tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Флорес ыжар кӓдӹ

Флорес ыжар кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ Изи Зонда (Ломбок, Сумбава, Флорес, Солор, Ломблен, Пантар дӓ Алор) ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Адонара

Адонара ошмаоты (индон. Pulau Adonara) — Индонезиштӹ Солор ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 497 км².
Пантар

Пантар ошмаоты (индон. Pulau Pantar) — Индонезиштӹ Алор ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 686,52 км². 2010-шы ин тӹштӹ 39 896 эдем ӹлен.
Солор ошмаотывлӓ

Солор ошмаотывлӓ (индон. Kepulauan Solor) — Индонезиштӹ Изи Зонда ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 1.226 км². 2010-шы ин тӹштӹ 106 312 эдем ӹлен.
Солор

Солор ошмаоты (индон. Pulau Solor) — Индонезиштӹ Солор ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 222 км². 2010-шы ин тӹштӹ 27 058 эдем ӹлен.
Лембата

Лембата тенгеок Ломблен (индон. Pulau Lembata, Pulau Lomblen) — Индонезиштӹ Солор ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 1269,7 км².
Алор ошмаотывлӓ

Алор ошмаотывлӓ (индон. Kepulauan Alor) — Индонезиштӹ Изи Зонда ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 2916 км². 2010-шы ин тӹштӹ 190 026 эдем ӹлен.
Буая

Буая (индон. Pulau Buaya) — Индонезиштӹ Алор ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. 2010-шы ин тӹштӹ 1171 эдем ӹлен.
Пура ошмаоты

Кепа (индон. Pulau Pura) — Индонезиштӹ Алор ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 27,53 км². 2010-шы ин тӹштӹ 1945 эдем ӹлен.
Комодо

Комодо ошмаоты (индон. Pulau Komodo) — Индонезиштӹ Изи Зонда ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 390 км². 2000-шы ин тӹштӹ 2000 эдем ӹлен.
Райджуа

Райджуа ошмаоты (индон. Pulau Raijua) — Индонезиштӹ Изи Зонда ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 36 км². 2008-шӹ ин тӹштӹ 6000 эдем ӹлен.
Тимор попугай кӓдӹ

Тимор попугай кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ дӓ Ирвел Тиморышты, Тимор, ‎‎Атауро, Семау дӓ Роти ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 28 см якте шоэш.
Роти ошмаоты

Роти ошмаоты (индон. Kepulauan Rote, Pulau Rote) — Индонезиштӹ Изи Зонда ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 1226,5 км². 2010-шы ин тӹштӹ 119 711 эдем ӹлен.
Кого ыжар кӓдӹ

Кого ыжар кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Малайзи, Таиланд, Мьянма, Бруней дӓ Индонезиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Сарикӓ ялан ыжар кӓдӹ

Сарикӓ ялан ыжар кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 31–33 см, нелӹцшӹ 226–270 г якте шоэш.
Сарикӓ мӹшкӹрӓн ыжар кӓдӹ

Сарикӓ мӹшкӹрӓн ыжар кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты Сахарын кечӹвӓлвелӹшӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 31–32 см якте шоэш.
Мадагаскар ыжар кӓдӹ

Мадагаскар ыжар кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Мадагаскарышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Комор ыжар кӓдӹ

Комор ыжар кӓдӹ ( тенгеок "Treron australis griveaudi") — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Комор‎ ошмаотывлӓштӹ (Мохели) эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Африка ыжар кӓдӹ

Африка ыжар кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты Сахарын кечӹвӓлвелӹшӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 30 см, якте шоэш.
Пемба ыжар кӓдӹ

Пемба ыжар кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Танзаништӹ Пемба ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Пемба ошмаоты

Пемба ошмаоты (англла ‎‎Pemba Island, суахилилӓ Kisiwa cha Pemba) — Инди океанышты Танзаништӹ Занзибар ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 984 км². 2012-шы ин тӹштӹ 406 848 эдем ӹлен.
Занзибар ошмаоты

Занзибар ошмаоты тенгеок Унгуджа (англла ‎‎Unguja, Zanzibar Island, суахилилӓ Unguja) — Инди океанышты Танзаништӹ Занзибар ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 1666 км². 2012-шы ин тӹштӹ 896 721 эдем ӹлен.
Мафи ошмаоты

Мафи ошмаоты (англла ‎‎Mafia Island, суахилилӓ Kisiwa cha Mafia) — Инди океанышты Танзаништӹ Занзибар ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 435 км². 2012-шы ин тӹштӹ 46 438 эдем ӹлен.
Занзибар

Занзибар (англла ‎‎Unguja, Zanzibar Island, суахилилӓ Unguja) — Инди океанышты Танзанин ошмаотывлӓжӹ. Кымдецшӹ 2654 км². 2012-шы ин тӹштӹ 1 303 569 эдем ӹлен.
Сан-Томе ыжар кӓдӹ

Сан-Томе ыжар кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Сан-Томе да Принсипи ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Вуйжыр пачан ыжар кӓдӹ

Вуйжыр пачан ыжар кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Суматра ыжар кӓдӹ

Суматра ыжар кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ ‎‎Суматра дӓ Ява ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Ош мӹшкӹрӓн ыжар кӓдӹ

Ош мӹшкӹрӓн ыжар кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Ишкӹ пачан ыжар кӓдӹ

Ишкӹ пачан ыжар кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Инди субконтинент дӓ кечӹвӓлвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Япони ыжар кӓдӹ

Япони ыжар кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Тайвань ыжар кӓдӹ

Тайвань ыжар кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Япони, Тайвань дӓ Филиппинвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Аржан кӓдӹвлӓ

Аржан кӓдӹвлӓ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Никобар, У Каледони ‎‎дӓ Тонга ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӱжӹ аржан кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ аржан кӓдӹ улы.
Аржан кӓдӹ

Аржан кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Никобар ошмаотывлӓ гӹц Филиппинвлӓ ‎‎дӓ У Гвиней ошмаотывлӓ якте вӓшлиӓлтшӹ кого кӓдӹ. Кытшы 40 см якте шоэш. Ӓвӓ аржан кӓдӹвлӓ, озывлӓ гӹц изирӓк ылыт.
Кого аржан кӓдӹ

Кого аржан кӓдӹ ( †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы У Каледони ‎‎дӓ Тонга ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Ала аржан кӓдӹ

Ала аржан кӓдӹ ( †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Француз Полинези ошмаотывлӓштӹ (Таити) вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 32см якте шоэш.
Лачокла кӓдӹвлӓ

Лачокла кӓдӹвлӓ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Тошты Мӱлӓндӹштӹ (Африка, Ази дӓ Европа) вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 36 тӹрлӹ изи тыргӓдӹ улы.
Дронт

Дронтвлӓ ( †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Маскарен ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ дронт улы.
Маврикий дронт

Маврикий дронт тенгеок додо ( †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Маврикий ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кӱкшӹцшӹ 1 м, нелӹцшӹ 10.6–21.1 кг якте шоэш.
Родригес дронт

