tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Harmai rubišlöpöi

Harmai rubišlöpöi (karjalakse vie harmai rubilöpšöi libo harmai rubilötöi, , ) on rubišlöppölöin pereheh kuului elätti. Karjalas harmai rubišlöpöi on ainavo rubišlöppölöis. Šlöppölöih verratunnu täl rubišlöpöil ei ole hambahii da leikkavustu kieles, sil ollah lyhyöt tagasorkat da kuivu, sangei, erähis kohtis kovennuh nahku kai ruvis – kazvaimis. 
Ulgonägö.
Harmuat rubišlöpöit ollah aiga suuret elätit, enimälleh enämbi 80 millimetrii. Emäčyt voijah ollah 150 da kai 200 millimetrii. Niilöin sellän väri on eriluaduine: harmuattavu da rouno reduhine muzavanruskei libo mustanmaksankarvaine selgiettömien muzavien tačmoinke libo niilöittäh. Maha on rouno reduhine valgei, keldazettavu, pienien mustien pilkuloinke. Nahku on buguričču da sit on äijy myrkyrauhnua. Piän bokis on kaksi suurdu buguriččuu. 
On olemas mieli, ku rubišlöppölöis ristikanzan nahkah voi roita kazvaindu, ga se ei ole tottu. Niilöin myrky ei ole ristikanzale paha. Sit vai voi čahluo nahkua, muudu nimidä, da silloi vaste, konzu se puuttuu silmih libo riibavukseh. Myrkyy nahkas rubišlöpöile pidäy pedoelättilöis puolistajes. 
Leviendy.
Karjalas harmuadu rubišlöpöidy on kaikkiel, ga sidä harvembah näet, migu heinyšlöpöidy, se ei ole vai sendäh, ku tädä rubišlöpöidy on vähembi, ga vie sendäh, ku se suvaiččou peittyö. Se eläy eri ololois: lehti-, kuuzi-, pedäi- da segamečis, peldoloin da niittylöin lähäl, puaksuh kylis ogrodois da sadulois. Toiči rubieu elämäh žiivattoin huonuksis. Se ei kui šlöpöi valliče märgii kohtii, sille pidäy kuivembat. 
Taba.
Harmai rubišlöpöi liikkuu yöl libo pimien aigah, päiväkse peittyy meččylevitekseh, pezih, juuriloin da kuadunuzien puuloin uale, luondaloih, vahnoih kuadunuzih huonuksih. Vai pilvežänny da vihmupäivänny sidä voibi nähtä päiväl. Harmai rubišlöpöi havaččuu talviunes sulakuun lopus libo oraskuun allus, myöhembi heinyšlöppölöi. Havaččuhuu net kerras mennäh kuduh vezistölöih, kus on seizoi vezi libo vähäzel virduaju. 
Harmai rubišlöpöi, kui kai muavezielätit, vaihtau turkin, lykkiäy iäre ulgoketun. Edusorkil se kiškou sidä suurin paloin da kerras syöy, nenga täyttäy einehellizien ainehien vajavuttu, kudai rodieu ketunvaihtandan jälles. 
Syöndy.
Harmai rubišlöpöi syöy pienii böbökkii da niilöin toukkii, hämähäkkilöi, čyöttölöi. Niilöin joukos on äijy pahua mečile, saduloile da ogrodoile luadijua böbökkiä, sendäh harmuadu rubišlöpöidy pidäy pidiä hyödyy tuojannu elätinny.
Heinyšlöpöi

Heinyšlöpöi (karjalakse vie heinylöpšöi, , ) on muavezielättilöi. Karjalas sidä on joga čupus da äijin. 
Ulgonägö.
Šlöppölöis heinyšlöpöi on aiga suureččaine, 70-100 millimetrii. Sil on mruamorankarvaine libo pilkukas maha da tylčy turbu. Elätin väri on vaihtelii. Piälpäi heinyšlöpöi on valpahanmuzavanruskei da muzavanmaksankarvaine. On elättilöi, kudamat piälpäi ollah valpahankeldazet da vihoittavat libo ruskiettavat da enimälleh mustat. Elätin maha on rouno reduhine valgei libo keldazettavu. 
Leviendy.
Karjalas heinyšlöpöidy on kaikkiel da Karjalas se on muavezielättilöis luguu myöte suurin. Erähis kohtis yhtel kilometril voibi nähtä sadassah dai enämbängi elättii. Toizih šlöppölöih verratunnu heinyšlöpöi enimälleh eläy mual da vezistölöih menöy vaiku kuvun da talven aijakse. 
Heinyšlöpöidy on kaikis mečis, yhtelläh enämbi sidä on rannikol kazvajis kuuzikkolois, koivikkolois, huabikkolois, segamečis, kus on enimälleh kuustu, tuhjožikol kazvoitunnuzil aholoil da niittylöil, meččyaholoil, märris kuattuloin meččien kohtis. Kuivii pedäjikkölöi se ei suvaiče. 
Se, ku heinyšlöpöidy on muga äijy, on kiini sih, ku elätti on viluu kestäččy. Sen kudu sežo ei muga äijäl, kui toizien amfibieloin, varua viluu. 
Taba.
Heinyšlöpöi on yöelätti, päiväl se liikkuu harvah. Päiväl se yksinäh libo toizien šlöppölöinke yhtes peittyy heinäh, oksien, kivien, lehtien, parzien uale, kandoloih da toizih luonnon peittokohtih. Silloi se valliččou märgii da pimielöi kohtii. 
Keviäl heinyšlöpöi havaččuu sulakuun lopus – oraskuun allus, konzu vezi on jo 3-4 gruadussii lämmy. Talven elätti viettäy vezistölöis, kudamat ei kylmeta pohjassah: pienis joguzis da ojazis, madalis järvilöis, turbehsuoloil. 
Luonnos hinyšlöpöit eletäh 4-6 vuottu, ristikanzan kois kymmenessäh vuodessah, toiči kai kaheksassahtostu. 
Syöndy.
Heinyšlöpöi syöy böbökkii da niilöin toukkii, puaksuh se syöy hämähäkkilöi da čyöttölöi. Heinyšlöpöit hävitetäh meččäh niškoi pahoi böbökkii.
Carles Puigdemont

Carles Puigdemont on katalunielaine poliitikku. Hänet vallittih 10. pakkaskuudu 2016 Katalunien ičehallindoalovehen piäministerikse. 27. ligakuudu 2017 algajen häi ruadau iččenäzen Katalunien tazavallan piäministerinny.
Jari Litmanen

Jari Olavi Litmanen (r. 20. tuhukuudu 1972 Lahti, Suomi) on suomelaine jalgumiäččykižuaja.
Suomen Kanzallisarkisto

SUOMEN KANZALLISARKISTO
Suomen Kanzallisarkisto () ohjuau keskushallindon arkistoindua, toimiu ku valdukunnalline keskusvirasto da tutkimus- ja kehittämiskeskus. Kanzallisarkisto ottau säilytettäväkse aziikirjoi, keriäy merkillisty arkistoainehty Suomen histourieh näh da kannattau niilöin tutkimustu.
Kanzallisarkisto on kehitynnyh vuvvennu 1816 perustetus Senuatan arkistos. Ruočin vallan aigah Suomie hallittih Stokgolmaspäi. Vuvvennu 1809 Suomi liitettih Ven’ah autonomizennu suuriruhtinaskunnannu, se sai oman keskushallindon. Senuatan arkistoh siirrettih Ruočispäi Suomeh kuulujat aziikirjat da myös muijen virastoloin ainehisto. Vuvvennu 1869 arkiston nimi muutettih Valdivonarkistokse, vuvvennu 1994 Kanzallisarkistokse.
Piäjohtai Jussi Nuorteva
Poštuadressi: PL 258, 00171 Helsinki
telefon: +358 29 533 7000
sähköpoštu: kirjaamo[@]kansallisarkisto.fi
Suomen Kanzallisarkiston saittu
Tiedoportualu «Documenta Carelica» - avuau tutkimuskäyttöh Karjalan tazavallan Kanzallisarkiston (Ven'an Federacii) da Suomen Kanzallisarkiston aziikirjoi Karjalan historieh da kul'tuurah näh.
Misjakku

