tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Хальмахера

Тернате (индонезилӓ Pulau Halmahera) — Индонезиштӹ Малуку ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ дӓ сек кого ошмаотыжы.Территорижӹ 17,780 км². 2010-шы ин тӹштӹ 449 938 эдем ӹлен.
Ару ошмаотывлӓ

Моротай (индонезилӓ Kepulauan Aru) — Индонезиштӹ Малуку ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ.Территорижӹ 8563 км². 2010-шы ин тӹштӹ 84.138 эдем ӹлен.
Бабар ошмаотывлӓ

Бабар ошмаотывлӓ (индонезилӓ Pulau-Pulau Babar, Kepulauan Babar) — Индонезиштӹ Малуку ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ.Территорижӹ 820 км². 2010-шы ин тӹштӹ 8.640 эдем ӹлен.
Тидоре

Тидоре (индонезилӓ Pulau Tidore) — Индонезиштӹ Малуку ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ.Территорижӹ 9,564.7 км². 2010-шы ин тӹштӹ 98 025 эдем ӹлен.
Оби ошмаотывлӓ

Оби ошмаотывлӓ (индонезилӓ Kepulauan Obi) — Индонезиштӹ Малуку ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ.
Сула ошмаотывлӓ

Сула ошмаотывлӓ (индонезилӓ Kepulauan Sula) — Индонезиштӹ Малуку ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ.Территорижӹ 9,632.92 км². 2010-шы ин тӹштӹ 132 070 эдем ӹлен.
Амбон ошмаоты

Амбон ошмаоты (индонезилӓ Pulau Ambon) — Индонезиштӹ Малуку ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ.Территорижӹ 775 км². 2010-шы ин тӹштӹ 441,000 эдем ӹлен.
Негрос ала кӓдӹ

Негрос ала кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Филиппинвлӓштӹ Негрос ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 16,5 см якте шоэш.
Шӧртньӹ лепкӓн ала кӓдӹ

Шӧртньӹ лепкӓн ала кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ ‎‎(Папуа, Ару ошмаотывлӓ, Япен) дӓ Папуа-У Гвинейиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Кӹнӓ шуды

Кӹнӓ шуды () — Balsaminaceae йыхыш пырышы йыдпелвел полушариштӹ вӓшлиӓлтшӹ икиӓш пеледӹшӓн кушкышвлӓ. Цилӓжӹ 850–1000 тӹрлӹ кӹнӓ шуды улы.
Кӹнӓ онган ала кӓдӹ

Кӹнӓ онган ала кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ Йыдпел ‎‎Малуку ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Макатеа ала кӓдӹ

Макатеа ала кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Француз Полинезиштӹ Туамоту ошмаотывлӓштӹ (Макатеа) эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Туамоту ала кӓдӹ

Атолл ала кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Француз Полинезиштӹ Туамоту ошмаотывлӓштӹ (Макатеа агыл) эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Ош калпакан ала кӓдӹ

Ош калпакан ала кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Француз Полинезиштӹ Маркиз ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 
Лӹмжӹ.
Лӹмжӹм француз тангыж офицер Абель Обэр Дӱпети Туар (Abel Aubert Dupetit Thouars, 1793 – 1864) лӹмеш пумы.
Ош вуян ала кӓдӹ

Ош вуян ала кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Соломон ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 
Лӹмжӹ.
Лӹмжӹм Франци императрица Евгени (Eugénie de Montijo, 1826 – 1920) лӹмеш пумы.
Фишер ала кӓдӹ

Фишер ала кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ Сулавеси ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 
Лӹмжӹ.
Лӹмжӹм немӹц путешественник Густав Адольф Фишер (Gustav Adolf Fischer, 1848 – 1886) лӹмеш пумы.
Грей ала кӓдӹ

Грей ала кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Соломон, Санта-Крус, Банкс, У Каледони дӓ Пен ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Кужы нерӓн ала кӓдӹ

Кужы нерӓн ала кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Француз Полинезиштӹ Рапа-Ити ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Луды вуян ала кӓдӹ

Луды вуян ала кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ Йыдпел Малуку ошмаотывлӓштӹ (Моротай, Хальмахера, Бачан, Тидоре дӓ Тернате) вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Питкэрн ошмаотывлӓ

Питкэрн ошмаотывлӓ (англла Pitcairn Islands; питкэрнлӓ Norfuk Ailen) — Шӹпӓн океанышты Кого Британи кугижӓнӹшӹн ошмаотывлӓжӹ дӓ заморские территорижӹ. Территорижӹ 47 км². 2013-шы ин тӹштӹ 56 эдем ӹлен.
Хендерсон ошмаоты

Хендерсон ошмаоты (англла Henderson Island) — Питкэрн ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ.Территорижӹ 37.3 км².
Хендерсон ала кӓдӹ

Хендерсон ала кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Питкэрн (Хендерсон) ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Хендерсон кӹцкӹ кӓдӹ

Хендерсон ала кӓдӹ ( †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Питкэрн (Хендерсон) ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Хендерсон тошты кӓдӹ

Хендерсон тошты кӓдӹ ( †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Питкэрн (Хендерсон) ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Хендерсон цӹвӹ кӓдӹ

Хендерсон цӹвӹ кӓдӹ ( †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Питкэрн (Хендерсон) ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Ошалгы-якшар вуян ала кӓдӹ

Ошалгы-якшар вуян ала кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел Таиланд, Малайзи, Бруней дӓ Индонезиштӹ (Калимантан, Суматра дӓ Ява) ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 23–27 см, нелӹцшӹ 42 г якте шоэш.
Сарикӓ вуян ала кӓдӹ

Сарикӓ вуян ала кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Фиджиштӹ Кандаву дӓ Оно ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 20 см якте шоэш.
Шӧртньӹ ала кӓдӹ

Шӧртньӹ ала кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Фиджиштӹ Вити-Леву, Овалау, Гау, Мбенга (Beqa) дӓ Вая ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 20 см якте шоэш.
Нарынзы ала кӓдӹ

Нарынзы ала кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Фиджиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 20 см якте шоэш.
Шим логерӓн ала кӓдӹ

Шим логерӓн ала кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Тайвань дӓ Филиппинвлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 27 см якте шоэш.
Кужы пачан ала кӓдӹ

Кужы пачан ала кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы У Гвиней дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 35–45 см якте шоэш.
Шим пӹлӹшӓн ала кӓдӹ

Шим пӹлӹшӓн ала кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Филиппинвлӓштӹ Лусон ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 40 см якте шоэш.
Якшар калпакан ала кӓдӹ

Якшар калпакан ала кӓдӹ ( †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Француз Полинезиштӹ Маркиз ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 40 см якте шоэш.
Симсӹ калпакан ала кӓдӹ

Симсӹ калпакан ала кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ Йыдпел Малуку ошмаотывлӓштӹ (Хальмахера, Тернате дӓ Бачан) ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Изи ала кӓдӹ

Изи ала кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы У Гвиней ошмаотышты (Индонези дӓ Папуа-У Гвиней) эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 13–15 см якте шоэш.
Сарикӓ онган ала кӓдӹ

Сарикӓ онган ала кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Филиппинвлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 13–15 см якте шоэш.
Тӹрлӹмӹ ала кӓдӹ

Тӹрлӹмӹ ала кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы У Гвиней ошмаотышты (Индонези дӓ Папуа-У Гвиней) вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Палау ала кӓдӹ

Палау ала кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Палау ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. 
Палау ошмаотывлӓштӹн национальный кекешӹштӹ шотлалтеш.
Шукы цӹреӓн ала кӓдӹ

Шукы цӹреӓн ала кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Самоа, Америка Самоа, Фиджи дӓ Тонга ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 23 см якте шоэш. 
Пӹжӓшӹштӹ ик ош мыны якте лин кердеш.
Якшар шӱӓн ала кӓдӹ

Якшар шӱӓн ала кӓдӹ () — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ, Суматра, Ява‎ дӓ Бали‎ ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 28 см якте шоэш. 
Пӹжӓшӹштӹ ик (южгынам кок) ош мыны якте лин кердеш.
Матьӧ, Мирей

Матьӧ, Мирей (; 22 июль 1946, Авиньон) — француз мырызы.
Тетя годшаш ивлӓжӹ.
Мирей Матьӧ 22 июль 1946 Авиньон Авиньонышты кӹрпӹц оптышын йыхышты шачын. Семняштӹ луатнӹл тетя ылын, нӹнӹ баракышты пиш незерӹн ӹленӹт. Школышты пиш худан тыменьӹн, лач "коктывлӓм" веле канден. Тӹдӹ шалахай кид доно сирен, но тымдышыжы тӹдӹм вургымла доно тыменяш тымдаш цацен дӓ кид мычкыжы линейкы доно лыпшен. Тидӹ Мирейлан кого травмым канден дӓ 13 иӓшӹн тӹдӹ школым пырахен дӓ конверт фабрикыш пӓшӓш кен. 15 иӓш ылмыжы годым семняштӹ кугижанӹш доно субсидируйымы вӹц кӹдежӓн ватерӹм нӓлеш, тӹштӹ ванна ылын. "Мӹнь пӹтӓриш гӓнӓ ванныш пыренӓм!" манын мырызы ти мӓгӓл гишӓн ӓшӹндӓрӓ.
Ажедмӓшвлӓ.
http://www.youtube.com/watch?v=rla8QExKaLU
Пынарбашы (Кайсери)

