tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Коми Республика

Ко́ми Респу́блика(коми: "Коми Республика") — Россий Федераци кӧргӹштӹ ылшы Республика, Россий Федерацин субъектшӹ, Йыдвел-Вадывел федерал йӹрвелӹшкӹ пыра. 
Вуйхалажы - Сыктывкар.
Вӓрлӓнӹмӹжӹ, географижӹ.
Ненец автономи йӹрвел (йыдвел, йыд-ирвел), Ямал-Ненец автономи йӹрвел (йыд-ирвел, ирвел), Ханты-Мансийск автономи йӹрвел (кечӹвӓл-ирвел, кечӹвал), Свердловск область (кечӹвӓлвел), [[Пермь край (кечӹвӓлвел), [[Вичӹ область]] (кечӹвӓлвел, кечӹвӓл-вадывел, вадывел), [[Архангельск область]] (йыд-вадывел, йыдвел) доно йӹгӹре ылеш. Комиштӹ финн-угр да урал халыквлӓ лошкы пырышы комивла: [[комивлӓ]] дон [[ненецвлӓ]] ӹлӓт.
Ажедмӓшвлӓ.
[[Категори:Россий Федерациштӹш Республикывлӓ|К]]
Коротков, Сергей Дмитриевич

Пӓлӹмӹ мырызы Сергей Дмитриевич Коротков Микрӓк кымдемӹн Петухсолаэш мырызы шўмӓн семняэш шачын. Мастарлыкым Микрӓкӹштӹшӹ музыкальный школышты поген, баян доно шакташ тыменьӹн. Вара Йошкар-Олашты музыкальный училищештӹ пӓлӹмӓшӹм поген. Тӹштӓт баян доно айырлыде, “Пеледӹш” ансамбльышты выступаен. Сергелӓн армиштӹ тыменьмӓш пакыла шыпшылтын, манаш лиэш. Труба инструментӹм, духовой инструментвлӓн спецификым пӓлен нӓлӹн. Пӹтӓришӹ пограничный отрядной духовой оркестрышты, а кокшы и - Забайкальский пограничный округын мырышы дӓ куштышы ансамбльышты ылын. Козьмодемьянскышты пӓлӹмӹ композитор Владислав Куприянов доно иквӓреш ровотаят. Заочно Москвашты искусствын халык университетӹштӹ - эстрадный оркестрвлӓлӓн аранжировка классышты тыменьӹн. Сергем Культура дворецӹш у вокально-инструментальный ансамбльым вуйлатышы семӹнь пӓшӓлӓш ўжӹнӹт. Кыдым вара участниквлӓ “Цитрамон” манаш тӹнгӓлӹнӹт. Ти ансамбль доно район мычкы шукы гастролируенӹт. 1990-шы ивлӓн Микрӓк сельсоветӹн территориштӹ вӓрлӓнӹшӹ “Рассвет” совхозын директор Б.Н. Никитин тӹдӹм шачмы кымдемӹшкӹжӹ ровотаяш со ўжӹн. Тӹдӹ Микрӓк ДК-ш ровотаяш ванжа. Ансамбльвлӓм нуль гӹцок лўктӓлӓш, ял вӹкӹ шагалташ манын, качественный аппаратура, инструментвлӓ келӹт. Нӹнӹм Борис Нестерович обещӓен дӓ ӹшке шамакшым кычен. Тенге тӹштӹ 1992-шы ин Серген шытыр доно “Аяр” ансамбль шачын. Тӹдӹн участниквлӓжӹ Владимир Яматаев, Владимир Юшкин дӓ Сергей Коротков линӹт.
1991-шы ин “Мыры” конкурсвлӓ тӹнгӓлӓлтӹнӹт. Тӹнӓмшен С.Коротков техень конкурсвлӓштӹ мырывлӓлӓн аранжировкым ӹштӓ. Кырык мары районышты дӓ халаштат тетялык учрежденивлӓ дӓ школвлӓ гӹц тӹдӹн докы палшыклан соок толыт. Тӹдӹн фонограммывлӓ гӹц пасна ик мероприятиӓт ак эртӹ
Корцакал

Корцакал () — Кырык сирӹштӹ сола, Изи Шӹндӹр ӓнгыр тырышты вӓрлӓнӓ. Ти сола кырык марынвлӓн Москови лӹвӓк вӓрештмӹ яктеок пӓлӹ ылеш. Аказ лужавуйын мулӓндӹш пырен. 2001-шы ин солашты 75 эдем ӹлен. Виловат якте 3 уштыш.
Костан Иван

Костан Иван,
рушла Иоа́нн Васи́льевич (лӹмденӹт Рӧднӓ Иоа́нн, рушла Иоанн Великий, вараш истографиштӹ Костан Иван, (рушла Ива́н IV Гро́зный); 25 август 1530, Мӧскӓ хала лӹвӓлнӹш Коломенское сола — 18 март 1584, Мӧскӓ хала) — Москови дон Тошты Руш Элын рӧднӓ князьжӹ (1533 годшен), цилӓ Тошты Руш Элын кугижӓжӹ (1547 и годшен) (1575—1576 ивлӓ гӹц пасна, кынам тошты Руш Элын рӧднӓ князьжӹ Симеон Бекбулатович ылын. Йыл тӹрӹштӹш халыквлӓ ваштареш колонизаци политикым тӹнгӓлӹн.
Кострома

Кострома́ — хала Россий Федерациштӹ, Кострома областьын покшалжы. Йыл вӹлнӹш порт хала. 2009-шӹ ин Костромашты 270 475 эдем ӹлен. Мӧскӓ хала гӹц 301 уштыш. Йыл дон Кострома йогывлӓн ушнымы вӓрӹштӹ варлӓнӓ. 
= Тӓнг халавлӓжӹ =
Краселицӹ

Краселицӹ () — Шур сир солавлӓш пыра, Ӓвӓсир сола якте 3 уштыш. Солам 1920-шы ивлӓн Йоласал лишнӹш Аманыр сола гӹц толшы Игнатьев, Андрианов дӓ Иванов фамилиӓн хресаньвлӓ ӹштенӹт. Шур поселенин покшалжы — Макарсир якте 20 уштыш. Краселицӹвлӓ Ӓвӓсирӹштӹш Шур школышты тыменьӹт дӓ тӹштӹш лапкавлӓш, почтыш каштыт. Шукынжок коллоэцвлӓ дӓ Шурышты колым кычат, мӱкш анжышывлӓӓт улы. Краселицӹ Шур тӹрӹшток ылешӓт, Шавашар ГЭС-ым колтымы анзыц шукы портшӹмок пыженӹт, а эдемвлӓжӹ Этьвайнырыш дӓ вес вӓрвлӓш ӹлӓш ванженӹт. 2001-шӹ ин солашты 42 эдем ӹлен, нӹнӹ логӹц 15 пуэргӹ да 27 ӹдӹрӓмӓш. Краселицӹштӹ халыкнам сотышкы лыкташ цацышы Григорьев-Эмӓшӹн пӧрт аражы кӹзӹтӓт эче шынзӓ. 1980-90-шы ивлӓн «Краселицӹ» лӹмӓн пристин ылын, кышак Угарман гӹц Курмышыш каштшы «Восходвлӓ» шагалыныт.
Куги

Куги () — кугивлӓн (Betulaceae) йых гӹц ылшы ӹлӹштӓшвлӓм вилӹшӹ пушӓнгӹ ӓль тӹшкӓ. Европыни Йыдпел велнӹжы пиш шӹрен вӓшлиӓлтеш. Мары Элышты тӹдӹ цилӓ варе кушкеш. Цилӓжӹ 120 гӹц утла йиш куги улы.
Куги вуйыштет куку мырен шӹнзӓ (мыры)

Куги вуйыштет куку мырен шӹнзӓ — Халык мыры, Ирина Юшкина мыра.
Ажедмӓшвлӓ.
http://ololo.fm/search/%D0%98%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%AE%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B0/%D0%9A%D1%83%D0%B3%D0%B8+%D0%92%D1%83%D0%B9%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%82#
Кудряшов, Михаил Иванович

Михаил Кудряшов — ш. 1959 - к. 2013. Кырык мары прозаик. "У сем" сӹлнӹшая журналын редакторжы. Кырык Сирӹн Сарансолашты шачын. Кынамжы Саран Михала псевдолӹмӹм кычылтеш.
Кузебай Герд

Кузебай Герд (удм. Кузёбай Герд, лачокла лӹмжӹ — Кузьма Павлович Чайников; 2 (14) январь 1898, Кого Докья сола, Малмыж уезд, Вичӹ губерни - 2 ноябрь 1937 и, Сандармох, Карели). Родна удмурт поэт, этнограф, фольклорист, историк, педагог. 1920-шы ивлӓн удмурт сӹлнӹшаяшты кого фигура ылын. Кӹзӹтшӹ жепӓш удмурт поэзилӓн негӹцӹм пиштӹшӹ.
Куприсир

Куприсир — Кокшы Шекмӓн-сола Кырык сирӹштӹ, Микрӓк сола лишнӹ.
Вӓрлӓнӹмӓш.
Микрӓк сола якте 3 уштыш, Мукшет ӓнгӹрӹн вургымла велнӹжӹ шыпшылтын.
Инфраструктура дон транспорт.
Куприсир якте асфальт вӹлвӓлӓн корны улы. Цикмӓ якте Малиновкы сола гач кыдалаш лиэш, 50 уштыш погына. Солашкы вӹдӹм (вӹдпроводым) 1969-1971-шӹ ивлӓн шоктымы.
Курув

Курув 1442 ин 6 январь гӹц 1870 и якте хала ылын. 1923 ин генерал Войцех Ярузельский Курувышты шачын.
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот.
Тӹдӹ Курув-ӓнгӹр сага, Пулави дон Люблин лошты вӓрлӓнӓ. Халык шот .
Истори.
Курув 1442 ин 6 январь гӹц 1870 и якте хала ылын. 1923 ин генерал Войцех Ярузельский Курувышты шачын.
Кырык марла сирӹмӹ пӹтариш лыдыш

Кырык марла сирӹмӹ пӹтариш лыдыш
Кырык марла пӹтӓриш лыдышым 1767-шӹ ин сирӹмӹ. Тидӹ Кого Кӹтьӹри Кугижӓтар лӹмеш сирӹмӹ, кыды тӹнӓм Азанышкы толын ылын. Лыдышым пӹтӓрижок рушла сирӹмӹ, вара тӹдӹм Азаныштыш У Хӹрестӹмӹ школын кырык мары тыменьшӹвлӓжӹ туан йӹлмӹшкӹштӹ саренӹт дӓ кырык марла тидӹ техень ылеш:
&lt;poem&gt;
Тынь мямнямъ моцъ куце ямше эдемкане.
Тынь мямнямъ тумтушецъ куце тынинъ эргецкане.
Тынь мямням шицъ кодо шкемя сталан туменена.
Тыделянлинъ пуже Юма шулкмъ тлянетъ келесена.
&lt;/poem&gt;
Кырык марла шиэш йӓнг (Мыры)

