tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Орикс

Орикс () – Африкын Bovidae йамагатын гыч кугу янлык.
Шем антилопа

Шем антилопа () – Эрвел Африкын Bovidae йамагатын гыч кугу янлык. Нелытше 230 кг.
Имне антилопа

Имне антилопа () – Касвел, Эрвел да Кечывалвел Африкын Bovidae йамагатын гыч кугу янлык. Нелытше 300 кг.
Имне

Имне () – Equidae йамагатын гыч кугу янлык.
Арыслан

Арыслан () – Африкын да Азийын (Индийын) пырыс-влак (Felidae) йамагатын гыч кугу янлык.
Шимпанзе

Шимпанзе () – Африкын Hominidae йамагатын Hominini йыжыҥын гыч кугу маймыл. 
Бонобо але изи шимпанзе ("Pan paniscus").
Бонобо

Бонобо але изи шимпанзе () – Африкын Hominidae йамагатын гыч кугу маймыл.
Арыслан маймыл

Арыслан маймыл () – Америкын Callitrichidae йамагатын гыч изи маймыл. Чылаже 4 еш куэ уло.
Горилла

Горилла () – Африкын Hominidae йамагатын гыч кугу маймыл.
Мандрил

Мандрил () – Африкын (Камерун, Габон да Заирыште) Cercopithecidae йамагатын гыч кугу маймыл.
Дрил

Дрил () – Африкын (Нигерий, Экваториальной Гвинеяыште) Cercopithecidae йамагатын гыч кугу маймыл.
Гелада

Гелада () – Африкын (Эфиопийыште) Cercopithecidae йамагатын гыч кугу маймыл.
Капуцин (маймыл)

Капуцин () – Америкын Cebidae йамагатын гыч изи маймыл.
Коата

Коата () – Америкын Atelidae йамагатын гыч изи да кугу маймыл.
Ур маймыл

Ур маймыл (; этимология: "Sciurus" "ур") – Кечывалвел Америкын Cebidae йамагатын гыч изи маймыл.
Ур-влак

Ур-влак () — нултышо-влак тӱчан гыч изи янлык ямагат.
Лангур

Лангур () – Азийын мартышке ямагат () гыч изи маймыл.
Макак

Макак () – Азийын да Африкын Cercopithecidae йамагатын гыч кугу маймыл.
Мирики

Мирики () – Америкын Atelidae йамагатын гыч изи маймыл.
Мирикина

Мирикина () – Кечывалвел Америкын Aotidae йамагатын гыч изи маймыл.
Орангутан

Орангутан () – Азийын Hominidae йамагатын гыч изи да кугу маймыл.
Павиан

Павиан () – Африкын Cercopithecidae йамагатын гыч кугу маймыл.
Саймири

Саймири () – Америкын Cebidae йамагатын гыч изи маймыл.
Саки (маймыл)

Саки () – Африкын Pitheciidae йамагатын гыч изи да кугу маймыл.
Сиаманг

Сиаманг () – Азийын Hylobatidae йамагатын гыч изи да кугу маймыл.
Хулок

Хулок () – Азийын Hylobatidae йамагатын гыч кугу маймыл.
Тамарин

Тамарин () – Америкын Callitrichidae йамагатын гыч изи маймыл.
Йос

Йос (, ) – Евразий да Америкыште вашлиялтше изи янлык. Шылкочш янлык улеш. Сонарлаш йӱдым лектеш. Марий-влак акрет годсек йосым, лумшым (соболь), коляйосым (ласка) коваштышт верч пуштеденыт. Коваштым начаремдаш огыл манын, ожно сонарзе тыгай янлыкын шинчашкыже логалаш тыршен.
Коляйос

Коляйос (, ) – Евразийын да Америкын йос-влак (Mustelidae) йамагатын гыч изи янлык.
Лепешка

Лепешка () – Евразийын Sciuridae йамагатын гыч изи янлык.
Нерге

Нерге () – Евразийын йос-влак (Mustelidae) йамагатын гыч изи да кугу янлык.
Лумшо

Лумшо (, ) – Евразийын йос-влак (Mustelidae) йамагатын гыч кугу янлык.
Луй

Луй () – Евразийын да Америкын йос-влак (Mustelidae) йамагатын гыч изи да кугу янлык.
Саргасс теҥыз

Сарга́сс теҥыз — касвелне Гольфстрим, йӱдвелне Атлантикын Йӱдвел, эрвелне Канар, кечывалвелне Йӱдвел Пассат вӱдйогынла дене чеклалтше (ойыралтше) Атланик океанысе вӱдын циклонваштареш йырпӧрдымыжын районжо.
Лӱмжӧ португал "sargasо" - "виноград аршаш" - мут гыч лектын. Испан тудым "виноград вондо теҥыз" манын лӱмденыт. 
23°–35° йӱдвел лопкыт да 30°–68° касвел кужыт коклаште верлана. Теҥызын кумдыкшо 6–7 млн. км.² (вӱдйогынлан кӧра вашталт шога). Серже уке. Йӱдвел-касвел ужашыштшыже вулканшочшо Бермуд отрола верланат. Вӱдӱмбалсе темпратурыжо телым 18–23 °С да кеҥежым 26–28 °C улеш. Шинчалылыкше - 36,5–37 %. Пундашыжын тӱҥ кумдыкшо 6000 метр утласе келгытыште Йӱдвел Америкын волемыштыже верланен; максималле келгыт - 6995 метр.
Кӱрен тӱсан ийынкоштшо "саргасс" лӱман вӱдкушкыллан поян улеш. Ты кушкылын шукылыкшо 4–11 млн. тонн наре улмо гае аклалтеш. Тудын ток улмыжо Саргасс теҥызӱмбалсе йогын-влакын вашлийымыштлан негызлалтеш. Теҥызыште тӱрлӧ да шукычотан янлык ила. Ик ужашыже - эрыкынийынкоштшо (макрель-влак, чоҥештышкол, теҥызиме, краб-влак, теҥызчерепахе да т.м.), весыже - кушкыл пеленсе-влак (актиний, мшанке да т.м.). Саргасс теҥызын вӱдшӧ ончыч поснак яндар ыле гынат (60 метр марте вошткойшо), кызыт мазут дене чотак аяраҥдалтын.
Блю, Корбин

Корбин Блю (; 21 Пургыж, 1989) — УАШын мурызо.
Анкара

Анкара () — Турцийын рӱдолаже да Анкара ильын чыла кундемже. Турцийыште эн кугу кокымшо ола. Олан калыкчотшо 4.319.167 еҥ (2005). 
Анкара олаште Анкара ильын центр кундем-влак : Акьюрт, Алтындаг, Аяш, Баля, Чанкая, Чубук, Элмадаг, Этимесгут, Гӧльбашы, Каледжик, Казан, Кечиӧрен, Мамак, Синджан, Пурсаклар, Енимахалле.
Анкара (ыҥ-влак)

Анкара мут ончыктен кертеш:
Измир

Измир () — Касвел Турцийыште ола да Измир ильын чыла кундемже. Турцийыште эн кугу кумшо ола. Олан калыкчотшо 2.758.707 еҥ (2009). 
Измир олаште Измир ильын центр кундем-влак : Балчова, Байраклы, Борнова, Буджа, Чигли, Газиэмир, Гӱзелбахче, Карабаглар, Каршыяка, Конак, Менемен, Нарлыдере.
Бурса

Бурса () — Касвел Турцийыште ола да Бурса ильын чыла кундемже. Турцийыште эн кугу нылымше ола. Олан калыкчотшо 1.905.570 еҥ (2009). 
Бурса олаште Бурса ильын центр кундем-влак : Гемлик, Гюрсу, Кестель, Муданья, Нилюфер, Османгази, Йылдырым.
Адана

