tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Veškelyksen kirjasto

Veškelyksen kirjasto on Karjalan Veškelyksen kyläs suurimii karjalan kieldy da karjalastu kul'tuurua silmäl pidäjii laitoksii.
Perustandu da tilat.
Vuvvennu 2014 Veškelyksen kirjastole rodih 110 vuottu. Nämmis vuozis kirjasto puaksuh vaihtoi tilat, muutteli yhtes taloispäi toizeh. Tänäpäi se ruadau Veškelys-etnokeskuksen talois, kudaman jälgivuozien aigah sai kohendua ECHO-projektan hantuzis. Kirjaston emändänny on monien vuozien aigah on karjalaine L’ubov’ Grigorjevna Prisoškova.
Kielen da kul'tuuran akkiloiččii.
Veškelyksen kirjasto on juuri se kohtu kyläs, kunne tullah da kiirehetähgi tulemah kai kyläzet. Se yhtistäy heidy. Veškelyksen kirjasto kyläs on enzimäzii karjalazen kul’tuuran da karjalan kielen akkiloiččijoi. Kirjastos on pandu rattahile mondu projektua da ruaduo. Niilöile jo luguu ei tietä. 
Nämmis vuozis on ehtitty ruadua äijän. Kirjaston pohjale oli luajittu karjalaine folklourujoukko, kudai ruadau jo enämbi 30 vuottu. On pietty Veškelyksen perindöllisty jarmankua. On valmistettu spektakliloi karjalan kielel. On pietty Veškelyksen tiedäjät -kilbua. Kilbu pani kyläläzii tutkimah oman rannan istouriedu da perindölöi. Kilvan hantuzis on piästetty ilmah kirjua da kogonaine tiedosanakirju – entsiklopeedii – omas kyläs. On luajittu kaksi dokumentufil’mua kylän vahnimis rahvahis. Nämmii ruadoloi ruatah kirjasto da kirjaston pohjale perustetut Omamualazet-kluubu da yhteiskunnalline yhtistys ”Oma tulehmo”. 
Kirjaston keräilemy.
Veškelyksen kirjastos kodirandua koskii kirjoin kollektsii on suurimii. Kirjasto tiluau lehtie karjalan da suomen kielel. Veres Oma Mua on ainos nägyvis. Tilatah omuagi Suojärven piirin lehtie.
Victor Hugo

Victor Marie Hugo ( [viktɔʁ maʁi yˈɡo], 26. tuhukuudu 1802 Besançon – 22. oraskuudu 1885 Pariižu Francii) oli francielaine kirjuttai da runoilii romantiekan aijal. Victor Hugo oli sežo innokas ristikanzan oigevuksien puolistai.
Videl

Videl () on kylä Anuksen kanzallizes piiris Karjalan tazavallas Ven'al.
Sijaičendu.
Kylä on sijoitunnuhes 40 kilometris Anuksenlinnaspäi.
Eläjät.
Vuonnu 2013 Kuujärves eli 1632 hengie.
Videlen D’ovensuu

Videlen D’ovensuu () on Karjalan tazavallan Anuksen kanzallizen piirin pos’olku, kudai kuuluu Videlen kyläkundah.
Se sijoittuu Luadogan päivännouzurannal, Videlen jovensuus.
Pos’olkas läbi menöy raududorogu.
Pos’olku perustettiin vuonnu 1957, konzu yhtistettih Videlen D’ovensuun kylä da raududoroganstansien Videlen pos’olku.
Täs on histourien mustomerkit:
Vieljärvi

Vieljärvi (Vieljärven kylä, ) on kylä Priäžän rajonas, Karjalan tazavallas, Ven’al. Kuuluu Priäžän kanzallizeh kunnanpiirih. Kylän virralline Internet-sivu - http://vedlozero.ru. 
Histourii.
Vuvvennu 1563 verokirjois mainitah Vieljärven pienii kyläzii: Korbiniemi, Jänöiselgy, Kibran kylä N’almärvel da Salo-suarel. Sen rahvas kazvatettih ruistu, ozrua, luajittih heiniä, pyvvettih kalua.
Muantiedo.
Vieljärvi kuuluu Karjalan tazavallan Priäzän piirih.
Kylän agjat, kylänpiät.
Vieljärven kylien agjoi ollah pienembäzet kyläzet Ruizniemi, Pogostu, Jovensuu, Melliččy, Jänöiselgy, Niemi. Enne net oldih omapäizet kylät.
Nähtävykset.
Vieljärves on kudamidä kacottavua da nähtäviä. Suurembii nygyaigazii ravieloi suavutuksii on Karjalan Kielen Kodi, kudai nostettih Vieljärven keskukseh vahnan päivykoin tilah. Niemel školan rinnal on Pyhän Il’l’an uuzi kirikkö, kudamas pyhinpäivin pietäh sluužbua. Hyvikse huogavundupaikoikse pätäh järven hiekkarannat. On niidy kui kyläs, järven rannois, mugai järven suaril, ezimerkikse, Salon suarel. Vieljärven kyläh vuvvennu 2013 nostettih Karjalan Kielen Kodi. 
Rahvas.
Vieljärven paikkukundah kuuluu läs 1400 ristikanzua. Enämbät puolis ollah karjalazet. Kudakui suuri vuitti on ven’alastu, tietyin miärin valgoven’alastu, ukraintsua da muudu kanzua vähäzin.
Vieljärvi (järvi)

Vieljärvi () on Ven’an järvi, kudai sijoittuu Karjalan tazavallan Priäžän kanzallizeh piirih.
Järven pinduala on 55 km², piduhus – 17,7 km, levevys – 6,1 km, randuviivan piduhus – 163,2 km. Sen keskisyvys on 7,5 m, syvin kohtu on 11,4 m.
Vieljärven koillisrannal sijoittuu samannimine kylä Vieljärvi. Pohjasrannal ollah Jyrgil da Kukkoilu. Nämmien kylien kauti menöy federualline dorogu P21, kudai yhtistäy Petroskoin da Helsinkin.
Järven rannat ollah enimyölleh korgieloi da kivizii, rannoil kazvau segameččii. Lounasrandu on madal, paikoitellen suohine. Pohju enimyölleh on muvakas, lähäl randoi se on kivine da paikoitellen čuuruine, sežo täs löydyy rudua.
Järves on 15 suardu, kudamien yhtehizen randuviivan piduhus on 28 km.
Järves on 11 kalalajii: ezim. ahven, lahnu, haugi, riäpöi, särgi, matikku, kiiškoi, harvah löydyy siigua da lohtu.
Vienan Karjala

Vienan Karjala on yhteis-poliittine lehti karjalan kielel, varzinkarjalazel murdehel. Piäzi ilmah Karjalan tazavallas, Petroskois.
Oli perustettu vuvvel 1990 yhtes Oma Mua -lehtenke. Vuvvennu 2000 rodih iččenäzekse. Lehten painosmiäry oli kai 700 kappalehtu.
Vuvven 2014 allus Vienan Karjala- da Oma Mua -lehtet liitettih yhteh lehteh.
Vienanmeri

Vienanmeri on Pohjazen jiämeren lahti Ven’an luodehes.
Se on yksi pienimis Ven’an meris, pienembi sidä on vai Azovanmeri. Vienanmeren pinduala on 90 000 km² (yhtes äijien pienien suarien kel, kudamien joukos on Soloveckoin suaristo - 347 km²) – 1/16 oza Barentsanmeren pindualas. Vienanmeren vien miäry on 4,4 tuhattu km³. Vienanmeren suurin välimatku - Kaninan niemes Kemih – on 600 km.
Meren syvin kohtu on 343 metrii, keskisyvys – 67 metrii.
Vienanmeren da Barentsanmeren rajannu on Sv’atoi Nos - niemen (Kuolan niemimua) da Kaninan niemimuan väline liinii.
Vienanmereh langetah suuret jovet, kudamien joukos ollah Kemijogi, Mezen’, Onegajogi, Ponoi, Vienanjogi.
Piäportat ollah Arhangel’sk, Belomorsku, Kandalahti, Kemi, Mezen’, Onega, Severodvinsk.
Vienanmeren-Baltiekan kanualu (Stalinan kanualu) yhtistäy Vienanmerdy Baltiekan meren sego Volgan-Baltiekan vezimatkan kel.
Vietnamu