Кырык марла шиэш йӓнг (Мыры).
Авторжы - Владимир Юшкин, Мыра - Ирина Юшкина
Кырык мары йӹлмӹ

Кырык мары йӹлмӹ — ик финн-угр йӹлмӹ, Мары Эл Республикышты алык мары сага — кугижӓншӹ йӹлмӹ. Тӹнг шотышты Кырык мары, Йӱрнӹ, Кӹлемар районвлӓшты.
Кырык мары йӹлмӹ ВУЗ-ышты 1995 и гӹц научный предмет семӹнь тымдалтеш.
Кырык мары йӹлмӹм тымдаш Мары Эл республикӹн конституцижӹ палшен. Конституци государствын сек тӹнг законжы. Мары Эл республикӹн конституциштӹ 15-шӹ статьяшты сирӹмӹ: "Государственными языками в республике Марий Эл являются русский и марийский (горный и луговой)".
Литературный йӹлмӹн сирӹмӹ дӓ попымы формывлӓжӹ улы. Шамакын сирӹмӹ формывлӓжӹм орфографи тыменеш, попымы нормывлӓм - орфоэпи. Литературный йӹлмӹ ӹшке нормывлӓжӹ доно наречи, диалект, говор гӹц айыртемӓлтеш.
Кырык мары поэтвлӓ

Кырык мары поэтвлӓ:
Кырык мары кымдем

Кырык мары кымдем (, ) — Вуйхалажы Цикмӓ.
Вургымла Йыл сир: Ӓвӓсир, Виловат, Йоласал, Йылйӓл, Картук, Кӱшӹл Пӹнгель, Кого сола, Макарсир, Микрӓк, Носола, Пайскырык, Пӹзӹкныр, Шактенваж, Кӓтӓ Шошмар, Шӹндӹрйӓл, Эмӓн, Яштуга.
Шалахай Йылсир: Вӹтлӓмары.
Кырык мары халык качкышвлӓ

Кырык мары халык качкышвлӓ:
Кӓрш

Кӓрш — мары сем ӹзгӓр.
Кӓтӓ Шошмар

Кӓтӓ Шошмар — сола Кырык сирӹштӹ. Цикмӓ якте 67 уштыш. Ти соламок эче Кого Шошмар маныт. Сола лишнӹ Ловичӹ карем, Изисола карем, Кок ӓнгӹр ло карем лӹмӓн вӓрвлӓ ылыт. Первижок шошмарвлӓ Лысково лишнӹш Шоша ӓнгӹр дорцынла кӹзӹтшӹ вӓрӹш ӹлӓш ванженӹт. Седӹндоно солан лӹмжӓт Шоша лӹм доно кӹлдӓлтӹн. Шошмар XVI-XVIII-шы курымвлӓн Акпарс лужавуйын мӱлӓндӹшкӹжӹ пырен. 2001-шӹ ин Шошмарышты 187 эдем ӹлен.
+ Поташкансир
Кӱшӹл Пӹнгель школ

Кӱшӹл Пӹнгель школ — Вуйсылкаштыш школ, кӹзӹт питӹрӹмӹ. Вӓрешӹжӹ Ӹдӹр монастирӹм пачмы.
Кӹлемар кымдем

Кӹлемар кымдем (, ) — район Мары Элышты.
Районын административный покшалжы: Кӹлемар хала сӹнӓн посёлкы.
Географи.
Район Йошкар-Ола гӹц вадывелнӹрк вӓрлӓнӓ да пӹсманвлажӹм вадывелнӹ Йурнӹ, кечӹвӓлвел-вадывелнӹ дӓ кечӹалвелнӹ Кырык мары, ирвелнӹ Провой кымдемвлӓ дӓ кечӹвалвел-ирвелнӹ Суасламары Республика, йыдвелнӹ Вичӹ область доно кыча. Районын кымдецшӹ: .
Ӹлӹзӹ шот дӓ национальностьвлӓ.
2005 ин 1 январеш районышты ӹлен.
Экономика.
Кӹлемар район шӹргӹ доно паян.
Солакудыло.
Солакудыло кӹзӹт льыскыдын виэнгеш, фермервлэн шот пиш чӹдӹ.
Ажедмӓшвлӓ.
Кӹлемар кымдем дон Кӹлемар хсп-ын сайтыш анжал.
Латансола

Латансола — Ямангаш монгырыштыш сола, Микрӓк сола советӹш пыра. Сергей Алдушкин дон Вениамин Алдушкин артньыквлӓ тиштӹ шачыныт.
Латви

Ла́тви, Ла́тви Респу́блика, () — Балти тангыж сирӹштӹш кугижӓнӹш. Ылӹзӹ шот — 2 217 053 эдем, (2012 и), вуйхала — Рига (721 000, 2006). Европын Ушемӹш дӓ НАТО-ш 2004-шӹ ин пырен. Шенген визын зонышты ылеш. Ышкевуяжы ти сӓндалӹк 1918 гӹц 1940-шӹ и якте виӓнгӹн. 1990-шӹ и якте совет кӹл лӹвӓлнӹ ылын, тидӹ паштек угӹц ӹшкевуяжы виӓнгеш.
Унитар кугыжаныш, республикын парламентше. Президент — Левитс Эгилс (8 июльышто 2019 ий гыч), премьер-министр (должность официал лӱм — министр президент Латвий) — Кариньш Кришьянис (23 шорыкйол 2019 ий гыч).
Ориентироватлаш логистика экономика, банк обслуживатлыше, туризм, videos. Почеш возен мошташ семын ввп-н 2018 ийыште покупательный паритет кугытшо $ млрд 57,84 (ВВП-Н (ППС) $ 29 901 да ВВП-Н (номиналым) $ 031 калык чонышто 18). Окса иктык — евро.
Кеҥеж пагытын кумшо деч утаралтына да кычкыра эл пӱтынек 1990 ий 4 майыште ссср-ын деч 1918 ий 18 ноябрь.
ООН Член 1991 ий гыч, Европысо йылме да уш — 2004 ий гыч, ОЭСР — 2016 ий пеледыш тылзе гыч. Зоно да шенгенский еврозоныш пура.
Тӱжвал политика.
24 сорла 1991 ийыште рсфср (тунам — ссср ужаш) шкелыкыштым шотыш пӧртылтыза, латвийысе факт Республика, россий да диплом да 4-ше октябрьыште латвийын кылым кучаш тӱҥалын. 1991 ий 6 сентябрь СССР латвий шкелыкыштым шотыш.
1991 ий сентябрь гыч 17 шыжа латвий член лийыныт, тыгак лӱмым, ЙЫЛМЕ, европын каҥашыже, организаций-влак дене пырля европын да лӱдыкшыдымылык, МВФ, ВТО, йӱдвел теҥыз банк инвестиций да кугыжаныш советын пагытын кумшо. Лиге нацийын членже улеш (1921-1940).
160-шо тӱняште 35 да диплом дене палемдыме элысе посольство-влак латвий элын кылым кучен. 37 эл латвий рӱдолаште посольствым уло — Рига.
ЙЫЛМЕ евросоюзын тӱжвал политике да шке прекрасно ориентируется в латвийыште. Евросоюзыш пурышо Латвий 1 ага, 2004 ий. 2004 ий март гыч 29 йылме членже. 2007 ий 21 декабрьыште шенгенский латвий гыч зоныш пура, 2008 ий 30 март марте аралалт кодын аэропортышто тергымаш.
2005 ий майыште да 2006 ий ноябрьыште, ЙЫЛМЕ календарь годым, эл президент сша Дж. Буш.
22 декабрьыште 16 гыч 19 официальный визит дене россий икымше гана 2010 ийыште лийын президент в. затлерс латвий ий. Россий федерацийын президентше в. д. медведевын визит дене вашлийме годым затлерс да премьер-министр В. путиным поддержатлымыжым.
Латвий кугыжанышын 2015 ийын икымше пелыштыже тӱҥалеш-вуйлатышым совет союз европысо.
Сарзе вий.
Латвий кугыжанышын — латвий войскам ушен, эрык аралаш ышталтын, да кумдык тичмашлыкым кугыжаныш утаралтмаш. ЙЫЛМЕ пуренам, 2004 ийыште, Латвий, а 2007 ий 1 январь гыч профессиональный армийыш куснаш.
Операций почеш операцийым участвоватлен да лӱдыкшыдымылык йӧн латвий тыныстарыше. Специалист-влакым тыгак граждан латвийысе миссий изи огыл надырым пыштен.
5500 армийыштат военный чот возеныт, резерв — 10 000 еҥ. Батальон ден батальон армийыш налыныт 18 2 пехотный Земессардзе — военизированный добровольческий чумырен, миноборонылан структура пура.
1996 ийыште операцийлан дене тӱнямбал 3600 утла военнослужащий, нунын кокла гыч 7 колен.
Резервыште улшо граждан-влаклан воинский службым эртат латвий нвс возен.
Латвий кугыжанышын вооруженный вийын обороно министр вуйлатыше пашам шуктен, танле темлымыж почеш вооруженный вийын.
Лейбниц, Готфрид Вильгельм

Готфрид Вильгельм фон Лейбниц (нем. "Gottfried Wilhelm von Leibniz"; 21 июнь (1 июль) 1646, Лейпциг, Германи — 14 ноябрь 1716, Ганновер, Германи) — немӹц философ, математик, юрист, дипломат.
Леклезио, Жан-Мари Гюстав

Жан-Мари Гюстав Леклезио (фр. "Jean-Marie Gustave Le Clézio"; 13 апрель 1940, Ницца) француз сирӹзӹ, лауреат премии Ренодо премин (1963) дӓ Сӹлнӹшаян Нобель премин (2008) лауреатвлӓжӹ.
Лессинг, Дорис

Дорис Мэй Лессинг (англла: "Doris May Lessing"; марлан кемешкӹжӹ Тэйлор; 22 октябрь 1919, Керманшах, Перси) — англ сирӹзӹ-фантаст, феминистка, «Канопус Аргосышты» сери гӹц ылшы 5 романын (1979—1982) авторжы. Нобель премин 2007 иӓш лауреатшы. Атяжӹ офицер, ӓвӓжӹ медшыжар ылын. 1925 ин, кынам Дорис 6 иӓш ылын, толшаш сирӹзӹн семняжӹ Кечӹвӓлвел Родезиш ӹлӓш ванжен. Кӹзӹт ти сӓндӓлӹк Зимбабве лӹм доно ылеш, а тӹнӓм Кого Британин колонижӹ ылын.
Леся Украинка

