tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Фрондари

Фрондари ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ Фрондари улы.
Фуертесиелла

Фуертесиелла ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Галеотти

Галеотти ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 12 йиш тӹрлӹ Галеотти улы.
Галеоттиелла

Галеоттиелла ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Мексикаышты дӓ Гватемалаышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 12 йиш тӹрлӹ Галеоттиелла улы.
Гарая

Гарая ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Гавиллеа

Гавиллеа ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Геесинкорхис

Геесинкорхис ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Геннари

Геннари ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Макаронезиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ Геннари улы.
Геноплесиум

Геноплесиум ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Геобласта

Геобласта ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Геодорум

Геодорум ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 12 йиш тӹрлӹ Геодорум улы.
Глоссоринха

Глоссоринха ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Гомеза

Гомеза ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 12 йиш тӹрлӹ Гомеза улы.
Лӹмжӹ.
Лӹмжӹм португал натуралист Bernardino António Gomes (1743 - 1828) лӹмеш пумы.
Гонатостилис

Гонатостилис ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. У Каледоништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ Гонатостилис улы.
Гониохилус

Гониохилус ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Грациелантус

Грациелантус ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Граммангис

Граммангис ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Мадагаскарышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ Граммангис улы.
Графоркис

Графоркис ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Гринвуди

Гринвуди ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Гроби

Гроби ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Бразилиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 5 йиш тӹрлӹ Гроби улы.
Лӹмжӹ.
Лӹмжӹм англи натуралист Lord Grey de Groby лӹмеш пумы.
Гросоурди

Гросоурди ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Гулари

Гулари ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Гуннарелла

Гуннарелла ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Гуннарорхис

Гуннарорхис ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Гимнадениопсис

Гимнадениопсис ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Гимнохилус

Гимнохилус ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Гиноглоттис

Гиноглоттис ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Хапалохилус

Хапалохилус ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Хедероркис

Хедероркис ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ Хедерорхисулы.
Хелци

Хелци ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Хеллериелла

Хеллериелла ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Хелонома

Хелонома ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 3 йиш тӹрлӹ Хелонома улы.
Херписма

Херписма ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Хершелианте

Хершелианте ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Хетэри

Хетэри ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Африкышты, Азиштӹ дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 30 йиш тӹрлӹ Хетэри улы.
Хетерозеуксине

Хетерозеуксине ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Хиппеофиллум

Хиппеофиллум ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Хиртси

Хиртси ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Хиспаниелла

Хиспаниелла ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Хӧхнеелла

Хӧхнеелла ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Хофмансегелла

Хофмансегелла ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Хофмайстерелла

Хофмайстерелла ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ Хофмайстерелла улы.
Холмези

Холмези ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Холопогон

Холопогон ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ BİTKİADI улы.
Хомалопеталум

Хомалопеталум ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Хоричи

Хоричи ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Панамаышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ Хоричи улы.
Хормидиум

Хормидиум ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Хорвати (кушкыш)

Хорвати ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Хуттонэа

Хуттонэа ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Хибохилус

Хибохилус ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Хидрорхис

Хидрорхис ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Хигрохилус

Хигрохилус ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Хилофила

Хилофила ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Хименорхис

Хименорхис ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Имеринэа

Имеринэа ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Мадагаскарышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ Имеринэа улы.
Имеринорхис

Имеринорхис ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Ионе

Ионе ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Ионопсис

Ионопсис ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Ишногине

Ишногине ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Исотри

Исотри ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Йыдвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ Исотри улы.
Жакиниелла

Жакиниелла ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Африкышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 12 йиш тӹрлӹ Жакиниелла улы.
Анже

Анже́ тенгеок Анжер () — Анжу дон Францин департаментвлӓжӹ Мен дон Луара депрартаментӹн вуйхалажы. Францин вадывелнӹжӹ, Париж гӹц 300 уштыш ӧрдӹштӹ, Мен йогы сирӹштӹ. халашты 156 000 нӓрӹ ӹлӹзӹ. Университет ӓн хала.
Jejosephia

Jejosephia ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Jonesiopsis

Jonesiopsis ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Jostia

Jostia ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ Jostia улы.
Калимпонги

Калимпонги ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Каурорхис

Каурорхис ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Кеферштайни

Кеферштайни ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 68 йиш тӹрлӹ Кеферштайни улы.
Керигомни

Керигомни ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Кионофитон

Кионофитон ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 4 - 5 йиш тӹрлӹ Кионофитон улы.
Конантси

Конантси ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Криптостома

Криптостома ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Лелиопсис

Лелиопсис ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Ланкестерелла

Ланкестерелла ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Леаоа

Леаоа ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Лембоглоссум

Лембоглоссум ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Лемурелла

Лемурелла ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Лемурорхис

Лемурорхис ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Леохилус

Леохилус ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Лепидогине

Лепидогине ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Лепорелла

Лепорелла ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Леслиеа

Леслиеа ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Левкохиле

Левкохиле ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Лигеофила

Лигеофила ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Линдлейалис

Линдлейалис ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Листростахис

Листростахис ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Липерантус

Липерантус ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Лироглосса

Лироглосса ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ Лироглосса улы.
Макрадени

Макрадени ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Макроклинум

Макроклинум ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Макроподантус

Макроподантус ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Мадисонани

Мадисонани ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Маллеола

Маллеола ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Маргеллианта

Маргеллианта ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Мекоподум

Мекоподум ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Медиокалкар

Медиокалкар ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 17 йиш тӹрлӹ Медиокалкар улы.
Зигосепалум

Зигосепалум ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Бразилиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 8 йиш тӹрлӹ Зигосепалум улы.
Жуковски (кушкыш)

Жуковски ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Зеленкоа

Зеленкоа ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Ипсилофус

Ипсилофус ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Ксерорхис

Ксерорхис ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ Ксерорхис улы.
Ксеноси

Ксеноси ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Ксеникофитон

Ксеникофитон ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Мегалорхис

Мегалорхис ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Мегалотус

Мегалотус ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Филиппиништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ Мегалотус улы.
Мегастилис

Мегастилис ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. У Каледоништӹ дӓ Вануатушты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 7 йиш тӹрлӹ Мегастилис улы.
Мелиорхис

Мелиорхис ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Доминикан Республикиштӹ фоссил вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ Мелиорхис улы.
Мендонцелла

Мендонцелла ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Месоглоссум

Месоглоссум ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Месоспинидиум

Месоспинидиум ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 8 йиш тӹрлӹ Месоспинидиум улы.
Мексикоа

Мексикоа ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Мексикаышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ Мексикоа улы.
Микрокоели

Микрокоели ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Африкышты дӓ Мадагаскарышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 30 йиш тӹрлӹ Микрокоели улы.
Мадагаскар

Мадагаскар (малагасилӓ Repoblikan'i Madagasikara , французла ‎‎ République de Madagascar) — Ирвел Африкыштыш дӓ Инди океаништӹ кугижӓнӹш. 2009-шӹ ин тӹштӹ 20 653 556 эдем ӹлен. Кугижӓнӹшӹн территорижӹ 587 041 км². Кугижӓнӹшӹн вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Антананариву.
Микропера

Микропера ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Микросаккус

Микросаккус ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Микротаторхис

Микротаторхис ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Микротерангис

Микротерангис ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Микротелис

Микротелис ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 7 йиш тӹрлӹ Микротелис улы.
Мишобулбум

Мишобулбум ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ У Гвинейиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 11 йиш тӹрлӹ Мишобулбум улы.
Миксис

Миксис ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Мобилабиум

Мобилабиум ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Мӧренхути

Мӧренхути ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Монадени

Монадени ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Монофиллорхис

Монофиллорхис ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ Монофиллорхис улы.
Миросмодес

Миросмодес ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Набалуиа

Набалуиа ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Нагелиелла

Нагелиелла ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Необатиеа

Необатиеа ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Мадагаскарышты дӓ Коморвлӓштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 5 йиш тӹрлӹ Необатиеа улы.
Необолуси

