyvvetäh särgii (enämbi 40% vuvven keskimiäräzes kalasualehespäi), kiiškoidu (20%), ahvendu (15%), lahnua (10%), kuhua (vähembi 5%). Riäpöidy, siigua, haugii da matikkua on 10% yhtehizes kalasualehespäi.
Nurmes

Nurmes on linnu Suomen Pohjas-Karjalas. Nurmekses eläy 8 046 hengie. Nurmes on myös virrallizesti "Jevroupan rastavupajolinnu" da nurmekselaine Pekka Juhani Hannikainen kirjutti "Karjalaisten laulu" -pajon sanat.
Nurmekses oli Suomen ezmäine karjalankieline kielipezä, ga se loppi oman ruavon. Nygöi ollah luadimas tostu kielipeziä Nurmekseh.
ELDIA-projektan mugah Nurmes da Valdimo (alovehii nimitetäh "Ylä-Karjalakse") ollah Suomen alovehii, kudamis eläy kaikis enämbän karjalankielisty rahvastu. Toizet ollah Muhos, Jovensuu, Helsingi, Lahti, Kuopijo, Jyväskylä, Kotku, Tampere da Oulu.
Nurmeksen hieruloi.
Höljäkkä, Jokikylä, Jänislehto, Kohtavaara, Kopras, Kuikka, Kuohatti, Kuokanvaara, Kynsiniemi, Lipinlahti, Mujejärvi, Nurmes, Palojärvi, Petäiskylä, Porokylä, Porosaari, Salmenkylä, Saramo, Savikylä, Särkivaara da Ylikylä.
Nurmoilu

Nurmoilu () on kylä Anuksen kanzallizes piiris Karjalan tazavallas Ven'al.
Näivöi

Näivöi on karjalazien da vepsäläzien perindöline syömine. Havvotut nagrehet – padahaudazet – kuivattih päčis näivöikse. Lapset nämmii kuivannuzii palazii syödih n’amuloin sijas. Niilöis keitettih vie riepoidu.
Närhi

Närhi ("Garrulus glandarius") on varoloin heimoh kuului lindu.
Muut nimet.
Tunguol da Puadenel närhii on kučuttu nimel meččäharakka. Puadenen paginluavus tundietah sežo nimi reäčky.
Kogo da nägö.
Piduhus: 32-35 cm&lt;br&gt;
Siibien agjuväli: 54-58 cm&lt;br&gt;
Paino: 140-185 g
Ohotanmeri

Ohotanmeri on Tyynenmeren meri, kudai eruou sit Kamčatka- niemimual, Kuriilisuaristol sego Hokkaido- suarel. Meren rajal ollah Ven'a da Japounii. Endine nimi on Kamčatkanmeri.
Pinduala on 1603 tuhattu km². Keskisyvys on 1780 metrii, suurin syvys on 3916 metrii. Meren päivänlaskuoza on manderen lačun ozan piäl, sie on pieni syvys. Ligakuus oraskuussah (libo kezäkuussah) meren pohjaine oza on jiän ual. Liidehoza ei jiävy. Pohjaine rannikko ei ole oigei. Ohotanmeren koillizes on suurin lahti — Šelihovan lahti. Päivännouzupuolen Kamčatka- niemimuan randuliiniel ei ole lahtie. Päivänlaskupuolen randuliinii ei ole oigei — sie ollah Sahalinanlahti da Šantarskoin meri.
Kalastus (lohi, sel'di, mintai, moivukuor'oi, navuagu da toizet kalarovut), merisyömizet (kamčatkan meriruakku). Sahalinan jalustal suahah neftii, kivihiildy sego luondoguazuu. Piäportat ollah: manderel
Vuvven 2014 kevätkuun 15. päiväs algajen, Yhtistynyzien kanzukundien piätöksen mugah Ohotanmeri kogonah kuuluu Ven'an yksinomaizeh ekonoumiekkualoveheh (poikkevuksennu on pieni Hokkaido-suaren rajal olii oza).
Okeanii

Okeanii - muailman oza, muantiijolline da puaksuh geopoliitiekkalline muailman aloveh, kudai on Tyynen valdumeren keski- da lounasozis 100 suarilois da attolois.
Muantiijolline olopaikku.
Okeanii on muailman suarijoukko, kudai sijaiččou Tyynen valdumeren lounas- da keskiozis, Pohjazen muan puoliškon subtropiekkalizien levevysastieloin da Suvizen muan puoliškon lauhkieloin levevysastieloin välis. Kogo muan jagamizen muailman ozikse mugah Okeanii yhtistetäh Avstrualieh yhtenäzeh muailman ozah-Avstrualii da Okeanii, vaigu toiči se miärätäh iččenäzeh muailaman ozakse.
Kogo suariloin pinduala on 1,26 miljonua km² (Avstrualinke 8, 25 miljonua km²), vägilugu on läs 10,7 miljonua ristikanzua (Avstrualinke 32,6 miljonua ristikanzua). Muantiijon mugah Okeaniih kuulutah Melanezii, Mikronezii da Polinezii, toiči Uuvven Zelandiigi.
Okeaniin suaret ollah Tyynen valdumeren merilois (Koruallumeri, Tasmanan meri, Fidži-meri, Koro-meri, Solomonan meri, Uvven-Gvinejan meri, Filippinien meri) da Indien valdumeren meris (Arafuran meri).
Oliivuvoi