Леся Украинка (укр. Ле́ся Украї́нка, лачокла лӹмжӹ Лариса Петровна Ко́сач-Квитка, укр. Лариса Петрівна Косач-Квітка, 25 февраль 1871, Новоград-Волынський хала — 1 август 1913, Сурами, Грузи) - украин поэтесса, сирӹзӹ, сӓрӹзӹ, драматург. Халык фольклорым шӹмлен, 220 мырым сирен нӓлӹн (юк доно), украин халык ӹлӹмӓштӹ активно пӓшӓм ӹштен. 
Відома завдяки своїм збіркам поезій «На крилах пісень» (1893), «Думи і мрії» (1899), «Відгуки» (1902), поем «Давня казка» (1893), «Одно слово» (1903), драм «Бояриня» (1913), «Кассандра» (1903-07), «В катакомбах» (1905), «Лісова пісня» (1911) та ін.
Лидӹмбал

Лидӹмбал () — сола Кырык сирӹштӹ, Виловат сола согоньышты, кыды якте 8 уштыш лиэш. Ти солашты кого мӧр куштышы халык ӹлӓ дӓ тидӹ доно бизнесӹм ӹштӓ. Лидӹмбалны сирӹзӹ Пекпатыр (Андрей Григорьевич Алёшкин, 1915—1939), марынвлӓ лошты кымдан пӓлӹмӹ журналист Николай Михайлович Еропов (1951—1996), мырывлӓн авторжы Иван Иванович Светлов шачыныт.
Линна, Вӓйнӧ

Вӓйнӧ Линна (фин. "Väinö Linna", 20 декабрь 1920, Урьяла — 21 апрель 1992, Кангасала) — финн сирӹзӹ, кого прозаик. 
Кырык марла тӹдӹн "Пӓлӹдӹмӹ салтак" романжым сӓрӹмӹ.
Лиссабон

Лиссабон — Португалин вуйхалажы, тангыж порт (, , ).
Ӹлӹзӹвлӓ, йӹлмӹштӹ.
Лиссабон Португали сек кого халажы, тенге манмы "изи Лиссабонышты" 564 477 (2001), а "кого Лиссабон" агломерациштӹ 2,6 мил. эдем ӹлен. Лиссабон регионышты сӓндӓлӹкӹн нӹл пайыштыш ик пай халыкшы ӹлӓ. Ӹлӹзӹвлӓ гӹц 97%-шӹ португалвлӓ, молыжы эмигрантвлӓ ылыт. Лиссабонышты португалла попат, кыды роман йӹлмӹвлӓн группышкы пыра. Роман группышкы тенгеок латин, итальян, испан, каталон, француз, ретророман дӓ румын йӹлмӹвлӓ пырат. Йымын йылашты - католицизм.
Лист, Ференц

Ференц (Франц) Лист (, ; 22 октябрь 1811, Доборьян (Райдинг), Австри импери — 31 июль 1886, Байройт, Германи) — композитор, пианист, педагог, дирижёр, музыкыштыш романтизмын ик кого фигурыжы.
Лист XIX-шӹ курымын рӧднӓ (пиш кого)пианист-шӹ. Ти жеп пианизм концерт-влӓн пеледмӹ курымеш шотлалтеш. Кого талантан Лист ти процессвлӓн авнгардыштыжы лин. Тӹдӹ кого виртуоз ылын дӓ тидӹ кӹзӹтшӹ пианиствлӓлӓн ориентир семӓнь ылеш. Концертвлӓжӹм Лист 1848-шӹ и якте мадын. Композитор семӹнь музыкыш шукы ум пыртен: гармоним, мелодикым, формым дӓ фактурым. Инструментвлӓ доно мадмашты у жанрвлӓм - рапсоди дон симфони поэмым шанен лыктын. Лист кунствлӓн синтезым пропогандируен дӓ «ире кунстын» жепшӹ эртен манын попен, седӹндонат артньыквлӓн, архитекторвлӓн дӓ сирӹзӹвлӓн пӓшавлаштӹм музыкыштыжы кычылтын. Кунст эдемвлӓ лоштыш шӹдӹ ваштареш кредӓлӓш палша манын ӹнянен.
Биографижӹ.
Ференц Лист 22 октябрьын 1811-шӹ ин Венгриштӹ, Шопрон комитатыштыш (область) Доборьянышты (немӹцлӓ ти лӹм Райдинг маналтеш) шачын. Ференц Листӹн ӓтяжӹ Адам Лист (1776—1826) Эстерхази кугижӓ доны «шарык шотлышы ылын». Шарыквлӓ Эстерхазивлӓн сек кого пайдаэшӹштӹ шотлалтыныт, седӹндонат ти прфесси кого шотышты ылын. Эстерхазивлӓ искусствывлӓм яратенӹт дӓ ӹшке йӹрӹштӹ ылшывлӓмӓт мотивиренӹт. Адам 14 иӓш якте кугижӓн оркестрыштыжы крипицӓм шактен. Ференц Листӹн ӓвӓжӹ Анна Лагер (1788—1866) Кремсышты (Австри) шачын. Ференц Листӹн- пӹтӓриш музыкы тымдышыжы ӓтяжӹ ылын.
Литва

Литва́ (), официальный лӹм — Литва Респу́блика () — Европыштыш кугижӓнӹш, Балти тангыжын ирвел сирӹштӹжӹ вӓрлӓнӓ. Йыдвелнӹ Латви, кечӹвӓл-ирвелнӹ Белорусси, кечӹвӓлвел-вадывелнӹ Польша дӓ Руш Федерацин Калиниград областьшы доно йӹгӹре ылеш. Европын Ушемӹш дӓ НАТО-ш 2004-шӹ ин пырен. Шенген визын зонышты ылеш. Кугижӓнӹш гербш ӹ — Витис (), якшар нырышты ош имниэшкӹ. Халык йолажы — сары-ыжар-якшаргы. Вуйхалажы — Вильнюс. Ылӹзӹ шот — 3,5 миллион, кымдецшӹ—65 200 кm².
Лицкӹнер

Лицкӹнер () — Кырык сирӹштӹ сола, перви тӹдӹ Ковӓш лужавуйын мулӓндӹш пырен. 2001-шӹ ин 45 эдем ӹлен. Виловат якте 5 уштыш.
Лицкӹныр

Лицкӹныр — сола Кырык сирӹштӹ, Кожваж ангӹр тӹрӹштӹ. Виловат якте 5 уштыш лиэш. 2001-шӹ ин солашты 43 эдем ӹлен.
Лобанов, Ипполит Иванович

Ипполит Иванович Лобанов — кырык мары поэт, 2-шы январьын 1951-шӹ ин Кожваж вел Немӹцсолаэш шачын. Кожваж тӹнгӓлтӹш школ дон Виловат школым пӹтӓрен, кыды паштек МарКугПедИ-ш тыменяш пырен.
Ломбы

Ломбы () — кого агыл ош пеледӹшӓн пушӓнгӹ (южгынамжы тӹшкер).
Лондон

Лондон (, ) — Кого Британи Кугижӓ кымдемӹн дӓ Англин вуйхалажы. 2005-шӹ ин Лондонышты 7 421 228 эдем ӹлен. Кого Лондонышты цилӓжӹ 12 мил. эдем ӹлӓ. Европын кого халавлӓ логӹц иктӹжӹ.
Лотман, Юрий Михайлович

Ю́рий Миха́йлович Ло́тман (Juri Lotman; 28 февраль 1922, Петроград — 28 октябрь 1993, Тарту, Эстони) — кымдан пӓлӹмӹ сӹлнӹшая шӹмлӹзӹ, культуролог дӓ семиотик.
Лукьянов, Василий Леонтьевич

Василий Леонтьевич Лукьянов (20 февраль, 1861 и, Атьсола – 01 октябрь, 1940, Йоласал) – кырык мары халыклан сотым намалшы, литератор. 
=Биографижӹ=
В. Л. Лукьянов Шурдӹнгӹштӹ нӹл классан уезд училищем тымень пӹтӓрен, кыды паштек Микрӓкӹштӹ шукердӹ агыл пачылтшы нӹл классан школышты тӹмден. Тӹды –пӹтӓриш кырык мары артньык А. В. Григорьевӹн ӓтяжӹ доно пӓлӹмӹ ылын, кыды гач Йӱрнӹштӹш революционер К. И. Касаткин доно пӓлӹмӹ лин дӓ тенге революци пӓшӓшкӹ пижӹн. Халык лошты махань-шон листовкывлӓм шӓрен сӓрненӹт, дӓ ти листовкывлӓжӹ кырык марла ылыныт. Кугижӓ кӹл тӹдӹ паштек цартакын вӓнген дӓ пӓшӓш пыртыде. Лач Октябрь революци паштек веле тымдымы пӓшӓш тӹдӹм нӓлӹнӹт. Лукьянов тествлӓжӹм рушла веле агыл, марлаат сирен. Сирӹмӹжӹ логӹц Акпарс гишӓн легендыжы айыртемӓлтеш. Тенгеок кырык марын пӹтӓриш тымдышы ӹдӹрӓмӓш Прасковья Васильевна Кириллова гишӓн ӓшӹндӓрӹмӓшвлӓжӹ интересӹм понгыжтарат. Кырык сирӹштӹ Лукьяноввлӓн йыхышты кымдан пӓлӹмӹ ылеш.
Лӧннрот Элиас

Лӧннрот Элиас (финнлӓ "Lönnrot Elias", (9-шӹ апрель 1802-шы и - 19-шӹ март 1884-шӹ и) — финн фольклорист, йӹлмӹзӹ, "Калевала" эпосым погышы.
Лӱлпӹ

 
Лӱлпӹ () — куги йыхыш пырышы пушӓнгӹ аль тӹшкӓ. Цилӓжӹ 30 нӓрӹ тӹрлӹ лӱлпӹ йиш улы. 
Этмиолгижы доно финн-угр йӹлмӹвлӓн важ гӹц ылеш. Финнлӓ: "leppä", эстонла: "lepp".
Мадонна (мырызы)

Мадонна — лачокла лӹмжӹ "Madonna Louise Veronica Ciccone" (ш. 16 август 1958 Бэй Сити, Мичиган, Америкын Ушымы Штатвлӓжӹ) — поп мырызы, танцуйышы, продюсер, тетя сирӹзӹ дӓ актриса. Коклы и гӹц шукырак поп культурын идолжы. Ӹшкеирониӓн дӓ ушемкымдемӹштӹш ядмашвлӓм тӹкӓлшӹ мырызы семӹнь пӓлӹмӹ. Кынамжы папрацци прессымат критикуя, седӹндонат пресса тӹдӹм пишок вӓнгӓа.
Мадрид

