tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Арсланов, Леонид Шайсултанович

Леонид Шайсултанович Арсланов (, РСФСР, Суас АССР, Актаныш кундем, Ямали ял) — марий шанчызе, йылмызе, туныктышо, филологий шанче доктор (1982), профессор, Россий Федерацийысе шанчын сулло пашаеҥже, Суас АССР-ысе шанчын сулло пашаеҥже (1991). 
Илыш корныжо.
Леонид Арсланов 1932 ийын теле тылзын 11-ше кечынже Суас АССР Актаныш кундем Ямали ялеш шочын. Тудын лӱмжӧ Совет лингвистикыште кугу верым налын шога. Ӱмыржӧ мучко тюрк-татар йылмым да тудын диалектше-влакым шымла, тыгодым шке марий йылмыж нергенат огеш мондо. Шочын тудо Суас АССР Актаныш кундемысе Ямали ялыште, куштыжо суас йылме дене гына огыл, марий йылме денат моткоч сайын мутланеныт. Мензела педагогике училищыште тунемын, школышто туныктышылан пашам ыштен, армийыште служитлен, шахтыште пашам ыштен. 1955—1960 ийлаште Л.Ш. Арсланов — Алабога педагогике институтын филологий факультетын суас-руш пӧлкан студентше. 1960 ийыште, институтым тунем пытарымек, наукым йӧратен шындыше выпускникым, Алабогасе пединститутын суас йылме да литератур кафедрыштыже ассистентлан пашам ышташ кодат. Икымше ийыштак самырык преподаватель шанчыште шкалан келшыше корным палемда. Суас да марий йылме эртык тудын ик тӱҥ направленийже лиеш. 1961—1964 — Г.Ибрагимов лӱмеш йылме, литератур да историй Институтысо аспирантурышто тунемеш. Тушто 1966 ийыште филологий шанче кандидат Л.Т.Махмутован вуйлатымыж почеш «Татарские говоры Правобережных районов Татарской и Чувашской АССР» теме дене диссертацийым воза. 1966 ийыште тудым В.И.Ульнов-Ленин лӱмеш Озаҥысе кугыжаныш университетыште арала.
Аспирантурым тунем пытарымеке, Л. Ш. Арсланов шке шочмо Алабога оласе пединститутышкыжо пӧртылеш да тушто шуко ий суас йылме да литератур кафедрыште пашам вораҥдара. 1982 ийыште Казах ССР-ын йылмышанче институтыштыжо «Формирование и развитие островных языков и диалектов (На материале тюркских языков и диалектов Волгоградской, Астраханской областей, Ставропольского края и Калмыцкой АССР)» темылан доктор диссертацийым арала.
Л. Ш. Арсланов тюрк йылмым гына огыл шымлен, тыгак тудо финн-угор йылмышанчышкат кугу надырым пыштен. Тӱрлӧ конгрессыште, симпозиумышто этнический йодышым нӧлталеш, мутлан, тыгай пашалаште: «Следы пребывания марийцев в Камско-Вятском междуречье (по данным топонимии)», «Топонимия финно-угорского происхождения в районах Западного и Восточного Закамья Татарской АССР», «Марийский пласт в топонимии Елабужского района Татарской АССР», «Марийский пласт в топонимии Кукморского района ТАССР», «О связи прапермской топонимии и археологических памятников эпохи железа Восточного Закамья», «Топонимия удмуртского происхождения в Елабужском и Менделеевском районах Татарской АССР», «Финно-угорский пласт в топоними Агрызскоro района Татарстана», «Финны, угры и самодийцы в Восточном Закамье (III в. до н.э. – XIV в. н.э.)», «Следы пребывания марийцев в Восточном Закамье», «Субстратная топонимия Актанышского района Татарстана» .
1985, 1990, 2000-ше ийлаште профессор Л. Ш. Арсланов финн-угровед-влакын тӱнямбал конгрессын участникше. Тачысе кечын Алабога пединститутысо тюрк филологий кафедрын профессоржо улеш.
Лаврентьев, Гурий Иванович