Адана () — Кечывалвел Турцийыште ола да Адана ильын чыла кундемже. Турцийыште эн кугу визымше ола. Олан калыкчотшо 1.591.518 еҥ (2009). 
Адана олаште Адана ильын центр кундем-влак : Йӱрегир, Караисалы, Сарычам, Сейхан, Чукурова.
Газиантеп

Газиантеп () — Кечывалвел-эрвел Турцийыште ола да Газиантеп ильын чыла кундемже. Турцийыште эн кугу кудымшо ола. Олан калыкчотшо 1.295.050 еҥ (2009). 
Газиантеп олаште Газиантеп ильын центр кундем-влак : Огузели, Шахинбей, Шехиткамиль.
Конья

Конья () — Турцийыште ола да Конья ильын чыла кундемже. Турцийыште эн кугу шымше ола. Олан калыкчотшо 1.067.055 еҥ (2008). 
Конья олаште Конья ильын центр кундем-влак : Каратай, Мерам, Сельчуклу.
Facebook

Facebook — мер вапшланаш сервис да 2004 ийын Пургыж тылзыште почылтмо вот-сайт. Озаже - Facebook Inc. 2011 ийыште Шорыкйол тылзыште Facebook-ыште 600 амион утла чӱчкыдын пайдаланыше ыле. Пайдаланыше шке профайлым ыштен кертеш, вес пайдаланыше-влакым йолташ семын ешарен кертеш, профайлын уэмдымаш нерген автоматик шижтарымаш пуртен каласымашым вашталтын кертеш. Эше пайдаланыше-влак интерес тӱшкашке ушнен кертеш, мутлан пашавер, школ, кӱшылшкол але вес койышвозыш.
УАШ-ыште кажне тунемме ий тӱҥалтышыште кӱшылшкол-влак чыла тунемше-влаклан лӱмын ыштыме кнагам пуэш, тиде кнагаште чыла тунемше-влак нерген изиш возымо. Тыге студент-влак икте-весым пален налыт. Тиде кнаган лӱмжӧ Facebook-ын лӱмжӧлан негызым пыштен.
Facebook-лан Марк Цекерберг да тудын колледж пӧлем-пошкудо-влак да компучер шанче студент-влак Эдуардо Саверин, Дастин Московиц да Крис Хьюс нерыгым пыштеныт.
Марий модыш facebook-ыште.
Facebook-ыште икымше марий модыш - MariWords 2011 ий Пургыр тылзын 11 кечыныште почылтын.
Усама бен Ладен

Усама бен Ладен (моло транскрипций Осама бен Ладен, Усама бин Ладен; полный лӱм Уса̄ма бин Мухаммад бин ‛Ава̣д бин Ла̄дин; ; Usāmah bin Muhammad bin `Awad bin Lādin) (10 Вӱдшор 1957, Джидде али Эр-Рияд, Сауд Аравий — 2 Ага 2011, Абботтабад, Пакистан) — «Аль-Каида» исламист террорист организацийын вуйлатышыше. Террорист № 1 кузе УАШ-ыште да моло эл-влакыште чынлымо лие.
Руш тоштер

Руш тоштер () — тоштер Российыште, Санкт-Петербургышто. Руш сымыктышын эн кугу тӱнямбалсе тоштерже.
Анталья

Анталья () — Кечывалвел-эрвел Турцийыште ола да Анталья ильын чыла кундемже. Турцийыште эн кугу кандашымше ола да турист рӱдыжӧ Мландепокшел теҥызыште. Олан (центр кундем-влакын) калыкчотшо 1.001.318 еҥ (2010). 
Анталья олаште Анталья ильын центр кундем-влак : Аксу, Дӧшемеалты, Кепез, Коньяалты, Муратпаша.
Кайсери

Кайсери () — Кечывалвел-эрвел Турцийыште ола да Кайсери ильын чыла кундемже. Турцийыште эн кугу индешымше ола. Олан калыкчотшо 911.984 еҥ (2009). 
Кайсери олаште Кайсери ильын центр кундем-влак : Хаджылар, Инджесу, Коджасинан, Меликгази, Талас.
Мерсин

Мерсин () — Кечывалвел-эрвел Турцийыште ола да Мерсин ильын чыла кундемже. Турцийыште эн кугу луымшо ола. Олан калыкчотшо 843.429 еҥ (2010). 
Кайсери олаште Кайсери ильын центр кундем-влак : Акдениз, Мезитли, Торослар, Енишехир.
Калтан янлык-влак

Калтан янлык-влак але Сумкан янлык-влак ( але ) – Австралийын да Америкын Marsupialia инпраклассын изи але кугу янлык-влак. Чылаже 320 еш куэ уло.
Коала

Коала але Калтан маска () – Касвел да Кечывалвел Австралийын Phascolarctidae йамагатын гыч кугу калтан янлык. "Phascolarctos" урлыкын икте тӱрлыкше.
Калтан арыслан

Калтан арыслан () – Австралийын Thylacoleonidae йамагат гыч кугу калтан янлык. Чылаже плейстоценын фоссил 3 еш куэ уло.
Пире

Пире () – Евразийын, Африкын да Америкын пий-влак (Canidae) йамагатын гыч кугу янлык. Чылаже 39 еш куэ уло.
Калтан пире

Калтан пире () – Австралийын, Тасманийын да У Гвинейын Thylacinidae йамагатын гыч кугу калтан янлык. Капше 100—130 см, нелытше 20—30 кг.
Маска

Маска () – Евразийын да Америкын Ursidae йамагатын гыч кугу янлык. 
Сонар.
Вынемыште кийыше маска ваштареш пий дене каеныт. Пий-шамыч маскам кынелтеныт, а вынем лекмашыште тудым сонарзе-влак "умдо" дене вашлийыныт. Тыгак маскам "атер" дене кученыт, атерым пушеҥге деке кылденыт.
XVII курым деч ончычак марий-влак пычал дене пайдаланаш тӱҥалыныт.
Ош маска

Ош маска () – Йӱдвел Евразийын да Америкын Ursidae йамагатын гыч кугу маска. Нелытше 400—450 (узо) але 200—300 (ава) кг.
Кӱрен маска

Кӱрен маска () – Евразийын да Америкын Ursidae йамагатын гыч кугу маска. Европыште эн кугу янлык. Нелытше 300—780 кг. 
Ӱлылтӱрлык-влак.
Европыште :
Азийыште :
Йӱдвел Америкыште :
Йӱдвел Африккыште :
Кугу панда

Кугу панда () – Кечывалвел-касвел Китайын Сычуань провинцийыште Ursidae йамагатын гыч кугу маска. Капше 1.2—1.8 см, нелытше 150 (узо) але 125 (ава) кг.
Панда (ыҥ-влак)

Панда мут ончыктен кертеш:
Изи панда

Изи панда () – Эрвел Гималай да кечывалвел-касвел Китайын Шэньси провинцийыште Ailuridae йамагат гыч изи янлык. Капше 51-64 см, нелытше 300—780 кг, нелытше 3,7-6,2 (узо) але 4,2-6,0 (ава) кг.
Шордо

Шордо () – Йӱдвел Евразийын да Йӱдвел Америкын Cervidae йамагатын гыч кугу янлык. Нелытше 380–720 (узо), 270–360 (ава) кг. 
Ӱлылтӱрлык-влак.
Йӱдвел Евразийыште :
Йӱдвел Америкыште :
Пӱчӧ