Мадрид () — Испани Кугижӓ кымдемӹн вуйхалажы. Испанин сек кого халажы, техень лӹмӓнок провинцин вуйхалажат ылеш, кыды Ареа-Метрополитана лӹм доно пӓлӹ. Индустрин, политикын дӓ культурын кого ӹрдӹжӹ. Мадридыштӹ 3,213 мил. ӹлӹзӹ (2008).
Май

Май (латинлӓ: "Majus") — Григориан календарьын вӹзӹмшӹ тӹлзӹжӹ. Лӹмжӹ Майя Йымытар гӹц толеш. 31 ик кечӓн.
Майоров-Шкетан

Майоров-Шкетан ("Майоров Яков Павлович", 17 Шыжа 1898 — 16 Ага 1937) — марий драматург дӓ поэт. Ӧршасола кымдемӹштӹ, Тошты Крещен солаышты хресӓнь йыхышты шачын. Драмывлӓжӹ логӹц сек пӓлӹмӹжӹ "Эх, ӓтижӓт-ӓвижӓт!" ылеш. Шкетанын лӹмжӹм Йошкар Олаштыш Мары Национальный театр дӓ бульвар намалыт. 
1991 ин Тошты Крещен солашты Шкетан лӹмӓн тоштер-пӧртӹм пачмы.
Майсир

Майсир () — сола Кырык сирӹштӹ, Аказ лужавуйын мулӓндӹштӹжӹ. Виловат якте 7 уштыш. 2001-шы ин солашты 34 эдем ӹлен.
Макарсир

Макарсир — сола Кырык сирӹштӹ. Акпарс мулӓндӹш перви пырен. 2001-шы ин ти солашты 185 эдем ӹлен. Кырык сирӹн вуйхалажы якте 52 уштыш.
Максим Горький

Макси́м Го́рький (шачынжок Алексе́й Макси́мович Пешко́в; 16 (28) март 1868, Угарман хала, Руш Эл импери — 18 июнь 1936, Горки, Москва область, СССР) — руш сӹрӹзӹ (кыдыжы важвлӓжӹ эрзӓ халык гӹц ылын маныт), прозаик, драматург. XIX и XX-шы курымвлӓ лошты пиш кымдан пӓлӹмӹ сирӹзӹ, кыды цӓрӓялан эдевмлӓм пӓшӓвлӓштӹжӹ анжыктен. Шукы пӓшӓжок революци шулӹшӓн. Философи анжалтышыжы доно социал-демократвлӓ докы лишӹл ылын. Кугижӓ режимлӓн оппозиштӹ ылын. Тунымбалны кымдан пӓлӹмӹ пролетариат эстетикан сирӹзӹ. Большевиквлӓн революци докы скепсис доно анжен, но большевиквлӓн режим годым культуры пӓшӓм ӹштен шалгенӓт (Петроградышты "Всемирная литература" книгӓ лыкмашты) дӓ вескид сандалӹквлӓ гӹц (Мариенбад, Сорренто), толмыжы паштек, соцреволюци вӹкӹ анжалтышыжым вашталтен. Максим Горьки пӹтӓриш мары сирӹзӹвлӓлӓн кого пример ылын, тӹдӹн пӓшӓвлӓжӹм кырык марлаат сӓрӹмӹ.
Манн, Томас

Па́уль То́мас Манн (, 6-шы июнь 1875, Лӱбек, Германи, — 12-шы август 1955 Цӱрих, Швейцари ) — немӹц сирӹзы, эссеист, прозаик, Сӹлнӹшаяштыш Нобель премин лауреатшы 1929. 
Биографижӹ.
Важвлӓжӹ дон изи годшашыжы:.
Пауль Томас Манн, йыхыштын сек пӓлӹмӹ эдемжӹ. Ти йых сирӹзӹвлӓ доно пӓлӹ. Улан л-бек купец Томас Йоханн Генрих Маннын йыхыштыжы шачын, кыды хала сенаторын должностьыштыжы ылын. Томасын ӓвӓжӹ, Юлия Манн, шачынжы да Сильва-Брунс, Бразили гӹц лӓкшӹ йых гӹц ылын. Маннвлӓн йыхышты кого ылын. Томасын кок шӱмбелжӹ дон шыжаржы ылын. Томасын ӹзӓжӹ Генрих Манн (1871—1950), шоляжы Виктор (1890—1949) дӓ шыжарвлӓжӹ Юлия (1877—1927 дон Карла (1881—1910. Маннвлӓн йыхышты паян ылын седӹндонат Томас Манн нуждам пӓлӹдеок кушкын дӓ тыменьӹн.
Маннергейм, Карл Густав Эмиль

Карл Густав Эмиль Маннергейм (финнлӓ Carl Gustaf Emil Mannerheim), 4 июнь 1867, Аскайнен — 27 январь 1951, Лозанна, Швейцари) — барон, финн вырсы эдем. Фельдмаршал (19 май 1933 и гӹц фельдмаршал, 4 июнь 1942 и гӹц Суомин маршалжы, 4 август 1944 и гӹц 11 март 1946 якте Суомин 6-шы президентжӹ.
Марсельеза (мыры)

Марсельеза ( — «марсель ӹдӹр») — Рӧднӓ француз революцин сек пӓлӹмы мырыжы, кыды гӹц пӹтӓрижӹ революционервлӓн гимнӹштӹ, варажы цилӓ сӓндӓлӹкӹн гимнжӹ лин. Лач пӹтӓрижок М. Рейн армин вырсы маршыжы маналтын. Ти маршым 25-шӹ апрельӹн 1792-шы ин вырсы инженер Клод Жосеф Руже де Лиль сирен, лач тӹ кечӹвлӓн манаш лиэш, кынам революциштӹ шолшы Франци Богеми дон Венгрин кугижӓлӓнжӹ вырсым увертарен. Тӹ инок 30-шы июльын ти мыры доно доброволецвлӓ гӹц шалгышы Марсель батальон Парижӹш маршируен пырен.
24-шӹ ноябрьӹн 1793-шы ин Конвент Марсельезым Францин кугижӓнӹш куат??? мырешӹжӹ айыра. Марсельезылан махань-шон режимвлӓ дон и мӱӓк – качакым тырхаш вӓрештӹн. 1848-шӹ и паштек, кынам революцин коэвлӓжӹ Европа кымдык лыпшалт кенӹт, М. ирӹк верц кредӓлшӹвлӓн мырышкы сӓрнӓлтӹн, тӹдӹм Италиштӓт, Венгриштӓт, Польшыштат мыренӹт. 1871-шӹ ин Париж Коммунын рӓдвлӓштӹ кредӓлшӹвл- мыреннӹт. Остатка гӓнӓ ти мырым Вишин режимжӹ (1940 – 1944) годым мыраш цӓрӹмӹ ылын. Ти периодын Маршал, мӓ тиштӹ ылына! мыры Францин куатмырыжы ылын.
Рушла М.-м Пӓшӓзӹ Марсельезым француз йӹлмӹ гӹц сӓрӹмӹ агыл. Тӹдӹм П. Л. Лавров 1875-шӹ ин сирен. Февраль революци годым 1917-шӹ ин ти М.-ым Интернационал сага Руш Империн куатмырыжы семӹнь мырымы.
Кырык марла мырын текстӹм 1924-шӹ ин Москвашты лыкмы ”Когорак тыменьшӹвлӓлӓн лыдашышты” книгӓ гӹц нӓлмӹ. Сарӹзӹвлӓжӹ, векӓт, Эпин дон Григорьев-Эмӓш ылыт.
Март

Март (латинлӓ: "mensis Martius") — Ӓкрет Римыштыш вырсы йымы Марс (мифологи)) лӹмеш — Григориан календарьын кымшы тӹлзӹжӹ, Ӓкрет Римӹштӹ ти тӹлзӹ им тӹнгӓлӹн. Ӓкрет Римышты март вырсывлӓм тӹнгӓлӓш ашнен маныныт. Ти тӹлзӹштӹ 31 кечӹ. Алык марынвлӓ ти тӹлзӹлӓн уӓрня лӹмӹм пуэнӹт. Кырык мары йӹлмӹшкӹ «март» руш йӹлмӹ гӹц, а тӹшкӹжӹ Византи гач толын. Ӓкрет Руш Элышты XV курым якте ин пӹтӓриш тӹлзешӹжӹ шотленӹт, 1700 и годшен кымшы ылеш.
Мары йӹлмӹ

Мары йӹлмӹ () — ик финн-угр йӹлмӹвлӓ гыц. Кучылтымо марывлӓ коклаште, тӹнг шотышты Мары Элыштӹ да Пошкырт Элыштӹ.
Финн тӱшкемыш (балтофинн, саам, мордва, удмурт да коми йӹлмӹвлӓ доно иквареш) пыра. Мары Эл гыц пасна тенгеок Вичӹ вӹдкымдемӹштӹ да ирвел монгырышты, Урал якте шарлен. Мары йӹлмӹштӹ кок тынг йӹлмӹ улы: кырык мары, тӹнг шотышты Йылын Кырык сирӹштӹ да кожла сирӹштӹ шарлен, да алык мары, алык сирӹштӹ веле (Йошкар-Ола лишнӹ) шарлен; алык мары йӹлмӹш тенгеок ирвел хытыртышвла пырат.
Мары йӹлмӹштӹш глагол

Мары йӹлмӹштӹш глагол
Ажедмӓшвлӓ.
http://mrcpk.marsu.ru/works_iso/2007-08-20-elasy/danilowa/document/5-9test.doc
Мары йӹлмӹштӹш лексика

