Казанцев, Дмитрий Егорович

Дмитрий Егорович Казанцев (, Марий автоном вел, Шернур кундем, Мустай ял) — марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче доктор (1989), профессор (1992), Марий АССР-ысе шанчын сулло пашаеҥже (1991), Россий Федерацийын кӱшыл профиссиоонал туныктышын почётан пашаеҥже (2001), Россий Федерацийысе кӱшыл туныктышын сулло пашаеҥже (2012).
Илыш корныжо.
Дмитрий Егорович 1932 ий пургыж тылзын 20-шо кечынже Марий автоном вел, Шернур кундем, Мустай ялеш шочын. 
1948-1952 ийлаште Шернур педучилищыште тунемын. Ты училищым отличия диплом дене 1952 ийыште тунем пытарыше самырык чолга туныктышым шке кундемысе Койсола шымияш школыш историйым, географийым, элнан Конституцийжым туныкташ колтат. 
Ронон, школын ӱшаныштым сулен гынат, илыш оравам поктен шуаш тыршен, 1953 ийыште МарКПИ кугырак образованиян туныктышо лияш шонен пышта, историй да филологий факультетысе марий йылме да литератур пöлкан студентше лиеш. Дмитрий Егорович чыла шотыштат эре ончыл радамыште лийын, вич ийыште чыла, икте кодде, предмет дене зкзаменыште эн кӱкшӧ отметкым веле наледен. Духовный оркестрыште шоктен, неле атлетике секцийыште кап-кылжым шуарен, ту жапыште чапланыше марий хорыш кугу кумыл дене коштын. Моткоч сайын тунеммым да кружоклаште тыршымыжым шотыш налын, ик жапыште Д. Казанцевым сталинский стипендиатлан ойыреныт, оксан икмыняр ужашыжым шуко икшыван аважлан пуэн шоген. 
1958 ийыште кок йошкар дипломан Дмитрий Егоровичым Шернур кыдалаш школын коллективше вашлиеш. Ик ий гыч профессор Н. Т. Пенгитов ончычсо тале студентшым кафедре пеленсе аспирантурышко тунемаш ӱжеш.
Икымше шымлыме пашаштыжак, йошкар-ола говорын йÿк системыж нерген кандидатлык диссертацийыштыже, самырык ученыйын ойыртемже, пеҥгыде шанче негызлымашым йöратымыже раш койын. Кеч-могай пашам кыртмен ышташ тунемше самырык шанче умылен: диалектысе тÿрлö характеран факт-шамычым чатка системыш кондыде да нунылан исторический умылтарымашым пуыде возымо шымлыме паша лудшо-влакым пешыжак ок куандаре, авторын лÿмжымат ок чапландаре, шке шинчымашым шагал кумдаҥда, шанчылан пайдамат ситышын ок пу. Д.Е.Казанцев, лÿдде, öрын шогыде, шке уш-акыл вийжылан ÿшанен, йошкар-ола говорын йÿк составшым, ойлымо годым тудын вашталтмыжым, курымла гоч вияҥ толмыжым кумда историко-лингвистический (финн-угор, тюрк да славян) могырым моткоч раш почын пуэн. Путырак сай ак диссертацийым аралыме годымат Тарту университетын конференц-залыштыже ик гана веле огыл йоҥгалтын. Официальный оппонент академик П.Аристэ палемден: «Д.Е.Казанцевын диалектологий дене возымо ик эн сай паша». 
Д.Е. Казанцевын 1979 ийыште «Истоки финно-угорского родства» книгажым элыштына веле огыл, чек вес велнат кÿкшын акленыт. Теве кузе моктен ойлен М.В. Ломоносов лÿмеш Москвасе кугыжаныш уневерситетын финн-угор кафедрын профессоржо А.И. Кузнецова: Д.Е. Казанцевын «Истоки финно-угорского родства» шымлымашыжым студент, аспирант да чыла моло самырык шымлызын эреак лудын шогымо (настольный) книгаштлан шотлыман». Ты шымлымаште финн-угор калык-влакын акрет годымсо илем верышт, илен-толын, нунын эркын-эркын шелалтмышт да мланде ÿмбалне тÿрлö верыште лекмышт нерген ойлалтеш.
1985 ийлаште уста шанче Д.Е. Казанцев «Формирование диалектов марийского языка. В связи с происхождением марийцев» серыпле монографийым савыктен. Мемнан эрасе II-III курымла гыч тÿҥалын XVIII курым марте марий йылмын, тудын диалектше-шамыч вияҥме корныштым, археологий, этнографий, историй материал-влак негызеш ÿшандарыше иктешлымашым ыштен. Ты паша Д.Е. Казанцевын 1989 ийыште Тарту университетыште аралыме «Историческая диалектология марийского языка. (Образование диалектов и сравнительно-историческое описание их фонетики)» докторлык диссертацийын негызше лийын.
Марий кугыжаныш университетын профессоржо Д.Е. Казанцев у курым тÿҥалтыште икмыняр вес проблемым шымлымашке куснен, ты йодышым рашемдаш материалым чарныде поген. Ты пашан лектышыже – 2010 ийыште лекше «Типологии и универсалии языков: история и современное состояние. Ч.I: Синхрония» монографий.
Д.Е. Казанцев тымарте финн-угор йылмылам, тидын шотыштак шочмо йылмынам, шымлышыла, тÿҥ шотышто сравнительно-исторический методым кучылтын, родо-тукым йылмылаште икгай явлений-влакым, нунын акрет годсо финн-угор йылмылаште могай улмыштым да поснак йылмылаште нунын кузе вияҥ толмыштлан тÿҥ тÿткылыкым ойырен, вес йылме еш дене тÿшка-влак гыч, посак иран да тюрк йылмыла гыч, марий йылмышке вончышо кÿсынлымö мут-влакым чарныде шымлен шоген.
Икманаш, у шымлымашыже дене профессор Д.Е. Казанцев тÿнямбалсе чумыр лингвистике шанчым палынак пойдарен, кызытсе йылме наукын ик эн кÿлешан историко-типологический направленийышкыже изи огыл надырым пыштен.
Д. Е. Казанцев чылаже 70 утла шымлыме пашам возен, нунын коклаште – ныл монографий да кок тунемме пособий.
Филологий наука доктор, Марий кугыжаныш университетын руш да чумыр йылмышанче пöлкан профессоржо Д.Е. Казанцев самырыкше годым МарНИИ-штат пашам ыштен, тушто йылме секторым вуйлатен, Марий пединститутышто доцент, проректорат лийын, пöлкамат 17 ий вуйлатен, кызытат тудо пашаште. 
«Пашан ветеранже» медальже, «Калык просвещенийын отличникше» значокшо, сар дене кылдалтше икмыняр медальже уло. Тудо «Марий АССР наукын сулло деятельже» званиян, оҥеш сакыме «Россий Федерацийысе кÿшыл профессиональный образованийын Почётан пашаеҥ» знакан.