tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Лачокла тьолгыжшы попугай

Лачокла тьолгыжшы попугай () — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы Фиджиштӹ Вануа-Леву дон Тавеуни ошмаотывлӓштӹ дӓ Тонгышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 45 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 230–258 см, нелӹцшӹ 280 г якте шоэш.
Лачокла паян попугай

Лачокла паян попугай () — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 40 см, нелӹцшӹ 133–157 г якте шоэш.
Кырык паян попугай

Кырык паян попугай () — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-вадывел Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 40 см, нелӹцшӹ 153–206 г якте шоэш.
Александра паян попугай

Александра паян попугай () — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 34–46 см, нелӹцшӹ 110–120 г якте шоэш. 
Лӹмжӹм датчан принцесса Датчан Александра (Alexandra af Danmark, 1844 – 1925) лӹмеш пумы.
Сенегал кужы шылдыран попугай

Сенегал кужы шылдыран попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы вадывел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 23 см, нелӹцшӹ 120–170 г якте шоэш. 
Сенегал кужы шылдыран попугайвлӓ 50 и нӓрӹ ӹлӓт.
Ниамниам кужы шылдыран попугай

Ниамниам кужы шылдыран попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Африкышты (Покшал Африка Республика, Кечӹвӓлвел Судан, Конго Демократи Республика дӓ Чад) вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 25 см якте шоэш.
Кӹрӓн вуян кужы шылдыран попугай

Кӹрӓн вуян кужы шылдыран попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 22 см, нелӹцшӹ 120–160 г якте шоэш.
Сарикӓ шӹргӓн кужы шылдыран попугай

Сарикӓ шӹргӓн кужы шылдыран попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Эфиопиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 28 см якте шоэш.
Луды вуян кужы шылдыран попугай

Луды вуян кужы шылдыран попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы вадывел, покшал дӓ кечӹвӓлвел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай.
Конго кужы шылдыран попугай

Конго кужы шылдыран попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 26-28 см якте шоэш.
Мейер кужы шылдыран попугай

Мейер кужы шылдыран попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 21 см, нелӹцшӹ 90–130 г якте шоэш.
Кап кужы шылдыран попугай

Кап кужы шылдыран попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай.
Якшар онган кужы шылдыран попугай

Якшар онган кужы шылдыран попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы ирвел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 23 см, нелӹцшӹ 140 г якте шоэш.
Рӱппель кужы шылдыран попугай

Рӱппель кужы шылдыран попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-вадывел Африкышты покшал Намиби гӹц кечӹвӓл-вадывел Ангола якте вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 22–25 см, нелӹцшӹ 121–156г якте шоэш. 
Лӹмжӹ.
Лӹмжӹм немӹц зоолог дӓ ботаник Эдуард Рӱппель (Eduard Rüppell, 1794 – 1884) лӹмеш пумы.
Кужы нерӓн изумруд попугай

Кужы нерӓн изумруд попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел Чилиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 40 см якте шоэш.
Изумруд попугай

Изумруд попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Чилиштӹ дӓ Аргентинышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 35 см, нелӹцшӹ 121–156 г якте шоэш.
Попугайвлӓн таксономи спискӹжӹ

Попугайвлӓн (Psittacoidea) таксономи спискӹжӹ
Ыжарикӓ аравлӓ

Ыжарикӓ аравлӓ () — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ, ыжарикӓ пынан, кужы пачан ара попугай. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ ыжарикӓ ара улы. 
Кытшы 38–41 см лин кердеш. Ыжарикӓ аравлӓ, лачокла аравлӓ гӹц изирӓк ылыт.
Симсӹ шылдыран ара

Симсӹ шылдыран ара () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел Бразилишӹ, ирвел Парагвай, йыд-ирвел Аргентина дӓ ирвел Боливишӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 36–43 см якте шоэш. 
Симсӹ шылдыран аравлӓ 50–60 и нӓрӹ ӹлӓт.
Сарикӓ шӱӓн ара

Сарикӓ шӱӓн ара () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 38 см якте шоэш.
Гиацинт аравлӓ

Гиацинт аравлӓ () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ ара попугай. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ гиацинт ара улы. Кытшы 70–100 см лин кердеш.
Изи гиацинт ара

Изи гиацинт ара () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Бразилишӹ вӓшлиӓлтшӹ ара попугай. Кытшы 70–75 см, нелӹцшӹ 950 г якте шоэш.
Изи гиацинт аравлӓ 30–50 и нӓрӹ ӹлӓт.
Тӱри

Тӱри () — хала Эстоништӹ Йӓрвамаа уездӹштӹ. Пӓрну йогы сирӹштӹ вӓрлӓнӓ. Таллинн — Вильянди лиништӹш кӹртнигорны станци.
Айырлаш лидӹмӹ попугайвлӓ

Айырлаш лидӹмӹ попугайвлӓ () — Попугайвлӓ йишӹн изи попугайвлӓн йыхыш пырышы Африкышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 23 тӹрлӹ попугай улы.
Лачокла изи попугайвлӓ

Лачокла изи попугайвлӓ () — Попугайвлӓ йишӹн изи попугайвлӓн йыхыш пырышы Африкышты, Азиштӹ дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугайвлӓ.
Ош онган якшар пачан попугай

Ош онган якшар пачан попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл Эквадорышты дӓ Перушты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 24 см, нелӹцшӹ 83 г якте шоэш.
Симсӹ лепкӓн якшар пачан попугай

Симсӹ лепкӓн якшар пачан попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты дӓ Панамышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 20–22 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 104–130 см якте шоэш.
Паян якшар пачан попугай

Паян якшар пачан попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Колумбиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 22–23 см якте шоэш.
Боливи якшар пачан попугай

Боливи якшар пачан попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты Пантаналышты (Бразили, Боливи, Парагвай) вӓшлиӓлтшӹ попугай.
Якшар ӹнгӹжӓӓн якшар пачан попугай

Якшар ӹнгӹжӓӓн якшар пачан попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Венесуэла, Гайана дӓ Бразилиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 26 см, нелӹцшӹ 75 г якте шоэш.
Кӹрӓн пӹлӹшӓн якшар пачан попугай

Кӹрӓн пӹлӹшӓн якшар пачан попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Бразилиштӹ, йыд-ирвел Аргентинышты, ирвел Парагвай дӓ Уругвайышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 25–28 см якте шоэш.
Якшар пӹлӹшӓн якшар пачан попугай

Якшар пӹлӹшӓн якшар пачан попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы йыдпел Венесуэлышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 25 см якте шоэш.
Сарикӓ шылдыран якшар пачан попугай

Сарикӓ шылдыран якшар пачан попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Коста-Рикышты дӓ вадывел Панамышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 23 см, нелӹцшӹ 75 г якте шоэш.
Сӱмӓн якшар пачан попугай

Сӱмӓн якшар пачан попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы ирвел Бразилиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай.
Симсӹ онган якшар пачан попугай

Симсӹ онган якшар пачан попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Бразилиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 30-35 см якте шоэш.
Ош пӹлӹшӓн якшар пачан попугай

Ош пӹлӹшӓн якшар пачан попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Бразилиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 21-22 см якте шоэш.
Шим пачан попугай

Шим пачан попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Бразили, Колумби, Эквадор, Перу дӓ Венесуэлышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 23-26 см якте шоэш.
Пӹжӓшӹштӹ 2–4 мыны якте лин кердеш.
Ыжар шӹргӓн якшар пачан попугай