Пынарбашы (турокла Pınarbaşı ) — Турцин, йыд-ирвел Кайсери илӹн районжы ("илчежӹ"). 2009-шӹ ин тӹштӹ 30.340 (пӱэргӹ: 15.181; ӹдӹрӓмӓш: 15.159) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «пынар» ('вӹдсӹнзӓ') дон «баш» ('head' ; «башы» 'head of') шамаквлӓ гӹц лин.
Сарыз

 
Сарыз (турокла Sarız ) — Турцин, ирвел Кайсери илӹн районжы ("илчежӹ"). 2009-шӹ ин тӹштӹ 12.290 (пӱэргӹ: 6.185; ӹдӹрӓмӓш: 6.105) эдем ӹлен.
Томарза

 
Томарза (турокла Tomarza ) — Турцин, кечӹвӓл Кайсери илӹн районжы ("илчежӹ"). 2009-шӹ ин тӹштӹ 27.944 (пӱэргӹ: 14.149; ӹдӹрӓмӓш: 13.795) эдем ӹлен.
Девели

 
Девели (турокла Develi ) — Турцин, кечӹвӓл Кайсери илӹн районжы ("илчежӹ"). 2009-шӹ ин тӹштӹ 65.544 (пӱэргӹ: 33.099; ӹдӹрӓмӓш: 32.445) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «деве» ('camel') дон «-ли» ('having of') шамаквлӓ гӹц лин.
Яхьялы

 
Яхьялы (турокла Yahyalı ) — Турцин, кечӹвӓл Кайсери илӹн районжы ("илчежӹ"). 2009-шӹ ин тӹштӹ 38.223 (пӱэргӹ: 19.106; ӹдӹрӓмӓш: 19.117) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «Яхья» (male name: 'John') дон «-лы» ('tribe maker suffix') шамаквлӓ гӹц лин.
Аксу, Сезен

Сезен Аксу (турокла "Fatma Sezen Yıldırım"; шач. 13 июль 1954) — турци поп-мырызы, продюсер дӓ мырывлӓн авторышты. Кыце Турцишты, тенгеок вес сӓндӓлыквлӓштӓт пӓлӓт. Сезен Аксу Измирӹштӹ шачын. 
Дискографи.
Сезен Аксу 23 альбомым лыктын.
Музыкыжы.
sezen aksu perişanım şimdi
Sezen Aksu - Ne Kavgam Bitti Ne Sevdam
Udo Lindenberg - Sezen Aksu - Messer In Mein Herz
Sezen Aksu - Kaybolan Yıllar (Live)
Ажедмӓшвлӓ.
http://www.youtube.com/watch?v=I8HzIkd_L5U
Ешилхисар

 
Ешилхисар (турокла Yeşilhisar ) — Турцин, кечӹвӓл Кайсери илӹн районжы ("илчежӹ"). 2009-шӹ ин тӹштӹ 17.002 (пӱэргӹ: 8.359; ӹдӹрӓмӓш: 8.643) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «йешил» ('ыжаргы') дон «хисар» ('кӓрмӓн') шамаквлӓ гӹц лин.
Бӱньян

 
Бӱньян (турокла Bünyan ) — Турцин, покшал Кайсери илӹн районжы ("илчежӹ"). 2009-шӹ ин тӹштӹ 33.704 (пӱэргӹ: 16.878; ӹдӹрӓмӓш: 16.826) эдем ӹлен.
Коджасинан

 
Коджасинан (турокла Kocasinan ) — Турцин, Кайсери илӹн дӓ йыдвел Кайсери халан центр районжы ("илчежӹ"). 2009-шӹ ин тӹштӹ 366.676 (пӱэргӹ: 183.310; ӹдӹрӓмӓш: 183.366) эдем ӹлен.
Инджесу

 
Инджесу (турокла İncesu ) — Турцин, Кайсери илӹн дӓ кечӹвӓл-вадывел Кайсери халан центр районжы ("илчежӹ"). 2009-шӹ ин тӹштӹ 22.349 (пӱэргӹ: 11.325; ӹдӹрӓмӓш: 11.024) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «индже» ('thin') дон «су» ('вӹд') шамаквлӓ гӹц лин.
Хаджылар

 
Хаджылар (турокла Hacılar ) — Турцин, Кайсери илӹн дӓ кечӹвӓл Кайсери халан центр районжы ("илчежӹ"). 2009-шӹ ин тӹштӹ 12.598 (пӱэргӹ: 6.234; ӹдӹрӓмӓш: 6.364) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «хаджы» ('хаджы') дон «-лар» ('-влӓ') шамаквлӓ гӹц лин.
Меликгази

 
Меликгази (турокла Melikgazi ) — Турцин, Кайсери илӹн дӓ кечӹвӓл Кайсери халан центр районжы ("илчежӹ"). 2009-шӹ ин тӹштӹ 452.990 (пӱэргӹ: 227.934; ӹдӹрӓмӓш: 225.056) эдем ӹлен.
Талас

 
Талас (турокла Talas ) — Турцин, Кайсери илӹн дӓ кечӹвӓл-ирвел Кайсери халан центр районжы ("илчежӹ"). 2009-шӹ ин тӹштӹ 452.990 (пӱэргӹ: 227.934; ӹдӹрӓмӓш: 225.056) эдем ӹлен.
Енидже (Карабӱк)

 
Енидже (турокла Yenice ) — Турцин, вадывел Карабӱк илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 23.744 (пӱэргӹ: 11.614; ӹдӹрӓмӓш: 12.130) эдем ӹлен.
Эскипазар

 
Эскипазар (турокла Eskipazar ) — Турцин, вадывел Карабӱк илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 13.011 (пӱэргӹ: 6.413; ӹдӹрӓмӓш: 6.598) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «эски» ('кугезӹ') дон «пазар» ('базар') шамаквлӓ гӹц лин.
Оваджык (Карабӱк)

 
Оваджык (турокла Ovacık ) — Турцин, ирвел Карабӱк илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 3.821 (пӱэргӹ: 1.926; ӹдӹрӓмӓш: 1.895) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «ова» ('лапата; алык') дон «-джык» ('dimunitive suffix') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ.
Сафранболу

 
Сафранболу (турокла Safranbolu ) — Турцин, йыдвел Карабӱк илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 48.814 (пӱэргӹ: 23.990; ӹдӹрӓмӓш: 24.824) эдем ӹлен.
Эфлани

 
Эфлани (турокла Eflani ) — Турцин, йыд-ирвел Карабӱк илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 10.187 (пӱэргӹ: 4.830; ӹдӹрӓмӓш: 5.357) эдем ӹлен.
Айранджы

 
Айранджы (турокла Ayrancı ) — Турцин, йыд-ирвел Караман илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 10.199 (пӱэргӹ: 4.983; ӹдӹрӓмӓш: 5.216) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «айран» ('айран') дон «-джы» ('... maker, ... seller') шамаквлӓ гӹц лин.
Казымкарабекир

 
Казымкарабекир (турокла Kazımkarabekir ) — Турцин, йыд-вадывел Караман илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 4.784 (пӱэргӹ: 2.379; ӹдӹрӓмӓш: 2.405) эдем ӹлен.
Сарывелилер

 
Сарывелилер (турокла Sarıveliler ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Караман илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 14.527 (пӱэргӹ: 7.439; ӹдӹрӓмӓш: 7.088) эдем ӹлен.
Башъяйла

 
Башъяйла (турокла Başyayla ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Караман илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 5.087 (пӱэргӹ: 2.567; ӹдӹрӓмӓш: 2.520) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «баш» ('head, primarly') дон «яйла» ('plateau') шамаквлӓ гӹц лин.
Эрменек

Эрменек (турокла Ermenek ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Караман илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 31.341 (пӱэргӹ: 15.742; ӹдӹрӓмӓш: 15.599) эдем ӹлен.
Арпачай

 
Арпачай (турокла Arpaçay ) — Турцин, йыдвел Карс илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 20.962 (пӱэргӹ: 10.651; ӹдӹрӓмӓш: 10.311) эдем ӹлен.
Сусуз

 
Сусуз (турокла Susuz ) — Турцин, йыдвел Карс илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 13.160 (пӱэргӹ: 6.687; ӹдӹрӓмӓш: 6.473) эдем ӹлен.
Араб пирӹ

Араб пирӹ ( ) — Араб полуостровышты вӹд лишнӹ пивлӓн йыхыш пырышы пирӹ. Сек коговлӓжӹ 66 см кыташ лин кердӹт. Массышты 18 - 20 кг якте шоэш.
Манитоба пирӹ

Манитоба пирӹ ( ) — Канадышты вӹд лишнӹ пивлӓн йыхыш пырышы пирӹ.
Вессир Пӧртныр

Вессир Пӧртныр - Эмӓн велнӹш сола. Эмӓн якте 6 уштыш. Солашты 2001-шӹ ин 81 эдем ӹлен.
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ.
Сола кечӹм ... эртӓрӓт.
Акьяка

 
Акьяка (турокла Akyaka ) — Турцин, йыд-ирвел Карс илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 12.473 (пӱэргӹ: 6.553; ӹдӹрӓмӓш: 5.920) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «ак» ('ош') дон «яка» ('против стороне ...') шамаквлӓ гӹц лин.
Селим

 
Селим (турокла Selim ) — Турцин, вадывел Карс илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 25.216 (пӱэргӹ: 13.004; ӹдӹрӓмӓш: 12.212) эдем ӹлен.
Дигор

