tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Мильтониопсис

Мильтониопсис () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 6 йиш тӹрлӹ мильтониопсис улы.
Мономери

Мономери () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 8 йиш тӹрлӹ мономери улы.
Моносепалум

Моносепалум () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. У Гвинейиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 3 йиш тӹрлӹ моносепалум улы.
Мормодес

Мормодес () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 70 йиш тӹрлӹ мормодес улы.
Кысакӱрек, Неджип Фазыл

Неджип Фазыл Кысакӱрек (турокла Necip Fazıl Kısakürek ; 26-шы май 1904-шӹ и, Стамбул, Турци — 25-шӹ май 1954, Стамбул) — турок поэт дӓ сирӹзӹ.
Гӱнтекин, Решат Нури

Решат Нури Гӱнтекин (турокла Reşat Nuri Güntekin; 25-шӹ ноябрь 1889-шӹ и, Стамбул, Турци — 13-шы декабрь 1956-шӹ и, Лондон) — турок романист, сирӹзӹ дӓ драматург.
Абасыянык, Саит Фаик

Саит Фаик Абасыянык (турокла Sait Faik Abasıyanık; 18-шӹ ноябрь 1906-шы и, Адапазары, Турци — 11-шӹ май 1954, Стамбул) — турок сирӹзӹ.
Азиз Несин

Азиз Несин (турокла Aziz Nesin; 20-шы декабрь 1920-шӹ и, Хейбелиада, Стамбул, Турци — 6-шы июль 1995, Чешме, Измир) — турок сирӹзӹ, драматург дӓ публицист.
Мормолика

Мормолика () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 24 йиш тӹрлӹ мормолика улы.
Миоксантус

Миоксантус () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 50 йиш тӹрлӹ миоксантус улы.
Мирмехила

Мирмехила () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Австралиштӹ дӓ У Зеландиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 5 йиш тӹрлӹ мирмехила улы.
Мирмехис

Мирмехис () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 17 йиш тӹрлӹ мирмехис улы.
Мирмекофила

Мирмекофила () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 20 йиш тӹрлӹ мирмекофила улы.
Мистацидиум

Мистацидиум () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Африкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 24 йиш тӹрлӹ мистацидиум улы.
Нематоцерас

Нематоцерас () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. У Зеландиштӹ дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 13 йиш тӹрлӹ нематоцерас улы.
Необентами

Необентами () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Танзаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ необентами улы.
Неоконьокси

Неоконьокси () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ Неоконьокси улы.
Неофинети

Неофинети () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ (Китай, Корей, Япони) вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 3 йиш тӹрлӹ неофинети улы.
Неомурей

Неомурей () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты (Панама, Колумби дӓ Эквадор) вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ неомурей улы.
Неотти

Неотти () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Цилӓжӹ 160 йиш тӹрлӹ неотти улы.
Неоттианте

Неоттианте () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Евразиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 7 йиш тӹрлӹ неоттианте улы.
Нефелафиллум

Нефелафиппум () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ (Индонези, Малайзи дӓ Филиппин) вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 12 йиш тӹрлӹ нефелафиллум улы.
Нервили

Нервили () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ, Океаништӹ дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 65 йиш тӹрлӹ нервили улы.
Неувиди

Неувиди () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 9 йиш тӹрлӹ неувиди улы.
Нигрителла

Нигрителла () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Европышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 20 ӓль 26 йиш тӹрлӹ нигрителла улы.
Нотили

Нотили () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 40 йиш тӹрлӹ нотили улы.
Оберони

Оберони () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Палеарктикышты дӓ У Гвинейиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 330 ӓль 400 йиш тӹрлӹ оберони улы.
Октомери

Октомери () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 150 йиш тӹрлӹ октомери улы.
Диалектвлäм

Диалект — халык лоштышы попымы айыртемлä.
Одонторинхус

Одонторинхус () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 10 йиш тӹрлӹ одонторинхус улы.
Онцидиум

 
 
Онцидиум () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 160 (ӓль 800) йиш тӹрлӹ онцидиум улы.
Офрис

Офрис () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Европышты, Турциштӹ дӓ Йыдпел Африкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 40 йиш тӹрлӹ офрис улы. 
Йишвлӓ дӓ Гибридвлӓ.
Йишвлӓ.
&amp; K.Hertel) Kreutz 2004
Орхис

Орхис () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Евразиштӹ дӓ Йыдпел Африкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 125 йиш тӹрлӹ орхис улы.
Ӹлӹштӓш (ботаника)

Ӹлӹштӓш — ботаникышты кушкышын вӹлвӓл органжы, кыды фотосинтез пӓшӓм ӹштӓ. Ӹлӹштӓш ӓйӹнӓлтшӹ структуран ылеш, тенге тӹдӹ клеткӓвлӓлӓнжӹ, кыдывлӓн кӧргӹштӹштӹ сотым нӓлшӹ хлорофилл лӹмӓн йори пигмент улы. Ӹлӹштӓш тенгеок кушкышын шӱлӹшӹ, вӹдӹм коштышы дӓ гуттаци (вӹд патькалтышвлӓм лыкшы) органжы ылеш.
Орлеанези

Орлеанези () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Бразилиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 9 йиш тӹрлӹ орлеанези улы.
Орнитоцефалус

Орнитоцефалус () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 48 йиш тӹрлӹ орнитоцефалус улы.
Орнитохилус

Орнитохилус () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 9 йиш тӹрлӹ орнитохилус улы.
Пахифиллум

Пахифиллум () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 50 йиш тӹрлӹ пахифиллум улы.
Пахистома

Пахистома () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 10 ӓль 26 йиш тӹрлӹ пахистома улы.
Панисеа

Панисеа () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 9 йиш тӹрлӹ панисеа улы.
Пафини

Пафини () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 16 йиш тӹрлӹ пафини улы.
Папилионанте

Папилионанте () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 11 йиш тӹрлӹ папилионанте улы.
Парафалэнопсис

Парафалэнопсис () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ (Калимантан) вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 4 йиш тӹрлӹ парафалэнопсис улы.
Педилохилус

Педилохилус () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. У Гвинейиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 15 йиш тӹрлӹ педилохилус улы.
Перистери

Перистери () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 11 йиш тӹрлӹ перистери улы.
Фаюс

Фаюс () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ, Австралиштӹ, Мадагаскарышты дӓ Африкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 20 йиш тӹрлӹ фаюс улы.
Фалэнопсис

Фалэнопсис () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 60 йиш тӹрлӹ фалэнопсис улы.
Фолидота

Фолидота () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 40 ӓль 50 йиш тӹрлӹ фолидота улы.
Фреати

Фреати () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 150 ӓль 255 йиш тӹрлӹ фреати улы.
Пипери

Пипери () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 15 йиш тӹрлӹ Пипери улы.
Питифиллум

Питифиллум () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты (Колумби дӓ Эквадор) вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 5 йиш тӹрлӹ питифиллум улы.
Платантера

Платантера () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Цилӓжӹ 100 йиш тӹрлӹ платантера улы.
Платистеле