Ыжар шӹргӓн якшар пачан попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Бразили (кечӹвӓл Мату-Гросу), йыдпел дӓ ирвел Боливи, йыд-вадывел Аргентина дӓ вадывел Парагвайышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 26 см, нелӹцшӹ 60–80 г якте шоэш.
Пӹжӓшӹштӹ 4–6 ош мыны якте лин кердеш.
Эль Оро якшар пачан попугай

Эль Оро якшар пачан попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Эквадорышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай.
Якшар мӹшкӹрӓн якшар пачан попугай

Якшар мӹшкӹрӓн якшар пачан попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Бразилиштӹ дӓ Боливиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 24 см якте шоэш.
Ошалгы-якшар вуян якшар пачан попугай

Ошалгы-якшар вуян якшар пачан попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы ирвел Перушты, кечӹвӓл-ирвел Эквадорышты, йыд-вадывел Боливиштӹ дӓ Бразилиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 22 см якте шоэш.
Пфример якшар пачан попугай

Пфример якшар пачан попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Бразилиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай.
Якшар вуян якшар пачан попугай

Пфример якшар пачан попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Венесуэлышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай.
Кӱ якшар пачан попугай

Кӱ якшар пачан попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Перушты, Боливиштӹ дӓ Бразилиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 25 см якте шоэш.
Сантарен якшар пачан попугай

Сантарен якшар пачан попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Бразилиштӹ дӓ Боливиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 22 см якте шоэш.
Колумби якшар пачан попугай

Колумби якшар пачан попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Колумбиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 22 см якте шоэш.
Кӹрӓн калпакан попугай

Кӹрӓн калпакан попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты, кечӹвӓл-ирвел Мексика гӹц йыд-вадывел Колумби якте вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 21 см, нелӹцшӹ 165 г якте шоэш.
Шим калпакан попугай

Шим калпакан попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты, Бразилиштӹ, Франци Гвиана, Гайана Суринам дӓ Венесуэлышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 23 см якте шоэш.
Нарынзы шӹргӓн попугай

Нарынзы шӹргӓн попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты, Боливиштӹ, Бразили, Колумби, Эквадор Перу дӓ Венесуэлышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 23 см якте шоэш.
Нарынзы вуян попугай

Нарынзы вуян попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Бразилиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай.
Элва

Элва () — кечӹвӓлвел Эстоништӹ Тартумаа уездӹштӹ хала. Эмайыги сирӹштӹ шыпшылт вазын. Халашты кок йӓр: Вереви дон Арби вӓрлӓнӓт.Тарту — Валга лиништӹ кӹртнигорны станци.
Симсӹ вуян пион попугай

Симсӹ вуян пион попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 28 см, нелӹцшӹ 245 г якте шоэш.
Якшар нерӓн пион попугай

Якшар нерӓн пион попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 28 см якте шоэш.
Якшар пачан пион попугай

Якшар пачан пион попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 29 см якте шоэш.
Ош калпакан пион попугай

Ош калпакан пион попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы ирвел Мексика гӹц вадывел Панама якте Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 24 см, нелӹцшӹ 220 г якте шоэш.
Ошалгы-якшар вуян пион попугай

Ошалгы-якшар вуян пион попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 29 см якте шоэш.
Айнажи

А́йнажи (, ) — Латвин Салацгрив кымдемӹштӹжӹ хала. Рига иксӓн сирӹштӹжӹ Эстони лишнӹ вӓрлӓнӓ. «Виа Балтика» (Таллинн — Рига, Е67 шоссе вӹлнӹ киӓ). Рига якте 116 уштыш, Цесис якте 107 уштыш, Валмиера якте 85 уштыш, Пӓрну якте 65 уштыш.
Ӹлӹзӹ шот: 835 эдем (2016), нӹнӹ логӹц 92 % латышвлӓ, 3 % рушынвлӓ, 2 % эстонвлӓ. 1920-шы ивлӓн тӹнгӓлтӹшӹштӹ Айнажиштӹ эстонвлӓ вес халыквлӓ гӹц шукынрак ылыныт.
Луды вуян пион попугай

Луды вуян пион попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 30 см якте шоэш.
Той шылдыран пион попугай

Той шылдыран пион попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 28 см якте шоэш.
Лудалгы-шимӹ пион попугай

Лудалгы-шимӹ пион попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 26 см якте шоэш.
Тепуи ыжар орави попугай

Тепуи ыжар орави попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты, Бразилиштӹ, Гайана дӓ Венесуэлышты вӓшлиӓлтшӹ попугай.
Ману ыжар орави попугай

Ману ыжар орави попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл Перу гӹц йыд-вадывел Боливи якте Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай.
Паян амазон

Паян амазон () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Аргентина, Бразили дӓ Парагвай) вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 32 см, нелӹцшӹ 300 г якте шоэш.
Акнисте

А́книсте () — Латвин Акнист кымдемӹштӹжӹ хала. 
Диенвидсусея йогы тӹрӹштӹ шыпшылт вазын. Рига якте 135 уштыш, Даугавпилс гӹц вадывекӹлӓ 69 уштыш. Ӹлӹзӹ шот: 1113 эдем (2016)
Симсӓкӓ ала пачан попугай

Симсӓкӓ ала пачан попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Колумби, Франци Гвиана, Гайана, Суринам, Тринидад дӓ Тобаго) вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 14 см, нелӹцшӹ 58–72 г якте шоэш.
Якшар лепкӓн ала пачан попугай

Якшар лепкӓн ала пачан попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Коста-Рика гӹц Панама якте Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 15 см якте шоэш.
Симсӹ лепкӓн ала пачан попугай

Симсӹ лепкӓн ала пачан попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы ирвел Панама гӹц Перу якте Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай.
Шим лепкӓн ала пачан попугай

Шим лепкӓн ала пачан попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Венесуэла, Колумби, Боливи, Бразили, Эквадор, Перу, Гайана, Тринидад дӓ Тобаго) вӓшлиӓлтшӹ попугай.
Шим тупан ала пачан попугай

Шим тупан ала пачан попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Бразилиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай.
Кӹрӓн калпакан ала пачан попугай

Кӹрӓн калпакан ала пачан попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Бразили, Колумби, Эквадор, Франци Гвиана, Гайана, Перу, Суринам дӓ Венесуэла) вӓшлиӓлтшӹ попугай.
Кӹрӓн ӹнгӹжӓӓн ала пачан попугай

Кӹрӓн ӹнгӹжӓӓн ала пачан попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Колумби, Эквадор дӓ Перу) вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 17–18 см якте шоэш.
Сарикӓ ала пачан попугай

Сарикӓ ала пачан попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы ирвел Бразилиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 16 см якте шоэш.
Якшар шылдыран изи амазон

Якшар шылдыран изи амазон () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Колумбиштӹ, Венесуэлышты дӓ Эквадорышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 23 см якте шоэш.
Якшар шӹргӓн изи амазон

Якшар шӹргӓн изи амазон () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Эквадорышты дӓ Перушты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 23 см якте шоэш.
Симсӹ шылдыран изи амазон

Симсӹ шылдыран изи амазон () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Колумбиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 24 см якте шоэш.
Шим шылдыран изи амазон

Шим шылдыран изи амазон () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Боливиштӹ дӓ Перушты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 22,5–24 см якте шоэш.
Тирика

Тирика () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Бразилиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 23 см якте шоэш.
Ош шылдыран вӹцкӹж нерӓн попугай

Ош шылдыран вӹцкӹж нерӓн попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Колумбиштӹ дӓ Бразилиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 22 см якте шоэш.
Шӧртньӹ вуян вӹцкӹж нерӓн попугай

