tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Кенде (Тумобуе)

Кенде (лиякс кортыть: Кендя, Кянде вяле, ардан Кянц, Кäнде, ) — эрзянь веле Тумобуесэ, Мордовиясо.
Ашти Кальцяклей лангсо. Кода лецтни () (1863) Кендевеле - 118 кудот марто Алатырень уездсэ. 1614 иестэ велень эрицятнень мельга лововиль ламо соказь модат, ды яксемат ().
Эрицятнеде 529 лом. (2010 ие), 636 лом. (2001 ие).
Веленть лемденть.
Лемесь-антропоним: сюлмавозь икелень "Чиндян (Чиндяс) ды Кендя (Кендес) "лемтнень марто.
Эрицятне.
Весероссиянь эрицятнень сёрмалемасонть (2002 ие):
Веленть эрямозо.
1930 иестэ ульнест теезь вейсхоз «Олячи» (),1970 иестэ — «Изнявкс» (), 1997 иестэ — вельхозяйствань производствань пурнавкс. Неень шкасто велесэнть — лувонь школа, ловномакудо, Культурань Кудо, почта. 
Ули фольклоронь-этнографиянь пурнавкс «Эрзява».
Кенде ваксонзо ули — именькень культурань ёмазь ошке ды велине. 
Содавикс ломанть те велестэнть.
Кендевелесэ чачсть:
Эскин, Анатолий Устинович

Эскин Анатолий Устинович (1937 иень медьковонь 10 чистэ Мордовиянь Кочкурбуень Симилей велесэ - 1977 иень даволковонь 25 чистэ) — эрзянь валморозей.
Чачсь 1937 иень медьковонь 10 чистэ Симилей велесэ Кочкурбуесэ Мордовияссо. Прядызэть Мордовский госуниверситетэнть 1960 иестэ. 
Важодсь «Сятко» ковставксо, Мордовиянь кирьяпусмонь издательствасо, телерадиокомитетсэ. 
1963 иестэ лись васенце валморонь пурнавксозо «Оят-ялгат» ().
Сергиень буе

Сергиень буе () — те буе Самарань ёнкссо пелеве ёно, Россиясо. 
Буесь ульнеесь теезь 1935 иестэ. Покшолмазо — 2720 вп².
Куншка ошось — Сергий веле.
Эрицят.
Поводеле (Тумобуе)

Поводеле (кортамокельсэ: Пуваделе, Пувадäле, ) — сехте покш эрзянь веле Мордовиясо ды Россиясо.
Ашти Мокшалей (Покшсельме лей) лангсо, Тумобуесэ. Лецтяви () (1863 ие) "Поводеле — 220 кудот марто Алатырень уездсэ".
Веленть лемденть.
Лемесь-антропоним: сюлмавозь икелень "Бисар Поводимов" лемтнень марто () .
Содавикс ломанть те велестэнть.
Поводелесэ чачсть:
Веленть эрямозо.
1930 иень ушодомсто ульнесь теезь вейсхоз, 1997 иестэ — Ленинэнь лемсэ вельхозяйствань производствань пурнавкс (). Неень шкасто велесэнть — лувонь школа, школа-интернат, 4 ловномакудот, Пакшань-одломанень спортонь школа (), спортонь клуб, 2 ведьгевть. 
Эрицятне.
Весероссиянь эрицятнень сёрмалемасонть (2002 ие):
Лугаян буе

Лугаян буе () — Алоошонь ёнксонь буесь.
Географической аштема тарказо.
Лугаян буесь ашти Алоошонь ёнксонь лембеёнкссо.
Эрицят.
Ошсо (Лукоянов ош ды Степан Разинэнь о.к.о.в.) эрить % буень эрицят.
Лугаян буесэ весемикс 73 эрямо таркат: велеть ды посёлкат. 
Ламотне буень эрицятне — рузт, истя жо эрить эрзят, татарт, армянт, украинт.
Ламотне Лугаян буень эрицятьне — ортодокст. Весемикс буесэеть улить 5 тевень церькуват.
Лугаян буень велетне.
мокшонь велеть:
эрзянь велеть: 
Лугаян буесэ 73 эрямо таркат: велеть ды посёлкат. 
Лугаян буень велетне.
мокшонь велеть:
эрзянь велеть:
Иваньбиё (Лугаян буе)

Иваньбиё () - эрзянь веле Лугаян буесэ Алоошонь ёнкссо.
Эрить 660 ломанть (2011 иестэ ловномась).
Содавикс ломанть те велестэнть.
Иваньбиёсо чачсть:
Иваньбиёсо саезь 1992 иестэ теезь эрзянь культурань музей, пурныцязо-ванстыцязо Аношкин Н.И.
Гагинэнь буе

Гагинэнь буе () — Алоошонь ёнксонь буесь.
Географической аштема тарказо.
Гагинэнь буесь ашти Алоошонь ёнксонь лембеён-чивалгомань ёнкссо.
Эрицят.
Гагинэнь буень велетне.
эрзянь велеть:
Шенталань буе

Шенталань буе () — те буе Самарань ёнкссонь пелевеёно, Россиясо. 
Буесь ульнеесь теезь 1935 иестэ.
Куншка ошось — Шентала веле.
Эрицят.
 
Буенть раськень потмоксось (2010 иень ловномастонть): ветькеть — 5 510 лом. (34,2 %), рузт — 4 525 лом.(28,1 %), печкаст — 3 124 лом. (19,4 %), эрзят — 2 527 лом. (16,1 %), ды лият — 2,2 %. 
Шенталань буень велеть.
эрзянь велеть:
човор велеть:
Баганя веле (Шенталань буе)

Баганя веле, лиякс: Багана () — эрзянь веле, Шенталань буесэ, Самарань ёнкссо.
Содавикс ломанть те велестэнть.
Баганя велесэ чачсь:
Веленть эрямозо.
2014 иень ацамковонь 5 чистэ Баганя веле ютась эрзянь келень ды литературань коряс олимпиада ды эрзянь келень тонавтыцятнень ютксо пелькстамо.
Нефтеошонь буе

Нефтеошонь буе () — те буе Самарань ёнкссонь лембе-чивалгомаёно, Россиясо. 
Куншка таркась — Нефтеош. 
Эрицят.
Буенть раськень потмоксось (2010 иень ловномастонть): рузт — (87,8 %, ветькеть — (1,9 %), эрзят — (2,5 %)), печкаст — (2,1 %), казахт (1,8 %), украинецт (1,2 %), армянт (1 %) ды лият — 1,7 %.
Пестравонь буе

Пестравонь буе () — те буе Самарань ёнкссонь лембе-чивалгомаёно, Россиясо.
Куншка ошось — Пестравка веле.
Буенть покшолмазо — 1960 вп², чуди Покш Иргиз лей.
Эрицят.
Якстереармиянь буе

Якстереармиянь буе () — те буе лембе-чивалгома ёнкссо Самарань ёнкссонь Россиясо. 
Куншка ошось — Якстереармиянь веле. 
Буенть покшолмазо — 2190 вп², чуди Покш Вязовка лей. Лембеёно шабрацек ашти Пестравонь марто, пелевеёндо — Раввакссонь марто, чилисемасо — Покш Глушицань марто, чивалгомасо — Безенчуконь буентнень марто. Пелевеёнксто лембеёнов кувалмозо 62 вп, чивалгомасто чилисемав — 61 вп.
Эрицят.
 
Якстереармиянь буень велеть.
човор велеть:
Покш Глушицань буе

Покш Глушицань бу́е () — те буе Самарань ёнкссонь лембе-чивалгомаёно, Россиясо. 
Куншка ошось — Покш Глушица веле.
Эрицят.
 
Покш Глушицань буень велеть.
човор велеть:
Покш Чернигань буе

Покш Чернигань бу́е () — те буе Самарань ёнкссо лембе ёно Россиясо. 
Куншка ошось — Покш Чернига веле.
Эрицят.
Раввакссонь буе

Раввакссонь бу́е () — те буе Самарань ёнкссонь лембе-чивалгома ёно, Россиясо. 
Куншка ошось — Раввакссонь веле.
Эрицят.
Равонь буе

Равонь бу́е () — те административвной буе Самарань ёнкссонь куншкасо, Россиясо. 
Куншка ошось — Самар ош (буенте а сови).
Эрицят.
 
Равонь буень велеть.
човор велеть:
Ставрополень буе

Ставрополень бу́е () — те буе Самарань ёнкссонь пелеве-чивалгома ёно, Россиясо. 
Куншка ошось — Тольятти ош (буенть потс а сови).
Эрицят.
 
Краснояронь буень велеть.
мокшонь велеть:
човор велеть:
Сызранень буе

Сызранень бу́е () — те буе Самарань ёнкссонь чивалгомасо, Россиясо. 
Куншка ошось — Сызрань ош (буенть потс а сови).
Эрицят.
Тарадонь буе

Тарадонь бу́е () — те буе Самарань ёнксонь лембе-чивалгома ёно, Россиясо. 
Куншка ошось — Тарад веле (буенть потс а сови).
Эрицят.
Шигононь буе

Шигононь бу́е () — те буе Самарань ёнкссонь чивалгомаёно , Россиясо. 
Куншка ошось — Шигон веле.
Эрицят.
 
