tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Сарикӓ ялан кошыгек

Сарикӓ ялан кошыгек () — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Конго Демократи Республикышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Царамак кошыгек

Царамак кошыгек () — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Африкышты дӓ Арави пел ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Голанд кошыгек

Голанд кошыгек () — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Кеништӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Кӹрӓн калпакан кошыгек

Кӹрӓн калпакан кошыгек () — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Джексон кошыгек

Джексон кошыгек () — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Катанга кошыгек

Катанга кошыгек () — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Конго Демократи Республика дӓ Замбиштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Маньяр кошыгек

Маньяр кошыгек () — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Финн кошыгек

Финн кошыгек () — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Индиштӹ дӓ Непалышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек. 
Лӹмжӹ.
Лӹмжӹм британ орнитолог Фрэнк Финн (Frank Finn, 1868 – 1932) лӹмеш пумы.
Шим вуян кошыгек

Шим вуян кошыгек () — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Мадагаскар кошыгек

Мадагаскар кошыгек () — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Мадагаскарышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Сан-Томе кошыгек

Сан-Томе кошыгек () — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Африкышты Сан-Томе дӓ Принсипи ошмаотывлӓштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Сомали кошыгек

Сомали кошыгек () — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Ирвел Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Фокс кошыгек

Фокс кошыгек () — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Угандышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Кым цӹреӓн кошыгек

Кым цӹреӓн кошыгек () — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Шим лепкӓн кошыгек

Шим лепкӓн кошыгек () — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Вейнс кошыгек

Вейнс кошыгек () — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Кошы оравивлӓ

Кошы оравивлӓ () — орави йишвлӓн йыхыш группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кошыгеквлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ кошы орави улы.
Эфиопи лагы

Эфиопи лагы () — лагы йишвлӓн группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ лагы. Кытшы 22 см якте шоэш.
Ош шӱӓн лагы

Ош шӱӓн лагы () — лагы йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ лагы. Кытшы 20,5–26 см, нелӹцшӹ 40–77 г якте шоэш.
Симсӹ сиали

Симсӹ сиали () — лагы йишвлӓн группыш пырышы Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ сиали. Кытшы 16–20 см, нелӹцшӹ 30 г якте шоэш.
Сиали

Сиаливлӓ () — лагы йишвлӓн группыш пырышы Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ сиали улы.
Ирвел сиали

Ирвел сиали () — лагы йишвлӓн группыш пырышы Йыдпел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ сиали. Кытшы 16–21 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 25–32 см, нелӹцшӹ 27–34 г якте шоэш.
Лачокла оравивлӓ

Лачокла оравивлӓ () — орави йишвлӓн группыш пырышы Африкышты дӓ Евразиштӹ вӓшлиӓлтшӹ оравивлӓ. Цилӓжӹ 24 тӹрлӹ орави улы. 
Оравивлӓн сек изижӹн ("Passer eminibey") кытышты 11.4 см, нелӹцшӹ 13.4 г; сек когожын ("Passer gongonensis") кытышты 18 см, нелӹцшӹ 42 г якте лин кердеш.
Лым оравивлӓ

Лым оравивлӓ () — орави йишвлӓн группыш пырышы Евразиштӹ вӓшлиӓлтшӹ мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 3-8 тӹрлӹ лым орави улы.
Лым орави

Лым орави () — орави йишвлӓн группыш пырышы Евразиштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ мырышы кек. Кытшы 17 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 34 см, нелӹцшӹ 40 г якте шоэш. 
Пӹжӓшӹштӹ 3–4 тенгеок 4–5 ош мыны якте лин кердеш.
Кеклик

Кекликвлӓ () — фазан йишвлӓн группыш пырышы Евразиштӹ дӓ Йыдпел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ мызы йиш кеквлӓ. Цилӓжӹ 7 тӹрлӹ кеклик улы.
Ази кеклик

Ази кеклик () — фазан йишвлӓн группыш пырышы Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кеклик. Кытшы 32–35 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 47–52 см, нелӹцшӹ 450–800 г якте шоэш.
Европа кеклик

Европа кеклик () — фазан йишвлӓн группыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Европышты вӓшлиӓлтшӹ кеклик. Кытшы 32–37 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 46–53 см, нелӹцшӹ 550–850 г якте шоэш.
Якшар кеклик

Якшар кеклик () — фазан йишвлӓн группыш пырышы кечӹвӓл-вадывел Европышты вӓшлиӓлтшӹ кеклик. Кытшы 32–34 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 45–50 см, нелӹцшӹ 400–500 г якте шоэш.
Фазан йишвлӓ

Фазан йишвлӓ () — цӹвӹ ганьывлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ, Африкышты, Европышты дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 186 тӹрлӹ фазан йиш улы. 
Фазанвлӓн сек изижӹн ("Coturnix chinensis" выльдырцан) кытышты 12 см, нелӹцшӹ 20 г; сек когожын ("Pavo cristatus" павлин) кытышты 230 см, нелӹцшӹ 10 кг якте лин кердеш.
Бербери кеклик

Бербери кеклик () — фазан йишвлӓн группыш пырышы Йыдпел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кеклик. Кытшы 33–36 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 46–49 см, нелӹцшӹ 380–730 г якте шоэш.
Кӹдӹр йишвлӓ

Кӹдӹр йишвлӓ () — фазан йишвлӓн группыш пырышы Евразиштӹ дӓ Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 19 тӹрлӹ кӹдӹр йиш кек улы. 
Сузывлӓн сек изижӹн кытышты 31 см, нелӹцшӹ 260 г; сек когожын ("Tetrao urogallus" сузы) кытышты 95 см, нелӹцшӹ 6.5 кг якте лин кердеш. Озы кӹдӹрвлӓ, ӓвӓвлӓ гӹц когорак ылыт. 
Классификацижӹ.
 ├─ Bonasini — 
 └─ "Bonasa" — 
 ├─ Tetrastini — 
 └─ "Tetrastes" — Мызы
 └─ Tetraonini — 
 ├─ Falcipennina — 
 └─ "Falcipennis" — 
 ├─ Canachitina — 
 └─ "Falcipennis" — 
 ├─ Tetraonina — 
 ├─ "Lyrurus" — Кӹдӹрвлӓ
 └─ "Tetrao" — Сузы
 ├─ Centrocercina — 
 └─ "Centrocercus" — 
 ├─ "Tympanuchus" — 
 └─ "Dendragapus" — 
 └─ Lagopodina — 
 └─ "Lagopus" —
Кӹдӹрвлӓ

Кӹдӹрвлӓ () — фазан йишвлӓн группын кӹдӹр йишвлӓн группыш пырышы Евразиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ кӹдӹр улы.
Кӹдӹр

Кӹдӹр тенгеок лачокла кӹдӹр (; ) — фазан йишвлӓн группын кӹдӹр йишвлӓн группыш пырышы Евразиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӹдӹр. Кытшы 45–60 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 246–291 мм, нелӹцшӹ 820–1750 г якте шоэш.
Кавкази кӹдӹр

Кавкази кӹдӹр () — фазан йишвлӓн группын кӹдӹр йишвлӓн группыш пырышы Кавкази дӓ Турциштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӹдӹр. Озывлӓн кытшы 50–55 см, пачыжы 18 см, нелӹцшӹ 820–1005 г якте шоэш. Ӓвӓвлӓн кытшы 37–42 см, нелӹцшӹ 712–820 г якте шоэш.
Лӹмжӹ.
Лӹмжӹм поляк натуралист, зоолог дӓ ботаник Людвик Млокосевич (Ludwik Aleksander Młokosiewicz, 1831 – 1909) лӹмеш пумы.
Выльдырцанвлӓ

Выльдырцанвлӓ () — фазан йишвлӓн группыш пырышы Евразиштӹ, Африкышты дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ мызы йиш кеквлӓ. Цилӓжӹ 7-10 тӹрлӹ выльдырцан улы.
Немӹццӹвӹвлӓ

Немӹццӹвӹвлӓ ( дон Meleagridinae) — фазан йишвлӓн группыш пырышы Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ немӹццӹвӹ улы.
Немӹццӹвӹ

Немӹццӹвӹ (; ) — фазан йишвлӓн группын немӹццӹвӹвлӓн группыш пырышы Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кек. Озывлӓн кытшы 1 м, нелӹцшӹ 10 кг якте шоэш. Ӓвӓвлӓн кытшы 90 см, нелӹцшӹ 4 кг якте шоэш.
Сӹнзӓлыкан немӹццӹвӹ

Сӹнзӓлыкан немӹццӹвӹ () — фазан йишвлӓн группын немӹццӹвӹвлӓн группыш пырышы Юкатан пел ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ кек. Озывлӓн кытшы 90–100 см, кӱкшӹцшӹ 71–92 см, нелӹцшӹ 3,25–4 кг якте шоэш. Ӓвӓвлӓн кӱкшӹцшӹ 65–69 см, нелӹцшӹ 1,9–2 кг якте шоэш.
Кок шылдыран шӹнгӓвлӓ

Кок шылдыран шӹнгӓвлӓ () — капшангывлӓн группыш пырышы кок шылдыран капшангывлӓ. Цилӓжӹ 120 000 тӹрлӹ кок шылдыран шӹнгӓ улы. 
Лӹмжӹ.
Лӹмӹн этимологижӹ тошты грек «δι-» (кок) дон «πτερόν» (шылдыр) шамаквлӓ гӹц лин.
Хант йӹлмӹ