Шӧртньӹ вуян вӹцкӹж нерӓн попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Бразилиштӹ, Перу, Боливи, Эквадор дӓ Колумбиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 18 см якте шоэш.
Луды шӱӓн вӹцкӹж нерӓн попугай

Луды шӱӓн вӹцкӹж нерӓн попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Эквадорышты дӓ Перушты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 20 см якте шоэш.
Нарынзы логерӓн вӹцкӹж нерӓн попугай

Нарынзы логерӓн вӹцкӹж нерӓн попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты (Мексика, Гватемала, Коста-Рика, Сальвадор, Гондурас, Никарагуа, Панама, Колумби дӓ Венесуэла) вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 17.5 см, нелӹцшӹ 53–65 г якте шоэш.
Симсӹ шылдыран вӹцкӹж нерӓн попугай

Симсӹ шылдыран вӹцкӹж нерӓн попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Венесуэла, Колумби, Эквадор, Перу, Боливи дӓ Бразили) вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 20 см якте шоэш.
Якшар шылдыран вӹцкӹж нерӓн попугай

Якшар шылдыран вӹцкӹж нерӓн попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Бразили, Венесуэла, Франци Гвиана, Гайана дӓ Суринам) вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 16 см якте шоэш.
Сарикӓ шылдыран вӹцкӹж нерӓн попугай

Сарикӓ шылдыран вӹцкӹж нерӓн попугай () — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Бразили, Боливи, Парагвай дӓ Аргентина) вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 20–25 см якте шоэш.
Эклектус попугайвлӓ

Эклектус попугайвлӓ () — Psittaculidae йиш группыш пырышы Индонезиштӹ, Австралиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ эклектус попугай улы.
Шӹпӓн океан эклектус

Шӹпӓн океан эклектус ( †) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы Океаништӹ Тонга, Вануату дӓ Фиджи ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай.
Тымана йишвлӓ

Тымана йишвлӓ () — тымана ганьывлӓ йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Африкышты, Океаништӹ, Австралиштӹ дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ йыд кеквлӓ. Цилӓжӹ 189 тӹрлӹ тымана улы. 
Тыманавлӓн сек изи кекӹн ("Micrathene whitneyi") кытышты 13.5 см, нелӹцшӹ 31 г, сек когожы ("Strix nebulosa") 70–84 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹштӹ 142 (озыжы), 140 (ӓвӓжӹ) см якте шот. Озы тыманавлӓ, ӓвӓвлӓ гӹц изирӓк ылыт. 
Классификацижӹ.
Тымана йишвлӓн кымыт лӹвӓл йишжы улы:
 ├─ Striginae — Лачокла тымана йишвлӓ
 ├─ Asioninae — Пӹлӹшӓн тымана йишвлӓ
 └─ Surniinae — Изи тымана йишвлӓ
Коллоэц ӱнгӹ

Коллоэц ӱнгӹ () — тымана йишвлӓн йыхыш пырышы Ирвел Азиштӹ (Россий, Китай, Япони дӓ Корей) вӓшлиӓлтшӹ ӱнгӹ. Кытшы 60–72 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 180–190 см якте шоэш. Нелӹцӹштӹ 2.95–3.6 (озыжы), 2.95–4.6 (ӓвӓжӹ) г якте лин кердеш.
Сӧрӓн коллоэц тымана

Сӧрӓн коллоэц тымана () — тымана йишвлӓн йыхыш пырышы Вадывел Африкышты (Кот-д’Ивуар, Гана, Гвиней, Либери дӓ Сьерра-Леоне) вӓшлиӓлтшӹ кол качшы тымана. Кытшы 46–51 см якте шоэш.
Коллоэц тыманавлӓ

Коллоэц тыманавлӓ () — тымана йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кол качшы тыманавлӓ. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ коллоэц тымана улы.
Коллоэц ӱнгӹвлӓ

Коллоэц ӱнгӹвлӓ () — тымана йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кол качшы ӱнгӹвлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ коллоэц ӱнгӹ улы.
Paradisaeidae

Рай кек йишвлӓ () — орави ганьывлӓ группыш пырышы Индонезиштӹ ‎‎(Папуа дӓ Малуку ошмаотывлӓштӹ), Папуа-У Гвинейиштӹ дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ яргата цӹреӓн кого мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 41 тӹрлӹ рай кек улы.
Кыткылоэц йишвлӓ

Кыткылоэц йишвлӓ () — орави ганьывлӓ группыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ, кыткы качшы изи кеквлӓ. Цилӓжӹ 12 тӹрлӹ кыткылоэц улы. Кытшы 10–20 см якте шоэш.
Корнан кыткылоэц йишвлӓ

Корнан кыткылоэц йишвлӓ () — орави ганьывлӓ группыш пырышы Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ, кыткы качшы изи кеквлӓ. Цилӓжӹ 200 тӹрлӹ корнан кыткылоэц улы. 
Корнан кыткылоэцвлӓн сек изижӹн ("Myrmotherula brachyura") кытышты 8 см, нелӹцшӹ 7 г; сек когожын ("Batara cinerea") кытышты 45 см, нелӹцшӹ 150 г якте лин кердеш.
Шукшлоэц йишвлӓ

Шукшлоэц йишвлӓ () — орави ганьывлӓ группыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ, шукш качшы изи кеквлӓ. Цилӓжӹ 10 тӹрлӹ корнан кыткылоэц улы. Кытшы 12–19 см якте шоэш.
Титира йишвлӓ

Титира йишвлӓ () — орави ганьывлӓ группыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 30 тӹрлӹ титира улы. 
Титиравлӓн сек изижӹн ("Iodopleura pipra") кытышты 9.5 см, нелӹцшӹ 10 г; сек когожын ("Tityra semifasciata") кытышты 22 см, нелӹцшӹ 88 г якте лин кердеш.
Манакин йишвлӓ

Манакин йишвлӓ () — орави ганьывлӓ группыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ изи кеквлӓ. Цилӓжӹ 60 тӹрлӹ титира улы. 
Манакинвлӓн сек изижӹн кытышты 7 см, нелӹцшӹ 8 г; сек когожын кытышты 15 см, нелӹцшӹ 30 г якте лин кердеш.
Сакыр кек йишвлӓ

Сакыр кек йишвлӓ () — орави ганьывлӓ группыш пырышы Кечӹвӓлвел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ сакыр кек улы.
Ванга йишвлӓ

Ванга йишвлӓ () — орави ганьывлӓ группыш пырышы Мадагаскарышты дӓ Коморвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи кеквлӓ. Цилӓжӹ 22 тӹрлӹ ванга улы.
Виреон йишвлӓ

Виреон йишвлӓ () — орави ганьывлӓ группыш пырышы Америкышты вӓшлиӓлтшӹ изи кеквлӓ. Цилӓжӹ 43 тӹрлӹ виреон улы. 
Виреонвлӓн сек изижӹн кытышты 10 см, нелӹцшӹ 8 г; сек когожын кытышты 17 см, нелӹцшӹ 40 г якте лин кердеш.
Тиран ганьывлӓ

Тиран ганьывлӓ () — орави ганьывлӓ группыш пырышы У дӓ Тошты Мӱлӓндӹштӹ вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 1 000 тӹрлӹ тиранвлӓ гань ылшы кек улы.
Мырышы кеквлӓ

Мырышы кеквлӓ (, син. Oscines) — орави ганьывлӓ группыш пырышы Тошты дӓ У Мӱлӓндӹштӹ вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 4000 тӹрлӹ мырышы кек улы. 
Мырышы кеквлӓн сек когожын (курныгучкыж "Corvus corax") кытышты 60–70 см, нелӹцшӹ 1147–1254 г якте лин кердеш.
Трупиал йишвлӓ