Платистеле () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 95 йиш тӹрлӹ платистеле улы.
Плейоне

Плейоне () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 20 йиш тӹрлӹ плейоне улы.
Плевроталлис

Плевроталлис () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1240 йиш тӹрлӹ плевроталлис улы.
Плекоглоттис

Плекоглоттис () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ У Гвинейиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 51 йиш тӹрлӹ плекоглоттис улы.
Подангис

Подангис () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Африкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ подангис улы.
Подохилус

Подохилус () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Африкышты дӓ У Гвинейиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 62 йиш тӹрлӹ подохилус улы.
Погони

Погони () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Йыдпел Америкышты дӓ ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 7 йиш тӹрлӹ погони улы.
Погониопсис

Погониопсис () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Бразилиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ погониопсис улы.
Полицикнис

Полицикнис () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты (Панама, Коста-Рика, Колумби, Гайана дӓ Перу) вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 17 йиш тӹрлӹ полицикнис улы.
Понерорхис

Понерорхис () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 18 йиш тӹрлӹ понерорхис улы.
Понтиева

Понтиева () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 84 йиш тӹрлӹ понтиева улы.
Порроглоссум

Порроглоссум () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты (Венесуэла, Колумби, Боливи дӓ Перу) вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 28 ӓль 41 йиш тӹрлӹ порроглоссум улы.
Прасофиллум

Прасофиллум () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Австралиштӹ дӓ У Зеландиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 126 йиш тӹрлӹ прасофиллум улы.
Простехеа

Простехеа () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 112 йиш тӹрлӹ простехеа улы.
Псевдери

Псевдери () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 19 йиш тӹрлӹ псевдери улы.
Псевдолели

Псевдолели () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Бразилиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 11 йиш тӹрлӹ псевдолели улы.
Псевдованиль

Псевдованиль () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 8 йиш тӹрлӹ псевдованиль улы.
Психилис

Психилис () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 15 йиш тӹрлӹ психилис улы.
Психопсис

Психопсис () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 4 йиш тӹрлӹ психопсис улы.
Птероглосса

Птероглосса () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 11 йиш тӹрлӹ птероглосса улы.
Птеростилис

Птеростилис () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 100 йиш тӹрлӹ птеростилис улы.
Кекетти

Кекетти () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 4 йиш тӹрлӹ кекетти улы.
Кискей

Кискей () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 4 йиш тӹрлӹ кискей улы.
Ренантера

Ренантера () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 15 йиш тӹрлӹ ренантера улы.
Рестрепи

Рестрепи () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 49 йиш тӹрлӹ рестрепи улы.
Рестрепиелла

Рестрепиелла () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты (Мексика - Коста-Рика) вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ рестрепиелла улы.
Ризантелла

Ризантелла () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Австралиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 3 йиш тӹрлӹ ризантелла улы.
Ринхолели

Ринхолели () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Покшал Америкышты (Мексика, Гватемала, Белиз дӓ Гондурас ) вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ ринхолели улы.
Ринхофреати

Ринхофреати () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 10 йиш тӹрлӹ ринхофреати улы.
Ринхостеле

Ринхостеле () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Ринхостилис

Ринхостилис () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 6 йиш тӹрлӹ ринхостилис улы.
Ритионантос

Ритионантос () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 11 йиш тӹрлӹ ритионантос улы.
Робикети

Робикети () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 25 йиш тӹрлӹ робикети улы.
Родригези

Родригези () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 35 йиш тӹрлӹ родригезиулы.
Рудолфиелла

Рудолфиелла () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Панамышты дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 8 йиш тӹрлӹ рудолфиелла улы.
Саккоглоссум

Саккоглоссум () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. У Гвинейиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 5 йиш тӹрлӹ саккоглоссум улы.
Сакколабиум

Сакколабиум ( ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Салпистеле

Салпистеле () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 6 йиш тӹрлӹ салпистеле улы.
Саркохилус

Саркохилус ( ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Австралиштӹ дӓ У Каледоништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 25 йиш тӹрлӹ саркохилус улы.
Саркоглоттис

Саркоглоттис ( ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 45 йиш тӹрлӹ саркоглоттис улы.
Саркостома

Саркостома ( ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Малайзиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 5 йиш тӹрлӹ саркостома улы.
Сатириум (кушкыш)

Сатириум ( ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Африкышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 91 йиш тӹрлӹ сатириум улы.
Мешӓк

Мешӓк— пышкыды матери гӹц ыргалтеш, шукы йиш форман дӓ ялштышан лин кердеш. Мешӓкеш стройымы материалым, качкаш ярал продуктым дӓ молымат оптат. Кынамжы пингӹдӹ, цаткыды матери, пумага ӓль кавашты гӹц ыргалтеш. 
Айыртемвлӓжӹ: пӹтӹрӓл пиштӹмӹ мешӓк шукы вӓрӹм ак нӓл дӓ куштылгы ылеш. 
Ситӹдӹмӓшвлӓжӹ: оптен шӹндӹмӹ мешӓкӹм худа намалаш дӓ куштылгын кышкедӓлт кердеш. Кок кӹлӹм привайымыкы, мешӓк сумка вӓреш кычылталт кердеш.
Ромашка

Ромашкы ( ) — пеледӹш йыхыш пырышы кушкыш.
Тури

Тури ( ) — Паслён (Solanum) йыхыш пырышы кушкыш, кыды сек тӹнг качкыш ылеш.
Шӹвӹр

Шӹвӹр — мары халыкын тошты годшы яратымы сем шактымы хӓдӹржӹ. Ик сӱӓнӓт, ик айоат шӹвӹр гӹц пасна эртӹде. Сакой овуцам эртӓрӹмӹ годымат шӹвӹрӹм кычылтыныт. Перви техень хӓдӹр доно алык марывлӓӓт, кырык марывлӓӓт шукы шактенӹт, кӹзӹт гӹнь алык мары лошты веле шактымым ужаш лиэш.
Лукыманьык

Лукыманьык — лицӓ мышкаш вӹдӹм колтышы хӓдӹр.
Имниӧрш

Имниӧрш () — кымдыкеш пӓлӹмӹ шӹргӹ кек, тӹдӹм эче якшаронг маныт. Имниӧрш ӹлӓ шӹргӹштӹ, но тенгеок тӹдӹм вӓшлиӓш лиэш садвичӹштӹ.
Паталца

Паталца — рок вӹлнӹ ӓли тӧр агыл вӓрӹштӹ погынен шӹцшӹ жидкость, шукыштыжок тидӹ вӹд. Примереш, палтаца юр паштек ӓли лым шылымы годым лиэш дӓ ик цӓш гӹц таманяр сутка якте кодын кердеш, пока ак ям.
Зауроглоссум

Зауроглоссум () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 11 йиш тӹрлӹ зауроглоссум улы.
Скафоцефалум

Скафоцефалум () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 44 йиш тӹрлӹ скафоцефалум улы.
Скафиглоттис