Необолуси ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Неоклеменси

Неоклеменси ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Неодриас

Неодриас ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Явуз Селим мечеть

Явуз Селим мечеть (турокла Yavuz Selim Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (1522 ин) мечетьшӹ.
Мечеть Явуз-Селить — мечеть аралалт кодшо акрет кокымшо стамбул империйысе. Султан чоҥымо нерген ушыштыжат лийын историй-влак дипомат-влак сулейман кушто тудо ача, I Селим, 1520 ийыште колен. Мечеть архитектор лийын Алаудин (Алиси Аджем). Саман дене кылдалтше кумдан палыме архитектор лийын мимар мимар дипомат-влак мечетьым чоҥа тӧчен онченам, но тидлан документ пенгыдемдыше свидетельствым уке, а мечеть шке утларак жап датировать эр. туге гынат, сад-пакчаште мечеть вариант-влак гыч иктыже — мимар ойпого.
Сад-пакча мечетьыш, i султанын шӧртньӧ тукыж гыч уло вариант-влак селить, 1523 ийыште чоҥен шуктымо лиеш. Восьмиугольный формыжо уло пӧрт да пӧртӧнчыл, панношт сӧрастарат плиткам гыч дизайн шкешотан.
Вариант-влак фасадыштыже ныл йоча уло куат дене оптымо шӱгарыш возо восьмиугольный сулейман кокымшо историйже кужу. 1556 ийыште тудым мимар найсмит приписываться Синану. Вариант-влак садыште кумшо — султан вариант-влак Абдулла тиде-I Меджид, тудо ончыч чоҥымо 1861 ийыште колен.
Архитектур.
Тӱжвал тӱс.
Цистерне дене мечеть воктене ыштышаш лийын аспар террасет, кугу кӱкшыт гыч кум римысе водохранилища. Кугу кудывечыште (авл) гранит да мрамор гыч портик колонно дене тӱрлӧ улыт. Тӱрлӧ тӱсан плитка дене Мечеть сӧрастарыше панно, seca cuerda декорировать техникыште. Нуно окна ӱмбалне пӱчмӧ гай кок могырым полыш деч люнетный панношто камин (Odası Sünnet) ышташ да тиде группылан мастер топкапа иранысе полат гаяк лийшаш докан, кудывечыште ыштыме дипомат-влак. Кок минарет мечеть уло.
Интерьер.
Квадрат метр помещенийын кӧргӧ могыржым шке планже дене мечеть кажне тыглай 24,5 пуа, куакш метр кӱкшытыштӧ 32,5 куполым леведыныт. Кузе да годым шнуй сапья лӱм дене, тичмаш ятырлан шагал полушарий купол. Окна гыч панно сӧрастарыме плиткым люнетный cuer.
Йени мечеть

Йени мечеть (турокла Yeni Cami ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (1597 - 1665 ивлӓн) мечетьшӹ.
Мечеть лӹмӹн этимологижӹ «йени» ('у') дон «джами» ('мечеть') шамаквлӓ гӹц лин.
Йени Валиде мечеть

Йени Валиде мечеть (турокла Yeni Valide Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Ӱскӱдар районын тошты (1708 - 1710 ивлӓн) мечетьшӹ.
Зал Махмут Паша мечеть

Зал Махмут Паша мечеть (турокла Zal Mahmud Paşa Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Эйӱп районын тошты (1551 - 1577 ивлӓн) мечетьшӹ.
Шехзаде мечеть

Шехзаде мечеть (турокла Şehzade Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (1543 - 1548 ивлӓн) мечетьшӹ.
Недӹ

 
Недӹ () — недӹ йишвлӓн йыхыш пырышы пеледӹшӓн кушкыш. 
Недӹ — шудыла кушшы шукыиӓш кушкыш, кытшы 20—50 см якте. Пеледӹшвлӓжӹ яргата сарывлӓ, изивлӓ.
Джама-Масджид (Дели)

Джама-Масджид (урдула مسجد جھان نمہ; индилӓ जामा मस्जिद, दिल्ली‌‎‎) — Индиштӹ кугезӹ Дели халан тошты (1656 ин) мечетьшӹ.
Пивырса

Пивырса - пырса йишвлӓ йыхыш пырышы кушкыш.
Йишвлӓ.
150–200 йиш пивырса улы.
Бабри мечеть

Бабри мечеть (урдула بابری مسجد ; индилӓ बाबरी मस्जिद) — Индиштӹ Айодхья халан тошты (1527 ин) мечетьшӹ.
Типу Султан мечеть

Типу Султан мечеть (бенгалилӓ টিপু সুলতান মসজিদ) — Индиштӹ Калькутта халан тошты (1832 ин) мечетьшӹ.
Зиярат Шериф мечеть

Зиярат Шериф мечеть (урдула زیارت) — Индиштӹ Уттар-Прадеш штатын тошты мечетьшӹ.
Сиди Башир мечеть

Сиди Башир мечеть (гуджаратилӓ ઝૂલતા મિનારા) — Индиштӹ Гуджарат штатын Ахмадабад халан тошты (1452 ин) мечетьшӹ.
Бадшахи мечеть

Бадшахи мечеть (урдула ‏ بادشاہی مسجد) — Пакистанышты Пенджаб провинцин Лахор халан тошты (1671 - 1673 ивлӓн) мечетьшӹ.
Торнио

Торнио — Финляндиштӹш хала коммуна, Лапланди провинциштӹ
Ӹлӹзӹ шот.
Ӹлӹзӹ шот 22,453 эдем. 
Истори.
Торнио йогы тӹр мычкы кого иан жеп годшен 1995 и якте 16 ӹлӹм вӓрӹм 6000-5000 ин Х.ш.я. момы. Регионын швед лаштык Скандинавин сек тошты ӹлӹм вӓрвлӓштӹ вӓрлӓнӓ. XIX курым якте Торнио халаштышы ӹлӹзӹвлӓ Кеми саам йӹлмӹ, ирвел саам лӹвӓл группын, финн докы лишӹл йӹлмӹ доно попенӹт.
Якшарсир

Якшарсир — Изи Шӹндӹр ӓнгӹр вургымла сирӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ сола, Ковашан мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола. Кузнецово якте 5 уштыш.
1859-шӹ ин 19 кудвичӹ/ӹлем ылын (55 пуэргӹ дӓ 65 ӹдӹрӓмӓш). 
1898-шӹ ин 24 кудвичӹ ылын (73 пуэргӹ дӓ 71 ӹдӹрӓмӓш). 
1919-шӹ ин Якшарсиршты 189 эдем ӹлен. 
1925-шӹ ин Якшарсиршты 186 эдем ӹлен. 
1929-шӹ ин Якшарсиршты 46 кудвичӹм шотлымы 226 эдем ӹлен.
2001-шӹ ин 44 кудвичӹм шотлымы 124 эдем ӹлен (71 пуэргӹ дӓ 53 ӹдӹрӓмӓш).
Кукшылидӹ

Кукшылидӹ () — сола Кырык сирӹштӹ, Аказын мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола.
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот.
Кого Шӹндӹр ӓнгӹр вургымла сирӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ сола. Кузнецово гӹц 2 уштыш
1795-шӹ ин Кукшылидӹштӹ 10 кудвичӹ ылын. 
1859-шӹ ин Кукшылидӹштӹ 17 кудвичӹ ылын (29 пӱэргӹ дӓ 42 ӹдӹрӓмӓш). 
1898-шӹ ин 22 кудвичӹ ылын (59 пӱэргӹ дӓ 57 ӹдӹрӓмӓш).
1925-шӹ ин Кукшылидӹштӹ 147 эдем ӹлен.
1929-шӹ ин 35 кудвичӹ ылын 156 эдем ӹлен (77 пӱэргӹ дӓ 79 ӹдӹрӓмӓш).
2001-шӹ ин 39 кудвичӹ ылын 87 эдем ӹлен (40 пӱэргӹ дӓ 47 ӹдӹрӓмӓш).
Истори.
Документвлӓштӹ 1795-шӹ ин анжыкталеш. Тошты лӹмвлӓжы: "Пайдулин", "Ятрушкин"
Кыльыкал