Краснояронь буень велеть.
мокшонь велеть:
Тольятти ош

Тольятти ош - ош Самара ёнксо Россиясо.
Ставрополень буенть прявт ош.
Сызрань ош

Сы́зрань — ошось Россия Масторонь Самара ёнкссо. 
Сызранень муниципальной буень ды Сызрань ошонь округонь  (буенть потс а сови) прявтонь куншка. 
Эрицятне — 176057 ломаньтне (2014 ие).
Селик

Селик - мокшонь инязор, Селикса велень путыцязо-ушодыцязо.
«Мокшонь правда» (кулялопа)

«Мокшень правда» () — те кулялопа, кона лисни Саран ошсо. Сёрмадовксонзо лиснить мокшонь ты рузонь кельтнесэ таргонть весть.
Васенцеде лиссь панжиковонь 15 чистэ 1924 иестэ Пензасо «Од веле» лем ало. Нолднизеть сонзэ  Пензань губком партиянть Мордовской секциянть организациясь. Прявт-редакторокс ульнесь И.И. Московкин.
«Мокшень правдати» редакторкс ульнесть:
 1997 иестэ саезь — И.С. Лушкин.
Кулялопась казязь «Почётонь Знак» орденсэ (1971 ие).
«Умарина» (морамо-киштема кужо)

«Умарина» — Мордовиянь прявт морамо-киштема кужо. 
Ульнесь теезт 1940 иетнестэ.
«Умарина»-сь Россиянь ды Омбомастортнэва.
«Умарина» кужонть якамо-морамо китне ютасть Брест ошсто саезь Сахалин видс, Мурманск ошсто саезь Кушки видс. Ульнесть Германия, Болгария, Чехия, Словакия, Польшань мастортнэва.
«Умарина» — Прявт премиянь РМ лауреат (1974 ие), Весироссиянь пелькстамо морамо ды киштема кужотнень лауреат () (1974 ие). 
Мезе моры «Умарина»-сь.
Неень шкасто «Умаринань» Мордовиянь прявт морамо-киштема кужонть прявтось-художествань ветицясь — Василий Четыркинэнь.
Гайни Пётр

Гайни Пётр Уварович (чачома буелемезэ: Поздяев) (1910 иень таштамковонь 6 чистэ Алоошонь ёнксонь Лугаян буень Салманьбиё велесэ — 1968 иень ожоковонь 17 чистэ Саран ош) — эрзянь сёрмадей ды валморозей.
Чачсь 1910 иень таштамковонь 6 чистэ Алоошонь ёнксонь Лугаян буень Салманьбиё велесэ. Ушодома школанть прядомонзо мельга ульнесь ракшань ваныцянь лездыцякс. Горьковской рабфаконть прядомадо мейле сась Мордовияв. Васня важодсь Кочкурвелесэ — «Якстере колхоз» буенькулялопасо, мейле тонавтсь эрзянь кель ды литература Кемлянь вельхозтехникумсо Ицялбуесэ. 
Ине Оте­чественной войнань шкасто валморозеесь ульнесь «Советский воин» фронтовой кулялопань спецкорокс, танково-десантной ротань командирэкс. Казезь Якстере Тештень ды Отечественной вой­нань 1-це степенень ордентнэсэ. 
П.Гайнинь войнань шкань валморонзо пешксеть эрямонь пси ойме коштсо, сынь лездасть тапамс ятонть. Валморсёрмаденть лириканзо лаказь лакась алкуксонь седей лембесэ, изнямонтень кемемасо. 
Кудов велявтсь инвалидэкс. Войнадо мейле важодсь Мордкизсэ, радиокомитетсэ, «Эрзянь правда» кулялопанть редакциясо, сёрмалесь «Сятко»-со, «Ленинэнь киява» кулялопасо. 
Вишкине ловныцятьненень Гайни эрзянь кельс ютавтокшнызе «Конёк-Горбунок» Ершовонь ёвксонть.
Сёрмадовксонзо.
Васенце валморозо «Кизэнь чи» () лиси 1932 иестэ лугоянонь «Вейсэнь эрямо» () кулялопасонть. Васенце валморонь пусмозо Гайнинь «Гайгек, вайгель» () лись 1933 иестэ. 1935 иестэ лись омбоцесь «Уцяска» (), ков совавтозь ульнесь васенце поэмазо «Кавто уцяскат» ().
Пётр Гайни нолдась вейксэ книгат, ютксост: 
кавто пакшане пусмот:
Кулось валморозеесь 1968 иень ожоковонь 17 чистэ. Калмазь Саранскоень калмазырьсэ.
Эрзянь лемть

Эрзянь лемть — тесэ максозь лемть конататьне кирдить эрзянь ундоксот. Паро улевель неень шкань эрзятьнэнень лемдямс пакшаст истя.
Салманьбиё (Лугаян буе)

Салманьбиё () — эрзянь веле Лугаян буесэ Алоошонь ёнкссо.
Содавикс ломанть те велестэнть.
Салманьбиё велесэ чачсть:
Покш пакся (Лугаян буе)

Покш пакся () - эрзянь веле Лугаян буесэ Алоошонь ёнкссо.
Атиньбиё (Лугаян буе)

Атиньбиё () - эрзянь веле Лугаян буесэ Алоошонь ёнкссо.
Веленть лемденть.
 Лемесь-антропоним: икелень "Семен Атингеев" лементь эйстэ (кода сёрмады А.А. Гераклитов). 
Ашти 18 вп чивалгомаёнов Лугаян ошсто. Велесь ашти Гартлей латкосо, кона валги Пой лейс, прыця Теша лейс.
Эрицятьнеде:
1628 иестэ - 39 кудот, 
1641 иестэ - 33 кудот, 
1646 иестэ - 33 кудот, 
1677 иестэ - 28 кудот.
Килей веле (Лугаян буе)

Килей веле () - эрзянь веле Лугаян буесэ Алоошонь ёнкссо.
Аштемковонь 23 чистэ 2013 иестэ веленьтё топодсь 300 иеть.
Кильдюж веле (Лугаян буе)

Кильдюж веле () - эрзянь веле Лугаян буесэ Алоошонь ёнкссо.
Ало куро (Лугаян буе)

Ало куро () — эрзянь веле Лугаян буесэ Алоошонь ёнкссо.
Содавикс ломанть те велестэнть.
Ало куро велесэ чачсть:
Од веле (Лугаян буе)

Од веле () — эрзянь веле Лугаян буесэ Алоошонь ёнкссо.
«Эрзянь лисьмапря» покшчись.
Авасоло Од веленть эйстэ «Кельмелисьмалеень Лисьмапря»-со ютавтневи «Эрзянь лисьмапря» покшчи. Медьковонь 27 чистэ 2013 иестэ сон ютась колмоцекс. Тедиде покшчись ютась медьковонь 18 чистэ.
Чирьгуж веле (Лугаян буе)

Чирьгуж веле () - эрзянь веле Лугаян буесэ Алоошонь ёнкссо.
Веленть лемденть.
Смустезэ саеви "чире" ды "кужо" валтнестэ.
Содавикс ломанть те велестэнть.
Чирьгуж велесэ чачсть:
Аоре (Лугаян буе)

Аоре () - вейкине сехте покш Лугаян буесэ эрзянь велетнестэ. Ашти Алоошонь ёнкссо.
Веленть лемденть.
Смустезэ саеви "аоре" валстонть, веленть рузокс лемесь саеви "Шандро" лемстэнть, сон ульнесь веленть путыцязо.
Содавикс ломанть те велестэнть.
Аоресэ чачсть:
Веленть эрямозо.
Умарьковонь 16 чистэ 2014 иестэ Аоре велесэнть ульнесь кавто покшчить – Аоре веленть Чи, ды 100 иень чачома чистэ Немцевень Семён Семёновичень топодеманть.
Аоре велесь ульнесь стявтозь-путозь «Сюлгамо» туристэнь якамо кис.
Пиченьгужо веле (Лугаян буе)

Пиченьгужо веле () - Лугаян буесэ эрзянь веле, Алоошонь ёнкссо.
Веленть лемденть.
Смустезэ саеви "пиче" ды "кужо" валтнэнь эйстэ.
Чей веле (Инзейбуе)

Чей веле () — эрзянь веле Инзейбуесэ Ульянонь ёнкссо.
Ашти буень куншка таркастонть 40 вп пелевеёнксов, Тале лей ваксонзо.
Веленть лемденть.
Смустезэ саеви "чей" валонть эйстэ.
Эрицятнеде.
Эрицятнеде: 1624 иестэ лововольть 20, 1859 иестэ —438 ломанть.
Содавикс ломанть те велестэнть.
Чей велесэ чачсть:
Калинкин, Иван Алексеевич