Vietnamu, virrallizesti Vietnaman sosialistine tazavaldu on valdivo Liideh-Azies. Se sijaiččou Indiokitain niemimual. Päivänlaskus Vietamu rajoittuu Laosan da Kambodžanke, pohjazes Kitainke, päivännouzus da suves Suvi-Kitain merenke. Vietnaman piälinnu on Hanoi. Muan pinduala on 331 210 km². Rahvahan lugumiäry on 92 477 857 hengie. Virralline kieli on vietnaman kieli.
Viidan

Viidan () on vahnu karjalaine kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Čalnan kyläkunnas.
Kylä sijoittuu Šuojoven rannal.
Histourii.
Kylä muanitah virrallizis dokumentois enzimäzen kerran vuonnu 1563.
Viidanas eläy lyydiläzii.
Rahvahanluvun mugah (v. 1933) Viidanah kuuluttih kylät: Pogoste (se on laihinsana ven’an kielespäi ), Üliči (), Alaižagd’ (), Ülaižagd’ (, myöhembäh , nygöi on улица Кузьминская) da Viäčurd’e ().
Kui ennegi Šuojoven virdu jagau kylän kahteh ozah: yhtel puolel ollah laukat da enne oli škola, toizel puolel enimyölleh on mökkilöi.
Viikateh

Viikateh on ruadobruja, kudai pidäy niittäjes. Viikattehel niitettih sie, kus oli paha niittiä, mečäs da mečän reunoil.
Ulgonägö.
Viikattehel on lyhyt, ”gurbukas” varzi da terä vembelelleh. Nägemäl viikateh enämbäl koskehes širpih. Širpil leikattih vil’l’ua, sil ei niitetty. Sendäh sen teräs on piidy, kui pilas. Sil on parembi leikata kuivii da kovii vil’l’an varzii. Viikattehel terä on kui britval, ilmai piidy.
Käyttö.
Viikatehtu ei jätetty muale, nostettih ylembä. Polgenet sille pal’l’ahil jalloil – satattos.
Viizu

Viizu ( = nähty → vidē`re = nähtä" ) on kohtehmuan virguniekan annettu suozitus rajavirguniekale piästiä viizanhaldii rajas piäliči. Viizu andau väliaigaizen oigevuon olla muas.
Viktor Trošev

Viktor Vasiljevič Trošev (29. talvikuudu 1924 - 24. kylmykuudu 2018) oli Karjalan tundiettu fotokuvuajua.
On rodivunnuh Karjalan Kondupohjan piirin Käppisellän kyläh vuvvennu 1924 talvikuun 29. päivänny. Häi ruadoi paikallizis lehtis: Leninskaja Pravda, Junii Leninets, Molod’ožnaja gazeta, Severnii Kurjer, Punalippu, Karjalan Sanomat. Jälgimäzet ruadovuvvet Viktor Trošev oli karjalankielizen Oma Mua –lehten fotokuvuajannu. Eläkkehele lähti 74-vuodehizennu.
Vuvvennu 2003 Karjalan Žurnalistoin Liitto palkičči Viktor Troševua “Neros da arvos”. Häi on tämän palkindon enzimäine laureattu.
Viktor Ttrošev on andanuh lähes 19806 omua kuvua da negatiivua Kanzallizeh arhiivah. Nämmä ollah vuozinnu 1950-1997 luajitut harvinazet da ylen arvokkahat kuvat, sendäh ku hänen silmän nähten nostettih Kostamuksen linnua, salvattih suurii jogiloi da kuivattih suoloi.
Trošev 17-vuodehizennu vuvvennu 1942 lähti Izänmuallizeh voinah. Häi oli pulem’otčiekannu da minom’otčiekannu. Piäzi hengih da voinan loppi Avstrien Vena-linnas. Rohkevuos häi on sannuh kaksi Kunnivon ordenua.
Viktor Tsoi

Viktor Robertovič Tsoi (21. kezäkuudu v. 1962 Leningruadu - 15. elokuudu v. 1990, Latvien SNT:n Kasterciems-hieru) oli nevvostolaine rock-muzikantu, pajoloin kirjuttai da taidoilii. Kino-nimizen rock-joukon perustai da liideru. Täs joukos Tsoi pajatti, soitti gituaral, kirjutti muuzikkua da runoloi. Händy kuvattih monis filmois.
Eloskerdu.
Viktor Tsoi oli ainavo lapsi omas perehes. Tuatto, Robert Maksimovič Tsoi on inženieru Koreaspäi rodužin, muamo on Valentina Vasiljevna, liikundukul’tuuranopastai. Vuozinnu 1974-1977 Viktor opastui taidoškolas, kuduas rodih Palata №6 -nimine joukko. Sen johtai oli Maksim Paškov. V. Serovan nimellizen taidoammattiopiston loppiettuu Tsoi piäzi opastumah toizeh ammattiopistoh puunleikkuajakse. Nuorennu Tsoi suvaičči Mihail Bojarskoin da Vladimir Visotskoin luomisruadoloi, matkii Brus Lin imagoa.
Tsoi oli naizis Marianna Igorevna Rodovanskajan kel. Heil rodih poigu (Aleksandr Viktorovič Tsoi).
Vuvvennu 1990 Tsoi puutui avto-ozattomuoh da hedi kuoli.
Luomisruado.
1970-luvun lopus Tsoi tunnustui Aleksei Ribininke, soitti Piligrimi-joukos. Sil aigua Tsoi soitti bassu-gituaral Palata №6 -joukos. Sit Viktor da Aleksei ruvettih soittamah yhtes Avtomatičeskije udovletvoriteli -nimizes pank-joukos. Tsoin kuulužus rubei nouzemah.
Kezäl vuvvennu 1981 Viktor Tsoi, Aleksei Ribin da Oleg Valinski perustettih Garin da Giperboloid -joukko, kudai myöhembäh sai Kino-nimen. Kino rubei luadimah enzimästy al’bomua Boris Grebenščikovan da Akvarium-joukon avul. Kino-joukko pidi äijän konsertua da Viktor Tsoi sai suuren kuulužuon.
Sovetski žurnualu -lugijoin mugah Igla-filmas Moro-roulin täh Tsoi sanottih vuvven 1989 parahakse ozuttelijakse. Rolling Stone Russia -žurnualan mugah Tsoi on yksi «parahis muzikantois suures kinos».
Musto.
Duumaijah, ku Tsoin kuolendu äijäl ližäi kuulužuttu Kino-joukole. Tsoin pajot ollah hyvin tundietut nuorižon keskes. Viktorua pietäh urhomiehenny. Moskovas on seiny Tsoin mustokse, sih on kirjoitettu Kinon pajoloin tekstoi dmi. Äijis linnois on Tsoin kunnivokse nimitettylöi uuliččoi. Monet joukot kirjutettih pajoloi Tsoin mustokse.
Vimbu

Vimbu ("Vimba vimba") on särgikaloin heimoh kuului kala.
Livvinkieline nimi.
Kalan livvinkieline nimi on muokattu täh artikkelih niškoi kalan suomenkielizes nimespäi "vimpa", kudai mustoittau samal sen tiedehellistygi nimie.
Vincent van Gogh

Vincent Willem van Gogh (roinnuhes 30. kevätkuudu 1853 Zundert, Pohjas-Brabant, Hollandii, kuolluh 29. heinykuudu 1890 Auvers-sur-Oise, Val-d'Oise, Francii) oli hollandielaine taidehmualuaju. Eläjes häi möi vaiku yhten hänen mualavuksis, da vaste hänen kuoleman jälles hänen tevokset nostih suureh arvoh.
Tevokset.
Päiväzenkukat 1888,
Nelli näivistynytty päiväzenkukkua 1887,
Iirisat 1889, 1890
Virginia Woolf

Virginia Woolf (o.s. Stephen, 25. pakkaskuudu 1882 London – 28. kevätkuudu 1941 Rodmell, Sussex) oli anglielaine kirjailii, kirjalližuskriitiekku da feministu. Häi oli keskeine jäzen Londonas vaikuttannuos Bloomsburyn joukos, kuduah kuului moni kirjailijua da kuvataidoilijua. Bloomsburyn joukkoh kuulujes Woolf otti ozua ezimerkikse vuuvennu 1910 järjestettyh Dreadnought-smuttivuksennu tunnettuh šuutkah.
Vizakoivu