Misjakku (, merkitäh As-merkil) on 33. elementu Mendelejevan alguainehien hiimiellizes sistiemallizes järjestykses. Misjakan atomnoumer on 33. Se on sistiemallizen järjestyksen 4. periodas, 15. joukos.
Brom

Brom (, merkitäh Br-merkil) on 35. elementu Mendelejevan alguainehien hiimiellizes sistiemallizes järjestykses. Broman atomnoumer on 35. Se on sistiemallizen järjestyksen 4. periodas, 17. joukos.
Nekrasov Nikolai Alekseevič

Nekrasov Nikolai Alekseevič (28. kylmykuudu (10. talvikuudu) 1821 - 27. talvikuudu 1877 (8. pakkaskuudu 1878)) - ven’alaine runoilii, kirjuttai.
Lapsus da nuorizo aigu suuren ven'an runoilijan Nikolai Aleksejevičan Nekrasovan mini Volga-joven rannoil.” Suuri jogi- rahvahan syöttäi!”- saneli häi Volga- jogeh näh. Vaiku tiä jo pienyössäh nägi häi burlakoin ylen jygielöi ruadoloi, kuduat, kiändynyöt puolekkai, kulgiettih joven randua myö da viettih peräh ylen jygiedy baržua. Toiči kaččojen heijän rudoh, igävöičči kyynälissäh. 
Ylen nuorennu häi rubei tundemah rahvahan jygiedy elostu., sentäh häi tuli suurekse ristikanzake, hyväsydämellizekse runoilijakse, kudai kogo ijän tahtoi rahvahal kebjevytty da hyvytty.
Tuattah hänen oli oficierannu ylen julgiennu da kovasydämellizenny. Kniigoi nikonzu ei luvennuh, suvaičči mečästiä da ainos oli pahalleh käskyläien ruadajienke.
Muamah oli ihan toine: hyväsydämelline älykäs da opastunnuh ristikanzu. Äijis runolois Nikolai Aleksejevič kirjuttau omassah muamah näh.
Konzu hänel täydyi 16 vuottu tuattah vedi händy Peterburgah opastumah oficierakse Dvor'anskoih polkah. Muamah tuatan mielien vastah, käski poijal valmistuo universitiettah. Tuattah konzu sen tiijusti, katkai kai maksut poijale. Häi jäi ihan yksin, vierahas linnas, kopeikattah kormanis.
Nygöi hänen eländy aijas tapahtui kaikkie: 3 vuottu oli ainos nälläs, ei voinnuh ostua lämmii sobii, ainos ečii ruaduo. Ottihes joga ruadoh: kirjutti kirjazii gruamottomil, tallendi tekstoi akt'oroil, opasti perehis lapsii.
1838 vuvvel algai kirjuttua omii runoloi. Kirjutti vaiku venän kielel, kuduadu ylen äijäl suvaičči. Äijät runot ylen terväh muututtih pajoloikse, kudualoi pajatetah nygözelgi aijal. ”korabeiniekat”, ” Korgieloin leibien keskes..” Poemas ”Raudu dorogu” – kerdou, kui nälgy gonii rahvastu stroimah raudu dorogua da sie jygies ruavos loppemah omii eländy aigoi.
Nekrasov oli piämiehenny ” Sovremenniekku”- lehtes., kuduadu algai vie A.S Puškin. Kirjuttajat Černiševskii, Dobrol'ubov, Turgenev da Lev Tolstoi, kirjutettih enzimäzii kerdomuksii hänen lehtih.
Uvven Valamoin manasteri

Yksi pravoslavnolois manasterilois Suomes on Uvven Valamoin Spaso-Preobraženskoi manasteri. Se kuuluu Konstantinopol'skoih Patriurhuattah, sijoitunnuhes on Heinävien kunnas, Pappiniemen kyläs.
Historii.
1939 vuvel evakuacien aigah, konzu oli Ven'an-Suomen voinu, läs 190 monuahua Luadogan Valamoin manasteris, tahtottih kerätä uuzi pravoslavnoi obitel', Suomes. 24.07.1940 vuvvel Valamoin vellestö ostettih usuad'bu Pappiniemen kyläs, Heinyvien kunnas, kuduan ižändänny oli Yrjö Saastomoinen. 
Sie ihan piätaloin čardakal, vellet löytti merkiikounu, kudai andoi ielleh nimen luostaril. Ikounu oli pyhittäjien Valamoin Sergien da Germanan. Manasterin nimi oli tiettävy: ”Uuzi Valamoi”. Ylen terväh nouzi Spaso-Preobraženskoi kirikkö, kudai oli kerätty da rakendettu kahtes ambaris. Enzimäzet ikoonat da kai altarin utvarit oldih Luadogan Valamoispäi. Alimazen riävyn ikonostuassu ihan alus oli trapeezan seinil. Vuozi pruazniekoinikkoonat oldih jo piäkirikös. 
Igumenan kreslu, kudai nygöi on huruas puoles, oli luaittu 1869 vuvvel, Igumenal Damaskinal.
Sil aigua oli evakoittu sizäret Pečenskois manasterispäi, heijän nastojuatel' puutui saldatoin käzih da oli tapettu 12.12.1940 vuvvel.
1956 vuvvel manasterih piästih monuahat Konevickoin manasterispäi, hyö tuodih Čudotvornoi Ikoonu Konevickoin Jumalan Muaman, kudai omal väil on piästänyh voimattomii rahvahii suuris goris. Nygöi tämä Čudotvornoi Ikkoonu on kives rakendetus Spaso-Preobraženskois Piäkirikös.
Jales Suurdu voinua Mitropolittu Leningradskoi da Novgorodckoi keräi yhteh Valamoin Vellestyö da tuldih hyö Moskovan Patriarhuattah. 1957 vuvvel, konzu oli 800 vuottu Suomen Pravoslaviel, vellestyö myös siirtih Suomen Arhijepiskoppah. Erähät vellet ei mendy elämäh uttu stiil'ua myö, hyö suadih luba mennä Pskovo-Pečorskoih manasterih.
1977 vuvvel oli rakendettu uuzi Spaso-Preobraženskoi kirikkö. 1984 vuvvel oli rakendettu kul´tuurukeskus, kus oli kirjasto, konferenszualu da ikonoin restavroičendukeskus, sie vie piirustettih uuzii ikoonoi. 1989 vuvvel ihan rinnal oli rakendettu Valaamskoi opastuscentru.
1997 vuvvel ihan järven rannal rakendettih časounu Nikolai Čudotvorcan nimel, a toizel puolel järven randua oli luaittu 
vellestön kalmižim. Sinne myös on rakendettu časounu prepodobnoin Germanan Alaskinskoin. Kezäl 2000 vuvvel, ihan kalmižiman ogruadan rinnal oli rakendettu časounu Iounal Krestiteläl.
Luzikku

Luzikku – syöndyvehkeh, ozutahes ihan pienenny labjazennu, vehkeh-kuppine, kudual suau ottua suuppua libo kiiselii. Pitkembie luzikan vartu suau pidiä kais, konzu syöt.
Luzikan suurus on ihan moine, kudai syndyy ristikanzan suuh.
Luzikku voibi olla syöndyvehkehenny da laboratornoinnu vehkehenny.
Ennevahnas luzikkoi luaitti puulois, luulois da sarvlois. Griekkalazet piettih luzikoinnu merirakuškoi, ihan muga kui ylen vahnan aigua primitivnoit rahvas.
Jegiptas luzikkoi luaittih slonan luulois, kivilöis da puulois. Puaksuh niilöin piäle piirustettih Uskon piirustuksii. Konzu tuli parembi aigu Riimas da Grecies, ilmestyttih bronzu da hobjuluzikat.
Šorpikku