Калинкин Иван Алексеевич (1935 иень аштемковонь 23 чистэ Ульянонь ёнксонь Инзейбуень Чей велесэ — 2012 иень аштемковонь 18 чистэ) — эрзянь сёрмадей ды валморозей.
Эстедензэ.
Чачсь 1935 иень аштемковонь 23 чистэ Ульянонь ёнксонь Инзейбуень Чей велесэ. Тетязо-авазо ульнесть вейсхозонь важодицякс. Ойнань ушодомсто тетязо тусь олячинть тюреманть кис, ды маштовсь 1944 иестэ. Стакачитнестэ аванзо марто Иван Калинкин туить эрямо Покш Игнадбуев Мордовияв, васняяк Семеновка ды Коммунары посёлкатнесэ, мейле Покш Игнад велесэ.
Тонавтнесь Покш Игнадбуень Спассонь куншкань школасо, служась армиясо. 1956 - 1959 иетнестэ тонавтнесь Орданьбуень культпросветшколасо. Прядоманзо мейле ульнесь Ташто Чамзань клубонь ветицякс. 
Эйзюрковонь 1959 иестэ ульнесь тердезь важодеме «Знамя труда» покшигнадбуень кулялопантень. Ульнесь литважодицякс «Маяк» орданьбуень кулялопанть, Рамаданонь - «Победа» кулялопанть, ды мейле «Восход» покшигнадбуень кулялопантень. 1970 иестэ ульнесь путозь сонзэ пряв-редакторокс.
1972 иень ушодомсто туи эрямо Саран ошов. Важоди «Эрзянь правда»- со, мейле «Сятко»-со секретарекс, 1977 иестэ 1984 иес — сонзэ пряв-редакторокс.
Меремяэ

Меремяэ ()- те велесь Эстэнь Масторсо Вырумаа ёнкссо, Меремяэ буень прявтонь куншкась.
Меремяэ буе

Меремяэ () — те буе Эстэнь Масторсо Вырумаа ёнкссо. Меремяэ буень прявтонь куншкась — Меремяэ веле.
Эстэнь Масторонь масторпелькст

Эстэнь Масторонь масторпелькст:
Вырумаа ёнкс

Вырумаа ёнкс () — ашти лембе-чилисема ёнкссо Эстэнь Масторсо. 
Шабрацек Россия, Латвия, Валгамаа ды Пылвамаа марто.
Прявт ошось — Выро ош.
Вырумаа ёнксонть буетне.
Ёнксоньте совить: 1 ош ды 12 буеть.
Меремяэ (смустьтне)

Меремяэ:
Валгамаа ёнкс

Валгамаа ёнкс ( ) — ашти лембе ёнкссо Эстэнь Масторсо. 
Прявт ошось — Валга ош.
Валгамаа ёнксонть буетне.
Ёнксоньте совить: 2 ош ды 11 буеть.
Вильяндимаа ёнкс

Вильяндимаа ёнкс ( или "Viljandi maakond") — ашти лембе ёнкссо Эстэнь Масторсо. 
Прявт ошозо — Вильянди ош.
Вильяндимаа ёнксонть буензэ.
Ёнксоньте совить: 3 ош ды 9 буеть.
Ида-Вирумаа ёнкс

Ида-Вирумаа ёнкс (), эли ) — ашти пелеве-чилисема ёнкссо Эстэнь Масторсо. 
Прявт ошось — Нарва ош.
Ида-Вирумаа ёнксонть буетне.
Ёнксоньте совить: 5 ош ды 15 буеть.
Йыгевамаа ёнкс

Йыгевамаа ёнкс ( эли "Jõgeva maakond") — ашти чилисема ёнкссо Эстэнь Масторсо. 
Прявт ошось — Йыгева ош.
Йыгевамаа ёнксонть буетне.
Ёнксоньте совить: 3 ош ды 10 буеть.
Ляэне-Вирумаа ёнкс

Ляэне-Вирумаа ёнкс ( эли "Lääne-Viru maakond") — ашти пелеве-чилисема ёнкссо Эстэнь Масторсо. 
Шабрацек ашти Ида-Вирумаа ёнкс марто чилисемасо, Йыгевамаа ёнкс марто лембеёнкссо ды Харьюмаа ёнкс ды Ярвамаа ёнкс марто чивалгомасо.
Прявт ошось — Раквере ош.
Ляэне-Вирумаа ёнксонть буетне.
Ёнксоньте совить: 2 ош ды 13 буеть.
Ляэнемаа ёнкс

Ляэнемаа ёнкс ( эли "Lääne maakond") — ашти Эстэнь Масторонь чивалгома ёнкссо.
Шабрацек ашти Харьюмаа ёнкс марто пелеве-чилисемасо, Рапламаа ёнкс марто чилисемасо ды Пярнумаа ёнкс марто лембеёнкссо.
Прявт ошозо — Хаапсалу ош.
Ляэнемаа ёнксонть буензэ.
Ёнксонтень совить: 1 ош ды 9 буеть.
Пылвамаа ёнкс

Пылвамаа ёнкс ( эли "Põlva maakond") — ашти лембе-чилисема ёнкссо Эстэнь Масторсо. 
Шабрацек ашти Россия чилисемасо, истяжо Вырумаа ёнкс, Валгамаа ёнкс ды Тартумаа ёнкс марто.
Прявт ошось — Пылва ош.
Пылвамаа ёнксонть буетне.
Ёнксоньте совить: 13 буеть.
Пярнумаа ёнкс

Пярнумаа ёнкс ( эли "Pärnu maakond") — Эстэнь Масторонь сехте покш ёнкс, ашти лембе-чивалгома ёнкссо.
Шабрацек ашти Ляэнемаа ёнкс ды Рапламаа ёнкс пелевеёно ды Ярвамаа ёнкс ды Вильяндимаа ёнкс марто чилисемасо.
Прявт ошозо — Пярну ош.
Пярнумаа ёнксонть буензэ.
Ёнксонтень совить: 2 ош ды 17 буеть.
Рапламаа ёнкс

Рапламаа ёнкс ( эли "Rapla maakond") — ашти чивалгома ёнкссо Эстэнь Масторсо.
Шабрацек ашти Ярвамаа ёнкс марто чилисемасо, Пярнумаа ёнкс лембеёнкссо, Ляэнемаа ёнкс марто чивалгомасо ды Харьюмаа ёнкс марто пелевеёнкссо.
Прявт ошось — Рапла ош.
Рапламаа ёнксонть буензэ.
Ёнксоньте совить: 10 буеть.
Сааремаа ёнкс

Сааремаа ёнкс ( эли "Saare maakond") — те Эстэнь Масторонь административной пелькст, конатась пурны вейс Сааремаа, Муху, Абрука, Вилсанди, Рухну усият.
Ёнксонть прявт ошось — Курессааре ош.
Сааремаа ёнксонть буетне.
Ёнксоньте совить: 1 ош ды 15 буеть.
Сааремаа (смустьтне)

Сааремаа:
Сааремаа усия

Сааремаа усия (, , Россиянь империянь икелень лемезэ  — Э́зель)  — Эстэнь Масторонь сехте покш усиязо.
Тартумаа ёнкс

Тартумаа ёнкс () — те вейкине 15-це административной пелькстнэстэ (мааконд) Эстэнь Масторсо.
Ёнксонть прявт ошось — Тарту ош.
Тартумаа ёнксонть буетне.
Ёнксоньте совить: 3 ошт ды 19 буеть.
Харьюмаа ёнкс

Харьюмаа ёнкс ( эли "Harjumaa") — те Эстэнь Масторонь 15 административной пелькстнэстэ вейке.
Ёнксонть прявт ошозо — Таллин ош.
Харьюмаа ёнксонть буензэ.
Ёнксонтень совить: 6 ошт ды 17 буеть.
Хийумаа ёнкс

Хийумаа ёнкс ( эли "Hiiumaa") — те Эстэнь Масторонь административной пелькс, конатась пурны вейс Хийумаа ды сонзэ перьканзо лия усиятнень.
Ёнксонть прявт ошось — Кярдла ош.
Хийумаа ёнксонть буетне.
Ёнксоньте совить: 4 буеть.
Хийумаа (смустьтне)

Хийумаа:
Хийумаа усия

Хийумаа усия (, )  — омбоце покшолманть коряс усия Эстэнь Масторсо. 
Весемикс покшолмазо 989 вп².
Ярвамаа ёнкс

Ярвамаа ёнкс ( эли "Järva maakond") — ашти куншка таркасо Эстэнь Масторсо.
Ёнксонть прявт ошось — Пайде ош.
Ярвамаа ёнксонть буетне.
Ёнксоньте совить: 1 ош ды 11 буеть.
Пайде ош

Пайде ош (), ( — "Ашо кев") — эстэнь ош. Ярвамаа ёнксонь куншка ош.
Кярдла ош

Кярдла ош (), ) — эстэнь ош. 
Хийумаа ёнксонь куншка ош. 
Эрицятнеде — 3017 ломанть (2014 ие).
Курессааре ош

Курессааре ош (), 1917 иенть видс А́ренсбург, 1952 ие—1988 ие-тнестэ Ки́нгисепп () — Сааремаа усиясонть ош, Эстэнь Масторсо. 
Сааремаа ёнксонь куншка ош. 
Эрицятнеде — 13 441 ломанть (2012ие).
Мярьямаа (буе)