Кыльыкал () — сола Кырык сирӹштӹ, Акпарсын мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола. 
Изи Йынгы вургымла сирӹштӹ вӓрлӓнӓ, карем лишнӹ. Картук гӹц 2 уштыш нӓрӹ.
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот.
2001-шӹ ин Кыльыкалштӹ 58 эдем ӹлен (26 пӱэргӹ дӓ 32 ӹдӹрӓмӓш).
Истори.
1859-шӹ ин документвлӓштӹ анжыкталеш "Кого йӓл Шудермара" гань. Весӹ лӹмжывлӓ "Вессир" дӓ "Эрцексир" ылыт. Эрцек тиштӹ первиш ӹлӓш тӹнгӓлӹн.
Культура.
Ти солаэш просветитель, священник, мары букварьын авторжы Гавриил Яковлевич Яковлев, писательвлӓ Никандр Филиппович Ильяков дӓ Геннадий Иванович Матюковский, сельскохозяйственный наука кандидат Римма Васильевна Солянова шачыныт.
Когосир

Когосир () — сола Кырык сирӹштӹ, Акпарсын мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола. 
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот.
Изи Йынгы вургымла сирӹштӹ вӓрлӓнӓ, карем лишнӹ. Картук гӹц 2 уштыш нӓрӹ.
1717-шӹ ин Когосирштӹ 29 кудвичӹ ылын (70 пӱэргӹ дӓ 71 ӹдӹрӓмӓш). 
1795-шӹ ин Кукшылидӹштӹ 26 кудвичӹ ылын. 
1859-шӹ ин Кого йӓл Шудермараштӹ 65 кудвичӹ ылын (197 пӱэргӹ дӓ 186 ӹдӹрӓмӓш).
1890-шӹ ин 89 кудвичӹ ылын (215 пӱэргӹ дӓ 208 ӹдӹрӓмӓш).
1897-шӹ ин 91 кудвичӹ ылын (221 пӱэргӹ дӓ 225 ӹдӹрӓмӓш).
1915-шӹ ин 91 кудвичӹ ылын 514 эдем ӹлен.
1921-шӹ ин 93 кудвичӹ ылын 447 эдем ӹлен (203 пӱэргӹ дӓ 244 ӹдӹрӓмӓш).
1925-шӹ ин Кыльыкалштӹ 478 эдем ӹлен.
2001-шӹ ин Когосирштӹ 48 кудвичӹ ылын 121 эдем ӹлен (52 пӱэргӹ дӓ 69 ӹдӹрӓмӓш).
Истори.
1859-шӹ ин документвлӓштӹ анжыкталеш "Кого йӓл Шудермара" гань. Весӹ лӹмжы "Сиваево" ылеш. Кыльык тиштӹ первиш ӹлӓш тӹнгӓлӹн. "Ал / йӓл" - "сола" гань вашталташ лиэш.
Кужлидӹ

Кужлидӹ () — сола Кырык сирӹштӹ, Акпарсын мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола. 
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот.
Изи Йынгы вургымла сирӹштӹ вӓрлӓнӓ, Кужлидӹ карем лишнӹ. Картук гӹц 2 уштыш нӓрӹ.
2001-шӹ ин Кужлидӹштӹ 23 кудвичӹ ылын 58 эдем ӹлен (26 пӱэргӹ дӓ 32 ӹдӹрӓмӓш).
Истори.
1859-шӹ ин документвлӓштӹ анжыкталеш "Кого йӓл Шудермара" гань. Кыльык тиштӹ первиш ӹлӓш тӹнгӓлӹн. "Ал / йӓл" - "сола" гань вашталташ лиэш.
Лыксола

Лыксола () — сола Кырык сирӹштӹ, Акпарсын мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола. 
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот.
Цикмӓ - Яштуга шоссе вӹлнӹ вӓрлӓнӓ. Эмӓн якте 2 уштыш.
1897-шӹ ин Лыксолаштӹ 22 кудвичӹ ылын (54 пӱэргӹ дӓ 59 ӹдӹрӓмӓш). 
1915-шӹ ин Лыксолаштӹ 23 кудвичӹ ылын 122 эдем ӹлен. 
1919-шӹ ин 24 кудвичӹштӹ 94 эдем ылын (43 пӱэргӹ дӓ 51 ӹдӹрӓмӓш).
1925-шӹ ин 105 эдем ылын.
2001-шӹ ин Лыксолаштӹ 19 кудвичӹ ылын, 55 эдем ылын (29 пӱэргӹ дӓ 26 ӹдӹрӓмӓш).
Истори.
1859-шӹ ин документвлӓштӹ анжыкталеш.
Пиндӹкал

Пиндӹкал () — сола Кырык сирӹштӹ, Акпарсын мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола. 
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот.
Кого ӓнгӹр, кыды Кого Йынгын шалахай укш-йогы ылеш, лишнӹ вӓрлӓнӓ. Йоласал якте 4 уштыш.
1795-шӹ ин Пиндӹкалштӹ 11 кудвичӹ ылын.
1859-шӹ ин Пиндӹкал 23 кудвичӹ ылын (70 пӱэргӹ дӓ 76 ӹдӹрӓмӓш).
1898-шӹ ин 37 кудвичӹ ылын (92 пӱэргӹ дӓ 95 ӹдӹрӓмӓш).
1907-шӹ ин 195 эдем ӹлен.
1934-шӹ ин 9 кудвичӹ 41 эдем ӹлен (20 пӱэргӹ дӓ 21 ӹдӹрӓмӓш).
2001-шӹ ин Пиндӹкал 41 кудвичӹ ылын 56 эдем ӹлен (24 пӱэргӹ дӓ 32 ӹдӹрӓмӓш).
Истори.
1795-шӹ ин документвлӓштӹ перви анжыкталеш. Пиндык тиштӹ первиш ӹлӓш тӹнгӓлӹн. "Ал / йӓл" - "сола" гань вашталташ лиэш.
Шунӓнгер

Шунӓнгӹр () — сола Кырык сирӹштӹ, Кобяшан мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола.
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот.
Вургымла кӱкшӹ Йыл сирӹштӹ вӓрлӓнӓ, Якшарсир, Имнивичы, Вӹдсӹнзӓ, Сасна каремвлӓ дӓ Йӓкӹнер кӱкшӹ лишнӹ. 
Пӹзӹкныр гӹц 8 уштыш нӓрӹ.
1795-шӹ ин Шунӓнгӹрштӹ 17 кудвичӹ ылын. 
1859-шӹ ин Шунӓнгӹрштӹ 35 кудвичӹ ылын (87 пӱэргӹ дӓ 106 ӹдӹрӓмӓш).
1897-шӹ ин 49 кудвичӹ ылын (123 пӱэргӹ дӓ 129 ӹдӹрӓмӓш).
1915-шӹ ин 55 кудвичӹ ылын 298 эдем ӹлен.
1919-шӹ ин 58 кудвичӹ ылын 310 эдем ӹлен.
1923-шӹ ин 52 кудвичӹ ылын.
1925-шӹ ин 308 эдем ӹлен.
1929-шӹ ин 63 кудвичӹ ылын 321 эдем ӹлен.
2001-шӹ ин Шунангӹрштӹ 63 кудвичӹ ылын 164 эдем ӹлен (82 пӱэргӹ дӓ 82 ӹдӹрӓмӓш).
Истори.
1795-шӹ ин документвлӓштӹ анжыкталеш.
Вазир Хан мечеть

Вазир Хан мечеть (урдула مسجد وزیر خان ) — Пакистанышты Пенджаб провинцин Лахор халан тошты (1635 ин) мечетьшӹ.
Джами Уль Альфар мечеть

Джами Уль Альфар мечеть (тамиллӓ ஜாமீயுல் அல்ஃபார் பள்ளிவாசல்) — Шри-Ланкышты Коломбо халан тошты (1909 ин) мечетьшӹ.
Хан Мохаммад Мридха мечеть

Хан Мохаммад Мридха мечеть (бенгалилӓ খান মহম্মদ মির্ধার মসজিদ) — Бангладешӹштӹ Дакка халан тошты (1704 - 1705 ивлӓн) мечетьшӹ.
Бинат Биби мечеть

Бинат Биби мечеть (бенгалилӓ বিনত বিবির মসজিদ) — Бангладешӹштӹ Дакка халан тошты (1454 ин) мечетьшӹ.
Чавк мечеть

Чавк мечеть (бенгалилӓ ? ) — Бангладешӹштӹ Дакка халан тошты (1676 ин) мечетьшӹ.
Какраил мечеть