Родригес дронт ( †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Родригес ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Озыжын кӱкшӹцшӹ 90 см, нелӹцшӹ 28 кг; ӓвӓжӹн кӱкшӹцшӹ 70 см, нелӹцшӹ 17 г якте лин кердеш.
Выльдырцан кӓдӹвлӓ

Выльдырцан кӓдӹвлӓ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Мексика дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ выльдырцан гань ылшы кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 6 тӹрлӹ выльдырцан кӓдӹ улы.
Рок кӓдӹвлӓ

Рок кӓдӹвлӓ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Мексика, Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 12 тӹрлӹ рок кӓдӹ улы.
Той шылдыран кӓдӹвлӓ

Той шылдыран кӓдӹвлӓ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ той шылдыран кӓдӹ улы. Кытшы 33–35 см, нелӹцшӹ 300 г якте шоэш.
Папуа той шылдыран кӓдӹвлӓ

Папуа той шылдыран кӓдӹвлӓ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы У Гвиней дӓ У Британи ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ той шылдыран кӓдӹ улы. Кытшы 37–41 см якте шоэш.
Симсӹ вуян рок кӓдӹ

Симсӹ вуян рок кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Куба ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 31 см, нелӹцшӹ 225 г якте шоэш.
Верагуа рок кӓдӹ

Верагуа рок кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Коста-Рика гӹц Эквадор якте Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Упшан той шылдыран кӓдӹ

Упшан той шылдыран кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 31–36 см, нелӹцшӹ 150–250 г якте шоэш.
Упшан кӹцкӹ кӓдӹ

Упшан кӹцкӹ кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кого кӓдӹ. Кытшы 40–46 см якте шоэш.
У Гвиней той шылдыран кӓдӹ

У Гвиней той шылдыран кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы У Гвиней ошмаотышты (Индонези дӓ Папуа-У Гвиней) эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 37–41 см якте шоэш.
У Британи той шылдыран кӓдӹ

У Британи той шылдыран кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Бисмарк ошмаотывлӓштӹ (У Британи) эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 38 см якте шоэш.
У Британи

У Британи (англла New Britain) — Папуа-У Гвинейиштӹ Бисмарк ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 35144,6 км². 2011-шӹ ин тӹштӹ 500 000 эдем ӹлен.
У Ирланди ошмаоты

У Ирланди (англла New Ireland) — Папуа-У Гвинейиштӹ Бисмарк ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 7404,5 км². 2002-шы ин тӹштӹ 118 350 эдем ӹлен.
У Ганновер

У Ганновер тенгеок Лавонгай (англла New Hanover Island, Lavongai) — Папуа-У Гвинейиштӹ Бисмарк ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 957 км². 2002-шы ин тӹштӹ 17 160 эдем ӹлен.
Табар ошмаотывлӓ

Табар ошмаотывлӓ (англла Tabar Group) — Папуа-У Гвинейиштӹ Бисмарк ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 230 км². 2002-шы ин тӹштӹ 3920 эдем ӹлен.
Лихир ошмаотывлӓ

Лихир ошмаотывлӓ (англла Lihir Islands) — Папуа-У Гвинейиштӹ Бисмарк ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 205 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 18 000 эдем ӹлен.
Лихир ошмаоты

Лихир ошмаоты (англла Lihir Island, Niolam Island) — Папуа-У Гвинейиштӹ Лихир ошмаотывлӓ н гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 22 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 18 000 эдем ӹлен.
Манус ошмаоты

Манус ошмаоты (англла Manus Island) — Папуа-У Гвинейиштӹ Адмиралти ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 1940,2 км². 2000-шы ин тӹштӹ 32 713 эдем ӹлен.
Лачокла той шылдыран кӓдӹ

Лачокла той шылдыран кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 33–35 см якте шоэш.
Тӹшкӓ той шылдыран кӓдӹ

Тӹшкӓ той шылдыран кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 28 см якте шоэш.
Арлекин той шылдыран кӓдӹ

Арлекин той шылдыран кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 28 см якте шоэш.
Ӱлдӹк кӓдӹ

Ӱлдӹк кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Европышты, Йыдпел Африкышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 
Кытшы 32–34 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 63–70 см якте шоэш. Нелӹцӹштӹ 303–365 (озыжы), 286–290 (ӓвӓжӹ) г якте лин кердеш.
Кӹрӓн кӓдӹ

Кӹрӓн кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Покшал Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ, сарикӓ сӹнзӓӓн кӓдӹ. Кытшы 26,5 см, нелӹцшӹ 200–250 г якте шоэш. 
Лӹмжӹ.
Лӹмжӹм немӹц натуралист, ботаник, зоолог дӓ энтомолог Эдуард Александрович Эверсман (Eduard Friedrich Eversmann, 1794 – 1860) лӹмеш пумы.
Тыргӓдӹ

Тыргӓдӹдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ дӓ Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 
Кытшы 24–29 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 47–55 см, нелӹцшӹ 85–170 г якте шоэш.
Якшар сӹнзӓӓн тыргӓдӹ

Якшар сӹнзӓӓн тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты Сахара гӹц кечӹвӓлвелнӹрӓк вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 30 см якте шоэш.
Сент-Маттиас ошмаотывлӓ

Сент-Маттиас ошмаотывлӓ (англла St Matthias Islands, Mussau Islands) — Папуа-У Гвинейиштӹ Бисмарк ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ.
Тогиан ошмаотывлӓ

Тогиан ошмаотывлӓ (индонезилӓ Pulau Togian) — Индонезиштӹ Покшал Сулавеси ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 700 км². 2010-шы ин тӹштӹ 40 000 эдем ӹлен.
Каракелонг

Каракелонг (индонезилӓ Pulau Karakelong) — Индонезиштӹ Талауд ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 846 км².
Миангас

Миангас (индонезилӓ Pulau Miangas) — Индонезиштӹ Талауд ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 3,2 км². 2010-шы ин тӹштӹ 797 эдем ӹлен.
Сулавеси тангыж

 
Сулавеси тангыж тенгеок Целебес тангыж (индон. Laut Sulawesi, таг. Dagat Selebes) — Шӹпӓн океанын вадывелнӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ изи тангыж. Йыдпелнӹ Филиппинвлӓн Минданао дӓ Сулу ошмаотывлӓ, ирвелнӹ Индонезин Сангихе ошмаотывлӓ, кечӹвӓлвелнӹ Сулавеси, вадывелнӹ Калимантан доно пӹсмӓным кыча. Кымдецшӹ 453 000 км².
Шартял ошмаоты (Австрали)

Шартял ошмаоты (англла Christmas Island) — Инди океанышты вӓрлӓнӹшӹ Австралин ошмаотыжы. Территорижӹ 135 км². 2011-шӹ ин тӹштӹ 2072 эдем ӹлен.
Ыжар шылдыран рок кӓдӹвлӓ

Ыжар шылдыран рок кӓдӹвлӓ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ ыжар шылдыран рок кӓдӹ улы. Кытшы 24–26 см, нелӹцшӹ 100 г якте шоэш.
Куку тыргӓдӹвлӓ

Куку тыргӓдӹвлӓ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ ‎‎дӓ Филиппинвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 11 тӹрлӹ куку тыргӓдӹ улы. Кытшы 27–45 см якте шоэш.
Шӹргӹ тыргӓдӹвлӓ