 
Дигор (турокла Digor ) — Турцин, ирвел Карс илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 26.615 (пӱэргӹ: 13.852; ӹдӹрӓмӓш: 12.763) эдем ӹлен.
Кагызман

 
Кагызман (турокла Kağızman ) — Турцин, кечӹвӓл Карс илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 49.902 (пӱэргӹ: 25.575; ӹдӹрӓмӓш: 24.327) эдем ӹлен.
Сарыкамыш

 
Сарыкамыш (турокла Sarıkamış ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Карс илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 53.517 (пӱэргӹ: 29.292; ӹдӹрӓмӓш: 24.225) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «сары» ('сар') дон «камыш» ('Phragmites etc. spp.') шамаквлӓ гӹц лин.
Доганьюрт

 
Доганьюрт (турокла Doğanyurt ) — Турцин, кечӹвӓл Кастамону илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 8.613 (пӱэргӹ: 4.300; ӹдӹрӓмӓш: 4.313) эдем ӹлен.
Инеболу

 
Инеболу (турокла İnebolu ) — Турцин, кечӹвӓл Кастамону илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 24.144 (пӱэргӹ: 11.895; ӹдӹрӓмӓш: 12.249) эдем ӹлен.
Бозкурт (Кастамону)

 
Бозкурт (турокла Bozkurt ) — Турцин, кечӹвӓл Кастамону илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 9.082 (пӱэргӹ: 4.503; ӹдӹрӓмӓш: 4.579) эдем ӹлен.
Кӱре

 
Кӱре (турокла Küre ) — Турцин, кечӹвӓл Кастамону илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 7.517 (пӱэргӹ: 3.753; ӹдӹрӓмӓш: 3.764) эдем ӹлен.
Абана

 
Абана (турокла Abana ) — Турцин, кечӹвӓл Кастамону илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 3.900 (пӱэргӹ: 1.949; ӹдӹрӓмӓш: 1.951) эдем ӹлен.
Аздавай

Аздавай (турокла Azdavay ) — Турцин, кечӹвӓл Кастамону илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 7.787 (пӱэргӹ: 3.867; ӹдӹрӓмӓш: 3.920) эдем ӹлен.
Бурдьӧ, Пьер

Пьер Бурдьӧ тенгеок Бурдьё Пьер - (, 1 август 1930 — 23 январь 2002) — француз социолог дон философ, постструктурализмын социальный теорижӹм виӓнгдӹшӹ, габитус теорилӓн негӹцӹм пиштӹшӹ.
Рансьер, Жак

Жак Рансьер (; 1940—) — француз философ. Париж VIII университетӹштӹ пӓшӓлен. 
Пӹтӓриш философи шанымашвлӓжӹм «„Капитал“-ым лыдын» ("Lire le Capital"; 1965) семинар паштек сирен дӓ тенге пӓлӹмы лин.
Шӓлӓнгӹ

Шӓлӓнгӹ () — хир кеквлӓн йыхын вӓрӓш йишвлӓн ("Accipitridae") группыш пырышы кек. Кӓпшӹ 51-57 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 110—130 см. Озы шӓлӓнгӹвла, ӓвӓвлӓ гӹц изирӓк ылыт. Цӹрештӹ доно лудикӓ гӹц кӹрӓникӓ якте лин кердӹт. Юкшы котин мӓуклымыжы гань.
Флобер, Гӱстав

Гӱстав Флобер (; 12 декабрь 1821, Руан — 8 май 1880, Круассе) — француз романист. «Мадам Бовари» (1856) дон «Саламбо» (1862) романвлӓн авторышты.
Биографижӹ.
Сӓмӹрӹк ивлӓжӹм сирӹзӹ Францин провинци халавлӓштӹжӹ эртӓрен, кыдывлӓ гишӓн ӹшке пӓшӓвлӓштӹжӓт шӹренок сирен. 1840 ин Флобер Парижӹш юриспруденцим тыменяш пырен, 1843 ин тыменяш пырахен. Флобер сӹржӹ (характержы) доно ӹшке кӧргешӹжӹ питӹргӓлтшӹ эдем ылын. Шукы вижӹмок литература пӓшӓш пиштен. 
«Мадам Бовари» (1856) романым Флобер 1851 ин шӹжӹм сирӓш тӹнгӓлӹн. «Ревӱ де Пари» журналышты пецӓтлӹмӹ лин. Шукыштат агыл моральым ваштылмы гишӓн Флобер дон ти журналын редакторжы судыш пумы линӹт. Роман натурализмын манифестшӹ ылын, тӹштӹ келгӹ скепсис доно тӹ жепӓш ушемкымдем дон эдемӹм анжыктымы. Роман схемыжы донат весӹвлӓ гӹц айыртемалтӹн: тӹдӹ утла кужы экспозициӓн дӓ яжо монгыр гӹц анжыктымы персонаж уке. Лиӓлтмӓшвлӓжӓт кого халашты агыл, а провинци халашты кеӓт. Флоберӹн ти романжы сек пӓлӹмӹ дӓ дискуссивлӓм шачыктышы ылын. 
Марла ти романым эче сӓрӹмӹ агыл.
Аглы

 
Аглы (турокла Ağlı ) — Турцин, покшал Кастамону илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 3.327 (пӱэргӹ: 1.628; ӹдӹрӓмӓш: 1.699) эдем ӹлен.
Сейдилер

 
Сейдилер (турокла Seydiler ) — Турцин, покшал Кастамону илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 4.365 (пӱэргӹ: 2.137; ӹдӹрӓмӓш: 2.228) эдем ӹлен.
Деврекани

 
Деврекани (турокла Devrekani ) — Турцин, покшал Кастамону илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 13.786 (пӱэргӹ: 6.751; ӹдӹрӓмӓш: 7.035) эдем ӹлен.
Джиде

 
Джиде (турокла Cide ) — Турцин, йыд-вадывел Кастамону илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 20.589 (пӱэргӹ: 10.206; ӹдӹрӓмӓш: 10.383) эдем ӹлен.
Шенпазар

 
Шенпазар (турокла Şenpazar ) — Турцин, йыд-вадывел Кастамону илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 5.571(пӱэргӹ: 2.777; ӹдӹрӓмӓш: 2.794) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «шен» ('сусу') дон «пазар» ('пазар') шамаквлӓ гӹц лин.
Мольер

Мольер (, лачокла лӹмжӹ Жан Батист Поклен; ; хӹрестӹмӹ 15 январь 1622, Париж — 17 февраль 1673, тӹшток) — франзуз комедиограф, классически комедилӓн негӹцӹм пушы, актёр, театр директор.
Пӓшӓвлӓжӹ.
Тӹнг пашавлаэшӹжӹ «Тартюф», «Дон-Жуан», «Мизантроп» шотлалтыт.
Ташкӧпрӱ

 
Ташкӧпрӱ (турокла Taşköprü ) — Турцин, ирвел Кастамону илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 40.939 (пӱэргӹ: 19.779; ӹдӹрӓмӓш: 21.160) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «таш» ('кӱ') дон «кӧпрӱ» ('кӹвер') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ.
Ханӧнӱ

 
Ханӧнӱ (турокла Hanönü ) — Турцин, ирвел Кастамону илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 4.342 (пӱэргӹ: 2.140; ӹдӹрӓмӓш: 2.202) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «хан» ('куды') дон «ӧнӱ» &lt; «ӧн» ('анзылны') шамаквлӓ гӹц лин.
Пынарбашы (Кастамону)

 
Пынарбашы (турокла Pınarbaşı ) — Турцин, вадывел Кастамону илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 5.263 (пӱэргӹ: 2.566; ӹдӹрӓмӓш: 2.697) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «пынар» ('вӹдсӹнзӓ') дон «баш» ('head' ; «башы» 'head of') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ.
Чаталзейтин

 
Чаталзейтин (турокла Çatalzeytin ) — Турцин, йыд-ирвел Кастамону илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 7.379 (пӱэргӹ: 3.660; ӹдӹрӓмӓш: 3.719) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «чатал» ('forked, bifurcated') дон «зейтин» ('olive') шамаквлӓ гӹц лин.
Арач

 
Арач (турокла Araç ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Кастамону илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 20.598 (пӱэргӹ: 10.110; ӹдӹрӓмӓш: 10.488) эдем ӹлен.
Дадай

 
Дадай (турокла Daday ) — Турцин, вадывел Кастамону илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 10.240 (пӱэргӹ: 4.971; ӹдӹрӓмӓш: 5.269) эдем ӹлен.
Тосья

 
Тосья (турокла Tosya ) — Турцин, кечӹвӓл Кастамону илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 40.930 (пӱэргӹ: 19.916; ӹдӹрӓмӓш: 21.014) эдем ӹлен.
Ихсангази

 
Ихсангази (турокла İhsangazi ) — Турцин, кечӹвӓл Кастамону илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 6.181 (пӱэргӹ: 3.056; ӹдӹрӓмӓш: 3.125) эдем ӹлен.
Афшин

 
Афшин (турокла Afşin ) — Турцин, йыдвел Кахраманмараш илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 86.926 (пӱэргӹ: 44.398; ӹдӹрӓмӓш: 42.528) эдем ӹлен. 
Историжӹ.
Кугезӹ Греци жепӹн ти вӓрӹштӹ "Арабиссос", кыды вара "Эфсус" дон "Ярпуз" лӹмвлӓ доно пӓлӹмӹ ылын. 1944 и годшен "Афшин" маналтеш.
Кушмышшуды