Какраил мечеть (бенгалилӓ কাকরাইল মসজিদ) — Бангладешӹштӹ Дакка халан мечетьшӹ.
Момин мечеть

Момин мечеть (бенгалилӓ ? ) — Бангладешӹштӹ Пирожпур районын тошты (1910 - 1917 ивлӓн) мечетьшӹ.
Наябад мечеть

Наябад мечеть (бенгалилӓ নয়াবাদ মসজিদ ) — Бангладешӹштӹ Наябад халан тошты (1793 ин) мечетьшӹ.
Шейт Гумбат мечеть

Шейт Гумбат мечеть (бенгалилӓ ষাট গম্বুজ মসজিদ Shaṭ Gombuj Moshjid) — Бангладешӹштӹ Багерхат халан тошты (15-шӹ century) мечетьшӹ.
Хотан мечеть

Хотан мечеть (уйгурла ? ; китайла ? ) — Китайышты Хотан халан тошты (1870 ин) мечетьшӹ.
Баня Башы мечеть

Баня Башы мечеть (болгарла "Баня баши джамия" ; турокла Banya Başı Camii) — Болгариштӹ Софи халан тошты (1576 ин) мечетьшӹ.
Ибрахим Паша мечеть

Ибрахим Паша мечеть (болгарла "Ибрахим паша джамия" ; турокла Maktul İbrahim Paşa Camii ) — Болгариштӹ Разград халан тошты (1616 ин) мечетьшӹ.
Томбул мечеть

Томбул мечеть (болгарла "Томбул джамия" ; турокла Tombul Camii ) — Болгариштӹ Шумен халан тошты (1740 - 1744 ивлӓн) мечетьшӹ.
Ахать-Джами мечеть

Ахать-Джами мечеть (украинлӓ "Мечеть Ахать Джамі" ) — Украинышты Донецк халан у (1999 ивлӓн) мечетьшӹ.
Тахталы-Джами мечеть

Тахталы-Джами мечеть (крым татарла Tahtalı Cami ; украинлӓ "Тахтали Джамі" ) — Украинышты Крымын Бахчисарай халан тошты (1707 ин) мечетьшӹ.
Джума-Джами мечеть

Тахталы-Джами мечеть (крым татарла Cuma Cami; украинлӓ "Мечеть Джума-Джамі" ) тенгеок Хан Джами мечеть (крым татарла Han Cami; украинала "Хан Джамі" ) — Украинышты Крымын Евпатори халан тошты (1564 ин) мечетьшӹ.
Ар-Рахма мечеть

Ар-Рахма мечеть (украинлӓ "Мечеть Ар-Рахма" ) — Украинышты Киев халан у (1996 - 2000 ивлӓн) мечетьшӹ.
Султан Сӱлейман мечеть

Султан Сӱлейман мечеть ( украинлӓ "Маріупольська мечеть" ) — Украинышты Мариуполь халан у (2005 - 2007 ивлӓн) мечетьшӹ.
Ожы

Ожы ― кастрируйымы агыл озы имни.
Мӱфти мечеть

Мӱфти мечеть (крым татарла Müfti Cami ; украинлӓ "Муфті Джамі" ) — Украинышты Крымын Феодосия халан тошты (1623 - 1637 ивлӓн) мечетьшӹ.
Абуджа мечеть

Абуджа мечеть ( ) — Нигериштӹ Абуджа халан у (1984 ин) мечетьшӹ.
Яковалы Хасан мечеть

Яковалы Хасан мечеть () — Венгриштӹ Печ халан тошты (16-шы century) мечетьшӹ.
Малкоч Бег мечеть

Малкоч Бег мечеть () — Венгриштӹ Шиклош халан тошты (16-шы курымаш) мечетьшӹ.
Гази Касим Паша мечеть

Гази Касим Паша мечеть () — Венгриштӹ Печ халан тошты (1543 - 1546 ивлӓн) мечетьшӹ.
Дезмонд, Пол

Пол Дезмонд ("Paul Desmond") (25 ноябрь 1924 — 30 май 1977), шачынжок Пол Эмил Брейтенфельд ("Paul Emil Breitenfeld"), джаз альт-саксофонист, композитор, Сан-Францискошты шачын. Дэйв Брубек квартетӹштӹ мадын. «Take Five» (Нӓл вӹзӹтӹм) композицин авторжы. 
Кылвервлӓ.
http://www.youtube.com/watch?v=BwNrmYRiX_o
Джамкаран мечеть

Джамкаран мечеть (персилӓ مسجد جمکران ) — Иранышты Кум халан тошты (984 ин) мечетьшӹ.
Гохаршад мечеть

Гохаршад мечеть (персилӓ مسجد گو هرشاد ) — Иранышты Мешхед халан тошты (1405 - 1418 ивлӓн) мечетьшӹ.
Исфахан мечеть

Исфахан мечеть (персилӓ مسجد جامع اصفهان ) — Иранышты Исфахан халан тошты (8-шӹ курымаш) мечетьшӹ.
Имам мечеть

Имам мечеть (персилӓ مسجد امام) — Иранышты Исфахан халан тошты (1611 - 1629 ивлӓн) мечетьшӹ.
Векил мечеть

Векил мечеть (персилӓ مسجد وکیل ) — Иранышты Шираз халан тошты (1751 - 1773 ивлӓн) мечетьшӹ.
Йезд мечеть

Йезд мечеть (персилӓ مسجد جامع یزد ) — Иранышты Йезд халан тошты (14-шӹ курымаш) мечетьшӹ.
Зенджан мечеть

Зенджан мечеть (персилӓ مسجد جامع زنجان ) — Иранышты Зенджан халан тошты (19-шӹ курымаш) мечетьшӹ.
Нур-Астана мечеть

Нур-Астана мечеть (казахла Нұр-Астана мешіті‎ ) — Казахстанышты Нур-Солтан халан у (2008 ин) мечетьшӹ.
Халеб кого мечеть

Халеб кого мечеть (арабла جامع حلب الكبير ) — Сириштӹ Халеб халан тошты (13-шы курымаш) мечетьшӹ.
Арыслан

Арыслан () — Африкышты дӓ Азиштӹ вӹд лишнӹ хир йӓн. Кӓпшӹ 170–250 см (озы) / 140–175 см (ӓвӓ), пачшы 90–105 см (озы) / 70–100 см (ӓвӓ).. Озывлӓн нелӹцӹштӹ 150–250 кг, ӓвӓвлӓн 120–182 кг якте шоэш.
Шереке

Шереке () — сола Кырык сирӹштӹ, Ковашан мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола. 
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот.
Шалахай кӱкшӹ Шӹндӹр сирӹштӹ вӓрлӓнӓ, Цикмӓ-Шывашар корны лишнӹ. 
Пӹзӹкныр гӹц 4 уштыш нӓрӹ.
1859-шӹ ин Изи Кожважыштӹ (Шерекештӹ) 56 кудвичӹ ылын (141 пӱэргӹ дӓ 156 ӹдӹрӓмӓш).
1897-шӹ ин 52 кудвичӹ ылын (128 пӱэргӹ дӓ 124 ӹдӹрӓмӓш).
1915-шӹ ин 58 кудвичӹ ылын 304 эдем ӹлен.
1919-шӹ ин 58 кудвичӹ ылын 324 эдем ӹлен.
1925-шӹ ин 287 эдем ӹлен.
1929-шӹ ин 72 кудвичӹ ылын 311 эдем ӹлен(154 пӱэргӹ дӓ 157 ӹдӹрӓмӓш).
2001-шӹ ин Шерекештӹ 65 кудвичӹ ылын 174 эдем ӹлен (90 пӱэргӹ дӓ 84 ӹдӹрӓмӓш).
Истори.
1785-шӹ ин документвлӓштӹ анжыкталеш. Шереке тиштӹ первиш ӹлӓш тӹнгӓлӹн.
Шунӓнгӹр