Vizakoivu - ravvuskoivun erimuodo ("Betula pendula Roth var. carelica (Mercklin), Betula pendula f 1.0 carelica") Sen rungos on omaluaduzii sangelmukii (pahkat), kudamil on kuvakas puupindurakendeh. Vizakoivu on omakuvaine, luja da kova. Vizakoivun puus roihes čoma väri: valpahankeldaine muzavumaksankarvazien kohtien kel.
Histourii.
Čoman ulgonävön da hyvälujuon täh vizakoivua pietäh suures arvos.Vladimir Dal’ muga musteli sidä: «Vizakoivu, koivupuun monikerdažus, pahku, solmet» «Arheolougiellizien lyödölöis mugah XIII vuozisuan algajen vizakoivua käytettih erilazien čomenduksien da elosvehkehien valmistamizeh näh...sil puul karjalazet heimot maksettih veroloi. Enzimäzet tiijot vizakoivus Ven’alazes literatuuras ilmestyttih vuvvennu 1766, konzu «mečän tiedäi» Fokel kuvaili Ven’an Karjalan da sen rinnakazien alovehien meččii. Ven’alaine arhitektoru V.P. Stasov on «yksi enzimmäzis ristikanzois, kudai käytti vizakoivas da toppolis luajittuu pertilomuu».
Vizakoivu sai oman nimen ven’alazen tiedomiehen K.E. Merklinan tutkimukses vuvvennu 1857.
Vizakoivun puukuvan roindu.
«Nygyzes aijas ei ole yksimieližytty puukuvan roinnan syylöis. On olemas mieli, gu puukuva roihes minerualusyömizen vajavuos da se on läžindy, kuduan syy on viirussu- libo perindötaudi. On tiettävy, gu dekoratiivine puupindurakendeh on perindölline, ga sen ilmivö ei ole vie selvitty. Puuloil, kuduat suadih kahten vizakoivun sevoituksen avul, toiči ei ole dekoratiivizii merkilöi. Sen ližäkse tarvitah 5-10 vuottu, gu vois miärätä, roihesgo puukuva libo ei.
Levitändy da kazvatandu.
1980-vuozien lopus Nevvostoliiton Tiedoakadiemien Meččyinstituutan Karjalan ozaston tiedomiehet V. I. Jermakov, L.V. Vetčinnikova da Z. D. Bumagina luajittih vizakoivun tervähkazvatandan taba, kuduan voijah kazvattua äijy vizakoivuu. Sih niškoi tavallizen koivun nuoreh rungoh oksastetah vizakoivun oksat. Tiedomiehien mugah, oksastuksen periä suajah vizukoivun erilazet arvoyksilöt. Siemenii kylväjen vaigu 30-40 prosentua kazvoksii säylytetäh vizakoivun merkilöi, ga oksil kazvattajen kaikis koivulois roitahes vizakoivut.
Vuvvennu 1984 Karjalas perustettih 4 vizakoivun rauhoitettuu alovehtu: Kondupohjan alovehen «Utuki» (yhteisala 5,7 ga), Oniegurannan piirin «Kokkorevo» da «Tsareviči» (yleisala 28,9 ga) da Karhumäin «Anisimovščina» (yleisala 6,1 ga). Karjalan luonnos on läs 3 000 vizakoivuu. Karjalan tazavallas on hyväksytty alovehelline miärätty ohjelmu, kuduan avul vizakoivuu säilytetäh da kazvatetah.
Käyttö.
Vizakoivun puudu käytetäh škatuliloin, tabakkuvakkazien, čomenduksien da sežo pertilomun valmistamizeh näh. Nygöi puaksumbah käytetäh šponua, sendäh gu vizakoivun puu on vähyös.
Vizakoivun eriluaduzen puustruktuuran periä se ei pystele, da sendäh vizakoivun puus valmistetah iškusoittimien puolii. Vizakoivun puul on kaksi vigua – pahku da monikerdažus.
Viärykoski

Viärykoski () on Karjalan tazavallan Kemin piirin pos’olku. Se on Viärykosken kyläkunnan haldivolline keskus.
Pos’olku sijoiččou Kemijoven rannal.
Pos’olkas Kemijoven rannal on Viärykosken vezivoimalu. Ruadau keskiškola, kul’tuurutaloi, kirjasto, feršalipunktu, mečänhoidoala.
Pos’olkas on Nevvostoliiton da Suomen välizel voinal (1941 – 1944) tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin kalmu.
Vladimir Lukin

Vladimir Lukin on anuksen karjalaine, karjalan kielen da karjalazen rahvahan puolistai, Anuksen karjalažet -yhtistyksen piälikkö. Vladimir Lukin jo monien vuozien aigah kuuluu Karjalazien vallittuloin nevvostoh da Karjalan piämiehen tyves toimijah Karjalazien, vepsäläzien da suomelazien nevvostoh.
Ruado.
Vladimir Vasiljevič hätken aigua ruadoi opastajannu, sit vie hätkembän Anuksen piirin administratsies. Oli opastusozaston piälikönny, hoidi sotsiualukyzymyksii, oli administratsien varapiälikönny.
Juuret.
Vladimir Lukin on umbikarjalaine, rodinuhes Anuksen piirin Žilčoin hierus. Hänen tuattah oli Žilčoispäi, muamo – Yllözespäi. Perehes aiven paistih kahtel kielel: karjalakse da ven’akse, maltettih sežo suomen kieldy. Tuatto, Vasilii Lukin, ijän kaiken ruadoi šouferinnu, muamo, Anna Lukina, opastajannu, kul’tuurutaloin emändänny, sit ruadoi bol’ničas kantsel’aries.
Opastundu.
Opastui Žilčoin školas. Konzu pereh muutti Yllözeh, Vladimir rubei käymäh Yllözen školah. Yheksändeh da kymmenendeh kluassah kävyi Anukseh. Jälles školua lähti opastumah Petroskoin valdivonyliopistoh fiiziekku-matematiekan tiedokunnale, kudaman loppiettuu äijän vuottu ruadoi fiiziekan opastajannu Alavozes da Anukses. 
Yhteiskunnalline ruado.
Vuvvennu 2007 oli perustettu Anuksen karjalažet -yhtistys, Vladimir Vasiljevič on sen alalline piälikkö. Yhtistyksen piäruadoloi on karjalan kielen da karjalazen kul’tuuran kehittämine. Yhtistys ruadau suurdu ruaduo piiris da Vladimir Lukin on sen joga ruavos. 
Suurimat tunnustukset.
Vladimir Lukinan ruado on korgiesti arvostettu tazavallan tazol. Mies rodih Karjalas mennyt 2013 vuvven laureatakse.
Vladimir Putin

Vladimir Putin (; 7. ligakuudu 1952, Leningruadu) on Ven'an muan prezidentu.
Vladimir Putin on rodivunnuh 7. ligakuudu, vuonnu 1952 Piiteris.
Vodin kieli

Vodin kieli on uralilazen kieliperehen suomelas-ugrilazeh kielijoukkuoh kuului baltiekku-suomelaine kieli. Vodikse pagizou 6-10 muamonkielenny da kaikkineh nečilleh 60 hengie
Vodla

Vodla on Karjalan tazavallan Puudogan piirin Kubovon kyläkunnan pos’olku.
Se sijoiččou Vodlajoven rannal, 75 kilometrin piäs Puudogaspäi koillizeh.
Pos’olkas ruadau keskiškola da školan kodialovehmuzei, lapsienpäivykodi, kluubu, ambulatourii.
Lähäl posolkua on puukirikkö, kudai nygöi ei rua.
Rahvahan lugumiäry.
Vuvvennu 1977 pos’olkas eli 1469 hengie.
Vodlajärvi

Vodlajärvi () on Ven’an järvi, kudai sijoittuu Karjalan tazavallan Puudogan piiris.
Järven pinduala on 334 km², piduhus – 36,2 km, levevys – 15,9 km, randuviivan piduhus – 232 km. Sen keskisyvys on 3,1 m, syvin kohtu on 16,3 m.
Se on pitky järvi, kudai leviey pohjazespäi suveh. Rannat ollah madaloi da kivizii. Rannoil kazvau havumeččii (kuuzi, pedäi da lehtikuuzi). Vezi on muzavankeldaine da se lämbiey heinykuus 22-25 °C astiessah.
Järves on 196 suardu, kudamien yhtehine pinduala on 34 km².
Järves kazvau kažl’ua da muudu liivua.
Vodlajärves on 20 kalalajii: ezim. riäpöi, siigu, kuha, lahnu, säyny, haugi, särgi, ahven, matikku, kiiškoi da pehoi.
Järvi jiädyy kylmykuus, avavuu oraskuun allus.
Järven rannal sijoittuu kylä Kuhaniemi (), kudai sijoittuu suvirannal.
Vodlajärvel Gil’ferding A.F. kirjutti 24 starinua 7 sanelijoilpäi.
Voikala