Oliivuvoi on siemenvoi, kudamua luajitah jevrouppalazes oliivas (lat. "Olea europaea"). Sen väri on muzavanruskiettavan-keldazes vihandankeldazessah. Sen magu on vähäzel kargiettavu.
Oliivuvoi on Gretsien, Itualien da Ispuanien perindöllizii syömizii. Antiekan aijois oliivuvoi vältämättäh kuuluu Välimeren syömizenrajoituksih – diettah. Ammuzis aijois sidä käytettih kirikkölöin pyhittämizes. Ven'al XIX vuozisuan loppussah korgiedu luaduu oliivuvoidu sanottih provanskoikse, pahembua – puuhizekse.
Suurimat tuottajat.
Oliivuvoin suurin tuottai on Espuanii – 2010 vuvvel 44% oliivuvois on valmistettu täs muas. Toizekse suurin tuottai on Itualii. Kolmandekse – Gretsii. Gretsien rahvas enin kaikkie muailmas, enämbi itualilazii da espuanielazii, syvväh oliivuvoidu. Jogahine ristikanzu syöy 23 litrua voidu vuvves.
Oliivupuu on Gretsien muan kanzalline puu. Ollah sidä mieldy, ku tämän puun luadijannu oli Afina Pallada. Gretsien erähäl suarilois – Rodosal kazvau 1,5 miljounua oliivupuudu, äijil on 2000 vuottu igiä.
Jevroupan ulgopuoles suurimat oliivuvoin valmistajat ollah Siirii da Marokko.
Valmistandu.
Oliivat vereksenny ei olla syödävät, sendäh ku ollah ylen kargiet. Niilöi pietäh erillizes rassalis monien nedälilöin aigah, sit kargevus lähtöy iäre.
Oliivuvoin valmistamizekse oliivat ezmäi mädžötetäh. Sit roittu sevos hil’l’akkazin pieksetäh, sen jälgeh ruvetah puristamah voidu. Puristetah eri puristuskonehil. Oliivan kabulois, kudamat jiäjäh puristandan jälles, sežo voibi suaja voidu, ga se on äijiä pahembua luaduu.
Luavut.
Parahannu on oliivuvoi ekstraluaduu puhtastamatoi, angliekse sen nimilippuh on kirjutettu:
Extra Virgin Unfiltered Olive Oil libo ekstraluaduu puhtastettu, sen nimilippuh itualiekse on kirjutettu: Olio d'oliva extravergine, angliekse - extra virgin olive oil libo espuaniekse - virgen extra.
Paras Extra Virgin on hyvä tervehyöle: sydämele, vačale, nahkale, tukile, kohtuzile akoile, ku sit on äijy vitamiinua da minerualuainehtu. 
Säilytändy.
Oliivuvoidu ei pietä jiäškuapas. Jiäškuappah panduu kai vitamiinat hävitäh vois. Tädä luaduu voidu pietäh škuapas pimies viilies kohtas hyvin salvatunnu. Oliivuvoidu voibi pidiä ruokos avuamattah kolmen vuvven aigah, avatunnu – vaiku kuvven kuun aigah.
Olimpiadukižat

Olimpiadukižat ollah suuret rahvahienvälizet monilajizet sportukižat, kuduat pietäh kerran nelläs vuvves Rahvahienvälizen olimpiadukomitietan suojelukses.
Histourii.
Nygyaigazet olimpiadukižat perustutah antiekan aijan Olimpas Grecies piettylöin Olimpiadukižoin perindöh. Olimpiadukižat oldih uskondokul’tan ozannu. Olimpua griekkalazet piettih pyhänny kohtannu. 
Nygyaigazet olimpiadukižat piettih enzimäzen kerran Afiinois vuonnu 1896. 
Vuvven 1924 algajen kižat on juattu kezä- da talviolimpiadukižoih da vuvvessah 1992 kezä- da talvikižat piettih samannu vuonnu. Ga sit vuvven 1994 algajen talvikižat pietäh kezäkižoin jälles kahten vuvven peräs.
Vuozinnu 1912-1948 piettih olimpiakižoin yhtes sežo olimpiadukižoin taidekilbailuloi.
Nygöi pietäh Paraolimpiadukižat niistiiristikanzoih niškoi.
Olimpiadukižoin simvolat.
Olimpiadukižoin simvolu on viizi kiinitetty olimpiadurengastu, kuduat merkitäh 5 muailman eländyozua olimpiaduliikehes. Ylärivin rengahien värit ollah: valpahansinine, mustu da ruskei. Alarivin rengahien värit ollah: keldaine da vihandu. Valpahansine rengas merkiččöy Jevrouppua, keldaine rengas – Aaziedu, mustu rengas – Afriekkua, vihandu rengas – Avstrualiedu, ruskei rengas – Ameriekkua. Olimpiadukižoil on omat embliemu da flagu. Embliemu on olimpiadurengahat. 
Sendäh gu nygyaigazet olimpiadukižat jatketah antiekan olimpiadukižoin perindyö, enne kižoi sytytetäh olimpiadutuli Olimpian lehtimečas Grecies, kuduas se vietäh kižakohtale.
Oma Mua