Гурий Иванович Лаврентьев (, Марий автоном область, Морко кундем, Семисола ял - ) — марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче доктор (1994), профессор.
Илыш корныжо.
Гурий Иванович 1933 ий шыжа тылзын 4-ше кечынже Марий автоном область Морко кундем Семисола ялеш шочын. 
1950 ийыште Морко кыдалаш школым тунем пытара. 1953-1958 ийлаште Н.К.Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогике институтышто национальный школлан руш йылме да литератур пӧлкаште тунемын. Институтым тунем пытара да Морко район школлаште руш йылмым туныкташ тӱҥалеш. 1962-1965 ийлаште Марий пединститутышто марий йылме да литератур кафедрын аспирантше. Шанче вуйлатышыже профессор Н.Т.Пенгитов лийын. 1967 ий Тарту университетыште (Эстоний) "Волжский говор марийского языка" кандидат диссертацийжым арален. Тиде пашаштыже говорын фонетике да морфологий ойыртем ончыкталтын. 
1967-1974 ийлаште Одо Элыште Глазовысо педагогике институтышто руш йылмым туныктен.1974-1985 ийлаште Марий кугыжаныш университетын руш кафедрын доцентше лиеш. 1985-1998 ийлаште кафедрын заведующийжылан пашам ышта, Марий институт образований руш йылме да литератур кафедрын доцентше лиеш. 1998 ий гыч Марий кугыжаныш университетын руш да чумыр йылмышанче кафедрын профессоржо. 
Лаврентев Г.И. 1994 ийыште Марий кугыжаныш университетын советыштыже кугу шымлымашым арален. Тиде "Морфемная структура слова и словообразования в современном марийском языке" диссертацийже лийын. Йылмызын возымыжын кӱлешлыкшым, келгын лончылен моштымыжым кӱкшын аклен, тудлан филологий наука доктор кӱкшӧ учёный лӱмым пуат.
Г.И. Лаврентьев диалектологий, фонетике, морфологий, морфемике, марий йылмын истори грамматикыже, орфографий йодыш, марий да руш йылмым туныктымо методике шанче статья-шамычым луктын.
Учёный-йылмызе лывырге чон шижмашан, илышыште порым, чыным йӧратыше лийын.
Филологий наука доктор Гурий Иванович Лаврентьев илышыште, шочмо йылмым шымлымаште эреак уым кычалше, тыршыме койыш дене илыше, тыпланыде, суапым ыштен шогышо айдеме.
Андуганов, Юрий Владимирович

Юрий Владимирович Андуганов (, РСФСР, Башкир АССР, Краснокам кундем, Ушмен ял — , Йошкар-Ола) — марий шанчызе, йылмызе, туныктышо, филологий шанче доктор (1992), профессор (1993), Марий Эл Республикысе шанчын сулло пашаеҥже (1996), Россий естествознаний академийын член-корреспондентше (2004), Финн-угор ушемын йотэлысе (Хельсинки, 1985), Финн литератур обществын член-корреспондентше (Хельсинки, 1985), Олык Ипай лӱмеш Марий комсомол премийын лауреатше (1988), Эстон Республикын 5-ше степенян «Маарьямаа Ырес» орденын кавалерже (2001). 
Илыш корныжо.
Юрий Владимирович 1949 ийын сӱрем тылзын 23-шо кечынже Башкир АССР Краснокам кундем Ушмен ялеш туныктышо ешеш шочын. 1971 ийыште Н.К. Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогике институтын историй да филологий факультетысе марий-руш йылме да литератур пӧлкам тунем пытарен. Институтым тунем лекмек, школышто тыршен. 1973–1976 ийлаште Тарту университетысе аспирантурышто шинчымашым поген (Эстоний). Туштак 1977 ийыште «Сложные слова в марийском языке (определительные сложные существительные)» лӱман кандидатлык диссертацийым арален. 
1976–2002 ийлаште Марий кугыжаныш университетыште тӱрлӧ вуйлатыше сомылым шуктен: старший преподаватель, доцент, профессор, кафедр вуйлатыше. 
1989–1992 ийлаште Тарту университетыште докторантурышто тунемын. 1992 ийыште «Микросинтаксис марийского языка в историческом освещении» лӱман шанче докладым аралымеке, филологий шанче доктор ученый степеньым налеш.
Ю.В. Андуганов мут теорий да финн-угор йылме синтаксис дене тале специалист. Ты паша дене тудо кок монографийым да 130 утла шанче пашам савыктен луктын. 
Пытартыш ийлаште Югор кугыжаныш университетыште калык историй да культур йылме институтын директыржылан пашам ыштен (Ханты-Мансий ола). 
2005 ийыште сӱрем тылзын 6-шо кечынже ӱмыржӧ кӱрылтын.
Гурий Эвайн