Voikala () on meres eläi ahvenkaloih kuului kalaluadu.
Voikalat

Voikalat ("Pholidae") on ahvenkaloin lahkoh kuului kalaheimo.
Vojačču

Vojačču (, ) on Karjalan tazavallan Segežan piirin pos’olku. Se on Vojačun linnukunnan haldivolline keskus.
Pos’olku sijoiččou Mainiemen niemimual. Täs ruadau raududorogustansii.
Histourii.
Enzimäzen kerran se muanitah vuvvennu 1620. Se kuului Soloveckoin manasterih. Vuvvennu 1647 Voickois pogostas oli kirikkö da 26 pihua. Vuvves 1742 vuodeh 1783 lähäl pos’olkua ruadoi Voickoi kaivos, kudamas kaivettih vaskie da kuldua (se oli enzimäine Ven’an kuldu).
Vuvvennu 1916 pos’olkan kauti ruvettih kulgemah poujezdat.
Vuvvennu 1954 rakendettih Vojačun al’uminiine zavodu.
Talovus.
Pos’olkan piälaitos on Vojačun al’uminiine zavodu.
Lähäl pos’olkua on vezivoimalu.
Kuulužat ristikanzat.
Vuvvennu 1906 täs oli ven’alaine kirjuttai M. Prišvin.
Vuodessah 1974 Vojačus eli da opastui keskiškolas ven’alaine valdivomies Rašid Nurgalijev. Vuvves 1979 vuodessah 1981 Nurgalijev ruadoi täs školas fiiziekan opastajannu.
Vojačus oli roinnuhes A.A. Kalinin (1975 – 2000), kudai on Ven’an muanivomies (kuolendan jälgeh).
Voltaire

Voltaire [vɔl.tɛːʁ], oigiel nimel François-Marie Arouet [fʁɑ̃.swa ma.ʁi aʁ.wɛ] (21. kylmykuudu 1694 – 30. oraskuudu 1778), oli francielaine kirjuttai, kuduadu tundietah hänen filosoufizis kirjutuksis.
Voltaire oli ylen produktivnoi kirjuttai da häi kirjutti tevoksii läs kaikil kirjalližuon alovehil. Häi kirjutti ozutelmua, runohuttu, novellua, essiedy, histouriellistu da tiijollistu tevostu da enämbi 20000 kirjastu.
Voltairen suurin filosoufine tevos on "Dictionnaire philosophique", kudai oli kogomus hänen "Encyclopédie'h" luajittulois kirjutuksis da toizis lyhyölöis kirjutksis. Hos sen kritiekku oli suunnattu Frantsien poliitillizii institutsieloi da Voltairen vihaniekoi vastah, sen piäkohtehet yksikai oldih Biblii da katoline kirikkö.
Nimi Voltaire, kuduan häi otti vuvvennu 1718 paiči kirjailiinimekse sežo argikäyttöh, on anagrammu hänen sugunimen latinalazes kirjutusformas Arovet da liigunimen "le jeune" ("nuorembi") enzimäzis kirjaimis. Nimes on sežo yhtevytty perehen Poitoun alovehel sijaiččijan linnan nimen "Airvault" tavulois eri jälletykses.
Frantsielaine Ferneyn linnu, kuduas Voltaire eli jälgimäzet kaksikymmen vuottu, on tänäpäi nimetty Ferney-Voltairekse. Hänen linnu on tänäpäi muzei ("L'Auberge de l'Europe"). Voltairen kirjasto on pietty koskemattomannu Ven'an kanzalliskirjastos Piiteris.
Aihies muijal.
Encyklopedii-kirjutustuː
Tevoksii:
Muudu:
Vottovaara

Vottovaara on kallivoaloveh da vuaru (mägi) Sukkajärven poselenies, Mujehjärven piiris Karjalan tazavallas Ven'al.
Muantiijot.
Vuaru on sijoitunnuhes 20 kilometris liideheh Sukkajärven kyläspäi, 35 kilometris koillizeh Himol'aspäi da 40 kilometris Seesjärvespäi. Vottovaara on kaikis korgevin kohtu Karjalan Päivänlaskupuolizen ylängöl, se on 417,3 metrii korgiembi meren pindua. Vuaran pinduala on 6 neliökilometrii.
Vottovaara on muvvostau piduličan sellän, se on läs 7 kilometrii pitky..
Kiviobjektat.
Kiviseidoil oli tärgei merkičys saamelazile. Tutkijoin mugah seidoi ei voinnuh luadie ristikanzu, net ollah luonnonmugazii..
Elokuus 2011 Karjalan tazavallan halličuksen käskys Vottovaaran alovehes rodih luonnon mustomerki. Suojeltu aloveh on läs 1500 gektarua. Aloveheh kuuluu vuaru da aloveh sit ymbäri.
Vottovaara-nimen merkičykses.
«Vottovaara»-nimi on kaksiozahine da saamelastu alguperiä.
«"Vaara"» tarkoittau mägie.
«"Votto"» saamen kielespäi вуэјјтэ tarkoittau 'voittua'.
Vottovaaras ymbäri on vie muudu votto-algustu paikannimie: Vottojärvi, Vottomuks, Votto.
Vožma

Vožma () on jogi Ven’al.
Se virduau Karjalan tazavallan Karhumäin da Segežan piiris da pieni oza on Arhangel’skan alovehen Oniegan rannikon piiris.
Joven piduhus on 93 km, jovenalan pinduala on 1330 km². Se ottau allun Pelozerospäi, virduau Vožmajärven kauti, laskeh Uikujärveh.
Vuohtjärvi

Vuohtjärvi () on järvi Karjalan tazavallan Kondupohjan piiris.
Järven pinduala on 3,2 km², piduhus – 4,9 km, levevys – 1,9 km, randuviivan piduhus – 17,6 km. Sen keskisyvys on 4,1 m, syvin kohtu on 10 m.
Järves on 5 suardu, kudamien yhtehine pinduala on 0,05 km².
Rannat ollah korgieloi, kivizii da čuuruzii, koillisozas – suohizii. Pohju on muvakas, lähäl randoi – kivine da čuuruine.
Järveh laskietahes meččuojat, järven koillisozaspäi virduau Vuohtjogi.
Järven madalikkolois kazvau kažl’ua da šaraheiniä.
Järves on riäpöidy, särgii, ahvendu, haugii da kiiškoidu.
Vuokkiniemi

Vuokkiniemi () on vahnu kylä Karjalan tazavallan Kostamukšen linnupiiris.
Se sijoittuu Ylä-Kuittijärven lounasrannal, 59 kilometrin piäs Kostamuksespäi pohjazeh.
Se on histourielline poselenii. Vuokkiniemes eläy äijy karjalastu: enämbi 90% rahvastu on karjalazii.
Kylä perustettih XVII vuozisual.
Kyläs oli äijy runoilijua. Elias Lönnrot kirjutti äijän runuo Vuokkiniemes.
Vuonnu 1991 kyläs pystytettih mustopačas Miihkali Perttuzele (kuvanvestäi on Alpo Sailo).
Vuonnu 1997 kyläs rakendettih puukirikkö ().
Kyläs on Nevvostoliiton da Suomen välizel voinal (1941 – 1944) tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin da partizuanoin kalmu.
Luodeheh kyläspäi on valdivolline kanzalline parku ”Kaleval’ski”.
Vuonnini

Voinnine (karj. Voinnini, ) on Karjalan tazavallan Kalevalan kanzallizen piirin pos’olku, kudai kuuluu Luusalmen kyläkundah.
Se sijoiččou Ridalakšen järven päivänlaskurannal, 54 kilometrin piäs Kalevalaspäi päivänlaskuh.
Kyläh kuuluutah moizet ozat: Čärkälänlahti, Lammasaho, Tervasenlahti, Riikolanniemi, Hiirivuara, Teppananniemi, Rasinaho da Keskikylä. Kyläh virratah jovet Vuonnisjoki, Kursmajoki da Myllyjoki. Täs on äijy suardu, salmie, niemie da suudu. Vezistölöis on äijy kalua.
Kezäl Voinnizeh tulou äijy matkailijua da kezämökiseläjiä.
Histourien mustomerkit.
Pos’olkas on kalmu, kudamah oli pandu 264 Nevvostoliiton salduattua, kudamat tapettih valgiensuomelazien intervencien aigua (1921 – 1922), Nevvostoliiton da Suomen välizel voinal (1939 – 1940) da Suurel Voinal (1941 – 1945).
Nähtävykset.
Vuonnu 1995 pos’olkas, kohtas, kudamas enne seizoi kuulužan runoilijan Vaassilan Kieleväzen kodi, perustettih mustopačas runoilijoile – ”Vaassilan kivi” (kuvanvestäi on Martti Aiha, Suomi). Mustopačas pystytettih Karjalan Sivistysseura da Kalevalaseura.
Vie yksi nähtävys on Kumin koski. Se sijoittuu 12 kilometrin piäs kyläspäi Voinnizen joves. Sen korgevus on 14,5 m.
Aihies muijal.
Vuonnisessa vuolahassa
Vuozi