Пӱчӧ () – Европын, Изи Азийын да йӱдвел Африкын Cervidae йамагатын гыч кугу янлык. Капше 175 –230 (узо), 160 –210 (ава) кг, нелытше 160 –240 (узо), 120 –170 (ава) кг.
Пӱчӧ-влак

Пӱчӧ-влак () – Евразийын, Йӱдвел Африкында Америкын Artiodactyla тӱчан гыч изи да кугу янлык йамагат.
Калтан лепешка

Калтан лепешка ( Petaurus ) – Австралийын да У Гвинейын Petauridae йамагатын гыч изи калтан янлык. Чылаже 6 еш куэ уло.
Вомбат

Вомбат () – Кечывалвел-Эрвел Австралийын Vombatiformes ӱлылтӱчан гыч кугу калтан янлык. Чылаже 3 еш куэ уло. Капше 1 м, нелытше 20 — 35 кг.
Вӱдшашке

Вӱдшашке () – Российын, Украинын да Казахстанын Talpidae йамагатын гыч изи янлык. Капше 18—21 см, нелытше 1400—520 кг.
Удыр

Удыр-влак () – Евразийын да Америкын Soricomorpha тӱчан гыч изи янлык. Чылаже 44 тӱрлык кож еш уло.
Аа (кушкыл)

Аа () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Кечывалвел Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 26 еш куэ уло.
Абдоминеа

Абдоминеа () – Orchidaceae кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийыншуко верлаште кушшо пеледыш.
Акампе

Акампе () – Orchidaceae кушкыл-влакын тукымыш пура, Африкын ден Азийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 7 еш куэ уло.
N-грам

n-грам але n-gram — n тӱҥлык гыч шогышо почелалык гыч кӧргӧпочелалык. Тӱҥлык шотеш фонеме, мутлончо, йӱкпале, мут але base pair, программылан кӱлешлык семеш. 1 кугыт дене n-грам "ӱниграм" (unigram) маналтеш, 2 кугыт дене - "биграм" (bigram) (але эше южгунам - "диграм" (digram)); 3 кугыт дене - "кумграм" (trigram), 4 кугыт дене да тудын деч кугурак - "n-грам" (n-gram) маналтеш. Южо n-грам негызлыме йылме модель-влак - тиде (n-1) Марков модель улыт.
N-грам - тиде тыгай почелалык-влакыште могай шушышо тӱҥлык лиеш тогыдаяшлан вероятностян модель. n-грам тӱрлӧ илыше йылмым процесслыме модельлаште кучалталтеш.
Мутлан.
Ӱлнӧ, мутлан, англичан йылмылан Google n-грам корпус гыч мут йыжыҥан 3-грамм да 4-грамм-влак (логалше чот дене):
4-грам-влак
Евразий умдыр

Умдыр але вӱдумдыр () – Евразийын умдыр-влак (Castoridae) йамагатын гыч кугу умдыр да сонар янлык. Нелытше 18 кг.
Американ умдыр

Американ умдыр () – Йӱдвел Америкын умдыр-влак (Castoridae) йамагатын гыч кугу умдыр. Сонар янлык. Капше 1 м, нелытше 20 (15—35) кг.
Умдыр-влак

Умдыр-влак () – Евразийын да Америкын Castorimorpha ӱлылтӱчан гыч кугу янлык йамагат.
Умдыр

Умдыр () —Евразийын да Америкын умдыр-влак (Castoridae) йамагатын гыч кугу янлык урлык. Чылаже 2 еш куэ уло.
Шашке

 
Шашке () — Европын йос-влак (Mustelidae) йамагатын гыч изи янлык. Капше 373-430 (узо), 352-400 (ава) мм, почше 153-190 (узо), 150-180 (ава) мм, нелытше 550-800 г.
Американ шашке

Американ шашке () – Йӱдвел Америкын йос-влак (Mustelidae) йамагатын гыч изи сонар янлык. Капше 34–45 (узо), 31-37.5 (ава) см, почше 15.6-24.7 (узо), 14.8-21.5 (ава) мм, нелытше 500-1580 (узо), 400-780 (ава) г.
Солонгой

Солонгой () – Азийын йос-влак (Mustelidae) йамагатын гыч изи сонар янлык. Капше 22–28 , почше 9-14 мм, нелытше 220-350 (узо) , 120-220 (ава) г.
Американ нерге

Американ нерге () – Йӱдвел Америкын йос-влак (Mustelidae) йамагатын гыч кугу янлык. Капше 42-74 см, почше 10-16 см, нелытше 9 (узо), 7 (ава) кг.
Теледу

Теледу () – Кечывалвел-Эрвел Азийын йос-влак (Mustelidae) йамагатын гыч кугу янлык. Капше 70 см, нелытше 7—14 кг.
Йос-влак

Йос-влак () – Евразийын да Америкын Musteloidea кӱшылйамагатын гыч изи да кугу янлык. Чылаже 57 еш куэ уло.
Американ луй

Американ луй () – Йӱдвел Америкын йос-влак (Mustelidae) йамагатын гыч изи янлык. Капше 32 - 45 см, почше 14 - 23 см, нелытше 0,5 - 1,3 (узо) , 0,3 - 0,9 (ава) кг.
Рожамак

Рожамак () – Евразийын да Йӱдвел Америкын йос-влак (Mustelidae) йамагатын гыч кугу сонар янлык. Капше 65–87 см, почше 17–26 см, нелытше 10–25 кг.
Гризон

Гризон () – Кечывалвел Америкын йос-влак (Mustelidae) йамагатын гыч изи янлык. Капше 28–55 см, почше 15 см, нелытше 1–3 кг.
Кугу гризон

Кугу гризон () – Йӱдвел да Кечывалвел Америкын йос-влак (Mustelidae) йамагатын гыч кугу гризон. Капше 48-55 см, почше 15 см, нелытше 1,4-3,3 кг.
Изи гризон

Изи гризон () – Кечывалвел Америкын (Аргентина, Боливий, Бразилий, Чили, Перу да Парагвай) йос-влак (Mustelidae) йамагатын гыч изи гризон. Капше 28-51 см, почше 15 см, нелытше 1,0-2,5 кг.
Тайра

Тайра () – Йӱдвел да Кечывалвел Америкын йос-влак (Mustelidae) йамагатын гыч кугу янлык. Капше 60 см, почше 45 см, нелытше 2,7-7,5 кг.
Йошкар пире

Йошкар пире () – Азийын пий-влак (Canidae) йамагатын кугу янлык. Капше 1 м, почше 45 см, нелытше 20 кг.
Пий-влак

Пий-влак () – Евразийын, Африкын да Америкын Caniformia ӱлылтӱчан гыч изи да кугу янлык йамагат.
Лудо рывыж

Лудо рывыж () – Йӱдвел да Кечывалвел Америкын пий-влак (Canidae) йамагатын гыч кугу янлык. Капше 65 см, почше 35 см, нелытше 5 кг.
Тулрывыж

Тулрывыж (, ) — Евразийын, Йӱдвел Америкын да йӱдвел Африкын пий-влак (Canidae) йамагатын гыч кугу рывыж да сонар янлык. Капше 65 - 75 (узо) , 62 - 68 (ава) см, почше 35 - 45 (узо) , 30 - 42 (ава) см, нелытше 5,5 - 7,5 (узо) , 5 - 6,5 (ава) кг.
Койот

Койот () – Йӱдвел Америкын пий-влак (Canidae) йамагатын гыч кугу янлык. Капше 76–86 см, почше 30–41 см, нелытше 6.8–21 кг.
Динго

Динго () – кечывалвел-эрвел Азийын да Австралийын пий-влак (Canidae) йамагатын гыч кугу янлык.
Даний