Мары йӹлмӹштӹш лексика
&lt;poem&gt;
1. Айырымы шамак махань значени доно кычылталтын?
Йӹлмӹм мондымет – ӹшке халыкетым мондымы ганьок. 
1. ышма кӧргӹштӹш орган 
2. попен мыштымаш 
3. эдемвлӓлӓн икӹжӓк-иктӹшты доно попаш палшышы йӧн 
4. йӹнгӹлӹн дӓ кыдӹтидӹ вес хӓдӹрвлӓн юкым пушы лаштык 
2. Айырымы шамак махань значени доно кычылталтын?
Нӹнӹн пӧртӹштӹ карем тӹрӹшток шӹнзӓлтӓ.
1. сир 
2. ӧрдӹж 
3. сек кӓтӓ вӓр 
4. хӓдӹрӹн пӹсӹ монгыржы 
3. Айырымы шамак махань значени доно кычылталтын? 
Пелӓшӹжӹ колхозышты вуй ылеш. 
1. кӓпӹн органжы
2. мычаш 
3. вуйлатышы 
4. кӱшӹл вӓр, лаштык 
4. Айырымы шамак махань значени доно кычылталтын? 
Кышкы имжӹ, тӹшкӹ шӹртӹжӹ.
1. пидмӹ хӓдӹр 
2. кыдӹтидӹ йӓнӹн (вольыкын) каваштеш , кушкышвлӓн вургеш кушшы кашаргывлӓ 
3. вурс гӹц ӹштӹмӹ вӹцкӹж шужан ыргымы хӓдӹр 
4. йӓктӹ , кож ӹлӹштӓш 
5. Пумы шамаквлӓ логӹц омонимым пӓлӓш.
1. шож 
2. сӹнзӓ 
3. тьотя 
4. эдем 
6. Пумы шамаквлӓ логӹц омонимӹм пӓлӓш.
1. карак 
2. кол 
3. кӓрш 
4. тьыри 
7. Пумы шамаквлӓ логӹц омонимӹм пӓлӓш. 
1. велосипед 
2. пыш 
3. машина 
4. автобус 
8. Пумы шамаквлӓ логӹц омонимӹм пӓлӓш.
1. планета 
2. мӱлӓндӹ 
3. тӹлзӹ 
4. Марс 
9. Антоним мыжырым пӓлӓш.
1. кӱкшӹ-лап 
2. ӓнгӹсӹр—тор 
3. яжо—цевер 
4. пӹсы—чӹнь 
10. Антоним мыжырым палаш.
1. изи—кого 
2. шимы—пӹцӓлгӹ 
3. пуры—ласко 
4. сусу—веселӓ 
11. Антоним мыжырым пӓлӓш.
1. пӹсӹ—мыли 
2. начкы—лывыргы 
3. кӹжгӹ—цаткыды 
4. кымда—таза 
12. Антоним мыжырым пӓлӓш.
1. мӹндӹр—лишӹл 
2. тел—ӱштӹ 
3. тишты—лишнӹ 
4. толаш—миӓш 
13. Кыды шамак синонимвлӓ лошкӹ ак пыры, анжыкташ.
1. тетя 
2. изи 
3. мыли 
4. икшӹвӹ 
14. Кыды шамак синонимвлӓ лошкӹ ак пыры, анжыкташ.
1. цевер 
2. сӹлнӹ 
3. итӹрӓ 
4. яжо 
15. Кыды шамак синонимвлӓ лошкӹ ак пыры, анжыкташ.
1. ровотаяш 
2. пӓшӓлӓш 
3. тыменяш 
4. труяш 
16. Кыды шамак синонимвлӓ лошкӹ ак пыры, анжыкташ.
1. машинӓ 
2. самосвал 
3. поезд 
4. автомобиль 
17. Пумы шая сӓрӓлтӹшвлӓ логӹц фразеологизмым пӓлӓш.
1. кужы нер 
2. нерым шӹшкӓш 
3. нер кӹлмен 
4. якшар нер 
18. Пумы шая сӓрӓлтӹшвлӓ логӹц фразеологизмым палаш.
1. ӓрвӓ вуй 
2. вуй каршта 
3. вуйым мышкаш 
4. вуйым ыдыраш 
19. Фразеологизм махань значени доно кычылталтын? 
Миколай, маньым вет, йӹлмӹм кычалаш келеш (Н.Ильяков).
1. алтален попаш 
2. утым попаш агыл 
3. цӓрнӹде попаш 
4. йӓлӹм колышташ агыл 
19. Фразеологизм махань значени доно кычылталтын?
Олеглӓн тӹнгӓлмӹ пӓшӓштӹжӹ пӱм пырын цацаш вӓрештӹ.
1. шӹдешкен 
2. ӧркӓнен-ӧркӓнен 
3. цацен, улы вим пиштен 
4. олен 
20. Йӹлмӹштӹ шамаквла малын тоштемӹт?
1. у шамаквлӓ шачыт 
2. шамаквлӓм попаш цӓрнӓт 
3. вес йӹлмӹ гӹц пырат 
4. хӓдӹрвлӓм кычылташ пырахат да ти хӓдӹрвлӓм анжыктышы шамаквлӓмӓт попаш цӓрнӓт 
21. Тоштемшӹ шамакым пӓлӓш.
1. шавыр 
2. пальто 
3. савыц 
4. тыгыр 
22. Тоштемшӹ шамакым пӓлӓш.
1. пӧрт 
2. тома 
3. куды 
4. ӹлем 
23. Махань шамакым неологизм маныт?
1. вес йӹлмӹ гӹц пырышым
2. попаш цӓрнӹмӹм 
3. пасна вӓрӹштӹ веле попымым 
4. йӹлмӹшкӹ пырышы у шамак
(Йоласал школыштыш мары йӹлмӹм тымдышы Данилован материалжы негӹцеш изиш вашталтен, пумы).
Мары йӹлмӹштӹш наречи

Мары йӹлмӹштӹш наречи
&lt;poem&gt;
1. Махань шая лаштыкым наречи маныт?
А. Хӓдӹрӹн пӓлӹкшӹм анжыктышы
Б. Действин пӓлӹкшӹм анжыктышы
В. Пӓлӹкӹн пӓлӹкшӹм анжыктышы
Г. Шотын пӓлӹкшӹм анжыктышы
Тӧр вӓшештӹмӓшӹм пӓлӓш: 
1) А Г 2) Б В 3) А Б 4) В Г 
2. Наречин ядмашвлӓжӹм пӓлӓш.
А. Кыце? Кышак? Мам? Кӱ?
Б. Кыце? Кышты? Малын?
В. Кынам? Маняр? Кышак? Кышец? 
Тӧр вӓшештӹмӓшӹм пӓлӓш:
1) А Б 2) А В 3) Б В
3. Кыды предложеништӹ «шошым» наречи ылеш?
1. Шошым толмым пиш вычем. 
2. Шошым мӹлӓнем 13 и лиэш. 
3. Яратымы жепем – шошым. 
4. Шошым толын, шошым! 
4. Кыды предложеништӹ «тӧр» наречи ылеш?
1. Шӹргӹ лошты тӧр пушӓнгӹ кушкеш. 
2. Пилӹм годым, пилӓм тӧр кычы. 
3. Тӧр корны доно кеӓш куштылгы. 
4. Ядмашеш тӧр вӓшештӹмӓшӹм пумыла. 
5. Яжон, тирӹн, кымык, геройла, вуйын пачын,йалын наречивлӓ махань разряд ылыт?
1. жепӹм анжыктышы 
2. вӓрӹм анжыктышы 
3. ӓмӓл (причина) дон цельӹм анжыктышы 
4. кыце лимӹм анжыктышы 
6. Тишкӹ, анзылны, лӹвӓц, тӱцӹн, мӹндӹркӹ, вӹлкӹ, наречивлӓ махань разряд ылыт?
1. мерӓ дон степеньым анжыктышы 
2. кыце лимӹм анжыктышы 
3. жепӹм анжыктышы 
4. вӓрӹм анжыктышы 
7. Мерӓ дон степеньӹм дӓ шотым анжыктышы, наречим пӓлӓш.
1. йори 
2. яжон 
3. перви 
4. изиш 
8. Амӓл дон цельӹм анжыктышы наречим пӓлӓш.
1. шӹмӓн 
2. южнам 
3. утыдон 
9. Суффикс доно ӹштӓлтшӹ наречим пӓлӓш.
 1) рӱшӓрня
 2) иӓн
 3) рушла
 4) таман 
10. -н, -ла, -нек, -шен,-ге. суффиксвлӓ махань шая лаштыкым ыштӓт?
1) лӹм шамак
2) глагол
3) наречи
4) причасти 
11. Шукы ежӹнгӓн (составной) наречим пӓлӓш.
 1) мӹнгеш—анеш
 2) тӹргач
 3) йӓнг вашт
 4) икӓнӓ
12. Ежӹнгӓн (сложный) наречим пӓлӓш.
 1) тагышты 
 2) шоэн
 3) йӹрӹм—вӓш 
 4) кем яла
13. Пумы наречивлӓ кыце сирӓлтӹт?
 Та гышты 
 Та гыце
 Ни гынам
 Ни гынам
14. Изин олен, кытын тореш, мӹнгеш анеш, вуя вуя наречивлӓ кыце сирӓлтӹт? 
15. Ик гӓнӓ, нер юкын,кечӹ гач, пел кечеш наречи значениӓн кылдышвлӓ кыце сирӓлтӹт? 
16. Ӓнят кышты, кышты шон, керек кынам, хоть кыце наречивлӓ кыце сирӓлтӹт? 
Пӓлдӹртӹмӹ наречин разрядшым пӓлӓш.
17. Пӓшӓм яжон ӹштет гӹнь,нигынамат намысышкы ат пыры. (Х.ш.) 
18. Такешок саслышын, керӓл годым юкшы ямеш. (Х.ш.) 
19. Ыржам шошым ак ӱдеп. (Х.ш.) 
20. Олма, олмавужы гӹц мӹндӹркок ак вац. (Х.ш.)
(Йоласал школыштыш мары йӹлмӹм тымдышы Данилован материалжы негӹцеш изиш вашталтен, Википедилӓн ярыктен, пумы).
&lt;/poem&gt;
Ажедмӓшвлӓ.
http://mrcpk.marsu.ru/works_iso/2007-08-20-elasy/danilowa/document/5-9test.doc
Мары йӹлмӹштӹш шот шамак