Шӹргӹ тыргӓдӹвлӓ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 11 тӹрлӹ ыжар шылдыран рок кӓдӹ улы. 
Шӹргӹ тыргӓдӹвлӓн сек изижӹ (той ала шӹргӹ тыргӓдӹ) 20 см, сек когожы (симсӹ вуян шӹргӹ тыргӓдӹ) 25 см якте шот.
Кужы пачан кӓдӹвлӓ

Кужы пачан кӓдӹвлӓ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ, Папуа-У Гвинейиштӹ ‎‎дӓ Соломон ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кого кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ кужы пачан кӓдӹ улы. Кытшы 40–50 см якте шоэш. 
Лӹмжӹ.
Лӹмжӹм немӹц натуралист Каспар Георг Карл Рейнвардт (Kaspar Georg Karl Reinwardt, 1773 – 1854) лӹмеш пумы.
Америка лачокла кӓдӹвлӓ

Америка лачокла кӓдӹвлӓ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 17 тӹрлӹ Америка лачокла кӓдӹ улы. Кытшы 40–50 см, нелӹцшӹ 100 г якте шоэш.
Ошалгы-якшарикӓ тыргӓдӹвлӓ

Ошалгы-якшарикӓ тыргӓдӹвлӓ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Мадагаскарышты дӓ Маскарен ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ ошалгы-якшарикӓ тыргӓдӹ улы.
Тыргӓдӹвлӓ

Тыргӓдӹвлӓ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты, Азиштӹ дӓ Европышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Тыргӓдӹвлӓн туан мулӓндӹжӹ Африка ылеш. Цилӓжӹ 15 тӹрлӹ тыргӓдӹ улы.
Изи тыргӓдӹвлӓ

Изи тыргӓдӹвлӓ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ изи тыргӓдӹ улы.
Изи тыргӓдӹ

Изи тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 26–28 см, нелӹцшӹ 100–120 г якте шоэш.
Ала тыргӓдӹ

Ала тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Инди субконтинент дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 27,5 см, нелӹцшӹ 150 г якте шоэш.
Кӹтӹк пачан тыргӓдӹ

Кӹтӹк пачан тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Инди субконтинентин тропиквлӓштӹ дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 20,5 см якте шоэш.
Кечӹвӓлвел Африка тыргӓдӹ

Кечӹвӓлвел Африка тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы ирвел дӓ кечӹвӓлвел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 25–26.5 см, нелӹцшӹ 92–188 г якте шоэш. Озы тыргӓдӹвлӓ, ӓвӓвлӓ гӹц когорак ылыт.
Африка тыргӓдӹ

Африка тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы ирвел дӓ кечӹвӓлвел Африкышты Сахарын кечӹвӓлвелӹшӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 31 см якте шоэш.
Филиппин шӓргӓшӓн тыргӓдӹ

Филиппин шӓргӓшӓн тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Филиппинвлӓштӹ, Йыдпел Мариана дӓ Гуам ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Кок шӓргӓшӓн тыргӓдӹ

Кок шӓргӓшӓн тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ Ява гӹц Тимор ошмаотывлӓ якте вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 30 см якте шоэш.
Адамава тыргӓдӹ

Адамава тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Камерун дӓ Нигериштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 28 см якте шоэш.
Шимӓкӓ тыргӓдӹ

Шимӓкӓ тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты (Малави, Руанда, Бурунди, Конго Демократи Республика, Замби, Кени, Танзани, Уганда, Кечӹвӓлвел Судан, Эритрей, Эфиопи, Сомали) дӓ Азиштӹ (Сауд Арави дӓ Йемен) вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Кого тыргӓдӹ

Кого тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ дӓ Европышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 30–35 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 54–62 см якте шоэш.
Шӓргӓшӓн тыргӓдӹ

Шӓргӓшӓн тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ дӓ Европышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 32 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 47–55 см, нелӹцшӹ 125–240 г якте шоэш.
Когогӓды

Когогӓды () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ, Европышты дӓ Йыдпел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 38–43 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 68–77 см якте шоэш.
Азор когогӓды

Азор когогӓды () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Азор ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Мадейра когогӓды

Мадейра когогӓды ( † ) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Мадейра ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Эфиопи кӓдӹ

Эфиопи кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Эритрей дӓ Эфиопиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 30–32 см якте шоэш.
Канар кӓдӹ

Канар кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Канар (Пальма, Тенерифе, Гомера дӓ Иерро) ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 35–37 см якте шоэш. 
Лӹмжӹм немӹц натуралист Карл Август Болле (Carl August Bolle, 1821– 1909) лӹмеш пумы.
Ош онган кӓдӹ

Ош онган кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ (Афганистан, Бутан, Китай, Инди, Казахстан, Мьянма, Непал, Пакистан, Россий, Таджикистан дӓ Туркменистан) вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 35 см якте шоэш.
Гималай кӓдӹ

Гималай кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ (Гималай, Пакистан, Инди, Китай) вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 38 см якте шоэш.
Мадейра кӓдӹ

Мадейра кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Мадейра ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 40–45 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 68–74 см якте шоэш.
Мадейра ошмаотывлӓ

Мадейра ошмаотывлӓ (порт. Arquipélago da Madeira) — Португалин Атланти океанышты Мадейра автономный регионын ошмаотывлӓжӹ. Кымдецшӹ 795 км². 2011-шӹ ин тӹштӹ 267 785 эдем ӹлен.
Мадейра ошмаоты

Мадейра ошмаоты (порт. Ilha da Madeira) — Португалиштӹ Мадейра ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 740,7 км². 2011-шӹ ин тӹштӹ 262 302 эдем ӹлен.
Мадейра

Мадейра (порт. Região Autónoma da Madeira) — Португалиштӹ Мадейра ошмаотывлӓштӹ автономный регион. Кымдецшӹ 801 км². 2011-шӹ ин тӹштӹ 267 785 эдем ӹлен.
Кокако

Кокако тенгеок У Зеланди шӹнгӹртӹш () — У Зеланди шӹнгӹртӹшвлӓн йыхыш пырышы У Зеландиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ мырышы кек. Кытшы 38 см, нелӹцшӹ 230 г якте шоэш.
Тико

Тико () — У Зеланди шӹнгӹртӹшвлӓн йыхыш пырышы У Зеландиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ, нарынзалгы ялаван мырышы кек. Кытшы 25 см, нелӹцшӹ 75 г якте шоэш.
Гуйя

Гуйя ( †) — У Зеланди шӹнгӹртӹшвлӓн йыхыш пырышы У Зеландиштӹ Йыпелвелнӹш ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ, нарынзалгы ялаван мырышы кек. Кытшы 55 см якте шоэш. 
Лӹмӹн этимологижӹ тошты грек «ἕτερος» (тӹрлӹ) дон «ἄλοχος» (вӓтӹ) шамаквлӓ гӹц лин.
Нилгири кӓдӹ

Нилгири кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индиштӹ Вадывел Гатвлӓ дон Нилгири кырыквлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 42 см якте шоэш.
Шим кӓдӹ