 &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;timestamp&gt;2012-05-12T19:30:34Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;Tanyuk&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;comment&gt;Кармазин, Гурий Гаврилович лаштыкыш колтымаш&lt;/comment&gt;
 &lt;origin&gt;88485&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Нуриманов кундем

Нуриманов кундем () — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Красная Горка.
Бакалы кундем

Бакалы кундем () — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Бакалы.
Бураево кундем

Бураево кундем () — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Бураево.
Мияки кундем

Мияки кундем () — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Киргиз-Мияки.
Татышлы кундем

Татышлы кундем () — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Верхние Татышлы.
Илиш кундем

Илиш кундем () — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Верхнеяркеево.
Аургазы кундем

Аургазы кундем () — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Толбазы.
Хайбулла кундем

Хайбулла кундем () — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Акъяр.
Альшеево кундем

Альшеево кундем () — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Раевский.
Стерлибашево кундем

Стерлибашево кундем () — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Стерлибашево.
Гафури кундем

Гафури кундем () — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Красноусольский.
Фёдоровка кундем (Пошкырт Эл)

Фёдоровка кундем () — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Фёдоровка.
Кугарчи кундем

Кугарчи кундем () — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Мраково.
Ишимбай кундем

Ишимбай кундем () — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Ишимбай.
Дуван кундем

Дуван кундем () — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Месягутово.
Куюргазы кундем

Куюргазы кундем () — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Ермолаево.
Киги кундем

Киги кундем () — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Верхние Киги.
Белебей кундем

Белебей кундем () — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Белебей.
Благовар кундем

Благовар кундем () — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Языково.
Караидель кундем

Караидель кундем () — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Караидель.
Район 1932 ий 20 февральыште ыштыме. Йӱдвелне Башкоростан. 3 786 квадратан километр, тышеч 247 квадратан километр кумдыкым чодыра айла.
Верланен 217 км районысо рӱдӧ уфа деч, лишыл кӱртньыгорно станций – "Нужъер ер" (Пермь кундем).
2010 ийысе перепись почеш регионышто 13 тӱжем утла башкир, 7 тӱжем утла татар, 5 тӱжем утла руш калыклыкын ӱшанъеҥышт илат.
Калыкыште Карандельым эше "кокымшо Швейцарий" маныт, иман чодыра да Павловский водохранилищын моторлыкшо дене моктен кутырат.
Мурышто чапландаралтше уфа вӱд, Юртан, кирзе, байке да урюша эҥер-влак дене пырля районым кок ужашлан пайлат. Шола сер-чодыра кундем,тыште тӱҥ шотышто пушеҥгым обрабатыватлыме. Степь районлаште ял озанлык вияҥын.
Район автомобиль корным Бирск – Таба-Сатка вонча.
2001 ийыште Уфа эҥер гоч понтон кӱварым ыштыме.
2019 ийыште Каридель районышто Шӱдӧ ий Башкирийыште у кӱварым чоҥеныт. Тудын кужытшо 324 метр, корнын лопкытшо 9 метр кутышан.
Административ муниципал статус.
Административно-территориальный единице кугыт дене коридельский район Республикыш витле ныл шагатлан пура. Район латшым ялсоветлан шелалтын, тушко индешле индеш ял (ола) илем пура. Муниципал образований, район Каридель муниципал район семын регистрироватлалтын. Тудын латшым сельсоветшым муниципал районын составыштыже латшым ял шотан илем ушымо. районысо Каридель села административ рӱдер, тыгак муниципал районын администраций рӱдыжлан шотлалтеш.
Ял шотан илем-влакын спискышт:
Ермекеево кундем