 &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;timestamp&gt;2017-11-22T00:39:38Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;Onegaborg&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;comment&gt;Ak: Uusi sivu: Šorpikku – syöndyvehkeh, kuduas on varzi da 2-4 pitkyččiä piidy, yhtes n'okkupuoles. Konzu serviruijah...&lt;/comment&gt;
 &lt;origin&gt;28861&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Šorpikku – syöndyvehkeh, kuduas on varzi da 2-4 pitkyččiä piidy, yhtes n'okkupuoles.
Konzu serviruijah stolua, šorpikku pannah hurual puolel, piidoit alahpäi. Syvves šorpikkua pietäh huruas käis, a veiččie – oigies, sentäh, ku oigiel käil on parembi leikata syömisty.
Vaskišorpikkoi tietäh jo ammui (vilicat) Moisein Faraonien aijas (ish.27:3).
Luušorpikkoi arhiologat löyttih kalmois Kiinalazien kul'tuuras. Ciczä bronzusadavuozil 2400-1900 enne nygöstyaigua.
Veičči

Veičči – leikattavu vehkeh, sen ruadokohtu on terävyklinku, luaittu ylen kovas materiualas. Klinku on terävy yhtes libo mollembis puolis. Veičen konstruktsies on rukojatku da klinku, vie vois olla moizennu terävänny, ku suas sil pystiä.
Torielku

Torielku – syöndyaste. Voibi olla pyöräzenny, sen piäl naveditah syömine, ku vediä stolal.
Torielkat ilmestyttih enne luzikkoi da veiččii. Jo niolitanaigua ilmestyttih enzimäzet torielkat. Niidy luaittih saves, a sit päččilöis poltettih, ku oldas net lujat.
Antickois Grecies da Riimas maltettih luadie keramikkuastieloi – parembi, ku muijal.
Niidy oli käyttäjes – jogapäivällizii, dekarativnoloi da pruazniekkuastieloi. Nygözel aijal on piirustettuloi torielkoi. Niilöl ollah Jumalan eländyaigoi da suurien Herroin eländyaigoi.
Tinaastiet ilmestyttih vahnas Riimas. Kallehii astieloi luaittih hobjas da kullas.
Kuppi

Kuppi – on pieniastei, sen formu on polusfieru, kuduah on tartutettu puolipyöräine ručku, ku juvves pidiä käis, Sih voibi valua 200kub.cm. Tämä kuppi pädöy hiilavah juomizeh. Erähis kul'tuurois kuppilois syvväh. Azien mualois kuppi on suurembi da ručkittah, sidä sanotah – piualakse.
Stokan

Stokan – lasilline aste, voii olla formu cilindru libo konussu. Ei ole ručkii. Niilöis juvvah hiilavii libo viluloi juomizii. Niilöinke vie pietäh stokanalustu.
Kost’urku

Kost’urku (kattil) – aste, kudai enimyölleh on luaittu metallas, kattilois keitetäh syömisty avvonazel tulel libo duhovkas. Astien piäl ainos pidäy olla kanzi. Kattiloin mollembis puolis ollah ručkat.
Nygözel aijal on kaikenjyttymii eriluaduzii kattiloi. Net voijah olla kuvienke, pienet dai suuret, pyöräzät dai ovualallizet. Kattiloi luaitah erimetallolois: al'uminies, ruostmattomis teräsravvois, lasillizii, kuduat kestetäh temperatuurua, keramikas, teflonas da vie emalilkatettuloi.
Riehtil

Riehtil - aste, kudual žuaritah syömizii. Net enimyöleh ollah pyöryformii. Voijah olla yhten piendy varrenke dai kahten mllembis puolis. Luaitah niidy čugunois, al'uminies, keramikas. Sen piäle pidäy olla kanzi, ku razvat ei tiputtas siiriči.
1703

 &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;28894&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2017-11-28T23:54:45Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;Höyhens&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;comment&gt;w&lt;/comment&gt;
 &lt;origin&gt;28923&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Cinn Tìre

Cinn Tìre (anglien kielel "Kintyre") on niemimua Šotlandies.
Ìle

Ìle (anglien kielel "Islay") on suari Šotlandies.
Afon Wysg

Afon Wysg () on jogi Kymrinmuas. Se laskou mereh Casnewyddin linnan kohtal.
Brynbuga

Brynbuga () on kundu Kymrinmuas. Afon Wysg -jogi virduau sen läbi.
Afon Ddawan

Afon Ddawan () on jogi Kymrinmuas.
Afon Ebwy

Afon Ebwy (anglien kielel "River Ebbw") on jogi Kymrinmuas.
Afon Sirhywi

Afon Sirhywi (anglien kielel "Sirhowi River") on jogi Kymrinmuas.
Afon Gwy

Afon Gwy (kymrin kielel) libo River Wye (anglien kielel) on jogi Suuren-Britanien suarel. Se virduau Kymrinmuan da Anglien alovehel.
Afon Dyfrdwy

Afon Dyfrdwy (kymrin kielel) libo River Dee (anglien kielel) on jogi Suuren-Britanien suarel. Se virduau Kymrinmuan da Anglien alovehel.
Sivujovet.
Afon Dyfrdwyl on äijäl sivujogii, kudamat lasketah sih:
Čainiekku

Čainiekku on aste. Se ei ole suuri aste, valuandun´okanke, on vie piälepäi kanzi da ručku. Čainiekas lämmitetäh da keitetäh vetty.
Čainiekkoi luaitah enimyölleh metallas.
Stola

Stola on pertilomu. Stolan pindu voibi olla piduzin dai kallattu, kudual suau panna ruadovehkehii, voibi syvvä, kižata, pirdiä, libo opastuo mihtahto uudeh ruadoh. Enimyölleh stolan pinnat ollah nellikkölizet da seizotah nelläl jallal, voijah vieolla pyörällizet, kolmikkolizet da moničupullizet. Stolajalgoi voibi olla erimiäry. Ollah vie stolat jalloittah, niidy tartutetah yhtes puoles seinäh. Stolanpindua voibi muutella: kallatunnu libo piduzinnu, kui sinul mielyttäy.
Stuulu

Stuulu on pertilomu, kuduan piäl voibi istuo yhtel hengel. Stuulas on istundu da nojattavukohtu, bokkii myö voibi olla käzilnojakohtat. Stuulas on eruo taburetkanke, stuulu on sellännojakohtant.
Stuulan ozat ollah: istundukohtu, sellännojakohtu da jallat, niidy voibi olla nelli, voijah olla puaroinnu – ristukonstrukcies (X).
Stuulat voijah olla pehmiet dai kovat. Ero menöy materiualoi da konstrukcieloi myö.
Stol'arnoit stuulat – luaitut puulois, vembelpainetut ollah luaittu lehtipuulois, niidy vie kleijäh šponis, pletitäh pajuvičois, luaitah metallas, plastiekas da eri materiualois.
Delegy

Delegy (viettävy käri) - nellirattahalline viettävy käri.
Delegiä enimyölleh vedäy heboine, harvembi buivolu, mulat da häkit.
Delegöi enimyölleh luaitah puulois, nygözel aijal puurattahat on muutettu pneumošiinohikse. Delegiä vietäh hebozet aižien vuoh.
Gruuzu se voibi vediä - 750 kiluo, sen omapaino on -250-300 kiluo, suurus sen on 2,5*1,5 metrii. Ezirattahat ollah pienembät tagarattahii (60-70sm: da 70-100 sm).
Plita

Plita - on keitändy da pertinlämmittäi laiteh. Plital voibi keittiä syömisty. Plital on metallupiälys kanforkoinke, on duhovku, kus suau havvuttua syömizty. Ihan alembi on peittojuaššiekaine, kunne suau peittiä pienii kost'urkoi da riehtilöi proutivoloinke.
Plitoi on 4 luaduu, kuduas on erilämmitys:
Jiäškuappu

Jiäškuappu on kylmänpidäi škuappu erikameras. Sidä pietäh säilytysškuapannu, kus suau säilyttiä produktoi da syömizii viluskameras kodvembin.
Jiäškuappu ruadau ihan, ku kylmiäjy mašin, kudai levittäy kylmykameraspäi viluu ilmua, a lämmän ilman vedäy iäre da levtäy huoneheh. Niidy on suurii dai pienembii. Suurii jiäkameroi pietäh laukois da produktuzavodois, kunne voibi synnyttiä tonnii lihua da kalua. Pienembät jiäškuapat da kaamerat ollah keitändypertiös da senčolois.
Sobienpezomašin