Скафиглоттис () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 60 йиш тӹрлӹ скафиглоттис улы.
Шиделла

Шиделла () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 23 йиш тӹрлӹ шиделла улы.
Шомбургки

Шомбургки () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 17 йиш тӹрлӹ шомбургки улы.
Тылванды

Тылванды (укр. кочерга́, коцюба́, польск. koczarga) — кӹртни гӹц ӹштӹмӹ хӓдӹр ӓли тылым тырхышы вес материал гӹц. Тылшолым ыдыраш кычылталтеш дӓ тылышты пум тӓрвӓлтӹлӓш. Тидӹ ылеш кӹжгӹ кӹртниванды, кыдын мычашыжым тодыл шӹндӹмӹ.
Скутикари (кушкыш)

Скутикари ( ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 9 йиш тӹрлӹ скутикари улы.
Серапиас

Серапиас () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Цилӓжӹ 10 йиш тӹрлӹ серапиас улы.
Сертифера

Сертифера () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 8 йиш тӹрлӹ сертифера улы.
Сивекинги

Сивекинги () — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 20 йиш тӹрлӹ Сивекинги улы.
Пӓшӓм

Пӓшӓ — местӓ, кышкы эдем каждый кечӹнь, оксам ровотаяш каштеш.
Скептростахис

Скептростахис () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 13 йиш тӹрлӹ скептростахис улы.
Собрали

Собрали () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 125 йиш тӹрлӹ собрали улы.
Сотеросантус

Сотеросантус () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. ышты дӓ Колумбиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ сотеросантус улы.
Увре

Увре — тетя мадыш, кышты мадшывлӓ логӹц иктӹлӓн сӹнзӓм ялштат дӓ тӹдӹ весӹвлӓм, питӹрен шӹндӹмӹ сӹнзӓвлӓ доно, кычышашлык. Эче увре мадышын вес лӹмжӹ улы — пӹрӓ.
Спатоглоттис

Спатоглоттис () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 45 йиш тӹрлӹ спатоглоттис улы.
Пӹрӓ

 
Пӹрӓ — тетя мадыш, кышты мадшывлӓ логӹц иктӹлӓн сӹнзӓм ялштат дӓ тӹдӹ весӹвлӓм, питӹрен шӹндӹмӹ сӹнзӓвлӓ доно, кычышашлык. Эче пӹрӓ мадышын вес лӹмжӹ улы — увре.
Спилотанта

Спилотанта () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Цилӓжӹ 35 йиш тӹрлӹ спилотанта улы.
Спирантес

Спирантес () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Евразиштӹ, Африкышты дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 20 йиш тӹрлӹ спирантес улы.
Стелис

Стелис () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 500 йиш тӹрлӹ стелис улы.
Тылык

Тылык — эдем, кыдын ӓвӓжӹ ӓли ӓтяжӹ колен кен. Правилы семӹнь, ти терминӹм кычылтыт, тӹ эдем докы, кыдылан эче 18 и темде.
Стеллилабиум

Стеллилабиум () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 28 йиш тӹрлӹ стеллилабиум улы.
Стени

Стени () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 22 йиш тӹрлӹ стени улы.
Стеноптера

Стеноптера () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 7 йиш тӹрлӹ стеноптера улы.
Стеноринхос

Стеноринхос () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 5 йиш тӹрлӹ стеноринхос улы.
Колен

Колымаш — йӓнг шӱлӓш цӓрнӓ.
Стереосандра

Стереосандра () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 5 йиш тӹрлӹ стереосандра улы.
Стевениелла

Стевениелла () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Евразиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ стевениелла улы.
Тайни

Тайни () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 37 йиш тӹрлӹ Тайни улы.
18 и

18 и — возраст, кынам эдемӹн, закон семӹнь, у тергӹмӓшвлӓжӹ дӓ обязанностьвлӓжӹ лӓктӹт.
Тетрамикра

Тетрамикра () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 13 йиш тӹрлӹ тетрамикра улы.
Теушери

Теушери () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 8 йиш тӹрлӹ Теушери улы.
Текостеле

Текостеле () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 9 йиш тӹрлӹ текостеле улы.
Оцона

 Оцона (польск. jarmark, нем. Jahrmarkt — пазар) — и йӹде ма-шоным выжалмаш, кынамжы ик йишӹм веле (шамаклан: мӱм, ӓрӓкӓм, тӹрлӹ (ма-шон) качкышвлӓм) ӓли темеш (примереш: православный оцона).
Телимитра

Телимитра () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 100 йиш тӹрлӹ телимитра улы.
Телишиста

Телишиста () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Бразилиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ телишиста улы.
Триксспермум

Триксспермум () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 100 йиш тӹрлӹ триксспермум улы.
Туни

Туни () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 6 йиш тӹрлӹ туни улы.
Тикоглоссум

Тикоглоссум () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ тикоглоссум улы.
Типулари

Типулари () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 3 - 6 йиш тӹрлӹ типулари улы.
Толумни

Толумни () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 29 йиш тӹрлӹ толумни улы.
Томзанони

Томзанони () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ томзанони улы.
Тревори

Тревори () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 5 йиш тӹрлӹ тревори улы.
Трияс (кушкыш)

Трияс () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 13 йиш тӹрлӹ трияс улы.
Трихоцентрум

Трихоцентрум () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 65 йиш тӹрлӹ Трихоцентрум улы.
Трихоглоттис

Трихоглоттис () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 60 йиш тӹрлӹ трихоглоттис улы.
Трихопили

Трихопили () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 30 йиш тӹрлӹ трихопили улы.
Трихосалпинкс

Трихосалпинкс () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 107 йиш тӹрлӹ трихосалпинкс улы.
Трихотоси

Трихотоси () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 78 йиш тӹрлӹ трихотоси улы.
Тригонидиум (кушкыш)

Тригонидиум () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 20 йиш тӹрлӹ тригонидиум улы.
Трифора

Трифора () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 18 йиш тӹрлӹ трифора улы.
Трисетелла

Трисетелла () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 22 йиш тӹрлӹ трисетелла улы.
Тропиди

Тропиди () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 30 йиш тӹрлӹ тропиди улы.
Ванда (кушкыш)

 
Ванда () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 53 йиш тӹрлӹ ванда улы.
Йӓнг

 Йӓнг (латинлӓ соr, греклӓ cardia) — орган, кыды вӹрӹм сосудвлӓ мыч кандыштеш.
Вандопсис

Вандопсис () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 5 йиш тӹрлӹ вандопсис улы.
Варминги

Варминги () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 4 йиш тӹрлӹ Варминги улы.
Виника

Виника () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. У Зеландиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ виника улы.
Вулшлегели

Вулшлегели () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ вулшлегели улы.
Шал

 
Шал — вӹд мычкы кеӓш конструкци, кыдым иквӓреш ялштен шӹндӹмӹ пренявлӓ гӹц ӓли амыж гӹц ӹштӓт. Шалын торешӹжӹ 1 метр, а кытшы 2—3.5 метр якте.
Ксилобиум