Oma Mua on vuvvennu 1990 perustettu karjalankieline lehti. Lehten enzimäine noumeru piäzi ilmah 8. kezäkuudu. Sen alguhpanijoinnu oldih kieliaktivistat Pekka Zaikov, Tatjana Klejerova da Akilan Iivan.
Lehten haldivoiččijoikse roittihes Karjalan tazavallan Zakonoinhyväksyndykerähmö, Karjalan tazavallan halličus, Karjalan Rahvahan Liitto da Periodika-julguamo.
Lehten piätoimittajannu on Ol'ga Melentjeva.
Histourii.
Oma Mua -lehten enzimäzekse piätoimittajakse oli pandu žurnalistu livvinkarjalaine kielentutkii Viktor Makarov, karjalankielizen sanakirjan luadijan Grigorii Makarovan poigu. Vuvven peräs, vuvvennu 1991 “Oman Muan” piätoimittajakse tuli kalevalalaine Vladimir Kettunen, hyvin tundiettu lehtentoimittai, kudai enne sidä ruadoi “Karjalan Sanomis”. Toimituksen enzimäzii ruadajii oldih Vera Hämäläinen, Valentina Kiuru, L’ubov’ Arefjeva (Baltazar), Viktor Trošev.
Lehten keskimäine painosmiäry silloi oli puolitostu-kaksi tuhattu palua. Sidä sai ostua da tilata vaigu Karjalas. Silloi karjalankieline lehti oli nellisivuine.
Aijan aloh lehti muutui ulgonpäi dai syväinpuoles, rodih suurembakse da sangiembakse, toimitukseh tuli ruadoh uuttu toimittajua endizien sijah. “Omas Muas” omal aijal ruattih Larisa Nikitina, Raisa Remšujeva, Ol’ga Ogneva, Valentina Mironova, Marina Mihailova, Nina Mihailova, Vladimir Romanov, Mihail Kallijev, Pavel Mihailov, Marina Viglijeva, Natalja Antropova, Jelena Migunova, Natalja Sinitskaja.
Tänäpäi ”Oma Mua” on kaksitostusivuhine lehti karjalan kielen kahtel murdehel – livvikse da vienakse. Silloi-toiči lehtes suau lugie kirjutustu tverinkarjalakse, suvikarjalakse da aniharvah lyydikse. Lehtel on oma saitu, omat sivut VKontaktes da Facebookas. Lehten lugijua eläy ymbäri muailmua: Karjalas da Ven’al, Suomes, Ruočis, Eestis, Valgoven’al. Lehten painosmiäry on 500 palua. Sen ližäkse on lehten pdf-versien tiluajua da lugijua. Piätoimittajannu on Ol’ga Melentjeva.
Oman

Oman () on valdivo Ezi-Azies. Se sijaiččou Arabien niemimuan liidehes. Oman rajoittuu Saudi Arabienke, Arabien Emiruatanke da Jemenanke. Merel se rajoittuu Aravien merenke da Omanan lahtenke. 
Omanan piälinnu on Maskat. Virralline kieli on aruabien kieli. Muan pinduala on 309 500 km м². Omanan rahvahan lugumiäry on 4 298 320 hengie.
Ondrei

Ondrei on ainavo liygiläine räppäri. Ondrein oma nimi on Andrei Gorškov. 
Juuret.
Ondrei on roinnuhes Anukses liygiläzien pereheh. Lapsusaijas kuuli karjalua. 
Opastundu da ruado.
Opastui Petroskois Kanzallizen teatran stuudies, kudai ruadoi Karjalan kul’tuuruopistos. Opastuhuu vuvvennu 2010 tuli ruadoh sih samazeh Kanzallizeh teatrah, kudamas nygöi ezittyy spektaklilois karjalan, suomen da ven’an kielel. 
Muuzikkualal.
Školas opastujes mieldyy räp-muuzikkah. Petroskois opastujes rubei räppäilemäh omal muamankielel – livvikse. Enimien pajoloin sanat kirjuttau iče. 
Vuvvennu 2016 sulakuul nägi päivänvalgien pajattajan enzimäine disku. Sen nimi on ”Karelication” da sit on kymmene pajuo livvikse. Net ollah Karjalas da karjalazis. Pajattai tahtou ozuttua, ku karjalan kieli on elävy kieli da sil paistah nuoretgi. 
”Karelication” on keksitty nimi, diskan loppusanois pajattai sellittäy sidä. Diskan kanzi rodih erinomaine da ainavoluaduine. Se on luajittu kallivopiirustuksien tabah da on šokoluadan värii. Se on taidoilijan Jegor Kukuškinan nägemys. Nenga tahtottih yhtistiä vahnua rikastu perindyö da nygyaigua. 
Suavutukset.
Vuvvennu 2015 Andrei Gorškov yhtyi kanzoinvälizeh Mister-Etno-kilbah, kudai piettih Uljanovskas da rodih sen voittajakse. Kilvas Ondrei ezitti omua kanzua da pajatti omal kielel.
Onežski