Хант йӹлмӹ тенгеок остӓк йӹлмӹ (хантла "ханты ясаӈ" ) — хантвлӓн йӹлмӹштӹ. финн-угр йӹлмӹвлӓн угр тӹшкӓн йӹлмӹжӹ.
Лӹмдер.
хантла-кырыкмарла изи лӹмдер (Ирвел ханты Сургут диалект):
Фазанвлӓ

Фазанвлӓ () — фазан йишвлӓн группыш пырышы Евразиштӹ дӓ Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 53 тӹрлӹ фазан улы. 
Фазанвлӓн сек когожын ("Pavo cristatus" павлин) кытышты 230 см, нелӹцшӹ 10 кг якте лин кердеш. Озы фазанвлӓ, ӓвӓвлӓ гӹц когорак ылыт.
Пахлава

Пахлава тенгеок баклава ( — туроквлӓн десерт качкышышты.
Трагопан

Трагопанвлӓ () — фазан йишвлӓн группыш пырышы Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ фазанвлӓ. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ трагопан улы.
Монал

Моналвлӓ () — фазан йишвлӓн группыш пырышы Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ фазанвлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ монал улы.
Пӹлӹшӓн фазан

Пӹлӹшӓн фазанвлӓ () — фазан йишвлӓн группыш пырышы Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ фазанвлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ пӹлӹшӓн фазан улы.
Лофура

Лофуравлӓ () — фазан йишвлӓн группыш пырышы ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ фазанвлӓ. Цилӓжӹ 12 тӹрлӹ лофура улы.
Эрзӓ йӹлмӹ

 
Эрзӓ йӹлмӹ (эрзя тенгеок-мордва; марынвлӓ — эрзянь кель) — финн-угор йӹлмӹвлӓ финн-йыл группыш подгруппы мордва, йӹлмӹ эрзянин, кӱ республикӹн ик кугижӓншӹ йӹлмӹжӹ дон Мордовия, лугыч дон мокша дӓ рушла.
Мызы йиш кеквлӓ

Мызывлӓ () — фазан йишвлӓн группыш пырышы Евразиштӹ дӓ Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 113 тӹрлӹ мызы улы. 
Мызывлӓ ("Perdix, Ammoperdix, Ptilopachus, Lerwa, Tetraophasis, Rhizothera, Margaroperdix, Melanoperdix, Ophrysia, Xenoperdix, Arborophila, Caloperdix, Haematortyx, Rollulus, Ptilopachus, Bambusicola, Galloperdix"), турачвлӓ ("Francolinus, Peliperdix, Scleroptila, Dendroperdix, Pternistis"), уларвлӓ ("Tetraogallus"), кекликвлӓ ("Alectoris") дӓ выльдырцанвлӓ ("Coturnix, Anurophasis, Perdicula") мызы йиш кеквлӓ логӹц сек яратымышты.
Плутон

Плутон (символвлӓ: , ; ) — Кечӹ системын лушы планетыжы дӓ сек изижӹ. Кымдецшӹ цилӓжӹ 16647940 км².
Синди

Синди (), Цинтенгоф () — хала Эстоништӹ, Пӓрну якте 14 уштыш. Хала статусым 1938-шӹ и годшен намалеш.
Улар

Уларвлӓ () — фазан йишвлӓн группыш пырышы Турци гӹц Монголи дӓ Китай якте Азиштӹ кырыквлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ мызы йиш кеквлӓ. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ улар улы. Озы уларвлӓ, ӓвӓвлӓ гӹц когорак ылыт.
Лачокла турачвлӓ

Лачокла турачвлӓ () — фазан йишвлӓн группыш пырышы вадывел дӓ покшал Ази гӹц кечӹвӓлвел дӓ кечӹвӓл-ирвел Ази якте вӓшлиӓлтшӹ мызы йиш кеквлӓ. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ лачокла турач улы.
Турачвлӓ

Турачвлӓ ( дӓ "Pternistis") — фазан йишвлӓн группыш пырышы Азиштӹ дӓ Африкышты вӓшлиӓлтшӹ мызы йиш кеквлӓ. Цилӓжӹ 40 тӹрлӹ турач улы.
Упшан турач

Упшан турач () — фазан йишвлӓн группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ турач. Кытшы 33–35 см якте шоэш.
Эстон йӹлмӹ

 
Эстон йӹлмӹ (эстонла "eesti keel") — эстонвлӓн йӹлмӹштӹ. финн-угр йӹлмӹвлӓ гӹц иктӹжӹ.
Вепс йӹлмӹ

 
Вепс йӹлмӹ (вепслӓ "vepsän kel' ") — вепсвлӓн йӹлмӹштӹ. финн-угр йӹлмӹвлӓ гӹц иктӹжӹ.
Кунда

Ку́нда () — хала Эстоништӹ, Лӓӓне-Вирумаа уездӹштӹ. Хала XIII-шы курым годшен пӓлӹ. 1870-шы ин у цемент заводым чангымы, 1893-шы ин Эстоништӹш пӹтӓриш электростанцим пачмы. 1938- шӹ годшен хала статусым намалеш.
Микки Маус

Микки Маус () ти моло вес лит The Walt Disney Company.
Гуфи

Гуфи () ти моло вес лит келеш The Walt Disney Company.
Покемон

Покемон (англ. "Pokémon") ин ти лит сериал гач доно гана Nintendo.
Санджар, Азиз

Азиз Санджар ( ; 8-шӹ сентябрь 1946-шы и, Савур, Мардин, Турци) — турок дӓ американ биохимик, Нобель премин лауреатшы (2015).
Тезепир мечеть

Тезепир мечеть (азербайджанла: "Təzəpir məscidi") — Азербайджанын Баку халан тошты (1905-1914 ивлӓн) мечетьшӹ.
Мечеть лӹмӹн этимологижӹ «тезе» дон «пир» шамаквлӓ гӹц лин.
Лачокла фазанвлӓ

Лачокла фазанвлӓ () — фазан йишвлӓн группыш пырышы Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ фазанвлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ лачокла фазан улы.
Ала фазанвлӓ

Ала фазанвлӓ () — фазан йишвлӓн группыш пырышы Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ фазанвлӓ. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ ала фазан улы.
Павлин фазанвлӓ

Павлин фазанвлӓ () — фазан йишвлӓн группыш пырышы Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ фазанвлӓ. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ павлин фазан улы.
Эстон-Мары Ушем

Эстон-Мары Ушем ― Ушемӹм 1990-шы ин июньын Таллиннӹштӹ ӹштӹмӹ. Тӹнгжӹм Марий Эл дон Эстони лоштыш кӹлвлӓм кычымылан виӓнгмӓшӹм пуэн.
Джамала

Джамала (, крым тадарла "Camala, Джамала"; 27-шӹ август 1983-шы и, Ош, Киргизи) — крым тадар мырызы. 14 майын 2016-шы ин ти мырызым Евровидени мыры конкурсыш лауреатшы. Джамала Австриштӹ "1944" мырыжы доно Украиним анжыкташ тӹнгӓлеш.
Мальцев, Вячеслав Вячеславович

Вячеслав Вячеславович Мальцев (ш. 1964) — руш депутат, политик дӓ блогер.
Ала танагравлӓ

Ала танагравлӓ () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ ала танагра улы.
Якшар ялан манакинвлӓ

Якшар ялан манакинвлӓ () — манакин йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ якшар ялан манакин улы.
Кӹтӹк шылдыран манакинвлӓ

Кӹтӹк шылдыран манакинвлӓ () — манакин йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ кӹтӹк шылдыран манакин улы.
Пиправлӓ

Пиправлӓ () — манакин йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ пипра улы.
Якшар мӹшкӹрӓн пипра

Якшар мӹшкӹрӓн пипра () — манакин йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ пипра.
Шим манакинвлӓ

Шим манакинвлӓ () — манакин йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ шим манакин улы.
Пипритавлӓ

Пипритавлӓ () — манакин йишвлӓн группыш пырышы Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ пиприта улы.
Кырык танагравлӓ

Кырык танагравлӓ () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ кырык танагра улы.
Симсӹ шылдыран кырык танагра

Симсӹ шылдыран кырык танагра () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кырык танагра. Кытшы 18 см, нелӹцшӹ 43 г якте шоэш.
Якшар нерӓн танагра

Якшар нерӓн танагра () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кек. Кытшы 17 см, нелӹцшӹ 34 г якте шоэш.
Ош калпакан танагра

Ош калпакан танагра () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кек. Кытшы 24 см, нелӹцшӹ 114 г якте шоэш.
Цӹгӓк статян танагра

 
Цӹгӓк статян танагра () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кек. Кытшы 13-14 см, нелӹцшӹ 28.5 г якте шоэш.
Кымда нерӓн манакин

Кымда нерӓн манакин () — тиран ганьывлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Панамышты, Колумбиштӹ дӓ Эквадорышты) вӓшлиӓлтшӹ монотипан кек. Кытшы 15 см якте шоэш.
Кого нанду

Кого нанду () — нанду йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ нанду. Кытшы 127–140 см, нелӹцшӹ 20–27 г якте шоэш.
Изи нанду

Изи нанду () — нанду йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ нанду. Кытшы 90–100 см, нелӹцшӹ 15–28.6 г якте шоэш.
Африка страус

Африка страус () — страус йишвлӓн группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кого кек. Кеквлӓн сек когожы. Кытшы 270 см, нелӹцшӹ 63–145 кг якте шоэш.
Якшар шылдыран тинаму

Якшар шылдыран тинаму () — тинаму йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ монотипан кек. Кытшы 40–41 см, нелӹцшӹ 830 г якте шоэш.
Нотура