Трупиал йишвлӓ тенгеок Америка царамаквлӓ () — орави ганьывлӓ группыш пырышы Америкышты вӓшлиӓлтшӹ царамак гань ылшы мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 98 тӹрлӹ трупиал улы. 
Ӓвӓ трупиалвлӓ, озывлӓ гӹц изирӓк ылыт. Трупиалвлӓн сек изижӹн кытышты ("Dolichonyx oryzivorus") 18–20 см, сек когожы ("Psarocolius viridis") 42–45 см якте лин кердеш.
Тӹшкӓгек йишвлӓ

Тӹшкӓгек йишвлӓ () — орави ганьывлӓ группыш пырышы Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ тӹшкӓгек улы. Кытшы 20 см якте шоэш.
У Зеланди шӹнгӹртӹшвлӓ

У Зеланди шӹнгӹртӹшвлӓ () — орави ганьывлӓ группыш пырышы У Зеландиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ У Зеланди шӹнгӹртӹш улы. Кытшы 26-38 см якте шоэш.
Шӹнгӹртӹш йишвлӓ

Шӹнгӹртӹш йишвлӓ () — орави ганьывлӓ группыш пырышы Тошты Мӱлӓндӹштӹ вӓшлиӓлтшӹ мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 120 тӹрлӹ шӹнгӹртӹш улы.
Ош вуян колгучкыж

Ош вуян колгучкыж () — вӓрӓш йишвлӓн йыхыш пырышы Йыдпел Америкышты, Канада, АУШ дӓ Мексикышты вӓшлиӓлтшӹ колгучкыж. Кытшы 70–102 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 1.8–2.3 см якте шоэш. Нелӹцӹштӹ 4.1 (озыжы), 5.6 (ӓвӓжӹ) кг якте лин кердеш. 
Пӹжӓшӹштӹ 1–3 ош мыны якте лин кердеш. 
Америкын Ушымы Штатвлӓжӹн национальный кекешӹштӹ шотлалтеш.
Кужы пачан колгучкыж

Кужы пачан колгучкыж () — вӓрӓш йишвлӓн йыхыш пырышы Покшал Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ колгучкыж. Кытшы 72–84 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 180–215 см якте шоэш. Нелӹцӹштӹ 2–3.3 (озыжы), 2.1–3.7 (ӓвӓжӹ) кг якте лин кердеш.
Колгучкыжвлӓ

Колгучкыжвлӓ () — вӓрӓш йишвлӓн йыхыш пырышы Европышты, Африкышты, Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтшӹ кол качшы хир кучкыжвлӓ. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ колгучкыж улы.
Африка колгучкыж

Африка колгучкыж () — вӓрӓш йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты Сахара гӹц кечӹвӓлвелнӹрӓк вӓшлиӓлтшӹ колгучкыж. Кытшы 63–75 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 2–2.4 м якте шоэш. Нелӹцӹштӹ 2–2.5 (озыжы), 3.2–3.6 (ӓвӓжӹ) кг якте лин кердеш. 
Зимбабве, Замби дӓ Кечӹвӓлвел Судан кугижӓнӹшвлӓн национальный кекешӹштӹ шотлалтеш.
Мадагаскар колгучкыж

Мадагаскар колгучкыж () — вӓрӓш йишвлӓн йыхыш пырышы Мадагаскарышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ колгучкыж. Кытшы 60–66 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 165–180 см якте шоэш. Нелӹцӹштӹ 2.2–2.6 (озыжы), 2.8–3.5 (ӓвӓжӹ) кг якте лин кердеш.
Соломон колгучкыж

Соломон колгучкыж () — вӓрӓш йишвлӓн йыхыш пырышы Соломон ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ колгучкыж. Кытшы 70–90 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 165–185 см, нелӹцшӹ 1.1–2.7 кг якте лин кердеш. 
Пӹжӓшӹштӹ 2 мыны якте лин кердеш.
Ош мӹшкӹрӓн колгучкыж

Ош мӹшкӹрӓн колгучкыж () — вӓрӓш йишвлӓн йыхыш пырышы Инди дон кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ колгучкыж. Кытышты 66–80 (озыжы), 80–90 (ӓвӓжӹ) см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 1.78–2.2 м якте шоэш. Озывлӓн нелӹцӹштӹ 1.8–3 кг, ӓвӓвлӓн 2.5–4.5 кг якте шоэш.
Ош ӹнгӹжӓӓн колгучкыж

Ош ӹнгӹжӓӓн колгучкыж () — вӓрӓш йишвлӓн йыхыш пырышы ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ колгучкыж. Кытышты 89 (озыжы), 100 (ӓвӓжӹ) см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 2.13 м якте шоэш. Озывлӓн нелӹцӹштӹ 4,900–6,800 г, ӓвӓвлӓн 6,195–9,500 г якте шоэш.
Лӹмжӹм немӹц натуралист Георг Вильгельм Стеллер (Georg Wilhelm Steller, 1709 – 1746) лӹмеш пумы.
Ош пачан колгучкыж

Ош пачан колгучкыж тенгеок колгучкыж ӓль ошпач () — вӓрӓш йишвлӓн йыхыш пырышы Европышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ колгучкыж. Кытшы 66–94 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 1.78–2.45 м якте шоэш. Озывлӓн нелӹцӹштӹ 3.1–5.4 кг, ӓвӓвлӓн 4–6.9 кг, шӹренжок 7.5 кг якте шоэш.
Майна

Майна () — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи кеквлӓ. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ майна улы.
Лачокла майна

Лачокла майна () — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ майна. Кытшы 23–25 см якте шоэш. 
Пӹжӓшӹштӹ 4–6 симсӓкӓ мыны якте лин кердеш.
Ява майна

Ява майна () — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш пырышы Ява ошмаотышты дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ майна. Кытшы 25 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 25 см якте шоэш.
Сир майна

Сир майна () — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ майна. Кытшы 25 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 25 см якте шоэш.
Кого майна

Кого майна () — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш пырышы пырышы Инди дон кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ майна. Кытшы 25 см якте шоэш.
Кӹрӓн майна

Кӹрӓн майна () — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш пырышы пырышы Инди дон кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ майна. Кытшы 23 см якте шоэш.
Упшан майна

Упшан майна () — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш пырышы пырышы Китай дон кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ майна. Кытшы 26 якте шоэш.
Луды майна

Луды майна () — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш пырышы Индонези дӓ Тимор ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ майна. Кытшы 26 якте шоэш.
Шӱӓшӓн майна

Шӱӓшӓн майна () — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Китай, Инди дӓ Мьянмышты вӓшлиӓлтшӹ майна. Кытшы 25,5–26,5 якте шоэш.
Бали майна

Бали майна () — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Индонезиштӹ Бали ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ монотипан кек. Кытшы 25 якте шоэш.
Аплонис

Аплонис () — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ, Австралиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтшӹ изи кеквлӓ. Цилӓжӹ 25 тӹрлӹ аплонис улы.
Самоа аплонис

Самоа аплонис () — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Америка Самоа дӓ Самоа ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Яргата цӹреӓн аплонис

Яргата цӹреӓн аплонис () — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш У Гвиней (Индонези дӓ Папуа-У Гвиней) дон ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Япони мушмула

Япони мушмула ( ) — Rosaceae йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Азиштӹ ‎‎дӓ Мӱлӓндӹ лоштыш тангыж Кугижӓнӹвлӓштӹ шӹренок вӓшлиӓлтшӹ шукиӓш изи пушӓнгӹ дон кӹцкӹ.
Сарикӓ сӹнзӓӓн аплонис

Сарикӓ сӹнзӓӓн аплонис () — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш У Гвиней ошмаотышты (Индонези дӓ Папуа-У Гвиней) эндемик вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Мырышы аплонис