Onežski on Karjalan tazavallan Puudogan piirin Avdejevon kyläkunnan pos’olku.
Se sijoiččou piirin päivänlaskus, Šalica-jovel. Lähimäine kylä on Avdejevo, kudai sijoittuu 8 kilometrin piäs koillizeh. Puudogassah on 60 km.
Oniegujärvi

Oniegujärvi on järvi Karjalan Tazavallas. Pieni oza järves kuuluu lounuas Leningruadan aloveheh da liidehes Vologdan aloveheh. Oniegu on Jevroupan toizekse suurin järvi jälles Luadogua. Sen pinduala on 9 800 km² da syvin kohtu 120 m. Oniegu laskou Syvärin kauti Luadogah. Oniegah laskijoi jogiloi ollah Vytegra, Suunujogi, Vodlajogi, Suoju, Lohijogi da Merga.
Onneli ja Anneli

Onneli da Anneli on 17. pakkaskuudu 2014 enzi-illan suanuh Saara Cantellan ohjattu kino, kudai pohjuau Marjatta Kurenniemen kirjah "Onnelin da Annelin talo" (1966). Kino fil'mattih Loviisas kezäl 2013. Kylmykuul 2014 lapsien panielu valličči "Onnelin da Annelin" parahannu pitkänny fil'mannu Chicagon kanzoinvälizil lapsienkinofestivualoil.
Enzimäizen kluasan opastujat Onneli (Aava Merikanto) da Anneli (Lilja Lehto) löytäh pihal kirjaizen, kudai on täyzi dengua. Dengoil hyö ostetah dama Ruusupuul (Eija Ahvo) taloin, kudai on kui kahtele tyttözele luajittu. Talois hyö eletäh yhtes huavehien keziä, da tuttavutah samal uuzih ystävih, muga kui heijän uuzih susiedoih Tingelstiinah (Elina Knihtilä) da Tangelstiinah (Kiti Kokkonen).
Ontajärvi

Ontajärvi () on Karjalan tazavallan Segežan da Mujejärven piirilöin järvi.
Järven pinduala on 182,4 km², piduhus – 30,8 km, levevys – 13,2 km, randuviivan piduhus – 154 km. Sen keskisyvys on 3,3 m, syvin kohtu on 8 m.
Suurimat lahtet ollah Ontajärvensuu, Kallivolahti, Korguba da vie äijy piendu suudu.
Järvi on jiäs kylmykuun alluspäi oraskuun algussah. Kezäl vien lämbötila voi olla 25º madalois kohtis, keskiozis – läs 20º.
Järves on 54 suardu. Niilöin pinduala on 10,6 km². Suurimat suaret ollah Teronšari (4,86 km²), Voišari, Laidašari, Sunašari, Ulja-Šari, on sežo kaksi piendy suaristuo: Purutšaret da Šalamašaret.
Järven rannat ollah madaloi, enimyölleh kivizii, paikoitellen čuuruzii, harvah suohizii. Päivänlaskurandu on korgiembi päivännouzurandua.
Järveh laskeh mondu jogie, ezim. Onda, Jelma da Hargo.
Järves kazvau kažl’ua. Pohju on muvakas. Järves löydyy riäpöidy, siigua, harjustu, haugii, särgii, säyniä, lahnua, matikkua, ahvendu da kiiškoidu.
Järvi jiädyy kylmykuun allus, avavuu oraskuun allus.
On’kul

On’kul () on Karjalan tazavallan Anuksen kanzallizen piirin kylä, kudai kuuluu Mägriän kyläkundah.
Se sijoittuu Mägriänjoven rannal.
Opastus

Opastus libo opastandu on didaktiekan keskeizin käziteh da tarkoittau kazvatustavottehien suundastu tavoittehellistu vuorovaikutustu, kudaman pyrgimyksenny on opastundu. Opastustu pietäh kazvatuksen tärgevimänny alovehennu. Opastamine on opastuksen alakäziteh da tarkoittau sidä, midä opastai ruadau opastukses.
Oraskuu

Oraskuu on vuvven viijes kuu. Sidä enne on sulakuu da sen jälles tulou kezäkuu.
Oravu