Нотуравлӓ () — тинаму йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ нотура улы.
Ош мӹшкӹрӓн нотура

Ош мӹшкӹрӓн нотура () — тинаму йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (йыд-ирвел Боливи, вадывел Парагвай дӓ йыд-ирвел Бразилиштӹ) вӓшлиӓлтшӹ нотура. Кытшы 27 см якте шоэш.
Изи нотура

Изи нотура () — тинаму йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Бразилиштӹ дӓ Парагвайышты) вӓшлиӓлтшӹ нотура. Кытшы 18–20 см якте шоэш.
Дарвин нотура

Дарвин нотура () — тинаму йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ нотура. Кытшы 26 см якте шоэш. 
Лӹмжӹм англи натуралист Чарлз Дарвин (1809 – 1882) лӹмеш пумы.
Ала нотура

Ала нотура () — тинаму йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Бразили, Парагвай, Уругвай дӓ Аргентинышты) вӓшлиӓлтшӹ нотура. Кытшы 24–25 см якте шоэш. 
Пӹжӓшӹштӹ 4–6 мыны якте лин кердеш.
Чако нотура

Чако нотура () — тинаму йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Парагвай дӓ Аргентинышты) вӓшлиӓлтшӹ нотура. Кытшы 24 см якте шоэш.
Упшан тинаму

Упшан тинаму () — тинаму йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Чили дӓ Аргентинышты) вӓшлиӓлтшӹ тинаму. Кытшы 39–41 см якте шоэш.
Кӹрӓн пӹлӹшӓн ала танагра

Кӹрӓн пӹлӹшӓн ала танагра () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ ала танагра. Кытшы 12,7 см, нелӹцшӹ 17 г якте шоэш.
Шим пӹлӹшӓн ала танагра

Шим пӹлӹшӓн ала танагра () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Колумбиштӹ вӓшлиӓлтшӹ ала танагра. Кытшы 12–14 см якте шоэш.
Якшар пӹлӹшӓн ала танагра

Якшар пӹлӹшӓн ала танагра () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Колумбиштӹ дӓ Эквадорышты вӓшлиӓлтшӹ ала танагра. Кытшы 13 см, нелӹцшӹ 21 г якте шоэш.
Якшар мӹшкӹрӓн кырык танагра

Якшар мӹшкӹрӓн кырык танагра () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кырык танагра. Кытшы 19 см, нелӹцшӹ 27 г якте шоэш.
Шим логерӓн кырык танагра

Шим логерӓн кырык танагра () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Колумби дӓ Эквадор) вӓшлиӓлтшӹ кырык танагра. Кытшы 18,5 см якте шоэш.
Шим шӹргӓн кырык танагра

Шим логерӓн кырык танагра () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Колумби) вӓшлиӓлтшӹ кырык танагра. Кытшы 18,5 см, нелӹцшӹ 41г якте шоэш.
Тӹшкӓ танагравлӓ

Тӹшкӓ танагравлӓ () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ изи кеквлӓ. Цилӓжӹ 9 тӹрлӹ тӹшкӓ танагра улы.
Луды логерӓн тӹшкӓ танагра

Луды логерӓн тӹшкӓ танагра () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ тӹшкӓ танагра. Кытшы 13,5 см, нелӹцшӹ 16 г якте шоэш.
Сарикӓ логерӓн тӹшкӓ танагра

Сарикӓ логерӓн тӹшкӓ танагра () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ тӹшкӓ танагра. Кытшы 15 см, нелӹцшӹ 26 г якте шоэш.
Сӹнзӓлыкан тӹшкӓ танагра

Сӹнзӓлыкан тӹшкӓ танагра ( тенгеок "Chlorospingus ophthalmicus") — танагра йишвлӓн группыш пырышы Америкышты вӓшлиӓлтшӹ тӹшкӓ танагра. Кытшы 13,5 см, нелӹцшӹ 20 г якте шоэш.
Ыжарикӓ тӹшкӓ танагра

Ыжарикӓ тӹшкӓ танагра () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Колумби дӓ Эквадор) вӓшлиӓлтшӹ тӹшкӓ танагра.
Шим шӹргӓн тӹшкӓ танагра

Шим шӹргӓн тӹшкӓ танагра () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Панама) вӓшлиӓлтшӹ тӹшкӓ танагра. Нелӹцшӹ 24 г якте лин кердеш.
Кӹтӹк нерӓн тӹшкӓ танагра

Кӹтӹк нерӓн тӹшкӓ танагра () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ тӹшкӓ танагра. Кытшы 14,5 см, нелӹцшӹ 20 г якте шоэш.
Ош сӹнзӓхалан тӹшкӓ танагра

Ош сӹнзӓхалан тӹшкӓ танагра () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ тӹшкӓ танагра. Кытшы 13,5 см, нелӹцшӹ 20 г якте шоэш.
Луды онган тӹшкӓ танагра

Луды онган тӹшкӓ танагра () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ тӹшкӓ танагра. Кытшы 14,5 см, нелӹцшӹ 18 г якте шоэш.
Такаркуна тӹшкӓ танагра

Такаркуна тӹшкӓ танагра () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Колумби дӓ Панама) вӓшлиӓлтшӹ тӹшкӓ танагра. Кытшы 14 см, нелӹцшӹ 18 г якте шоэш.
Попугай танагра

Попугай танагра () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ танагра. Кытшы 20 см, нелӹцшӹ 53 г якте шоэш.
Якшар онган дакнис

Якшар онган дакнис () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Колумби) вӓшлиӓлтшӹ дакнис. Кытшы 12 см якте шоэш.
Шим ялан дакнис

Шим ялан дакнис () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Бразилиштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ дакнис.
Панама дакнис

Панама дакнис () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Панама дӓ Колумбиштӹ вӓшлиӓлтшӹ дакнис. Кытшы 11,4 см якте шоэш.
Сарикӓ мӹшкӹрӓн дакнис

Сарикӓ мӹшкӹрӓн дакнис () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Колумби, Венесуэла, Эквадор, Перу Боливи дӓ Бразилиштӹ) вӓшлиӓлтшӹ дакнис. Кытшы 11,3 см якте шоэш.
Ош мӹшкӹрӓн дакнис

Ош мӹшкӹрӓн дакнис () — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Колумби, Эквадор, Перу дӓ Бразилиштӹ) вӓшлиӓлтшӹ дакнис. Кытшы 11 см, нелӹцшӹ 11 г якте шоэш.
Тӹшкӓ шапренгӹ йишвлӓ

Тӹшкӓ шапренгӹ йишвлӓ () — орави ганьывлӓн йыхыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ капшангы качшы мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 45-48 тӹрлӹ тӹшкӓ шапренгӹ улы.
Шӧртньӹ вуян мырызы шапренгӹ

Шӧртньӹ вуян мырызы шапренгӹ () — ӹшкӓ шапренгӹ йишвлӓн группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ мырызы шапренгӹ. Кытшы 22 см якте шоэш.
Гильдебрандт спрео

Гильдебрандт спрео () — шӹнгӹртӹш йишвлӓн группыш пырышы ирвел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ йӹлгӹжикӓ шӹнгӹртӹш. Кытшы 19 см, нелӹцшӹ 57 г якте шоэш. 
Лӹмжӹ.
Лӹмжӹм немӹц ботаник Иоганн Гильдебрандт (Johann Hildebrandt, 1847 – 1881) лӹмеш пумы.
Шим шӹнгӹртӹш

Шим шӹнгӹртӹш () — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш пырышы Испани, Португали, Сицили, Сардини, Корсика дӓ Йыдпел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ шӹнгӹртӹш. Кытшы 19–22 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 12,8–13,2 см, нелӹцшӹ 80–115 г якте шоэш.
Луды шӹнгӹртӹш

Луды шӹнгӹртӹш () — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӹнгӹртӹш. Кытшы 20–23 см якте шоэш.
Шим вуян титира

Шим вуян титира () — титира йишвлӓн группыш пырышы Америкышты вӓшлиӓлтшӹ титира. Кытшы 17 см якте шоэш.
Шим пачан титира

Шим пачан титира () — титира йишвлӓн группыш пырышы Америкышты вӓшлиӓлтшӹ титира. Кытшы 20–22 см, нелӹцшӹ 60–70 г якте шоэш.
Ош вуян ксенопсарис

Ош вуян ксенопсарис () — титира йишвлӓн группыш пырышы Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кек. Кытшы 13 см якте шоэш.
Бекард

Бекардвлӓ () — титира йишвлӓн группыш пырышы Америкышты вӓшлиӓлтшӹ мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 16 тӹрлӹ бекард улы.
Ыжар тупан бекард

Ыжар тупан бекард () — титира йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ бекард.
Корнан бекард

Корнан бекард () — титира йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ бекард. Кытшы 12 см, нелӹцшӹ 14 г якте шоэш.
Луды бекард

Луды бекард () — титира йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ бекард.
Мексика бекард

Мексика бекард () — титира йишвлӓн группыш пырышы Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ бекард.
Шим калпакан бекард

Шим калпакан бекард () — титира йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ бекард.
Якшар логерӓн бекард

Якшар логерӓн бекард () — титира йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ бекард.
Упшан бекард

Упшан бекард () — титира йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ бекард. Кытшы 12 см, нелӹцшӹ 14 г якте шоэш.
Ямайка бекард

Ямайка бекард () — титира йишвлӓн группыш пырышы Ямайкышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ бекард.
Маржанбулак

Маржанбулак (казахла Маржанбұлақ) — Казахстанышты "Ақтөбе" облысын "Алға" районын солажы.
Аарон