Мырышы аплонис () — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Бисмарк, Адмиралти дӓ Соломон ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ аплонис. Кытшы 20 якте шоэш.
Бисмарк ошмаотывлӓ

Бисмарк ошмаотывлӓ (англла Bismarck Archipelago) — вадывел Шӹпӓн океанышты Папуа-У Гвиней кугижӓнӹшӹн ошмаотывлӓжӹ. Территорижӹ 49 700 км².
Адмиралти ошмаотывлӓ

Адмиралти ошмаотывлӓ (англла Admiralty Islands) — вадывел Шӹпӓн океанышты Папуа-У Гвиней кугижӓнӹшӹн Бисмарк ошмаотывлӓштӹш ошмаотывлӓжӹ. Территорижӹ 2170 км².
Танимбар аплонис

Танимбар аплонис () — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Малуку (Танимбар) ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Атолл аплонис

Атолл аплонис () — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Папуа-У Гвинейиштӹ дӓ Соломон ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Реннелл аплонис

Реннелл аплонис () — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Соломон ошмаотывлӓштӹ (Реннелл дӓ Беллона) эндемик вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Биак ошмаотывлӓ

Биак ошмаотывлӓ (индон. Kepulauan Biak; англла Schouten Islands, Biak Islands, Geelvink Islands) — Индонезиштӹ Папуа ошмаотыштыш Чендравасих пел ошмаотын ирвелнӹштӹ ошмаотывлӓ. Кечӹвӓлвелнӹ Япен доно пӹсмӓным кыча.
Биак ошмаоты

Биак ошмаоты (индон. Pulau Biak) — Индонезиштӹ Биак ошмаотывлӓн ошмаотыжы. Территорижӹ 1746 км².
Нумфор

Нумфор (индон. Pulau Numfor) — Индонезиштӹ Биак ошмаотывлӓн ошмаотыжы. Территорижӹ 335 км². 2010-шы ин тӹштӹ 9 336 эдем ӹлен.
Супиори

Супиори (индон. Pulau Supiori) — Индонезиштӹ Биак ошмаотывлӓн ошмаотыжы. Территорижӹ 659 км².
Япен

Япен (индон. Pulau Yapen; тошты лӹмжӹ: Japen, Jobi) — Индонезиштӹ Папуа ошмаотыштыш Чендравасих пел ошмаотын ирвелнӹштӹ ошмаоты. Йыдпелнӹ Биак ошмаотывлӓ (Биак, Супиори дӓ Нумфор) доно пӹсмӓным кыча. Территорижӹ 2278 км².
Миос Нум

Миос Нум (индон. Pulau Mios Num) — Индонезиштӹ ошмаоты.
Кужы пачан аплонис

Кужы пачан аплонис () — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Индонезиштӹ Биак ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ аплонис. Кытшы 28–41 якте шоэш.
Ош сӹнзӓӓн аплонис

Ош сӹнзӓӓн аплонис () — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Папуа-У Гвинейиштӹ Соломон ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Кӹрӓн шылдыран аплонис

Кӹрӓн шылдыран аплонис () — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Соломон ошмаотывлӓштӹ дӓ Папуа-У Гвинейиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Макира

Макира (англла Makira; тошты лӹмжӹ Сан-Кристобаль, англла San Cristóbal) — Соломон ошмаотывлӓ кугижӓнӹшӹн Макира-Улава провинцин ошмаотыжы. Территорижӹ 3 190 км². 1999-шӹ ин тӹштӹ 10 000 эдем ӹлен. Ошмаотын сек кого халажы: Киракира.
Киракира

Киракира (англла Kirakira) — Соломон ошмаотывлӓштӹ Макира-Улава провинцин вуйхалажы дӓ Макира ошмаотын сек кого халажы. 2013-шы ин тӹштӹ 2 461 эдем ӹлен.
Макира-Улава

Макира-Улава (англла Makira-Ulawa Province) — Соломон ошмаотывлӓштӹ провинци. Территорижӹ 3 188 км². 1999-шӹ ин тӹштӹ 40 419 эдем ӹлен. Провинцин административный покшалжы дӓ сек кого халажы: Киракира.
Макира аплонис

Макира аплонис () — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Соломон ошмаотывлӓштӹ (Макира) эндемик вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Сӧрӓн шылдыран аплонис

Сӧрӓн шылдыран аплонис () — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Соломон дӓ Вануату ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Корнан аплонис

Корнан аплонис () — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш У Каледоништӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Тасман аплонис

Тасман аплонис ( †) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Австралиштӹ (Норфолк дӓ Лорд-Хау ошмаотывлӓштӹ) эндемик вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Норфолк аплонис

Норфолк аплонис ( †) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Австралиштӹ (Норфолк ошмаотыштӹ) эндемик вӓшлиӓлтшӹ аплонис. Кытшы 20 якте шоэш.
Лорд-Хау аплонис

Лорд-Хау аплонис ( †) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Австралиштӹ (Лорд-Хау ошмаотыштӹ) эндемик вӓшлиӓлтшӹ аплонис. Кытшы 18 якте шоэш.
Кырык аплонис

Кырык аплонис () — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Вануатун Эспириту-Санто ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Малай аплонис

Малай аплонис () — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Инди дон кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Малуку аплонис

Малуку аплонис () — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Индонезиштӹ вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Кӹтӹк пачан аплонис

Кӹтӹк пачан аплонис () — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Индонезиштӹ дӓ Филиппинвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Микронези аплонис

Микронези аплонис () — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Микронезиштӹ, Йыдпел Мариана дӓ Палау ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Понапе аплонис

Понапе аплонис () — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Понпеи ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ аплонис. Кытшы 19 якте шоэш.
Полинези аплонис

Полинези аплонис () — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Полинезиштӹ, Америка Самоа, Самоа, Фиджи, Ниуэ, Тонга, Санта-Крус дӓ Уоллис дӓ Футуна ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Кусаие аплонис

Кусаие аплонис ( †) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Кусаие дӓ Каролин ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ аплонис. Кытшы 20–25.4 якте шоэш.
Мауке аплонис

Мауке аплонис ( †) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Кук ошмаотывлӓштӹ (Мауке) вӓшлиӓлтшӹ аплонис. Кытшы 19 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 32 см якте шоэш.
Раротонга аплонис

Раротонга аплонис ( †) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Кук ошмаотывлӓштӹ (Раротонга) вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Хуахине аплонис

Хуахине аплонис ( †) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Острова Общества ошмаотывлӓштӹ (Хуахине) вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Кого нерӓн царамак

Кого нерӓн царамак () — царамак йишвлӓн йыхыш Сан-Томе дӓ Принсипи ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ царамак.
Цистикола йишвлӓ

Цистикола йишвлӓ () — орави ганьывлӓ группыш пырышы Африкышты, Азиштӹ, Австралиштӹ, Океаништӹ дӓ Европышты вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 110 тӹрлӹ цистикола улы.
Ыргышы кек

Ыргышы кеквлӓ () — цистикола йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 13 тӹрлӹ ыргышы кек улы.
Якшар лепкӓн ыргышы кек

Якшар лепкӓн ыргышы кек тенгеок лачокла ыргышы кек () — цистикола йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ капшангы качшы ыргышы кек. Кытшы 10–14 см, нелӹцшӹ 6–10 г якте шоэш.
Шим логерӓн ыргышы кек

Шим логерӓн ыргышы кек () — цистикола йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ капшангы качшы ыргышы кек. Кытшы 13 см якте шоэш.
Камбоджа ыргышы кек

Камбоджа ыргышы кек () — цистикола йишвлӓн йыхыш пырышы Камбоджышты вӓшлиӓлтшӹ капшангы качшы ыргышы кек. Кытшы 8–9 см, нелӹцшӹ 7–8 г якте шоэш.
Лусон ыргышы кек