Да́ний ( ), официально — Да́ний Королевстве () — Йӱдвел Европышто верланыше кугыжаныш. Швеций деч кечывалвел-касвелне, Норвегий деч кечывалвелне.
Даний Балтий ден Йӱдвел теҥызлан серлаштыже верланен. Элын кумдыкышкыжо Ютландий пелотро, Данийысе архипелагын 409 отрожо пурат.
Рӱдолаже Копенгаген.
Даний - конституционный монархий, кугыжанышым монарх вуйлата, ик палатан парламент - фолькетинг дене пырля законодательный кучемым шукта. Даний 1973 ий гыч Евроушемыш пура, но алят Еврозоныш ок пуро. Даний НАТО ушемым чоҥышо-влак кокла гыч улеш.
Пытартыш ийлаште Даний чӱчкыдын тӱняште эн пиалан эллан шотлалтын.
Евразий шурмаҥше

Евразий шурмаҥше () – Евразийын пырыс-влак (Felidae) йамагатын гыч кугу янлык. Капше 80–120 см, нелытше 18 - 30 (узо), 18 (ава) кг.
Канадысе шурмаҥше

Канадысе шурмаҥше () – Йӱдвел Америкын пырыс-влак (Felidae) йамагатын гыч кугу янлык. Капше 86–117 см, нелытше 8–14 кг.
Тюрк йылме-влак

Тюрк йылме-влак — Алтай йылме-влак радам гыч йылме тӱшка. Эрвел Европышто да Азийыште эн чот шарлен. Кутырышо-влак эн шукынжо Лена эҥерын бассейнже деч Мландепокшел теҥызын эрвел серже марте илат. Тюрк йылме-влак дене кутырышо-шамычын чотышт 157 амион еҥ утла.
Кызытсе классификаций-влакым шотышко налын тюрк йылме-влакым тыгай тӱшкалалан пайлаш лиеш:
Тиште.
VIII—X курымлаште Рӱдӧ Азийыште тюрк йылмылаште возашлан акрет тюрк серышым (орхоно-енисейская письменность) кучылтыныт. Тачысе кечын тюрк йылмылаште возашлан тӱҥ шотышто Латин тиштерым, Кириллик тиштерым да араб тиштерым кучылтыт.
Йошкар шурмаҥше

Йошкар шурмаҥше () – Йӱдвел Америкын пырыс-влак (Felidae) йамагатын гыч кугу янлык. Капше 28- 40 см, почше 10 - 18 см, нелытше 9.1 - 14 (узо), 13 - 21 (ава) кг.
Шурмаҥше

 
Шурмаҥше () – Евразийын да Йӱдвел Америкын пырыс-влак (Felidae) йамагатын гыч кугу янлык. Чылаже 4 еш куэ уло.
Пырыс-влак

 
Пырыс-влак () – Евразийын, Африкын да Америкын Feliformia ӱлылтӱчан изи да кугу янлык йамагат. Чылаже 37 еш куэ уло.
Пума (тӱрлык)

Пума () – Йӱдвел да Кечывалвел Америкын пырыс-влак (Felidae) йамагатын гыч кугу янлык.
Пума (урлык)

Пума () – Америкын пырыс-влак (Felidae) йамагатын гыч кугу янлык. Чылаже 2 еш куэ уло.
Ягуарунди

Ягуарунди () – Америкын пырыс-влак (Felidae) йамагатын гыч кугу янлык. Капше 53- 73 см, почше 31 - 51 см, нелытше 3.5 - 9.1 кг.
Манул

Манул (; синоним: "Felis manul") – центр Азийын пырыс-влак (Felidae) йамагатын гыч изи янлык. Капше 46–65 см, почше 21–31 см, нелытше 2.5–4.5 кг.
Испан шурмаҥше

Испан шурмаҥше () – Испанийын да Португалийын пырыс-влак (Felidae) йамагатын гыч кугу янлык. Капше 85–110 см, нелытше 12.9 - 26.8 (узо), 9.4 (ава) кг.
Каракал

Каракал ( ; &lt; &lt; "kara" [кара] "шем" + "kulak" [кулак] "пылыш") – Касвел Азийын да Африкын пырыс-влак (Felidae) йамагат гыч кугу янлык. Капше 65—82 см, почше 25—30 см, нелытше 11—19 кг.
Ирбис

Ирбис () – Азийын (Афганистан, Мьянма, Бутан, Китай, Индий, Казахстан, Киргизий, Монголий, Непал, Пакистан, Россий, Таджикистан да Узбекистан) пырыс-влак (Felidae) йамагатын гыч кугу янлык. Капше 103—130 см, почше 90—105 см, нелытше 45—55 (узо), 22—40 (ава) кг.
Пампас пырыс

Пампас пырыс () – Кечывалвел Америкыште пырыс-влак (Felidae) йамагатын гыч изи янлык. Капше 46–75 см, почше 23–29 см.
Пантаналь пырыс

Пантаналь пырыс () – Кечывалвел Америкыште пырыс-влак (Felidae) йамагатын гыч изи янлык.
Колоколо

Колоколо () – Кечывалвел Америкыште пырыс-влак (Felidae) йамагатын гыч изи янлык. Капше 56 - 67 см, почше 29 - 32 см, нелытше 3 кг.
Оцелот

Оцелот () – Кечывалвел Америкыште да Йӱдвел Америкыште пырыс-влак (Felidae) йамагатын гыч изи янлык. Капше 68 - 100 см, почше 26 - 45 см, нелытше 8 - 18 кг.
Кодкод

Кодкод () – Кечывалвел Америкыште пырыс-влак (Felidae) йамагатын гыч изи янлык. Капше 37—51 см, почше 20—25 см, нелытше 2–2.5 кг.
Онцилла

Онцилла () – Кечывалвел Америкыште пырыс-влак (Felidae) йамагатын гыч изи янлык. Капше 38—59 см, почше 20—45 см, нелытше 1.5–3 кг.
Маргай

Маргай () – Йӱдвел Америкыште да Кечывалвел Америкыште пырыс-влак (Felidae) йамагатын гыч изи янлык. Капше 48—79 см, почше 33—51 см, нелытше 2.6–4 кг.
Сервал

Сервал ( ) – Африккыште пырыс-влак (Felidae) йамагатын гыч кугу янлык. Капше 59—92 см, почше 20—38 см, нелытше 9—18 (узо) , 7—12 (ава) кг.
Гепард

Гепард () – Африккыште да Азийыште пырыс-влак (Felidae) йамагатын гыч кугу янлык. Капше 115–135 см, почше 84 см, нелытше 36–65 кг. 
Ӱлылтӱрлык-влак.
Африккыште :
Азийыште :
Мераҥ

 
Мераҥ () – Евразийыште, Африккыште да Америкыште мераҥ-влак (Leporidae) йамагатын гыч изи янлык.
Американ ош мераҥ

Американ ош мераҥ ( ) – Йӱдвел Америкыште мераҥ-влак (Leporidae) йамагатын гыч мераҥ. Капше 41–52 см, почше 3–5 см, нелытше 1,5 кг.
Антилопа мераҥ

Антилопа мераҥ ( ) – Йӱдвел Америкыште (Мексика да УАШ) мераҥ-влак (Leporidae) йамагатын гыч кугу мераҥ. Капше 45–60 см, почше 3–10 см, нелытше 5 кг.
Арктика мераҥ

Арктика мераҥ ( ) – Йӱдвел Америкыште мераҥ-влак (Leporidae) йамагатын гыч изи мераҥ. Капше 55–70 см, почше 3–10 см, нелытше 4–5.5 кг.
Тундра мераҥ

Тундра мераҥ ( ) – касвел Аляскыште мераҥ-влак (Leporidae) йамагатын гыч кугу мераҥ. Капше 70 см, нелытше 7 кг.
Ош мераҥ