Аарон ( , ивритлӓ אַהֲרֹן) — Моисейӹн ӹзӓжӹ, Израиль халыкын пӹтӓришӹ священникшӹ, священник йыхлан тӹнгӓлтӹшӹм пушы.
Дронго йишвлӓ

Дронго йишвлӓ () — орави ганьывлӓ группыш пырышы Азиштӹ дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк ялан шимӓкӓ мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 24 тӹрлӹ дронго улы.
Той дронго

Той дронго () — Дронго йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ дронго.
Испани йӹлмӹ

Испани йӹлмӹ ("español, idioma español") — Испани йӹлмӹжӹ.
Кояіке

Кояіке (испанилӓ Coyhaique) — Чилин вуйхалажы.
Пунта Аренас

Пунта Аренас (испанилӓ Punta Arenas) — Чилин вуйхалажы.
Анна Нетребко

Анна Нетребко (, Кранодар, СССР) — мырызы.
Лайал Аббуд

Лайал Аббуд (, ; шачын 15 майын 1982) толын ливанский поп-мырызы, халык музыка, артиствлӓ, саунд-поэт-лирик, концерт, кӱ, модель, мусульман гуманитарный дӓ бизнес-леди.
Надежда Кучер

Надежда Кучер (, Минск, СССР) — мырызы.
Анатолий Соловьяненко

Анатолий Соловьяненко — мырызы.
Freestyle Script

Freestyle Script – шрифт мӓ пуйырен доно Мартин Веит в 1981. Полужирное версия логӹц Freestyle Script пуйырен в 1986. Савыктыше ак Adobe, ITC, Letraset. Ты 4 версийетжӹ: Regular, Bold, SH Reg Alt, SB Reg Alt.
Шипраге

Шипраге (Šiprage) - местное сообщество в Боснии и Герцеговине, Европа.
Кулаковы

Кулаковы — Мары Эл Республикӹн Кырык мары районыштышы сола. Красноволжский сола поселениш пыра дӓ тӹдӹн административный центржӹ ылеш.
Тӹштӹ 580 эдем ӹлӓ (2014 и).
Географи.
Цикмӓ — Шывашар корнын вургымла велнӹжӹ вӓрлӓнен, райцентр (Козьмодемьянск хала) гӹц кечӹвӓлвекӹлӓ 12 уштыш вӓрӹштӹ ылеш. Сола гӹц вадывекӹлӓ 1,5 уштыш вӓрӹштӹ Изи Йынгы ӓнгӹр йога.
Истори.
Икшӹ гӓнӓ ти сола гишӓн Юль Кушыргы гӹц лӓкшӹ 23 ӹлемӓн Кулаков почингӓ семӹнь 1795 ин сирӹмӹ. Тӹдӹ Казань губерништӹшӹ Козьмодемьянск уездӹн Кого Йынгы волостьышкыжы пырен.
Казань губерништӹшӹ ӹлӹмӹ вӓрвлӓм анжыктышы 1859 и годшы спискӹштӹ солам Юль-Кушарга лӹм доно сирен кодымы. Халык лошты Кулаковы маныныт. Москва почта корныш нӓнгешӹ Козьмодемьянск – Казань почта корнышты «лӹмдӹмӹ вӹдважвлӓ сага» вӓрлӓнен манын пӓлдӹртӹмӹ.
1877 и гӹц Кулаковы манмы сола Козьмодемьянск волость гӹц айырлышы Кулаковы волостьын центржӹ лин.
1899 ин апостол доно тӧр ылшы святой кугижӓ Константин дон тӹдӹн ӓвӓжӹ Елена лӹмеш пу церкӹм чангымы, приходым ӹштӹмӹ. 1939 ин церкӹм питӹрӹмӹ, тӹдӹм хозанлык керӓлеш кычылташ тӹнгӓлмӹ, варарак йылатымы.
1919 и гӹц сола сельсоветӹн центржӹ лиэш. I ступенян школым пачмы. 1921 и гӹц Козьмодемьянск кантон Красноволжский сельсоветӹн центржӹ. Икманяр веремӓ сола Красноволжье маналтын.
1930 ин Кулаковы солашты «Маяк» лӹмӓн колхозым ӹштӹмӹ, кым и гӹц тӹдӹм Цатныр солаштышы «Якшар партизан» колхоз доно ушымы. Вырсы паштек сола К.А. Тимирязев лӹмеш когоэмдӹмӹ колхозыш, варарак В.П. Мосолов лӹмеш колхозыш ушнен.
1954–1965 ивлӓ лошты Красноволжский сельсоветӹм пӹтӓрӹмӹ ылын, Кулаковы сола Четнаевский (1954—1960 ивлӓ) дӓ Усола (1960—1965 ивлӓ) сельсоветвлӓшкӹ пырен.
1970 ивлӓн солашты кого чангымы пӓшӓ кен, тӹнӓмок тӹдӹн докы андакшы Цатныр солам ушымы.
Кӹзӹтшӹ жеп.
Солашты сола поселенин администрацижӹ, Мосолов лӹмеш племзавод-колхозын правленижӹ, Красноволжский кӹдӓлӓш общеобразовательный школ, социально-культурный комплекс (андак – культура пӧрт), библиотека, почта отделени, фельдшер-акушер пункт дон ветеринар участкы вӓрлӓненӹт. АТС дон лапка улы.
Халык ӹшке чангымы дӓ шукы квартирӓн пӧртвлӓштӹ ӹлӓ. Солашкы газым пыртымы.
Культура пӧрт анзылны Кугу Отечественный вырсеш колышывлӓ лӹмеш памятникӹм шагалтымы.
Basshunter

Basshunter, Jonas Erik Altberg (22 декабрьын 1984 и, Хальмстад) — швед мырызы, музыкальный продюсер и диджей.
Суасламары конгресс национальный

Национальный суасламарывлӓ конгресс ("'ЧНК"'; ) — россий межрегиональный общественный организацивлӓ, национальный ушымы-автономийын культурный, ассоциация да иктешлымаш, кыдын вӓреш ылшы компактный суасламарывлӓ, вес эл дӓ россий федераций регио, общественный объединениш, частный дӓ кугижӓншӹ предприятивлӓм пӓшӓ коллектив, президент доно, тенге суасламары республика физический лицӓ.
Историм.
Тыменьшӹвлӓ съездӹштӹ пӹтӓришӹ ЧНК (1992 ин октябрьын 8-9) чебоксарышты, суасламары республикӹн дӓ верховный советӹштӹ халыквлӓ дон хурал решеннӓ эртӓрӓш, мышмашеш парти суасламарывлӓ. Съезд документӹшкӹжӹ пыртымы ылын, тӹдӹм пӓлӹмӹлӓ дӓ правовой чнк статусым идеология, кӓнгӓш кого президент доно айырен нӓлмӹ. Суверенитет конгресс кугижӓншӹ задачым шӹнденӹт тӹрӹс реализуя..
BAPS Шри Сваминараян Мандир

BAPS Шри Сваминараян Мандир - Канадаштӹ Торонто (Онтарио) халажӹштӹ Индуизмын мандир (храм).
54 Network радиостанци

54 Network радиостанци () — итальян FM-радиостанци. 1985-ин лӓктӹн.
Тошты лым: перви маналтеш DJ Club Studio 54.
Тӹштӹ пӓшӓм ӹштӓш: Алекс Албано, Энцо диЧиара, Паоло Сиа, Деметрио Малгери, Франко Сицилиано.
Рекламный лозунгвлӓ: "Il bello della musica è che quando ti colpisce non senti dolore" (Боб Марли).
Программа сутка шуйнен.
Олеся Журакивська

Олеся Викторовна Журакивська (, 13-шы август, 1973-шы и, Киев, ССРУ) — украин театр дӓ кино актриса.
Орны нэрс Дэлхийн улс

А.
Австрали - Австри - Азербайджан - Алжир - Америкын Ушымы Штатвлӓжӹ - Аргентино - Армения
Б.
Беларусь - Белиз - Бельгия - Болгария - Боливия - Бутан - Бразилия
В.
Венгри - Венесуэлышты - Вьетнам
Г.
Германи - Греция - Грузия - Гватемалы - Граница
Д.
Дани
Э.
Эстони
З.
Замбия
И.
Израиль - Индия - Индонезия - Иран - Ирландия -- Испани - Итали
К.
Казахстанын - Канадышты - Корей Республика - Кувейт - Кыргызстан - Шылтыкше - КЭДР
Л.
Латышла Республика - Люксембург - Литва
М.
Малайзия - Мексико - Молдова - Монголия
Н.
Непал - Нидерландвлӓ - Норвеги - Нью-Джерси
П.
Пасна левӓш
О..
Узбек
П.
Пакистан - Пыстыл - Польша - Португалия
Ч.
Россий - Руш
Х.
Хорватия
С.
Маринон Сан - Словакла - Словения - Сингапур
Т.
Таджикистан - Тайвань - Таиланд - Турция - Туркменистанышты - Кечӹвӓлвел Корей
У.
Украина - Йыдвел Ирландия дӓ Великобритания
Ф.
Филиппинвлӓ - Финлянди - Францин
Ч..
Чешский
Ш.
Швейцария - Швеция
Ю..
Югославия
Я.
Япони
Эммануэль Макрон

Эммануэль Макрон (, [emanɥɛl ʒɑ̃ miʃɛl fʁedeʁik makʁɔ̃]) — 1977 елның 21 декабрьында туган - олы Франция дәүләт хезмәткәре. Ул 2017 - 2022 елларда Франция Республикасы президенты иде.
Ален Делон