Лусон ыргышы кек () — цистикола йишвлӓн йыхыш пырышы Филиппинвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ ыргышы кек.
Якшар пачан ыргышы кек

Якшар пачан ыргышы кек () — цистикола йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ ыргышы кек.
Якшар шӹргӓн ыргышы кек

Якшар шӹргӓн ыргышы кек () — цистикола йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ вӓшлиӓлтшӹ ыргышы кек.
Ош пӹлӹшӓн ыргышы кек

Ош пӹлӹшӓн ыргышы кек () — цистикола йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел Филиппинвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ ыргышы кек.
Сокорро ошмаоты

Сокорро ошмаоты (испанилӓ Isla Socorro) — ирвел Шӹпӓн океанышты Мексика кугижӓнӹшӹн ошмаотыжы. Территорижӹ 132 км².
Сокорро тыргӓдӹ

Сокорро тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Мексикышты Сокорро ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 26.5–34 см, нелӹцшӹ 190 г якте шоэш.
Америка тыргӓдӹвлӓ

Америка тыргӓдӹвлӓ тенгеок Зенайда тыргӓдӹвлӓ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 7 тӹрлӹ Америка тыргӓдӹ улы.
Ош нерӓн тыргӓдӹ

Ош нерӓн тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Америкын Ушымы Штатвлӓжӹ, Мексикышты, Покшал Америкышты дӓ Антил ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ (Ази агыл) кӓдӹ. Кытшы 29 см якте шоэш.
Пӹлӹшӓн тыргӓдӹ

Пӹлӹшӓн тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Колумби гӹц Аргентина дӓ Чили якте Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 24 см, нелӹцшӹ 112 г якте шоэш.
Антил тыргӓдӹ

Антил тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Антил ошмаотывлӓ дӓ Юкатанышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 28–30 см якте шоэш. 
Ангильян национальный кекешӹштӹ шотлалтеш.
Галапагос тыргӓдӹ

Галапагос тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Эквадорышты Галапагос ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Америка тыргӓдӹ

Америка тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Йыдпел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 31 см, нелӹцшӹ 112–170 г якте шоэш.
Вадывел Перу тыргӓдӹ

Вадывел Перу тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-вадывел Эквадорышты дӓ йыдпел Перушты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 33 см якте шоэш.
Лачокла рок тыргӓдӹвлӓ

Лачокла рок тыргӓдӹвлӓ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Йыдпел, Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 7–9 тӹрлӹ лачокла рок тыргӓдӹ улы.
Рок тыргӓдӹвлӓ

Рок тыргӓдӹвлӓ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Йыдпел, Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 17 тӹрлӹ рок тыргӓдӹ улы. 
Рок тыргӓдӹвлӓн сек изижӹ (орави рок тыргӓдӹ) 16,5 см, сек когожы ("Claravis mondetoura") 22 см якте шот.
Кого рок тыргӓдӹвлӓ

Кого рок тыргӓдӹвлӓ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Йыдпел, Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ, якшар сӹнзӓӓн, ошалгы-якшар ялан кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ кого рок тыргӓдӹ улы. 
Кого рок тыргӓдӹвлӓн сек изижӹ (симсӓкӓ рок тыргӓдӹ) 21 см, сек когожы (кого рок тыргӓдӹ) 22 см якте шот.
Метропели рок тыргӓдӹвлӓ

Метропели рок тыргӓдӹвлӓ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ метропели рок тыргӓдӹ улы. 
Кого рок тыргӓдӹвлӓн сек изижӹ (аймара рок тыргӓдӹ) 19 см, сек когожы (шим шылдыран рок тыргӓдӹ) 22 см якте шот.
Корнан шылдыран рок тыргӓдӹ

Корнан шылдыран рок тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы south-eastern Бразилиштӹ, ирвел Парагвайышты дӓ йыд-ирвел Аргентинышты (Мисьонес провинци) вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 23 см якте шоэш.
Кого рок тыргӓдӹ

Кого рок тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты (Мексика, Гватемала, Коста-Рика, Сальвадор, Гондурас, Панама, Колумби, Венесуэла, Эквадор, Боливи дӓ Перу) вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 23 см якте шоэш.
Симсӓкӓ рок тыргӓдӹ

Симсӓкӓ рок тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Мексика гӹц Аргентина дӓ Тринидад дӓ Тобаго якте Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 20–21 см, нелӹцшӹ 65–72 г якте шоэш.
Эквадор рок тыргӓдӹ

Эквадор рок тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Эквадорышты дӓ Перушты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 18 см якте шоэш.
Перу рок тыргӓдӹ

Перу рок тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Чили, Эквадор дӓ Перушты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 15 см якте шоэш.
Симсӹ пӹлӹшӓн рок тыргӓдӹ

Симсӹ пӹлӹшӓн рок тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Бразилиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 15,5–17 см якте шоэш.
Изи рок тыргӓдӹ

Изи рок тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 14–16 см, нелӹцшӹ 24–26 г якте шоэш.
Орави рок тыргӓдӹ

Орави рок тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Йыдпел, Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 15–18 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 27 см, нелӹцшӹ 26–40 г якте шоэш.
Луды сӹнзӓӓн рок тыргӓдӹ

Луды сӹнзӓӓн рок тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 18 см якте шоэш.
Кӹрӓн рок тыргӓдӹ

Кӹрӓн рок тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Мексикышты, Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 17 см, нелӹцшӹ 47 г якте шоэш.
Инка рок тыргӓдӹ

Инка рок тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Йыдпел, Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 16.5–23 см, нелӹцшӹ 30–58 г якте шоэш.
Сӱмӓн рок тыргӓдӹ

Сӱмӓн рок тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 22 см якте шоэш.
Кужы пачан рок тыргӓдӹ

Кужы пачан рок тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Бразилиштӹ дӓ Боливиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 17 см якте шоэш.
Аймара рок тыргӓдӹ

Аймара рок тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Аргентина, Боливи, Чили дӓ Перушты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 19 см якте шоэш.
Сӹнзӓлыкан рок тыргӓдӹ

Сӹнзӓлыкан рок тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Аргентина, Боливи, Чили дӓ Перушты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 16–17 см якте шоэш.
Шим шылдыран рок тыргӓдӹ

Шим шылдыран рок тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Аргентина, Боливи, Чили, Колумби, Эквадор дӓ Перушты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 22 см якте шоэш.
Морено рок тыргӓдӹ

Морено рок тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Аргентинышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 20 см, нелӹцшӹ 30–58 г якте шоэш.
Упшан кӹжгӹ нерӓн кӓдӹ

Упшан кӹжгӹ нерӓн кӓдӹ ( †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Соломон ошмаотывлӓштӹ (Шуазёль) эндемик вӓшлиӓлтшӹ монотипан кӓдӹ. Кытшы 31 см якте шоэш. 
Лӹмжӹм англи натуралист Алберт Стьюарт Мик (Albert Stewart Meek, 1871–1943) лӹмеш пумы.
Валгыды Елена кӓдӹ

Валгыды Елена кӓдӹ ( †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Валгыды Елена ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ монотипан кӓдӹ.
Ала ӧрдӹжӓн тыргӓдӹ

Ала ӧрдӹжӓн тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ монотипан кӓдӹ. Кытшы 38–40 см якте шоэш.
Кап тыргӓдӹ

Кап тыргӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Африкын Сахара гӹц кечӹвӓлвелнӹрӓк дӓ Мадагаскарышты, южгынам Сауд Арави, Иордани, Израиль дӓ Турциштӹ вӓшлиӓлтшӹ монотипан кӓдӹ. 
Кытшы 22 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 28–33 см, нелӹцшӹ 40 г якте шоэш.
Кӹцкӹ кӓдӹ йишвлӓ