Ермекеево кундем () — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Ермекеево.
Салават кундем

Салават кундем () — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Салават.
Чишмы кундем

Чишмы кундем () — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Чишмы.
Белорецк кундем

Белорецк кундем () — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Белорецк.
Архангельский кундем

Архангельский кундем () — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Архангельское.
Буздяк кундем

Буздяк кундем () — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Буздяк.
Зилаир кундем

Зилаир кундем () — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Зилаир.
Мечетлино кундем

Мечетлино кундем () — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Большеустьикинское.
Учалы кундем

Учалы кундем () — кундем Пошкырт Элын, Россий. Рӱдӧ — Учалы.
Изи Пурга кундем

Изи Пурга кундем () — кундем Одо Элыште, Россий. Рӱдӧ — Изи Пурга.
Яр кундем

Яр кундем () — кундем Одо Элыште, Россий. Рӱдӧ — Яр.
Сюмси кундем

Сюмси кундем () — кундем Одо Элыште, Россий. Рӱдӧ — Сюмси.
Кизнер кундем

Кизнер кундем () — кундем Одо Элыште, Россий. Рӱдӧ — Кизнер.
Вавож кундем

Вавож кундем () — кундем Одо Элыште, Россий. Рӱдӧ — Вавож.
Селты кундем

Селты кундем () — кундем Одо Элыште, Россий. Рӱдӧ — Селты.
Красногорский кундем (Одо Эл)

Красногорский кундем () — кундем Одо Элыште, Россий. Рӱдӧ — Красногорское.
Юкаменский кундем

Юкаменский кундем () — кундем Одо Элыште, Россий. Рӱдӧ — Юкаменское.
Глазов кундем

Глазов кундем () — кундем Одо Элыште, Россий. Рӱдӧ — Глазов.
Балезино кундем

Балезино кундем () — кундем Одо Элыште, Россий. Рӱдӧ — Балезино.
Можга кундем

Можга кундем () — кундем Одо Элыште, Россий. Рӱдӧ — Можга.
Киясово кундем

Киясово кундем () — кундем Одо Элыште, Россий. Рӱдӧ — Киясово.
Сарапул кундем

Сарапул кундем () — кундем Одо Элыште, Россий. Рӱдӧ — Сарапул.
Камбарка кундем

Камбарка кундем () — кундем Одо Элыште, Россий. Рӱдӧ — Камбарка.
Кез кундем

Кез кундем () — кундем Одо Элыште, Россий. Рӱдӧ — Кез.
Игра кундем

Игра кундем () — кундем Одо Элыште, Россий. Рӱдӧ — Игра.
Дебёсы кундем

Дебёсы кундем () — кундем Одо Элыште, Россий. Рӱдӧ — Дебёсы.
Ува кундем

Ува кундем () — кундем Одо Элыште, Россий. Рӱдӧ — Ува.
Якшур-Бодья кундем

Якшур-Бодья кундем () — кундем Одо Элыште, Россий. Рӱдӧ — Якшур-Бодья.
Завьялово кундем (Одо Эл)