Кушмышшуды, тенгеок Ало́э (). Цилӓжӹ 400 йиш тӹрлӹ кушмышшуды улы. Алоэн лӹмжӹ араб йӹлмӹ гӹц ылеш дӓ тидӹ "качы"-м анжыкта.
Эльбистан

 
Эльбистан (турокла Elbistan ) — Турцин, йыдвел Кахраманмараш илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 131.948 (пӱэргӹ: 67.148; ӹдӹрӓмӓш: 64.800) эдем ӹлен.
Гӧксун

 
Гӧксун (турокла Göksun ) — Турцин, вадывел Кахраманмараш илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 56.668 (пӱэргӹ: 28.482; ӹдӹрӓмӓш: 28.186) эдем ӹлен.
Андырын

 
Андырын (турокла Andırın ) — Турцин, вадывел Кахраманмараш илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 41.371 (пӱэргӹ: 21.033; ӹдӹрӓмӓш: 20.338) эдем ӹлен.
Экинӧзӱ

 
Экинӧзӱ (турокла Ekinözü ) — Турцин, покшал Кахраманмараш илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 15.635 (пӱэргӹ: 8.000; ӹдӹрӓмӓш: 7.635) эдем ӹлен. 
Историжӹ.
Ти вӓрвлӓштӹ эдемвлӓ первиш курымынвлӓнок ӹлӓш тӹнгӓлӹнӹт. Экинӧзӱ хала махань-шон кугижӓнӹшвлӓштӹ лин шоктен. XVI-шы курымын Осман империшкӹ ванжен.
Тӱркоглу

 
xxx (турокла Türkoğlu ) — Турцин, кечӹвӓл Кахраманмараш илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 64.980 (пӱэргӹ: 33.056; ӹдӹрӓмӓш: 31.924) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «тӱрк» ('турок') дон «оглу» &lt; «огул+у» &lt; «огул» ('эргӹ') шамаквлӓ гӹц лин.
Пазарджык

 
Пазарджык (турокла Pazarcık ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Кахраманмараш илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 77.371 (пӱэргӹ: 39.090; ӹдӹрӓмӓш: 38.281) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «пазар» ('пазар') дон «-джык» ('dimunitive suffix') шамаквлӓ гӹц лин.
Чаглаянджерит

 
Чаглаянджерит (турокла Çağlayancerit ) — Турцин, ирвел Кахраманмараш илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 27.051 (пӱэргӹ: 13.767; ӹдӹрӓмӓш: 13.284) эдем ӹлен.
Нурхак

 
Нурхак (турокла Nurhak ) — Турцин, ирвел Кахраманмараш илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 15.461 (пӱэргӹ: 7.883; ӹдӹрӓмӓш: 7.578) эдем ӹлен.
Элбейли

 
Элбейли (турокла Elbeyli ) — Турцин, ирвел Килис илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 7.146 (пӱэргӹ: 3.478; ӹдӹрӓмӓш: 3.668) эдем ӹлен.
Мусабейли

 
Мусабейли (турокла Musabeyli ) — Турцин, йыдвел Килис илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 14.561 (пӱэргӹ: 7.234; ӹдӹрӓмӓш: 7.327) эдем ӹлен.
Полатели

 
Полатели (турокла Polateli ) — Турцин, йыдвел Килис илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 5.565 (пӱэргӹ: 2.774; ӹдӹрӓмӓш: 2.791) эдем ӹлен.
Кандыра

 
Кандыра (турокла Kandıra ) — Турцин, йыдвел Коджаэли илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 47.041 (пӱэргӹ: 23.882; ӹдӹрӓмӓш: 23.159) эдем ӹлен.
Шачмы

Шачмы — рушӓрня дон кышкыжмы лоштыш кечӹ. Кугезӹ римлянвлӓ дон германвлӓн йӹлмӹштӹ тидӹ Тӹлзӹ доно кӹлдӓлтӹн (фр. lundi, нем. Mon(d)tag = тӹлзӹ кечӹ). Шукы сӓндӓлӹкӹшток шачмын пӓшӓ ӓрня тӹнгӓлӓлтеш дӓ тетявлӓ школыш кеӓт. Ислам сӓндӓлӹквлӓ дон Израильӹштӹ ти кечӹ ӓрнян кокшы пӓшӓ кечеш шотлалтеш.
Гӧльджӱк

 
Гӧльджӱк (турокла Gölcük ) — Турцин, кечӹвӓл Коджаэли илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 136.513 (пӱэргӹ: 70.423; ӹдӹрӓмӓш: 66.090) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «гӧль» ('йӓр') дон «-джӱк» ('dimunitive suffix') шамаквлӓ гӹц лин.
Карамӱрсель

 
Карамӱрсель (турокла Karamürsel ) — Турцин, кечӹвӓл Коджаэли илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 49.719 (пӱэргӹ: 24.708; ӹдӹрӓмӓш: 25.011) эдем ӹлен.
Чайырова

 
Чайырова (турокла Çayırova ) — Турцин, вадывел Коджаэли илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 78.430 (пӱэргӹ: 40.157; ӹдӹрӓмӓш: 38.273) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «чайыр» ('meadow') дон «ова» ('лапата') шамаквлӓ гӹц лин.
Дарыджа

 
Дарыджа (турокла Darıca ) — Турцин, вадывел Коджаэли илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 135.966 (пӱэргӹ: 69.005; ӹдӹрӓмӓш: 66.961) эдем ӹлен.
Гебзе

 
Гебзе (турокла Gebze ) — Турцин, вадывел Коджаэли илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 288.569 (пӱэргӹ: 147.184; ӹдӹрӓмӓш: 141.385) эдем ӹлен.
Диловасы

 
Диловасы (турокла Dilovası ) — Турцин, вадывел Коджаэли илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 43.974 (пӱэргӹ: 22.486; ӹдӹрӓмӓш: 21.488) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «дил» ('йӹлмӹ') дон «ова» ('лапата' ; «овасы» 'лапатажы') шамаквлӓ гӹц лин.
Дериндже

 
Дериндже (турокла Derince ) — Турцин, вадывел Коджаэли илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 121.504 (пӱэргӹ: 61.225; ӹдӹрӓмӓш: 60.279) эдем ӹлен.
Кӧрфез

 
Кӧрфез (турокла Körfez ) — Турцин, вадывел Коджаэли илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 129.110 (пӱэргӹ: 64.964; ӹдӹрӓмӓш: 64.146) эдем ӹлен.
Ош Пандаш

Ош Пандаш - Вӹтла тӹрӹштӹш мары мӱлӓндӹвлӓн лужавуйышты. Тӹдӹ 1300-шӹ ивлӓн (XIV курымын) ӹлен. Кынам шачын, пӓлӹ агыл. 1345-шӹ ин ӹдӹржӹм руш лужавуй Андрей Галицкийлӓн пуэн. 1385-шӹ ин колен. 
Нӓлмӹ вӓр.
Морохин Н.В. Гусиная дорога. - Киев: Киевский эколого-культурный
центр, - 2003.
Башискеле

 
Башискеле (турокла Başiskele ) — Турцин, кечӹвӓл Коджаэли илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 65.121 (пӱэргӹ: 32.973; ӹдӹрӓмӓш: 32.148) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «баш» ('main; head') дон «искеле» ('pier') шамаквлӓ гӹц лин.
Кильдебек

Кильдебек - Вӹтла тӹрӹштӹш мары мӱлӓндӹвлӓн лужавуйышты. XIV-XV курымвлӓн ӹлен. Кынам шачын, пӓлӹ агыл. Тӹдӹм 1433-шы ин Кострома дӓ Галич князьвлӓ пуштыныт
Нӓлмӹ вӓр.
Морохин Н.В. Гусиная дорога. - Киев: Киевский эколого-культурный
центр, - 2003.
Картепе

 
Картепе (турокла Kartepe ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Коджаэли илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 65.121 (пӱэргӹ: 32.973; ӹдӹрӓмӓш: 32.148) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «кар» ('snow') дон «тепе» ('hill') шамаквлӓ гӹц лин. 
Линквлӓ.
Ибраг

Ибраг - Вӹтлӓ тӹрӹштӹш мары мӱлӓндӹвлӓн лужавуйышты. XIV-XV курымвлӓн ӹлен. Кынам шачын, пӓлӹ агыл. Тӹдӹм 1451-шӹ ин новгородвлӓ пуштыныт.
Нӓлмӹ вӓр.
Морохин Н.В. Гусиная дорога. - Киев: Киевский эколого-культурный
центр, - 2003.
Акӧрен

 
Акӧрен (турокла Akören ) — Турцин, кечӹвӓл Конья илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 7.519 (пӱэргӹ: 3.664; ӹдӹрӓмӓш: 3.855) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «ак» ('ош') дон «ӧрен» ('руина') шамаквлӓ гӹц лин.
Акшехир

 
Акшехир (турокла Akşehir ) — Турцин, вадывел Конья илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 96.180 (пӱэргӹ: 47.035; ӹдӹрӓмӓш: 49.145) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «ак» ('ош') дон «шехир» ('хала') шамаквлӓ гӹц лин.
Ахырлы

 
Ахырлы (турокла Ahırlı ) — Турцин, вадывел Конья илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 5.876 (пӱэргӹ: 2.792; ӹдӹрӓмӓш: 3.084) эдем ӹлен.
Толстух нер

Толстух нер - Шур велнӹш Этьвайныр дон Оврашныр солавлӓ лошты, Арпӹнгель тӹрӹштӹш нер.
Пыйылмы

