Грузов, Леонид Петрович

Леонид Петрович Грузов (, Марий автоном область, Юлсер кундем, Пöртанур ял — ) — марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче доктор (1967), профессор (1969) Марий АССР-ысе шанчын сулло пашаеҥже, Финн-угор ушемын йотэлысе йыжъеҥже (Финляндий).
Илыш корныжо.
Леонид Петрович 1931 ий теле тылзын 7-ше кечынже Марий автоном область, Юлсер кундем, Пöртанур ялеш кресаньык ешеш шочын.
Школышто тунемме жап.
Ешыштышт индеш йоча кушкыныт. Леонид школышто сайын тунемын, эн чот математикым йöратен. Памар кыдалаш школым пытарымеке, йолташыже дене коктын Озаҥ оласе институтыш йодмашым пуэныт. Но ты годым школ директор А.Б. Ефимов каласен: «Мый декем ученый З.Ф. Дружинина йыҥгыртен, тудо СССР наука Академийын член-корреспондентше Д.Б. Бубрихын шÿдымыж почеш Ленинградысе университетыште марий пöлка почылтеш манын увертарыш». Тыге Л.П. Грузов Ленинградыш логалеш.
Студент илыш.
Университетыште тунемаш куштылго огыл улмаш. Леонид Петрович повышенный стипендийым налын гынат, оксалан чÿдын илен. Садлан пакча-саска комбинатыште пашам ыштен, студент кочмыверыште пум шелыштын. Мöнгö гыч полышым вучен киен огыл. Студент илыш – оҥай илыш, сылне пагыт, шижынат от шукто, вÿдшор гае йогенат эрта. 1954 ийыште Л.П. Грузов А.А. Жданов лÿмеш Ленинград университетын филологий факультетысе финн-угор пöлкажым тунем пытара. Тудым тышанак аспирантуреш кодат. Самырык марий рвезе ученый Л.Р. Зиндерын вуйлатымыж почеш диссертацийым возаш тÿҥалеш. Леонид Петрович Грузов эше кокымшо курсышто тунеммыж годымак экспериментальный фонетикым шымлаш кумылаҥын. 1958 ийыште тудо «Гласные и согласные марийского языка (луговой диалект) в свете экспериментальных данных» теме дене диссертацийым арала, да филологий наука кандидат учёный лÿмым налеш.
Паша вер.
1957-ше ий гыч Л.П. Грузов В.М. Васильев лӱмеш Йылмым, сылнымутым да историйым шымлыше марий институтышто (ЙСИШМИ, ), 1958-ше ий гыч Н.К. Крупская лÿмеш Марий педагогике институтышто пашам ышта. Ончыч тудо пединститутышто руш йылмым туныкта, варажым руш йылме кафедрын доцентше лиеш. 1967-ше ийыште «Историческая фонетика марийского языка» докторлык диссертацийым арала. Кум ий (1968-1971) пединститутышто историй да филологий факультетым вуйлата. Марий кугыжаныш университетым почмек, Леонид Петрович Грузов кок ий тудын проректоржо лиеш. Ты жапыштак тудо руш йылме кафедрым вуйлаташ тÿҥалеш. Ученый – фонетика дене кугу специалст. Тудо ныл шанче книгам савыктен луктын. Возымыжо немыч, финн, венгр, эстон да моло йылмыла дене лектын. Финн-угровед-влакын конгресслаштышт, тÿрлö конференцийлаште выступатлен, секцийлам вуйлатен. Марий пединститутышто ыштымыж годым аспирант-влакым вуйлатен. Тушто тунемше Л.В. Бобкова, Н.М. Новоселова, Ф.Т. Грачева, З.Г Зорина диссертацийым возеныт, филологий кандидат лийыныт. Леонид Петрович Грузовын илышыже 14 май 1996 ийыште кÿрылтын.
Шанче паша.
Руш да марий йылмым шымлымаш паша.