Кӹцкӹ кӓдӹ йишвлӓ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ, Австралиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 95 тӹрлӹ кӹцкӹ кӓдӹ улы.
Ыжар кӓдӹ йишвлӓ

Ыжар кӓдӹ йишвлӓ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 34 тӹрлӹ кӹцкӹ кӓдӹ улы.
Лачокла кӓдӹ йишвлӓ

Лачокла кӓдӹ йишвлӓ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы У дӓ Тошты Мӱлӓндӹштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ.
У Каледони ала кӓдӹ

У Каледони ала кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы У Каледоништӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ монотипан кӹцкӹ кӓдӹ. Кытшы 28 см якте шоэш.
У Зеланди кӹцкӹ кӓдӹвлӓ

У Зеланди кӹцкӹ кӓдӹвлӓ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы У Зеландиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӹцкӹ кӓдӹ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ У Зеланди кӹцкӹ кӓдӹ улы.
У Зеланди кӹцкӹ кӓдӹ

У Зеланди кӹцкӹ кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы У Зеландиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӹцкӹ кӓдӹ. Кытшы 51–55 см, нелӹцшӹ 550–850 г якте шоэш.
Норфолк кӹцкӹ кӓдӹ

Норфолк кӹцкӹ кӓдӹ ( †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Австралин Норфолк ошмаотыштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӹцкӹ кӓдӹ.
Чатем кӹцкӹ кӓдӹ

Чатем кӹцкӹ кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы У Зеландин Чатем ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӹцкӹ кӓдӹ.
Кӹжгӹ нерӓн кӓдӹ

Кӹжгӹ нерӓн кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы У Гвиней ошмаотышты (Индонези дӓ Папуа-У Гвиней) эндемик вӓшлиӓлтшӹ монотипан кӓдӹ. Кытшы 32–36 см якте шоэш.
Чендравасих

Чендравасих (индонезилӓ Semenanjung Doberai, Semenanjung Kepala Burung) — Индонезиштӹ Папуа ошмаотын йыд-вадывелнӹштӹ кого пел ошмаоты. Территорижӹ 55 604 км².
Папуа пел ошмаоты

Папуа пел ошмаоты (англла Papuan Peninsula) — Папуа-У Гвинейиштӹ У Гвиней ошмаотын кечӹвӓл-ирвелнӹштӹ пел ошмаоты.
Чукотка пел ошмаоты

Чукотка пел ошмаоты () — Россий Федерациштӹш Чукотка автономи округын пел ошмаоты.
Камчатка

Камчатка () — Россий Федерациштӹш Камчатка крайын пел ошмаоты. 
Географий.
Континент дене ушалтеш кужаш шуйкалышт уштымо аҥысыр 1200 йӱдйымал гыч кечывалвелыш (93 километр марте) перешейке. Кугу кумдыкан (440 марте километр) — сернер Кроноцкий широталаште.
Пелотрон кумдыкшым тӱшка ~ тӱжем 270 км2.
Эрвел серым пӱчкеден чот кужашлам, иксалам руш шолдыра (Авачинский, Кроноцкий, Камчатский, Ер, Карагинский, Корф) да бухто (Авачинский, Караг, Оссор да молат). Теҥыз тора выступатленыт кӱ пелотро (Шипунский, Кроноцкий, Камчатский, Ер).
Цилиндр рӱдӧ крач вончаш пелотро кок ужашлан — эрвел да покшел тупрӱдыжым тупрӱдыжым; нунын кокла Центральнокамчатский лап лиеш, Камчатке шотышто могай энер йоген эрта.
Эн кечывалвел точкыжым пелотро — сернер Пулышсовла — уло 50° 51' 55" с.ш.
Пелотро россий федерацийын субъектшын территорийыштыже верланыше кундем.
Вулкан.
Камчатка пелотро вулкан тӱҥ верлан шотлалтын. Тисте да герб сӱрет фигурировать вулкан кундем (ондак — Камчатский область) да петропавловск-камчатский ола, тыгак шуко сувенирым, Камчатке ышталтын.
Вулкан гыч ик шӱкалтыш амал уло активность изи отыл, лач тудлан эн лишыл лийын але деч вулкан. Вулкан вулкан годым ломыжыш лекмаш выбрасываться атмосфера, шлак ден бомба вулкан вулкан — вундым левыктыше мала, тыгак вӱд да газ кугу парат.
Вулкан Камчатке чылаже 300 утла еҥ шотлалтеш. Чолга да чулым вулкан марте 36 28 декет наҥгая гиперушыкан; палыжым да чот ылыж классификационный вулкан шот дене кучылтмо деч шога, эн ондак йӧрышӧ шотлалтеш. Кугу пелотро-влак вулкан — Шивелуч, Ключевский, Ичинский, Корякский, Авачинский, Карышна сопка да кроноцкий.
Юнеско тӱнямбал наследийын Камчатке вулкан чӱкташ.
Направлений туризм.
Тӱҥ кеҥеж-шыжын эн вулкан нӧлталтым, экотуризм, сер Авачинский дене круизыш бухто, спорт сонар да кол кучымо, рафтинг, дайвинг, теҥызыште корабль дене каяк, шанче да орнитологический эстоний, гольф.
Тургымышто «теле-шошо» кузе тыгай чулымлыкым турист направлений дене кылдалтше хела-ски, прашка дене пий ден снегоход, курык ече, сноубордым, спорт сонар, ече тӱр, да подледный налме вер термальный йӱштылыт, колым кучат.
Туризм петропавловск-камчатский тоштер дене кылдалтше, ола лишнысе базыжым каске, мӧҥгысӧ да тыныс тептеҥыз миен сер нӧлталтым вулкан (пляжыште Халактырский).
Музейно сылне верыште верланен рӱдола деч посна Усть-Большерецк, Усть-Камчатский, да Мильково Эссот.
Налме вер термальный тӱҥ паратунок селаште верланен. Анавгай этнотуристический эссот событий ден селаште эртаралтын.
Кола пел ошмаоты

Кола пел ошмаоты () — Россий Федерациштӹш Мурманск областьын пел ошмаоты.
Ямал

Ямал () — Россий Федерациштӹш Ямал-Ненец автономи йӹрвелӹн пел ошмаоты.
Таймыр

Таймыр () — Россий Федерациштӹш Таймыр Долган-Ненец районын пел ошмаоты.
Фергуссон

Фергуссон (англла Fergusson Island) — Соломон тангыжышты Папуа-У Гвиней кугижӓнӹшӹн Д'Антркасто ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 1436,7 км². 1971-шӹ ин тӹштӹ 13 000 эдем ӹлен.
Фазан кӓдӹ

Фазан кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш (монотипан фазан кӓдӹвлӓ (Otidiphabinae) лӹвӓл йишвлӓн) пырышы У Гвиней ошмаотышты (Индонези дӓ Папуа-У Гвиней) вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 50 см якте шоэш.
Кого кӹцкӹ кӓдӹвлӓ

Кӹцкӹ кӓдӹвлӓ тенгеок Кого кӹцкӹ кӓдӹвлӓ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ, У Гвинейиштӹ, йыдпел Австралиштӹ дӓ Океани ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 34–36 тӹрлӹ кӹцкӹ кӓдӹ улы.
Филиппин кӹцкӹ кӓдӹ

Филиппин кӹцкӹ кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Филиппинвлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 42 см, нелӹцшӹ 510–560 г якте шоэш.
Сулавеси кӹцкӹ кӓдӹ

Сулавеси кӹцкӹ кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ Сулавеси ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 42–52 см, нелӹцшӹ 500 г якте шоэш.
Миндоро кӹцкӹ кӓдӹ