Завьялово кундем () — кундем Одо Элыште, Россий. Рӱдӧ — Завьялово.
Шаркан кундем

Шаркан кундем () — кундем Одо Элыште, Россий. Рӱдӧ — Шаркан.
Воткинск кундем

Воткинск кундем () — кундем Одо Элыште, Россий. Рӱдӧ — Воткинск.
Ардатов кундем (Мордовий)

Ардатов кундем () — кундем Мордовийыште, Россий. Рӱдӧ — Ардатов.
Кугу Игнатово кундем

Кугу Игнатово кундем () — кундем Мордовийыште, Россий. Рӱдӧ — Кугу Игнатово.
2022

2022 (кок тӱжем коло кокымшо) ий — 365-кечаш ий, григориан кечышот почеш Шуматкече гыч тӱҥалын.
COVID-19

COVID-19 (аббревиатуро. англ. COronaVIrus Disease 2019 — "2019 ийысе" "коронавирус инфекций"), ончыч коронавирус инфекций 2019-nCoV — пӱсӧ респираторный инфекций SARS-CoV-2 (2019-nCoV) вирус тарвата.
Симптомо-влак.
Чӱчкыдын вашлилтше симтомо-влак:
йӱштымужо,
кукшо кокыртыш,
нойымаш,
там але пуш йомдарымаш.
Телефон

Телефо́н (греч. τῆλε «убалне» + φωνή «йӱк») — тора кужытышто йӱкым колтымо да налме аппарат.
Кызыт.
Тачысе кечылан тыгай телефон-влак улыт:
Тугак ончо.
IP телефон
Чоҥышо

Строитель — профессий, пашаеҥ искусственный йырвелын объектше-влакым да инфраструктурым чоҥа.
Профессий

Профе́ссий (лат. professio; profiteor — «шке пашам семын палемдем») — айдемын пашашже, тӱҥ шотышто тудын илаш йӧным пуышо источникше — тиде паша, кудыжлан айдеме пашадарым налеш.
Профессий теорий да практик тунем шуымым йодеш.
Гвадалахара (Мексика)

Гвадалахара () — ола Мексикыште. Калыкчот: 1 460 148 еҥ (2021 ий).
Гайдай, Леонид Иович

Леонид Иович Гайдай (, Свободный — , Моско) — актёр, режиссёр, сценарист, Совет Ушемын Калык артистше (1989).
Охлобыстин, Иван Иванович

Иван Иванович Охлобыстин (, Поленово) — руш актёр, режиссёр, сценарист да продюссер.
Охлобыстина, Оксана Владимировна

Оксана Владимировна Охлобыстина (, Моско) — руш актриса да сценарист.
Смирнова, Надежда Львовна

Надежда Львовна Смирнова (, Моско — , Моско) — руш актриса да сценарист.
Вознюк, Борис Леонидович

Борис Леонидович Вознюк () — украин актёр, режиссёр да сценарист. Украинын Калык артистше (1999).
Common Voice

Common Voice — тиде чылалан кучылташ лийше уло тӱня гыч вӱмазе-влакын йӱкышт негызеш ыштыме йӱкан датасет. Йӱкан приложенийлам ышташ кумылан еҥ-влак датасетым машине туныктымаш модель-влакым туныкташлан кучылтын кертыт.
Проектым пашашке 2017 ийыште пеледыш тылзын 19 кечынже колтымо.
Шанче доктор

Шанче доктор — СССР-ыште, Россий Федерацийыште да икмыняр СНГ элыште кӱшыл ступеньын кокымшо (шанче кандидат деч вара) шанче степень.
Лисовский, Андрей Иванович

Андрей Лисовский (Андрей Иванович Лисовский) (1968 пургыж 11, Литовский ССР, Клайпеде) — мер пашаеҥ, политик, публицист, радистат-звукорежиссёр, моряк дене специалист да мореходство. Кечывалвел Африкын образований министрын алмаштышыже (1989-1991).
Надаль, Рафаэль