Профессор Леонид Грузовын, Волжский районысо Пöртанур ялеш шочшо рвезын, лÿмжö Урал йылмышанчыште сайын палыме. Тудо марий да финн-угор фонологийым шымлен. Сандене финн-угровед коклаштат, чумыр йылмышанчым лончылышо специалист-влак коклаштат кумдан чаплана. Кызытсе марий йылме да тудын диалектше-влак моло финн-угор йылме коклаште шке шотан. Лач тидлан верчынак шымлызе чылажымат исторически ончалеш. Вич ий годым тыршен ыштыме саскаже марий йылмышанчыште икымше вараксимым – марий диалект-влакын исторический фонетикыштым шочыкта. Лач тидлан верчынак шымлызе чылажымат исторически ончалеш. Л.П. Грузовын икымше книгаже "Фонетика диалектов марийского языка в историческом освещении" 1965 ийыште лектеш. 
Шымлымаш докторлык диссертацийын негызышкыже савырнен. Темыже – «Марий йылмын исторический фонетикыже». Тудым 1967 ийыште Ленинград университетыште филологий да эрвел факультет-влакын Ученый советыштышт сайын арален. Кок ий гыч «Историческая грамматика марийского языка. Введение и фонетика» лÿман вуз учебникым савыкта. 
Марий йылмын исторический фонетикыж дене кылдалтше тиде але вес йодышлан пöлеклалтше чыла статьяштыже Леонид Петрович Грузов шке шонымыжым лудшо деке тÿрыс намиен шукташ тырша да идейже чын улмым ÿшандара. Лач тыгаяк марий йылмысе редуцированный гласный да тудын историйже нерген («Редуцированные гласные в марийском языке», «Редуцированные гласные в диалектах марийского языка»), икымше огыл мутлончысо гласныйын историйже гыч («Из истории гласных непервого слога в марийском языке»), шочмо йылмыште гласныйын исторически вашталт толмыж нерген («Видоизменения (модификация) фонем марийского языка») статьяже-влак да молат. Чумыр финн-угроведений нерген пашаже-влакат поян содержаниян улыт. Тыште автор йодышым у семын шында. Юл ден Кама кундемысе йылмылаште редуцированный гласныйын лиймыж нерген шонкала. Марий калыкын лиймыжым шочмо йылмысе диалект-влакын фонетикышт дене кылда. Марий да мордва йылмылаште согласныйын кучылтмаш, финн-угор йылмылаште гласныйын гармонийжым нергела («Происхождение редуцированных гласных в языках Волго-Камья», «Суоми мландыште марла кутырат», «К проблеме гармонии гласных в финно-угорских языках»). Профессор Леонид Петрович Грузов йылме кокласе кылым шымлыме пашам палынак саемден. Тиде йодышым тудо фонологический кÿкшыт гыч ончалын. Тылеч посна тудо марий школлаште руш йылмым туныктышылан пеш чапле пособийым луктын («Обучение мари русскому произношению»).
Икмыняр статьяштыже марий йоча-влакын рушла кутырымо ойыртемеш шогалеш. Теве марий тунемшын рушла ойлымаштыже чÿчкыдын вашлиялтше фонетический ойыртем нерген статьяштыже воза. Ученый фонетикым чот жаплымыж годымак лексикографический пашашкат чолган ушна. Тудо толковый рушла-марла мутерым чумыраш полша. «В» буквалан мутым пога. Марий орфографийын проблемыжым кумылын шымла. Икмыняр статьям серен, «Ончыко» журналеш савыкта. Тиде марий йылмыште сложный мутым возымо шумлык шочшо статья-влак улыт. Ученый марий йылмышанчын историйжымат öрдыжеш ок кодо. Тудын «Марий йылме тÿнямбалне» книгаже 1991-ше ийыште лектеш. 
Тушто автор марий языкознанийын вияҥ толмо историйже нерген мутым луктеш да чылаланат умылаш лийшын каласкала. Тыгак Марий Эл деч тораште марий йылмым тунемме нерген ÿшандарен сера.
Пашаже-влак.
1956
1957
1958
1959
1960
1961
1962
1963
1964
1965
1966
1967
1968
1969
1970
1972
1973
1974
1975
1976
1977
1978
1979
1982
1983
1984
1985
1986
1987
1988
1989
1990
1991
1993
1994
1995