Мярьямаа () — сехте покш буесь Рапламаа ёнкссо.
Ильин, Фёдор Кириллович

Ильин Фёдор Кириллович, псевдонимезэ: ИЛЬФЕК (1904 иень даволковонь 17 чистэ Пенза ёнкссо веле ) — эрзянь сёрмадей, валморозей. Рузонь кельстэ эрзяс ютавтыця.
Эстедензэ.
Чачсь Фёдор Ильин 1904 иень даволковонь 17 чистэ неень Пенза ёнкссо Лопатинской буесэ (Пылково) велесэ сокицянь-видицянь семиясо. 
Валморонь сёрмадомо кармась 1922 иестэ.
Клявля

Клявля () — чугункань станция (эрямо тарка) Самарань ёнкссо Россиясо. 
Клявлянь буенть куншкатарка. Административной куншка велень эрямо тарканть Клявля станциясь. 
Эрицятнеде — 7 500 ломанть (2010 ие).
Велень эрямо тарка Клявля станциясь

Велень эрямо тарка Клявля станциясь () — муниципальной пурнавкс Клявлянь буесэ Самарань ёнкссо Россиясо. 
Административной куншка таркась — Клявля чугункань станциясь.
Ишуткинэнь Николай

Ишуткинэнь Николай () (панжиковонь 28 чи 1954 ие Покш Килейбуесэ Симкина велесэ) — эрзянь содавикс валморозей, прозань ды кулянь сёрмадей, прявт-редактор «Чилисема» ковставксонть(2021 день видс).
Эстедензэ.
Николай Ишуткин чачсь Покш Килейбуеень Симкина велесэ, кона ашти Сура леенть эйстэ а пек васоло. Тетясь валморозеенть ульнесь тонавтыцякс, авазо вейсхозсо важодицякс. Куншка школань прядомадо мейле тонавтнесь Н.П. Огарёвонь лемсэ Мордовской прявтуниверситетэнь филологиянь факультетсэ. Тосо тонавтнемстэ ушодсь сёрмадомань а шожда кинть лангс: кучнесь тешкставкст ды сёрмадовкст кулялопас. 1973 иестэ лиссть васень валморонзо («Од пора» ды «Килейне») «Сятко» ковставксо. Тень редизь «Эрзянь правдань» сестэнь прявттнэ ды университетэнь прядомадо мейле тердизь важодеме редакцияв. 
Кулялопасо кеменде ламо иень перть важодемадо мейле ладизь «Чилисема» (сестэ сон ульнесь «Пионерэнь вайгель») эйкакшонь ковкставксонь прявт редакторокс. Покш тевенть тензэ савсь ушодомс, ловт, чаво таркасто. 
1995 иестэ совавтозель Россиянь Сёрмадеень Пурнавксос. 1999 иестэ тензэ максови «Мордовия Республикань культурань заслуженной важодиця» покш лемесь. 
Николай Иванович Ишуткин ламо важоди одтнэнь марто, эрси ушодыця литераторонь эрьва иень семинаронь секциянь прявтокс, якси кода Мордовиянь, истя сонзэ томбале аштиця эрзянь велетневаяк, вешни од лемть. Суоми-угрань раськеютконь сёрмадеень ассоциациянь правлениянь член, кочказь Россиянь суоми-угрань кулянь-сёрмадеень вейсэндявксонь секретариатс.
Прохоров, Пётр Васильевич

Пётр Васильевич Прохоров (1923 иень ацамковонь 5 чистэ, Таразбиесэ — 1985 иень медьковонь 10 чистэ, Саран ош) — содавикс эрзянь сёрмадыця. Ушмадей. Полковник.
Эстедензэ.
Чачсь сокиця-видицянь семиясо. Тонавтнесь Сталинградонь, Иркутонь ушманонь сюлмавксонь тонавтнемасо, Ушманонь-политикень академиясо Ленинэнь лемсэ. Ульнесь Омбоце Ине Масторонь ойнасонть. Казезь ордентнэсэ ды медальтнесэ («Якстере Тештень» орденсэ). 1974 иестэ саезь — 1985 иенть видс — Мордовиянь марксизмань-ленинизмань университетэнть директор.
Шкинемазо.
Васенце ёвтнемазо Прохоровонь Петрань «Штабонь начальник» () ульнесь печатазь «Сятко» ковкставксо («Искра», 1974 иестэ).
Мордовиянь книгань издательствасо неизеть лисемаст «Цидярдома» (, 1-це пусмось — 1975 иестэ, 2-сь — 1978 иестэ) ды «Стака изнямот» (, 1985 иестэ), «Военной ёвтнемат» (, 1980 иестэ), «Генералдо ёвтнема» (, 1980 иестэ), документальнойть-художественнойть сёрмадовкст «М. А. Пуркаев» (1986 иестэ).
«Ракетной дивизион» ёвтнемась (, 1980 иестэ) ёвтни неень шкань эрямосто армиясо.
«Эрямонь лув» ёвтнемазо (, 1989 иестэ) сёрмадозь вейсхозонь велень 70-80 иетнень тувталтнэде.
Пермезь веле (Покш Килейбуе)

Пермезь веле () — эрзянь веле Покш Килейбуесэ, Мордовиясо. 
Ашти Урлей лангсо, 13 вп буень куншкатаркасто Покш Килейбуень велестэ ды 25 вп Кацелай чугункань станциястонть. Авасоло чуди Сура лей ды Ине эрьке.
Веленть лемденть.
Лемесь-антропоним: икелень эрзянь "Пермесь" лементь эйстэ. Ульнесь лецтязь 1624 иестэ Д. Пушечниковонь ды А. Костяевень () сёрмадовксо. Лецтяви () (1863 ие) "Пермиси — 216 кудот марто (2 032 лом.) Карсунонь уездсэ () ". 
Содавикс ломанть те велестэнть.
Пермезь велесэ чачсть:
Веленть эрямозо.
1935 иестэ Пермезьсэ ульнесьть теезь Парижэнь Коммунань лемсэ вейсхоз () ды 16-це партсъездэнь лемсэ (), седе мейле ульнесь покшолгавтовсь «50 лет Октября» вейсхозос. 2000 иестэ — теезь К(Ф)Х «Исток».
Лемайкин, Иван Самсонович

 |лем = Иван Лемайкин 
 |оригинальной лем = 
 |чачома лем = Иван Самсонович Лемайкин 
 |артовкс = Иван Самсонович Лемайкин.jpg
 |артовксонть покшолмазо = 
 |артовксонть эйсте = 
 |важодема ёрокчизе = содавикс эрзянь ломанень Ине ушман. Советэнь Союзонь Мараля (1943). 
 |чачома чись = 
 |подданство = 
 |кулома чись = 2.8.1992
 |тетязо =
 |авазо = 
 |мирдезэ = 
 |низэ = 
 |эйкакшонзо = 
 |казнеть ды медальть = {{{!}} style="background:transparent"
 |автограф = 
 |вальма = 
 |википурнавкс = 
Лемайкин Иван Самсонович (1922 иень сундерьковонь 16 чистэ Пермезь велесэ, Покш Килейбуень, Мордовия Республикасо — 1992 ие умарьковонь 2 чистэ Пермезь велесэ) — эрзянь цёра, Важодицянь сокиця-видицянь Якстере Армиянь капитанось. Советэнь Союзонь Мараля ({{Lang-ru|Герой Советского Союза}}) (1943 ие).
Ушодксонь школанть прядомадо мейле важодсь вейсхозсо. 1941 иестэ медьковсто ульнесь тердезь службас Важодицянь сокиця-видицянь Якстере Армияв. 1943 иень эйзюрковсто - Иван Лемайкин ванстниця (разведчик) 120-це ледницянь полконть 69-це ледницянь дивизиянть 65-це армиянть Куншка {{comment|туремакиксэнь|фронт}}. Прянзо невтизе Днепра леенть тюреманть шкасто 1943 иестэ ожоковонь 15 чистэ.
Казнеть.
Ульнесь казнезь Ленинэнь орденсэ (30.10.43) ды Советэнь Союзонь Мараля лемсэ, «Сырнень Теште» медальсэ (номерэзэ 1611). Отечественной ойнань 1-це степенень орденсэ ды лия медальтнесэ.
1944 иестэ Лемайкин прядсь вишкань лейтенантонь курсат. Ойнанть прядомадо мейле, капитанонь лемсэ ульнесь проводязь оймсеме. Эрясь тиринь велесэ. Ульнесь вейсхозонь прявтокс. 
Кулось умарьковонь 2 чистэ 1992 иестэ. Калмазь Пермезь велесэ.
Сумгин, Михаил Иванович