Ален Делон (8.11.1935 - 18.08.2024) родился 8 ноября в Сцэаукс. Он один из величайших французских актеров всех времен. Его фильмы посмотрели более 130 миллионов человек.
Tayanna

Tayanna (, Чернивцы, СССР) — мырызы.
Франсуа Олланд

Франсуа Олланд (, [fʁɑswa ʔɔl -ɑd]) — 1954 елның 12 августында туган - олы Франция дәүләт хезмәткәре. Ул 2012 - 2017 елларда Франция Республикасы президенты иде.
Баскин-Роббинс

Баскин-Роббинс - вӓпш кафе международный-кылмыктыме. Франшиза элышты цилӓжӹ 30 тӹдӹм сӓндӓлӹк улы. Негызлалташ ушымы штатвлӓн гӹц 5800 2800 объектжы. 1953 ин тӹдӹ ӹштен предприяти дон производство камака кок пасна ылшы мороженыйым ушнымашлан Баскин Берт дӓ Роббинс Ирв, тӹдӹ оньыскажы. Ушнымашлан предприяти дон производство мороженыйым якте манын пасна кок Burt’s Ice Cream Shop дӓ Snowbird Ice Cream. 21 snowbird таш мороженыйым тӹ жеп ылын, кыды семӹнь у да йонгата хвалят.
Рональд Рейган

Рональд Уилсон Рейган родился 6 февраля 1911 года и умер 5 июня 2004 года, американский актер и высокопоставленный чиновник. Он был президентом США с 1981 по 1989 год, переизбран в 1985 году.
Иран

Иран (персилӓ ایران) Анзыл Азиштӹ варланӹшӹ кугижанӹш. Иран 83 183 741 нарӹ ӹлӹзӹ. Кугижӓнӹшӹн вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Тихран.
Перси йӹлмӹ

Перси йӹлмӹ (زبان پارسی) - Иран, Афганистан, Таджикистан йӹлмӹжӹ.
La vida es sueño

Ӹлӹмӓш-тидӹ омын - тидӹ пӓшӓ театр ӹштӓ Кальдерон Барк Педро де ла пӹтӓриш 1635 и халыквлӓ дӓ литературный барокко стилян. Тӹнг темывлӓжӹ ылыныт ирӹк манын, халык ӹшке ӹлӹмӓш ынгара, шаналта назначеним ин пумы
Шонгын ом концепций кыце ӹлӹмӓш пиш, ссылкывлӓ шанен ылын, индус, мистикыжы перс, мораль, буддийский, традици иудео-христиан дӓ грек философ келесымаш. Седӹндон ак ончаш темла литератур
Науру йӹлмӹ

Науруанский йӹлмӹвлӓ (наурула йӹлмӹ тенгеок; наур. Dorerin Naoero) — микронезийский ик йӹлмӹ гӹц, нӹнӹ логӹц сек атипичный. П вел полинезиец цӹтен влияни когоэмӹн.
Науру халыкын туан йӹлмӹжӹ. Науру республикӹн ик кугижӓншӹ йӹлмӹ гӹц ылшы (англичанла лугыч доно). Науру йӹлмӹвлӓ намал тольы икшӹ пел халыквлӓ (7 тӹжем эдем нӓрӹ), цилӓ тидӹн годым нӹнӹ ганьок — кокты йӹлмӹжӹ.
Союз (космический корабль)

Союз ― руш космический корабль. 
Истори.
Периви ти корабльым лунаш чонгештӓш ӹштенӹт. Тидӹ гишӓн нӹл гӓнӓ Н-1 ракетеш чонгештен, но цилӓ чонгештӹмӓш годым ракеты пыдештӹн. Вара ти корабльым низкий околоземный орбитылан перепроектируэнӹт. Кок пӹтӓриш чонгештӹмӓш (Космос-133 дӓ Космос-140) эдемде эртен. Коктыт ге худан эртенӹт. Вара кымшы чонгештӹмӓш (Союз-1) годым икшӹ эдем чонгештен. Тидӹ Владимир Комаров ылын. Тӹнӓм парашут пачылтде. Тидӹ гишӓн корабль кого скоростьэш земляш кого видон чонгештен вазын, дӓ йылаш тӹнгӓлӹн. Тидӹ гишӓн кок и корабльвлӓ эдемде чонгештынӹт. Вара решенӹт эче ик гӓнӓ эдемӹм колтенӹт (Союз-3). Ти гӓнӓ корабль яжон чонгештен. Вара эче шӹм гӓнӓ корабль яжон чонгештен. Кӓндӓкшӹмшӹ чонгештӹмӓш годым шӹцмӹ годым корабль разгерметизируялтын, дӓ тидӹ гишӓн космонавтвлӓ Георгий Добровольский, Владислав Волков дӓ Виктор Пацаев коленӹт. Нинӹ кырдӹнӹт ӹлӓш, но тӹнӓм советский космонавтвлӓ скафандрым ӹш использует. Вара Союзлӓн "Сокол" скафандрым ӹштенӹт. Тидӹ паштек Союзым сек безопасный корабль маныт. Кӹзӹт космосышты "Юрий Гагарин" лӹмӓн Союз МС-18 чонгештӓ.
Модификацивлӓ.
Союзын шукы модификацивлӓ улы. Тидӹ: Союз 7К-ОК, Союз 7К-Т, Союз 7К-ТМ, Союз Т,Союз ТМ, Союз ТМА, Союз ТМА-М дӓ кӹзӹтшӹ Союз МС.
Чонгештӹмӓш.
Кӹзӹт Союзым Байконур космодромын 31-шӹ площадкы гӹц "Союз 2.1а" ракетыдон кузыктат. Вара корабль ракетыгӹц отделӓйӓлтеш дӓ орбитыжым ≈ 200 км гӹц ≈ 400-шкӹ кузыкта. Тидӹ паштек МКС докы толеш да стыкуялтеш. Шӹренок ик чонгештӹмӓш пел и эртӓ. Вара космонавтвлӓ землӓш валат.
Сасхори

Сасхори сола Грузиӹ.
Италия

Италия () ― Европыштыш кугижӓнӹш.&lt;br&gt;
Accountирле счет: 60 645 988 кеше, км: 344 550 км². Рәсми италиялеләр - италиялеләр.
Союз МС

Союз МС — космический корабль. Союз корабльын остака модификаци.
Истори.
Союз МС-ым 2015 ин РКК «Энергия»-шты ӹштӓш тӹнгӓлӹнӹт. МС - модернезированные системы. Ти модификациштӹ шукы у системым шӹнденӹт. Например:
Вышгород (Киев область)

Вышгород () – Украинӹштӹ хала. Киев областьын покшал вӓржӹ. 2019-шӹ ин 29 913 эдем ӹлен.
Кечӹ (астрономи)

Кечӹ (символ: )
Алма-Ата

Алма-Ата — (каз. Алматы) Казахстанышты хала. Халашты 1 977 011 ӹлӹзӹ (2021).
Танылган кешеләр.
Полина Ледкова кулинар китаплар авторы, фудблогер
Наталья Назарова театр һәм кино актрисасы
Димаш Адилет бизнесмен, блогер, телешоуда катнашучы
Владимир Жириновский сәяси һәм дәүләт эшлеклесе
Ирина Линдт актриса
Радионова Светлана Росприроднадзор җитәкчесе
Шымкент

Шымкент — (каз. Шымкент) Казахстанышты хала. Халашты 1 200 000 ӹлӹзӹ (2020).
Баку

Баку — (азербайджанла:‎‎ Bakı) Азербайджаншты хала. Халашты 2 300 500 ӹлӹзӹ (2021).
Путин, Владимир Владимирович

Владимир Владимирович Путин (7-шӹ октябрь, 1952-шӹ и, Ленинград) — руш кугижӓнӹш вуйлатышы дӓ политик, Россий Фeдeрацин кымшы Прeзидeнтжӹ, кыдым (26-шы мартын 2000-шӹ — 2-шы мартын 2008-шӹ) 4-шы мартын 2012-шӹ ин айырымы.
Путинӹн важвлӓжӹ.
7-шӹ октябрьын 1952-шӹ ин Ленинградышты шачын.
Вена университет

Венский университетӹштӹ (, ) — кугижӓншӹ университетӹн, сӓрӹмӓш Вена, Австри.
Пиштӹмӓш 1365 и, толыныт логӹц ик тошты венский университетӹштӹ Европышты. 92 000 нӓрӹ студент университетӹш тыменяш, мам ӹштендӓ тӹдӹ вузын студентвлӓжӹ пространство немецкоязычный цилӓжӹ кого семӹнь тымдалтеш. Университетӹштӹ тыменьшӹ пумы программышты ярыктымы тымдымы 130 уштыш. Пазар названи, студент лошты шӓрлӓ, — "Хауптунь" ( — Тӹнг университетӹштӹ).
C университет гӹц 331 311-программым палшымы доно студентвлӓ университетӹн вашталтымашвлӓжӹ партнервлӓ Венский (ERASMUS/SOKRATES). 10000 студентвлӓ университетӹн курс эл гӹц 130 у темывлӓм лекция миэн.
Данилова, Галина Эдуардовна

Галина Эдуардовна Данилова (2-шы майын, 1968-шы и, Йошкар-Ола, СССР) — театр дӓ кино актриса.
Охлобыстин, Иван Иванович

Иван Иванович Охлобыстин (22-шы июльын, 1966-шы и, Поленово, СССР) — театр дӓ кино актёр.
Охлобыстина, Оксана Владимировна