Ош мераҥ ( ) – Йӱдвел Евразийыште мераҥ-влак (Leporidae) йамагатын гыч кугу мераҥ. Капше 44 - 65 см, нелытше 1,6 - 4,5 кг.
Калифорний мераҥ

Тундра мераҥ ( ) – Йӱдвел Америкыште (УАШ да Мексика) мераҥ-влак (Leporidae) йамагатын гыч изи мераҥ. Капше 61 см, нелытше 1.4—2.7 кг.
Кап мераҥ

Кап мераҥ ( ) – Азийыште да Африккыште мераҥ-влак (Leporidae) йамагатын гыч изи да кугу мераҥ. Капше 40 - 55 см, нелытше 1,5 - 2,5 кг.
Толай мераҥ

Толай мераҥ ( ) – Азийыште мераҥ-влак (Leporidae) йамагатын гыч изи мераҥ. Капше 40 - 55 см, нелытше 1,5 - 2,5 кг.
Корей мераҥ

Корей мераҥ ( ) – Корейыште мераҥ-влак (Leporidae) йамагатын гыч изи мераҥ. Капше 45 - 54 см, нелытше 2,1 - 2,6 кг.
Кечывалвел китай мераҥ

Кечывалвел китай мераҥ ( ) – Кечывалвел Китайыште (Юньнань) мераҥ-влак (Leporidae) йамагатын гыч изи мераҥ.
Китай мераҥ

Китай мераҥ ( ) – Эрвел Китайыште мераҥ-влак (Leporidae) йамагатын гыч изи мераҥ. Нелытше 2 кг.
Корсика мераҥ

Корсика мераҥ ( ) – Италийыште да Корсиккыште мераҥ-влак (Leporidae) йамагатын гыч изи мераҥ. Капше 44 - 61 см, нелытше 1,8 - 3,8 кг.
Сур мераҥ

Сур мераҥ () – Евразийыште мераҥ-влак (Leporidae) йамагатын гыч кугу мераҥ. Капше 50 - 70 см, нелытше 2,5 - 6,5 кг.
Гранада мераҥ

Гранада мераҥ () – Испанийыште мераҥ-влак (Leporidae) йамагатын гыч изи мераҥ. Капше 45 см, нелытше 2 - 2,5 кг.
Манчжурий мераҥ

Манчжурий мераҥ () – Азийыште (Китай да Россий) мераҥ-влак (Leporidae) йамагатын гыч изи мераҥ. Капше 40 - 48 см, нелытше 2 кг.
Ош почан мераҥ

Ош почан мераҥ ( ) – Йӱдвел Америкыште ( Канада да УАШ ) мераҥ-влак (Leporidae) йамагатын гыч кугу мераҥ. Нелытше 3 - 4 кг.
Хайнань мераҥ

Хайнань мераҥ () – Китайыште (Хайнань) мераҥ-влак (Leporidae) йамагатын гыч изи янлык. Капше 40 см, нелытше 1,5 кг.
Вӱдотызан йол-влак

Вӱдотызан йол-влак () – Азийыште, Африккыште да Кечывалвел Америкыште Artiodactyla тӱчан гыч кугу янлык ӱлылтӱча.
Тӱе-влак

Тӱе-влак () – Азийыште, Африккыште да Кечывалвел Америкыште вӱдотызан йол-влак (Tylopoda) ӱлылтӱча гыч кугу янлык йамагат.
Кокпӱгыран тӱе

Кокпӱгыран тӱе але Бактриан () – Азийыште тӱе-влак (Camelidae) йамагат гыч кок пӱгыран кугу тӱе.
Икпӱгыран тӱе

Икпӱгыран тӱе але Дромедар / Дромадер () – кечывалвел-касвел Азийыште да Йӱдвел Африккыште тӱе-влак (Camelidae) йамагат гыч ик пӱгыран изи тӱе.
Альпака

Альпака () – Кечывалвел Америкыште (кечывалвел Перу, йӱдвел Боливий, Эквадор да йӱдвел Чили) тӱе-влак (Camelidae) йамагат гыч кугу янлык.
Викунья

Викунья () – Кечывалвел Америкыште (Перу, йӱд-эрвел Аргентина, Боливий да йӱдвел Чили) тӱе-влак (Camelidae) йамагат гыч кугу янлык. Капше 1,45 - 1,60 м, нелытше 35–65 кг.
Викунья (урлык)

Викунья () – Кечывалвел Америкыште тӱе-влак (Camelidae) йамагат гыч кугу янлык урлык. Чылаже 2 еш куэ уло.
Кокмутан номенклатур

Кокмутан номенклатур але Биномиал номенклатур () — ботаникыште да зоологийыште кучылтмо илыше тӱрлык-влакым лӱмдашлан радамлык. Зоологийыште тиде номенклатурым 1953 ий гыч кучаш тӱҥалыныт. Тиде радамлыкым Линне Карыл шонен луктын. Янлыкым да пушенгым лӱмдымаш пытартыш версийым Зоологий номенклатурын калык кокласе код-влакыште да Ботаник номенклатурын калык кокласе код-влакыште муаш лиеш.
Кокмутан номенклатурын тӱҥ шотшо тыгай: кажне тӱрлыкын лӱмышто кок ужаш(мут) уло: урлык лӱм да тӱрлык лӱм (тӱрлык лӱмым эше "тӱрлык эпитет" маныт). Мутлан, Homo sapiens - тиде айдеме тӱрлыкын шанче лӱм. Шанче лӱмыштӧ кажне ужаш (тачысе шанче) латин йылме дене возалтеш але латинлыме мут сын дене.
Кокмутан лӱмым чӱчкыдын латин лӱм маныт. Туге гынат, биологий шанчызе-влак да филологий шанчызе-влак шанче лӱм маныт, "латин лӱм" огыл.
Лама (урлык)

Лама () – Кечывалвел Америкыште тӱе-влак (Camelidae) йамагат гыч кугу янлык. Чылаже 2 еш куэ уло.
Лама (тӱрлык)

Лама () – Кечывалвел Америкыште тӱе-влак (Camelidae) йамагат гыч кугу янлык. Капше 1.8 м, нелытше 130 - 200 кг.
Гуанако

Гуанако () – Кечывалвел Америкыште (Перу, Боливий, Эквадор, Колумбий, Чили да Аргентина) тӱе-влак (Camelidae) йамагат гыч кугу янлык. Капше 120—175 см, почше 15—25 см, нелытше 115—140 кг.
Панголин

Панголин () – Азийыште да Африккыште панголин-влак (Manidae) йамагат гыч изи да кугу янлык. Капше 30—88 см, почше 28—88 см, нелытше 4,5—27 кг. Чылаже 8 еш куэ уло.
Индий панголин

Индий панголин ( ) – Кечывалвел Азийыште (Индий, Пакистан, Бангладеш да Шри-Ланка) панголин-влак (Manidae) йамагат гыч изи янлык. Капше 45—75 см, почше 33—45 см, нелытше 5—35 кг.
Китай панголин

Китай панголин ( ) – Эрвел Азийыште (Непал, Ассам, эрвел Гималай, Бирма да Китай) панголин-влак (Manidae) йамагат гыч изи янлык. Капше 50—60 см, почше 30—40 см.
Ява панголин

Ява панголин ( ) – Кечывал-эрвел Азийыште (Таиланд, Индонезий, Филиппин, Вьетнам, Лаос, Камбоджа, Малайзий, Сингапур) панголин-влак (Manidae) йамагат гыч кугу янлык. Капше 50—60 см, почше 40—80 см.
Филиппин панголин