Sobienpezomašin on emändöinabuniekku, kudai pezöy da puhtistau tekstililöi. Pezöy sovat, posteliainehet: hurstizet da odd'ualoin piälykset, voibi pestä sumkii da huavoloi.
Enzimäine pezomašin oli käziprivodanke, se piäzi ilmah 1907 vuvvel. Luadii mašinan Viljam Blekstoun.
Jevropas enzimäine pezomašin ilmestyi 1900 vuvvel, sen proizvodstvu algavui Germuanies. Nygyaigaset pezomašinat ruatah sähköprivodoin vuoh, net ilmestyttih1908 vuvvel.
A 1949 vuvvel Amerikas ilmestyi avtomuattupezomašin.
Pölynimii

Pölynimii da nygöi jo puaksumbi sanotah pölynimuri, kudai keriäy kaikil piälyksil pölylöi da reduloi. Pölynimuri ilmanimendän vuoh keriäy huavozeh reduloi da pölylöi. Huavostu ainos pidäy puhtistua, ku ei kerävys sinne liigua reduu da pölyy. Enzimäine imuri oli luaittu Amerikas 1869 vuvvel. Niidy on kahtu luaduu: kodi-imurit da promišlennoit imurit. 
Voijah olla statsionarnoit da kannettavat.
Perti

Perti – on huoneh, kudai voibi olla eriluaduine, se on yksi oza eländyhuonehis. On eroitettu välipertilöis da hodulois nelläl seinäl. Pertis on uksi da ikkunat.
Ei kuuluta pertilöikse huonehet, kudualois ei sua eliä (aitat, senčoit, garažat, liftan šahtat).
Eroitetut pertit kodilois jo tiettih Vahnas Grecies, tiediä sidä suau raskopkoi (muankaivandoi) myö jo 2200 vuozien aigua.
Pertiväli

Pertiväli – on pitky välihodu pertilöin keskes, kudai on yhtel kerroksel.
Pertivälit voijah yhtyö pertilöinke pordahien vuoh, konzu pidäy piästä ylimäzel kerroksel. Pordahat ollah piäelementat koin arhitektuuras, konzu net ilmestyttih , arhitektuurat kodiloin tuldih parembakse. Oli parembi jagua pertilöi. Välipertit da pordahat ilmestyttih rakenduksih myöhäzel arhitekturnoil tradiciel.
Keitändyperti

Keitändyperti - kus keitetäh da varustetah syömizii. Nygözel aijal eländypertilöis keitändypertit yhtevytäh syöndykohtanke (stolovoinke).
Keitändypertil pidäy olla eripaikkoi:
Magavosija

Magavosija on pertilomu, kudual suau ristikanzal viruo. Kravatti magavopertis on piälomu.
Magavosijas on nelli jalgua, kudualoin vuoh on azetettu ruamu da se on nostettu ylembi latettu, ollah vie ezi da taganojalavvat vie on matrassu.
Ruamat, nojalavvat voijah olla luaittu metallois libo puulois, harvembi toizis materiualois.
Sent-Džordžes

Sent-Džordžes on Grenuadan piälinnu, sen poliittine da ekonoumiekkukeskus. Sie eläy 2982 hengie (2011). Linnu on Grenede –suaren päivänlaskupuolen rannal. Sent-Džordžes on tärgei transportukohtu. Linnas ollah meriportu, kanzoinväline lendoazemu, on kehitetty syömistevolližus. Sent-Džordžes on perustettu vuonnu 1650. Vuozinnu 1885—1958 se oli brituanielaizen - Windward Islands - siirdokunnan piälinnu, vuvves 1974 algajen on riippumattoman Grenuadan piälinnu. Linnu sai oman nimen Sent-Džordžes –kirikön kunnivokse.
Kingston

Kingston on Jamaikan piälinnu da suurin linnu. Se on Karibien meren rannal. Kingston on suurin linnu Karibien alovehel – sie on portu, hyvin kehitetty ombelemis- sego syömistevolližus. Linnu on perustettu vuonnu 1693. Vuonnu 1872 sie oli Jamaikan haldivo. Linnu sai piälinnu –stuatusan vuonnu 1962, konzu suari sai iččenäžyön.
Trenčtaun –nimine linnan ozua pietäh reggi –muuzikan roindumuannu.
Ottava

Ottava on Kanuadan piälinnu. Se on Ontario –muakunnan päivännouzupuoles, Ottava –joven rannal. Ottava on Ontarion toine suurin linnu.
Bogota

Bogota on Kolumbien piälinnu, se on juattu 20 ozah. Linnas eläy 7,4 miljonua hengie (2011) – 16% kogo muan rahvahas. Bogota on yksi suurimbis Suvi-Ameriekan linnois.
Siligo

Siligo on küla maal Sardiinia saarel (Itualii).
Mruamoru

Mruamoru (muinas-gretsien kieles μάρμαρος — «valgei libo läpettäi kivi») on mägilaji, kudai rodieu kal’tsiitas libo dolomitas metamorfizman hyvyös.
Mruamoran kogomus.
Mruamorah kuuluu kal’tsiittu da toizien minerualoin sevoitehtu, da orguanistu yhtistehty. Nämmis sevvoittehis rippuu mruamoran luadu, net parandetah libo pahendetah mruamoran čomenduskygyy. Mruamoran väri sežo rippuu nämmis sevoittehis. Enimil värikkähil mruamoroil on kirjavu väri. Rauduoksiidu luadiu mruamoran ruskiekse, toiči valpahanrouzovoikse; raudusul’fiidu – sinizen mustakse; silikuatat, kudamis on ruadua, – vihandakse; limonit da ravvan da margantsan karbonuatat – keldazekse da muzavanruskiekse. Harmualois, taivahankarvazis da mustis mruamorois on grafiittua da biitumua. 
Mruamoran suandukohtat.
Mruamorua on joga muas. Ven’al enzimäzikse ruvettih käyttämäh mruamorua Karjalaspäi. Se on valpahankeldastu värii omaluaduzien kuvienke. Karjalaine mruamoru čomendau Talvidvorčan, Kazanskoin da Isaakijevskoin kiriköt Piiteris. Kuulužat oldih Karjalan Tivdien da Luadoganrannikon mruamoran suandukohtat. Eräs kudamis on Ruskealas. 
Urualal on käytetty hyväkse enämbi 20 mruamoran suandukohtua. Sibiris da Altail tietäh enämbi 50 mruamoran suandukohtua, ga aktiivizesti ruatah vaiku kolmes.
Rajan tagua hinnois pietäh Itualien mruamorua. Adamanaijois kuulužat oldih Gretsien mruamoran suandukohtat. 
Mruamoran käyttö.
Ammuzis aijois mruamorua käytetäh rakendamizes: taloloin da avvopäččilöin piälystämizes, stolalaudazien luadimizes, lattieloin da seinien päilystämizes, mozuajikkoin luadimizes da pertilöin syväinpuolien čomendamizes. Sidä käytetäh sežo mustopaččahien luadimizes.
Vie erähii vahnoi perindölöi on mruamoran käyttö saduloin da puustoloin čomendamizes. Mruamoral piälystetäh fontuanoi, pordahien käzipuuloi, lebokodazii. 
Mruamoras azuttuloi laudoi käytetäh elektrotehniekäs. Mruamorujauhuo käytetäh muatalovuos.
Graniittu