Пыйылмы () — мӱкшвлӓн "(Apidae)" йишӹш пырышы шылдыран капшангы. Цилӓжӹ 300 йиш пыйылмы улы, кыдывлӓ Йыпелвел Евразиштӹ, Йыдпелвел Америкышты, Йыдпелвел Африкышты ӹлӓт.
Акпарс мӱлӓндӹн эргӹвлӓжӹ

Акпарс мӱлӓндӹн эргӹвлӓжӹ - кырык дӓ кожла марынвлӓн вуйхалаштышты, Цикмӓштӹ эртӓрӹмӹ шоу. Тӹдӹ 2006-шы ин негӹцшӹм пиштен.
2011-шӹ ин сӹнгӹшӹвлӓэш лӓктӹнӹт:
Нӓлмӹ вӓр.
https://web.archive.org/web/20160304132303/http://kray.tora.ru/kray3.htm
Карнавал Рио-де-Жанейро

Карнавал Рио-де-Жанейро () ти карнавал Ломыж вӹргечӹ анзыц, когарнян тӹнгӓлӓлтеш. Ти мегаполисӹн сек кого культура лиӓлтмӓшеш шотлалтеш. Рио-де-Жанейроштыш карнавал самбын тӱнӹмбалын сек кого айовлӓ гӹц иктӹжӹ. Пӹтӓриш карнавалым 1723-шы ин эртӓрӹмӹ.
Валгыды Патрикӹн кечӹжӹ

Валгыды Патрикӹн кечӹжӹ ( тенгеок "Lá Fhéile Pádraig") — Ирландиштӹ 17 март 17 мартын Валгыды Патрик лӹмеш эртӓрӹмӹ айо. Ти айом пӹтӓрижок Ирландиштӹ ти сӓндӓлӹкӹм перегӹшӹ Валгыды Патрик лӹмеш аяш тӹнгӓлмӹ. Но ирландвлӓ шукын Америкыш дӓ Канадыш эмигрируенӹнтӓт, айом тӹштӓт пӓлдӹртӓш тӹнгӓлӹнӹт. Пӹтӓртӹш жепӹн, Руш Элыштат ти айом аят. Айон атрибутшы семӹнь, кым ӹлӹштӓшӓн шудым (клевер) ӓшӹндарӹктӹшӹ ыжар цӹреӓн выргемӹм чимӹлӓ дӓ ирланд сырам йӱмӹлӓ
Алтынекин

 
Алтынекин (турокла Altınekin ) — Турцин, ирвел Конья илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 15.698 (пӱэргӹ: 7.771; ӹдӹрӓмӓш: 7.927) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «алтын» ('шӧртньӹ') дон «екин» ('cereal') шамаквлӓ гӹц лин.
Бейшехир

 
Бейшехир (турокла Beyşehir ) — Турцин, вадывел Конья илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 70.317 (пӱэргӹ: 34.814; ӹдӹрӓмӓш: 35.503) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «бей» ('бей') дон «шехир» ('хала') шамаквлӓ гӹц лин.
Бозкыр

 
Бозкыр (турокла Bozkır ) — Турцин, кечӹвӓл Конья илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 31.601 (пӱэргӹ: 15.384; ӹдӹрӓмӓш: 16.217) эдем ӹлен.
Казахстан халавлӓ

Казахстан халавлӓ ― Казахстанышты 86 хала статусан ӹлем улы. Сандалӹкӹн ӹлӹзӹвлӓ логӹц 56 % халавлӓштӹ ылӓ.
Джиханбейли

 
Джиханбейли (турокла Cihanbeyli ) — Турцин, йыд-ирвел Конья илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 64.070 (пӱэргӹ: 31.258; ӹдӹрӓмӓш: 32.812) эдем ӹлен.
Челтик

 
Челтик (турокла Çeltik ) — Турцин, йыдвел Конья илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 11.549 (пӱэргӹ: 5.706; ӹдӹрӓмӓш: 5.843) эдем ӹлен.
Чумра

 
Чумра (турокла Çumra ) — Турцин, кечӹвӓл Конья илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 64.786 (пӱэргӹ: 31.843; ӹдӹрӓмӓш: 32.943) эдем ӹлен.
Дербент (Турци)

 
Дербент (турокла Derbent ) — Турцин, покшал Конья илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 5.796 (пӱэргӹ: 2.820; ӹдӹрӓмӓш: 2.976) эдем ӹлен.
Колумб, Христофор

Христофо́р Колу́мб (, , ; осень 1451 года, Корсика ошмаоты, Генуй республика (лин кердеш) — 20 май 1506, Вальядолид, Испани) — испан тангыж мыч сӓрнӹшӹ дӓ у мӱлӓндӹвлӓм пачшы. Сек когонжок Америкым (1492) пачмыжы доно пӓлӹ ылеш.
Дербент (Дагестан)

Дербент ( Дарбанд , , , , , ) — хала Дагестанын кечӹвӓл-ирвел велнӹжӹ.
Деребуджак

 
Деребуджак (турокла Derebucak ) — Турцин, вадывел Конья илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 10.470 (пӱэргӹ: 5.283; ӹдӹрӓмӓш: 5.187) эдем ӹлен.
Доганхисар

 
Доганхисар (турокла Doğanhisar ) — Турцин, вадывел Конья илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 22.095 (пӱэргӹ: 10.684; ӹдӹрӓмӓш: 11.411) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «доган» ('вӓрӓш') дон «хисар» ('кӓрмӓн') шамаквлӓ гӹц лин.
Карапынар

 
Карапынар (турокла Karapınar ) — Турцин, ирвел Конья илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 48.411 (пӱэргӹ: 24.058; ӹдӹрӓмӓш: 24.353) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «кара» ('шим') дон «пынар» ('вӹдсӹнзӓ') шамаквлӓ гӹц лин.
Ташкент (Турци)

 
Ташкент (турокла Taşkent ) — Турцин, кечӹвӓл Конья илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 8.297 (пӱэргӹ: 4.083; ӹдӹрӓмӓш: 4.214) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «таш» ('кӱ') дон «кент» ('хала') шамаквлӓ гӹц лин.
Бейшехир йӓр

Бейшехир йӓр (турокла Beyşehir gölü) — Турцин, Конья илӹн (Бейшехир район) дон Ыспарта илӹн лишнӹш йӓр. Йӓрӹн кымдецшӹ 656 км², сек келгӹ вӓржӹ 10 м, якте, тангыж гӹц 1.115 м кушнӹ.
Астрид Линдгрен лӹмäн преми

Астрид Линдгрен лӹмäн преми
Тӱнямбал мыч кымдан пäлӹмӹ тетя сирӹзӹ Астрид Линдгренӹн (1907-2002) лӹмжӹм кырык мары тетявлääт пäлäт. Туан йӹлмӹнä доно тӹдӹн «Ваштарсир Эмиль» дон «Кужы Цылкаан Пеппижӹ» гишäн шайыштшы книгäвлäм лыдын кердӹт. 
Ти сирӹзӹн книгäвлäжӹ пиш популярный ылыт, нӹнӹм 50 нäрӹ махань-шон йӹлмӹвлäшкӹ сäрӹмӹ. Сирӹзӹ ӹшке авторский прававлäжӹм ик Фондлан пуэн коден. Книгäвлäн тиражвлäштäт коговлä ылытат, ти Фонд и йӹде тетявлäлäн письменный культурыштым виäнгдӹшӹ верц ылшывлäлäн премим пайыла.
Премин суммыжы 530 000 евро, кок миллион нäрӹ дä тӹдӹм тетя сирӹзӹвлä дон тетявлä лошты лыдмаш культурым шäрӹшӹвлäлäн пуат. Тене премим нäлäш шанышывлä лошты 140 нäрӹ кандидат дä нӹнӹ 60 сäндäлӹк гӹц ылыт.
Шанем, ти престижный премим нäлäш цацышывлä лошты мары автор дон марла йӹлмӹвлä доно лыдмаш культурым тетявлä лошты шäрäш цацышы организацивлääт лит. Тенгежӹ гӹнь нӹнӹ весин ӹшке кандидатурывлäштӹм шӹкäл кердӹт.
Седӹ, техень кого конкурсышты ик сӹнгӹшӹм веле айырат, но тенге гӹнят конкурсышкы документвлäштӹм колтат лиэш.
Астрид Линдгренӹн Фонджы гишäн информацим Internet-штӹ пäлен нäлӹдä.
Элексейн Яков

Яков Элексейн - алык марла сирӹшӹ сирӹзӹ. 1893 - 1965.
Эрыкан Алексей

Эрыкан Алексей - алык марла сирӹшӹ сирӹзӹ. 1912 - 1957. "Кучедалме тулеш" романын авторжы.
Орай Дмитрий

Орай Дмитрий - алык марла сирӹшӹ сирӹзӹ, журналист, ушекымдем йенг. Лачокла лӹмжӹ Д. Ф. Богословский. 1901 - 1950. Пӹтӓриш повестьшӹ "Йотештше" (Ӧрдӹштӹ шалгышы) 1930 ин сирӹмӹ. Вара "Тура кузымаш" дон "Тӹтӹрӓ вашт" романым сирен.
Казаков Миклай