Сумгин Михаил Иванович (1873 иень даволковонь 24 чистэ Ало куро велесэ, Лугаян буень, Алоошонь ёнксо — 1942 ие ацамковонь 8 чистэ Ташкент ошсо) — содавикс советэнь учёной, доктор геологиянь наук, васенце кие путызе модань кельмемадо тонавтнеманть. Эрзя.
Эстедензэ, сонсь Михаил Иванович, сёрмады конёвтнесэ, конат улить Наукань Академиясо:
Вишка шкава Михаил Иванович якась колмо иень церьковань школаст, тонавтнесь Лугоянонь ошонь училищасо, конань вадрясто прядызе 1887 иестэ. Седе тов тонавтнеме кармась ансяк ниле иень ютазь, тетянзо куломадо мельга сон ламо важодсь велень хозяйствасо. Тусь парочинь вешнеме Ине-Петрань ошов, важодсь Демчинскоень Типографиясо.
Пек ламо ловнось ды тонавтнесь. 1895 иень тунда кирдсь экзамен ды сёксня сонзэ саизь тонавтнеме Петербургонь Университетэв Физикань-математикань факультетс.
1895—1899 иетнестэ тонавтни Петербургонь университетсэ. Саезь 1911 иестэ ушодсь модань кельмемадо тонавтнеманть. Сумгин — ульнесь Модань кельмемадо тонавтнеманть комиссиянь (комитетэнь) теицятнестэ вейкесь, те комиссиясь мейле теезель СССР-нь Наукань Академиянь модань кельмемань институтокс В.А.Обручевень лемсэ (1930 ие).
Сумгинэнь лемезэ географиянь картасо.
Кулось ацамковонь 8 чистэ 1942 иестэ. Калмазь Ташкент ошсо.
Шкинемазо.
1915.
1916 г.
1917
1928
1929
1930
1932
1934
1935
1936
1938
Глухов, Петр Семенович

Глуховонь Петр Семенович (1897 иеень Цярмун веле — 1979 иень даволковонь 7 чистэ Магнитогорск ош ) — эрзянь кельсэ содавикс сёрмадей.
Чачсь Пётр Глухов 1897 иеень ацамковонь 26 чистэ Симбирской губерниянь Буинской уездэнь (неень Ветькень Масторсо Ибресинбуесэ) Цярмун эрзянь велесэ () сокицянь-видицянь семиясо. Вишка порасто кадовсь тетявтомо, трицякс-кастицякс тензэ ульнесь аванзо лелясь Макар Евсевьев.
1916 иестэ прядызе Казанонь тонавтыцянь семинариянть, 1930 иестэ — Московонь промыслань-экономикань институтонть. 1926 - 1927 иетнестэ ульнесь прят-редакторокс «Якстере теште» кулялопанть (). 
1931 иестэ эрясь Магнитогорск ошсо, оймсемас-пенсияс туемадонть икеле важодсь металлургонь комбинатсо.
Шкинемазо.
Пек вечкевить сонзэ лецнеманзо М.Е. Евсевьевень, Ф.Ф. Советкинэнь, С.Д. Эрьзя марто вастовоматнеде.
Кулось Петр Глухов 1979 иень даволковонь 7 чистэ, калмазь Магнитогорск ошсо.
Кенде (Ицял буе)

Кенде () — эрзянь веле Ицял буесэ.
Ашти Ратор лейсэ. Лецтяви () (1863 ие) "Кендя — 190 кудо марто Лугаянонь уездсэ".
Веленть лемденть.
Лемесь-антропоним: сюлмавозь икелень "Кендя (Кендес, Кендяс)" лементь марто.
Вишка Ицяло (Ицял буе)

Вишка Ицяло () — эрзянь велесь Ицял буесэ.
Содавикс ломанть те велестэнть.
Вишка Ицяло велесэ чачсть:
1624 ие

1624 (вейке тёжат котосядт комсь нилеце) ие григорианонь ковкерькэнть коряс — високосной ие ды ушодови атяньчистэ. 
Мезе ульнесь те иестенть.
Путозь Саран ошось.
Чачсть.
"Вн. истяжо: "
Кулость.
"Вн. истяжо: "
1642 ие

1642 (вейке тёжат котосядт ниленьгемень омбоце) ие григорианонь ковкерькэнть коряс — аволь високосной ие ды ушодови куншкачистэ. 
Мезе ульнесь те иестенть.
Путозь Саран ошось, Лямбирь, Пензятка велетьне.
Чачсть.
"Вн. истяжо: "
Кулость.
"Вн. истяжо: "
1671 ие

1671 (вейке тёжат котосядт сисьгемень васеньце) ие григорианонь ковкерькэнть коряс — аволь високосной ие ды ушодови калоньчистэ. 
Мезе ульнесь те иестенть.
Путозь Саран ошось.
Чачсть.
"Вн. истяжо: "
Кулость.
"Вн. истяжо: "
Пиче Коня (Ицял буе)

Пиче Коня () — эрзянь велесь Ицял буесэ.
Инелей (Ицял буе)

Инелей () — эрзянь веле Ицял буесэ.
Пардэле (Ицял буе)

Пардэле () — эрзянь веле, куншка тарка велень администрациянь Ицял буесэ, Мордовиясо. 
Ашти Соласлей ланксо.
Веленть лемденть.
Лемесь-антропоним: икелень "Парадей" эрзянь лементь эйстэ.
Васенцеде веледенть тешкстыть 1624 иестэ, кода ловить ломать Алатырэнь уездсэ.
Инелей (лей)

Инелей — леесь Мордовиясо.
Пелька (лей)

Пелька лей () — лей Россиясо, чуди Мордовия Масторга ды Алоошонь ёнкска.
Леенть кувалмозо 20 вп, покшолмазо весемезэ 55 тёж. вп². Ашти (Верьга) Рав леенть пурнавкссо. 
Прамосто 13 вп саезь вить ёнксто пры сонензэ Пелька лисьмапря. Лейбрянь тарказо саеви Починкань буесэ Алоошонь ёнкссо Пеля-Хованонь веле вакссо, 12 вп лембеёнксс-чилисемас Починкав. Чудеманть куншкасо юты Ицял буева. 
Леенть лангсо аштить Пеля-Казязь веле (Алоошонь ёнкссо) ды Кочкари веле (Мордовиясо).
Пры Ратор лейс Гуляево веленть вакссо.
Леенть лемденть.
Паряк лемсэнть ули балтонь юр, ванодо: - (. Ды ().
Алу Парынз веле (Покш Килейбуе)

Алу Парынз веле () — те эрзянь веле Мордовиянь Покш Килейбуесэ.
Ашти Штырма лей лангсо.
Веленть лемденть.
Лемесь-антропоним: икелень эрзянь "Промза" лементь эйстэ. 
Веленть эрямозо.
1961 иестэ а васоло ульнесь муезь казна XIV – XV пингень сиянь ярмакт. Сонзэ лемдизь Саранонь Покш казна (), эйсэнзэ ульнесть муезь 2547 ярмакт, сон ульнесь модас кекшезь малав 1409 иестэ.
Штырма лей

Штырма лей — кершёнонь Сура леенть сянглей. 
Чуди Мордовиясо. Леенть кувалмозо 65 вп, покшолмозо весемезэ 469 тёж. вп². 
Ушоды чудеме Отяжвелень лембе-чивалгомасто. Чуди лембе ёнов панжадо таркава, Парынзэле вакссо пурды чивалгомав. Лейбрясь ашти 389-це вп Сура леенть кершёнонь чирева.
Вишка Маризь веле (Чаунзабуе)

Вишка Маризь веле (лиякс: Вишка Марезь веле) () — те эрзянь веле Мордовиянь Чаунзабуесэ.
Ашти Аморда лей лагксо.
Веленть лемденть.
Лемесь-антропоним: икелень эрзянь "Маресь" лементь эйстэ. 
Содавикс ломанть те велестэнть.
1839-1850 иетнестэ тесэ эрясь сёрмадей Селиванов Илья Васильевич. 
Эрицятне.
Весероссиянь перепись населения (2002 ие):
Инелей (Чаунзабуе)

Инелей веле () — те рузонь веле Мордовиянь Чаунзабуесэ.
Ульнесь путозь 1614 иеде мейле, од эрямо вешницятнесэ конат састь Ламбаське велестэ Куштолейстэ ().
Веленть лемденть.
Лемесь-антропоним: "ине" ды "лей" валтнень эйстэ лементь эйстэ.
Рапла ош

Рапла ош ()) — Эстэнь Масторсо Рапламаа ёнксонть административной куншка тарка, ды Рапла буенть пелькс.
Эрицятне.
Эрицятнеде — 5637 ломанть (2012 ие).
Пярну ош

Пярну ош (, , ) — ош лембе-чивалгомань ёнкссо Эстэнь Масторсо. Ашти Балтиянь Иневедень вакссо. 
Пярнумаа ёнксонть административной куншка тарка.
Эрицятнеде — 40 401 ломанть (2012ие).
Байкал (эрьке)

Байкал эрьке () — эрьке Чилисемань Сибирэнь лембеёнкссо, сехте домка эрьке модасонть. Сехте покш салтомо ведень пурнавкс.
Ине эрьке

Ине эрьке () — покш эрьке, ашти Мордовиясо, Сура леень чудемасонзо, 17 вп Покш Килейбуень веленть эйстэ.
Кувалмозо 3 вп, келезэ — 215 м, сехте домказо — 12 м (куншкава — 7 м). Покшолмазо 44,2 гектарт.
Эрькенть лемденть.
 валось лиси: "ине" ды "эрьке" валтнэстэ.
Судось веле (Покш Килейбуе)

Судось веле (лиякс: Судозь веле) () — эрзянь-рузонь веле Покш Килейбуесэ, Мордовиясо. 
Ашти Пичелей лангсо. 2001 иестэ тесэ эрясть 519 ломанть, ней 412 ломанть (2010 иень ловномась).
Веленть лемденть.
Лемесь-антропоним: икелень эрзянь "Судось" лементь эйстэ. 
Содавикс ломанть те велестэнть.
Судось велесэ чачсть:
Пянгелей (Чаунзабуе)