Vuozi on yksikkö, kudai pohjavuu Muan kierdoaigah Päiväzen ymbäri. Tavallizes paginas vuvvel tarkoitetah kalenduaruvuottu, kudaman piduhus nygöi käytetys gregorianizes kalenduaras on 365 kalenduarusuutkua, kargavusvuozinnu 366. Vuozi jagahes kahtehtostu kuuh, kudamien piduhus vaihteleh 28–31 suutkis.
Väinämöine

Väinämöine on Kalevalan piähahmoloi, da suomelazen da karjalazen kanzanrunohuon da mifolougien tärgevimii hahmoloi. Väinämöine on runonlaulai da suuri tiedäi, kuduas on vie jumalallizii piirdehii. Hänes käytetäh Kalevalas puaksuh runuo
"Vaka vanha Väinämöine,"
"tietäjä iänikuinen".
Väinämöine on monen tarinan hahmonnu, puaksuh piäozanottai. Merkittävii kerdomuksii (tarinoi) ollah:
Kalevalan Väinämöine.
Kalevalas Väinämöine on Ilmattaren, ilman immen da meren poigu. Hän viettäy meres kellujan muaman kohtus kolmekymmen vuottu da algau jo syndyjes avvuttua maailman luomizes. Kalevalan tarinois Väinämöine oppiu ottua mučoikse Ainon, Joukahaizen sizären, ga Aino tappau oman ičen upottuu.
Suhteh toizih miifoih.
Väinämözes on huomattavua samankaldaižuttu kreikkalazen mifolougien suuren runoilijan da soittajan Orfeinke.
Väri

Väri on päiväzespäi libo muus valgolähtehes tulijua ualdomuodoistu sähkömagniettistu sädeilyy libo valguo. Jogahistu värisävyy vastuau oma uallonpiduhus. Pitkin uallonpiduhus on ruskiel da lyhin fiolietal.
Ristikanzan väriaisti.
Ristikanzu aistiu värin, ku valgo kuvastuu mistah värillizes kohtehes silmän verkokalvole. Eri ristikanzoil värien nägökygy on erijyttyine. Ristikanzan silmän verkokalvos on nellänjyttymiä valgoenergiele herkiä soluluaduu, kudamas yhtet ollah sumeinägöh erikostunnuzii savakkosoluloi. Toizet kolme ollah enimyölleh tarkan nävön keskuksen alovehele sijoitunnuzii tappisoluloi.
Värilöin yhtistämine da piävärit.
Värilöin yhtistämisty on ližiäjiä (additiivistu) da vähendäjiä (subtraktiviistu). Ližiäjäs libo additiivizes värisevoitukses värivalgoloin piävärilöinny ollah ruskei, vihandu da sinine. Kaikkie nämmii kolmie yhtistäjen rodieu valgiedu valguo. Vähendäjäs libo subrtraktiivizes värisevoitukses väriainehii sevoittajes piävärilöinny ollah keldaine, magentu da sianu. Kaikkie nämmii kolmie yhtistäjen rodieu mustua.
Ristikanzan silmän verkokalviloil on kolmenjyttymiä tappisoluu. Youngan da Helmholtzan teorien mugah yhtet niilöis aistitah sinizen, toizet ruskien da kolmandet vihandan värin. Teoriedu tugietah monet faktat, da nämmä kolme ollahgi additiivizes libo valgiedu ližiäjäs värinmuvvostukses piävärit, kudamien värizii valgoloi eri suhtehis yhtistäjen suahah kaikkii toiziivärilöi, libo sežo valgiel ozuttajia valguo. Täh pohjuau RGB-värisistiemu, kudaman vuoh värit muvvostetah mm. väritelevizoras da tiedokonehen ekruanal.
Kuva­taidehis on tavannu pidiä "piävärilöinny" ruskiedu, sinisty da keldastu, no tälle yhtelläh ei ole tiijollizii perustehii.
Värtsilä

Värtsilä on Karjalan tazavallan Sortavalan piirin linnalaine pos’olku, Värtsilän linnukunnan keskus.
Muantiedo.
Se on Juuvanjoven varrel, siepäi Suomen rajassah on 5 kilometrii, Sortavalassah – 65 km.
Pos’olkan lähäl on raudutieazemu da suuri kanzoinväline Värtsilä–Niirala-raja-azemu. Ven’an da Suomen raja-azemas piäliči joga vuottu ajau läs miljonua hengie.
Ilmasto.
Kezä on lämmy, keskilämbötila on 13 gruadussua lämmiä, talvel on läs 9 gruadussua pakkastu. Harvah, ga voi olla, gu kezäl ilmu lämbenöy 30 gruadussissah lämmiä, talvel ilmu voi vilustuo 40 gruadussissah pakkastu. Vihmumiäry on 600 mm vuvves.
Histourii.
Nygyaigaizen pos’olkan paikas rahvas elettih I vuozituhandel enne Iisusan roindua (sen tovvendi suomelaine arheolougu Sakari Pälsi vuvvennu 1935).
Enzikerran Värtsiläh näh kirjutettih verokniigois vuozinnu 1499–1500, sil aigua sie oli kolme kodii. Värtsilä kuului Novgorodan muah.
Vuvvennu 1617 Stolbovan rauhansobimuksen mugah Ruočči sai Ven’alpäi alovehen, kudual oli Värtsilä.
Pohjan voinan jälles pos’olku rubei kuulumah Ven’an valdukunnan Suomen kniäzikundah. Vuvvennu 1834 sie oli rakendettu pieni sahalaitos. Vuvvennu 1851 sen azemeh rakendettih metalluzavodu, kus valettih järvi- da suoraudurudua (zavodu ruadau tässäh, ga sie ei valeta nygöi ni čugunua, ni teräsraudua). Nämmis laitoksispäi algavui suomelazen Wärtsilä-nimizen mašinoinrakenduslaitoksen histourii.
Vuvves 1918 algajen Värtsilä kuului iččenäzeh Suomeh.
Talvivoinan aigah (1939–1940) pos’olkas rodih äijy vahinguo.
Vuvvennu 1940 Moskovan sobimuksen mugah Värtsilä rubei kuulumah Neuvosto-Karjalah.
Vuvvennu 1946 Värtsilä sai linnalazen pos’olkan stuatusan.
Ekonoumiekku.
Yksi suurimbis pos’olkan laitoksis on Värtsilän metallutuotehzavodu. Sie ruadau sežo meččyzavodu.
Transportu.
Joga päiviä Värtsiläspäi Sortavalah sego Petroskoih kävväh avtoubusat.
Pos’olkaspäi Värtsilä-raudutieazemassah on viizi kilometrii. Junat vietäh vai tavarua, rahvastu net ei vietä vuvves 1939 algajen.
Vuvven 2012 talvikuun 28. päivänny matkah lähti enzimäine Petroskoi–Sortavala–Jovensuu-juna. Ga nygöi pojezdat ei kävvä täh matkah, sendäh gu Värtsilä-raja-azemu vie ei ole valmis ottamah niidy vastah.
Värttinä