Шунӓнгӹр () — сола Кырык сирӹштӹ, Ковашан мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола.
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот.
Вургымла кӱкшӹ Йыл сирӹштӹ вӓрлӓнӓ, Якшарсир, Имнивичы, Вӹдсӹнзӓ карем, Сасна карем дӓ Йӓкӹнер кӱкшӹ лишнӹ. 
Пӹзӹкныр гӹц 8 уштыш нӓрӹ.
1795-шӹ ин Шунӓнгӹрштӹ 17 кудвичӹ ылын. 
1859-шӹ ин Шунӓнгӹрштӹ 35 кудвичӹ ылын (87 пӱэргӹ дӓ 106 ӹдӹрӓмӓш).
1897-шӹ ин 49 кудвичӹ ылын (123 пӱэргӹ дӓ 129 ӹдӹрӓмӓш).
1915-шӹ ин 55 кудвичӹ ылын 298 эдем ӹлен.
1919-шӹ ин 58 кудвичӹ ылын 310 эдем ӹлен.
1923-шӹ ин 52 кудвичӹ ылын.
1925-шӹ ин 308 эдем ӹлен.
1929-шӹ ин 63 кудвичӹ ылын 321 эдем ӹлен.
2001-шӹ ин Шунангӹрштӹ 63 кудвичӹ ылын 164 эдем ӹлен (82 пӱэргӹ дӓ 82 ӹдӹрӓмӓш).
Истори.
1795-шӹ ин документвлӓштӹ анжыкталеш.
Тӓкӓрӓ

Тӓкӓрӓ () — сола Кырык сирӹштӹ, Ковашын мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола. 
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот.
Вургымла кӱкшӹ Йыл сирӹштӹ вӓрлӓнӓ, Якшарсир, Имнивичы, Вӹдсӹнзӓ, Сасна каремвлӓ дӓ Йӓкӹнер кӱкшӹ лишнӹ. Пӹзӹкныр гӹц 6 уштыш нӓрӹ.
1795-шӹ ин 15 кудвичӹ ылын. 
1859-шӹ ин Тӓкӓрӓштӹ 27 кудвичӹ ылын (65 пӱэргӹ дӓ 73 ӹдӹрӓмӓш). 
1897-шӹ ин 51 кудвичӹ 271 (135 пӱэргӹ дӓ 136 ӹдӹрӓмӓш)эдем ӹлен. 
1915-шӹ ин 73 кудвичӹ ылын 372 эдем ӹлен. 
1919-шӹ ин 78 кудвичӹ ылын 392 эдем ӹлен. 
1925-шӹ ин Тӓкӓрӓштӹ 414 эдем ӹлен. 412 - марын, 2 - рушан.
1929-шӹ ин 84 кудвичӹ ылын 376 эдем ӹлен (168 пӱэргӹ дӓ 208 ӹдӹрӓмӓш). 366 - марын, 10 - рушан. 
1940-шӹ ин 100 кудвичӹ ылын, 441 эдем ӹлен. 
1943-шӹ ин 87 кудвичӹ ылын, 254 эдем ӹлен. 
2001-шӹ ин 98 кудвичӹ ылын 137 эдем ӹлен (39 пӱэргӹ дӓ 98 ӹдӹрӓмӓш).191 - марын, 3 - рушан, 3 - суасла марын. 
Истори.
1795-шӹ ин документвлӓштӹ анжыкталеш.
Катар мечеть

Катар мечеть (арабла المركز ;الثقافي الإسلامي القطري) — Катарышты Доха халан у мечетьшӹ.
Кувейт кого мечеть

Кувейт кого мечеть (арабла المسجد الكبير) — Кувейтиштӹ Кувейт халан у (1986 ин) мечетьшӹ.
Ӓнгӹрвуй

Ӓнгӹрвуй () — сола Кырык сирӹштӹ, Ковашан мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола. 
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот.
Карем лишнӹ вӓрлӓнӓ. Пӹзӹкныр гӹц 2 уштыш нӓрӹ.
1859-шӹ ин Ӓнгӹрвуйштӹ 9 кудвичӹ ылын (21 пӱэргӹ дӓ 28 ӹдӹрӓмӓш). 
1898-шӹ ин 26 кудвичӹ ылын (85 пӱэргӹ дӓ 76 ӹдӹрӓмӓш). 
1915-шӹ ин 28 кудвичӹ ылын, 148 эдем ӹлен.
1925-шӹ ин 145 эдем ӹлен.
1929-шӹ ин 36 кудвичӹ ылын, 177 эдем ӹлен.
2001-шӹ ин Ӓнгӹрвуйштӹ 35 кудвичӹ ылын, 107 (54 пӱэргӹ дӓ 53 ӹдӹрӓмӓш) эдем ӹлен. 
Истори.
Документвлӓштӹ 1795-шӹ ин анжыкталеш. Яшпатыр тиштӹ первиш ӹлӓш тӹнгӓлӹн.
Экономика.
Солашты лапка улы.
Имам Хусейн мечеть (Кувейт)

Имам Хусейн мечеть (арабла سجد الإمام الحسين) — Кувейтиштӹ Кувейт халан у (1986 ин) мечетьшӹ.
Фахреддин мечеть

Фахреддин мечеть (арабла ? ) — Ливанышты Deir el Qamar халан тошты (1493 ин) мечетьшӹ.
Мансури кого мечеть

Мансури кого мечеть (арабла ? ) — Ливанышты Триполи халан тошты (1314 ин) мечетьшӹ.
Тайналь мечеть

Тайналь мечеть (арабла ? ) — Ливанышты Триполи халан тошты (1336 ин) мечетьшӹ.
Изи Йылйӓл

Изи Йылйӓл () — сола Кырык сирӹштӹ, Ковашан мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола. 
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот.
Вургымла монгырштӹ Цикмӓ- Пӹзӹкныр корны вӓрлӓнӓ, Пӹзӹкныр гӹц 5 уштыш нӓрӹ. Яндуш, Тьокан, Кӹневичӹ, Изи, Кого карем дӓ Мӧрвичӹнер лишнӹ.
1717-шӹ ин Изи Йылйӓлштӹ 29 кудвичӹ ылын (75 пӱэргӹ дӓ 71 ӹдӹрӓмӓш). 
1795-шӹ ин 33 кудвичӹ ылын, Ӓнгӹрвуйштӹ - 7 кудвичӹ ылын. 
1859-шӹ ин Изи Йылйӓлштӹ 26 кудвичӹ ылын (75 пӱэргӹ дӓ 86 ӹдӹрӓмӓш).
1898-шӹ ин 22 кудвичӹ ылын (58 пӱэргӹ дӓ 48 ӹдӹрӓмӓш).
1909-шӹ ин 24 кудвичӹ ылын, 121 (60 пӱэргӹ дӓ 61 ӹдӹрӓмӓш) эдем ӹлен.
1925-шӹ ин 129 эдем ӹлен.
1929-шӹ ин 31 кудвичӹ ылын, 153 эдем ӹлен. 149 - марын дӓ 4 - рушан.
2001-шӹ ин 34 кудвичӹ ылын, 94 (36 пӱэргӹ дӓ 58 ӹдӹрӓмӓш) эдем ӹлен.
Истори.
Документвлӓштӹ 1717-шӹ ин анжыкталеш.
Коваш

Коваш, лужавуй. Шачмы дӓ колымы ижӹ пӓлӹ агыл. 
Коваш – кырык марынвлӓн лужавуйышты, армим вуйлатышы.
Кутубиййе мечеть

Кутубиййе мечеть (арабла جامع الكتبية‎ ) — Мароккошты Марракеш халан тошты (1120 - 1196 ивлӓн) дӓ сек кого мечетьшӹ.
Имам Хусейн мечеть (Египет)

Имам Хусейн мечеть тенгеок Аль-Хусейн мечеть (арабла مسجد الإمام الحسين‎ ‎‎ ) — Египетиштӹ Каир халан тошты (1154 ин) мечетьшӹ.
Фатимид традициятын быһыытынан, 985 сыллаахха Абу Мансур халифа Абу Мансур ал- Азиз Билиллах асад аныгылыы оҥоһуулаах офиһын нөҥүө ааһар сирдэрин көрдүлэр. Кини 250- ча сыл устата Палестинаҕа 1153- кэ диэри хараллыбыта.  1091 сыллаахха Бадр аль- Джамал, халифе аль- Мустансир чугаһыгар улуу Визирь» хаттаан аһыллыбыта, арай бу региоҥҥа Фатимид халифатыгар илдьибитэ. Мечеть, мазар бу меҳрамонларга жумлашга бирикээстээбитэ.
Мечеть Каирга Сибэтиэй ислам миэстэлэриттэн биирдэстэрэ, халифтар фатимид кылабыыһаларыгар олоҕуран оҥоһуллубуттара, сабаҕалааһын кэлин бигэргэммитэ. Мечетьга ислом Пайғамбаримиз Муҳаммад Хусейна ибн Али ибн Али билан бирга бошқа 1153 сыллаахха Каирга көһөрүллэн, харайарга, харайарга анаан бу храм тутуллубута. 1154 сыллаахха сааһырбыт мавлзолей комплекс саамай кырдьаҕас өттө буолар.
Султан Хассан мечеть