Graniittu ( – ”jyvä”) magmuattine plutouniene mägilaji, kudai kuuluu graniittoin rodukundah. Graniittah kuuluu kvartsu, plagiokluazu, muašpuattu da kiildo. Graniitat ollah muankuoren tärgevimii kogomuksii. Niidy on äijis kohtis da net ollah enimien manderehien pohjannu. Graniittu on ainaovoluaduine luonnon materjualu, kovuon puoles se on toizel sijal jälles almuazua. 
Graniitan käyttö.
Graniittu on eräs plotnolois, kovis da lujis lajilois. Sidä käytetäh rakendamizes piälystysmaterjualannu. Sidä paiči graniittu ylen vähän imöy iččeh vetty, se on hyvä pakkazien kestäi da ei revustu, mindäh sendäh sidä käytetäh piälystysmaterjualannu taloloin sydämes da ulgopuolel. Yhtelläh pidäy mustua, ku niilöis talolois rodieu vähästy enämbi radiatsiedu. Erähis graniittoin lajilois sendäh voibi suaja luonnon uruanua. 
Taloloin syväinpuoles graniittua käytetäh seinien, pordahien piälystämizes, stolalaudazien da paččahien luadimizes, pordahien bal’asinoin da suurien kukkumal’l’oin azumizes. Graniital piälystetäh fontuanoi da avvopäččilöi. Taloloin ulgopuolel, pihal sidä käytetäh alužimien, aidoin da tugiseinien piälystämizes da rakendamizes. Graniitas luajitah mustopaččahii da graniittukivie. 
Graniitan suandukohtat.
Graniittua on äijis mualois. Ven’al, ku ottua luguh kai graniitan olokohtat, niidy on läs 200. Hos on niidy äijy, ga luvun puoles Ven’a jiäy jällele Itualies. Sit muas enin kaikkie graniittua on Sardiinies. 
Ven’an luodehpuoles – Leningruadan alovehel, Kuolan niemimual da Karjalas – suajah hyviä ruskiedu da rouzovoidu graniittua. Karjalaine graniittu on kuulužu Ven’al da sen ulgopuolel. Se on luja da kestäi.
Vagoinkarvaine kvartsiittu

Vagoinkarvaine kvartsiittu on metamorfiene mägilaji. Se tarkoittau sidä, ku se rodivui jäyhtynös magmas da sit temperatuuran da painon vaikutukses muutti omat ominažuot. Sil on ainavoluaduine da harvinaine vagoinkarvaine väri. 
Kogonažus.
Vagoinkarvazes kvartsiitas on enimälleh kvartsua – 70-98%. Sidä paiči sit on kiilduo, tal’kua da muašpuattua. Sidä pietäh puolikallehennu enzimäzen luavun mägilajinnu. Se kuuluu sih samazeh joukkoh, kui malahiittu, jamša da nefriittu. Tämä kvartsiittulaji on ylen čoma da luja, sendäh sidä sanotah vie tsuarilazekse. 
Vagoinkarvaine kvartsiittu on ylen kova, muokata sidä on jygei, ga poliruiččemizen jälles sit luajitut azutekset ollah ylen čomat. Se on ylen kova, sendäh sidä ei pilata, sidä hallatah. Kvartsiitas on hienuo toine toizeh kiingieh ”kazvanuttu” jyviä, sendäh konzu kvartsiittu hallatah, ei rodei terävii agjoi da n’okkii. Suuruon puoles nämmä jyvät ollah enimälleh yhtenjyttymät, sendäh lämmites net levetäh tazazesti. Tämän hyvyös kvartsiittu on luguzien lämmitändöi da viluškoitandoi kestäi, sit ei lähte pahoi ainehii da se ylen vähän imöy iččeh vetty. Se voibi kestiä 1770 gruadusin lämmän. 
Suandukohtat.
Tädä kvartsiittua suajah vaiku Karjalas Onieganrannikon piiris Oniegujärven päivänlaskupuolizel rannal Šokšan kyläs, sendäh puaksuh sidä sanotah šokšan kvartsiitakse. 
Käyttö.
Vagoinkarvastu kvartsiittua käytetäh kylylöis, piälystämizes da rakendamizes. Kylylöis se hätken pyzyy lämmänny da andau kebjien magien löylyn, sendäh sih miellyttih kylyniekat. 
Vuozisadassah XVIII tädä kivie piettih hinnois sen lujuon täh. Sih aigah sidä käytettih raudua da čugunua valajien päččilöin piälystämizes. Vaiku puolen vuozisuan mendyy ovvostettih, ku lykätäh päččih harvinastu da ainavoluadustu kivie. Tädä kivie ruvettih käyttämäh dvorčien, kirikkölöin, mustopaččahien čomendamizes. 
Kivie käytetäh sežo lagevoloin, trotuaroin da kävelykujoloin luadimizes, sendäh ku se on hyvä pahoin siälöin kestäi.
Vagoinkarvastu kvartsiittua on käytetty Napoleonan kalmukivenny da Leninan mauzolein luadimizes. 
On olemas mieli, ku vagoinkarvaine kvartsiittu on hyvä verenpainole, avvuttau nivelien da sivuloin kivistyksih, parandau verdy, kebjendäy ristikanzan oluo siän vaikuttamizes. Ga täs suuri merkičys vikse vie on omaluaduzel väril. Kačahtattos vai sih dai vihjuat sen ainavoluadužuon.
Šungiittu

Šungiittu on mägilaji, kudai kogonažuon da ominažuzien puoles on antratsitoin da grafiitan välis. Šungiittua on mustua, muzavanharmuadu da maksankarvastu värii. 
Histouriellistu tieduo.
Enzimäzenny lyhyzii kirjutuksii ”Anuksen muan mustas” mägilajis kirjutti vuvvennu 1792 akadiemikku Nikolai Ozeretskovskii da vuvvennu 1848 Mägi-inženieroin korpusan štabs-kapituanu N. Komarov. 
Vuvvennu 1877 Aleksandr Inostrantsev andoi sille nimen – šungiittu Oniegantagavon kylän Šungan mugah, kus tädä mägilajii enzimäzekse löyttih da kus ruadoi kaivostunnelli. 
Šungiitan suandukohtat.
Puhtastu šungiittua luonnos on ylen harvah, enimälleh se on hoikkazinnu 30 sentissäh junozinnu. Puaksumbah se on sevoittehennu šungiittuslantsois da dolomitois, kudamii on kaikes Oniegantagavos – Hirvahan kyläspäi päivänlaskupuoles Šungassah päivännouzupuoles. 
Suurin vuitti šungiitan suandukohtii on Karjalas Oniegantagavon niemimual da Oniegujärven pohjasn’okas ymbäri. Vihjatah, ku nämmis suandukohtis on läs 1 miljardu tonnua tädä kivie. 
Täkse aigua on löytty yksi šungiittukohtu Kazahstuanas. Sit on 49 miljounua tonnua kivie. 
Käyttö.
Šungiittua käytetäh metallurgies da rakendamizes. Piiteris sil on čomendettu Isaakijevskoi da Kazanskoi kiriköt da Moskovas metron stansiet. Tänäpäi šungiittua käytetäh šungiziitan luadimizes, se on kebjei betonan vastineh. 
Šungiziittua käytetäh sežo vien puhtastamizes vienpuhtastomolois.
Šungiitas luajittuloil azuteksil sanotah rouno on parandusvägie, ga se ei ole tovestettu.
Värtin

Värtin on käziruadovehkeh. Sil kezrätäh langua. Ruado on tuttavu ylen vahnas aijas. Se värtin on luaittu puukeppizet, hyvin veistetty ylä dai alapuoli. Yläpuoldu sormil pyöritetäh, sentäh se on hoikkaine, a alapuoli on sangiembi, se pyöriy naizen polvel da keriäy langua.
Kuožali

Kuožali on rahvahan käziruadoloin vehkeh. Kuožzlin da vätinän vuoh kezrätäh villu da pelvas kuidoloi.
Värtinän vuoh tulou kezrävölangu, kudai on tartutettu kuožalin piäpuoleh. Konzu värtin ulou langoil tävvekse, sidä sanotah tainakse.
Kuožali on kuaittu puulavvois: niidy on kaksi ozua, yläpuolel, kudai ozutahes labjazekse, ihan sih kohtah sivotah valmis villurukki, a ku naine vois hyvin kezrätä, toine laudaine on myös silei, sil suau kezrijäl istuo. Piäozua ainos vie čomendettih piirustuksil da vestämizel.
Rukki.
On vie abukuožali – se myös on laudu, kuduan piäl on navedittu cilindru, virujan värtinänke.
Käil pyöritetäh rataspyöriä, se remenin vuoh pyörittäy värtiniä. Hurual käil annetah villua teräväh puoleh värtiniä, oigiel käil pyöritetäh ratastu. Muga kezrätäh villulangua.
Pelvaskangas