Филиппин панголин ( ) – Филиппиныште (Палаван) панголин-влак (Manidae) йамагат гыч изи янлык.
Кужу почан панголин

Кужу почан панголин ( ) – Африккыште панголин-влак (Manidae) йамагат гыч изи янлык. Капше 30—35 см, почше 55—65 см, нелытше 2—3 кг.
Ӱжӱвӱр

Ӱжӱвӱр ( ) – Евразийыште ӱжӱвӱр-влак (Oriolidae) йамагат гыч изи кайык. Капше 24-25 см, шулдырше 45 см, нелытше 41 (узо) , 71,8 (ава) г.
Мангуст-влак

Мангуст-влак () – кечывалвел Евразийыште да Африккыште (Мадагаскарыште Galidiinae ӱлылйамагат) Feliformia ӱлылтӱча гыч изи шӧр пукшышо. Капше 18—71 см, почше 13—53 см, нелытше 0,2—5 кг. Чылаже 33 еш куэ уло.
Шылгочшо

Шылгочшо () – Шӧр пукшышо класс гыч изи да кугу янлык тӱча. Чылаже 287 еш куэ уло.
Американ арыслан

Американ арыслан () – Плейстоцен Америкыште пырыс-влак (Felidae) йамагат гыч кугу арыслан фоссил ӱлылтӱрлык. Капше 1.6—2.5 м, нелытше 235 (узо), 175 (ава) кг.
Мамуткин, Анисим Петрович

Мамуткин Анисим Петрович ( — ) — марий артист да семлызе. Маскасола кундемыште Цивикнур ялыште. Марий кугыжаныш театрыште пашам ыштен. 1936 ийыште Москваш пӱтынь Совет Ушемын радиофестивальыш марий капелла дене каен. Тушто тудын шӱвыр да свирель дене шоктымашым граммпластинкыш возеныт. Павел Тойдемар да Никита Смирнов дене икымше марий семӱзгар ансамбльыште шоктен.
1938 ийын Шыжа тылзын 29 кечыныште, репрессий годым Мамуткин нерген луктыныт, вара пуштеныт.
Смирнов, Никита Алексеевич

Смирнов Никита Вячеславович (1903-1962) — марий семлызе. Маскасола кундемын Шихмамат ялыш шочын. Йоча годсек музекан дене шокташ тӱҥалын. 1919 ийыште Марий театр пеленсе тунемаш пурен, вара ик-мыняр ий театрыште пашам ыштен. 1929 ийыште музык-театран училищиш тунемаш пура (вара тиде училище музык училищыш савырнен).
Марий спектакль-влаклан шуко тӱрлӧ семым возен. Икмыняр ий Марий радиокомитетыште лийын. Павел Тойдемар да Анисим Мамуткин дене икымше марий семӱзгар ансамбльыште шоктен.
Вӱд мангуст

Вӱд мангуст () – Африккыште мангуст-влак (Herpestidae) йамагат гыч изи шӧр пукшышо. Капше 46–62 см, почше 32–53 см, нелытше 2.5–4.1 кг.
Бдеогале

Бдеогале () – Африккыште мангуст-влак (Herpestidae) йамагат гыч изи шӧр пукшышо урлык. Чылаже 3 (але 4) еш куэ уло.
Мамык почан мангуст

Мамык почан мангуст () – Африккыште (Кений да Танзаний) мангуст-влак (Herpestidae) йамагат гыч изи шӧр пукшышо. Капше 40—50 см, нелытше 0.9–1.6 кг.
Джексон мангуст

Джексон мангуст () – Африккыште (Кений, Танзаний да Уганде) мангуст-влак (Herpestidae) йамагат гыч изи шӧр пукшышо. Капше 50 см, нелытше 2–3 кг.
Шем йол мангуст

Шем йол мангуст () – Африккыште (Ангола, Камерун, Коҥго, Экваторийысе Гвиней, Габон, Демократикле Коҥго Республик да Нигерий) мангуст-влак (Herpestidae) йамагат гыч изи шӧр пукшышо. Капше 55-65 см, почше 35-40 см, нелытше 2-3,5 кг.
Кузиманза

Кузиманза () – Африккыште (Гана, Кот-д’Ивуар, Либерий да Сьерра-Леоне) мангуст-влак (Herpestidae) йамагат гыч изи шӧр пукшышо. Капше 30-45 см, почше 15-32 см, нелытше 0,5-2 кг. Чылаже 4 еш куэ уло.
Коҥго кузиманза

Коҥго кузиманза () – Африккыште (Рӱдыафрика Республик, Уганде, Коҥго [Заир] да Демократикле Коҥго Республик) мангуст-влак (Herpestidae) йамагат гыч изи шӧр пукшышо. Капше 35-44 см, почше 23-32 см, нелытше 1-2 кг.
Ангола кузиманза

Ангола кузиманза () – Африккыште мангуст-влак (Herpestidae) йамагат гыч изи шӧр пукшышо. Капше 32-36 см, почше 21-22 см, нелытше 0,6-1,5 кг.
Кӱчык почан мангуст

Кӱчык почан мангуст () – Азийыште мангуст-влак (Herpestidae) йамагат гыч изи шӧр пукшышо. Капше (да почше) 60-65 см, нелытше 1.4 кг.
Ош почан мангуст

Ош почан мангуст () – Африккыште мангуст-влак (Herpestidae) йамагат гыч изи шӧр пукшышо. Капше 53-71 см, почше 40-47 см, нелытше 2.9-4.2 кг.
Кол

Кол () – эҥер да теҥгызлаште илен кертеш изи да кугу тупрӱдан янлык.
Тото

Тото () – Евразийыште Cyprinidae йамагат гыч кугу кол. Тото эҥерыште илен кертеш. Капше 20-40 см, нелытше 10 кг.
Мӱктӧ

Мӱктӧ () – Евразийыште Cyprinidae йамагат гыч изи кол. Чылаже 21 еш куэ уло.
Орхидей-влак

 
Орхидей-влак () – Asparagales тӱча гыч изи да кугу пеледыш кушкыл ямагат. Чылаже 21,950 але 26,049 еш куэ уло.
Акантефиппиум

Акантефиппиум () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 13 еш куэ уло.
Ациантера

 
Ациантера () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 177 еш куэ уло.
Тӱрлык-влак.
Бразилийыште :
Ациантус

Ациантус () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Австралийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 9 еш куэ уло.
Ацинета

Ацинета () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 18 еш куэ уло.
Акостэа

Акостэа () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 5 еш куэ уло.
Акролофий

Акролофий () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Кечывалвел Африкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 7 еш куэ уло.
Ада (кушкыл)

Ада () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Кечывалвел Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 16 еш куэ уло.
Эрангис

Эрангис () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Африкын да Мадагаскарын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 50 еш куэ уло.
Эрантес

Эрантес () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Африкын да Мадагаскарын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 50 еш куэ уло.
Эридес

Эридес () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 20-26 еш куэ уло.
Аганисий

Аганисий () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Кечывалвел Америкын (Тринидад, Бразилий, Колумбий, Венесуэла, Гайана да Перу) шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 3 еш куэ уло.
Амитостигма

Амитостигма () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 27 еш куэ уло.
Анакамптис

Анакамптис () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Евразийын ден Йӱдвел Африкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 27 еш куэ уло.
Анаталлис

Анаталлис () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Кечывалвел Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 100 еш куэ уло.
Анципитий

Анципитий () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Кечывалвел Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 28 еш куэ уло.
Анцистрохилус

Анцистрохилус () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Африкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 2 еш куэ уло.
Ангрекум

Ангрекум () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Африкын да Мадагаскарын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 220 еш куэ уло.
Ангулоа