Пянгелей — те эрзянь велесь Мордовиянь Чаунзабуесэ.
Велесэнть ули "Икельце Сёлт".
Веленть лемденть.
Смустезэ саеви, кода сёрмады Дмитрий Цыганкин "пенге" ды "лей" валтнестэ.
Содавикс ломанть те велестэнть.
Пянгелейсэ чачсть:
Эрицятне.
Весероссиянь перепись населения (2002 ие):
Камчатка (Ицял буе)

Камчатка — эрзянь веле Ицял буесэ.
Калыж (Ицял буе)

Калыж () — эрзянь веле Ицял буесэ.
Ашти Калыжаш лей ланксо. Путызь од эрямонь вешницят Ламбаськестэ.
Мокшалей (Чаунзабуе)

Мокшалей — те эрзянь велесь Мордовиянь Чаунзабуесэ.
Ашти Арапа лей лангсо. 
Веленть вакссо улить:
Чама пакся, пакся Ранги Лисьма, Пеште Латко, Каль, Вирь Удало Пакся, Каргонь Чей, Каша Ознома Лисьма, Деготь Лей Лисьма, Рузонь Пелькс, Казеной Чире.
Ушонь лемть Мокшалейсэ:
Веленть лемденть.
Смустезэ саеви "мокша" ды "лей" валтнэстэ.
Содавикс ломанть те велестэнть.
Мокшалейсэ чачсть:
Ванмо.
Цыганкин Д. В. на малой Родине 
Эрицятне.
Весероссиянь перепись населения (2002 ие):
Репакуж (Чаунзабуе)

Репакуж () — те эрзянь велесь Мордовиянь Чаунзабуесэ.
Ашти Черная лей лангсо. 
Веленть лемденть.
Смустезэ саеви "репа, репештя" ды "кужо, куясо" валтнэстэ.
Содавикс ломанть те велестэнть.
Репакужосо чачсть:
Эрицятне.
Весероссиянь перепись населения (2002 ие):
Ташто Пурня (Кочкурбуе)

Ташто Пурня () — те эрзянь веле Мордовия Республикань Кочкурбуесэ.
Ашти Парма лей (Карнай) лангсо. Кода лецтни () (1869 ие) Пырма - 190 кудот марто Саранонь уездсэ. 
Веленть лемденть.
Лемесь-гидроним: велесь ашти "Парма лей" лангсо. Ули лияяк ёнкс — бути кезэрень "парма" валстонть ().
Содавикс ломанть те велестэнть.
Ташто Пурнясо чачсть:
Од Пурня (Кочкурбуе)

Од Пурня () — те эрзянь веле Мордовия Республикань Кочкурбуесэ.
Ашти Парма лей (Карнай) лангсо, 4 вп буень куншка таркасто ды 15 вп Воеводской чугункань станциястонть.
Кода лецтяви () (1894 ие) Од Пурня - 180 кудот марто (1 741 лом.) Саранонь уездсэ. 
Веленть лемденть.
Лемесь-гидроним: велесь ашти "Парма лей" лангсо. 
Содавикс ломанть те велестэнть.
Од Пурнясо чачсть:
Веленть эрямозо.
1913 иестэ — 244 кудот. 1930-це иетнестэ ульнесь теезь вейсхоз «Якстере теште» (), 1996 иестэ — «Пырмань» вельхозяйствань производствань пурнавкс ().
Веленть вакссо ули XVII-XVIII пингень кезэрень эрзянь калмазырь (1951 иестэ сонзэ ванынзеть М.С. Акимов).
1970иестэ тесэ ульнесь пурназь «Гайги Вайгель» морамо кужо.
Кацялай (Кочкурбуе)

Кацялай () — те эрзянь веле Мордовия Республикань Кочкурбуесэ.
Ашти Лашма лей ды Сура лей лангсо, 54 вп Саранскойстэ ды 30 вп буень куншка таркастонть - Кочкур велестэ. Шабрацек Пензань ёнксонь Соколовка велесь (7 вп).
Кода лецтяви () (1869 ие) Кочкур веле () - 139 кудот марто (1 170 лом.) Саранонь уездсэ. 
Кода сёрмады Дмитрий Цыганкин велесэнть улить: Цеця Вирь, Калмо Алкс.
Веленть лемденть.
Лемесь-антророним: эрзянь "Каця (Кацел)" лементь эйстэ. 
Содавикс ломанть те велестэнть.
Кацялайсэ чачсть:
Киржеман (Чаунзабуе)

Киржеман () — те эрзянь велесь Мордовиянь Чаунзабуесэ.
Ашти Нуя лей лангсо.
Веленть лемденть.
Лемесь-антропоним: кезэрень "Киржеман" лементь эйстэ. 
Эрицятне.
Весероссиянь перепись населения (2002 ие):
Кульмина (Чаунзабуе)

Кульмина () — те эрзянь велесь Мордовиянь Чаунзабуесэ.
Эрицятне.
Весероссиянь перепись населения (2002 ие):
Киржеман (лем)

Киржеман — цёрань лем.
Смустезэ саеви "Киржиман" лемстэнть, конасонть ули мокшонь "киржи" () валось.
Эрязань ош

Эрязань ош () — те Россия Масторонть ошось, Рязанень ёнксонь прявтошось. 
Ошось ашти Йока вить чиресэ.
Кобале (Тумобуе)

Кобале () — эрзянь веле Тумобуесэ, Мордовиясо.
Ашти Явлей ды Наруслей лангсо. Лецтяви () (1863 ие) "Кобале — 165 кудот марто Алатырень уездсэ".
Веленть лемденть.
Лемесь-антропоним: сюлмавозь икелень "Кабай" лементь марто () .
Эрицятне.
Весероссиянь эрицятнень сёрмалемасонть (2002 ие):
Содавикс ломанть те велестэнть.
Кобалесэ чачсть:
Вишка шканзо Кобалесэ ютавтызе содавикс эрзянь валморозеесь Араповонь Саша.
Веленть эрямозо.
1873 иестэ Ф. ды Н. Арискинтнэ лелят-ялакст кармасть тееме велесэ менчезь мебель. XX пингень ушодомсто те ёроков кедьтеевтьсэнть ульнесть 40 семият. 1919 иестэ сынь пурнавсть «Гроза» артельс. Велесэ ульнесь парсте нолдазь умарьпиресэ озавтомась. 1922 иестэ ульнесь теезь коммуна, мейле вейсхоз, 1997 иестэ саезь — «Икелев» вельхозяйствань производствань пурнавкс ().
Парь

Эрзянь парь, эрямонь парь — каразь эчке пекшень кандосто. 
Те кезэрень эрзявань кедьёнкс. Эйсэнзэ кирдильть коцт, авань панарт, понань штердема ды викшнема кедьёнкснэнь. Паренть теилизь эрзянь семиясо, кодак чачиль тейтерне, эрьвантень эсензэ парь. Полань саеманть ды ладямонть шканть видс – те сонзэ приданка, лиякс сонензэ мерить «эрямонь парь» 
(поланть мирдене саильть паренть марто). Вана кода теде сёрмадозь «ЛИТОВА» ёвксонть: 
Сон пешксе эрямонь парьде. Парьтнесэ эрьва кодат коцт: лияназонь, мушконь, парсеень, бархатонь, парчань.
Сэрезэ метрань видс, кодак 80 см седе аламо лемдить "парька". Вере пекстави лаз песэ. Паренть ланга теильть-сёрмадыльть тешкст: чи, касмо ладсо «кузнеть», геометриянь эрьва кодат пурнавкст, толкунт — те весе вейсэ пурнави эрзянь арсема, озновома, мазычинь кандома. 
Парьтне, конат молильть кудоютконь тевс теильть тешкс теме, ансяк путыльть "буень тешкс", истя неявиль кинь мельга те паресь ашти.
Атяка

Атяка — те весе мезе сюлмавозь цёрань ёнкссонть марто. Лиякс меремс, те эриця организмань формась, кона рашты вишка гаметат — сперматозоидт. Раштамосонть лиси вейс прамо сперматозоидэнть седе покш авань гаметанть марто, лиякс алоньклетка марто.
Ламо нармунень атякатне пек содавить авакатнень эйстэ. Кудо ютконь нармунтне — саразтнэ, яксярготне, галатне, куркатне — невтить, "половой диморфизма". Атякшось саразонть эйстэ содави толганзо ды тюсонзо кувалт, кувака пулонзо, коклацензэ ды лиянь кувалт. Истя жо эрси идем нармунтнень ютксояк. 
Вирь сараз атякась лира ёнов молиця пулонзо, раужо толганзо кувалт, конат сэнежат, молить металл ёнов, ды якстере сельме чирькензэ кувалт пек содави аваканть эйстэ, конань лангозо аволь пек мазый. Турухтан-атяканть тунда авака марто васодемстэ касыть сивень кондят мазый толганзо, кодат аваканть а эрсить.
Кона-кона нармунтнень атякаст "полигамнойть", лиякс меремс сынь ванстневить ламо нармунь авака марто ды овсе а мелявтыть эйкакшост кис.
Авака