Oravu on pieni turkinahkuelätti. 
Leviendy Karjalas.
Oravua on kaikis Karjalan mečis, yhtelläh enämbi niidy on suvipuoles, kus on eri luaduu da eri igiä meččiä. 
Liikundu.
Oravu eläy puulois. Sen hyppävykset voijah olla monimetrihizet. Hyppijes oksalpäi toizele oraval tazapainoh niškoi on händy. Sidä paiči, hännäl oravu kattavuu muates. Hännän liikundas nägyygi elätin mieli da ičentundo. 
Kezän aigua, konzu on kylläl syömisty, oravu liikkuu suutkis kaikkiedah läs puoldukilometrii. Oravan eländykohtannu ollah kuuzi- da pedäimečät. Niilöis elätti löydäy enin syömisty. Niilöih se luadiugi ičelleh pezän. 
Syöndy.
Syöy oravu kuuzen da pedäjän siemendy, linduloin jäiččiä, böbökkiä, muarjua da gribua, puuloin lehtenkandua. Konzu ei ole siemenvuozi, oravu voi hyppie syömizien ečos vägi suuren palan. Tämä liikunduaigu piädyy sygyzyh. Silloi oravat, ku suas löydiä syöndykohtat, voijah liikkuo monii sadoi kilometrii.
Oravat ollah lekkehel enimyölleh huondeksel da ehtäl. Syömizien löyttyy, vuitin syvväh kerras, toizen vuitin pannah peittokohtih, talven varah. Ga pahan siän aigah elätti voi olla hätken aigua pezäs. 
Pezä.
Oravan pezä on luajittu oksis da on kerän nägöine. Sydämes on pehmei katekerros kazvilois. Oravat, kudamil ei ole omua peziä, eletäh tyhjis puuloin kololois. 
Kiimuaigu.
Oravat eletäh yksitellen, poikevuksennu on kiimuaigu, kudai elätil algavuu tuhukuul. Kohtu oraval kestäy 35-40 päiviä da sulakuul sil rodieu 3-10 poigastu. Poigazii kazvattau emä. Oravanpoigazet kazvetah terväh da jo puolentostu-kahten kuun igäzinny net ruvetah elämäh ičepiänneh. 
Kezäkuul oravil on toine kiimuaigu. Toine poigoveh, kudai jo ei ole moine suuri, rodieu heinykuun lopus – elokuun allus. 
Turkin vaihtandu.
Oravu vaihtau turkin kaksi kerdua vuvves. Talvel oravan nahku on tuuhei, tuhkanharmai. Vaiku händy da korvien n’okat jiäjäh muzavanruskiet. Keviäl turkin vaihtandu algavuu piäs, loppuu tagapuoleh, sygyzyl kai on vastukarai. Händyhäi muuttau karvan vaiku kerran vuvves. Kezäl oravan nahku on lyhyt da ylen pehmei, muzavan ruskiedu värii. 
Lugu Karjalas.
Oravu eläy meččyololois vähän, sille vijannu ollah pedoelätit, voimattomukset da syömizien vähys. Oravan suurin vihaniekku on niädy, kudamale enzimäine on piälimäine syömine.
Kaččomattah sih, ku oravan nahkua vähembäl ruvettih pidämäh hinnois, se endizelleh on kallis mečästyselätti. Oravile pannah ravvat da meččuijah sidä orožanke pystykorvukoirien vuoh. Tämän vuvven lugemizien mugah Karjalas on enämbi 90 tuhattu oravua.
Oulu

Oulu () on Suomen linnu da Pohjas-Pohjanmuan muakundukeskus, kudai sijaiččou Oulujoven suus Perämeren rannikol Pohjas-Pohjanmuan muakunnas. Vuonnu 1605 perustettu Oulu on Pohjas-Suomen vahnin da vägiluvul Suomen viijendekse suurin linnu da neljändekse suurin linnualoveh .
Oulu on alovehen hallindolline da kaupalline keskus. Oulun ymbäröijäh Hailuodon, Iin, Kempelehen, Liminkan, Lumijoven, Muhoksen, Pudasjärven, Tyrnävän da Utajärven kunnat.
Ouperu

Ouperu on lavataidehmuodo, kudamas yhtistytäh muuzikku da ozutelmu. Ouperas on puaksuh täyzimittaine sinfouniiorkestru. Piäroulis ollah yhtelläh pajattajat. Ouperan tekstua, kudamua kučutah niem libretto, pajatetah ouperan aigah tavan mugah kahtel pajoluavul. Rezitatiivu on rounogu pajatustu pagizemal, kudai vedäy juondehtu edehpäi. Rezitatiivoin välil olevii pajoloi nimitetäh aarieloikse.
Outokumpu

Outokumpu (vuodeh 1968 sah "Kuusjärvi") on linnu Suomen Pohjas-Karjalas. Outokummus eläy nečilleh 7000 ristikanzua.
Outokummun eländyalovehii ollah ezimerkikse Jokipohja, Kaasila, Kalaton, Kyykeri, Mustikkakorpi, Mustola ja Partalanmäki.
Histourii.
Outokummus ruadoi vuozinnu 1913-1989 Outokummun kaivos.
P'otr Sem'onov