Pelvaskangas – on moine kangas, kuduan yläpuoli on silei da muatovoi.
Pelvahan kuidu tulou kazviksen piälysnahkazes. Pelvas kazvau yhten vuvven, ihan ku kai pelvahien perehis.
Pelvahan kangahal on pitky histourii, kudual on jo yli viittytuhattu vuottu. Pelvahan kangahas omeltut perehen sovat, ozutetti bohatstu. Vaiku bohatat voidih ostua moizii sobii Jegiptas da Päivännouzu puoles. Piettih pelvaskangastu parahannu kangahannu eläjät Kaspien da Mustan meren rannoil.
Pravoslavnoit enne dai nygöi ommeltah sobii vaiku pelvahan kangahas, muudu nimidä ei ližätä.
Mezi

Kimalehien mezi on syömine, kudai on keittävynnyh kimalehen kuvas (Apis mellifara) nektuaru, se voibi olla kukkien mehu, kudai nouzou magiennu kukkijas kukkazes. Niidy pietäh syömizenny syöjät (pinöit, böbökät, amburjazet da muut).
Kriptounu

Kriptounu on Dmitrii Mendelejevan alguainehien sistiemallizen järjestyksen 18. joukon, nelländen riävyn alguaineh. Sen atoman noumer on 36. Sen kirjutusmerki on Kr. (). Kripton on inertnoi yksiatomahine guazu, kudamal ei ole värii, maguu da hajuu. 
Histourii.
Vuvvennu 1898 anglielaine tiedomies U. Ramzai eritti notkies ilmas (enzimäi vai otti iäre sit kisloroudan, azotan da argonan) sevoittehen, kudamas spektrumetoudan vuoh löyttih kaksi guazuu: kriptounu (”peitolline”) da ksenounu (”oudo”, ”omaluaduine”).
Jaakkima

Jaakkima () on stansii Karjalan tazavallas Lahdenpohjan piiris. Enne se oli pos’olku. Se sijaiččou 3 kilometrin piäs Lahdenpohjaspäi.
Histourii.
Vuvvennu 1845 ruvettih nostamah uuzi luteransoin kirikkö Jaakkimah muanomistai Aleksandr Kušel’ovan-Bezborodkon avul. Arhitektorannu oli Karl Engel.
Kirikkyö nostettih 5 vuottu. Se rubei ruadamah 19. ligakuudu v.1851. Sih voi syndyö läs 3000 hengie.
Vuvvennu 1939 Jaakkimas eli läs 9500 hengie (Lahdenpohjas – läs 2000, Lumivuaras – läs 5000).
Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan (1939 – 1940) jälles se aloveh liittyi Nevvostoliitole Moskovan rauhansobimuksen mugah (v. 1940).
Vuvvennu 1941 Suomen VII armiikundu (suom. Suomen VII armeijakunta) valdai Jaakkiman.
Moskovan vuvven 1944 välirauhan jälles Jaakkima uvvessah rubei liittymäh Nevvostoliitole.
Luteransoin kirikös oli vangiloin luageri. Myöhembäh sidä käytettih yhteiskoinnu, a sen jälles skluavunnu. Vuvvennu 1977 kirikkö paloi.
1990-luvul kirikön sijas pandih mustoristu.
Tervu

Tervu on pos’olku Karjalan tazavallas Lahdenpohjan piiris Kurgijoven kyläkunnas.
Se sijaiččou Tervunjoven suus Luadogan samannimizes niemes.
Se on ylen vahnu poselenii. Nimen alguperä on suomelaine (se roih terva-sanaspäi). 
XX-luvun toizel puolel täh järjestettih Ladoga-kolhozu.
Nygöi pos’olkas on äijy mökkii.
Enne Tervus oli kirikkö. Vuvvennu 1999 sen sijah pystytettih ristu.
Tervajärvi

Tervajärvi on pos’olku Karjalan tazavallas Lahdenpohjan piiris Kurgijoven kyläkunnas.
Se sijaiččou samannimizen järven päivännozurannal.
Soskua

Soskua on pos’olku Karjalan tazavallas Lahdenpohjan piiris Kurgijoven kyläkunnas.
Se sijaiččou Soskuanjoven rannal.
Peltola

Peltola on pos’olku Karjalan tazavallas Lahdenpohjan piiris Kurgijoven kyläkunnas.
Se sijaiččou meččyjoven rannal.
Otsanlahti

Otsanlahti on pos’olku Karjalan tazavallas Lahdenpohjan piiris Kurgijoven kyläkunnas.
Se sijaiččou Soskuanjoven rannal.
Pos’olkan kalmistol on časounu.
Lasanen

Lasanen on pos’olku Karjalan tazavallas Lahdenpohjan piiris Kurgijoven kyläkunnas.
Se sijaiččou lahten rannal Luadogan luodehozas.
Ihojärvenkylä

Ihojärvenkylä on pos’olku Karjalan tazavallas Lahdenpohjan piiris Kurgijoven kyläkunnas.
Se sijaiččou Ihojoven rannal.
Vätikkä

Vätikkä on pos’olku Karjalan tazavallas Lahdenpohjan piiris Kurgijoven kyläkunnas.
Se sijaiččou lahten rannal Luadogan luodehozas.
Alho

Alho on pos’olku Karjalan tazavallas Lahdenpohjan piiris Kurgijoven kyläkunnas.
Se sijaiččou Kaljoven rannal.
Pos’olkas on raududorogustansii. Pos’olku sijaiččou 9 kilometrin piäs Kurgijovespäi.
Metsämikli

Metsämikli on pos’olku Karjalan tazavallas Lahdenpohjan piiris Miinalan kyläkunnas.
Se sijaiččou Miinalanjoven rannal.
Kortela

Kortela on pos’olku Karjalan tazavallas Lahdenpohjan piiris Miinalan kyläkunnas.
Se sijaiččou Kortelanjärven luodehrannal.
Kokonniemi

Kokonniemi on pos’olku Karjalan tazavallas Lahdenpohjan piiris Miinalan kyläkunnas.
Se sijaiččou lahten rannal Luadogan luodehozas.
Harvia

Harvia on pos’olku Karjalan tazavallas Lahdenpohjan piiris Miinalan kyläkunnas.
Se sijaiččou Kuoreojan rannal.
Hankanmäki

Hankanmäki on pos’olku Karjalan tazavallas Lahdenpohjan piiris Miinalan kyläkunnas.
Petroskoin valdivonyliopisto

Petroskoin valdivonyliopisto (ven. Петрозаводский государственный университет) (vuodessah 1956 sen nimi oli Karjalas-suomelaine valdivonyliopisto) on vuvvennu 1940 perustettu yliopisto Karjalan tazavallas Petroskois. Vuvvennu 2017 yliopisto sai tugiyliopiston stuatusan.
Vuvven 2014 tiedoloin mugah yliopistos opastuu 11231 opastujua, ruadau piäl 1000 tiedomiesty da opastajua.
Vuvven 2017 allus yliopistos on olluh 11 instituuttua:
Yliopistos on 67 laitostu.
Petroskoin valdivonyliopistos on 40 tutkimuksien da uuzien tehnolougieloin keskustu, biznes-inkubuattoru, tehnoparku, oma ilmoihpiästämö, kazvitiedosadu, Onego-uinduallikko, tiedokirjasto. Yliopisto sijoittuu kaheksah rakendukseh, kuduat ollah eri linnan ozis.
Petroskoin valdivonyliopistol on 77 rahvahienvälisty sobimustu 23 muanke, kudualoih kuulutah Suomi, Ruočči, Norviegii, Francii, Germuanii, Portugalii, Anglii, Amierikan Yhtysvallat, Kanuadu, Bel’gii, Korea, Baltiekkumeren muat da muut.
Joga vuottu yliopisto ottau vastah läs 200 vierastu opastujua, da läs 250 Petroskoin valdivonyliopiston opastujua da opastajua opastuu da harjaittelou rajan tagua.
Petroskoin yliopisto kannattau opastujua: se andau tervehyönkaičuksen, den’guavun. Opastujat voijah parandua tervehytty profilaktouries, kävvä huogavumah Mustanmeren rannale, Karjalan sanatourieloih, Urozero-tervehyönhoidokeskukseh da Šotjärvi (ven. Šotozero)- sportu- da tervehyönhoidoluagerih.
Vepsän kanzalline voulosti