Рафаэль Надаль Парера (, шочаш Июнь 3 Куд ик тӱжем индешшӱдӧ кандашле — википедий Манакор, Балеарский отро) — испан тигр, нылымше верым айла рейтинг ATP.
Историйыште тудо кугу селалан шотлалтеш ялыш история сёл да ик жап чыла сай. Пӧръеҥ-влак коклаште эн кугу титулжо селаште тачысе кечылан тудын чотшо кугу Кугу ӧшлӧк посна разрядыш — 21, швейцар эрташ Роджер Федерер серб да Новак Джокович — 20 дене коктынат. Тудо кок гана сеҥен Почмо чемпионатше Австралий, латкум гана — Roland Garros Турнир (эн сай села гыч историй лийшаш улыт), кок гана — Уимблдон чемпионат да ныл гана — Сшаште почмо чемпионатше.
Российын Украинышке керылтмаш (2022)

Российын-украинышке керылтмаш 2022 ий пургыж тылзын 24-ше кечынже тӱҥалын. 
Россий Федерацийын Президентше Владимир Путин Донецк Калык Республике ден и Луганск Калык Республикылам шкелӱмлымӧ посна кундем семын увертарен. Тылеч вара лӱмын келыштарыме операций тӱҥалын. Сарзе-влак ДКР, ЛКР да Российым Украинысе неонацист-влак деч аралаш пижыныт.
Марий Эл Республик гыч 40 сарзе салтак геройлын вуйжым пыштен.
Зайцев, Юрий Викторович

Юрий Викторович Зайцев (1970 теле 10, СССР, РСФСР, Моско вел, Монино посёлко) — российыйсе кугыжаныш пашаеҥ, Марий Эл Республик Вуйлатышын пашажым жаплан шуктышо (2022 ий ага тылзын 10-шо кечыже гыч)
Еш.
Пелашан, эргыже уло. 
Марий Эл Республик Вуйлатышын пашажым жаплан шуктышо.
2022 ий ага тылзын 10-шо кечынже Россий Президентын Кӱштыкшӧ почеш Юрий Зайцевым Марий Эл Республикын Вуйлатышыжын пашажым жаплан шуктышылан шогалтыме.
Юзыкайн, Эрик Алексеевич

Эрик Юзыкайн (Эрик Алексеевич Юзыкайн) — тӱвыра да мер пашаеҥ, М. Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш драме театрын вуйлатышыже (2018 - кызыт марте).
Илыш корныжо.
Эрик Юзыкайн 1972 ий ӱярня тылзын 5-ше кечынже шочын. 
2018 ийыште М. Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш драме театрын вуйлатышыжлан шогалын.
Монино

Мо́нино — Моско областьысе Щёлково оласе окрыгышто улшо ола шотан посёлок.
Калык чот — 20 211 еҥ (2022)
Марий Автоном Совет Социализм Республик

Марий Автоном Совет Социализм Республик (Марий ССР, МАССР) — 1936—1993 ийлаште РСФСР-ын административно-территориальный единицыже.
Рӱдола — Йошкар-Ола.
1936 ийыште Теле тылзын 5 кечынже Марий АССР-ыш савырыме. Марий автономийым ыштыме дене марий йылме кугыжаныш статусым налын. Марий тӱвыра, сылнымут, савык, школ виянаш тӱҥалыныт. 
1930–шо ийлаште педагогике, чодыра технике институт-влак почылтыныт, йылмым, сылнымутым да эртыкым шымлыше марий институт пашам ышташ тӱҥалын, театр почылтын.
Калык.
1970 ийысе перепись почеш:
Загорская, Елена Иосифовна

Елена Загорская (Елена Иосифовна Загорская) (1943 пеледыш 10, Германийыште нацист-влак, Перелозай) — совет да итальян мурызо. Марий АССР-ын сулло артисткыже (1980 ий).
Херсон вел

Херсон вел () — Украинын ужашыже.
Рӱдола — Херсон.
Николаев вел, Днепропетровск вел, Запорожье вел да Крым Республик дене йыгыре улеш.
Николаев вел