Ангулоа () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 13 еш куэ уло.
Анектохил

Анектохил () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын да Океанийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 50 еш куэ уло.
Афиллорхис

Афиллорхис () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын да Австралийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 30 еш куэ уло.
Апостасий

Апостасий () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын да Австралийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 7 еш куэ уло.
Аппендикула

Аппендикула () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын да Океанийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 130 еш куэ уло.
Арахнис

Арахнис () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын да Океанийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 20 еш куэ уло.
Аспасий

Аспасий () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 7 еш куэ уло.
Аспиидогине

Аспиидогине () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 39 еш куэ уло.
Барбоселла

Барбоселла () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 20 еш куэ уло.
Баркерий

Баркерий () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 15 еш куэ уло.
Бартолина

Бартолина () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Кечывалвел Африкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 2 еш куэ уло.
Баскервилла

Баскервилла () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Кечывалвел Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 10 еш куэ уло.
Бифренарий

Бифренарий () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Кечывалвел Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 20 еш куэ уло.
Бипиннула

Бипиннула ( ) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Кечывалвел Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 10 еш куэ уло.
Вишневский, Сергей Павлович

Вишневский Сергей Павлович (29 Шорыкйол 1951, Краснояр крайысе Абакан ола) - сӱретче, Российысе сӱртче-влак ушемын еҥже.
Ӱмыргорно.
Школым тунем пытарымеке, 1969 ийыште армийыш каен. Тыныс таптеҥызысе флотын теҥыз пехотыштыжо службым эртен. Армий деч вара грузчикланат, слесарьланат, тайгаште лесникланат тыршен да тыгак Монголийыште чума ваштареш кучедалше экспедицийыштат пашам ыштен. Йошкар-Олаш толмеке, художественный училищыш вигак кокымшо курсыш тунемаш пурен. 1980 ий гыч республикысе да регионласе ончерлаште пашаже-влакым лукташ тӱҥалын: “Марий кундем”, “Пÿртÿс сÿрет“, “Портрет”, “Совет Россий” (1986 ий), “Кугу Юл”; 1991 ий – Озаҥ, 1998, 2003 ийла – Угарман, 2000 ий – Волгоград. 1998 ий гыч Российысе сÿретче-влак ушем радамышке ушнен, а 2003 ийыште ты ушемын дипломжым кучыктеныт. Тудын сÿретшым кугыжаныш галерей да тыгак коллекционер-влак Российыште, Польшышто, Испанийыште, Чехийыште да УАШ-ште налыныт.
Усталык паша.
Теве кузе Сергей Вишневский нерген Андрей Бакулевский, Россий сÿретче-влак ушемын еҥже ойла.
Южгунам тудым лишыл йолташыже-влакат, живописьшым йöратыше-влакат огыт умыло, молан манаш гын тудо шке шарнымашыжым почын пуа. Тидын дене тудо импрессионист-влак деке лишыл, кеч тудын паша йӧнжым ик мут дене каласаш ок лий. Тудо тÿрлö, тунамак палыме. Сергей Павлович правил-влакым ок шотло, но гармонийымат ок пудырто. Сергей политике дене кылдалтше огыл, но сюжетан сӱретше-влакым айда лийже ок ончо. Тудо öрыктарыше шонымашан. Саде öрыктарымашыже – тÿняжын, илыш ужмашыжын, пÿртÿсын, калыкын ужашыже. Тудо лач тыге ила: веселан, умылтараш лийдымын, Сÿретче семын. Очыни, чылалан огыл тудын пашаже-влак келшат. Авторын тыглай, йоча семын шке верч тыршымыж дене пырля келшаш тыршыме кумылжо йöршеш уке, тидыже автор дек пагалымашым гына луктеш. Шотдымылыкым да усталыкым чÿчкыдынак шылтыше шонен лукмаш, пафос, мотор мут-влак пашаштыже уке улыт. Тудо шкеж дек, пашаж дек, шке сеҥымашыж да пиал укелыкше дек ироний дене онча.
Ельмаков, Юрий Александрович

Юрий Александрович Ельмаков (11 Теле 1937 ий, У Роҥго кундемысе Петрушкино ял) —- сӱретче да график, МАССР тӱвыран сулло пашаеҥже (1984), Российысе сӱретче-влак ушемын еҥже (2005). 
Тунеммаш.
Марий Эл тӱвыра министерстве пеленсе изобразительный искусство студийым тунем пытарен. Ончыкылык сӱретчын туныктышыжо кумдан палыме акварелист Р.А. Гусманов лийын. 1967 ий гыч творческий корныжо тудым РСФСР художественный Фондын Марий отделений суретче ешышкыже конда. 1973 ийыште Юрий Ельмаков Козьмодемьянск олаште тиде отделенийын филиалжым почеш. Козьмодемьянскысе, Морко кундем Чавайнур ялысе, «Марий чодыра» национальный паркысе Пӱртӱс музей-влакым келыштарымаште тыршен. Йошкар-Олаште кумдан палыме марий скульптор Ф.Л. Шабердин дене пырля краеведений тоштерлан «Марийская свадьба» диорамым ямдылен. Тыште шуарыме мастарлыкше 1989 ийыште «Балтика-89» (Таллинн) выставкым ямдылыме годым кугу полышым пуэн.
Усталык паша.
Юрий Ельмаковын икымше персональный ончерже 1981 ийыште Козьмодемьянскыште лийын. Советский поселкын краеведческий тоштерже землякшын экспозицийлажым эреак налын шога. Сӱретчын пашаже-влакым Йошкар-Олаште, Москваште, Пермьыште, Таллинныште, Чебоксарыште, Нижнекамскыште, Саранскыште, Саратовышто эртаралтше ончерлаште ужаш лиеш.
Сӱрет-влак.
Художникын ушышкыжо да шӱмышкыжӧ шочмо марий кундемын пӱртӱсшо изинек шыҥен пурен. Поян пӱртӱсым шижын, умылен моштышо мастар йоча жапыштак чодырам, кайык да янлык-влакым шымлен, сонар да кол кучымо сомыллан тунемын.
«Теле» (1970), «Тошто Бухарово ял» (1992), «Кӱдырын мурыжо» (1995), «Шӧртньӧ шыже» (2002), «Мушанер» (2003), «Верхушнур пӱя» (2005) монотипий-влак лирике шӱлыш дене темыныт. А «Шошо» произведенийыште южын волгыдын тарванылмыжым, лойыкталтмыжым ужаш лиеш. «Эр юж» (2006) сӱретыште Изи Кундыш эҥерым ончыктымо. Нӧртымӧ кагазеш сӱретлыме технике шкешотан куштылго, волгыдо моторлыкым почын пуа.
«Вспугнутый глухарь» (2005) пейзажыште нерен шогышо чодырам кайык-влакын чоҥештымышт помыжалтара. Яндар эр кава, эҥерын «шепкаште» лӱҥгалтмыже «Малый Кундыш» акварельыште мастарын ончыктымо. Пӱтынек ужар-шуналге тӱс дене сӧрастарыме «Грязный затон» ден таҥастарымаште, тиде сӱрет чапле чия тӱсшӧ дене сымыстара. А «Ашламаш» акварельже кумдык композицийже дене шинчаш перна.
«Орш-влак» акварель «Марий чодыра» композицийыш пура. Чодыран ялыште теле пӱртӱсым автор кӧргӧ шижмашыже, йӧратымашыже гоч почын ончыктен: лум ден леведалтше чодыраште йошкар кайык-влак чонышто тӱрлӧ шижмашым, шонымаш толкыным тарватат.
Блетий