Vepsän kanzalline voulosti (veps. "Vepsän rahvahaline volost’") – pohjasvepsäläzien avtonoumii, kudai kuuluu Karjalan tazavaldah, oli olemas vuvves 1994 algajen vuodessah 2004. Keskus – Šoutjärven kylä (Šouljärv’). Rahvahanlugumiäry (01.01.2012 aigah) – 3493 hengie, niilöis 1202 – vepsäläzet. 
Histourii.
Vepsän kanzalline voulosti oli perustettu 20. pakkaskuudu vuvvennu 1994 Karjalan tazavallan Piälimäzen Nevvoston käskyn mugah 20. pakkaskuun päiväs 1994 № ХП-23/625. Voulosti oli perustettu Šokšan, Šoutjärven da Kalagen vepsäläzien kanzallizien kylänevvostoloin tyveh. Nämmä kylänevvostot oli otettu iäres Onieganrannikon piirin halličuksespäi. Tavikuun 2. päivänny vuvvennu 1996 Vepsän kanzalline voulosti rodih iččenäzekse alovehekse, kuduah kuului 13 kyliä. Aloveh- da halličuskeskuksennu oli Šoutjärven kylä.
Lykysti suaja hyvät tulokset: oli elavutettu vepsän kirjukieli, piästetty ilmah opastuskniigat da sanakniigat, voulostin školis ruvettih opastamah vepsän kieldy. Karjalan yliopistolois ruvettih valmistamah vepsän kielen opastajii. Kielentutkii Irma Ivanovna Mullonen luadi kolmekielizen (vepsäläs-suomelas-ven’alazen) Karjalan vepsäläzien paikannimien luvettelon. Oli kohendettu Šoutjärven kul’tuurutaloi. Kai tämä parandi vepsäläzien omaničentunduo kanzannu.  
Voulostin sotsiuallis-ekonoumiellizien probliemoin sellittämine oli kiini Karjalan tazavallan Vepsän kanzallizen voulostin kehityksen РЭСУРС-programman valmistamizes da täyttämizes. РЭСУРС-programman vuozikse 2000-2004 luadi Karjalan tazavallan Ekonoumiellizen kehityksen ministerstvu. Programman piätarkoituksennu oli miärätä ruavot Voulostin kehittämizekse, ku vuvvekse 2004 suaja täyzi b’udžiettu, kudai kannattas voulostin eloksen sotsiuallistu puoldu minimualizien sotsiuallizien standartoin tazol. Programman piälimäzenny ruavonnu oli РЭСУРС-stuatusan omistamine alovehele. Tämän stuatussu ennusti hyviä ekonoumiekkutilua laitoksile, kudamat kehitytäh voulostin alovehel. Oli hävitetty puutevolližuon kompleksan hädätila. Pieneni kirjoile panduloin ruavottomien lugumiäry, pienettih ruadopalkoin, eläkehmaksoloin da lapsien abumaksoloin vellat. 
Vuvvennu 2002 Karjalan tazavallan halličuksen hyvyös Vepsän kanzalline voulosti yhtyi federuallizeh tietyn tarkoituksen programmah “Pohjazen vähäluguzien kandurahvahien ekonoumielline da sotsiualline kehitys vuodessah 2011”.  
Talvikuun 20. päivänny vuvvennu 2004 voulosti hävitettih. Sen aloveh annettih järilleh Onieganrannikon piirin halličukseh. 
Vähästy enne voulostin hävitändiä, vuvvennu 2004, vepsäläine aktivistu taidoilii Aleksei Maksimov valmisti Vepsän kanzallizen voulostin gerban projektan. Projektu ei olluh hyväksytty virrallizesti.
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B5%D0%BF%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C
Tantal

Tantal (lat. "Tantalum", merkitäh Ta-merkil) on 73. elementu Mendelejevan alguainehien hiimiellizes sistiemallizes järjestykses. Tantalan atomnoumer on 73. Se on sistiemallizen järjestyksen kuvves periodas 5. joukos.
Tavallizes olotilas tantal on läpettäi hobjanvalgei metallu tinan vivahtuksenke. 
Avuamizen histourii.
Ruoččilaine hiimiekku Anders Gustaf Ekeberg avai tantalan vuvvennu 1802 kahtes minerualas, kuduat oli löytty Ruočis da Suomespäi. Tiedomies ei voinnuh suaja puhtastu elementua minerualoispäi. Vaigien suamizen periä sile annettih muinasgriekkalazen mifolougien Tantalan urhomiehen nimi. 
Tantalua da ”kolumbiedu” (niobiumua) piettih yhtenny elementannu. Vaigu vuvvennu 1844 germuanielaine hiimiekku Genrih Roze tovesti, ku kolumbit-tantalit minerualas on kaksi eri elementua – niobium da tantal. 
V. Bolton Germuanies enzi kerdua sai plastiillistu tantalua vuvvennu 1903.
Vuvvennu 1922 tantalua ruvettih käyttämäh tevolližuos: radiolampois da elektrovirran oijenduksis. 
Luonnos olendu.
Tantal on harvinaine metallu, vaigu 0,0002% muankuores. On olemas läs 20 tantalan minerualua da enämbi 60 minerualua, kudamis on tädä minerualua. Enimyölleh sidä suajah Francies, Jegiptas, Thaimuas, Avstrualies da Kitais. 
Käyttämine.
Nygöi tantalua käytetäh monis alois: hiimiellizes tevolližukses, atomreaktoroin luajindas, hirurgies da implantatois, tantalukondensattorois.
Linkit.
Tieduo on otettu ven'ankielizes Wikipedies
Kalevalaine runohus

 
Kalevalaine runohus perustuu kalevalazeh runolajih libo kalevalalajih. Kalevalastu runohuttu voibi kuulla baltienmerensuomelazien rahvahien keskes. Kalevalaine runohus on roinnuhes ei myöhembä raudukavven aigua da äijat tevokset sanellah ihan rauduakavven aijas. Kalevalazeh runohuoh kuulutah sežo vahnembat kivikavven aijan šamaani-aihiellizet tevokset da uvvembat hristianskoit tevokset.
Parahii runonpajattajii rahvas piettih suures arvos. Vahnu kalevalaine runohus säilyy vuoziaijoin luguh rahvahan mustos. Uvvet sugupolvet opastettih vahnoi runoloi maltajien runonpajattajien kuunneltes. Täh niškoi oli äijy pajotabua, paiči tiedohussanoi, kai kalevalan runohuon tevokset ezitettih pajattamal. Toiči pajatettih kandelehen myödähsoitandan mugah.
Kalevalan runohuon vahnembat tundietut kirjutukset luajittih tovennägözesti 1500-luvul. Erähät tiedomiehet pietäh 1200-luvun olijua Novgorodan lähäl löyttyy tuohistu kirjutustu kalevalalajizennu tiedohussanannu.
Enzimäzenny tundietunnu runoloin keriäjänny, kudai kuundeli da pani niilöi mustoh, oli 1700-luvul ruadai Christfried Ganander. Onnuako Gananderan panos ei roinnuhes ylen tehokkahakse da ammattillizekse 1800-luvun rahvahanrunohuon keriäjien ruadoh verraten. 1800-luvul, Suomen suuren kniäzin valdumuan aigua, tiedomiehien yhtevyksen piätarkoituksennu oli kerätä yhteh kai rahvahan keskes säylynyh kalevalaine runohus. Elias Lönnrot da äijät muutgi tiedomiehet dai opastujat käydih keriämäh kalevalastu runohuttu da muudugi rahvahanperindyö suomelazil da baltienmerensuomelazil alovehil. Ihan samah aigah, konzu runohuttu kerättih täytty vägie, suulline perindö jo rubei häviemäh. Äijät runonpajattajat oldih oman suvun jälgumäzinny tiedäjinny da toiči jo ylen vahnat. Erähis perehis perindö oli vie sen verran luja, ku nuorembi sugupolvi tiezi runoloi ja myöhembä kävijät keriäjät suadih kirjuttua runoloi heisgi. 1800 da 1900 vuozisavoin välil suurin vuitti runoloi oli jo kerätty. Runoloi puutui vie löydiä 1900-luvun algupuolelgi. Erähii lapsien kalevalalajizii tevoksii libo kalevalalajizii sananpolviloi da sananlaskuloi voibi kuulta rahvahan keskes tänäpäigi.
 https://fi.wikipedia.org/wiki/Suomen_Kansan_Vanhat_Runot
 Jouko Vahtola Suomen historia s. 77
http://www.narvasoft.fi/historia/elinansurma/index.html
Beat-sugupolvi