Ксилобиум () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 31 йиш тӹрлӹ ксилобиум улы.
Йоани

Йоани () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 4 йиш тӹрлӹ Йоани улы.
Зевксина

Зевксина () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 80 йиш тӹрлӹ зевксина улы.
Зоотрофион

Зоотрофион () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 15 йиш тӹрлӹ зоотрофион улы.
Зигопеталум

Зигопеталум () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 15 йиш тӹрлӹ зигопеталум улы.
Зигостатес

Зигостатес () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 29 йиш тӹрлӹ зигостатес улы.
Кампеткӓ

 Кампеткӓ (латинлӓ confectum, «ӹштӹмӹ») — песок гӹц ӓли шоколад гӹц ӹштӹмӹ изделивлӓ. Цилӓ кампеткӓвлӓ айырлалтыт составышты дӓ формышты дон, тенгеок нӹнӹм шукы йишлӓ ӹштӓт.
Хайрцаг, уут болон бусад төрлийн чихрийн сав баглаа боодол нь бүтээгдэхүүний найдвартай хамгаалалтыг хангах, хадгалах хугацааг уртасгахад тусалдаг. Энэ нь зөвхөн практик функцийг гүйцэтгэдэг төдийгүй хэрэглэгчийн төлөөх тэмцлийн хүчирхэг зэвсэг болдог.
Йишлӓжӹ.
Кампеткӓн йишлӓжӹ:
Эскимос-алеут йӹлмӹвлӓ

Эскимос-алеут йӹлмӹвлӓ — Сибирьӹштӹ дӓ Йыдпел Америкышты йӹлмӹвлӓ.
Ирис

Ирис — кампеткӓн йишӹжӹ, кыдым ӹштӓт песок, ӱ, шолтымы шӹшер гӹц, тенгеок, шолтымашкы пиштӓт, кынамжы, лашашым, соевый белокым, кунжутым, тыгыдемдӹмӹ пӱкшӹм дӓ молымат.
Шанавӹл

 
Шанавӹл — техень явлени, кыды юр паштек лактеш, ылеш вӹдвӓрӓ гань дӓ шукы цӹреӓн: якшаргы, сары, ыжаргы, кловой, сиреневый, оранжевый. Ти 7 цӹре — цӹревлӓн тӹнг лӹмвлӓштӹ, кыдым лыктыт шанавӹлӹштӹ.
Шӹжвӹк

Шӹжвӹк (; алыкмарла "шӱшпык") — арашӹнгӓлоэц йишвлӓн дон шӹжвӹквлӓн йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ дӓ Африкышты вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кеквлӓ. Кытшы 16 см якте шоэш.
Цуня

Цуня ( ; алыкмарла "чуня") — цуня йишвлӓн йыхыш пырышы Европышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи кек. Кытшы 12–14,5 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 22,5–27 см, нелӹцшӹ 20–25 кг якте шоэш. 
Цуня пушӓнгӹ мыч цилӓ покаш мӹнгеш-анеш каштын кердеш, а шиштӹ дон вуйжырнер пушӓнгӹ мыч кӱшкӹлӓ веле кузен кердӹт.
Бантувлӓ

 
Бантувлӓ — Кечӹвӓлвел Африкышты ӹлӹшӹ халыквлӓ. Бантувлӓ цилажӹ 335,000,000 нарӹн ылыт.
Дуалавлӓ

 
Дуалавлӓ (дуалала ?) — банту группыш пырышы дуала йӹлмӹлӓ попышы Камерунышты ӹлӹшӹ халык. Дуалавлӓ цилажӹ 400,000 нарӹн ылыт.
Бубивлӓ

 
Бубивлӓ (бубилӓ ?) — банту группыш пырышы буби йӹлмӹлӓ попышы Экваториаль Гвинейиштӹ (Биоко ошмаоты) ӹлӹшӹ халык. Бубивлӓ цилажӹ 60,000 нарӹн ылыт.
Панама

Панама (испанилӓ Panamá; официал лӹмжӹ — Панама Республика испанилӓ República de Panamá) — Кечӹвӓл Покшал Америкыштыш кугижӓнӹш. Йыд-вадывелнӹ Коста-Рика, кечӹвӓл-ирвелнӹ Колумби, йыдпелнӹ Кариб тангыж, кечывӓлвелнӹ Шӹпӓн океан доно пӹсмӓным кыча. 2010-шы ин тӹштӹ 3,405,813 эдем ӹлен.
Гватемала

Гватемала (испанилӓ Guatemala; официал лӹмжӹ — Гватемала Республика испанилӓ República de Guatemala) — Покшал Америкыштыш кугижӓнӹш. Йыдпелнӹ дӓ вадывелнӹ Мексика, кечӹвӓл-вадывелнӹ Шӹпӓн океан, йыд-ирвелнӹ Белиз, ирвелнӹ Кариб тангыж, кечӹвӓл-ирвелнӹ Гондурас дӓ Сальвадор доно пӹсмӓным кыча. 2009-шӹ ин тӹштӹ 13,276,517 эдем ӹлен.
Сальвадор

Сальвадор (испанилӓ El Salvador; официал лӹмжӹ — Сальвадор Республика испанилӓ República de El Salvador) — Покшал Америкыштыш кугижӓнӹш. Вадывелнӹ Гватемала, йыдпелнӹ дӓ ирвелнӹ Гондурас, кечӹвӓлнӹ Шӹпӓн океан доно пӹсмӓным кыча. 2009-шӹ ин тӹштӹ 6,134,000 эдем ӹлен.
Доминика

Доминика (англичанла Dominica; официал лӹмжӹ — Commonwealth of Dominica) — Покшал Америкыштыш, Изи Антил ошмаотывлӓштӹш кугижӓнӹш. 2009-шӹ ин тӹштӹ 72,660 эдем ӹлен.
Белиз

Белиз (англла Belize) — Покшал Америкыштыш кугижӓнӹш. Йыдпелнӹ Мексика, кечӹвӓлнӹ дӓ вадывелнӹ Гватемала, ирвелнӹ Кариб тангыж доно пӹсмӓным кыча. 2010-шы ин тӹштӹ 333,200 эдем ӹлен.
Барбадос

Барбадос (англла Barbados) — Покшал Америкыштыш, Изи Антил ошмаотывлӓштӹш кугижӓнӹш. 2009-шӹ ин тӹштӹ 284,589 эдем ӹлен.
Багамвлӓ

Багамвлӓ (англла The Bahamas; официал лӹмжӹ — Commonwealth of The Bahamas) — Покшал Америкыштыш ошмаоты кугижӓнӹш. 2009-шӹ ин тӹштӹ 330,000 эдем ӹлен.
Антигуа дӓ Барбуда

Антигуа дӓ Барбуда (англла Antigua and Barbuda) — Покшал Америкыштыш ошмаоты кугижӓнӹш. 2010-шы ин тӹштӹ 86,754 эдем ӹлен.
Канада