Шим кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Япоништӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 43 см, нелӹцшӹ 150–250 г якте шоэш.
Бонин кӓдӹ

Бонин кӓдӹ ( †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Япоништӹ Бонин ошмаотывлӓштӹ (Огасавара) эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 45 см якте шоэш.
Лорд-Хау кӓдӹ

Лорд-Хау кӓдӹ ( †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ Лорд-Хау ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ ош логерӓн кӓдӹ.
Ош логерӓн кӓдӹ

Ош логерӓн кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ, ‎‎Филиппинвлӓштӹ, Папуа-У Гвинейиштӹ, Соломон, Фиджи, У Каледони ‎‎дӓ Самоа ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 37–42 см, нелӹцшӹ 270–500 г якте шоэш.
Каламиан ошмаотывлӓ

Каламиан ошмаотывлӓ (англла Calamian Islands) — Филиппинвлӓштӹ ошмаотывлӓ. Кымдецшӹ 1753 км². 2010-шы ин тӹштӹ 98 022 эдем ӹлен.
Калауит

Калауит (англла Calauit Island) — Филиппинвлӓштӹ Каламиан ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ.
Корон (Палаван)

Корон (англла Coron Island) — Филиппинвлӓштӹ Каламиан ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 71 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 2500 эдем ӹлен.
Кулион

Кулион (англла Culion Island) — Филиппинвлӓштӹ Каламиан ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 499.59 км². 2015-шы ин тӹштӹ 20 139 эдем ӹлен.
Алабат

Алабат (таг. Pulong Alabat, англла Alabat Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 192 км². 2010-шы ин тӹштӹ 41 822 эдем ӹлен.
Балабак

Балабак (таг. Pulong Balabac, англла Balabac Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты.
Бантайан

Бантайан (таг. Pulong Balabac, англла Bantayan Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 110.71 км². 2010-шы ин тӹштӹ 136 960 эдем ӹлен.
Билиран

Билиран (англла Biliran Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 555.4 км². 2000-шы ин тӹштӹ 140 274 эдем ӹлен.
Бугсук

Бугсук (англла Bugsuk Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 119 км².
Букас Гранде

Букас Гранде (англла Bucas Grande) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 124,45 км². 2015-шы ин тӹштӹ 22 314 эдем ӹлен.
Буриас

Буриас (англла Burias Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 417,4 км². 2010-шы ин тӹштӹ 555 573 эдем ӹлен.
Гимарас

Гимарас (англла Guimaras Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 604.57 км². 2015-шы ин тӹштӹ 174 613 эдем ӹлен.
Думаран

Думаран (англла Dumaran Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 322 км². 2010-шы ин тӹштӹ 19 771 эдем ӹлен.
Камигин

Камигин (англла Camiguin) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 237.95 км². 2015-шы ин тӹштӹ 88 478 эдем ӹлен.
Хомонхон

Хомонхон (англла Homonhon Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты.
Олутанга

Олутанга (англла Olutanga Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 194.1 км². 2010-шы ин тӹштӹ 87 078 эдем ӹлен.
Панаон

Панаон (англла Panaon Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты.
Тикао

Тикао (англла Ticao Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 334 км². 2010-шы ин тӹштӹ 555 573 эдем ӹлен.
Самал

Самал (англла Samal Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 301.3 км². 2015-шы ин тӹштӹ 104 123 эдем ӹлен.
Сиаргао

Сиаргао (англла Siargao Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 416,1 км². 2010-шы ин тӹштӹ 200 000 эдем ӹлен.
Сибуту

Сибуту (англла Sibutu Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 144,4 км². 2015-шы ин тӹштӹ 30 387 эдем ӹлен.
Сибуян

Сибуян (англла Sibuyan Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 445 км². 2015-шӹ ин тӹштӹ 59 274 эдем ӹлен.
Сикихор

Сикихор (англла Siquijor Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 337.49 км². 2015-шы ин тӹштӹ 95 984 эдем ӹлен.
Конго кӓдӹ

Конго кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы вадывел ‎‎дӓ покшал Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 36 см якте шоэш.
Шри-Ланка кӓдӹ

Шри-Ланка кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы вадывел ‎‎дӓ покшал Шри-Ланкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 36 см якте шоэш.
Ломыж кӓдӹ

Ломыж кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Инди, Непал, Бутан, Тибет, Мьянма, Таиланд, Лаос ‎‎дӓ Тайваньышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 30–35 см якте шоэш.
Комор кӓдӹ

Комор кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Коморвлӓ ‎‎дӓ Майотта ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 35–40 см якте шоэш. 
Лӹмжӹм нидерланди натуралист Франсуа Поллен (François Pollen, 1842 – 1886) лӹмеш пумы.
Андаман кӓдӹ

Андаман кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индиштӹ Андаман ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 42 см якте шоэш.
Сарикӓ ялан кӓдӹ

Сарикӓ ялан кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Бисмарк дӓ Соломон ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 36–38 см, нелӹцшӹ 460 г якте шоэш.
Сомали кӓдӹ

Сомали кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Сомалиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Сан-Томе кӓдӹ

Сан-Томе кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Экваториаль Гвиней дӓ кечӹвӓл-ирвел Сан-Томе да Принсипи ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 28 см якте шоэш.
Тонышы кӓдӹ

Тонышы кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы У дӓ Тошты Мӱлӓндӹштӹ вӓшлиӓлтшӹ тонышы кӓдӹ. Цилӓжӹ 800 тӹрлӹ тонышы кӓдӹ улы.
Хала кӓдӹ

Хала кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы У дӓ Тошты Мӱлӓндӹштӹ халавлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ хир тонышы кӓдӹ. Кытшы 31–34 см якте шоэш.
Кӹрӓн калпакан рок кӓдӹ

Кӹрӓн калпакан рок кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ, Папуа-У Гвинейиштӹ ‎‎дӓ Соломон ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 24см якте шоэш.
Изумруд кӓдӹ

Изумруд кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл ‎‎дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ дон Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 23–28 см, нелӹцшӹ 80–100 г якте шоэш.
Шартял ошмаоты изумруд кӓдӹ

Изумруд кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Шартял ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ изумруд кӓдӹ. Кытшы 23–26 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 43–46 см, нелӹцшӹ 80–135 г якте шоэш.
Бугенвиль ошмаоты

Бугенвиль ошмаоты (англла Bougainville Island) — Папуа-У Гвинейиштӹ Соломон ошмаотывлӓн сек когожы. Территорижӹ 9,318 км². 2000-шы ин тӹштӹ 175 160 эдем ӹлен. 
Лӹмжӹ.
Лӹмжӹм француз мореплаватель Луи Антуан де Бугенвиль (Louis Antoine comte de Bougainville, 1729 – 1811) лӹмеш пумы.
Соломон ошмаотывлӓ (архипелаг)

Соломон ошмаотывлӓ (англла Solomon Islands ) — вадывел Шӹпӓн океанышты Соломон дон Папуа-У Гвиней кугижӓнӹшвлӓн ошмаотывлӓжӹ. Территорижӹ 40,4 тӹжем км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 720 тӹжем эдем ӹлен.
Бука ошмаоты