Beat-sugupolvi (angl. The Beat Generation, toiči kiännetäh ”murendetukse polvekse”) on ameriekkalazien kirjuttajien da runoilijoin joukon nimi, kuduan ezittäjät kirjutettih prouzua da runoiluu.
Beat-sugupolvi on vaikutannuh omien yhtenaigalazien ajatuksih 1940-luvus algajen da suannuh kaikkien yhtehisty tunnustustu 1950-luvun lopus.
Nygyaigazet literatuurukriitiekat kačellah beat-sugupolvie eri luaduh: ekzistencialistu-kirjuttajinnu, huigiettominnu hengilölöinny, romantiekkoinnu, ebäpoliitiekallizennu ristikanzoinnu da bogieman ezittäjinny. Tarkin erähän tutkijan mugah on kačella sidä amierikkalazien taboin vallankumovuksen tunnussanoinnu da tunnusmerkinny.
Džek Keruak keksii ”beat-sugupolvi”- terminän vuvvennu 1948. Muga kirjuttai kuvaili nonkonformistustu nuorižoliikehty da undergraundua New Yorkas, kuduat oldih roinnuhes ”kavonnuos sugupolvespäi”.
Beat-sugupolvi rubei kehittymäh1940-luvun allus Columbian yliopiston opastujien keskes, kus L’us’jen Karr tuttavutti Keruakua, Ginzbergua da Berrouzua, kudualois sit tuli ”murendettuloin” piäezittäjät.
Joukon kuulužimat kirjuttajat on Uil’jam S’juard Berrouz, Džek Keruak, runoilijat Allen Ginzberg, Gregori Korso, Lourens Ferlingetti, Geri Snaider, Maikl Makklur, Diana di Prima, Filipp Ueilen, Filipp Lamantia, Leroi Džons, Bob Kaufman, Robert Krili da Robert Danken.
Beat-sugupolven tiettävembät tevokset on Ginzbergan runoelmu Mälähtys (1956), Keruakan romuanu Matkal (1957) da Berrouzan romuanu Pal’l’as murgin (1959).
1960-luvun lopus, beat-sugupolven toiminnan lopus monet joukon ezittäjät muututtih hippilöikse, hos erähät liityttih toizih poliitiekallizih suundihgi.
Terminän alguperä.
”Bitniekku” – termin oli keksitty vaiku vuvvennu 1958, konzu ”San Francisco Chronicle”- sanomulehten žurnalistu Gerb Kaen omas kirjutukses ližäi ”beat”-sanah, kudai džuazusoittajien slengil merkičči kurjuttu da ebätoivuo, ven’alazen juondehen ”nik”. Tämän suffiksan häi otti kosmosas olijas Nevvostoliiton”Sputnik-1” sanaspäi.
Kaenan kirjutus ozutti, gu bitniekat, rouno ku sputniekku, ollah kuslienne, meijän muailman ulgopuolel.
Kirjuttai Pol Dikson sitiiruiččou žurnalistua:
"Minä olen keksinyh sanan “bitniekku”, sen täh ku ven’alaine “Sputnik” silloi lendeli da sana iče hyppäi".
Alguperäine tekstu:
"I coined the word "beatnik" simply because Russia's Sputnik was aloft at the time and the word popped out.
Linkit.
Tieduo on otettu ven'ankielizes Wikipedies
Štuattu Georgii

Georgii on Liideh-Amerikan Yhtysvallois. Päivännouzus on Atlantan valdumeri. Susiedat ollah pohjas Suvi-Karoliinu, Pohjas-Karoliinu da Tennessi, päivänlaskus Alabuamu da suves Floriidu. Rahvahan lugumiäry on vähästy enämbi 10 miljounua (2014 vuvvel).
Georgien piälinnu on Atlantu. Sie vuvvennu 1996 piettih kezäolimpiuadua.
Kuulužat rahvas ollah: ielline prezidentu Jimmy Carter da rahvahanoigevuksien aktivistu Martin Luther King. Muzikantat: Ray Charles da Little Richard. Kirjuttajat: Alice Walker da Margaret Mitchell.
Muantiedo.
Štuatan suvipuoli on tazango, se jatkuu ihan päivänlaskussah. Pohjas on Appalačit, net jatkutah luodehessah. Suuret jovet ollah Čattahučči, Savanna da Svani.
Siätila.
Atlantu-linnas on kaikis räkimbi heinykuus, konzu keskimiäräine korgevin lämbötila on 31,7 astettu. Kaikis vilumbi on pakkaskuus, konzu keskimiäräine alimazin lämbötila.
Histourii.
Georgii oli kolmestostu siirdomuas, kudamat vastustettih Suurdu-Britaniedu Yhtysvaldoin vällysovas. Yhtysvaldoin sisäsovas Georgii oli suvištuatois, net tahtottih säilyttiä orjuttu.
Talovus.
Georgien bruttorahvahantuoteh on 403 miljardua dollarii. Se on 11. tilal štuatoin keskel (2010 vuvvel).
Georgies kazvatetah Yhtysvaldois štuatois enite kanoi, muapiähkinöi da pekuanipiähkinöi, toizekse enite puuvillua da ruistu, kolmandekse enite persikkua da pomidorua da viijendekse enite tabakkua.
Štuatan lembinimi on ’Persikku Štuattu’, sendäh gu sie niilöi ollah kazvatettu 1500-luvulpäi Čerokki-rahvas. Nygöi niilöi kazvatetah Georgiedu enämbi Kalifornies da Suvi-Karoliinas.
Atlantu on Georgien da Liideh-Yhtysvaldoin liikehkeskus. Sie on ezimerkikse The Coca-Cola Company, CNN, UPS da Delta Air Lines.
Rahvas.
Georgies eletäh 9,7 miljounua eläjiä, kudaman keskes on 31,2% afroamerikkalazii. Yhtysvaldoin keskimiäry on vähembi tädä (tiijot ollah 2010-2012).
Suomelaine lindukoiru

Suomelaine lindukoiru on suomalaine muzavanruskei pystykorvaine mečästyskoiran rodu. Se on suomalazien kanzalline koirurodu. Tämä lindukoiru on 40-50 sentimetrie korgei, sobolin jyttyine turki, mustu n'okku, kippurane händy kr'učkazilleh sellähpäi.
Suomalazen lindukoiran roindupaikois ei ole tieduo, a kandurodu ollou kazvannuh jo 2000 vuottu tagaperin. Vuvvennu 1892 meččäniekku Hugo Sandberg jalosti ezmäzen linduloi haukkujan lindukoiran.Vaiku yhtenjyttyzien koirienke oli mečästetty jo ammui. Suomelazien lindukoirienke on mečästetty eriluaduzii meččyelättillöi, oravii, hirvii, toiči kondieloi. A nygöi mečästetäh meččykanoi. Lindukoiran ruado on ozuttua haukkehel lindu mečästäjile.
Tädä roduo löydyy muualgi Suomen lizäkse. 2010 luvul Ven'al, Ruočis da Suomes rodun kandu oli yli 1000 koirua, Pohjois-Amerikas, Norjas, Kanadas da Suures Britanies yhtes yli 100 koirua.
Koiran mečästystaba.
Rodutaban mugah suomelazen lindukoiran pidäy olla boikoi, kirkei da vägevy. Se on ylen uskolline ižändäleh. Tundemattomil ristikanzoile se on ebäuskolline, ga rodu on nygöi muuttunuh avoimekse da ystävällizemmäkse. Koiru vardoiččou ylen hyvin omat alovehet da räyräyttäy konzu tullah vierahat ristikanzat, sendäh tädä koirua ei pietä linnas. Tädä koirua voi pidiä perehen omannu, ga sendäh gu se ei suvaiče olla kois, se igävöiččöy meččäh. Mečästykses koiru on ylen myöndeine, hänen n'okkah puuttuh terväh kanoin duuhu da se kuulou hyvin mečän iänet.