Канада (англла дӓ французла Canada) — Йыдпел Америкыштыш кугижӓнӹш. Кечӹвӓлнӹ Америкын Ушымы Штатвлӓжӹ, ирвелнӹ Атланти океан, вадывелнӹ Шӹпӓн океан доно пӹсмӓным кыча. 2011-шӹ ин тӹштӹ 34,454,000 эдем ӹлен.
Премьер-Министр: Джастин Трюдо
Тринидад дӓ Тобаго

Тринидад дӓ Тобаго (англла Trinidad and Tobago; официал лӹмжӹ — Republic of Trinidad and Tobago) — Йыдпел Америкыштыш ошмаоты кугижӓнӹш. 2011-шӹ ин тӹштӹ 1,310,000 эдем ӹлен.
Куба

Куба (испанилӓ Cuba; официал лӹмжӹ — República de Cuba) — Йыдпел Америкыштыш ошмаоты кугижӓнӹш. 2009-шӹ ин тӹштӹ 11,239,363 эдем ӹлен.
Тӱркс дӓ Кайкос

Тӱркс дӓ Кайкос ошмаотывлӓ (англла Turks and Caicos Islands) — Йыдпел Америкыштыш Кого Британин ошмаотывлӓ. 2009-шӹ ин тӹштӹ 11,239,363 эдем ӹлен. Ти ошмаотывлӓш марынвлӓӓт турист семӹнь кашташ яратат.
лӹм.
Ошмаотывлӓ лӹмӹн этимологижӹ «Turks » ('Тӱрквлӓ' тенгеок 'Туроквлӓ' &lt; "Melocactus communis" : 'Turk's head тенгеок Turk's cap' кактус) дон «caya hico» ('string of islands') шамаквлӓ гӹц лин.
Бразили

Бразили (португалла Brasil; официал лӹмжӹ — República Federativa do Brasil) — Кечӹвӓлвел Америкыштыш кугижӓнӹш. Йыдпелнӹ Венесуэла, Гайана, Суринам дӓ Франци Гвиана, йыд-вадывелнӹ Колумби, вадывелнӹ Боливи дӓ Перу, кечӹвӓл-вадывелнӹ Аргентина дӓ Парагвай, кечӹвӓлвелнӹ Уругвай доно пӹсмӓным кыча. Кечӹвӓлвел Америкышты кого кугижӓнӹшвлӓ ло гӹц 1-шӹ вӓрӹм нӓлеш. 2010-шы ин тӹштӹ 190,732,694 эдем ӹлен.
Боливи

Боливи (испанилӓ Bolivia, кечуала Buliwya Achka nasyunkunap Mamallaqta, аймарала Wuliwya Suyu, гуаранилӓ Tetã Volívia; официал лӹмжӹ — Estado Plurinacional de Bolivia) — Кечӹвӓлвел Америкыштыш кугижӓнӹш. Йыдпелнӹ дӓ ирвелнӹ Бразили, кечӹвӓлвелнӹ Парагвай дӓ Аргентина, вадывелнӹ Чили дӓ Перу доно пӹсмӓным кыча. 2010-шы ин тӹштӹ 10,907,778 эдем ӹлен.
Эквадор

Эквадор (испанилӓ Ecuador; официал лӹмжӹ — Эквадор Республика испанилӓ República del Ecuador) — Кечӹвӓлвел Америкыштыш кугижӓнӹш. Йыдпелнӹ дӓ ирвелнӹ Колумби, ирвелнӹ дӓ кечӹвӓлвелнӹ Перу, вадывелнӹ Шӹпӓн океан доно пӹсмӓным кыча. 2010-шы ин тӹштӹ 58.910.000 эдем ӹлен.
Провинцивлӓжӹ.
Эквадорышты 24 провинци (provincia) улы.
Гайана

Гайана (англла Guyana; официал лӹмжӹ — Cooperative Republic of Guyana) — Кечӹвӓлвел Америкыштыш Гвиана регионшты кугижӓнӹш. Йыдпелнӹ Atlantic Ocean, ирвелнӹ Суринам, кечӹвӓлвелнӹ дӓ кечӹвӓл-вадывелнӹ Бразили, вадывелнӹ Венесуэла доно пӹсмӓным кыча. 2010-шы ин тӹштӹ 752,940 эдем ӹлен.
Колумби

S
Колумби (испанилӓ Colombia; официал лӹмжӹ — República de Colombia) — Кечӹвӓлвел Америкыштыш кугижӓнӹш. Йыдпелнӹ Кариб тангыж, йыд-вадывелнӹ Панама, ирвелнӹ Венесуэла дӓ Бразили, кечӹвӓлвелнӹ Эквадор дӓ Перу, вадывелнӹ Шӹпӓн океан доно пӹсмӓным кыча. 2010-шы ин тӹштӹ 285.511.00 эдем ӹлен. Вуйхалажы: Богота.
Перу

Перу (испанилӓ Perú, кечуала Perú, аймарала Piruw; официал лӹмжӹ — República del Perú) — Кечӹвӓлвел Америкыштыш кугижӓнӹш. Йыдпелнӹ Эквадор дӓ Колумби, ирвелнӹ Бразили, кечӹвӓл-ирвелнӹ Боливи, кечӹвӓлвелнӹ Чили, вадывелнӹ Шӹпӓн океан доно пӹсмӓным кыча. 2010-шы ин тӹштӹ 152.830.000 эдем ӹлен.
Суринам

Суринам (нидерландла Suriname, сранан-тонгола Sranangron тенгеок Sranankondre; официал лӹмжӹ — Republiek Suriname) — Кечӹвӓлвел Америкыштыш Гвиана регионшты кугижӓнӹш. Йыдпелнӹ Кариб тангыж, вадывелнӹ Гайана, ирвелнӹ Франци Гвиана, кечӹвӓлвелнӹ Бразили доно пӹсмӓным кыча. 2009-шӹ ин тӹштӹ 4.510.000 эдем ӹлен.
Уругвай

Уругвай (испанилӓ Uruguay; официал лӹмжӹ — República Oriental del Uruguay) — Кечӹвӓлвел Америкыштыш кугижӓнӹш. Йыдпелнӹ Бразили, вадывелнӹ Аргентина, кечӹвӓлвелнӹ дӓ ирвелнӹ Atlantic Ocean доно пӹсмӓным кыча. 2016-шы ин тӹштӹ 3.444.006 эдем ӹлен.
Фолкленд ошмаотывлӓ

Фолкленд ошмаотывлӓ тенгеок Мальвин ошмаотывлӓ (англла Falkland Islands, испанилӓ Islas Malvinas) — Кечӹвӓлвел Америкыштыш Кого Британин тангыж шайылныш ошмаотывлӓжӹ. 2008-шӹ ин тӹштӹ 3,140 эдем ӹлен.
Мӧр

 Мӧр (латинлӓ Fragaria) — роза йыхыш пырышы шукы иӓш якшар кушкыш. Кок йиш мӧр улы: изимӧр дӓ когомӧр.
Изимӧр

 
Изимӧр (латинлӓ Fragaria) — роза йыхыш пырышы шукы иӓш якшар мӧрӓн кушкыш.
Абхази