Казаков Миклай (, 15 Шорыкйол 1918 — 12 Пургыж 1989) — алык марла сирӹшӹ поэт. Кутюк-Кинер солашты Морко кымдемӹштӹ хресань семняштӹ шачын.
1939 ин Мары тымдышывлӓн институтым, 1955 Москвашты Литература институтым пӹтӓрен.
"Ямде лий" газетӹштӹ журналист пӓшӓм ӹштен. Кого Ӓтямӱлӓндӹ вырсышты ылын.
Ӹлӹмӹжӹ годым 36 книгӓм лыктын шоктен.
Книгӓвлӓжӹ.
1951 ин "Поэзия - любимая подруга" книгӓжӹ гишӓн Сталин лӹмӓн кугиж премим пуэнӹт.
1960 ий гӹц Мары Элын Халык сирӹзӹжӹ.
Орден трудового красного знамени, 1951 и.
Знак почета 1965 и.
Крылов, Александр Иванович

Александр Иванович Крылов, псевдолӹмжӹ Ток Александр. Шачын 1907 колен 1970. Алык марла сирӹшӹ поэт-новатор. Поэзиштӹжӹ Владимир Маяковскин сирӹмӹ стильжӹм цаклена. Тӹдӹ ти поэт доно Азанышты вӓшлиӓлтӹн ылын.
Ток Александр

Ток Александр. Анжы: Крылов, Александр Иванович.
Эмиргази

 
Эмиргази (турокла Emirgazi ) — Турцин, ирвел Конья илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 10.246 (пӱэргӹ: 5.040; ӹдӹрӓмӓш: 5.206) эдем ӹлен.
Эрегли

 
Эрегли (турокла Ereğli ) — Турцин, ирвел Конья илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 135.161 (пӱэргӹ: 67.022; ӹдӹрӓмӓш: 68.139) эдем ӹлен.
Сад

Сад — эдем кид доно шӹндӹмӹ территори, кышты кӹцкӹм кандышы пушӓнгӹвлӓ дон тӹшкӓвлӓ кушкыт. Сад цеверрӓкын кайжы, сӹнзӓлӓн сусум кандыжы манын, шӹренжок тӹштӹ пеледӹшвлӓм шӹндӓт. Кырык сирӹштӹ садвлӓ ӓнвичӹштӹ ылыт дӓ лишнӹштӹ кавштавичӹ вӓрлӓнӓ. Пӹтӓртӹш ивлӓн марынвлӓ садывичӹвлӓштӹм пиш сӹлнӹштӹ кычат, у йиш кушкышвлӓ дон пеледӹшвлӓм шӹндӓш цацат. И йӹде эртарӹмӹ Кырык сирӹн сек яжо порт дон ӓнвичӹ конкурсат тидӹлӓн кого импульсым пуа. 
Садвлӓ ма-шон йиш лин кердӹт:
Джаз

Джаз () — XIX курым мычашышты XX курым тӹнгӓлтӹшӹштӹ АУШ-ты шачшы музыка йогымаш, кыдын негӹцешӹжӹ африка дон европа музыка семвлӓ вазыныт. Джазын тӹнг элементжӹ ипровизаци дон полиритми ылыт. Джаз виӓнгмӹжӹ семӹнь шукы корнывлӓ доно кеӓш тӹнгалӹн, кыды халыкшы ӹшке джазыштым вӓк, халык сем негӹцеш виӓнгденӹт. Кырык сирӹштӹ джаз ансамбльвлӓ эче уке, тӹ годымок 1990-шы ивлӓн Аяр ансамбль кыды-тидӹ мырыштыжы джаз элементвлӓм кычылтын. Кӹзӹтшӹ мары музыкышты джазым мырызы Агата Смирнова кычылтеш.
Джаз йишвлӓ
Авангард джаз - Азербайджан джаз - Бибоп - Диксиленд - Классик джаз - Кул - Семӓн джаз - Латиноамерикан джаз - Свинг - Смус-джаз - Соул-джаз - Фри-джаз - Фьюжн - Хард-боп - Цигӓн джаз - M-Base - Third Stream.
Фокстрот

Фокстрот - (ӹрвӹж ашкыл) — 1912-шы ин АУШ-ты пӹсӹн агыл танцуйымы ванстеп куштымаш гӹц шачшы танец. Этимологижӹ англ йӹлмӹштӹш "foxtrot" шамак доно кӹлдӓлтӹн, кыдым кырык марлашкы "ӹрвӹж сырмы" семӹнь сӓрӓш лиэш. Вес верси семӹнь фокстротым Гарри Фокс 1913-шы ин Нью-Йоркыштыш программыжылан шанен лыктын. Пӹтӓриш Тӱнымбал вырсы паштек фокстрот Европыш ванжен.
Блюз

Блюз ( от "blue devils") тенгеок Блӱз — XX курымын 20-шы ивлажӹн кымдан шӓрлен кешӹ музыка жанр, кыдын негӹцешӹжӹ афроамерикан культура вазын. Шачынжок блюз «пӓшӓ мыры» (), «спиричуэлс» дӓ холер () семӹнь шачын. Кӹзӹтшӹ жепӓш, лӹмӹнок «поп», «джаз», «рок-н-ролл» музыкеш пиш келгӹ кишӓвлӓм коден. Блюзын тӹнг айыртемжӹ «блю ноутс» йӧн ылеш, кыды шӹренжок «ядмаш — вӓшештӹмӓш» структура доно чангалтеш. Блюзышты шукы импровизаци вӓшлиӓлтеш. Кырык сирӹштӹ блюзым шактышывлӓ эче уке.
Летка йенка

Ле́тка йе́нка (фин. "letkajenkka"; англ. "letkis" аль "letkiss") — финн танец, кыдым керемла шагалын, пачелӓ-пачелӓ кок ялге иквӓреш кычен, анзыкыла тӹргештӹл, куштат. Шагалмыкы, ялвлӓм вургымлаш-шалахайыш шуат, вара эчеӓт анзыкы тӹргештӓт. 
Танцын музыкыжы.
Летка йенкылан семӹм 1960-шы ивлӓн финн композитор Рауно Лехтинен шанен лыктын. 1960-70-шы ивлӓн ти куштымаш мӱлӓндӹ вӹлнӹ шӓрлен кен дӓ кымдан пӓлӹмӹ ылын.
Сиртаки

Сирта́ки ( — тӹкӓлмӓш) — кымдан пӓлӹмы грек куштымаш, кыдым 1964 ин «Грек Зорба» фильмлӓн шанен лыкмы ылын. Ти куштымаш халык танец агыл, но пай выжалышывлӓн тошты хасапико куштымашын элементвлӓжӹм коргӹшкӹжӹ нӓлӹн. Сиртаки куштымашлан семжӹм грек композитор Микис Теодоракис сирен. Кынамжы ти куштымашым «Зорбан куштымыжы» лӹм доно маныт. Фильм лӓкмӹ паштек сиртаки сек кымдан пӓлӹмӹ грек куштымаш дӓ тӹдӹ гӹц Грецин символжы лин.
Шоды

Шоды (, ) — эдемӹн дӓ шӹшер качкын кушшы цилӓ вольыкын, рок мыч аваляныл каштшы йӓнвлӓн, кеквлӓн, тенгеок кыды колжын шӱлӹмӹ органышты.
Иглесиас, Энрике

Энрике́ Миге́ль Игле́сиас Пре́йслер (; 8 май 1975 Мадрид, Испани) — испан мырызы, мырывлӓн авторышты, продюсер дӓ актёр. Иглесиас карьерыжым «Энрике Мартинез» () псевдолӹм доно тӹнгӓлӹн. Кӹзӹт Энрике латиноамерикан музыкым кычылтшывлӓ логӹц тӱнымбалны сек кымдан пӓлӹмӹ ылеш. Энрике 40 синглым дӓ 9 студи альбомым лыктын, кыдывлӓ 116 гӓнӓ платинан, 227 линӹт. Цилӓжӹ тӹдӹн 65 млн экземпляр дискым выжалымы.
Акаа

А́каа (Ака; фин. Akaa) — Финляндиштӹшӹ сек сӓмӹрӹк хала, кыды 1-шӹ январьын 2007 ин лин, кынам Тойяла дӓ Вийала халавлӓм иктӹш ушенӹт. Тидӹ изи хала Пирканмаа провинциштӹ, 200 км Хельсинки халан йыдпелвелнӹ, вадывел Финляндин губерништӹ вӓрлӓнӓ. Халашты 13 795 (2007) ӹлӹзӹ.
Гӱнейсыныр

 
Гӱнейсыныр (турокла Güneysınır ) — Турцин, кечӹвӓл Конья илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 10.788 (пӱэргӹ: 5.294; ӹдӹрӓмӓш: 5.494) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «гӱней» ('кечӹвӓл') дон «сыныр» ('border') шамаквлӓ гӹц лин.
Хадым

 
Хадым (турокла Hadim тенгеок Hadım) — Турцин, кечӹвӓл Конья илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 15.505 (пӱэргӹ: 7.659; ӹдӹрӓмӓш: 7.846) эдем ӹлен.
Халкапынар

 
Халкапынар (турокла Halkapınar ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Конья илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 5.559 (пӱэргӹ: 2.738; ӹдӹрӓмӓш: 2.821) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «халка» ('ring') дон «сыныр» ('вӹдсӹнзӓ') шамаквлӓ гӹц лин.
Хӱйӱк

 
Хӱйӱк (турокла Hüyük ) — Турцин, вадывел Конья илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 20.700 (пӱэргӹ: 10.159; ӹдӹрӓмӓш: 10.541) эдем ӹлен.
Халык шаявлӓ