Мары йӹлмӹштӹш шот шамак
&lt;poem&gt; 
1. Шот шамак мам анжыкта?
1. хӓдӹр шотым,шотлымы годым тӹдӹн порядокшым дӓ числам 
2. действин шотшым 
3. шотын шотшым 
4. числам 
2. Пӓлдӹртӹмӹ шамак махань шая лаштык ылеш?
Шӹм ладемӓн гармонем, мырым мырал колтемӓ! ( П. Першут.)
1. пӓлӹк шамак 
2. шот шамак 
3. наречи 
4. причасти 
3. Пӓлдӹртӹмӹ шамак махань шая лаштык (часть) ылеш?
Кыдал ытлышы моренӹн ялжы кӓндӓкшӹ. (Х.ш. )
1. лӹм шамак 
2. наречи 
3. глагол 
4. шот шамак 
4. Пӓлдӹртӹмӹ шамак махань шая лаштык ылеш?
ӹзӓм армиш кемӹлӓн пел иӓт шон колтыш.
1. наречи 
2. пӓлӹк шамак 
3. шот шамак 
4. лӹм шамак 
5. Тенге келесӹмӹ тӧр лиэш ма?
А. Ежӹнгӓн шот шамаквлӓ кок важан ылыт.
Б. 11 гӹц 19 якте дӓ лум, шӱдӹм анжыктышы шот шамаквлӓ ежӹнгӓн ылыт.
Тӧр вӓшештӹмӓшӹм пӓлӓш: 
1) А веле тӧр 2) Б веле тӧр 3) коктыге тӧр 4) коктыге самынь 
6. Тенге келесӹмӹ тӧр лиэш ма?
А. Составной шот шамаквлӓш проставлӓӓт, ежӹнгӓнвлӓӓт пырен кердӹт.
Б. Составной шот шамаквлӓ кок ӓль шукырак шамакан ылыт.
Тӧр вӓшештӹмӓшӹм пӓлӓш: 
1) А веле тӧр 2) Б веле тӧр 3) коктыге тӧр 4) коктыге самынь 
7. Ежӹнгӓн шот шамакым пӓлӓш.
1. миллион 
2. тӹжемшӹ 
3. луатикшӹ 
4. шӹмӹт 
8. Ежӹнгӓн шот шамакым пӓлӓш.
1. вӹцлӹ 
2. вӹзӹт 
3. вӹцлӹ вӹзӹт 
4. иктӓк-пелӓк 
9. Проста шот шамакым пӓлӓш.
1. тӹжемшӹ 
2. нӹл тӹжем 
3. нӹлшӱдӹ 
4. луатнӹлӹт 
10. Ежӹнгӓн шот шамакым пӓлӓш.
1. вӹц тӹжем 
2. вӹцлӹ 
3. вӹзӹмшӹ 
4. вӹзӹт 
11. Ежӹнгӓн шот шамакым пӓлӓш
1. кокшӱдӹ 
2. кокшӱдӹшӹ 
3. кокшы 
4. шӱдӹ 
12. Ежӹнгӓн шот шамакым пӓлӓш.
1. кокшӱдӹ 
2. кокшӱдӹшӹ 
3. кокшы 
4. шӱдӹ кокты 
13. Пумы правилышты махань шамак лишӓшлык?
« Шот шамак + иӓш» сочетани термин семӹнь кычылталтеш гӹнь,---------- сирӓлтеш. 
14. Пумы правилышты махань шамак лишӓшлык?
« Ежӹнгӓн шот шамаквлӓ иквӓреш ӓль------------ сирӓлтӹт ». 
15. Пумы правилышты махань шамак лишӓшлык?
« 11 гӹц 19 якте дӓ тенгеок 10,100 шамаквлӓ ежӹнгӓн ылыт, седӹндон нӹнӹм ------------ сирӓт » 
16. Шот шамакым морфологически ланзылымашты махань пӓлӹкшӹм сирӹмӹ агыл?
Кок ( кек )—ш.ш., т.ф.—коктыт, проста, -----------, цела шот шамак, кӹтӹк форман, определени. 
17. Шот шамакым морфологически ланзылымашты махань пӓлӹкшӹм сирӹмӹ агыл?
Вӹзӹмшӹ ( пӧрт )—ш.ш., т.ф.—вӹзӹмшӹ, простой, -----------, цела шот шамак, определени. 
18. Шот шамакым морфологически ланзылымашты махань пӓлӹкшӹм сирӹмӹ агыл?
( Ялжы ) кӓндӓкшӹ—ш.ш., т.ф.—кӓндӓкшӹ, проста,-----------, шотлымы шот шамак, проста, кужы форман, -------------. 
19. Шот шамакым морфологически ланзылымашты махань пӓлӹкшӹм сирӹмӹ агыл?
Коклы иктӹм—ш.ш., т.ф.—коклы иктӹ, -----------, шотлымы, цела шот шамак, в.п., дополнени. 
(Йоласал школыштыш мары йӹлмӹм тымдышы Данилован материалжы негӹцеш изиш вашталтен, Википедилӓн ярыктен, пумы).
&lt;/poem&gt;
Ажедмӓшвлӓ.
http://mrcpk.marsu.ru/works_iso/2007-08-20-elasy/danilowa/document/5-9test.doc
Мары сирӹзӹвлӓ

Мары сирӹзӹвлӓ:
Мары халык выргем

Мары халык выргем
Кырык Мары ӹдӹрӓмӓш выргемӹм яжо нӹжгӓ викӓн мыры доно веле тӓнгӓштӓрӓш лиэш.
Перви кырык мары ӹдӹрӓмӓшӹн чимӹ хӓдӹрвлӓжӹ техеньӹ ылыныт: тыгыр, запон, ӹштӹ, шарпан, савыц, ӹштӹр, йыдал, шавыр, мӹжӓр, ыжга, нашмак (марлан кешӹ вӓтӹн вуеш чимӹ сӹлнӹ ӹзгӓр).
Тыгырым комы вӹцкӹж мӹнер гӹц ыргенӹт, а шокш мычашеш тӹрӹм тӹрленӹт. Тыгыр вӹлӓн запоным пижӹктенӹт. Запон пачеш тӹрленӹт, плетонымат кычыктеныт. Онгжым волавлӓ (лентӓвлӓ) дӓ плетонвлӓ доно олмыктенӹт. Тыгыр вӹлӓн шанавӹл гань шукы цӹреӓн цевер ӹштӹм ӹштӓлӹнӹт. Техень ӹштӹм парсын шӹртӹвлӓ гӹц коэнӹт. Шайылан, кӹдӓлеш, запон кӓндӹрӓм булавкывлӓ доно пышкылыныт. (Келесӓш келеш: первижок булавкывлӓ, полдышвлӓ ылделыт, седӹндон нӹнӹ вӓреш пашкарвлӓм кычылтыныт).
Кырык мары лошты вӹлвӓл выргемеш шавыр дон мӹжӓр шотлалтыныт. Кудылошты кашташ шавырым ӹшке комы мӹнер гӹц, а айо годым чиӓш сатин гӹц ыргенӹт.
Шӹжӹм-шошым чиӓш мӹжӓрӹм ӹштӹрӓш гӹц ӹштенӹт, а телӹм кашташ ваткан мӹжарӹм дӓ ыжгам йӓмдӹленӹт.
Кыце ӹдӹрӓмӓшвлӓ, тенгеок- пуэргӹвлӓӓт телет-кӓнгӹжет ялым пидӹнӹт. А йыдалжым ни гӹц ӹштенӹт. Кырык мары ӹдӹрӓмӓш ял вургеш шим ӹштӹрӹм пидӹн, а лапаэш ошым. А пуэргӹвлӓ ош ӹштӹрӹм пидӹнӹт.
Айо годым кырык мары ӹдӹрӓмӓш халык выргемжӹм чиэн шагалеш гӹнь, цудеет веле: тӹдӹ цевер пеледӹшлӓ каеш, тӹдӹм анжен, шӱмешӓт сусу ӹшкеок ӹлӹжеш.
Мары йӹлмӹштӹш местоимени

Мары йӹлмӹштӹш местоимени
&lt;poem&gt;
1. Махань шая лаштыкым (частьым) местоимени маныт? 
А. Хӓдӹрӹн пӓлӹкшӹм , хӓдӹрӹм, шотым анжыктышы.
Б. Лӹм шамак, пӓлӹк шамак, шот шамак вӓреш кычылталтшы.
В. Лӹмвлӓ вӓреш кычылталтшы.
Г. Кӱ? Ма? Махань? Мам ӹштӓш? ядмашвлаэш вӓшештӹшӹ.
Тӧр вӓшештӹмӓшӹм пӓлӓш: 
1) А Б 2) Б Г 3) В Г 4) А Г 
2. Местоимени махань шая лаштык вӓреш кычылталтеш?
1. лӹм шамак, пӓлӹк шамак, шот шамак 
2. глагол, лӹм шамак 
3. пӓлӹк шамак, лӹм шамак 
4. лӹм шамак 
3. Местоимени мам анжыкта?
1. хӓдӹрӹм, пӓлӹкӹм, шотым 
2. хӓдӹрӹн действижӹм 
3. хӓдӹрӹн пӓлӹкшӹм 
4. пӓлӹкӹн пӓлӹкшӹм 
4. Местоименин ядмашвлӓжӹм пӓлӓш.
1. Кӱ? Ма? Махань? Маняры? Кыды? 
2. Махань? Маняры? 
3. Кыце? Кынам? Малын? 
4. Мам? Кышец? 
5. Ядмашан местоименим пӓлӓш.
1. Кыце? 
2. Кынам? 
3. Махань? 
4. Мам ӹштӓш? 
6. Отрицайышы местоименим пӓлӓш.
1. тинӓрӹ 
2. хоть-кӱ 
3. иктӓт 
4. мӹнь 
7. Неопределённый местоименим пӓлӓш.
1. нимат 
2. кӱ 
3. таманяр-ӓнят 
4. ма 
8. Ажедшӹ (указательный) местоименим пӓлӓш.
1. тӹнь 
2. нигӱ 
3. техень 
4. тамахань 
9. Пумы правилышты махань шамак лишӓшлык?
« Иктӓ,-ӓнят ,-гӹнят частицывлӓ доно ӹштӓлтшӹ неопределённый местоименивлӓ----------- сирӓлтӹт ».
10. Пумы местоименивлӓ кыце сирӓлтӹт?
1. махань шон 
2. керек кыды 
3. хоть кыды 
4. иктӓ мазар 
11. Пумы правилышты махань шамак лишӓшлык?
« Хоть-, керек-,-шон частицывлӓ доно ӹштӓлтшӹ пӓлемдӹшӹ (определительный) местоименивлӓ ---------------- сирӓлтӹт ». 
12. Пумы местоименивлӓ кыце сирӓлтӹт?
1. хоть кӱ 
2. керек маняр 
3. ма шон 
4. тӓгу ӓнят 
13. Местоименим морфологически ланзылымашты разрядшым пӓлӓш.
Мӓлӓннӓ—мест.,т.ф.—мӓ, ------------, мн. ч.,1 л., д. п., -нӓ притяжательный суффикс, дополнени. 
14. Местоименим морфологически ланзылымашты разрядшым пӓлӓш.
Мӹньӹн—мест., т.ф.—мӹнь, ------------, ед. ч., 1 л., р. п., определени. 
15. Местоименим морфологически ланзылымашты разрядшым пӓлӓш.
Тӹдӹ—мест., т.ф.—тӹдӹ, -------------, ед. ч., 3 л.., и. п., подлежащий. 
16. Местоименим морфологически ланзылымашты разрядшым пӓлӓш.
Тӓмдӓм—мест., т.ф.—та, -------------, мн. ч., 2 л.., в.п., дополнени.
(Йоласал школыштыш мары йӹлмӹм тымдышы Данилован материалжы негӹцеш изиш вашталтен, Википедилӓн ярыктен, пумы).
&lt;/poem&gt;
Ажедмӓшвлӓ.
http://mrcpk.marsu.ru/works_iso/2007-08-20-elasy/danilowa/document/5-9test.doc
Матюковский, Геннадий Иванович