Бука ошмаоты (англла Buka Island) — Папуа-У Гвинейиштӹ Соломон ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 682,3 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 50 000 эдем ӹлен.
Шуазёль ошмаоты

Шуазёль ошмаоты (англла Choiseul Island) — Соломон кугижӓнӹшӹн Соломон ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 2970,7 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 20 000 эдем ӹлен.
Малаита ошмаоты

Малаита ошмаоты (англла Malaita Island) — Соломон кугижӓнӹшӹн Соломон ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 4307 км². 2006-шӹ ин тӹштӹ 140 000 эдем ӹлен.
Санта-Исабель ошмаоты

Санта-Исабель ошмаоты (англла Santa Isabel Island) — Соломон кугижӓнӹшӹн Соломон ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 2999 км². 1999-шӹ ин тӹштӹ 20 000 эдем ӹлен.
Нью-Джорджи ошмаоты

Нью-Джорджи ошмаоты (англла New Georgia Island) — Соломон кугижӓнӹшӹн Соломон ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 5200 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 70 000 эдем ӹлен.
Реннелл ошмаоты

Реннелл ошмаоты (англла Rennell Island) — Соломон кугижӓнӹшӹн Соломон ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 660,1 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 2032 эдем ӹлен.
Гуадалканал

Гуадалканал тенгеок Исатабу (англла Guadalcanal) — Соломон кугижӓнӹшӹн Соломон ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 5352,9 км². 1999-шӹ ин тӹштӹ 109 382 эдем ӹлен.
Туамоту

Туамоту ошмаотывлӓ (французла Îles Tuamotu, Archipel des Tuamotu) — Франци Полинезиштӹ ошмаотывлӓ. Кымдецшӹ 850 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 15 510 эдем ӹлен.
Ошалгы-якшарикӓ тыргӓдӹ

Ошалгы-якшарикӓ тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Маврикий ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 36–38 см, нелӹцшӹ 320–350 г якте шоэш.
Мадагаскар тыргӓдӹ

Мадагаскар тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Мадагаскарышты, Коморвлӓ дӓ Сейшелвлӓ ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 36–38 см, нелӹцшӹ 320–350 г якте шоэш.
Маврикий тыргӓдӹ

Маврикий тыргӓдӹ ( †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Маврикий ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Реюньон кӓдӹ

Реюньон кӓдӹ ( †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Реюньон ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Родригес кӓдӹ

Родригес кӓдӹ ( †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Родригес ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Кого кужы пачан кӓдӹ

Кого кужы пачан кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ дӓ Папуа-У Гвинейиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 47–53 см, нелӹцшӹ 210–305 г якте шоэш.
Ала кужы пачан кӓдӹ

Ала кужы пачан кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Бисмарк ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Упшан кужы пачан кӓдӹ

Упшан кужы пачан кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Соломон ошмаотывлӓштӹ (Бугенвиль гӹц Сан-Кристобаль якте) эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 40см якте шоэш.
Гималайвлӓ

 
Гималайвлӓ тенгеок Гималай кырыквлӓ (санскр. हिमालय himālayaḥ, хинди हिमालय, непал. हिमालय, кит. 喜馬拉雅山脈) — Азиштӹ вӓрлӓнӹшӹ Мӱлӓндӹн сек кого кырыквлӓжӹ. Гималайвлӓ Инди, Непал, Китай (Тибет), Пакистан, Бутан территоривлӓштӹ лишнӹш кырыквлӓ. Кӱкшӹцшӹ 8848 м, кымдецшӹ 1 089 133 км².
Еврази

Еврази — Атланти, Инди дӓ Шӹпӓн океанвлӓ лошты вӓрлӓнӹшӹ Мӱлӓндӹн сек кого континентжӹ. Кымдецшӹ 54 759 000 км². Европа пел континентӹн кымдецшӹ 10 180 000 км², Ази пел континентӹн кымдецшӹ 43 820 000 км². 2010-шы ин тӹштӹ 4,947 млрд эдем ӹлен.
Европа

Европа — Евразин вадывелнӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ континент. Кымдецшӹ 10 180 000 км², 2013-шы ин тӹштӹ 742 452 000 эдем ӹлен.
Корнан пачан куку тыргӓдӹ

Корнан пачан куку тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 37–40 см якте шоэш.
Франци Полинези

Франци Полинези (франц. Polynésie française, таит. Pōrīnetia Farāni) — Полинезиштӹ Францин тангыж шайылныш ошмаотывлӓжӹ. Территорижӹ 4,167 км². 2012-шы ин тӹштӹ 268 270 эдем ӹлен.
Маркиз ошмаотывлӓ

Маркиз ошмаотывлӓ (французла Îles Marquises) — Франци Полинезиштӹ ошмаотывлӓ. Кымдецшӹ 1,049.3 км². 2012-шы ин тӹштӹ 9 264 эдем ӹлен.
Нуку-Хива

Нуку-Хива (французла Nuku Hiva) — Маркиз ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 387 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 2660 эдем ӹлен.
Уа-Пу

Уа-Пу (французла Ua Pou) — Маркиз ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 105 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 2157 эдем ӹлен.
Уа-Хука

Уа-Хука (французла Ua Huka) — Маркиз ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 83,4 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 571 эдем ӹлен.
Тахуата

Тахуата (французла Tahuata) — Маркиз ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 69 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 671 эдем ӹлен.
Фату-Хива

Фату-Хива (французла Fatu Hiva) — Маркиз ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 84 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 587 эдем ӹлен.
Хива-Оа

Хива-Оа (французла Hiva Oa) — Маркиз ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 316 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 1986 эдем ӹлен.
Моту-Ити (Маркиз ошмаотывлӓ)

Моту-Ити (французла Motu Iti) — ӹлӹдӹмӹ Маркиз ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 0,2 км².
Моту-Оа

Моту-Оа (французла Motu Oa) — ӹлӹдӹмӹ Маркиз ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 0,3 км².
Моту-Оне (Маркиз ошмаотывлӓ)

Моту-Оне (французла Motu One) — ӹлӹдӹмӹ Маркиз ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 1 км².
Хатуту

Хатуту (французла Hatutu, Hatutaʻa) — ӹлӹдӹмӹ Маркиз ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 6,4 км².
Эиао

Эиао (французла Eiao) — ӹлӹдӹмӹ Маркиз ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 43,8 км².
Моту-Нао

Моту-Нао (французла Motu Nao) — ӹлӹдӹмӹ Маркиз ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 0,01 км².
Мохо-Тани

Мохо-Тани (французла Moho Tani) — ӹлӹдӹмӹ Маркиз ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 15 км².
Терихи

Терихи (французла Terihi) — ӹлӹдӹмӹ Маркиз ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 0,15 км².
Фату-Хуку

Фату-Хуку (французла Fatu Huku) — ӹлӹдӹмӹ Маркиз ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 1 км².
Марокау

Марокау (французла Marokau) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 14,7 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 99 эдем ӹлен.
Равахере

Равахере (французла Ravahere) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 7 км².
Напука

Напука (французла Napuka) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 8 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 271 эдем ӹлен.
Пука-Пука