Абхази (абхазла Аҧсны ; официал лӹмжӹ — Аҧсны Аҳәынҭқарра ) — Азиштӹш дэ-факто кугижӓнӹш. Йыдпелнӹ Россий, вадывелнӹ дӓ кечӹвӓлвелнӹ Шим тангыж, ирвелнӹ дӓ кечӹвӓлвелнӹ Грузи доно пӹсмӓным кыча. 2011-шӹ ин тӹштӹ 242,862 эдем ӹлен. Вуйхалажы: Сухум.
Марокко

Марокко (арабла المغرب‎‎; официал лӹмжӹ — ‎‎المملكة المغربية) — Йыдвел Африкыштыш кугижӓнӹш. Йыдпелнӹ Мӱлӓндӹ лоштыш тангыж дӓ Атланти океан, вадывелнӹ Атланти океан, ирвелнӹ Алжир кечӹвӓлвелнӹ Western Sahara доно пӹсмӓным кыча. 2009-шӹ ин тӹштӹ 32,200,000 эдем ӹлен. Вуйхалажы: Рабат.
Алжир

Алжир (арабла‎ الجزائر‎; официал лӹмжӹ — الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشّعبية) — Йыдвел Африкыштыш кугижӓнӹш. Йыдпелнӹ Мӱлӓндӹ лоштыш тангыж, йыд-ирвелнӹ Тунис, ирвелнӹ Ливи, вадывелнӹ Марокко, кечӹвӓл-вадывелнӹ Western Sahara, Маврики дӓ Мали, кечӹвӓл-ирвел Нигер доно пӹсмӓным кыча. 2010-шы ин тӹштӹ 35,423,000 эдем ӹлен. Вуйхалажы: Алжир.
Тунис

Тунис (арабла تونس‎; официал лӹмжӹ — الجمهورية التونسية) — Йыдвел Африкыштыш кугижӓнӹш. Йыдпелнӹ Мӱлӓндӹ лоштыш тангыж, вадывелнӹ Алжир, кечӹвӓл-ирвелнӹ Ливи доно пӹсмӓным кыча. 2011-шӹ ин тӹштӹ 10,432,500 эдем ӹлен. Вуйхалажы: Тунис.
Ливи

Ливи (арабла‎‎ ‏ليبيا‎) — Йыдвел Африкыштыш кугижӓнӹш. Йыдпелнӹ Мӱлӓндӹ лоштыш тангыж, ирвелнӹ Египет, кечӹвӓл-ирвелнӹ Судан, кечӹвӓлвелнӹ Чад дӓ Нигер, вадывелнӹ Алжир дӓ Тунис доно пӹсмӓным кыча. 2010-шы ин тӹштӹ 6,420,000 эдем ӹлен. Вуйхалажы: Триполи.
Мӱлӓндӹ лоштыш тангыж

Мӱлӓндӹ лоштыш тангыж — Атланти океанын бассейнӹшкӹжӹ пырыш коргӹштӹш тангыж.
Судан

Судан (арабла‎‎ السودان‎‎; официал лӹмжӹ — جمهورية السودان) — Йыд-ирвел Африкыштыш кугижӓнӹш. Йыдпелнӹ Египет, йыд-ирвелнӹ Якшар тангыж, ирвелнӹ Эритрей дӓ Эфиопи, кечӹвӓл-ирвелнӹ Кени дӓ Уганда, кечӹвӓлвелнӹ Кечӹвӓлвел Судан, кечӹвӓл-вадывелнӹ Покшал Африка Республика, вадывелнӹ Чад, йыд-вадывелнӹ Ливи доно пӹсмӓным кыча. 2009-шӹ ин тӹштӹ 43,939,598 эдем ӹлен. Вуйхалажы: Хартум.
Клӓт

Клӓт — пӹрцӹм ӓль лашашым оптымы ӱштӹ кӹдеж.
Эритрей

Эритрей (тигриньяла ሃገረ ኤርትራ, арабла دولة إرتري‎‎) — Ирвел Африкыштыш кугижӓнӹш. Вадывелнӹ Судан, кечӹвӓлвелнӹ Эфиопи, кечӹвӓл-ирвелнӹ Джибути, йыд-ирвелнӹ дӓ ирвелнӹ Якшар тангыж доно пӹсмӓным кыча. 2009-шӹ ин тӹштӹ 5,224,000 эдем ӹлен. Вуйхалажы: Асмэра.
Эфиопи

Эфиопи (амхарала‎‎ ኢትዮጵያ ʾĪtyōṗṗyā; официал лӹмжӹ — የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ) — Африкыштыш кугижӓнӹш. Йыдпелнӹ Эритрей, вадывелнӹ Судан, ирвелнӹ Джибути дӓ Сомали, кечӹвӓлвелнӹ Кени доно пӹсмӓным кыча. 2011-шӹ ин тӹштӹ 88,013,491 эдем ӹлен. Вуйхалажы: Аддис-Абеба.
Адамантини

Адамантини () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Бразилиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ адамантини улы.
Акакаллис

Акакаллис () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 (?) йиш тӹрлӹ акакаллис улы.
Аламани

Аламани () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Мексикышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ аламани улы.
Амерорхис

Амерорхис () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Канадышты дӓ АУШштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ амерорхис улы.
Анселли

Анселли () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Африкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ анселли улы.
Антогониюм

Антогониюм () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ антогониюм улы.
Аплектрум

Аплектрум () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ аплектрум улы.
Аретуса

Аретуса () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ аретуса улы.
Арундина

Арундина () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ арундина улы.
Барбродри

Барбродри () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Бразилиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ барбродри улы.
Дракула (кушкыш)

Дракула () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 126 йиш тӹрлӹ дракула улы.
Каттлеелла

Каттлеелла () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Бразилиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ каттлеелла улы.
Коелоглоссум

Коелоглоссум () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Европышты дӓ Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӓт ик йиш коелоглоссум веле улы.
Компери

Компери () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Турциштӹ, Крымышты, Ливанышты, Иракышты дӓ Иранышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ компери улы.
Кондилаго

Кондилаго () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Колумбиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ кондилаго улы.
Кораллориза

Кораллориза () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты дӓ Евразиштӹ ("C. trifida") вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 90 йиш тӹрлӹ кораллориза улы.
Эсмералда (кушкыш)

Эсмералда () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 3 йиш тӹрлӹ эсмералда улы.
Эриаксис

Эриаксис () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. У Каледоништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ эриаксис улы.
Эмбрееа

Эмбрееа () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Колумбиштӹ дӓ Эквадорышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ эмбрееа улы.
Микрохилус

Микрохилус () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 78 йиш тӹрлӹ микрохилус улы.
Полистахи

Полистахи () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Африкышты, Азиштӹ дӓ Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 100 йиш тӹрлӹ полистахи улы.
Станхопей

Станхопей () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 55 йиш тӹрлӹ станхопей улы.
Хаммарби

Хаммарби () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Northern Hemisphere-штӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ хаммарби улы.
Хлорэй

Хлорэй () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 51 йиш тӹрлӹ хлорэй улы.
Цератохилус

Цератохилус () – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Индонезиштӹ (Ява дӓ Суматра) вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ Цератохилус улы.
Кигали