Sem'onov P'otr Mihailovič (on roinnuhes 11. heinykuudu 1934 - 17. kevätkuudu 2019) oli Karjalan kirjuttai, kiändäi. Häi kirjutti karjalan kielen livvin murdehel.
Eloksenkerdomus.
Kirjuttai on roinnuhes Nuožarven kylän lähäl Rodinjärven kyläs karjalazes perehes. 
Suuren Ižänmuallizen voinan aigah P'otr muaman da sizären kel oli suomelazien valloitetus omas kyläs. Voinan jälles häi loppi Nuožarven seiččiekluasan školan, myöhembi opastui Mončegorskan kaivos-metallurgien opistos. Sluuži armies. Vuvves 1956 algajen ruadoi Oniegan traktorzavodal da yhtelaigua opastui Petroskoin valdivon yliopistos meččyinžinieroin tiedokunnas. Vuvves 1964 algajen oli T’ažbummaš- laitoksen keskuslaboratourien johtajannu. Nygöi Sem’onov eläy Petroskois.
Hänen enzimäzet runot ven’an kielel piästih ilmoile vuonnu 1956 (Onežec-lehti). Vuonnu 1992 päivänvalgien nähtih hänen karjalankielizet tevokset. P’otr Sem’onovan kerdomustu voi lugie kerävökniigas sego antolougies (”Omil pordahil”, ”Karjalan pagin”). Häi kiändi Ven’an kirjailijoin tevoksii karjalakse. Sem’onovan kerdomustu da kiännösty on painettu Carelia- žurnualas da Oma Mua- lehtes. Vuvves 2006 häi kuuluu Ven’an kirjailijoin Liiton Karjalan ozastoh. Vuonnu 2007 Sem’onov sai Karjalan Tazavallan palkindon korgeitazoizis karjalankielizis literatuurutevoksis sego suures ruavos rahvahallizen kielen elvyttämis- da kehittämisalal. 
Literatuurutoimindu.
P. Sem’onovan enzimäine kniigu on Ruadajat- kerdomuskniigu. Myöhembi piäzi ilmah hänen Rodinjärvi- kniigu, kudai on omistettu roindumuale. Vuonnu 2004 päivänvalgien nägi hänen Puhtasjärven Maša - nimine romuanu. Enne sidä kniigan erähii ozii painettih paikallizis žurnualois. 
P'otr Sem’onov kiändi karjalakse A.S.Puškinan Kapituanan tytär- tevoksen sego A.Ostrovskoin, L.Tolstoin, Arkadi Averčenkon, M.Zoščenkon da toizien kirjuttajien tevostu.
P'otr Čaikovskii

P’otr Il’l’ič Čaikovskii (Пётр Ильи́ч Чайко́вский, 7. oraskuudu, 1840 – 6. kylmykuudu, 1893) oli ven’alaine säveldäi. Händy pietäh yhtenny muailman suurimis säveldäjis muuzikan histouries. Häi luadi enämbi 80 tevostu, niilöin joukos kymmene ouperua da kolme baliettua.
Paavo Haavikko

Paavo Haavikko (25. pakkaskuudu 1931 Helsinki, Suomi – 6. ligakuudu 2008 Helsinki, Suomi) oli suomelaine runoilii da kirjuttai. Haavikko piästi ilmoih läs 70 tevostu. Hänen runokogomukset kiännettih 12 kielele. Haavikkuo pietäh yhtenny Suomen merkiččijöis kirjuttajis da runoilijois.
Runoilijannu Haavikko kehittyi jevrouppalazen modernizman sunnas. Häneh ylen vaikutti T. S. Eliot. Vuonnu 1984 hänet palkittih rahvahienvälizel Neustadt-palkindol da vuonnu 1994 taijon akadiemiekan arvonimel. Sen ližäkse vuonnu 1963 häi sai Eino Leinon palkindon. Vuonnu 1969 Haavikos rodih Helsingin yliopiston kunnivodouhtori.
Haavikon tekstoile kirjoitettih muuzikkua Aulis Sallinen, Tapani Länsiö, Čin Insuk.
Paavo Haavikko meni kirjoih 2 kerduo: kirjoittai Marja-Liisa Vartionke vuvvennu 1960, kuduanke heil oli lapset Johanna (1956-1996) da Heikki (r.1960). Marja-Liisan kuolendan jälles Haavikko meni kirjoih kirjalližuontutkii Ritva Haavikonke vuvvennu 1971.
Haavikko kuoli pitkyaigazeh taudeh Helsingis ligakuus 2008. Haavikol jäi monien miljonoin jevroloin perindö, kuduah kuului läs 800 000 jevruo vuittiozua. Haavikko oli paiči kirjuttai da ilmoihpiästäi, sežo biznesmies da yrittäi.
Haavikon kuolendan jälgeh hänes rodih kaksi eloskerdua. Mauno Saari piästi ilmoih vuvvennu 2009 kirjan Haavikko-niminen mies. Vuvvennu 2015 Heikki Haavikko piästi ilmoih mustelmukirjan tuatas.
Paavo Joensalo