Геннадий Иванович Матюковский (1926-1994) - поэт. 
Коклы утла книгӓн авторжы , Мары АССР-ын халык поэтшӹ (1980), Мары АССР-ын Государственный премин лауреатшы (1972), РСФСР культурын заслуженный пӓшӓзӹжӹ (1986). 1926 ин 14 февральын Кырык мары районыштышы Кыльыкал солашты хресӓнь семняэш шачын.
Г. Матюковскийын наградывлӓжӹ: Знак Почёта орден (1951) II степенян Отечественный война орден (1985) 
Биографижӹ.
14 февральын Кыльыкал солашты шачын. Школ паштек Н.К.Крупская лӹмӓн МарКугПедИ-ш тыменяш пырен. 
• 1942 и – пединститутыш тыменяш пыра 
• 1943-1947 ивлӓ – армиштӹ служымаш 
• 1944 и – «Сӹнгӹмӓшӹн корны дон» романым сирӓ
• 1947-1950 ивлӓ - пединститутышты пакыла тыменеш 
• Г. Матюковский Литературный институт сагашы 
• высший литературный курсышты 1965-1967 ивлӓн тыменьӹн 
• 1950 ин Мары научно-исследовательский институтышты пӓшӓлӓш тӹнгӓлӹн 
• 1968 ин Мары АССР писательвлӓн ушемӹн ответственный секретарьжы лин, 1970 ин – правленин председатель
• 1953 и гӹц – профессиональный писатель
• «Сӹнгӹмӓшӹн корны дон» романым 1945, 1983, 1984 ивлӓн сирӹмӹ. Тӹнг геройвлӓ - Мишук Ошпатров дӓ Нина. Действи война тӹнгӓлмӹ кечӹн сӱӓн доно тӹнгӓлеш, фронтышты, партизанский отрядышты кредӓлмӓш, тылыштышы ӹлӹмӓш, война паштекшӹ колхоз ӹлӹмӓш анжыкталтеш.
• Пӹтӓриш мары опера - «Акпатыр» опера (1963) Оперын авторжы – композитор Эрик Сапаев. Либреттом сиренӹт: Геннадий Матюковский, Михаил Якимов, Осмин Йыван.
1943-шы ин Якшар Армиш нӓлӹт. Мӹндӹр Ирвелнӹ служен. Япон ваштареш кешӹ вырсышты кредӓлӹн. Вырсы паштек институтым пӹтӓрен дӓ МарНИИ-штӹ шӹмлӹзӹ ылын, вара Сирӹзӹвлӓн Ушемӹш ванжен. 1953-шы и годшен сирӹзӹ дон журналист пӓшӓм ӹштен: "Марий Коммунышты", "Марийская правдашты" дӓ "Ленин корнышты" пӓшӓлен. 1968-шӹ ин Мары Сирӹзӹ Ушемӹм вуйлатен.1973-1974-шӹ ивлӓн "Пачемыш" журналын тӹнг редакторжы ылын Писатель ушемӹн членжӹ (1949), халык писатель (1986).
Пӓшӓвлажӹм бурят, венгр, киргиз, мордва, ош руш, руш, тадар, удмурт, узбек, финн, эстон дӓ вес йӹлмӹвлӓшкӹ сӓрӹмӹ. 
Матюковский ӹшкежӹ финн эпос "Калевала" дон "Евгений Онегинӹм" кырык марлашкы сӓрен.
Мӹнь угӹц тишкӹ толынам,
Кловой Йылнажын сирӹшкӹ.
Анжальым каштмы корнынам –
Эчеӓт вазыц ӓшӹшкем.
Тӹнь вазыц угӹц ӓшӹшкем,
Шӹжвӹкӹн сӹлнӹ мыры гань.
Ӹлӹжӓт нӹжгӓн йӓнгӹштем 
Йыл вӹлнӹ мадшы жерӓ гань.
А Йылжы, Йылжы тевеок 
Семӓлӓ ласкон сирвлӓжӹм,
Ӹлӹшӓш ыльы тенгеок 
Яратен иктӹ-весӹнӓм.
«Яратым тӓнгем», - манылдал.
Ма худа ылын монден шу,
Сӹнзӓшкем пурын тӹнь анжал 
Дӓ курымеш шӱметӹм пу.
Мырывлӓжӹ.
• Малын тенге йӓнгем йыла 
• Анжал, ӹдӹр тӓнгем 
• Ши Йылнан сирӹш мишӹмӹт 
• Какшан сир тӹрӹштӹ ломбы 
• Носовикет 
• Таир мыры 
• Йыд веремӓн мӹньжӹ малын 
• Кок сирмӓш 
• Ыжатым вальс
• Мӹнь угӹц тишкӹ толынам 
• Шӱдӹ уштыш тидӹ такеш вел
• Г. Матюковский ӓшӹндӓрен: «Школышты тыменьмем годым литература корныш кого мары поэт Никандр Ильяков ажедӹ дӓ виден пыртыш».
• «Война веремӓн кого палшыкым К. Беляев пуш: «Родина верц» альманахын редактор семӹнь мӹньӹн шукы сирӹмемӹм тӹшкӹ пыртыш, «Сӹнгӹмӓшӹн корны дон» пӹтӓриш сборникым лыкты».
• «Кого война гӹц варашы сирӹмӓштем М. Казаков доно творчествышты дӓ ӹлӹмӓшӹштӹ тӓнгвлӓ ылмына кого палшык, йӓнгӹм кымылангдышы ыльы».
Маюк-Егоров, Алексей Иванович

Маюк-Егоров Алексей Иванович (19-шӹ февраль 1905-шӹ и - 1938) — пӹтӓриш мары режиссёр. Изи Шӹндӹр солаэш шачын. Мары Национальный театрышты тӹнг режиссер ылын. Репрессируйымы лин.
Медведев, Дмитрий Анатольевич

Дми́трий Анато́льевич Медве́дев (14-шӹ сентябрь, 1965-шӹ и, Ленинград) — руш кугижӓнӹш вуйлатышы дӓ политик, Россий Фeдeрацин кымшы Прeзидeнтжӹ, кыдым 2-шы мартын 2008-шӹ ин айырымы.
14-шӹ ноябрь 2005-шӹ ин – Россий Фeдeрацин Правитeльствым Вуйлатышын пӹтӓриш палшыкалышыжы, национальный проeктвлӓн кураторжы. 10-шы дeкабрьын 2007-шӹ ин Прeзидeнт айырымаш анзыц тӹдӹн кандидатурыжы вeрц юкыштым «Единая Россия», «Справедливая Россия», «Гражданская сила», Аграрная партия России партивлӓ пуэнӹт. Россий Фeдeрацин тӹнӓмшӹ президентжӹ Владимир Путинӓт Мeдвeдeв вeрц ылын. 2-шы мартын 2008-шӹ ин 70,28 % (52 530 712) юкым погeн Россий Фeдeрацин Прeзидeнтeш айырымы лин. Инагурацижӹ 7-шӹ майын 2008-шӹ ин эртeн.
Мeдвeдeвӹн важвлӓжӹ.
14-шӹ сентябрьын 1965-шӹ ин Ленинградышты шачын. Купчино лӹмӓн амалымы районышты кушкын. ӓтяжӹ — Анатолий Афанасьевич Медведев (ш. 19-шӹ ноябрь, 1926—2004), Ленсовет лӹмӓн Ленинградыштыш технологи институтын профeссоржы (кӹзӹт ти институтСанкт-Петербургыштыш кугижӓнӹш технологи институт маналтеш). Курск губeрни гӹц лӓкшӹ хрeсӓнь сeмня гӹц. 
Ӓвӓжӹ — Юлия Вениаминовна (21-шӹ ноябрьын 1939-шӹ ин шачын), А. И. Герцен лӹмӓн Пeдинститутышты тымдeн, вараракшы Павловск халашты экскурсовод ылын. Тӹдӹн важвлӓжӹ Бeлгород область гӹц ылыт. 
Тымeньмӓш дӓ студeнт ивлӓжӹ.
Дмитрий Мeдвeдeв кӹдӓлӓш школ паштeк унивeрситeтӹштӹ юриспрудeнцим цацeн, ӧркӓнӹдe тымeньӹн, спорт доно тӓнг ылын. Унивeситeтӹм 1987-шӹ ин тымeнь пӹтӓрeн дӓ аспирантурыш тымeняш пырeн, кыдым 1990-шы ин тымень лӓктӹн. Сӓмӹрӹкшӹ годым хард (нeлӹ) рок доно интeрeсуялтын, тӹдӹн тeхeнь яратымы группывлӓжӹ ылыныт: Depp Purple, Black Sabbath дӓ Led Zeppellin; ти группывлӓн пластинкывлӓштӹм коллeкционируя. Depp Purple группыжын гӹнь, цилӓ мырыжок коллeкциштӹжӹ улы. Тeнгeок руш рок-группывлӓмӓт, лӹмӹнок Чайф-ым колыштeш. Студeнт ивлӓжӹн хоббижӹ сeмӹнь фотографи ылын.
Мерӓ йӹлмӹ

Мерӓ йӹлмӹ — колышы финн-угр йӹлмӹ, кыдым украин профессор А.Ткаченко шӹмлен.
Микеш, Келемен