Пука-Пука (французла Puka Puka) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 4 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 271 эдем ӹлен.
Йыдпел Тепото

Йыдпел Тепото (французла Tepoto Nord) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 2 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 44 эдем ӹлен.
Макатеа ошмаоты

Макатеа (французла Makatea) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 24 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 61 эдем ӹлен.
Херехеретуэ

Херехеретуэ (французла Hereheretue) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 4 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 58 эдем ӹлен.
Маркиз куку тыргӓдӹ

Маркиз куку тыргӓдӹ ( †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Маркиз ошмаотывлӓштӹ (Уа-Хука) вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Хуахине куку тыргӓдӹ

Хуахине куку тыргӓдӹ ( †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Француз Полинезиштӹ (Хуахине) вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Ануанураро

Ануанураро (французла Anuanuraro) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 2,2 км².
Ануанурунга

Ануанурунга (французла Marokau) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 7 км².
Нукутепипи

Нукутепипи (французла Nukutepipi) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 5,6 км².
Акиаки

Акиаки (французла Akiaki) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 1,3 км².
Ваираатеа

Ваираатеа (французла Vairaatea) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 3 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 66 эдем ӹлен.
Ванавана

Ванавана (французла Vanavana) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 2 км².
Вахитахи

Вахитахи (французла Vahitahi) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 2,5 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 83 эдем ӹлен.
Муруроа

Муруроа (французла Moruroa) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 15 км².
Нукутаваке

Нукутаваке (французла Nukutavake) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 4 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 170 эдем ӹлен.
Пинаки

Пинаки (французла Moruroa) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 1,3 км².
Пукаруа

Пукаруа (французла Pukarua) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 7 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 207 эдем ӹлен.
Реао

Реао (французла Reao) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 9 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 360 эдем ӹлен.
Татакото

Татакото (французла Tatakoto) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 7 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 227 эдем ӹлен.
Тематанги

Тематанги (французла Tematangi) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 7,7 км².
Туреиа

Туреиа (французла Tureia) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 8 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 311 эдем ӹлен.
Факахина

Факахина (французла Fakahina) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 8 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 131 эдем ӹлен.
Фангатау

Фангатау (французла Fangatau) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 6 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 121 эдем ӹлен.
Фангатауфа

Фангатауфа (французла Fangataufa) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 5 км².
Аману

Аману (французла Amanu) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 9,6 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 163 эдем ӹлен.
Хао

Хао (французла Hao) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 47 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 1121 эдем ӹлен.
Ахунуи

Ахунуи (французла Ahunui) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 5,7 км².
Мануханги

Мануханги (французла Manuhangi) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 1 км².
Ненгоненго

Ненгоненго (французла Nengonengo) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 9 км².
Параоа

Параоа (французла Paraoa) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 4 км².
Рекарека

Рекарека (французла Rekareka) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 1,6 км².
Тауэре

Тауэре (французла Tauere) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 2 км².
Ахе

Ахе (французла Ahe) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 12 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 561 эдем ӹлен.
Манихи

Манихи (французла Manihi) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 13 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 818 эдем ӹлен.
Такапото

Такапото (французла Takapoto) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 15 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 472 эдем ӹлен.
Такароа

Такароа (французла Takaroa) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 20 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 1105 эдем ӹлен.
Тикеи

Тикеи (французла Tikei) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 4 км².
Апатаки

Апатаки (французла Apataki) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 20 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 350 эдем ӹлен.
Арутуа

Арутуа (французла Arutua) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 15 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 680 эдем ӹлен.
Каукура

Каукура (французла Kaukura) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 11 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 542 эдем ӹлен.
Матаива

Матаива (французла Mataiva) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 16 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 204 эдем ӹлен.
Ниау

Ниау (французла Niau) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 20 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 226 эдем ӹлен.
Рангироа

Рангироа (французла Rangiroa) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 79 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 2438 эдем ӹлен.
Тикехау

Тикехау (французла Tikehau) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 20 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 507 эдем ӹлен.
Тоау

Тоау (французла Toau) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 12 км².
Факарава

Факарава (французла Fakarava) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 16 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 855 эдем ӹлен.
Анаа

Анаа (французла Anaa) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 38 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 461 эдем ӹлен.
Аратика

Аратика (французла Aratica) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 8,3 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 160 эдем ӹлен.
Катиу

Катиу (французла Katiu) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 27 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 285 эдем ӹлен.
Кауэхи

Кауэхи (французла Kauehi) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 15 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 552 эдем ӹлен.
Макемо

Макемо (французла Makemo) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 56 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 738 эдем ӹлен.
Марутео

Марутео тенгеок Марутеа Норд (французла Marutea Nord) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 2,7 км².
Мотутунга

Мотутунга (французла Motutunga) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 1,38 км².
Нихиру

Нихиру (французла Nihiru) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 6,7 км².
Рарака

Рарака (французла Raraka) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 7,2 км².
Рароиа

Рароиа (французла Raroia) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 19,5 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 303 эдем ӹлен.
Таэнга

Таэнга (французла Taenga) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 20 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 96 эдем ӹлен.
Фааите

Фааите (французла Faaite) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 9 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 366 эдем ӹлен.
Хикуэру

Хикуэру (французла Hikueru) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 8 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 169 эдем ӹлен.
Кечӹвӓлвел Тепото

Кечӹвӓлвел Тепото тенгеок Тепото Суд (французла Tepoto Sud) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 0,6 км².
Марутеа

Марутеа тенгеок Марутеа Суд (французла Marutea Sud) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 14 км². 2012-шы ин тӹштӹ 178 эдем ӹлен.
Матуреивавао

Матуреивавао (французла Matureivavao) — Шӹпӓн океанышты ӹлӹдӹмӹ Гамбье ошмаотывлӓ дон Актеон ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 2,5 км².
Таиаро

Таиаро (французла Taiaro) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 6 км².
Такуме

Такуме (французла Takume) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 5 км².
Таханеа

Таханеа (французла Tahanea) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 7,70 км².
Туанаке

Туанаке (французла Tuanake) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 6 км².
Хараики

Хараики (французла Haraiki) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 4 км².
Хити

Хити (французла Hiti) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 3 км².
Реитору

Реитору (французла Reitoru) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 1,39 км².
Текокота

Текокота (французла Tekokota) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 0,9 км².
Моране

Моране (французла Morane) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 2 км².
Мария ошмаоты (Туамоту)

Мария (французла Maria) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 3 км².
Гамбье ошмаотывлӓ

Гамбье ошмаотывлӓ (французла Îles Gambier, Archipel des Gambier) — Франци Полинезиштӹ ошмаотывлӓ. Кымдецшӹ 31 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 1337 эдем ӹлен.
Тубуаи

Тубуаи ошмаотывлӓ (французла Îles Australes, Îles Tubuai) — Франци Полинезиштӹ ошмаотывлӓ. Кымдецшӹ 148 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 6310 эдем ӹлен.
Актеон ошмаотывлӓ