Paavo Joensalo (rodivunnuh 23. pakkaskuudu vuvvennu 1942 Suomes Kauhaval) on suomelaine arhitektoru, säveldäi, ozutelmien kirjuttai da kul'tuurualal ruadai. 
Eigu:n luadii.
Karjalas Paavo Joensaluo tundietah Eigu-ouperan käzikirjutuksen da muuzikan luadijannu. Lapsile tarkoitettu ouperu ozutettih Karjalas vuvvennu 2013 Eeppizes fourumas. Silloi ouperua ozutettih karjalan kielel. Karjalakse sen kiändi Paavo Harakka. 
Luadijan juuret.
Paavo Joensalon tuattah on Suojärven čupul rodivunnuh, muamah on suistamolazii karjalazii, tundietun runonpajattajien Härgözien suguo.
Konzu voinu algavui, hänen tuatth da muamah elettih Korbiselläs. Muamo lähti evakkoh Päivänlasku-Suomeh. Tuatto kuoli voinas 1942 pakkaskuus Karhumäin čupul. Paavo rodivui kahtu nedälii myöhembi, sendäh nikonzu ei nähnyh tuattua. Joensalon muama pagizi karjalakse, didi da baba sežo, äijät omatgi malettih karjalakse. Paavo lapsennu opastui karjalua, sit unohti. Ouperan hyvyös uvvessah rubei opastumah kieldy.
Ruadotaival.
Joensalo opastui Tehnillizes korgies školas, loppi sen vuvvennu 1967 da ruadoi Imatran linnanarhitektorannu 1975-1985. Jovensuun 2. linnanarhitektorannu 1985-1987, konsul'tanturuadolois Yritystaito Oy:s 1987-1995 da sen jälgeh toimitusjohtajannu iččeh perustetus Joensalo Oy:s. 
Muuzikkuala.
Tundiettuh runonpajattajien suguh kuulujannu Paavo Joensalo kirjuttau äijän muuzikkua, on monien ouperoin da muuzikkuteatroin ezityksien käzikirjutuksien kirjuttajannu. Joensalo ruadaa Liperih 2007 perustetun Eettisesti Innovatiiviset Kulttuurin Uudistajat EIKU ry:n ( www.eikury.com ) johtajannu.
Nuorennu Joensalo opastui soittamah pianinol da pajattamah da on ruadanuh monis horis.
Pablo Picasso

Pablo Picasso [ˈpaβlo piˈkaso] (25. ligakuudu 1881 Málaga, Ispanii – 8. sulakuudu 1973 Mougins, Alpes-Maritimes, Francii) oli ispanielaine kuvataidoilii. Häi ei olluh vaiku taidehmualuaju ga sežo monipuoline gruafikko da kuvanvestäi.
Pablo Picasso rodihes Málagas Ispanies. Hänen kogo nimi oli Pablo Diego José Santiago Francisco de Paula Juan Nepomuceno Crispín Crispiniano de los Remedios Cipriano de la Santísima Trinidad Ruiz Blasco y Picasso. Hänen tuatto oli José Ruiz y Blasco da muamo Maria Picasso y Lopez. Nuoruos häi otti nimekse Ruiz Blasco tuattah mugah, no rubei käyttämäh muamah sugunimie n. vuvves 1901 lähtijen.
Padahaudazet

Padahaudazet on vahnu karjalaine syömine. Sih niškoi pestyt nagrehet ezmäi kuoritetah da pilkotah. Sit nämmä pun’uzet pannah padah da valetah sih vähäine vetty. Puan piäle pannah umbeh kanzi da työtäh pada päččih haudumah. Päčči vai pidäy hyvin salvata. Havvotut nagrehet, päčispäi otettuu, ezmäi viluškoitetah. Syvväh niidy painajen talkunah libo kagrujauhoh.
Pajo

Pajo on yksinkerdaine da levitetty vokalien muuzikan muodo, kudai yhtistäy runuo meloudienke. Pajo on kai, midä pajatetah. Pajuo on kaikil kanzoil. Pajoloil ollah erot lajit, rakendehet da toizet merkit. Pajuo voibi pajattua yksi libo enämbi ristikanzua - hora. Pajoloi pajatetah muuzikanke libo ilmai muuzikkua (a cappella).
Pajon meloudii da tekstu ollah otetut yhtenjyttyzis rakendehis - stroufus libo kuplietois (puaksuh refrenanke - toistosanoinke libo kerdavosävelenke).
Paju

Paju () - pajupuun (Salicaceae) heimoh kuului puukazvos.
Paju on hyvin levitetty Ven’an keskiozas. Monet lajit kazvetah kostielois kohtis. Kuivis kohtis da suolois paju kazvau harvah. Pajuu voi nähtä mečisgi toizien puuloinke joukos.
Pajupuun ulgonägö on kaikenluaduine: on korgiet puut ("Salix alba", "Salix fragilis", "Salix caprea") da tuhjožikot ("Salix viminalis", "Salix daphnoides", "Salix purpurea"), toiči on pienet da järčiköt puut ("Salix lapponica", "Salix repens" var. "rosmarinifolia", "Salix myrtilloides"). Pol’arnolois mualois da korgieloil mägilöil kazvetah karliekkupajut ("Salix herbacea", "Salix reticulata"), pienet tuhjožikot alembi 2,5 sm.
On olemas pujupuun 550 lajii, kuduat kazvetah tavan mugah Pohjazen muan puoliškon viilielois alovehis. Toiči pajuu voi nähtä pol’arnoin kruugan tagan. Tavan mugah net puut ollah 15 metrii piduhuttu libo tuhjožikot.Toiči pajupuut ollah 40 metrii da niilöin rungon diametru on 0,5 metrii.
Vilulois mualois pajut kazvetah ihan pohjazes, net ollah karliekkupajut Salix retusa, Salix reticulata, Salix herbacea, Salix polaris. Mägikohtis kazvetah pienikazvozet pajut ("Salix herbacea"). Pol’arnoit pajut da pajut, kuduat kazvetah korgieloil mägilöil, ollah pienikazvozet da järčiköt tuhjožikot.
Pakistuanu