Кигали (руандала Umujyi wa Kigali ; французла дӓ англла Kigali ) — Руандан сек изи провинцижӹ, вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2009-шӹ ин тӹштӹ 965,398 эдем ӹлен. Халан территорижӹ 730 км².
Ацераторхис

Ацераторхис ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Тибетиштӹ дӓ покшал Китайышты, Юньнаньиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ ацераторхис улы.
Акермани

Акермани ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 5 йиш тӹрлӹ акермани улы.
Лӹмжӹ.
Лӹмжӹм американ таксономист James D. Ackerman лӹмеш пумы.
Акриопсис

Акриопсис ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Океаништӹ дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 12 йиш тӹрлӹ акриопсис улы.
Акрохэне

Акрохэне ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ акрохэне улы.
Акрорхис

Акрорхис ( ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Коста-Рикышты дӓ Панамышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ акрорхис улы.
Руанда халавлӓ

Нигери (руандала Imijyi y’u Rwanda, англла Cities in Rwanda ) — Руандан халавлӓжӹ.
Бутаре

Бутаре (руандала дӓ англла Butare ) — Руандан халажы . Руандышты кого халавлӓ ло гӹц 4-шӹ вӓрӹм нӓлеш. 2002-шы ин тӹштӹ 77,000 эдем ӹлен.
Гитарама

Гитарама (руандала дӓ англла Gitarama) — Руандан халажы . Руандышты кого халавлӓ ло гӹц 5-шӹ вӓрӹм нӓлеш. 2002-шӹ ин тӹштӹ 84,669 эдем ӹлен.
Рухенгери

Гитарама (руандала дӓ англла Ruhengeri ) — Руандан халажы . Руандышты кого халавлӓ ло гӹц 2-шы вӓрӹм нӓлеш. 2010-шы ин тӹштӹ 117.487 эдем ӹлен.
Гисеньи

Гисеньи (руандала дӓ англла Gisenyi) — Руандан халажы . Руандышты кого халавлӓ ло гӹц 3-шы вӓрӹм нӓлеш. 2010-шы ин тӹштӹ 113 022 эдем ӹлен.
Руханго

 
Руханго (руандала дӓ англла Ruhango) — Руандан халажы . Руандышты кого халавлӓ ло гӹц 6-шы вӓрӹм нӓлеш. 2010-шы ин тӹштӹ 74.731 эдем ӹлен.
Бьумба

 
Бьумба (руандала дӓ англла Byumba ) — йыдпел Руандан халажы . Руандышты кого халавлӓ ло гӹц 7-шӹ вӓрӹм нӓлеш. 2010-шы ин тӹштӹ 74.670 эдем ӹлен.
Чьянгугу

 
Чьянгугу (руандала дӓ англла Cyangugu ) — кечӹвӓл-ирвел Руандан халажы . Руандышты кого халавлӓ ло гӹц 8-шӹ вӓрӹм нӓлеш. 2010-шы ин тӹштӹ 68.762 эдем ӹлен.
Ньанза

 
Ньанза (руандала дӓ англла Nyanza) — кечӹвӓлвел Руандан халажы . Руандышты кого халавлӓ ло гӹц 10-шы вӓрӹм нӓлеш. 2010-шы ин тӹштӹ 55.295 эдем ӹлен.
Рвамагана

Рвамагана (руандала дӓ англла Rwamagana ) — ирвел Руандан халажы . Руандышты кого халавлӓ ло гӹц 11-шӹ вӓрӹм нӓлеш. 2010-шы ин тӹштӹ 52.974 эдем ӹлен.
Кибунго

 
Кибунго (руандала дӓ англла Kibungo ) — ирвел Руандан халажы . Руандышты кого халавлӓ ло гӹц 12-шы вӓрӹм нӓлеш. 2010-шы ин тӹштӹ 48.910 эдем ӹлен.
Кибуйе

 
Кибуе (руандала дӓ англла Kibuye ) — вадывел Руандан халажы . Руандышты кого халавлӓ ло гӹц 13-шы вӓрӹм нӓлеш. 2010-шы ин тӹштӹ 47.885 эдем ӹлен.
Гиконгоро

 
Гиконгоро (руандала дӓ англла Gikongoro ) — кечӹвӓлвел Руандан халажы . Руандышты кого халавлӓ ло гӹц 14-шӹ вӓрӹм нӓлеш. 2010-шы ин тӹштӹ 34.780 эдем ӹлен.
Айова

Айова (англла Iowa ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 145 743 км². 2010-шы ин тӹштӹ 3 046 355 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Айова кымдецшӹ доно 26-шы дӓ ӹлӹзӹ шот доно 30-шы ылеш. Штат статусым Айовалан 28 декабрьын 1846 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 29-шӹ ылын. Штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Де-Мойн. 
Лӹмжӹ.
Лӹмжӹм Айова халык лӹмеш пумы.
Алабама (штат)

Алабама (англла Alabama ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 135 765 км². 2010-шы ин тӹштӹ 4 779 736 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Алабама кымдецшӹ доно 30-шы дӓ ӹлӹзӹ шот доно 23-шы ылеш. Штат статусым Алабамалан 14 декабрьын 1819 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 22-шы ылын. Штатын вуйхалажы: Монтгомери; сек кого халажы: Бирмингем. 
Лӹмжӹ.
Лӹмжӹм Алабама халык лӹмеш пумы.
Аляска

Аляска (англла Alaska ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 1 717 854 км². 2010-шы ин тӹштӹ 710 231 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Аляска кымдецшӹ доно 1-шӹ дӓ ӹлӹзӹ шот доно 48-шӹ ылеш. Штат статусым Аляскалан 3 январьын 1959 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 49-шӹ ылын. Штатын вуйхалажы: Джуно; сек кого халажы: Анкоридж. 
Халыквлӓжӹ.
Alaskan natives 5 main culture grup:
Аризона

Аризона (англла Arizona ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 1 295 254 км². 2010-шы ин тӹштӹ 6 392 017 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Аризона кымдецшӹ доно 6-шы дӓ ӹлӹзӹ шот доно 20-шы ылеш. Штат статусым Аризоналан 14 февральын 1912 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 48-шӹ ылын. Штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Финикс.
Симавышты рок ӹрзӓлтмӓш (2011)

Симавыштыш рок ӹрзӓлтмӓш (2011) (турокла 2011 Simav depremi ) — кыды 19-шӹ майын 2011-шы ин 23:15 UTC (Мары Элышты ?) вадывел Турцин Кӱтахья илӹштӹ лиӓлтӹн. Гипоцентржӹ 9,1 уштыш келгӹцӹштӹ Симав хала лишнӹ ылын.
Арканзас

Арканзас (англла Arkansas ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 1 137 733 км². 2010-шы ин тӹштӹ 2 915 918 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Арканзас кымдецшӹ доно 29-шӹ дӓ ӹлӹзӹ шот доно 33-шы ылеш. Штат статусым Арканзаслан 15 июньын 1836 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 25-шӹ ылын. Штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Литл-Рок.
Вадывел Виргини