Блетий () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 35 еш куэ уло.
Блетилла

Блетилла () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын (Китай, Тайвань да Японий) шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 9 еш куэ уло.
Брахионидиум

Брахионидиум () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 72 еш куэ уло.
Брахистеле

Брахистеле () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 21 еш куэ уло.
Брассавола

Брассавола () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 20 еш куэ уло.
Брассий

 
Брассий () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 34 еш куэ уло.
Бромхэдий

Бромхэдий () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын да Океанийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 10-30 еш куэ уло.
Бругтоний

Бругтоний () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 6 еш куэ уло.
Бульбофиллум

Бульбофиллум () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын, Америкын, Африкын Мадагаскарын да шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 1803 еш куэ уло.
Каладений

Каладений () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын (Малайзий, Индонезий) да Океанийын (У Каледоний, У Зеландий, Австралий) шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 243 еш куэ уло.
Каланте

Каланте () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын, Америкын, Африкын да Австралийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 170 еш куэ уло.
Калеана

Калеана () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Австралийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 1-2 еш куэ уло.
Калопогон

Калопогон () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 5 (+) еш куэ уло.
Калиптрохилум

Калиптрохилум () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Африкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 2 еш куэ уло.
Кампилоцентрум

Кампилоцентрум () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 64 еш куэ уло.
Катасетум

Катасетум () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 166 еш куэ уло.
Каттлей

Каттлей () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 113 еш куэ уло.
Каукэа

Каукэа () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын (Колумбий, Эквадор да Венесуэла) шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 9 еш куэ уло.
Акакаллис

Акакаллис () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Кечывалвел Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 1-6 еш куэ уло.
Адамантиний

Адамантиний () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Бразилийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 1 еш куэ уло.
Аламаний

Аламаний () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Мексикын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 1-6 еш куэ уло.
Амерорхис

Амерорхис () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Канадын да АУШын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 1 еш куэ уло.
Антогониюм

Антогониюм () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 1 еш куэ уло.
Аплектрум

Аплектрум () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 1 еш куэ уло.
Аретуса

Аретуса () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Йӱдвел Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 1 еш куэ уло.
Арундина

Арундина () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын да Океанийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 1 еш куэ уло.
Барбродрий

Барбродрий () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Евразийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 1 еш куэ уло.
Брэмий

Брэмий () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Кечывалвел Америкын (Колумбий, Эквадор, Перу, Суринам, Гайана да Француз Гвиана) шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 1 еш куэ уло.
Мландепокшел теҥыз

 &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;timestamp&gt;2011-05-24T16:14:14Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;Санюн Вадик&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;comment&gt;Мландепокшел теҥыз лаштыкым Мландыпокшел теҥыз лаштыкыш кусарыме: орфографий&lt;/comment&gt;
 &lt;origin&gt;58930&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Ацераторхис

Ацераторхис () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Тибетын да Китайын (Юньнань) шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 2 еш куэ уло.
Акерманий

 &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;184292&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2022-03-02T02:05:25Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;Lysenko97&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;comment&gt;/* Тӱрлык-влак */&lt;/comment&gt;
 &lt;origin&gt;184293&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Акерманий () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 5 еш куэ уло.
Дендрохилум

Дендрохилум () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 100-300 еш куэ уло.
Акриопсис

Акриопсис () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын да Океанийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 12 еш куэ уло.
Акрохэне

Акрохэне () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 2 еш куэ уло.
Акрорхис

Акрорхис () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Коста-Рикын да Панамынын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 1 еш куэ уло.
Аденохилус

Аденохилус () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура пеледыш.
Аберрантий

Аберрантий () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура пеледыш.
Орхис

 
Орхис () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Евразийын да Йӱдвел Африкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 125 еш куэ уло.
Аденонкос

Аденонкос () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Малайзийын - У Гвинейын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 20 еш куэ уло.
Скандинавий

Скандинавий — Йӱдвел Европо тӱвыра, эртык да кундем.
Кампора-Сан-Джованни

 
Кампора-Сан-Джованни ( ) — Кечывалвел Италийыште порт да Калабрий регионын "frazione".
.ru

.ru (код ISO 3166-1 alpha-2 Российлан, ) — Российын интернет-доменже. Доменым Российыштат да СНГ-ште кучылтыт.
Адроризон

Адроризон () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, йӱдвел Индийын да Шри-Ланкаын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 1 еш куэ уло.
Аглосоринка

Аглосоринка () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Океанийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 13 еш куэ уло.
Агростофиллум

Агростофиллум () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Мадагаскарын Азийын да Океанийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 91 еш куэ уло.
Липарис (кушкыл)

Липарис () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Океанийын, Азийын да Африкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 200 еш куэ уло.
Алтенштайний

Алтенштайний () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Кечывалвел Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 7 еш куэ уло.
Дендробиум

Дендробиум () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын да Австралийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 1200 еш куэ уло.
Энциклий

Энциклий () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Кечывалвел да Central Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 120 еш куэ уло.
Амбрелла (кушкыл)

Амбрелла () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Мадагаскарын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 1 еш куэ уло.
Амезиелла

Амезиелла () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Филиппинын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 3 еш куэ уло.
Ампароа

Ампароа () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура пеледыш.
Амфигена

Амфигена () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура кушшо пеледыш.
Эпидендрум

Эпидендрум () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Кечывалвел да Central Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 1500 еш куэ уло.
Кӧлленштайний

Кӧлленштайний () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 20 еш куэ уло.
Лӱдизий

Лӱдизий () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 1 еш куэ уло.
Функиелла

Функиелла () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 4 еш куэ уло.
Зигопеталум

Зигопеталум () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Кечывалвел Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 15 еш куэ уло.
Зигостатес

Зигостатес () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Кечывалвел Америкын (Бразилий) шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 29 еш куэ уло.
Йоаний

Йоаний () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 4 еш куэ уло.
Ксилобиум

Ксилобиум () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 31 еш куэ уло.
Виника

Виника () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, У Зеландийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 31 еш куэ уло.
Вармингий

Вармингий () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Кечывалвел Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 4 еш куэ уло.
Смирновка (Поранча кундем)

Смирновка () — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял. 
Верланыме вер.
Элнет сола деч 9 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно.
1973 ийыште ял пытен.
Поранча чодырам аралыме пӧрт

Поранча чодырам аралыме пӧрт () — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем. 
Верланыме вер.
Элнет сола деч 4 километр кечывалвелне лийын шоген.
Эртымгорно.
1962 ийыште илем пытен.
Петухи

Петухи () — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял. 
Верланыме вер.
Элнет сола деч 3 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно.
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1960 ийыште вӱдшор тылзын 22-шо кечынже Петухи ял шотлымо данный-влак лукталтын, Кишкинск ял деке ушнен.
Пайгаш

Пайгаш () — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял. 
Верланыме вер.
Элнет сола деч 10 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно.
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1960 ийыште вӱдшор тылзын 12-шо кечынже Пайгаш ял шотлымо данный-влак лукталтын, Смирновка ял деке ушнен.
Орловка (Поранча кундем)

Орловка () — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял. 
Верланыме вер.
Элнет сола деч 4 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно.
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1977 ийыште пургыж тылзын 17-ше кечынже Пайгаш ял шотлымо данный-влак лукталтын.
Михеевск

Михеевск () — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял. 
Верланыме вер.
Элнет сола деч 4 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно.
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1977 ийыште вӱдшор тылзын 5-ше кечынже Пайгаш ял шотлымо данный-влак лукталтын.