Кек гишӓн халык пӓлӹвлӓ:
1. Алагарак пушӓнгӹ сага пӹзӹрген шӹнзеш - ӱштӹм вычы.
2. Юр юрмы годым ӓптӓн мыра - юр йӹле цӓрнӓ.
3. Вӹтлӓнгӹ толмыкы, луаткок кечӹ гӹц лым кеӓ.
4. Кӹшедӹк чонгештен толеш - пачешӹжӹ вӹдӹм канда.
5. Пимбӹн мырыжы сылык - начкы ӓль мардеж лиэш.
6. Тьыри ирокок мыра гӹнь, кечӹ аяран лиэш.
7. Ӹжӹвӹр котилӓ сасла - юрлан.
8. Цӹвӹ юрлан пынжым кӹреш.
9. Цӹгӓк вӹдӹш тӹкнен чонгештӹлеш гӹнь, юрым кандынежӹ.
10. Шимкарак йыдпелвел векӹлӓ сасла - ӱштӹ лиэш.
Кырык Мары драма театрын актёрвлӓжӹ

Кырык мары драма театрын актёрвлӓжӹ
Актервла гишан сирыш шанышылан: Фамили, Лым Атялым (Пекцоркин, Пекцора Пекцорович) формат доно сирымыла.
Гагаузвлӓ

Гагаузвлӓ — тюрк йӹлмӹлӓ попышы халык. Шотышты — 250 000 эдем нӓрӹ. Тӹнгжӹм Молдавиштӹ дӓ Украинышты ӹлӓт. Гагауз йӹлмӹ тюрк йӹлмӹвлӓн огуз тӹшкӓш пыра. Йымы йылашты доно православим кычат. Молдовашты Гагаузи территори область улы.
Каас, Патрисия

Патри́сия Каа́с кынамжы Патриция Каас (5 декабрь 1966, Форбак, департамент Мозель, Франци) — француз мырызы дӓ актриса. Пӹтӓриш альбомжы "Мадмуазель мыра..." () 1988 ин лӓктӹн да тӹ годшен цилӓжӹ 17 миллион дискым выжалымы.
Ылгын

 
Ылгын (турокла Ilgın ) — Турцин, вадывел Конья илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 61.840 (пӱэргӹ: 30.344; ӹдӹрӓмӓш: 31.496) эдем ӹлен.
Кадынханы

 
Кадынханы (турокла Kadınhanı ) — Турцин, покшал Конья илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 37.275 (пӱэргӹ: 18.582; ӹдӹрӓмӓш: 18.693) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «кадын» ('ӹдӹрӓмӓш') дон «хан» ('куды' → «ханы» 'кудыжы') шамаквлӓ гӹц лин.
Каратай

 
Каратай (турокла Karatay ) — Турцин, вадывел Конья илӹн дӓ Конья халан центр районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 253.745 (пӱэргӹ: 127.146; ӹдӹрӓмӓш: 126.599) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «кара» ('шим') дон «тай» ('foal, colt') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ.
Пушӓнгӹ гишӓн пӓлӹвлӓ

Пушӓнгӹ гишӓн пӓлӹвлӓ
1. Вишнёпка ӹлӹштӓш йоген пӹтӹде, хоть маняры лым вацшы — сойток шыла.
2. Шошым кож ялава лиэш — прос шачеш.
3. Куги шужга — юрлан, шӹп мадеш — аярлан.
4. Ломбы ошын кайын пеледеш, тӹнӓм тотлы пышан шолвонгы лӓктеш.
5. Нӧлпӹ ӹлӹштӓш ӓнгӹр вӹдӹш вазеш дӓ ак валы — тел йӹле ак тол.
6. Шӹжӹ тӹнгӓлтӹшӹштӹ олмаву пеледеш — шӹжӹ кужы лиэш.
7. Пӹзӹлмӹ кӹцкӹ шукы — юран шӹжӹлӓн.
8. Тополь мамыкым йоктара — шуды ӹштӓш кеӓш жеп.
9. Шапки ӹлӹштӓш кымыраш окса гань лиэш — охырам шӹндӓш яра.
10. Шӧрвӓ ӹлӹштӓш тум гӹц анзыц шӓрлӓ — кӓнгӹж кукшы дӓ шокшы лиэш, вара шӓрлӓ — мытык дӓ начкы лиэш.
Мерам

 
Мерам (турокла Meram ) — Турцин, вадывел Конья илӹн дӓ Конья халан центр районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 304.570 (пӱэргӹ: 151.741; ӹдӹрӓмӓш: 152.829) эдем ӹлен.
Акшехир йӓр

Акшехир йӓр (турокла Akşehir gölü) — Турцин, Конья илӹн (Акшехир район) дон Афьонкарахисар илӹн лишнӹш йӓр. Йӓрӹн кымдецшӹ 353 км², сек келгӹ вӓржӹ 8 м, якте, тангыж гӹц 954 м кушнӹ.
Сельчуклу

 
Сельчуклу (турокла Selçuklu ) — Турцин, вадывел Конья илӹн дӓ Конья халан центр районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 472.436 (пӱэргӹ: 233.908; ӹдӹрӓмӓш: 238.528) эдем ӹлен.
Кулу

 
Кулу (турокла Kulu ) — Турцин, йыд-ирвел Конья илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 47.833 (пӱэргӹ: 23.217; ӹдӹрӓмӓш: 24.616) эдем ӹлен.
Саамвлӓ

Саамвлӓ - Фенноскандин йыдпелвелнӹжӹ Норвегиштӹ, Швециштӹ, Финляндиштӹ дӓ Руш Элышты курымвлӓ доно ӹлӹшӹ халык. Нӹнӹн ӹлӹмӹ вӓрвлӓштӹм Саамвлӓн Мӱлӓндӹ маныт (саамла: Sápmi). Саамвлӓн шотышты 50 000 - 100 000 лошты. С. 6 айыртемӓлтшӹ йӹлмӹ доно попат, йӹлмӹштӹ Финн-угр йӹлмӹвлӓн тӹшкӓшкӹ пыра.
Зулувлӓ

 
Зулувлӓ (зулула amaZulu) — банту группыш пырышы зулу йӹлмӹлӓ попышы ирвел Кечӹвӓлвел Африкышты ӹлӹшӹ халык. Зулувлӓн шотышты 10 000 000 - 11 000 000 лошты.
Вендавлӓ

 
Вендавлӓ (вендала Vhavhenda ) — банту группыш пырышы венда йӹлмӹлӓ попышы йыд-ирвел Кечӹвӓлвел Африкышты дӓ кечӹвӓл Зимбабвештӹ ӹлӹшӹ халык. Вендавлӓн шотышты 600 000 - 1 000 000 лошты.
Тсонгавлӓ

 
Тсонгавлӓ тенгеок Шангаанвлӓ (тсонгала Vatsonga ) — банту группыш пырышы португал дӓ венда йӹлмӹлӓ попышы йыд-ирвел Кечӹвӓлвел Африкышты, кечӹвӓл Зимбабвештӹ дӓ кечӹвӓл Мозамбикиштӹ ӹлӹшӹ халык. Тсонгавлӓ цилажӹ 6 000 000 нарӹн ылыт.
Каталонвлӓ

Каталонвлӓ — Испаништӹш Каталони провинцин тӹнг халыкшы. Йӹлмӹштӹ — каталан йӹлмӹ, тенгеок испанла, французла, итальянла попат. Кугижӓныш статусым каталан йӹлмӹ Андоррышты намалеш. Тӹнг йымы йылашты — католицизм.
Тсванавлӓ

 
Тсванавлӓ (тсванала Batswana ) — банту группыш пырышы тсвана йӹлмӹлӓ попышы Ботсванышты дӓ йыдвел Кечӹвӓлвел Африкышты ӹлӹшӹ халык. Тсванавлӓн шотышты 1 400 000 ("Ботсвана") - 3 900 000 ("Кечӹвӓлвел Африка") лошты.
Свазивлӓ

 
Свазивлӓ (свазила amaSwati ) — банту группыш пырышы свази йӹлмӹлӓ попышы Свазилендиштӹ, йыдвел Кечӹвӓлвел Африкышты дӓ кечӹвӓл-вадывел Мозамбикиштӹ ӹлӹшӹ халык. Свазивлӓ цилажӹ 1 185 000 нарӹн ылыт.
Каарина

Ка́арина (фин. Kaarina швед. S:t Karins) — Вадывел Финлянди губерништӹ Турку хала лишнӹ Лачокла Финлянди провинциштӹш хала.
Балти тангыж тӹрӹштӹшӹ паян дӓ пӹсӹн виӓнгшӹ изи хала.
Историжӹ.
Хала паян историӓн ылеш. Хала статусым Каариналан 1869 ин пингӹдемдӹмӹ. 1930-шы ин Каарина халаштышы церкӹн алтарьжым лӹмлӹ финн скульптор дӓ художествын профессор — Вӓйнӧ Аалтонен рисуен. Каарина хала гӹц корны пачылтеш, кыды Парайнен дон Корппоо халавлӓ гач архипелагын ошмаотывлӓжӹ мыч нангеӓ. Ти корнын кужыцшы — 250 уштыш.
Косавлӓ

 
Косавлӓ тенгеок Хосавлӓ (косала amaXhosa ) — банту группыш пырышы коса йӹлмӹлӓ попышы кечӹвӓл Кечӹвӓлвел Африкышты ӹлӹшӹ халык. Косавлӓ цилажӹ 7 900 000 нарӹн ылыт.
Сарайӧнӱ