Pakistuanu (urd.   پاکِستان  ) – «puhtahien mua», ) libo Pakistuanan islamilaine tazavaldu (urd.   اسلامی جمہوریہ پاکِستان  , ) on valdivo Suvi-Azies. Suves rajoittuu Arabien merenke, lounuas Irananke, luodehes da pohjazes Afganistuananke, koillizes Kitainke da päivännouzus Indienke. 
Virrallizet kielet ollah urdu da anglien kieli. Pakistuanan piälinnu on Islamabad. Pinduala on 803 940 km². Rahvahan lugumiäry on 199 085 847 hengie.
Pakkaskuu

Pakkaskuu on vuvven enzimäine kuu. Sidä enne on talvikuu da sen jälles tulou tuhukuu.
Pakkastiaine

Pakkastiaine libo razvutiaine ("Parus major") on Europas da Aazies eläi suurile alovehile levinnyh tiaine.
Karjalankielizet nimet.
Linduu on kučuttu pakkastiazekse vähimikse Salmis ("pakastian'e") da Tunguol ("pakaistiain'i"). Korbiselläs tundietah sežo nimi "razvatijain".
Kogo da nägö.
Piduhus: 13,5-15 cm&lt;br&gt;
Paino: 15-23 g
Palau

Palau libo Palaun tazavaldu on suarivaldivo, kudai sijoittuu Filippinanmeres (800 km päivännouzuh Filippinoispäi da pohjazeh Indoneziespäi). Yhtysvallat avuttau Palaule den’gudielolois (niilöil on den’guliitto).
Valdivon piälinnu on Ngerulmud. Pinduala on 458 km², rahvahan lugumiäry on 21 000 hengie.
Panama

Panama libo Panaman Tazavaldu () on valdivo Keski- da Suvi-Amerikas. Se sijaiččou Panaman kannaksel Kariban meren da Tihien valdumeren välil. Pohjazes rajoittuu Kosta-Rikan kel, suves – Kolumbien kel. Kuevan kieles (Kueva on indeiskoi heimokundu) Panama on paikku, kus on äijy kalua.
Muan pinduala on 78 200 km². Rahvahan lugumiäry on 3 689 293 hengie (v.2013). Piälinnu on Panama. Viralline kieli on ispanien.
Papinkoski

Papinkoski () on Karjalan tazavallan Segežan piirin pos’olku. Se on Papinkosken kyläkunnan haldivolline keskus.
Se sijoittuu Seesjärven päivännouzurannal, Segežan jovenladvas.
Pos’olkas ruadau škola, feršalipunktu, kluubu, kirjasto, alovehen mečänhoidoala. Vuvvennu 2011 avattih torpankazvatustalovuon ozasto.
Papinsuari

Papinsuari (, ) on Karjalan tazavallan Kemin piirin pos’olku. Se on Papinsuaren kyläkunnan haldivolline keskus.
Se sijoiččou 12 kilometrin piäs Kemispäi Vienanmeren rannal.
Se perustettih vuvvennu 1888, konzu Arhangel’skan kupčat Surkov da Šergol’d perustettih meččyzavodu.
Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan aigua (1941 – 1944) pos’olkah tuodih Karhumäin mečänruadozavodan vehkehet. Luajittih sukset armieh niškoi, juaššiekat snar’uadoih näh.
Pos’olkas ruadau keskiškola, lapsienkodi, ambulatourii, kul’tuurutaloi. Vie täs on kirikkö (ven. церковь Троицы Живоначальной) da časounu (ven. часовня Николая Чудотворца).
Vuozinnu 2005 – 2006 Papinsuares oli ”Ostrov”-filman kuvuandu.
Papirus

Papirus on papiruskažlaspäi ("Cyperus papyrus") luajittu bumuaganjyttyine materjualu, kudamua käytettih enimytteh ammuzes Egiptas. Paiči kirjutusmaterjualannu, papiruskažlua on käytetty sežo toizih tarkoituksih mm. venehien luadimizeh, syömizekse da sobien materjualakse.
Papua-Uuzi Guinea

Papua-Uuzi-Gvineja libo Papua-Uvven-Gvinejan iččenäine valdivo (, tok-pis. Papua Niugini, hiri-m. Papua Niu Gini) on valdivo Okeanies, Tyynimeren lounuas. Se sijaiččou Uuzi Gvineja-suaren päivännouzus ozas Bismarkan suaristos, Solomonan suariloin pohjazes ozas. Muan pinduala on 462 840 km². Rahvahan lugumiäry on 7 275 324 hengie. 
Virallizet kielet ollah tok-pisin, hiri-motu da anglien kieli. Papua-Uvven-Gvinejan piälinnu on Port-Morsbi.