Оксана Владимировна Охлобыстина (24-шы апрельын, 1973-шы и, Москва, СССР) — театр дӓ кино актриса, сценарист.
Икӓна Опанас

Икӓна Опанас - кырык марла сирӹшӹ сирӹзӹ Ондрин Валькан книгӓжӹ, кышкы масаквлӓ, шайыштмашвлӓ дӓ монологвлӓ пыренӹт. Йошкар-Ола, 2007 и.
Юадаров, Клим Германович

Клим Германович Юадаров - мары историк, йӹлмӹзӹ, кырык мары халыкын важвлӓжӹм шӹмлӹшӹ дӓ кымдан пӓлӹшӹ. 16 декабрь 1946 и, Цигӓнсола.
Ире вӹдет йогалта (книгӓ)

Ире вӹдет йогалта. Ти книгӓшкӹ кырык мары хылык мырывлӓм погымы. Клим Юадаров дон Д. Кульшетов йӓмдӹленӹт. Йошкар-Ола. 1993 и.
Мыралтенӓ-кушталтенӓ (книгӓ)

Мыралтенӓ-кушталтенӓ. Ти книгӓшкӹ кырык мары мырывлӓ дон частушкывлӓм погымы. Йӓмдӹлӹшӹжӹ Николай Еропов. Цикмӓ, 1991 и.
Кырыкмарла-рушла географи лӹмдер

Кырыкмарла-рушла географи лӹмдер. Йошкар-Ола. 2003 и. Пофессор Лидия Петровна Васикова да коллегывлӓжӹ доно погымы лӹмдер. Цилӓжӹ 3480 вӓр лӹмӹм пыртымы.
Аверки вӓтӹ урмаш

Аверки вӓтӹ урмаш - урмаш, Виловат вел Эсӓн сола доны.
Аврам карем

Аврам карем - Пӹзӹкныр велнӹш Ангӹрвуй сола лишнӹш карем.
Ӓвӓк шайыл

Ӓвӓк шайыл - Виловат велныш Ӓлдисола дон Немӹцсола лоштыш лапата.
Ӓвӓсир кырык

Ӓвӓсир кырык - Кӹлемар кымдемӹштӹ Арде гӹц Тумерӹш валымы вӓр.
Ӓвӓсир шӹргӹ

Ӓвӓсир шӹргӹ - Шур йогы дон Шимваж ӓнгӹр лоштыш шӹргӹ. Ти шӹргӹм тумерлӓ семӹнь пӓлӓт.
Ӓвӓсир (сир)

Ӓвӓсир - Шур йогын вургымла сиржӹ, кыды Шуркушыргы сола паштек Шурдӹнг якте шыпшылтеш.
Аглӓр

Аглӓр - Шошмар велнӹш Лосола дон Марковы лоштыш ныр.
Айдавать лӹвӓл

Айдавать лӹвӓл - Кырык сирӹштӹ Паратмар сола доныш алык.
Акас вӓкш лык

Акас вӓкш лык - Виловат велнӹш Юаньсир сола доны алык.
Акас лидӹ вуй

Акас лидӹ вуй - Вессир Портнӹр лишнӹш лидӹ.
Акмазик

Акмазик - Вичӹ (Киров) областьышты, Йӓрӓн кымдемӹштӹш сола.
Акпарс алык

Акпарс алык - Пӹзӹкныр вел Кого Сӧрмӓнӓнгӹр сола доныш алык.
Аксайсола

Аксайсола (тенгеок Аксай сола) - Когосола велнӹш сола.
Ӹдӹр йӓр

Ӹдӹр йӓр. Кырык сирӹштӹ ти лӹм доно кок йӓр ылын. Иктӹжӹ - Цикмӓ хала лишнӹ, весӹжӹ Виловат велнӹ Йыл лишнӹ. Кок йӓрге Шавашар ГЭСым колтымыкы, Йыл лӹвӓк линӹт.
Ӹдӹр лык

Ӹдӹр лык, тенгеок Янук лык - Кырык сир Когосола велнӹш вӓр.
Ӹдӹр монастир (Шур вел)

Ӹдӹр монастир (Шур вел) - Пӹнгель ӓнгӹр лишнӹш Шӹргӹдӹр солаштыш Веденски ӹдӹрамаш монастир. Ти лӹм доно тенгеок Шӹргӹдӹр соламат кынамжы лӹмдӓт. Ти солашты мары артньык Измаил Ефимов шачын.
Ӹдӹр монастир (Арда вел)

Ӹдӹр монастир (Арде вел) - Кӹлемар кымдемӹштӹ Арде лишнӹ ылшы монастир. Йыл лӹвӓкӹ лин. (Ти монастирын историжӹм кӱ пӓлӓ?)
Ӹдӹрмӹ

Ӹдӹрмӹ (алык марла Ӱдырмы (?), руш. Удюрма) ― Кӹлемар кымдемӹштӹ кого сола.
Ӹзӓй куп

Ӹзӓй куп, тенгеок Цӹзӓн куп - Пӹзӹкныр велнӹш куп.
Цӹзӓн куп

Цӹзӓн куп, тенгеок Ӹзӓй куп - Пӹзӹкныр велнӹш куп.
Ӹзмен йӓр

Ӹзмен йӓр - Йыл лӹвӓкӹ лишӹ Виловат велнӹш йӓр.
Саймаа йӓр

Саймаа йӓр (, ) — Суомин сек кого йӓржӹ. Сӓндӓлӹкӹн кечӹвал-ирвелнӹжӹ вӓрлӓнӓ. Кымдецшӹ - 4370 км², ти йӓр гӹц ик йогы Вуокси йоген лӓктеш дӓ вӹдшӹм Ладога йӓрӹш намалеш.
Ӹндекш ӓн

Ӹндекш ӓн - Пайскырык велнӹш Порандай доныш ныр.
Ӹндекш логер

Ӹндекш логер - Угарман областьын Шӓрӓнгӓ кымдемӹн Изи Ышта дон Щенник солавлӓ лоштыш карем.
Ӹрвӹж карем

Ӹрвӹж карем - Пӧртныр сола доныш карем.
Ӹсня карем

Ӹсня карем - Сарансола дон Кӱшӹл Пӹзӹкныр лоштыш карем.
Ӹсня кужы алык

Ӹсня кужы алык - Виловат велнӹш Юаньсир доныш алык.
Ӹсня нер

Ӹсня нер - Пӹзӹкныр велнӹш Ӱл Пӹзӹкныр доныш алык.
Ӹсня шӹргӹ

Ӹсня шӹргӹ. Ти лӹм доно Кырык сирӹштӹ кок шӹргӹ улы. Иктӹжӹ - Пӹзӹкныр вел Сарансола дон Кӱшӹл Пӹзӹкныр лошты, весӹжӹ - Виловат велнӹш Юаньсир сола доны.
Ӓзӹк ныр карем

Ӓзӹк ныр карем - Йоласал велнӹш Йӓкӹныр сола донышы карем.
Ӓлякӓн пичӹ

Ӓлякӓн пичӹ - Усола велнӹш Копонӓнгӹр сола дон Якшар Йыл велнӹш Марьясола лоштыш ныр. Ти лӹм донок эче Тамарайсола лишнӹ пичӹ улы.
Ӱлемисте йӓр

Ӱлемисте йӓр () — Таллинн хала лишнӹш йӓр. Йӓрӹн кымдецшӹ 9,6 км², сек келгӹ вӓржӹ 6 м, якте, тангыж гӹц 36 м кушнӹ.
Хала ти йӓр гӹц XIV курым годшен йӱмӹ вӹдшӹм нӓлеш. 2005 ин ти йӓр гӹц 60 829 м³ вӹдӹм нӓлмӹ дӓ кычылтмы. Йӓр лишнок Таллиннӹн Леннарт Мери аэропортшы вӓрлӓнӓ.
Легенда.
Легенда семӹнь Ӱлемисте йӓр кого кӱ маклака вӹлнӹ мӓгӹрен шӹнзӹшӹ Линда лӹмӓн ӹдӹрӹн сӹнзӓвӹдшӹ гӹц шачын, кыды колышы яратымы марыжы Калевшӹм ойхырен.
Вес легендышты ик шонгы тьотя гишӓн шайышталтеш, кыды ашкедмӹжӹ годым ваштареш толшывлӓжӹ гӹц: "Таллиннӹм чанген шоктенӹт ма?" манын ядыштеш. Легенда семӹнь иктӓжӹ тӹдӹлӓн "мане" манын келесӓ гӹнь, тӹнӓм ти тьотя Ӱлемистен хала монгырыштыш сиржӹм пачын шуа дӓ тенге Таллиннӹм вӹд доно мышкын кеӓ, седӹндонат ти халам чангымаш нигынамат мычашыш толшашлык агыл.
Цинглок

Цинглок - Кӹлемар кымдемӹштӹш Вӹзымйӓр вел сола.
Цӧклӹмӹ куп

Цӧклӹмӹ куп - Усола вел Носола дон Виловат вел Изи Шӹндӹр лоштыш куп.
Шӓрӓнгӓ

Шӓрӓнгӓ (руш. Шаранга) - Угарман областьыштыш Шӓрӓнгӓ кымдемӹн покшалжы, хала сӹнӓн кого сола, кышты 2007 ин 6480 ӹлӹзӹ ылын. Угарман - Вичӹ кӹртнигорныштыш лишӹл станци Урень якте 75 уштыш. Урень дорц кечӹвӓл-ирвелнӹрӓк вӓрлӓнӓ. Шӓрӓнгӓн кечӹжӹм вӓрӹштӹш халык июльын остатка кукшыгечӹнжӹ ая. Шӓрӓнгӓ вӹтлӓ марывлӓн вӓрӹштӹ ӹштӹмӹ, кӹзӹт тӹштӹ марынвлӓн шот чӹдем миӓ. Вӹргечӹ дон кушыгечӹ йӹде пазар эртӓ.
Ӓрӓкӓ нер