Värttinä (karjalakse ”värtin”) on ymbäri muailmua kuulužu suomelaine folk-joukko.
Perustandu.
Värttinä on perustettu vuvvennu 1983 Suomen Pohjois-Karjalan Riäkkyläh. Sizärekset Mari da Sari Kaasinen ollah sen perustajat. Sil aigua Värttinä oli ylen suuri, joukos oli 21 hengie pajattamas da soittamas.
Värttinäs allettih igivahnas karjalazes runoperindös: vahnois karjalazis runolois da kandelehel soitandas. Silloi se oli mieliruado muuzikantoile, ga terväh joukos ellendettih: pidäy tuvva nägövih unohtuksih jiännyh karjalaine pajoperindö da anna se kuuluu uudeh luaduh. Da kuulumah se rubei ei vaiku omas muas. Suomelas-ugrilastu kul’tuurua siirdäi da kylväi Värttinä, a joukko vie suomekse, ižorakse, mordvakse, marikse, saamekse, eestikse da setukse, rodih kuulužu kaikes muailmua. Joukko on käynnyh Pol’šah, Irlandieh, Yhtysvaldoih, Kanuadah, Japounieh da äijih toizih mualoih.
Matkat Karjalah.
Värttinä kävyi pajattamah Karjalah kaksi kerdua. Toine kerdu oli vuvvennu 2013. Silloi Värttinä pajatti Eeppillizes fourumas Petroskois. Enzimäine tulendu Petroskoih oli kaksikymmen kuuzi vuottu enne tädä tostu matkua.
Nygözet pajattajat da soittajat.
Tänäpäi joukos pajattamas on Mari Kaasinen, Susan Aho da Karoliina Kantelinen. Maril da Karoliinal ollah karjalazet juuret. Mari on rodužin Suomen Pohjois-Karjalas Rääkkylän kyläspäi. Karoliinan juuret tuatan puoles ollah Impilahtes.
Kaikin ollah ammatillizet rahvahan muuzikan tiedäjät. Mari da Susan opastuttih Sibeliuksen akademies, Karoliina väitti väitöskirjan Karjalan joigulois. Mari da Karoliina vie opastetah rahvahan muuzikkua Helsinkis. Kaikin kirjutetah tekstoi da muuzikkua Värttinäh niškoi.
Väzymys

Väzymys on rungan tila, kudamas energii da vägi ollah vähendynnyöt. Väzymysty on moni luaduu: fiizine väzymys, hengine väzymys da terstavundu.
Ristikanzan keskittymiskygy vähenöy silloi, ku häi on väzynyh. Ristikanzan pidäy muata, hos häi ei iče sidä ni dogadinnus. Konzu ristikanzu suau muattuu, keskittymiskygygi parenou.
Võron kieli

Võron kieli ("võro kiil") on kieli suvi-Estounis libo Eestin kielen murreh se kuulou uralilazen kieliperehen suomelas-ugrilazen kielijoukkuon baltiekku-suomelaizeh oksah.
Walt Disney

Walter Elias ”Walt” Disney (5. talvikuudu, 1901 – 15. talvikuudu, 1966) oli yhtysvaldalaine biznesmies, animattori da kinoprod’useru. Händy tundiettih kaikkiel muailmas tärgienny mul’tfil’moin luadijannu.
Häi perusti yhtes omassah vellen Roy O. Disneyn kel The Walt Disney Company -yhtivön.
What a Wonderful World

What a Wonderful World on Louis Armstrongan ozutettu pajo vuvvelpäi 1968. Pajon on kirjuttanuh George Douglas libo Bob Thiele da säveldykses abunnu hänel oli George David Weiss.
Pajos on luajittu moni cover-versiedy. Pajuo on pajatettu ezimerkikse Joey Ramone, Celine Dion da Connie Talbot.
Wikipedii

Wikipedii on Internetas jullattavu ilmai, vällän syväindön tiedosanakniigu. Tiedosanakniigu on virtual'noi, eigo sidä piästetä ilmah bumuagale pandunnu versienny.
William Shakespeare

William Shakespeare (1564 – 3. oraskuudu 1616) oli anglielaine ozutelmukirjailii da runoilii. Händy pietäh histourien mainittavimbinnu kirjuttajinnu da omassah aijan nerokkahimbinnu anglien kielen maltajinnu.
Wolfgang Amadeus Mozart

Wolfgang Amadeus Mozart, ristinnimel Johannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart (27. pakkaskuudu 1756 Salzburg Austrii – 5. talvikuudu 1791 Wien, Austrii) oli austrielaine klassitsizman aijan säveldäi. Häi kirjutti enzimäizet omat säveldykset nellivuodizennu, da häi da hänen viitty vuottu vahnembi sizär opastuttih soittamah muga ravieh, što vuozinnu 1762-1773 pereh kierdi ozuttelemas Mozartan säveldyksii. Brihačul oli tarku korvu da häi musti kogonazii säveldyksii kerran kuultuu. Mozart kirjutti hänen enzimäizen sinfounien kaheksavuodizennu vuvvennu 1764 da enzimäizen oupperan 12-vuodizennu vuvvennu 1768.
XXII Talviolimpiadukižat Sočis

XXII talviolimpiadukižat piettih 7.–23. tuhukuudu 2014 Ven'al Sočis. Sočis pietyt olimpiadukižat oldih ezmästy kerdua Ven'al järjestetyt talvikižat. Vuvven 1980 kezäolimpiadukižat piettih Moskovas, sillozes Nevvostoliitos.
Avajazet.
Kižoin avajazet algavuttih 7. tuhukuudu 2014. Avajazis oli ozutettu Ven'an histourien eri aigoi. Kižat virrallizesti avai prezidentu Vladimir Putin. Konzu sportumiehet omis delegatsielois astuttih stadionale, taustal soitti ven'alazen DJ:n Leonid Rudenkon muuzikkua. Olimpiiskoin tulen sytytettih kolmenkerdazet olimpiaduvoittajat Vladislav Tretjak da Irina Rodnina.
Medalit.
Tilandeh 98/98 kižan jälgeh. Päivitetty 27. tuhukuudu klo 03:15 (UTC+2).
Yhtis Arabiemiruatat

Yhtistynyöt arabiemiirukunnat on federatiivine valdivo seiččemes emiruatas. Jogahine emiruatois on valdivo, absol’uttine monarhii: Abu-Dabi, Adžman, Dubai, Ras-el-Haima, Umm-el-Kaivain, Fudžeira, Šardža. Valdivo sijaiččou Lounas-Azies, Arabien niemimuan päivännouzas. Päivänlaskus da suves se rajoittuu Saudi-Arabienke, liidehes da koillizes Omananke. Valdivo sijaiččou Persien da Omanan lahtis.
Yhtistynyzien arabiemirukundien piälinnu on Abu-Dabin emiruatan piälinnu Abu-Dabi. Muan pinduala on 86 600 km². Rahvahan lugumiäry on 5 473 972 hengie.
Yhtistynnyh kuningaskundu

Yhtistynnyh kuningaskundu (, lyh. UK) libo Suuri-Britanii () on Luodeh-Jevroupan suarivaldivo. Sen virralline nimi on Suuren-Britanien da Pohjas-Irlandien Yhtistynnyh Kuningaskundu. Valdivo sijaiččou suurimmakse osakse Suuren-Britanien suarel.
Yhtistynnyh kuningaskundu on yksi Jevroupan suurimis valdivoloispäi. Sen pinduala on 244 376 km², rahvahan lugumiäry on 68 265 209 hengie.
Muan piälinnu on London. Se on yksi Jevroupan suurimis linnoispäi.
Valdivoh kuuluu 4 muadu (angl. countries): Anglii, Šotlandii, Kymrinmua da Pohjas-Irlandii. Anglien kieli on virralline kieli kogo valdivos. Sen lizäkse erähil alovehil on mitahto toinegi kieli virralline, ezimerkikse Kymrinmuas kymrin kieli.
Yksittäine ala

Yksittäzel alal libo yksittäzel sektoral tarkoitetah ei-julgizes omistukses olijua biznesanpiendäh pohjavujua vuittii yhteskunnas. Sen vastukohtannu on julgine ala.
Yle uudizet karjalakse

Yle Uudizet karjalakse on karjalankielizet uudizet, kudualoi voi kuunnella paiči internetači sežo Ylen radivokanualoil "Pohjois-Karjalan radio", "Yle radio Savo" da "Etelä-Savon radio". Uudizii karjalakse ruvettih luadimah Ylel 27. tuhukuudu 2015. Yle Pohjas-Karjalan luajittuloi uudizii kiändäy da lugou Natalia Giloeva (Hiloin Natoi). Karjalankielizien uudizien ližäkse Yle luadiu uudizii suomekse, ruočikse, saamekse, angliekse, ven'akse, selgeisuomekse, čiganoin kielel da sormipaginkielel.
Yliopisto

Yliopisto (vie universitiettu) on korgeiškola, kudamas on eri aloin tiedokundua. Yliopistuo johtau rehtoru. Tavan mugah yliopistos opastutah 5-6 vuottu. Jälles sidä opastundua voibi jatkua aspirantuuras libo doktorantuuras.
Yllöine

Yllöine () on Anusjoven rannal olii hieru. Haldivollizesti kuuluu Anuksenlinnah da Anuksen kanzallizeh piirih. Hierus on arhitektuuran mustomerki - Rastavan puukirikkö, kudai on otettu käyttöh vuvvel 1850.
Ylä-Anus