Султана Хассан мечеть (арабла جامع السلطان حسن‎‎ ) — Египетиштӹ Каир халан тошты (1356 ин) мечетьшӹ. Тагачы тӹдӹ исторический памятник шотлалтеш куатан ик эн Каир.
Ибн Тулун мечеть

Ибн Тулун мечеть (арабла مسجد أحمد بن طولون‎‎ ) — Египетиштӹ Каир халан тошты (876 - 879 ивлӓн) мечетьшӹ.
Шингетти кого мечеть

Шингетти кого мечеть (арабла ? ) — Мавритаништӹ Шингетти халан тошты (13-шы курымаш) мечетьшӹ.
Кайруан кого мечеть

Кайруан кого мечеть (арабла جامع عقبة بن نافعтенгеок جامع القيروان الكبير) — Тунисиштӹ Кайруан халан тошты (670 ин) мечетьшӹ.
Аль-Зайтуна мечеть

Аль-Зайтуна мечеть (арабла جامع الزيتونة‎) — Тунисиштӹ Тунис халан тошты (703 ин) мечетьшӹ.
Аль-Мухтар мечеть

Аль-Мухтар мечеть (арабла ? ) — Йемеништӹ Тарим халан тошты мечетьшӹ.
Абу Дервиш мечеть

Абу Дервиш мечеть (арабла مسجد أبو درويش) — Иордаништӹ Амман халан тошты мечетьшӹ.
Эмир Абдулкадир мечеть

Эмир Абдулкадир мечеть (арабла مسجد الأمير عبد القادر‎) — Алжириштӹ Константина халан у (1994 ин) мечетьшӹ.
Тлемсен кого мечеть

Тлемсен кого мечеть (арабла الجامع الكبير لتلمسان‎) — Алжириштӹ Тлемсен халан тошты (1082 ин) мечетьшӹ.
Хассан Паша мечеть

Хассан Паша мечеть (арабла مسجد حسن الباشا‎) — Алжириштӹ Оран халан тошты (1797 ин) мечетьшӹ.
Аль-Куба мечеть

Аль-Куба мечеть (арабла مسجد قباء) — Сауд Аравиштӹ Медина халан тошты (622 ин) мечетьшӹ.
Имам Хусейн мечеть (Ирак)

Самарра кого мечеть (арабла مقام الامام الحسين‎) — Иракышты Кербела халан тошты (680 ин) мечетьшӹ.
Эль-Куфа кого мечеть

Эль-Куфа кого мечеть (арабла مسجد الكوفة المعظم‎‎‎) — Иракышты Эль-Куфа халан тошты (639 ин) мечетьшӹ.
[rw:Umusigiti wa Kufa]]
Султан Кабус мечеть

Султан Кабус мечеть (арабла جامع السلطان قابوس الأكبر) — Оманышты Маскат халан у (2001 ин) дӓ Оманын сек кого мечетьшӹ.
Маймыл

Маймыл это Сабина() — Африкышты, Азиштӹ дӓ Америкышты вӹд лишнӹ хир йӓн.
Арыслан маймыл

Арыслан маймыл () — Америкышты вӹд лишнӹ маймыл.
Бонобо

Бонобо тенгеок Изи шимпанзе () — Африкышты вӹд лишнӹ кого маймыл.
Шимпанзе

Шимпанзе () — Африкышты вӹд лишнӹ кого маймыл.
Бонобо тенгеок изи шимпанзе ("Pan paniscus").
Гелада

Гелада () — Африкышты (Эфиопи) вӹд лишнӹ кого маймыл.
Горилла

Горилла () — Африкышты вӹд лишнӹ кого маймыл.
Дрил

Дрил () — Африкышты (Нигери, Экваториаль Гвиней) вӹд лишнӹ кого маймыл.
Мандрил

Мандрил () — Африкышты (Камерун, Габон дӓ Заир) вӹд лишнӹ кого маймыл.
Капуцин (маймыл)

Капуцин () — Америкышты вӹд лишнӹ изи маймыл. Кӓпшӹ 31-56 см, пачшы 30-56 см.
Коата

Коата () — Америкышты вӹд лишнӹ изи маймыл. Кӓпшӹ 38-63 см, пачшы 50-90 см.
Лангур

Лангур () — Азиштӹ вӹд лишнӹ изи маймыл.
Макак

Макак () — Африкышты дӓ Азиштӹ вӹд лишнӹ кого маймыл. Кӓпшӹ 40-76 см, нелӹцӹштӹ 2,5 - 18 кг якте шоэш.
Мирики

Мирики () — Америкышты вӹд лишнӹ изи маймыл. Кӓпшӹ 45-78 см, пачшы 65-80 см. Озывлӓн нелӹцӹштӹ 12-15 кг, ӓвӓвлӓн 9,5-11 кг якте шоэш.
Мирикина

Мирикина () — Кечӹвӓл Америкышты вӹд лишнӹ изи маймыл. Кӓпшӹ 27-37 см, пачшы 30-40 см. Озывлӓн нелӹцӹштӹ 0,8 кг, ӓвӓвлӓн 0,7 кг якте шоэш.
Орангутан

Орангутан () — Азиштӹ вӹд лишнӹ кого маймыл. Кӓпшӹ 1,25-1,5 м. Озывлӓн нелӹцӹштӹ 50-90 кг, ӓвӓвлӓн 30-50 кг якте шоэш.
Павиан

Павиан () — Африкышты вӹд лишнӹ кого маймыл. Кӓпшӹ 40-110см, пачшы 80 см.
Саймири

Саймири () — Америкышты вӹд лишнӹ изи маймыл. Кӓпшӹ 26-36 см, пачшы 35-43см. Нелӹцӹштӹ 0,7 - 1,1 кг якте шоэш.
Саки (маймыл)

Саки () — Кечӹвӓл Америкышты вӹд лишнӹ изи маймыл. Кӓпшӹ 30-55 см. Нелӹцӹштӹ 1,5 - 3 кг якте шоэш.
Сиаманг

Сиаманг () — Азиштӹ вӹд лишнӹ кого маймыл. Кӓпшӹ BEDENİ 75-90 см. Нелӹцӹштӹ 8-13 кг якте шоэш.
Тамарин

Тамарин () — Покшал дӓ Кечӹвӓл Америкышты вӹд лишнӹ изи маймыл. Кӓпшӹ 18-31 см, пачшы 25-44см. Нелӹцӹштӹ 300-600 кг якте шоэш.
Хулок

Хулок () — Азиштӹ вӹд лишнӹ изи маймыл. Кӓпшӹ 64 см. Нелӹцӹштӹ 7 кг якте шоэш.
Шошым

Шошым — тел дон кӓнгӹж лоштыш и жеп. Шошым тел паштек толеш. Шошым тӹлзӹвлӓ: март, апрель, май.
Кӓнгӹж

Кӓнгӹж - шошым дон шӹжӹ лоштыш и жеп. Кӓнгӹж ин сек шокшы жепшӹ. 2010-шы ин Кырык сирӹштӹ 40 градус гӹцӓт шокшы ылын. Кӓнгӹж тӹлзӹвлӓ июнь, июль, август ылыт.
Сарансола