Келемен Микеш ("Mikes Kelemen", 1690-1761) — Хaлыклaн сотемдӓрӹмӹ период гӹц aнзыцырaк сирӹшӹ aвторвлӓ логӹц сек яжоэш Ракоцин секретaрьжы Келемен Микеш гишӓн сирӓлтӹде aк ли. Тӹдӹ ӹшке хозaжылaн курымжы ӹнян ылын дӓ эмигрaци ивлӓнӓт, Фрaнци дон Турциштӹ ылмыжы годымaт тӹдӹм кодыде. Туaн мӱлӓндӹжӹ гӹц лӓктӹн кемӹкӹжӹ шӹм иштӹ тӹдӹ сирмӓшвлӓм сирӓш тӹнгӓлӹн дӓ ӹлӹмӓш мычaш яктежок вӓк, 1758-шӹ и якте нӹнӹм сирен. Цилӓжӹ 270 сирмӓш цымырaлт кодын. Aвтор сирмӓшвлӓжӹм пецӓтлӓшӹжӓт шaныде ылын, тӹдӹ лaч йӓнгжӹм кӓндӓрӓш мaнын веле сирен. Aдресaтшымaт вӓк шaнен веле лыктын. Тӹдӹ сирмӓшвлӓжӹм трaнсильвaни дворян ӹдӹрлӓн сирен. Тенге ӹштӓш импульсым фрaнцуз мaдaм Де Севигнен сирмӓшвлӓжӹ пуэн кердӹнӹт. Тенге Микеш венгр прозышкы ирӹкӓнрӓк сирӹмӹ стильӹм кaнден, мaнын кердӹнӓ, кыды сирӹмӹ нормывлӓм пыдыртaш тӹнгӓлӹн. Поэзиштӹ тӹ годымок курук-лыдышвлӓ кымдaн шӓрлен кенӹт ылын.
Микеш мa гишӓн шaнен, тӹдӹм и сирен, кынaмжы пиш импульсивне шaнымaшвлӓ вӓшлиӓлтӹт, кынaмжы интимневлӓ. Фиктивно сирӹмӓш фaнтaзилӓн яжо ылын, шaмaквлӓ кынaмжы пышкыдын шaктaт, кынaмжы тыл гaнь пижӹн кеӓт. Вес стильвлӓштӹ техень ирӹкӓн формывлӓм кычылтaшыжaт aк ли эче ылын. |мигрaциштӹ ӹлӹшӹ Микеш, шижӓлтеш туaн мӱлӓндӹжӹм цилӓ шӱмжӹ дон ярaтен дӓ сирмӓшвлӓжӹмӓт "грaфиня |. П."-лӓн aгыл, a туaн мӱлӓндӹжӹлӓн сирен. Ти туaн мӱлӓндӹ сирӹзӹлӓн воксеокaт aбстрaктне ынгылымaш aгыл, тӹшкӹ цилӓ пырa- родньыквлӓ, тӓнгвлӓ, лишӹл шaчмы вӓр, кырык лошты шӹнзӓлтӹшӹ изи хaлa, тӹштӹш вольыквлӓ, пеледӹшвлӓ дӓ сиремӓт. "Тенге Родосым ярaтем, туaн Зaгониэмӓт вӓк монден aм керд" мaнын Микеш сирӓ. (Родос хaлaшты (острокышты) Ракоци эмигрaциштӹ ылын. Кӹзӹт ти острок Грецин территорижӹ, тӹ жепӹн тӹдӹ Турци дон оккупируйымы ылын. В.A.).
Сирмӓшвлӓм сирӹмӓштӹ ик интересне момент улы. 1759-шӹ ин Гaбсбургвлӓ Микешлӓн туaн сӓндӓлӹкӹшкӹжӹ сирмӓшвлӓм сирӓш рaзрешеним пуaт. Тидӹ пaштек тӹдӹ фиктивне сирмӓшвлӓжӹмм сирӓш тӧрӧк цӓрнӓ. Пӹтӓрижӹ Микешӹн сирмӓшвлӓжӹм сирмӓшвлӓ семӹнь веле aнжымы- нимaхaнь сӹлнӹшaя жaнр семӹнят aгыл. "Сирмӓшвлӓм шукынжок сирӓт. Но кынaм сирмӓшвлӓм йӓлӓт кого интерес дон лыдыт, тенге шоэн веле сирӓт. Кыдыжын текствлӓштӹ кукшывлӓ, сaнзaлдымы дӓ тотдымывлӓ ылыт. Кыдыжы, мӹнгешлӓ, изи детaльжымaт тенге сирмӓшӹштӹштӹ aнжыктен мыштa, нӹнӹм лыдшы лыдеш дӓ йӓнгжӹм кӓндӓрӓ."
Миккели

Полужирное начертание
Миккели — хала Суомиштӹ (финнлӓ: "Mikkeli", шведлӓ: "Sаnt Michel") — Хроникышты пӹтӓриш гӓнӓ 1323 ин ӓшӹндӓрӓлтеш. Хала статусым 1838-шӹ и годшен намалеш. Халашты 48 697 ӹлӹзӹ дӓ халан территорижӹ 2 124,62 км 2 йӓшнӓ. Халашты 700 йӓр нӓрӹ. Миккелин пашкуды халавлӓ: Хирвенсалми, Юва, Кангасниеми, Пиексамӓки, Пуумала дӓ Рийстина ылыт. Хала Саймаа йӓрӹн сирӹштӹжӹ шыпшылт вазын.
Истори.
Ми́ккели швед дӓ революци тӹнгӓлтӹшӹшток руш Санкт-Михель лӹмӹм намалын. Ӹшке важвлӓжӹм 11 курымышкок колта — тӹнӓмок пӓлӹмӹ, кого ӓкӓн ирвел Финляндин торгейӹмӹ центр ылын. Миккели финн гӹц сӓрӹмӹкӹ ( швед лӹм Санкт-Михель) — "Святой Михаилын хала". Миккели 1809 ишӹ руш-швед вырсы дӓ Финляндим Руш государствы докы Кого Финлянди княжество семеш пыртымыкы лин. 
Император Николай I доно 7-шӹ мартын 1838 ин лин. Стройымаш проектӹм Карл Энгельлӓн пуэнӹт. Хельсинки хала ганьок, архитектор ампир стильым айырен. Кӹзӹтшӹ халашты ӹлӹзӹвлӓ Торгейӹм площадь да губернин вуйлатышы пӧрт доно , кыдым 1843 ин ӹштен пӹтӓрӹмӹ, пиш когон когоэшнӓт. Финляндин историштӹ Миккели кого дӓ керӓл вӓрӹм нӓлеш — 1939-1940 дӓ 1941-1944 ивлӓн вырсы годым тӹштӹ Финлянди вин штаб ылын. Тӹ веремӓвлӓм ӓштӹмӓш музейвлӓштӹ кодын.
Культура ӹлӹмӓш.
Миккелиштӹ театр, хала оркестр, Кунст музей ӹштӓт. Кӓнгӹжӹм классик музыкын фестивальым, шӹжӹм Миккельӹн балет айом дӓ телӹм Пӓшӓзӹ халыкын театр кечӹвлӓм эртӓрӓт. Ти театр кечӹвлӓм пӹтариш гӓнӓ 1976-шы ин эртӓрӹмӹ. Халашты вады йӹде ӹштӹшӹ техникум улы, кышты фотографвлӓм йӓмдӹлӓт. Тел Вырсы паштек Совет Ушемлӓн кодымы территоривлӓштӹш церкӹ документвлӓ Миккелин архив-штӹ перегӓлтӹт.
Микорсир

Микорсир.
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот.
Шур сола советӹштӹ Ӓвӓсир дон Этьвайныр лишнӹ, кок уштыш нӓрӹ кечывӓлвелнырӓк вӓрлӓнен.
Истори.
Ти солам Микорсола гӹц у мулӓндӹш толшы Микоркинвлӓн йых гӹц ылшывлӓ 1929-шӹ ин ӹштеныт, седӹндоно этимолгижӓт Микор доно кӹлдӓлтӹн. Шур монгырышты ылышы когорак эдемвлӓ кӹзӹтӓт эче Микор Павылым (1888—1974) ӓштӓт. Солашты 1950-шӹ ивлӓ якте ӹленӹт, варaжы тӹшец Ӓвӓсирӹш ванженӹт.
Микрӓк

Микрӓк () — сола Кырык сирӹштӹ. Документвлӓштӹ 1875-шӹ ин анжыкталеш. 2001-шӹ ин Микрӓкӹштӹ 382 эдем ӹлен.
Культура.
Солашты музыка школ дон Культура порт улы.
Экономика.
Солашты 2 лапка улы.
Транспорт.
Цикмӓ — Митрисола автобус Микрӓк вашт кеӓ.
Микрӓк вел солавлӓ

Микрӓк вел солавлӓ — Микрӓк сола согоньыш пырышы солавлӓ.
Ажедмӓшвлӓ.
Мары Эл карта марла
https://web.archive.org/web/20170306023755/http://mariuver.info/files/map_mari_el.pdf
Микрӓк музыка школ

Микрӓк музыка школым — 1962 ин пачмы. Ты ин Йошкар-Ола гӹц Микрӓкӹш пӓшӓлӓш Тамара Андреевна Ягельдина толын. Тӹдӹ ӹшкежӹ Куженгер районеш шачын-кушкын. Кӓршӹм шакташ Йошкар-Олаштыш музыка училищӹштӹ тыменьӹн. Тымдышыжы А.Р.Сидушкина лин. Тӹдӹ ӹшкӹмжӹн тыменьшӹжӹм, Ягельдинам, Микрӓк солашкы тетявлӓм кӓрш доно шакташ тымдаш колтен. Ягельдинан вуйлатымы Микрӓк музыка школын кӓрш ансамбльжы пӹтӓри изирӓк ылын, вара и гӹц иш кушкын, шукемӹн дӓ шукы и Микрӓк велӹм лӹмлештӓрен. 1970-шы ин Т.А.Ягельдиналан «Заслуженный работник культуры Марийской АССР», а 1993 ин – «Заслуженный работник культуры России» кӱкшӹ лӹмвлӓм пуэнӹт. Тамара Андреевна Ягельдина кӹзӹтӓт яратымы пӓшӓжӹм Йошкар-Олаштыш 1 ӓ-ан Марий искусство школ-интернатышты ӹштӓ. Тӹдӹн тымень-шӹвл-ажӹ сандалыкна мычкы шӓрленӹт дӓ вес сӓндӓлӹквлӓштӓт ӹлӓт. Шукы жеп Микрӓк музыка школышты тетявлӓм кӓрш доно шакташ Т.А.Ягельдинан тыменьшӹжӹ Веткина Юлия Алексеевна тымден.
Микрӓк солан кӓрш ансамбльжы

Микрӓк солан кӓрш ансамбльжы — Микрӓк вел кӓрш мастарвлӓн ансамбльым 1936 ин цымырымы. Ансамбльын вуйлатышыжы Федор Ильич Ашпатров лин. Тӹдӹ ӹшкежӹ Микрӓк вел Симаксир солаэш шачын. Ансамбльышты 25 кӓршӹзӹ ылын, Микрӓк школын тӹнӓмшӹ тымдышывлӓжӓт ансамбльыш пыреныт. Ансамбль шукы смотрышты, концертвлӓшты ӹшке мастарлыкшым анжыктен. 1948 ин Москвашты Солавлӓштӹш художественный самодеятельный Российын смотрышты эртен дӓ тӹштӹ Микрӓк кӓршӹзӹвлӓн ансамблят ылын, мактымы наградывлӓм канден. 1954, 1965-шы ивлӓн тенгеок ансамбль Москваш, Кремльыштыш съездвлӓн дворецӹш каштын. Концерт эртӹмӹкӹ, Кремль театрын тӹнг режиссержы И.Н.Туманов «Кышты тӓ техень цевер пеледӹш ӓршӓшӹм монда?» манын келесен. Техень цевер выргемӓн, рӹжлӹ сӓмӹрӹк ӹдӹрвлӓ, мастар кӓршӹзӹвлӓ, жюрилӓн пишок сарасенӹт. 1973 ин кого мастарлыкшым анжыктымы гишӓн Микрӓк ансамбльлан Олык Ипай лӹмеш лауреат лӹмӹм пумы. 1973 и ансамбльлан эче ик сӹнгӹмӓшӹм канден. Тӹдӹ Угарман халашты эртӓрӓлтшӹ Всероссийский смотрышты ылын. Тӹлец пасна Москвашты Кремль дворецӹштӹ сезоным питӹрӹмӹ концертӹштӹ мастарлыкшым анжыктен.