Ylä-Anus () on Karjalan tazavallan Anuksen kanzallizen piirin pos’olku, kudai kuuluu Kotkatjärven kyläkundah.
Se sijoittuu Voruzjärven koillisrannal, 65 kilometrin piäs Anuksespäi koillizeh.
XIX vuozisual tädä kyliä kučuttih Reboinselgy (Lisja Sel’gä), kudai kuului Kotkatjärven voulostih Anuksen ujezdah. Konzu voinu Nevvostoliiton da Suomen välis (1941 – 1944) loppui, rakendettih mečänruadajien pos’olku.
Pos’olkas on tiedämättömän saldatan kalmu (1941 – 1944).
Vuonnu 2009 rakendettih pravosluavnoi kirikkö ().
Rahvahan lugumiäry.
Vuonnu 1959 pos’olkas eli 900 hengie.
5 kilometrin piäs pos’olkaspäi lounuah on suo Volgielammen lähäl, kudaman pinduala on 278,4 gektarua. Täs on äijy garbaluo da muur’oidu.
Ylä-Aunus

Ylä-Aunus () on Kotkatjärven kundah (poselenieh) kuului kylä Anuksen piiris Karjalan tazavallas.
Perustieduo.
Kylä on sijoitunnuhes 23 kilometris Kotkatjärvespäi pohjazeh. Piiteri-Murmansku valdivon dorogaspäi kyläh on kaksi kilometrii. 
Eläjät.
Vuonnu 2013 Koivuselläs eli 6 hengie.
Ylä-Kuittijärvi

Ylä-Kuittijärvi () on Pohjas-Karjalan järvi Karjalan tazavallas Ven'al. Se kuuluu Kuittijärvilöin joukkoh da sijoittuu Kemin jovenalah. Järven liidehrandu kuuluu Kalevalan piirih, lounasrandu – Kostamukšen piirih.
Järven pinduala on 197,6 km², piduhus – 42 km, levevys – 19,6 km, randuviivan piduhus – 292,2 km. Sen keskisyvys on 7,4 m, syvin kohtu on 44 m.
Järvi on viärymuodoine, sih kuulutah keskioaza da kolme suurdu pitkiä lahtie: Vuonnizen suu, Vuokkiniemen suu, Jyvälahten suu. Rannat ollah liuguloi, enimyölleh kivizii, sie kazvau havumeččii. Järves on kažl’ua, šaraheiniä. Täs on enämbi 170 suardu, kudamien yhtehine pinduala on 8,3 km². Suurimat niilöis ollah Pertisuari (1,07 km²), Kalmosuari, Petajasuari.
Järveh laskietahes Pista da Vuonnine, järvespäi virduau Jel’mane, kudai laskeh Keski-Kuittijärveh.
Järves on riäpöidy, särgii, haugii, ahvendu, siigua, kiiškoidu, harjustu, torpua.
Lounaslahten rannal on pos’olku Vuokkiniemi.
Ylägii

Ylägii (, ) on Karjalan tazavallan Anuksen kanzallizen piirin kylä, kudai kuuluu Videlen kyläkundah.
Se sijoittuu Luadogan lähäl, Videlen joven rannal.
Zambii

Zambii, virrallizesti Zambien tazavaldu on valdivo Suvi-Afriekas. Se sijaiččou pohjazes Kongon Demokruattizen Tazavaldanke, koillizes Tanzanienke, päivännouzus Malavinke, suves Mozambikanke, Zimbabvenke, Botsvananke da Namibienke, päivänlaskus Angolanke. Zambii on syväinmuavaldivo. Virralline kieli on anglien kieli. Piälinnu on Lusaka. Muan pinduala on 752 614 km². Rahvahan lugumiäry on 14 222 233 hengie.
Zarečnyi

Zarečnyi on pos’olku Karjalan tazavallas Kostamukšen linnupiiris.
Se sijoittuu Tyryjoven rannalla.
Zenit

Zenit () on Pietarin jalgamiäččynjoukkue.
Zimbabve

Zimbabve (vuodessah 1980 Suvi-Rodezii) on valdivo Afrikan manderehes. Se sijaiččou Viktoria-kosken da Zambezi- da Limpopo-jogiloin välis. Suves Zimbabve rajoittuu Suvi-Afrikan tazavaldanke, päivännouzus Mozambikanke, päivänlaksus Botsvananke, pohjazes Zambienke. Virrallizet kielet ollah anglien kieli, šona, pohjoisndebele. Piälinnu on Harare. Muan pinduala on 390 757 km². Rahvahan lugumiäry on 14 229 541 hengie.
Zir'ankomin kieli

Zir'ankomin kieli (zir'ankomin kieleh "коми кыв") kuuluu uralilaizen kieliperehen suomelas-ugrilaizen kielijoukkuon permiläizeh oksuh. Zir'ankomin kieli on Komin tazavallan valdivolline kieli. Zir'ankomin kielen voibi jagua murdehile.
Zoarces

Zoarces on kivimatikkoin heimoh kuului kalasugu.
Androidu

Androidu () on robotniekku libo sintiettin'i organismu mi ruadau ta näyttäy kui inehmizel.
Käytetäh myös termii ”mekuanizverduo” () ta "inehmizverdoin'i robotniekku" ().
Äynyäkoski

Äynyäkoski () on Karjalan tazavallan Kemin piirin Viärykosken kyläkunnan pos’olku.
Pos’olku sijoiččou Kemijoven rannal.
Édouard Manet

Édouard Manet (23. pakkaskuudu 1832 Pariižu – 30. sulakuudu 1883 Pariižu) oli francielaine taidehmualuaju. Hänen stiil'u oli realizman da impressionizman välil.
Manet oli arvospietyn sud'd'an poigu, kuduan lähtemine taidoilijan urale oli vahnembile kauhistus. Manet tietosteli vuozii hänen lapsusvuozien pianonsoitonopastajan, hollandielastu roinduperiä olijan Suzanne Leenhoffan kel, da tälle roinnuhuon poijan tuatto voi olla libo Manet libo hänen velli. Virrallizesti brihačču eziteldih Leenhoffan pienenny vellenny da Manet'n ristilapsennu. Manet nai Leenhoffas tuattah kuolduu vuvvennu 1863. 
Suvun varakkahuon täh Manet ei olluh rippuvaine mualavuksien myöndytulolois. Manet matkusteli monis kohtis. Nuorusvuozinnu häi matkai Brazilieh da kierdeli Jeuropas. Semmite Manet'n nuorusvuozien mualavuksis nägyi vaikuttehii hollandielazis da ispanielazis mualavuksis, kudamih häi oli tuttavunnuh matkoil.
Lähtehet.
Kirjalližus.
Tekijä =Gilles Néret | Nimeke =Edouard Manet, 1832-1883: The First of the Moderns | Suomentaja = | Vuosi =2003 | Selite = | Julkaisija =Taschen | Tunniste = ISBN 978-3822819494
Čad

Čad on valdivo Keski-Afriekas. Valdivon rajal ei ole merdy. Susiedumuat ollah: päivänlaskupuoles — Nigeru, Nigerii, Kamerun; suves — Keski-Afriekan Tazavaldu, päivännouzupuoles — Sudan, pohjazes - Livii.
Virrallizet kielet ollah francien da aruabien kielet.
Piälinnu on N'Džamena. Čadan pinduala on 1 284 000 km². Sie eläy (vuvven 2020 tiedoloin mugah) 17 000 000 hengie.
Čalna

Čalna () on kylä Priäžän kanzallizes piiris Karjalan tazavallas Ven'al.
Sijaičendu.
Čalna on sijoitunnuhes 23 kilometrin piäs Petroskoispäi, kyläs läbi virduau Čalna-jogi.
Eläjät.
Vuonnu 2013 Kuittizes eli 2580 hengie. 
Histourii.
Čalnan kylä perustettih vuonnu 1949 Šuojun da Viidanan meččytevolližuspiirin ruadajih niškoi. Sen eläjis suurembannu joukonnu oldih inkerinsuomelazet. Vuvves 1950 Čalna on linnanjyttyine pos'olku. .
Časounu

Časounu on nimitys pienele malittukohtale ortodoksizes perindehes. Časounu-sana tulou ven'an sanas "časovnja" (), kuduas omas puoles on "čas"-kandu. Se viittuau sih, gu časounas piettih čuasun kestävii sluužbii.
Časounu ei ole kirikkö, sendäh gu sen altarinstolan ual ei ole pyhii jiännöksii. Lyhyön sluužban voit pidiä tavalline ristikanzu, gu pappii ei olle paikal.
Časounat ollah tavan mugah puuhizet. Kivihisty časounua kučutah kappelikse.
Čeehii