Сарансола
Сарансола Пӹзӹкныр доц 1 уштыш öрдӹжӹштӹ лä Шӹндӹрӹн шалахай вел монгырыштыжы вäрлäнä. Сола кок лаштыкеш пайылалтеш, нӹнӹ лошты изи карем дон кугилä вäрлäнäт. Солан кӱшӹл вуйыштыжы 13 сурт, а ӱлнӹжӹ – 28. 
Попат, вуйта шукердӹ перви Саран лӹмäн ик мары ти вäрвлä доц ашкед каштын дä Шӹндӹр сагашы неркäэш ӹшке суртшым чанген, тилец вара вес суртвлääт чангалтыныт, а солажы Сарансола маналташ тӹнгäлӹн («Саран» + «сола»). Тенгеок попат, вуйта сола лӹмжӹ сагашы вäрлäнӹшӹ кукугынзалаванды (одуванчик) пеледӹшӹн сар цӹрежӹ гӹц лиäлтӹн, вуйта пацын сар солала кайын. Тенгеок «сäрäн» шамак гӹц лиäлтӹн, манын попат, малын манаш гӹнь, тӹдӹ «ныр вӹлнӹшӹ солам» анжыкта.
Орхидейвлӓ

Орхидейвлӓ () — кушкыш йыхыш. Цилӓжӹ 21.950 ӓль 26.049 йиш тӹрлӹ орхидей улы.
Абдоминеа

Абдоминеа () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы монотипан пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтеш.
Ацинета

Ацинета ( ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 18 йиш тӹрлӹ "ацинета" улы.
Изитыманавлӓ

Изитыманавлӓ () — тыманавлӓн йыхыш пырышы изирӓк кек. Изитыманавлӓн вуйыштышты пӹлӹш гань шалгышы пынышты уке. Европышты, Азишты, Африкышты дӓ Америкышты ӹлӓт. Цилӓжӹ 3 йиш изитымана улы.
Акампе

Акампе () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Африкышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 7 йиш тӹрлӹ "акампе" улы.
Акантефиппиум

Акантефиппиум ( ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 13 йиш тӹрлӹ "акантефиппиум" улы.
Ациантера

Ациантера ( ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 177 йиш тӹрлӹ "ациантера" улы. 
Йишвлӓ.
Бразилиштӹ йишвлӓжӹ :
Ациантус

Ациантус () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Ирвел Австралиштӹ, У Зеландиштӹ дӓ У Каледоништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 21 йиш тӹрлӹ "ациантус" улы.
Лым ӹдӹр

Лым ӹдӹр 
Истори.
Лым ӹдрӹн образжы руш халыкын овуцаштыжы пӓлемдӹмӹ агыл . Тӹдӹн велдӹк руш фольклорышты тӹдӹ лым гӹц ӹштӹмӹ ӹдӹр семӹнь пӓлӹмӹ ылеш, кыды лым гӹцок ӹлӹжӹн. Лым ӹдӹр гишӓн ямаквлӓм Афанасьев ӹшке пӓшӓжӹн «Поэтические воззрения славян на природу» (1867 и) кокшы томыштыжы тӹшлен. 1873 ин А. Н. Островский, Афанасьевӹн шанымашвлӓжӹ семӹнь, “Лым ӹдӹр” пьесым сирӓ. Пьесышты тӹдӹм Ӱштӹ Кугуза дон Шошымын ӹдӹрӹштӹ семӹнь анжыктымы, кыды кӓнгӹжшӹ Ярило Йымылан кымалмы овуца годым кола. Лым ӹдӹр цевер, ош лицӓӓн , соталгы ӱпӓн ылеш, ошикӓ-кловой выргемӹм чиэн. Пӹтӓриок, пьесы анжышывлӓлӓн шӱм семеш ылде. 1882 и Н.А. Римский-Корсаков пьесы семӹнь оперым шӹнден, кыды кого кӱкшӹцӹм нӓлӹн. Пакылажы Лым ӹдӹрӹн образжы тымдышывлӓн пӓшӓштӹ 19 – 20 курымвлӓ годым виӓнгӹн, кыдывлӓ сценарим тетявлӓлӓн У и айоэш йӓмдӹленӹт. Революци якте Лым ӹдӹр мадышвлӓм кожыш сӓкенӹт, ӹдӹрвлӓ Лым ӹдӹр выргемӹм чиэнӹт, ямак гӹц, Островскийын пьесыжы ӓль оперы гӹц нӓлмӹ лаштык гӹц изи сценкывлӓм шӹнденӹт. Ти веремӓн видӹшӹ рольышты Лым ӹдӹр ылде. Ӹшке кӹзӹтшӹ образшым Лым ӹдӹр Советский союзышты 1935 ин У и айом эртӓрӹмӹ официал разрешени паштек нӓлӹн. У и айом эртӓрӹмӹ гишӓн книгӓвлӓштӹ Лым ӹдӹр Ӱштӹ Кугуза доно иктӧр кеӓ, тӹдӹн ыныкажы дӓ тетявлӓ лошты кӹлӹм кычышы палшыкшы семӹнь анжыкталтеш. Ӱштӹ Кугуза дон Лым ӹдӹр пӹтӓриш гӓнӓ иквӓреш 1937 и тӹнгӓлтӹшӹн Москваштыш Союз пӧртӹштӹ У и айом эртӓрӹмӹ годым кайыныт. Пӹтӓриок Лым ӹдӹр советский картинвлӓштӹ шук ы годымжок изи ӹдӹр гань анжыкталтын, кого ӹдӹр семӹнь поздаракын веле лӓктӓш тӹнгӓлӹн. Война паштекшӹ веремӓ годым Лым ӹдӹр Ӱштӹ Кугуза сага цилӓ айовлӓш кашташ тӹнгӓлӹн. У и айоэш Лым ӹдӹрӹм театрал ВУЗын студентвлӓжӹ дӓ актрисывлӓ мадыныт. Сценкывлӓштӹ мадаш Лым ӹдӹр вӓреш соталгы ӱпӓн когорак ӹдӹрвлӓм, ӹдӹрӓмӓшвлӓм нӓлӹнӹт.
Ӓрдӹ

Ӓрдӹ - пылвуй дон кӹдӓл лоштыш эдем, вольык ӓль кеквлӓн органышты.
Каланхоэ

Каланхоэ ( ) — толстянковыйвлӓ йыхыш пырышы кушкыш. 200 утла йишвлӓ пӓлӹмӹ ылыт, кыдывлӓ тропик дӓ Кечӹвӓлвел Африкы, Кечӹвӓлвел Ази дӓ Кечӹвӓлвел Америкы тропиквлӓштӹ кушкыт. Кушкыш лӹм — китай йӹлмӹ гӹц нӓлмӹ ылеш. Шукы каланхоэ йишвлӓм пӧрт кӧргӹ окня анзылны куштат.
Каланхоэ йишвлӓ.
Ӓрдӹлу

Ӓрдӹлу () — пыч гань кого йӹргешкӹ, изиш анзыкырак какляка лу, шайыл вӹлвӓлжӹ, шӹлӹм кычаш манын, ягылгы агыл. Ӱлӹкӹлӓ лу кымдаэмеш.
Пивӧчӹж

 
Пивӧчӹж () — тӹшкӓлӓ кушшы йӓнгӓршуды йишвлӓ йыхыш пырышы арктика дӓ субарктика климатышты кушшы кушкыш.
Ареалжы.
Йыдвел Америка, Йыдвел Европа, Сибирь, Покшал Америкын кырыквлӓ.
Акостэа

Акостэа () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 6 йиш тӹрлӹ "акостэа" улы.
Акролофи

Акролофи () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓл Африкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 7 йиш тӹрлӹ "акролофи" улы.
Ада (кушкыш)

Ада () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 16 йиш тӹрлӹ "ада" улы.
Эрангис

Эрангис () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы ош тенгеок сар пеледшӹ кушкыш. Африкышты дӓ Мадагаскарышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 50 йиш тӹрлӹ "эрангис" улы.
Эрантес

Эрантес () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Африкышты дӓ Мадагаскарышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 48 йиш тӹрлӹ "эрантес" улы.
Эридес

Эридес () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 20-26 йиш тӹрлӹ "эридес" улы.
Аганиси

Аганиси ( ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты (Тринидад, Бразили, Колумби, Венесуэла, Гайана дӓ Перу) вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 3 йиш тӹрлӹ аганиси улы.
Амитостигма

Амитостигма () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 27 йиш тӹрлӹ "амитостигма" улы.
Анакамптис

Анакамптис ( ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Евразиштӹ дӓ Йыдпел Африкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 27 йиш тӹрлӹ "анакамптис" улы.
Анаталлис