Миндоро кӹцкӹ кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Филиппинвлӓштӹ Миндоро ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 47 см якте шоэш.
Корнан пачан кӹцкӹ кӓдӹ

Корнан пачан кӹцкӹ кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ Сулавеси ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 36–39 см, нелӹцшӹ 300 г якте шоэш.
Ала шылдыран кӹцкӹ кӓдӹ

Ала шылдыран кӹцкӹ кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Филиппинвлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 33 см якте шоэш.
Симсӹ пачан кӹцкӹ кӓдӹ

Симсӹ пачан кӹцкӹ кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ Уоллеси биогеографи регионыштыш изи ошмаотывлӓштӹ дӓ Ару ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 43 см якте шоэш.
Уоллеси

Уоллеси (индонезилӓ Wallacea) — Индонезиштӹ биогеографи регионжы. Территорижӹ 347,000 км².
Шӹпӓн океан кӹцкӹ кӓдӹ

Шӹпӓн океан кӹцкӹ кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Шӹпӓн океаныштыш ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 36–41 см, нелӹцшӹ 370–420 г якте шоэш.
Микронези кӹцкӹ кӓдӹ

Микронези кӹцкӹ кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Микронезиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 41–46 см, нелӹцшӹ 340–410 г якте шоэш.
Микронези

Микронези (англла Micronesia) — Шӹпӓн океанын вадывелнӹштӹ изи ошмаотывлӓ дӓ Океани регионын лӹвӓл регионжы. Территорижӹ 2700 км². 
Лӹмӹн этимологижӹ тошты грек «μικρός» (изи) дон «νῆσος» (ошмаоты) шамаквлӓ гӹц лин.
Таити кӹцкӹ кӓдӹ

Таити кӹцкӹ кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Француз Полинезиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 51 см якте шоэш.
Маркиз кӹцкӹ кӓдӹ

Маркиз кӹцкӹ кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Француз Полинезиштӹ Маркиз ошмаотывлӓштӹ (Нуку-Хива) вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытышты 55 (озыжы), 50–53.5 (ӓвӓжӹ) 51 см, нелӹцшӹ 900 г якте шоэш.
Финш кӹцкӹ кӓдӹ

Финш кӹцкӹ кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Папуа-У Гвинейиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 36 см якте шоэш. 
Лӹмжӹ.
Лӹмжӹм немӹц орнитолог Отто Финш (Friedrich Hermann Otto Finsch, 1839–1917) лӹмеш пумы.
Малуку кӹцкӹ кӓдӹ

Малуку кӹцкӹ кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ Малуку ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 36–42 см якте шоэш.
Йӹлгӹжикӓ кӹцкӹ кӓдӹ

Йӹлгӹжикӓ кӹцкӹ кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы У Гвиней ошмаотышты (Индонези дӓ Папуа-У Гвиней) вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 37–39 см, нелӹцшӹ 615 г якте шоэш.
Луды кӹцкӹ кӓдӹ

Луды кӹцкӹ кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Малайзи, Бруней, Индонези дӓ Филиппинвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 40 см якте шоэш.
Меланези кӹцкӹ кӓдӹ

Меланези кӹцкӹ кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Меланезиштӹ Бисмарк дон Соломон ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 38–44 см, нелӹцшӹ 470–500 г якте шоэш.
Меланези

Меланези (англла Melanesia) — Шӹпӓн океанын вадывелнӹштӹ ошмаотывлӓ дӓ Океани регионын лӹвӓл регионжы. Территорижӹ 940 000 км². 
Лӹмӹн этимологижӹ тошты грек «μέλας» (шим) дон «νῆσος» (ошмаоты) шамаквлӓ гӹц лин.
Вануату кӹцкӹ кӓдӹ

Вануату кӹцкӹ кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Вануатун Банкс ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 30–40 см якте шоэш.
Фиджи кӹцкӹ кӓдӹ

Фиджи кӹцкӹ кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Фиджиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 40–48 см якте шоэш.
У Каледони кӹцкӹ кӓдӹ

У Каледони кӹцкӹ кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы У Каледоништӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 50–52 см, нелӹцшӹ 600–720 г якте шоэш.
Шим шӱӓн кӹцкӹ кӓдӹ

Шим шӱӓн кӹцкӹ кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонези, ‎‎Папуа-У Гвиней дӓ Австрали ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 38–41 см, нелӹцшӹ 540–650 г якте шоэш.
Шимӓкӓ кӹцкӹ кӓдӹ

Шимӓкӓ кӹцкӹ кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Бисмарк ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 38 см, нелӹцшӹ 665 г якте шоэш.
Кырык кӹцкӹ кӓдӹ

Кырык кӹцкӹ кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Инди гӹц Индонези якте кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 43–51 см, нелӹцшӹ 580–675 г якте шоэш.
Тимор кӹцкӹ кӓдӹ

Тимор кӹцкӹ кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Тимор дӓ Малуку (Ветар) ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Ала кӹцкӹ кӓдӹ

Ала кӹцкӹ кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Бисмарк ошмаотывлӓ гӹц Австралиштӹ якте вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 38–44 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 45 см якте шоэш.
Кырык кӓдӹвлӓ

Кырык кӓдӹвлӓ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы ирвел Индонезиштӹ ‎‎дӓ Меланезиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ кырык кӓдӹ улы.
Ала кӓдӹвлӓ

Ала кӓдӹвлӓ тенгеок Изи кӹцкӹ кӓдӹвлӓ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Ази гӹц Австрали дӓ Океани якте вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 50 тӹрлӹ ала кӓдӹ улы. 
Ала кӓдӹвлӓн сек изижӹ ("Ptilinopus naina") 13–15 см, сек когожы ("Ptilinopus superbus") 28 см якте шот.
Папуа кырык кӓдӹ

Папуа кырык кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ дӓ Папуа-У Гвинейиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 33–36 см г якте шоэш.
Филиппинвлӓ

Филиппинвлӓ (тагалогла Republika ng Pilipinas, англла Republic of the Philippines) — кечӹвӓл-ирвел Азиштӹш кугижӓнӹш. 2015-шӹ ин тӹштӹ 101 514 100 эдем ӹлен. Кугижӓнӹшӹн территорижӹ 300 000 км². Кугижӓнӹшӹн вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Манила.
Кужы пачан кырык кӓдӹ

Кужы пачан кырык кӓдӹ тенгеок Буру кырык кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ Малуку ошмаотывлӓштӹ (Буру) эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 33–33–39 см якте шоэш.
Серам кырык кӓдӹ

Серам кырык кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ Малуку ошмаотывлӓштӹ (Серам) эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Пальгата кырык кӓдӹ

Пальгата кырык кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Соломон ошмаотывлӓштӹ (Бугенвиль ошмаоты гӹц Гуадалканал дӓ Малаита ошмаоты якте) эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Шим шылдыран ала кӓдӹ

Шим шылдыран ала кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 38–44 см, нелӹцшӹ 450-570 г якте шоэш.
Лети ошмаотывлӓ

Лети ошмаотывлӓ (индонезилӓ Kepulauan Leti) — Индонезиштӹ Малуку ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ.Территорижӹ 750 км². 2010-шы ин тӹштӹ 16 664 эдем ӹлен.
Бачан

Бачан ошмаотывлӓ (индонезилӓ Kesultanan Bacan) — Индонезиштӹ Малуку ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ.Территорижӹ 1,899.8 км². 2010-шы ин тӹштӹ 60,741 эдем ӹлен.
Тернате

Тернате (индонезилӓ Ternate) — Индонезиштӹ Малуку ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ.Территорижӹ 111.39 км². 2010-шы ин тӹштӹ 185,705 эдем ӹлен.