Čeehii on Keski-Jevroupan valdivo. Virralline nimi on Čeehien tazavaldu. Pohjazes se rajoittuu Pol’šanke (rajan pitkevys on 658 km), luodehes da päivänlaskus – Germuanienke (rajan pitkevys on 646 km), suves – Avstrienke (rajan pitkevys on 362 km), päivännouzus – Slovakienke (rajan pitkevys on 214 km). Rajan yhtehine pitkevys on 1880 km. Čeehien piälinnu on muan suurin linnu Praga.
Muan pinduala on 78  866 km². Rahvahan lugumiäry on 10 701 777 hengie.
Čevetjärvi

Čevetjärvi (suomekse "Sevettijärvi", koltansaamekse "Čeʹvetjäuʹrr", pohjassaamekse "Čeavetjávri") on Anaran kunnas koltta-alovehel, Suomen Päivännouzu-Lapis olii kylä Jiämerentien varrel, läs 120 kilometrii pohjazeh Anaraspäi. Kyläspäi on Norviegien rajale N'auddamah matkua läs35 kilometrii. Kylän vihandu, no yhtelaigua keyhy mua muuttuu N'auddamua kohti lagiembakse.
Kylä on nossuh jiäkavven aigazele merenpohjale. Čevetjärven da N'auddaman välil järvien kivizet rannat kiinitetäh siiričikulgijan huomivuo omassah erinomazuol. Nämmii kivizii randoi paikallizet kučutah karunpelloikse.
Čevetjärven aloveh on yksi kolttasaamilazien piäelinalovehis. Suurin vuitti (n. 90 %) 350 eläjäs on koltansaamelazii, no joukos on sežo suvespäi muutannuzii suomelazii. Alovehel eläy sežo erähii anaransaamelazii da tundurinsaamelazii.
Čiirakot

Čiirakot ("Sternidae") on randulinduloin lahkoh kuulujan kajoloin heimon alaheimo. Suomes on tavattu yheksä čiirakkoluaduu:
Čili

Čili (), viralline nimi on Čilin tazavaldu () on valdivo SuviAmerikan lounasozas, Tyynimeren da Andamien välil.
Päivänlaskus on Tyynimeri, päivännouzus on Argentiinu. Pohjas Čili rajoittuu Perunke, koillisozas Bolivienke.
Valdivon pinduala on 756 950 km², rahvahan lugumiäry on 17 216 945 hengie (2013). Piälinnu on Santjago.
Čirka-Kem'

Čirka-Kem’ () on Pohjas-Karjalan jogi. Se laskeh Kemijogeh (Vienanmeren ala).
Joven piduhus on 221 km. Se ottau allun kohtas, kus Kemijogi da Čirkajogi yhtistytäh. Se virduau moniloin järvilöin kauti da laskeh Jyškyjärveh.
Joven syvys on ei enämbiä 3 m.
Jovel ei kulgieta laivat, sendäh gu täs on äijy koskie. Monet kosket ei jiävytä. Suurin koski on Tahko-Padun. Jogi jiädyy tavan mugah ligakuun lopus – kylmykuus, avavuu sulakuun lopus – oraskuus.
Vezi on muzavu. Kazvi- da eläinmuailmu on tavalline Karjalan jogiloile da järvilöile.
Se on kuulužu jogi ristikanzoile, kuduat innostutah sportumatkailuh. Joven rannal on vai kaksi kyliä: pos’olku Borovoi da kylä Jyškyjärvi.
Čirkajogi

Čirkajogi () on Ven’an jogi, virduau Karjalan tazavallas.
Se laskeh Čirka-Kem’ah. Joven piduhus on 16 km.
Čiučoilinnut

Čiučoilinnut (suvikarjalakse varbuslinnut, vienankarjalakse varpuslinnut; "Passeriformes") ollah suurin linduloin lahko. Sih kuuluu enämbi 5 000 luaduu (eri lähtielöis mainitah luguloi 5 100 – 5 700), libo enämbi ku puolet kaikis muailman linduluadulois.
Čičiliusku (teatru)

Čičiliusku (suom. Sisilisko, ven. «Ящерка», «Чичилиушку») on karjalankieline nuorižotyttiteatru, kudai on perustettu Petroskois vuvvennu 2005 Karjalan Rahvahan liiton aloittehes.
Spektaklit.
Teatran repertuarah kuuluu kuuzi spektaklii: "Kuin hukka vasikalla muamona oli/Kui hukku vazikal muamannu oli" (2005), "Sinipetra/Sinipedru" (2006), "Varis/Varoi" (2007), "Samvuara/Samvuaru" (2009), "Koirien Kalevala" (2012), "Mie olen tipa, šie olet tipa" (2014).
Teatran nimes.
Ajatus nengomas nimes kuuluu sillozele Karjalan Rahvahan liiton paginanvedäjäle Pekka Zaikovale. Toizii vaihtoehtoloi oldih nimet Vihanduteatru da Lutikat.
Toimindu.
Teatru ozuttau omii spektaklii vaigu karjalan kielel, sen eri murdehil. Teatru aktiivizesti pidäy ezityksii Petroskoile, karjalazis kylis Karjalan tazavallas, toiči ajelou Suomeh. Teatran ohjuajannu ruadau Natalja Golubovskaja.
Vuvvennu 2010 Čičiliusku-teatras tuli rahvahalline teatru. Arvon on myöndänyh Karjalan tazavallan Kul'tuuruministerstvu.
Čobino

Čobino () on Karjalan tazavallan Karhumäin piirin kylä. Se on Čobinon kyläkunnan haldivolline keskus.
Se sijoittuu 17 kilometrin piäs Karhumäispäi päivänlaskuh. Kyläs on alovehelline mečänhoidoala da feršalipunktu.
Čolmuži

Čolmuži () on Karjalan tazavallan Karhumäin piirin vahnu kylä. Se on Čolmužin kyläkunnan haldivolline keskus.
Se sijoittuu Oniegujärven Čolmužinsuun päivännouzurannal.
Čolmužin kylä muanitah enzimäzen kerran XV vuozisuan piscovois kniigois.
Kyläs on škola, leibypastamo da mečänhoidoala.
Nimi.
Karjalan paikannimilöin tutkijat duumaijah, gu nimi tuli saamelazes sanaspäi čoalme, kudai merkiččöy salmie.
Čolmužin rahvahan lugumiäry.
Kylän agjal on matkustajien keskus ”Čolmuži”.
Nähtävykset.
Kyläs on puukirikkö (), kudai kuuluu XVI vuozisuan loppuh da XVII vuozisuan alguh. Se on Karhumäin piirin yksi vahnimis kirikkölöis.
Čuaju

Čuaju on čuajutuhjon lehtilöis valmistettavu juomine. Lehtet keitetäh, zavaritah da/libo havvotah. Enne sidä lehtet valmistetah eri taval.
Čuajuu kazvatetah plantacielois, kuduat sijoitetah mäin paltiel troppizes libo subtroppizes ilmastos. Kitais, Indies da Afriekas valmistetah suuri oza čuajuu. Čuajulehtet kerätäh käzil. Čuajun luadu riippuu monis syylöis, kudualois lehtilöin igä on yksi tärgiemis. Parahat ollah kazvin ladvan nuoret lehtet. Valmistusprocesan aigua lehtet kuivatah. Kallehimat čuajulajit maksetah sadoi jevruo kilos. Čuajulajit juatah valmistustavan rippujen ezimerkikse mustah, vihandah, valgieh da keldazeh čuajuh.
Čuajujuomine on ainehien yhtymy, kudai hyvin vaikuttau ristikanzan organizmah. Čuajus on kofeinua, taninoi, teaninua da metioninua. Taninat luajitah čuajus kačkeru, gu čuajuu havvotah kodvan. Teaninu da metioninu ollah rauhoittavat ainehet. Sidä paiči čuajus on fosforu, ftoru, kalii, uglevodu, pektinu. Erähien ainehien miäry rippuu čuajulajis. Sežo on tärgei zavarie čuajuu oigiel taval, gu hyövyllizet ainehet säilyttäs.
Enzimäi čuajuu käytettih liečeainehennu. Sidä ruvettih käyttämäh juomizennu kitailazen Tanan dinastien aigua. XVII-luvun keskiozas portugualilazet, gollandilazet da anglielazet ruvettih viemäh čuaju Kitais Jevrouppah.