Авака — те весе мезе сюлмавозь авань ёнкссонть марто. Лиякс меремс, те эриця организмань формась, кона улить авань раштамо признакт, ды кона явови цёрань форманть (атяка) эйстэ.
Ламо нармунень атякатне пек содавить авакатнень эйстэ. Кудо ютконь нармунтне — саразтнэ, яксярготне, галатне, куркатне — невтить, "половой диморфизма". 
Авака валонть юрозо лиси ава валонть эйстэ. Ават чачтанзат, андтанзат, кастанзат-трянзат.
Пичале (Тумобуе)

Пичале, лиякс: Налитова, Пуркаева () — те эрзянь велесь Мордовиясо, Тумобуесэ.
Ашти Учалей лисьмапря лангсо, кона Улянка леенть сянглей. Кода лецтяви:
Эрицятнеде: 2002 иестэ ульнесь 1000 лом., 2010 иень ловномасонть — 764 лом.
Веленть лемденть.
Лемесь-антропоним. Неень шкасто саеви армиянь генералонь М. А. Пуркаевонь лемэнзэ эйстэ. Налитова икелень лемесь саеви кезэрень эрзянь Налит ~ Налитка лемстэ, кона ледстяви 1671 иень сёрмадстомасонть: ().
Содавикс ломанть те велестэнть.
Пичале велесэ чачсть:
Веленть эрямозо.
1966 иень медьковонь 11 чистэ веленть лемесь кармась Пуркаево. Велесэ улить 6 артезианонь лисьмат.
Эрицятне.
Весероссиянь перепись населения (2002 ие):
Кочкурвеле (Тумобуе)

Кочкурвеле () — эрзянь веле Тумобуесэ, Мордовиясо.
Ашти Ломат лей ды Шлавка лейне лангсо. Лецтяви () (1863 ие) "Кобале — 118 кудот марто Орданьбуень уездсэ".
Веленть лемденть.
Лемесь-антропоним: сюлмавозь икелень "Кочкур" лементь марто.
Содавикс ломанть те велестэнть.
Кочкурвелесэ чачсть:
Эрицятне.
Весероссиянь эрицятнень сёрмалемасонть (2002 ие):
Явшемтомань чалгамот

Явшемтомань чалгамот, "таксономиянь чалгамот" () - те чарькоцтема, кона невтни эрьва эреккень ("живой организмань") аштема явшемтонасо (те греконь валонь "ταξινομία" ютавтома, суоминь-угрань *jaka- "явшема" ды *tuna "тонавтома, наука" валтнеде).
Чополт ош

Чополт ош (, , ) — те Мордовия Республиканть ош, Чополтбуесэ.
Ошось ашти Мокша лей ланксо. Путозь 1536 иестэ.
Эрицятнеде 7243 (2010 ие).
Черемис (Ковёлбуе)

Черемис — те рузонь веле Мордовия Республикань Ковёлбуесэ.
Географиянь аштема тарказо.
Юткось Ковёл ошсто — 28 вп ды 93 вп Саран ошсто.
Эрицятне.
Весероссиянь перепись населения (2002 ие):
Потма (Ковёлбуе)

Потма () — те мокшонь веле Мордовия Республикань Ковёлбуесэ.
Эрицятне.
Весероссиянь перепись населения (2002 ие):
Потма (Атюрьбуе)

Потма () — те мокшонь веле Мордовия Республикань Атюрьбуесэ.
Мокейкина, Фекла Ефимовна

Сёка баба () — эрзякс морыця, «Гайги Вайгель» морамо кужос совиця, Ине Оте­чественной войнань перть важодиця, трудонь ветеран, велень хозяйствань казезь важодиця.
Чачсь 1919 иень умарьковонь 20 чистэ Мордовиясо, Кочкурбуесэ, Од Пурня велесэ. 
Пек вечкиль якамо эрзянь оршамосо ды карьсэ. Мериль, оршамось вансты сонзэ эрьва-кодат сэредемадо. 92 иес эрясь ськамонзо, эсензэ кудосо.
Мокшановонь Татьяна

Мокшановонь Татьяна () (1984 ие якшамковонь 9 чистэ Баганя велесэ) — неень шкань эрзянь содавикс валморонь ладсий, ютавтый, витний-петний. Россиянь Сёрмадеень кужоссовий (2014 иестэ саезь). 2021 иень ожоковсто саезь Мордовиянь Сёрмадеень кужонть прявтветий.
=Эстедензэ=
Чачсь 1984 иень якшамковонь 9 чистэ Самара ёнксонь Шенталань буень Баганя велесэ. 2006 иестэ прядызе Н.П. Огарёв лемсэ МГУ-нь филологиянь факультетэнь эрзянь отделениянть. Ней сон суоминь-угрань литературатнень кафедрасо аспирант. Важоди «Чилисема» эйкакшонь ковставксонь-журналонь редакторонь полавтыцякс. Сёрмады валморот. Мирдень вакссо. Касты кавто пакшинеть - тейтертне ды цёрыне. 
Печатавсь «Шенталинские вести», «Слободские куранты», «Округа», «Эрзянь Мастор»,«Валдо ойме», «Эрзянь правда» кулялопатнесэ, «Сятко» ковтставксо-журналсо. Валморонзо лексить пертьпельксэнь мазычинтень, тиринь келентень, культурантень певтеме вечкемасо. Сёрмадовксонзо мазыйть, эйсэст ламо валдочи, парочи.
Шкинемазо.
Т. Мокшановонь валморонзо совасть зарыя вейсэнь пусмос. Сёрмады эсензэ ладсо, седейшкава, виевстэ. Секс 2006-це иестэ Мокшанова Татьянанень максозель од сёрмадыцятнень туртов Мордовия Республикань прявтонь литературань премиясь.
«Эрьгекерькс» (, Саран ош, 2006 ие) ды «Толонь лопат» (, Саран ош, 2010 ие) валморонь пусмотнень кис авторось саезель 2014 иестэ Россиянь Сёрмадеень вейсэндявксос.
Татьяна Мокшанова - Мордовия Республикань Прявтонь од сёрмадыцятнень туртов литературной премиянь лауреат (2010 ие), Саран ошонь Литераторонь кужонь совиця (2006 ие). Покш мельсэ Татьяна Петровна топавты лия кельстэ ютавтомань тевентькак. Ютавтовксонзо вельде эрзянь ловныцясь теевсь содавиксэкс коминь, удмуртонь, маринь, мокшонь, рузонь, венгрань, украинэнь сёрмадыцятнэнь валморонь шкинеманть марто.
Ней варчни виензэ прозасояк.
Подгорновонь Алина

Подгорновонь Алина (), (1991 иень ожоковонь 19 чи Кобалесэ) — неень шкань эрзянь содавикс валморонь ладсий. 
=Эстедензэ=
Алина Подгорнова чачсь 1991 иень ожоковонь 19 чистэ Тумобуень Кобалесэ. Тонавтни Н.П. Огарёв лемсэ МГУ-нь филологиянь факультетэнь журналистикань отделениясо. Валморонзо лиснесть «Чилисема»-со, «Эрзянь валске» пусмосо, «Эрзянь Мастор» кулялопасо. Неень шкасто важоди «Сятко» ковставксонь редакциясо. 2014 иень Эрзянь сёрмадома шкинемань «Эрзянь ойме» Казнень саицясь.
Сёрмады валморот эрзянь ды рузонь кельтнесэ, вастневи пакшат ды од ломанть марто кода Мордовиясо, истя томбалеяк. Мордовия Республикань Прявтонь од сёрмадыцятнень туртов литературной премиянь лауреат (2013 ие), Россиянь Писателень союзонь член (2013 ие).
Вана сон сёрмады эсинзэ кувалт:
 Мон чачинь Кобале эрзянь велесэ. Тетям-авам, покштям-сырькаем – весе эрзят. Вишка пингстэ саезь, вечкса тиринь келем, тиринь ёнксом. Ды сась шка, зярдо те вечкеманть карминь ёвтнеме стихсэ. Эскельксэнь-эскелькс, шкинемасом молян яла седе верев ды верев. Те тевесь аволь шождыне. Ялатеке, сиземань апак сода, сюпалгавтан оймем од ёжомарямосо, од муевкссэ, конатнень кази монень стихень сермадомась. Нама, ськамозом монень мезеяк аволь тееве. Покштояк покш лезкс максыть тень од сермадыцянь семинартнэ, конатнень марто кирдян ояксчи малав ветеце ие. Тосо муинь ламо паро оят, конатнень марто монь вейсэнди эрзянь келень вечкемась.
Илядо стувтне кельсэнк, оят! Зярс минь вечксынек келенек, зярс сон минек ули – минь весемеде сюпав ломанть!
2015 иень панжиковсто, Алина Подгорнова ульнесь кочказь Эрзянь Инекужонть пельде МАФУНов, кона карми ютамо медьковонь 29-31 читнестэ Тарту ошсо Эстэнь Масторсо.
Рябовонь Людмила