Анаталлис ( ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 100 йиш тӹрлӹ анаталлис улы.
Барбарис

Барбари́с ( ) — кого тӹшкӓ йыхыш пырышы, шоэн пушӓнгӹ йыхыш пырышы, Барбарис (Berberidaceae) кушкыш. Садвлӓштӹ куштат, шоэн йыдпелвелны Петербург хала якте, тенгеок кечӹвӓлвел дӓ йыдпелвел Европышты, Крымышты, Кавказышты, Персиштӹ, Ирвел Сибирьышты, Йыдпелвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Кушкыш аяр кечӹм яратышы, ӱштӹ телӹмӓт, когон шокшы кӓнгӹжӹмӓт тырхен кердшӹ ылеш, утла лывыргы вӓрвлӓм тырхен ак керд.
Авахан пырса

Авахан пырса — пырса йыхыш пырышы кушкыш.
Ӹрӓн

Ӹрӓн ( ) — кавшта йыхыш пырышы, кого агыл, шукиӓш кушкыш (Brassicaceae).
Махань ылмыжы.
Важшы кужы, кӹжгӹ. Вурдыжы тӧр, лаштыра.
Важтӹнг ӹлӹштӓшӹн кытшы 60 см якте шоэш, кужикӓ, ик тӹнгӓн; ӱл ӹлӹштӓшӹжӹ – пын ганьырак; покшалжы – кужикӓ ӓль вӹцкӹж; кӱшӹлвлӓжӹ – тӧр, вӹцкӹжвлӓ.
Ӹлӹштӓшвлӓжӹ ошывлӓ. Рыльцежы кок изи лопастян; Нӱшмӱ поспейӹмӹ вӓржӹ шӹнзӹшӹ; ӹрдӹжӹ кӹтӹк.
Кӹцкӹжӹ – парня гань кужикӓвлӓ ӓль мыны ганьвлӓ. Нӱшмӱжвлӹжӹ кок рядӓштӓ шӹнзӓт. Лӓпцӓкӓрак.
Анципити

Анципити () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 28 йиш тӹрлӹ "анципити" улы.
Анцистрохилус

Анцистрохилус () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Африкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ анцистрохилус улы.
Ангрекум

Ангрекум () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Африкышты дӓ Мадагаскарышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 220 йиш тӹрлӹ "ангрекум" улы.
Ангулоа

Ангулоа () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 13 йиш тӹрлӹ ангулоа улы.
Анектохил

Анектохил () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 50 йиш тӹрлӹ "анектохил" улы.
Вӓкшлап

Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот.
"Вӓкшлап"' - Пӹзӹкныр вел сола сӹлнӹ Кого Шӹндӹр ӓнгӹрӹн вургымла монгырыштыжы, Пӹзӹкныр сола гӹц иктӹ дӓ пел уштыш палны вӓрлӓнӓ.
Историжӹ.
Лӹмжӹ кок шамак гӹц ӹштӓлтӹн: «вӓкш» + «лап». Попат, вуhttp://mrj.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D3%93%D0%BA%D1%88%D0%BB%D0%B0%D0%BF&amp;action=editйта тӹштӹ тагынам перви вӓкш вӓрлӓнен. Анзыц тӹдӹн хозажы Аказын сотньын марывлӓлӓ линӹ, вара тӹдӹм Цикмӓштӹшӹ стрелецлӓн, Климентий Данилович Зубковлан, пуэнӹт. Вӓкшлап сола шукы сельсоветлӹн кидӹштӹжӹ ылын: Паратмар, Кожваж, Сигачин, Виловат, а кӹзӹт Пӹзӹкныр сельсоветӹш пыра.
Экономика.
Шӹндӹр тӹрӹштӹ ӹлӹмӹ верцӹн, Вӓкшлап халык колымат кычен, мӱлӓндӹштӓт пӓшӓм ӹштен, пушӓнгӹмӓт роаш каштыныт, кӹрпӹцӹмӓт ӹштенӹт, вет 1898 ин ти солашты кӹрпӹц завод вӓрлӓнен. 1911 ин тӹштӹ земской начальный училищы пачылтын. Тымдышыжы тӹ веремӓн Валентина Павловна Кудрявцева лин. Предани семӹнь попат, вуйта ти училищыты тагынам Фёдор Иванович Шаляпин лин дӓ ӹшке фотожы доно автографшым коден. Лӹмлӹ лӹмвлӓ лошты Петр Иванович Плахиным келесӹмӹ шоэш, вет тӹдӹ Вӓкшлап солашты ӹшке ӓпшӓтӹм кычен, эдемвлӓм Тӓкӓрӓш оксала, киндӹлӓ шыпштен. Тенгеок Пӹзӹкныр школын тымдышын, Вӓкшлап солашты шачын-кушшы, Галина Степановна Орлован, лӹмжӹм келесӹде кодаш ак ли, вет тӹдӹ Руш кугижӓнӹш сӓндӓлӹкӹн заслуженный тымдышыжы званим нӓлӹн, «Знак почйта» орден, «За трудовое отличие» медаль доно пӓлемдӓлтӹн.
Транспорт.
Автобус линивлӓ:
Цикмӓ – Тӓкӓрӓ
Афиллорхис

Афиллорхис () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 30 йиш тӹрлӹ "афиллорхис" улы.
Апостаси

Апостаси () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 7 йиш тӹрлӹ "апостаси" улы.
Аппендикула

Аппендикула () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 130 йиш тӹрлӹ "аппендикула" улы.
Арахнис

Арахнис () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 20 йиш тӹрлӹ "арахнис" улы.
Аспаси

Аспаси () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 7 йиш тӹрлӹ "аспаси" улы.
Аспиидогине

Аспиидогине () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 39 йиш тӹрлӹ "аспиидогине" улы.
Барбоселла

Барбоселла () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 20 йиш тӹрлӹ "барбоселла" улы.
Баркери

Баркери () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 15 йиш тӹрлӹ "баркери" улы.
Наантали

Наантали (фин. Naantali, швед. Nådendal, лат. Vallis gratiae) — кечӹвӓлвел-вадывел Финляндин хала дӓ муниципалитет. Туризм центрвлӓ ло гӹц ик сек керӓл вӓрӹм нӓлеш. Вадывелнӹ Турку хала дорцын иктӓ 15 уштышышты вӓрлӓнӓ. Луоннонмаа остров халан кого вӓрӹм нӓлеш, тӹштӓкен шукы шӹргӹ дӓ фермывлӓ улы. 
Ӹлӹзӹ шот.
Ӹлӹзӹ шот 18 528 эдем. 
Истори.
Наантали — Финляндин сек тошты халавлӓ ло гӹц иктӹжӹ ылеш. Ти хала покшал веквлӓн "Vallis gratiae" церкӹ приход йӹр шачаш тӹнгӓлӹн, кыдым св. Бригитта орден монахвлӓ ӹштенӹт. Ти церкӹ кӹзӹтшӹ веремӓнӓт халашты сек кого ылеш. Швед король Христофор Баварский 1443 ин ӹлӹм вӓрлӓн халан харти прававлӓм пуэн. Ти харти семӹнь ӹлӹм вӓр торгейӹмӹ дӓ тӹлец молы вес привилегивлӓм нӓлӹн, кыдывлӓ халалан кушкаш дӓ виӓнгӓш ирӹкӹм пуэнӹт. Наантали хала поломничествы центр лин. XVI курымын, кынам католицизм Скандинавиштӹ протестантизмлан ирӹкӹм пуэн, приходым питӹренӹт, халан виӓнгмӓш XVIII курым якте шагалын. XVI-XVIII курымвӓн, кынам экономикы ляврӓштӹ илештӹлӹн, хала ӹшке тӹрлӹмӹ цылкавлӓ доно кымдан пӓлӹмӹ лин — ти пӓшӓ эче католик приход шачмы яктеок тӹ ӹлӹм вӓрвлӓштӹ шӓрлен. 1863 ин Калеванниеми мысышты спа-курортым ӹштенӹт, седӹ хала уикенд-туризм центр лин. Наантали халаш 1 январь 2009 и гӹц Меримаску, Рюмятюля дӓ Велкуа муниципалитетвлӓм пыртымы.