 
Сарайӧнӱ (турокла Sarayönü ) — Турцин, покшал Конья илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 28.719 (пӱэргӹ: 14.119; ӹдӹрӓмӓш: 14.600) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «сарай» ('кӱпалат') дон «ӧн» ('анзылны' → «ӧнӱ» 'анзылныжы') шамаквлӓ гӹц лин.
Сейдишехир

 
Сейдишехир (турокла Seydişehir ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Конья илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 64.143 (пӱэргӹ: 31.645; ӹдӹрӓмӓш: 32.498) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «Сейди» (&lt; Seyyid Harun 'a male personal name') дон «шехир» ('хала') шамаквлӓ гӹц лин.
Тузлукчу

 
Тузлукчу (турокла Tuzlukçu ) — Турцин, вадывел Конья илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 8.185 (пӱэргӹ: 3.968; ӹдӹрӓмӓш: 4.217) эдем ӹлен.
Ялыхӱйӱк

 
Ялыхӱйӱк (турокла Yalıhüyük ) — Турцин, кечӹвӓл Конья илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 1.869 (пӱэргӹ: 912; ӹдӹрӓмӓш: 957) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «ялы» ('тангыж тӹрӹштӹш пӧрт') дон «хӱйӱк» ('неркӓ') шамаквлӓ гӹц лин.
Ениджеоба

 
Ениджеоба (турокла Yeniceoba ) — Турцин, йыдвел Конья илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 24.642 (пӱэргӹ: 11.913; ӹдӹрӓмӓш: 12.729) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «йенидже» ('newly') дон «оба» ('inhabitant area with nomad tent') шамаквлӓ гӹц лин.
Юнак

 
Юнак (турокла Yunak ) — Турцин, йыдвел Конья илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 28.629 (пӱэргӹ: 14.011; ӹдӹрӓмӓш: 14.618) эдем ӹлен.
Бабаэски

 
Бабаэски (турокла Babaeski ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Кыркларели илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 51.780 (пӱэргӹ: 26.398; ӹдӹрӓмӓш: 25.382) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «баба» ('father') дон «эски» ('тошты') шамаквлӓ гӹц лин.
Демиркӧй

 
Демиркӧй (турокла Demirköy ) — Турцин, йыд-ирвел Кыркларели илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 9.054 (пӱэргӹ: 4.829; ӹдӹрӓмӓш: 4.225) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «демир» ('iron') дон «кӧй» ('сола') шамаквлӓ гӹц лин.
Пынархисар

 
Пынархисар (турокла Pınarhisar ) — Турцин, покшал Кыркларели илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 10.913 (пӱэргӹ: 6.068; ӹдӹрӓмӓш: 4.845) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «пынар» ('вӹдсӹнзӓ') дон «хисар» ('кӓрмӓн') шамаквлӓ гӹц лин.
Пехливанкӧй

 
Пехливанкӧй (турокла Pehlivanköy ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Кыркларели илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 4.823 (пӱэргӹ: 2.423; ӹдӹрӓмӓш: 2.400) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «пехливан» ('wrestler') дон «кӧй» ('сола') шамаквлӓ гӹц лин.
Карккила

Карккила (, ) — Финляндиштӹш изи дӓ тошты промышленный хала, кыды йӹр тыр, тӹкӓлдӹмӹ вӓр дӓ шукы пӱӓ дон йӓр вӓрлӓнӓт. Хельсинки хала дорц 60 уштышышты вӓрлӓнӓ. Уусимаа провинциш пыра. Халашты цилӓжӓт 9000 ӹлӹшӹ. 
Ажедмӓшвлӓ:.
Lukutoukan kirjakauppa, Huhdintie 10-12, 03600 Karkkila, 010 423 26228
kirjakauppa@lukutoukka.fi • www.karkkila.fi • Карта 
http://suomiopas.fi/uusi/thumb/small_1_karkkila_1.jpg
Пори

По́ри (, ) — 242 уштыш Хельсинки хала лишнӹ дӓ 392 уштыш Россий цик лишнӹ, Финляндин вадывел сир сага вӓрлӓнӓ. Ӹшке висӹкшӹ доно 11 вӓрӹм Финлянди халавлӓ лошты нӓлеш. 
Истори.
Покшал курымыштышы 6 сек тошты годшы финн халавлӓ ло гӹц иктӹжӹ. 1558 ин Финлянди герцог Юхана Херттуа (фин. Juhana III) сир сагашы вӓреш Ботанический мӱлӓндӹш пырышы лаштыкеш кого торгейӹшӹ халам ӹштӓш решен. Ты жепӹн халашты ӹлӹшӹвлӓн шотан укрепленивлӓм ӹштӓш виштӹ уке ылын, седӹ 10 уштыш Улвила гӹц, тангыж сагашы вӓреш, Кокемяенйоки ӓнгӹр тӹнгӓлтӹшеш Бьёрнеборг (швед. Björneborg) халам строеныт. Тангыж каранг мимӹ семӹнь ти тангыжыштыш хала ӓнгӹр лишнӹш лин. Тошты хала покшал — цевер архитектурный вӓр, кышкы XIX — XX тӹнгӓлтӹш курымышты стройымы постройкывлӓ пырат. Покшал Халлитускату ӧлицӓштӹ хала вуйлатымашын Ратуша кӱкшӹцӹн анжен шалга, кыдым эче 1841 ин К. Л. Энгеля архитекторын проектшӹ семӹнь стройымы.1991 ин ти стройкым цилӓ яжон анжен, тӧрлен лыкмы — кӹзӹт Пориштӹ кого ӓкӹм нӓлеш.Тӹнг лютеранский церкӹ кок кӹвер стрелкышты вӓрлӓнӓ, кыды Кокемяенйоки ӓнгӹр гач кеӓ. Ти церкӹ новоготический стиль семеш 1863 ин Т. Чиевицем дӓ Й. фон Хейдекеном архитекторвлӓ доно стройымы.
Порт.
Порин виӓнгмӓштӹжӹ тангыжыш каштмаш кого вӓрӹм нӓлеш. 1990-шы ивлан кокшы пелӹштӹжӹ сек кого виӓнгмӓшвлӓ кенӹт. Финляндиштӹ сек пӹтӓриш вӓрӹм Мянтюлуото порт нӓлеш.
Ийсалми

И́йсалми (И́исалми, И́салми, фин. Iisalmi, швед. Idensalmi) — Ирвел Финляндиштӹш хала дӓ муниципалитет, Йыдпелвел Савонин провинциштӹжӹ. Юля-Саво районыш пыра. 1. Ӹлӹзӹ шот — 22,3 тӹжем ӹлӹшӹ (2007). Пум обрабатывайымы дӓ металлурги промышленность, станоквлӓм ӹштӹмӓш, сола хозяйство.
Кӧргӹштӹжӹ
1 Истори
2 Географи
2.1 Административный пайылымаш
3 Города-побратимы
4 Примечанивлӓ
5 Ссылкывлӓ
Ӹлӹзӹ шот.
Ийсалми населенин историжӹ ивлӓ доно
Истори.
Ийсалми XVII курымын вӓрлӓнӹшӹ церкӹ йӹр шачын, кыды 1627 ин лин. Руш-швед вырсы годым, 1808—1809 ивлӓ, Ийсалми гӹц мӹндӹрнӓт агыл, Кольёнвирта вӓрӹштӹ (фин. Koljonvirta) 15 октябрьын 1808 ин кредӓлмӓш лиӓлтӹн, кышты сӹнгӹмӓшӹм шведвлӓ кыченӹт. Но сойтокат, 17 сентябрьын 1809 ин Ийсалми, цилӓ Финлянди ганьок, Российӹлӓн ванжен..
Кофчаз

 
Кофчаз (турокла Kofçaz ) — Турцин, йыд-вадывел Кыркларели илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 2.963 (пӱэргӹ: 1.531; ӹдӹрӓмӓш: 1.432) эдем ӹлен.
Лӱлебургаз

 
Лӱлебургаз (турокла Lüleburgaz ) — Турцин, кечӹвӓл Кыркларели илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 132.912 (пӱэргӹ: 68.290; ӹдӹрӓмӓш: 64.622) эдем ӹлен.
Визе

 
Визе (турокла Vize ) — Турцин, ирвел Кыркларели илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 30.086 (пӱэргӹ: 174.083; ӹдӹрӓмӓш: 162.859) эдем ӹлен.
Акчакент

 
Акчакент (турокла Akçakent ) — Турцин, йыдвел Кыршехир илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 5.848 (пӱэргӹ: 2.868; ӹдӹрӓмӓш: 2.980) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «акча» ('ошикӓ') дон «кент» ('хала') шамаквлӓ гӹц лин.
Чичекдагы

 
Чичекдагы (турокла Çiçekdağı ) — Турцин, йыдвел Кыршехир илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 17.745 (пӱэргӹ: 8.782; ӹдӹрӓмӓш: 8.963) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «чичек» ('пеледӹш') дон «даг» ('кырык' → «дагы» 'кырыкшы') шамаквлӓ гӹц лин.
Бозтепе

 
Бозтепе (турокла Boztepe ) — Турцин, ирвел Кыршехир илӹн районжы ("илчежӹ"). 2008-шӹ ин тӹштӹ 6.417 (пӱэргӹ: 3.183; ӹдӹрӓмӓш: 3.234) эдем ӹлен. 
Хала лӹмӹн этимологижӹ «боз» ('луды') дон «тепе» ('кырык') шамаквлӓ гӹц лин.