Актеон ошмаотывлӓ (французла Groupe Actéon) — Француз Полинезиштӹ Гамбье ошмаотывлӓн ӹлӹдӹмӹ ошмаотывлӓжӹ. Кымдецшӹ 10,5 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 6310 эдем ӹлен.
Ваханга

Ваханга (французла Vahanga) — Шӹпӓн океанышты ӹлӹдӹмӹ Гамбье ошмаотывлӓ дон Актеон ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 3,8 км².
Тенараро

Тенараро (французла Tenararo) — Шӹпӓн океанышты ӹлӹдӹмӹ Гамбье ошмаотывлӓ дон Актеон ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 2 км².
Тенарунга

Тенарунга (французла Tenarunga) — Шӹпӓн океанышты ӹлӹдӹмӹ Гамбье ошмаотывлӓ дон Актеон ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 2,2 км².
Акамару

Акамару (французла Akamaru) — Шӹпӓн океанышты Гамбье ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 2,1 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 11 эдем ӹлен.
Агакауитаи

Агакауитаи (французла Agakauitai) — Шӹпӓн океанышты ӹлӹдӹмӹ Гамбье ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 0,7 км².
Аукена

Аукена (французла Aukena) — Шӹпӓн океанышты Гамбье ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 1,35 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 31 эдем ӹлен.
Камака (ошмаоты)

Камака (ошмаоты) (французла Kamaka) — Шӹпӓн океанышты Гамбье ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 0,5 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 4 эдем ӹлен.
Макароа

Макароа (французла Makaroa) — Шӹпӓн океанышты ӹлӹдӹмӹ Гамбье ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 0,2 км².
Мангарева

Мангарева (французла Mangareva) — Шӹпӓн океанышты Гамбье ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 15,4 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 872 эдем ӹлен.
Мануи

Мануи (французла Manui) — Шӹпӓн океанышты ӹлӹдӹмӹ Гамбье ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 0,1 км².
Тараваи

Тараваи (французла Taravai) — Шӹпӓн океанышты Гамбье ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 5,7 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 3 эдем ӹлен.
Темоэ

Темоэ (французла Temoe) — Шӹпӓн океанышты ӹлӹдӹмӹ Гамбье ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 2,1 км².
Тотегегие

Тотегегие (французла Totegegie) — Шӹпӓн океанышты ӹлӹдӹмӹ Гамбье ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 2,1 км².
Мария ошмаотывлӓ (Тубуаи)

Мария (французла Îles Maria) — Шӹпӓн океанышты ӹлӹдӹмӹ Тубуаи ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 1,3 км².
Раиваваэ

Раиваваэ (французла Raivavae) — Шӹпӓн океанышты Тубуаи ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 16 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 905 эдем ӹлен.
Риматара

Риматара (французла Rimatara) — Шӹпӓн океанышты Тубуаи ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 8,6 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 785 эдем ӹлен.
Руруту

Руруту (французла Rurutu) — Шӹпӓн океанышты Тубуаи ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 32,75 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 2088 эдем ӹлен.
Тубуаи ошмаоты

Тубуаи (французла Tubuai) — Шӹпӓн океанышты Тубуаи ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 45 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 2050 эдем ӹлен.
Маротири

Маротири (французла Marotiri, îlots de Bass) — Шӹпӓн океанышты ӹлӹдӹмӹ Тубуаи ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 0,04 км².
Рапа-Ити

Рапа-Ити (французла Rapa Iti) — Шӹпӓн океанышты Тубуаи ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 40 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 482 эдем ӹлен.
Ротума

Ротума (фиджилӓ, англла Rotuma) — Шӹпӓн океанышты Фиджи ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 43 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 2002 эдем ӹлен.
Ошалгы-якшар онган куку тыргӓдӹ

Ошалгы-якшар онган куку тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ, Папуа-У Гвинейиштӹ дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытышты 35–37 (У Гвиней лӹвӓл йишвлӓ) 40–43 (Австрали лӹвӓл йишвлӓ) см якте шоэш.
Индонези куку тыргӓдӹ

Индонези куку тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 35 см якте шоэш.
Сӧрӓн куку тыргӓдӹ

Сӧрӓн куку тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Папуа-У Гвинейиштӹ, Соломон дӓ Вануату ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 30 см якте шоэш. 
Лӹмжӹ.
Лӹмжӹм шотланди натуралист (Archibald Mackinlay, 1850–1924) лӹмеш пумы.
Микрокоэӓн камака

Микрокоэӓн камака — качкышым пӹсӹн ӹрӹктӹмӹ электроприбор(шӹренжок 2450 МГц). Тиде промышленностьышто кучылталтше коҥгаш коштена, разморозка, пластмасс шолтен, разогрев клей, керамика да т. д. икмыняр вашталтышым чӱчкыдылык коҥгаште йӱлатышым колтен кертыда йӧнозанлык (англ тыге манам. frequency microwave variable, VFM).
Коҥга деч ойыртем классикше (мутлан, руш коҥгаш але духовкыш), разогрев кочкышыш свч-коҥгам ӱмбач капым ырыкташ веле огыл лийын, но тудым кугыт шот денат, йӱдвелыште молекула (мутлан, вӱдым), радиотолкын пура да кочкыш продуктым пуымо частоташте кузе тыге иктаж поглощаться 1,5 — 2,5 см келгыт шотышто шӱдырнен. Кочкыш разогрев тиде жап кӱчыкемшаш; писылык кокла шуаралтын свч-коҥгам возен 0,3—0,5 °С секундышто.
Паша принципше.
Диэлектрический коҥга шуаралтын лийше вещества, шордышӱдыр молекула ашнат. Молекула компонента писемда электричестве электромагнит толкын тарванен, тат дипольный ойыртемалтеш, а кыл пеҥгыдылыкым да шупшшаш веществаш кондышо электромагнит межмолекулярный температур кужемда.
Шукыжо бытовой свч-коҥгам мгц 2450 частоташте пашам ыштеныт, а южо сша кӱлешан модель-влак — 915 МГц частоташте. Жылан ойырен да кучылтмо шотышто арын чӱчкыдылык:
Кӱ коҥга.
Илыш куатым свч-коҥгам деч ончыч 2500 к диапазонын 500 варьироваться да кукшо. Чыла пайдаланыше-влаклан йӧным пуаш бытовой коҥга тӧрлаш куатше, разогрев кучылташ. Шулдо коҥга тиде модель ырыктыше (магнетрон), куатым значенийже палемдыме почеш, жапын-жапын кумкален, кыдалаш чот вийым пуаш вашталташ (тыгаяк йӧн нагревательный тыгак шуко вес прибор кумдан кучылталтеш, мутлан, утюг, ырыктыше).
Камака

Камака: материалым ырыктыме але термометроватлышашлан ырыктыше йӧн Эн чӱчкыдын коҥга кочкышым ямдылышашлан кучылталтеш. Металлым обрабатыватлымаште горн кучылталтеш.
Классификаций.
Назначений почеш.
Коҥгам олтымо, шолтымо, олтымо да шолтымо, пекарь, духовой, тигр, муфель, рективный, шахтный, конверт да тулеч моло.
Илыш-йӱла дене кылдалтше.
Быт коҥга помещенийым олташ да кочкышым ямдылышашлан кучылталтеш. Пример-влак: руш коҥга, шведке, голландке, Комака, монча коҥга, буржуйко.
Промышленность дене кылдалтше.
Промышленность коҥга-влак тӱрлӧ отрасльлаште иктаж-могай ӱзгар-влакым ышташ кучылталтыт: металлым левыктымаш, керамикым когартымаш, киндым кӱэштмаш да молымат.
Андаман куку тыргӓдӹ