Ӓрӓкӓ нер - Пӹзыкныр вел Ӓпшӓт-Пелӓк сола лишнӹш неркӓ.
Ӓткӓндӓр

Ӓткӓндӓр - Кӹлемар кымдемӹштӹш Йӱксӓр вел Кого Йӓнчӓш сола лишнӹш Камакан куп якте шыпшылтшы шӹргӹ.
Ӓстӓншӹнгӹ

Ӓстӓншӹнгӹ (руш. Астанчурга) - Угарман областьын Шӓрӓнгӓ кымдемыштӹш сола.
Вӓрӓш нер

Вӓрӓш нер - Усола велнӹш Носола лишнӹ кырык.
Вӓлӓнгӹр

Вӓлӓнгӹр - Эмӓн сола лишнӹш шӹргӹ.
Льосу йӓр

Льосу йӓр - Шур велнӹш Цигӓнсола лишнӹш пӱӓ.
Льосу карем

Льосу карем - Шур велнӹш Цигӓнсола лишнӹш карем.
Коктуш сола

Коктуш - Кӹлемар кымдемӹштӹш Йылейӓл велнӹш сола.
Коктуш ӓнгӹр

Коктуш ӓнгӹр. Кӹлемар кымдемӹштӹ Изиныр сола лишнӹ Кого Какшан йогышкы вургымла гӹц йоген пыра.
Патраш карем

Патраш карем. Микрӓк велнӹш Ямангаш донышы карем.
Сиватар

Сиватар - Виловат велнӹш Юаньсир доныш ныр.
Сиви корны

Сиви корны - Шур шӹргӹ дорц Пӹнгельйӓл сола якте ылшы корны. Кӹзӹт Шур велнӹш Цигӓнсола дон Пайскырык вел Пӹнгельйӓл лошты ямын.
Сидуган пичӹ

Сидуган пичӹ - Пӹзӹкныр велнӹш Тӓкӓрӓ сола лишнӹш пичӹ.
Силдин лап

Силдин лап - Шур велнӹш Этьвайныр дон Оврашныр солавлӓ лоштыш лап.
Сольнок

Со́льнок () — Пошал Венгриштӹш хала, Покшал Альфольд регионышты, Яс-Надькун-Сольнок медье покшалжы. 2007 ин халашты 75 474 эдем ӹлен.
Пумыр корны

Пумыр корны - Кӹлемар кымдем Йӱксӓр велнӹш Алатай сола дон Йыл лӹвӓлӓн ямшы Отар сола лоштыш корны.
Валгалт, валгалт у Иерусалим (кӹтӹк ыдылмаш)

Валгалт, валгалт у Иерусалим, Йымын пурыжы тӹнь вӹлӓнет валгалтын. Кӹзӹт ӹвӹртӹ, сусу ли, Сион, а Тӹньжӹ, Ире, цеверем, Йымым Шачыктышы Ӓвӓ, Тӹньӹн Шачышетӹн кӹньӹлмӹжӹ гишӓн.
Йӓки алык

Йӓки алык - Виловат велнӹш Паратмар сола донышы алык.
Йӓктӓн вӓкш нер

Йӓктӓн вӓкш нер - Пӹзӹкныр велнӹш Саткансола доны неркӓ.
Нергӹ

Нергӹ () — лый йишвлӓн йыхыш пырышы хир йӓн. Кӓпшӹ 60—90 см, пачшы — 20—24 см; нелӹцшӹ — 24 кг якте, шӹжӹм, амалаш вацмы анзыцшы — 34 кг якте шоэш.
Вӹтлӓмары (Вичӹ область)

Вӹтлӓмары (Вичӹ область) (рушла д. Маловитлино). Йӓрӓн кымдемӹштӹш Кӱшлӹ велнӹш сола.
Вӹтлӓмары (Кӹлемар кымдем)

Вӹтлӓмары (рушла д.Тогашево) (Кӹлемар кымдем) - Кӹмйӓ (тенгеок Кӹмья) велнӹш сола.
Важыкнер

Важыкнер ( ) — орави йишвлӓн классыш пырышы изи мырышы кек. Этимологижок анжыкта, ти кекӹн нержӹ важикӓн ылеш. Кож дӓ вес иман пушӓнгӹвлӓн эхель тонгыштым качкын ӹлӓ.
Ӧдӧси лык

Ӧдӧси лык - Пайскырык велнӹш Исуткан солаштыш ӧлицӓ.
Ӧринӓ карем

Ӧринӓ карем - Пӹзӹкныр велнӹш Кожланӓнгӹр сола доныш карем.
Ӧрмӧк карем

Ӧрмӧк карем - Виловат велнӹш Важынӓнгӹр лишнӹш карем.
Дитрих, Марлен

Марле́н Ди́трих (), кужырак лӹмжӹ Мария Магдалена Дитрих (), 27 декабрь 1901 — 6 май 1992) — немӹц дӓ американ киноактриса, мырызы.
Биографижӹ.
Марлен Дитрих 27 декабрь 27 декабрьын 1901 ин Берлинӹштӹш Шӧнеберг районышты Луи Эрих Отто Дитрих полици офицерӹн дӓ Вильгельмина Фельзингын вӓтӹжӹн йыхыштышты шачын. 1918 и якте Берлинӹштӹ кӹдӓлӓш школышты тыменьӹн. Тӹ годымк профессор Дессау докы крипицӓ уроквлӓшкӹжӹ каштын. 1919—1921 ивлӓн Веймарышты музыкым тыменьӹн, вара Берлинӹштӹ актервлӓн школыш тыменяш пырен.
Шӹнгӹртӹш

Шӹнгӹртӹш () — шӹнгӹртӹш йишвлӓ группыш пырышы Арктика якте шошы мырышы кеквлӓ. 
Характеристикыжы.
Цилӓжӹ 10 йиш шӹнгӹртӹш улы, кыдывлӓ ӹшке лоштышты цӹрештӹ донат, ӹлӹмӓш овуцашты донат когонжок ак айыртемӓлтеп. 
Вӹлец анжымаш.
Шӹнгӹртӹшвлӓ кужы тор мычашан ляпцӓкӓ нерӓнвлӓ ылыт. Пачышты мытык, шылдырышты кашар мычашан. Шӹнгӹртӹшвлӓ логӹц ("Sturnus vulgaris") Европа мыч ӹлӓ. Мыжырангмы анзыц озы шӹнгӹртӹшвлӓ шимӓкӓ-симсӓлгӹ ылыт. Сӓмӹрыквлӓ кырӓникӓ пынанвлӓ.
Кумыж ӓнгӹр

Кумыж ӓнгӹр - Угарман областьын Шӓрӓнгӓ кымдемӹштӹш ӓнгӹр, Ышта ӓнгӹрӹш вургымла гӹц йоген пыра.
Купри лаксы

Купри лаксы - Йоласал велнӹш Йӓкӹныр лишнӹш лаксы.
Киев

Ки́ев ( ) — Украинын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. Днепр сирӹштӹ шыпшылт вазын. Киев — Украина дон Киев областьын культура, политика дӓ администраци покшалжы. Халашты 2010 ин 2 797 553 ӹлӹзӹ ылын, и йӹде ти шот 20 000 нӓреш шукем миӓ. Киев, Москва, Лондон, Париж, Санкт-Петербург, Берлин дӓ Мадрид паштек Европын шӹмшӹ кого халажы.
The Beatles

The Beatles («Битлз»; ти группыш пырышы мырызывлӓм «битлвлӓ» маныт) — легендыш сӓрнӓлтшӹ британи Ливерпуль хала гӹц рок-группа : Джон Леннон (ритм-гитара, соло - гитара, полдышанвлӓ, бубен, маракас, бас-гитара, тӹрвӹ гармоника, вокал), Пол Маккартни (бас-гитара, полдышанвлӓ, севӓлмӹвлӓ, гитара, вокал), Джордж Харрисон (соло - гитара, ритм-гитара, ситар, бубен, полдышанвлӓ, вокал), Ринго Старр (севӓлмӹвлӓ, ритм-гитара, бубен, маракас, коубелл, бонги, полдышанвлӓ, вокал). Тенгеок ти группышты Пит Бест (севӓлмӹвлӓ, вокал), Стюарт Сатклифф (бас-гитара, вокал) дӓ Джимми Никол (севӓлмӹвлӓ) мыренӹт дӓ шактенӹт.
Ти группа рок-музыкын виӓнгмӹ историштӹжӹ пиш кого рольым мадын. Ансамбль ти музыкым со вашталтылын дӓ тенге пиш популярный лин, седӹндонат XX курымаш тӱнӹмбалныш культурышты тидӹм феноменеш шотлат. Муландӹ йӹр ти группын миллиард нӓрӹ пластинкӹм выжалымы. Выргемышты дӓ ӹшкӹмӹштӹм кычымы манерышты донат нӹнӹ массывлӓ лоштӹ кого инфлуэнсӹм (влияним) ӹштенӹт, тидӹжӹ 1960 ивлӓн культура дӓ социальный революци докы канден. 1970 ин группа шӓлӓнен дӓ тидӹ пӓштек цилӓ мырызы соло семӹнь публика анзыкы лӓктӹн.
= Ажедмӓшвлӓ: =
https://web.archive.org/web/20110719003804/http://thebeatleslyrics.ru/
http://kp.ru/video/415242/
Ошмасир