Рябовонь Людмила (, тейтерекс "Рябова"), (1982 ие сундерьковонь 5 чистэ Поводелесэ) — неень шкань эрзянь содавикс валморонь ладсий. 
=Эстедензэ=
Чачсь 1982 иень сундерьковонь 5 чистэ Тумобуень Поводелесэ. 2005 иестэ прядызе Н.П. Огарёв лемсэ МГУ-нь филологиянь факультетэнь суоминь-угрань отделениянть. Важоди «Сятко» ковставксонь редакциясо редакциясо ответственной секретарекс. Валморонзо печатавсть «Чилисема», «Сятко» журналтнэсэ, «Новая жизнь», «Эрзянь правда», «Русь» кулялопатьнесэ, «Монь вайгелем» (2005 ие), «Эскелькс» (2008 ие) вейсэнь пусмотнесэ. 
Шкинемазо.
Мордовия Республикань Прявтонь од сёрмадыцятнень туртов (2005 ие) ды И.П. Кривошеев лемсэ (2008 ие) литературной премиятнень лауреат, Россиянь Сёрмадеень вейсэндявксонь член (2013 ие).
Йошкар-ола ош

Йошка́р-Ола́ ( — «якстере», "Ола" — «ош», лиси:«Якстере Ош»; ташт. Чарла, Цар-ола, , ) — те Маринь Республиканть прявтошось.
Те вейкине ламотнень эйстэ, покш суоми-угрань раськетнень куншка тарка. 1919 иень видс ошонть рузкс лемдильть Царевококшайск, 1919—1927 иетнестэ — Краснококшайск.
Ошось ашти Вишка Кокшага лей лангсо, Равонть эйстэ 50 вп. Москов ошстонть 862 вп.
Ульнесь юрозь рузонь ломантнестэ 1584 иестэ кода тюремань нардечи, ошокс кармась улеме седе мейле.
Эрицятнеде (марить, рузт, печкаст) весемекс 263 190 ломанть (2015 ие), покшолмазо 100,39 вп².
Тоомас Хендрик Ильвес

Тоомас Хендрик Ильвес (, 1953 ие ацамковонь 26 чи Стокгольм ош, Швеция Мастор) — эстононь вийкирдий, дипломат, куляньсёрмадей, Европань парламентэнь улиця, 2006 иень таштамковонь 23 чистэ саезь 2016 иень ожоковонь 10 чис Эстэнь Масторонть нилеце Президент.
Пылва ош

Пылва ош (, ) — ош чилисемань ёнкссо Эстэнь Масторсо, Пылвамаа ёнксонть административной куншка тарка.
Эрицятне.
Эрицятнеде — 5968 ломанть (2012 ие).
Хаапсалу ош

Хаапсалу ош (, , ташто рузонь лемезэ — Га́псаль (, ) — ош пелевень-чивалгомань ёнкссо Эстэнь Масторсо, Ляэнемаа ёнксонть административной куншка тарка.
Эрицятнеде — 10,236 ломанть (2017 ие).
Раквере ош

Раквере ош (), ) — ош пелевень ёнкссо Эстэнь Масторсо, Ляэне-Вирумаа ёнксонть административной куншка тарка.
Ашти Киюла лей ланксо.
Эрицятне.
Эрицятнеде — 15764 ломанть (2012 ие).
Лихула ош

Кепедень текст
Ли́хула (), Леаль () муниципальной статустомо ошось пелевень-чивалгомань ёнкссо Эстэнь Масторсо.
Йыгева ош

Йыгева ош (, ) — ош чилисемань ёнкссо Эстэнь Масторсо, Йыгевамаа ёнксонть административной куншка тарка.
Ашти Педья лей ланксо.
Эрицятнеде — 5577 ломанть (2012 ие).
Нарва ош

Нарва ош (, , ташт. Ругодив) — сехте покш рузонь эриця марто ош Эстэнь Масторсо, Ида-Вирумаа ёнксонть сехте покш ош ды административной куншка тарка.
Ашти Нарва леенть керш чиресэ, 12 вп лейпрястонть, шабрацек Россиянь марто карадо-каршо Ивангородонть марто. 20 вп Кингисепп ошсто, 152 вп Ине-Петрань ошсто ды 210 вп чилисема ёнов Таллин ошсто.
Эрицятне.
Эрицятнеде — 62 078 ломанть (2013 ие).
Нарва (смустьтне)

Нарва:
Гидронимтт
Выро ош

Выро ош (, , , 1917 иень видс ) — ош Эстэнь Масторсо, Вырумаа ёнксонть административной куншка тарка.
Вильянди ош

Вильянди ош (), 1919 иенть видс Феллин () — ош Эстэнь Масторсо, Вильяндимаа ёнксонть административной куншка тарка.
Ашти Вильянди эрькень вакссо. Таллин ошов 161 вп, Тарту ошов 81 вп, Пярну ошлв 97 вп.
Валга ош

Валга ош (, , 1920 иес ) — ош лембеёнкссо Эстэнь Масторсо, Валгамаа ёнксонть административной куншка тарка.
Ашти Педели лей лангсо, Латвиянь Валка ошонть марто карадо-каршо.
Маторкинань Татьяна

Маторкинань Татьяна (), (1984 ие якшамковонь 25 чистэ Орозбие велесэ, Орданьбуе) — неень шкань эрзянь сёрмадей, кулянь сёрмадей, ютавтыця. 
=Эстедензэ=
Чачсь 1986 иень якшамковонь 25 чистэ Мордовия Орданьбуень Орозбие велесэ. Прядызе Н.П. Огарёв лемсэ МГУ-нь филологиянь факультетэнь эрзянь отделениянть. Важоди «Эрзянь правда» кулялопанть редакциясо, культурань пельксэнть. Сёрмады эрзянь кельсэ миниатюрат-нурькемкат, ёвтнемат, пеедемкат. Сёрмадовксонзо печатавить журналах «Чилисема», «Сятко» ковставкстнесэ, ды вейсэнь пурнавкссо. Ютавты, кода эрзянь, истя рузонь кельтнес.
Выро

Выро (, , ) — суоми-угрань раське, кона эри [Эстэнь Мастор]]со.
Выротне эрить Вырумаасо (74 000 ломанть), кой-конат Тарту ошонь ды Таллин ошонь эрицятне лемдить эсист пряст выро раськекс. 
Кортыть Выронь келесэ - кона совавтови балтёнкс-суоминь группаньалксонь кельтнене.
Чили Мастор

Чили Республикась ( ) — мастор лембе-чивалгома ёнкссо Лембеёнксонь Америкасо. 
Прявтошозо — Сантьяго ош.
Комляньава

Ко́мляньава — те эрзянь Инеава.
Йыкси (эрьке)

Йыкси (ташт. Хоббохоллоерве, Хоббола) () — эрьке Эстонияссо. Ашти Канеписсэ Пылвамаа ёнкссо, 1,5 вп пелевеёнкссов Канепив. 
Эрькенть покшолмазо — 64,9 га, домказо — 25,5 м видс. Эрькенть трокс юты Выханду лей. Чилисема ёнкссо юты авто кись Таллин-Тарту-Выро-Лухомаа.
Тамсалу ош

Тамсалу ош () — ош Ляэне-Вируонь ёнкссо Эстонияссо, Тамсалу буень куншка тарка.
Ряпина ош

Ряпина ош (, выро. "Räpinä") — ош лембеёнонь-чилисемань ёнкссо Эстонияссо Пылвамаасо. 
Те администрациянь куншка тарка Ряпина буень.
Ошось ашти Выханду лей лангсо, 6 вп Псковонь эрькентень прамсто.
Сауэ ош

Сауэ ош () — ош пелевеёнксонь Эстониясо, Харьюмаа ёнкссо. Башка аштиця муниципальной теевкс, кона а сови кодамояк буес. Ошокс ульнесь теезь 1993 иень умарьковонь 25 чистэ. Эрицятнеде - 6,0 тёж. ломанть (2012 ие), 93% эйстэст — эстэть.
Эстэнь Масторонь ошт

Неень шкасто Эстониясо 47 эрямо таркат кандыть ошонь лем. 
Ало пурназь ве таркас ды невтезь: ошонть лемезэ, коли сонензэ сон ульнесь путозь, ломантнень покшолмазо 1979-це, 1989-це,2000-це ды 2006-це иетнестэ ды сеть кие эрить оштнесэ 2012-це ды 2013-це иетнестэ, истяжо невтезь ёнксось (уездэсь) конасонть ашти ошось.
Абья-Палуоя ош

Абья-Палуоя ош () — ош (саезь 1993 иестэ) лембень ёнкссо Эстэнь Масторсо, Вильяндимаа ёнксо. 1998 иестэ ульнесь вейс пурназь Абья буенть марто. 2017 иестэ ульнесь вейс пурназь Мульги буенть марто.
Элва ош (Эстэнь Мастор)

Элва ош (икеле сёрмадыльть Эльва; ) — ош лембеёнкс-чилисема ёнксонь Эстониянь, Тартумаа ёнкссо. 
Ашти Элва лей лангсо, кона пры Эмайыга лейс. Ошсонть улить кавто эрькть: Вереви эрьке ды Арби эрьке. Авасоло ошстонть ули Вийсъяагу эрькесь.
Чугункань станциясь Тарту ош — Валга ош кисэнть.