Андаман куку тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Андаман дӓ Никобар ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 30 см якте шоэш.
Филиппин куку тыргӓдӹ

Филиппин куку тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Филиппинвлӓштӹ дӓ Тайваньышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Изи куку тыргӓдӹ

Изи куку тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ дӓ Индонезиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Шим нерӓн куку тыргӓдӹ

Шим нерӓн куку тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ Папуа-У Гвинейиштӹ Бисмарк ошмаотывлӓ дӓ Д'Антркасто ошмаотывлӓ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Кого куку тыргӓдӹ

Кого куку тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ дӓ Ирвел Тиморышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Шим нерӓн шӹргӹ тыргӓдӹ

Шим нерӓн шӹргӹ тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Сенегал гӹц Эритрей якте вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 20 см, нелӹцшӹ 51–78 г якте шоэш.
Вурс ала шӹргӹ тыргӓдӹ

Вурс ала шӹргӹ тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты Сахарын кечӹвӓлвелӹшӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 22 см, нелӹцшӹ 53–74 г якте шоэш.
Симсӹ вуян шӹргӹ тыргӓдӹ

Симсӹ вуян шӹргӹ тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы вадывел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 25 см, нелӹцшӹ 90–135 г якте шоэш.
Той ала шӹргӹ тыргӓдӹ

Той ала шӹргӹ тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы ирвел дӓ кечӹвӓлвел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 20 см, нелӹцшӹ 50–71 г якте шоэш.
Ош онган шӹргӹ тыргӓдӹ

Ош онган шӹргӹ тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты Сахарын кечӹвӓлвелӹшӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 23 см, нелӹцшӹ 50–85 г якте шоэш.
Корнан тыргӓдӹвлӓ

Корнан тыргӓдӹвлӓ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ дӓ Австралазиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ изи корнан тыргӓдӹ улы.
Той шӱӓн корнан тыргӓдӹ

Той шӱӓн корнан тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 28–31 см, нелӹцшӹ 110–140 г якте шоэш.
Корнан тыргӓдӹ

Корнан тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 20–23 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 24–26 см, нелӹцшӹ 50–60 г якте шоэш.
Корнан пачан кӓдӹ

Корнан пачан кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Йыдпел, Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 33–40 см, нелӹцшӹ 225–515 г якте шоэш.
Чили кӓдӹ

Чили кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Аргентина, Чили дӓ Фолкленд ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 30–40 см якте шоэш.
Корнан пачан Ямайка кӓдӹ

Корнан пачан Ямайка кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Ямайкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 40 см якте шоэш.
Ош калпакан кӓдӹ

Ош калпакан кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Антил ошмаотывлӓ дон Флорида гӹц Панама якте Йыдпел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 
Кытшы 29–35 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 48–59 см, нелӹцшӹ 150–301 г якте шоэш.
Якшар шӱӓн кӓдӹ

Якшар шӱӓн кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Антил ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 41 см якте шоэш.
Сӱмӓн кӓдӹ

Сӱмӓн кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Йыдпел, Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 36 см, нелӹцшӹ 290 г якте шоэш.
Шим пачан кӓдӹ

Шим пачан кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Аргентина, Боливи, Бразили, Парагвай дӓ Уругвай) вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 37,5 см якте шоэш.
Цӓрӓ сӹнзӓӓн кӓдӹ

Цӓрӓ сӹнзӓӓн кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Венесуэла, Колумби дӓ Нидерланд Антил ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 33 см якте шоэш.
Ала шылдыран кӓдӹ

Ала шылдыран кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 32–33 см якте шоэш.
Сӧрӓн кӓдӹ

Сӧрӓн кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 32–33 см якте шоэш.
Якшар нерӓн кӓдӹ

Якшар нерӓн кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Йыдпел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 30–37 см, нелӹцшӹ 230–425 г якте шоэш.
Перу кӓдӹ

Перу кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Перу дӓ Эквадорышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 34 см якте шоэш.
Антил кӓдӹ

Антил кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Кого Антил ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 38 см якте шоэш.
Гвиана

Гвиана (, , ) — Кечӹвӓлвел Америкышты регион.
Вӹдвулны цӹреӓн кӓдӹ

Вӹдвулны цӹреӓн кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 33–34 см, нелӹцшӹ 170–230 г якте шоэш.
Цевер кӓдӹ

Цевер кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 28 см, нелӹцшӹ 170 г якте шоэш.
Кӹтӹк нерӓн кӓдӹ

Кӹтӹк нерӓн кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Мексика гӹц якте Колумбиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 26.5 см, нелӹцшӹ 150 г якте шоэш.
Шимӓкӓ кӓдӹ

Шимӓкӓ кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Колумбиштӹ дӓ Эквадорышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 24–27 см якте шоэш.
Луды вуян рок кӓдӹ

Луды вуян рок кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Куба ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 27 см якте шоэш.
Йӹлгӹжикӓ рок кӓдӹ

Йӹлгӹжикӓ рок кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Багамвлӓ, Куба, Хувентуд, Гаити дӓ кечӹвӓл-вадывел Пуэрто-Рико ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 27–31 см якте шоэш.
Ошалгы-якшар шӹргӓн рок кӓдӹ

Ошалгы-якшар шӹргӓн рок кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 28–32 см, нелӹцшӹ 305 г якте шоэш.
Ош лепкӓн рок кӓдӹ

Ош лепкӓн рок кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Гаити ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Пальгата шӹргӓн рок кӓдӹ

Пальгата шӹргӓн рок кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Колумби, Венесуэла, Тринидад дӓ Тобагышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Якшар рок кӓдӹ

Якшар рок кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 19–28 см якте шоэш.
Ала рок кӓдӹ

Ала рок кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Антил ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 28 см якте шоэш.
Кымда упшан рок кӓдӹ

Кымда упшан рок кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Ямайкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 30 см якте шоэш.
Пуэрто-Рико рок кӓдӹ

Пуэрто-Рико рок кӓдӹ ( †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Пуэрто-Рикышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Ош шӹргӓн выльдырцан кӓдӹ

Ош шӹргӓн выльдырцан кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Мексика (Сан-Луис-Потоси) гӹц йыд-вадывел Никарагуа якте вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Якшарикӓ тупан выльдырцан кӓдӹ

Якшарикӓ тупан выльдырцан кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Коста-Рика гӹц ирвел Панама якте вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Панама выльдырцан кӓдӹ

Панама выльдырцан кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Панама дӓ Колумбиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Коста-Рика выльдырцан кӓдӹ

Коста-Рика выльдырцан кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Коста-Рика гӹц вадывел Панама якте вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 28 см, нелӹцшӹ 320 г якте шоэш.