Ошмасир "(рушла д. Песочное)" - Кӹлемар кымдемӹштӹш Нежныр вел сола.
Отар сола

Отар сола, тенгеок Отар "(рушла Отары)" - Кӹлемар кымдемӹштӹш Йыл лӹвӓкӹ лишӹ сола.
Кӹсӓк лидӹ

Кӹсӓк лидӹ - Микрӓк вел Петуксола лишнӹш лидӹ.
Абрикос

Абрикос () — Роза йыхыш пырышы пушӓнгӹ. Абрикосын туан мулӓндӹжӹ Армени ылеш, седӹндонат латинлӓ: — "армян" маналтеш. Армян купецвлӓ антик жепӹн Римыш выжалаш шыпштенӹт, тенге ти кӹцкӹм Европыштат пӓлӓш тӹнгӓлӹнӹт.
Абрикос Арменин символжы, ти сӓндӓлӹкӹн кым цӹреӓн йолиштӹжӓт абрикос цӹреӓн чиӓм анжыктымы.
Мандарин

Мандарин () — Рута йыхыш пушӓнгӹ
Апельсин

Апельсин () — Рута йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Бергамот

Бергамот () — Рута йыхыш пушӓнгӹ.
Клементин

Клементин () — Рута йыхыш пушӓнгӹ.
Каламондин

Каламондин () — Рута йыхыш пырышы цитрус пушӓнгӹ. Курым ыжаргы ылеш, пиш пӹсӹн кушкеш, мандарин пушӓнгӹ дӓ кумкват(фортунелла) доно ушымы гибрид. Ылӹштӓшвлӓжӹ изивлӓ, йӹлгӹжшӹвлӓ, тотлы пышанвлӓ. Пеледӹшӹжӹ пиш нӹжгӓ ароматан. Кӹцкӹжӹ нарынзы цӹреӓн, аромат каваштан, изи мандаринӹм ӓшӹндӓрыктӓ. Каламондинӹм пӹтӓртӹш жепӹн декоративный кушкыш семынь, тоны кушташ тӹнгӓлӹнӹт. Телӹм яжон тырха. Яжон кушшы дӓ пеледшӹ манын, соты вӓрӹм айырымыла. Кӓнгӹжӹм ти кушкышым балконыш ӓль садывичӹш лыкташ лиэш. Каламондин косирын кайжы манын, укш мычашвлӓжӹм шошым пӹчкедӹмӹлӓ.
Танжело

Танжело () — Рута йыхыш пырышы цитрус пушӓнгӹ.
Помело

Помело () — Рута йыхыш пырышы цитрус пушӓнгӹ.
Лимон

Лимон () — Рута йыхыш пушӓнгӹ.
Померанец

Померанец () — Рута йыхыш пырышы цитрус пушӓнгӹ.
Банан

Банан () — Банан йыхыш фруктан пушӓнгӹ.
Баобаб

Баобаб () — бомбакс йишвлӓн йыхыш пырышы пушӓнгӹ. 
Лӹмжӹ.
Ти пушангӹ йыхлан "Adansonia" лӹмӹм Африкым шӹмлӹшӹ француз ботаник Мишель Адансон (1727—1806) лӹмеш пумы. «"digitata"» лӹм 5 - 7 парнян ӹлӹштӓшвлӓн формышты доно кӹлдӓлтӹн .
Биологи характеристикыжы.
Баобаб мулӓндӹ вӹлнӹ сек кӹжгӹ пушӓнгеш шотлалтеш. 9 - 10 м кӹжгӹцаш пушӓнгӹн кытшы лач 18- 25 м якте веле шоэш. Гиннессӹн рекордвлӓн книгӓштӹжӹ 54,5 м кӹжгӹцӓн баобабым сек кӹжгеш шотлат. (1991 и). Телӹм, кынам баобаб ӹлӹштӓшвлӓжӹм вилен шуа, тӹдӹ анешла, рок гӹц пӹлгомышкыла кушшы пушӓнгӹм ӓшӹндӓрӹкта.
Момоца (сауна)

Момоца (сауна) - кӓпӹм ӹрӹктӹмӹ, пӱжӓлтмӹ, паралтмы, цӹвӹлгӹмӹ, мышкылтмы вӓр. Момоца ошы дӓ шимӹ лин кердеш. Ош момоцашты шӹкш пыч вашт тӱгӹ лӓктеш, шим момоцашты шӹкш момоца кымдык шӓрлӓ дӓ тенге тӹшкӹ йонгалтмыкы веле пыраш лиэш. Момоца паштек "куштылгы пар доно" руш шая вариант вӓреш ӹнде марла "Шӓлӓ момоца гыц" манын попат. Кырык сирыштӹ цилӓ портӹшток манаш лиэш, ӹшке момоца улы. Вес халыквлӓ логӹц момоца культуры доно сек кымдан финнвлӓ пӓлӹмӹ ылыт. Ти сӓндӓлӹкӹштӹ момоца "сауна" маналтеш. Финнвлӓн саунывлӓштӹ кыце солавлӓштӹ, тенгеок шӹренжок хала ватерывлӓштӓт улы. Суомиштӹ цилӓжы 2 миллион нӓрӹ сауна улы, кыды йыхшын 3-4 сауна вӓк лин кердеш. 
Ажедмашвлӓ:.
http://www.eeyore.aroundspb.ru/?o=2722 (Шим момоца Кырык мары этнографи музейӹштӹ)
Георгина, Мария Александровна

Георгина, Мария Александровна - Пайскырык вел Пӹнгельйӓл солаэш 07 июльын 1920 ин шачын, 19 октябрьын 1990 ин колен. Филологи шӹнцӹмӓшвлӓн кандидатшы.
Черимойя

Черимойя () — Аннона йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Илама

Илама () — Аннона йыхыш пушӓнгӹ.
Сонкойя

Сонкойя () — Аннона йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Аннона

Аннона () — Аннона йыхыш пырышы пушӓнгӹ. Кӹцкӹжӹ ацетогенвлӓ доно паянат, медицинӹштӹ кычылталтеш. Аннона Мексикышты кушкеш.
Маракуйя

Маракуйя () — Пассифлора йыхыш пушӓнгӹ.
Чулюпа

Чулюпа () — Пассифлора йыхыш пушӓнгӹ.
Абиу

Абиу () — сапота йишвлӓн группыш пырышы ӹлӹштӓшвлӓжӹм вилӹшӹ пушӓнгӹ. Каргыжыштыжы латекс улы. Ылӹштӓшвлӓжӹ кужикӓ-йӹргешкӹвлӓ, кытышты 10-20 см да торешӹштӹ доно 3-6 см якте, шӹренжок эллипс ганьывлӓ. Кӹцкӹжӹ кумӹжӹ якте пышкыды мижӓн, кужикӓ-йӹргешкӹ ӓль йӹргешкӹ, кытшы доно 4 - 10 см якте. Каваштыжы ошикӓ-сары, тотлы пышан. Абиу шӹргӹштӹ Амазонка сирӹштӹ, Анды кырыквлӓ лишнӹ кушкеш. Перу, Эквадор, Бразили, Колумби, Венесуэла дӓ Тринидада сӓндӓлӹквлӓштӹ тидӹм культивируят.
Канистел

Канистел () — сапота йишвлӓн группыш пырышы пушӓнгӹ.
Лукума

Лукума () — сапота йишвлӓн группыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Саподилла

Саподилла () — сапота йишвлӓн группыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Авокадо

Авокадо () — Персея йыхыш пырышы курым ыжар пушӓнгӹ. Авокадопу 20 м кукшӹцӓш лин кердеш, ӹлӹштӓшвлӓжӹ 12 - 25 см. Пеледӹшвлӓжӹ сарикӓ-ыжар цӹреӓн ылыт, яргатавлӓ моло агылеп, диаметрӹштӹ доно 5 - 10 мм. Кӹцкӹжӹ груша форман да 7 - 20 см кыташ дӓ нелӹцшӹ доно 100 - 1000 г якте лин кердеш, тотшы муӓн агыл, ширӹ, витаминӓн дӓ уӓн. Коргӹштӹжӹ 3 - 5 см тонг. Муландӹ вӹлнӹ сек кого авокадо (1,9 кг нарӹ) 1992 ин Австралиштӹ кушкын.
Азимина

Азимина () — Аннона йыхыш пырышы пушӓнгӹ. Пӧртӱштӹ Йыдпел Америкышты — Онтарион йӓрӹн кечӹвӓл вел монгыржы гӹц (Канада) Флорида якте кушкеш. Вадывел ареалжы Небраски дон Техас якте шоэш. Азиминам Испаниш, Франциш, Италиш, Япониш дӓ вес сӓндӓлӹквлӓшкӓт кушташ ваштымы. 
Выжгата дӓ лывыргы рокан шӹргӹвлӓштӹ, йогы тӹрвлӓштӹ шӹренжок тӹшкер семӹнь кушкеш. 
Ботаника характеристикыжы:.
Ӹлыштӓшвлӓжӹм вилӹшӹ тӹшкӓ ӓль пушӓнгӹ, кӱкшӹцшӹ 15 м якте лин кердеш. Шӹренжок 4 - 5 м.
Иланг-иланг

Иланг-иланг () — Аннона йыхыш пушӓнгӹ.
Монодора

Монодора () — Аннона йыхыш пушӓнгӹ.
Увари

Увари () — Аннона йыхыш пушӓнгӹ.