Вадывел Виргини (англла West Virginia ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 62 755 км². 2010-шы ин тӹштӹ 1 859 815 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Вадывел Виргини кымдецшӹ доно 41-шӹ дӓ ӹлӹзӹ шот доно 37-шӹ ылеш. Штат статусым Вадывел Виргинилӓн 20 июньын 1863 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 35-шӹ ылын. Штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Чарлстон.
Вайоминг

Вайоминг (англла Wyoming ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 253 348 км². 2010-шы ин тӹштӹ 563 626 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Вайоминг кымдецшӹ доно 10-шы дӓ ӹлӹзӹ шот доно 50-шӹ ылеш. Штат статусым Вайоминглӓн 20 июньын 1863 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 44-шӹ ылын. Штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Шайенн.
Вашингтон (штат)

Вашингтон (англла Washington ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 184 827 км². 2010-шы ин тӹштӹ 6 724 540 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Вашингтон кымдецшӹ доно 18-шӹ дӓ ӹлӹзӹ шот доно 14-шӹ ылеш. Штат статусым Вашингтонлан 11 ноябрьын 1889 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 42-шы ылын. Штатын вуйхалажы: Олимпи; сек кого халажы: Сиэтл.
Кӹшӓн

Кӹшӓн - выргем кӧргеш ӓль вӹлӓн ырген шӹндӹмӹ изи тӓпнӓк. Кӹшӓн кыды-тидӹ хӓдӹрӹштӓт лин кердеш, шамаклан, портфельӹштӹ, тӓпнӓквлӓштӹ.
Кӹшкӓр

Кӹшкӓр. Ти шамак кырык мары йӹлмӹштӹ шукы хӓдӹрӹм анжыкта.
http://www.google.fi/search?q=Runko&amp;hl=fi&amp;prmd=ivns&amp;tbm=isch&amp;tbo=u&amp;source=univ&amp;sa=X&amp;ei=c4HaTfqDFMuLswaU1vDtAg&amp;ved=0CD0QsAQ&amp;biw=1343&amp;bih=733
Вермонт

Вермонт (англла Vermont ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 24 923 км². 2010-шы ин тӹштӹ 625 741 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Вермонт кымдецшӹ доно 45-шӹ дӓ ӹлӹзӹ шот доно 49-шӹ ылеш. Штат статусым Вермонтлан 4 мартын 1791 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 14-шӹ ылын. Штатын вуйхалажы: Монтпилиер; сек кого халажы: Бӧрлингтон.
Виргини

Виргини (англла Virginia, Commonwealth of Virginia ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 110 785 67 км². 2010-шы ин тӹштӹ 8 001 024 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Виргини кымдецшӹ доно 35-шӹ дӓ ӹлӹзӹ шот доно 12-шы ылеш. Штат статусым Виргинилӓн 25 июньын 1788 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 10-шы ылын. Штатын вуйхалажы: Ричмонд; сек кого халажы: Вирджини-Бич.
Висконсин

Висконсин (англла Wisconsin ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 169 639 км². 2010-шы ин тӹштӹ 5 686 986 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Висконсин кымдецшӹ доно 23-шы дӓ ӹлӹзӹ шот доно 18-шӹ ылеш. Штат статусым Висконсинлӓн 29 май ын 1848 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 30-шы ылын. Штатын вуйхалажы: Мэдисон; сек кого халажы: Милуоки.
Гавайи

Гавайи (англла State of Hawaii, гавайилӓ Moku`a-ina o Hawai ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 169 639 км². 2010-шы ин тӹштӹ 1 360 301 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Гавайи кымдецшӹ доно 43-шы дӓ ӹлӹзӹ шот доно 42-шы ылеш. Штат статусым Гавайилӓн 21 августын 1959 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 50-шӹ ылын. Штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Гонолулу.
Делавэр

Делавэр (англла Delaware ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 6 452 км². 2010-шы ин тӹштӹ 897 934 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Делавэр кымдецшӹ доно 49-шы дӓ ӹлӹзӹ шот доно 45-шы ылеш. Штат статусым Делавэрлӓн 7 декабрьын 1787 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 1-шӹ ылын. Штатын вуйхалажы: Довер; сек кого халажы: Уилмингтон.
Литл-Рок (Арканзас)

Литл-Рок (англла Little Rock ) — Америкын ушымы штатвлӓн Арканзас штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. Халан территорижӹ: 302.5 км². 2010-шы ин тӹштӹ 193 524 эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «little» ('изи') дон «rock» ('кӱ') шамаквлӓ гӹц лин.
Джорджи

Джорджи (англла State of Georgia ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 153 909 км². 2010-шы ин тӹштӹ 9 687 653 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Джорджи кымдецшӹ доно 24-шы дӓ ӹлӹзӹ шот доно 10-шы ылеш. Штат статусым Джорджилӓн 2 январьын 1788 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 4-шӹ ылын. Штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Атланта.
Пӹлгом

Пӹлгом - космос монгырышкыла шыпшылтшы Мӱлӓндӹ йӹр ылшы панорамыла кайшы кымдец. Тӹдӹ мӓгӓл вуй гӹц ӹшке цӹрежӹм вашталтылеш.
Иллинойс (штат)

Иллинойс (англла Illinois ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 149 998 км². 2010-шы ин тӹштӹ 12 830 632 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Иллинойс кымдецшӹ доно 25-шӹ дӓ ӹлӹзӹ шот доно 5-шӹ ылеш. Штат статусым Иллинойслан 3 декабрьын 1818 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 21-шӹ ылын. Штатын вуйхалажы: Спрингфилд; сек кого халажы: Чикаго.
Чикаго

Шайенн (англла Chicago ) — Америкын ушымы штатвлӓн Иллинойс штатын сек кого халажы. Халан территорижӹ: 606.1 км². 2010-шы ин тӹштӹ 2 695 598 эдем ӹлен.
Джуно (Аляска)

Джуно (англла Juneau ) — Америкын ушымы штатвлӓн Аляска штатын вуйхалажы. Халан территорижӹ: 8,430.4 км². 2010-шы ин тӹштӹ 30 988 эдем ӹлен.
Анкоридж

Анкоридж (англла Anchorage ) — Америкын ушымы штатвлӓн Аляска штатын сек кого халажы. Халан территорижӹ: 5,079.2 км². 2010-шы ин тӹштӹ 291,826 эдем ӹлен.
Олимпи (Вашингтон)

Олимпи (англла Olympia ) — Америкын ушымы штатвлӓн Вашингтон штатын вуйхалажы. Халан территорижӹ: 48.0 км². 2010-шы ин тӹштӹ 46,478 эдем ӹлен.
Сиэтл

Сиэтл (англла Seattle ) — Америкын ушымы штатвлӓн Вашингтон штатын сек кого халажы. Халан территорижӹ: 369.2 км². 2010-шы ин тӹштӹ 608,660 эдем ӹлен.
Монтпилиер (Вермонт)

Монтпилиер (англла Montpelier ) — Америкын ушымы штатвлӓн Вермонт штатын вуйхалажы. Халан территорижӹ: 26.6 км². 2010-шы ин тӹштӹ 7,705 эдем ӹлен.