Николаев вел () — Украинын ужашыже.
Рӱдола — Николаев.
Одесса вел, Кировоград вел, Днепропетровск вел да Херсон вел дене йыгыре улеш.
Одесса вел

Одесса вел () — Украинын ужашыже.
Рӱдола — Одесса.
Румыний, Молдавий, Винница вел, Кировоград вел да Николаев вел дене йыгыре улеш.
Сумы вел

Сумы вел () — Украинын ужашыже.
Рӱдола — Сумы.
Брянск вел, Курск вел, Белгород вел, Харьков вел, Полтава вел да Чернигов вел дене йыгыре улеш.
Сумы

Сумы () — ола Украиныште, Сумы велын рӱдыжӧ.
Черкассы

Черкассы () — ола Украиныште, Черкассы велын рӱдыжӧ.
Черновцы

Черновцы () — ола Украиныште, Черновцы велын рӱдыжӧ.
Полтава вел

Полтава вел () — Украинын ужашыже.
Рӱдола — Полтава.
Кировоград вел, Черкассы вел, Киев вел, Чернигов вел, Сумы вел, Харьков вел да Днепропетровск вел дене йыгыре улеш.
Кировоград вел

Кировоград вел () — Украинын ужашыже.
Рӱдола — Кропивницкий.
Днепропетровск вел, Николаев вел, Одесса вел, Винница вел, Черкассы вел да Полтава вел дене йыгыре улеш.
Черкассы вел

Черкассы вел () — Украинын ужашыже.
Рӱдола — Черкассы.
Кировоград вел, Винница вел, Киев вел да Полтава вел дене йыгыре улеш.
Чернигов вел

Чернигов вел () — Украинын ужашыже.
Рӱдола — Чернигов.
Полтава вел, Киев вел, Гомель вел, Брянск вел да Сумы вел дене йыгыре улеш.
Киев вел

Киев вел () — Украинын ужашыже.
Рӱдола — Киев.
Черкассы вел, Винница вел, Житомир вел, Гомель вел, Чернигов вел, Полтава вел да Киев дене йыгыре улеш.
Винница вел

Винница вел () — Украинын ужашыже.
Рӱдола — Винница.
Одесса вел, Молдавий, Черновцы вел, Хмельницкий вел, Житомир вел, Киев вел, Черкассы вел да Кировоград вел дене йыгыре улеш.
Житомир вел

Житомир вел () — Украинын ужашыже.
Рӱдола — Житомир.
Винница вел, Хмельницкий вел, Ровно вел, Гомель вел да Киев вел дене йыгыре улеш.
Черновцы вел

Черновцы вел () — Украинын ужашыже.
Рӱдола — Черновцы.
Румыний, Ивано-Франковск вел, Тернополь вел, Хмельницкий вел, Винница вел да Молдавий дене йыгыре улеш.
Хмельницкий вел

Хмельницкий вел () — Украинын ужашыже.
Рӱдола — Хмельницкий.
Черновцы вел, Тернополь вел, Ровно вел, Житомир вел да Винница вел дене йыгыре улеш.
Зеленский, Владимир Александрович

Владимир Александрович Зеленский (; 25 шорыкйол 1978, Кривой Рог) — украин политик, актёр, режиссёр, продюсер да сценарист, Украинын президентше.
Ровно вел

Ровно вел () — Украинын ужашыже.
Рӱдола — Ровно.
Хмельницкий вел, Тернополь вел, Львов вел, Волынь вел, Брест вел, Гомель вел да Житомир вел дене йыгыре улеш.
Волынь вел

Волынь вел () — Украинын ужашыже.
Рӱдола — Луцк.
Львов вел, Польша, Брест вел да Ровно вел дене йыгыре улеш.
Тернополь вел

Тернополь вел () — Украинын ужашыже.
Рӱдола — Тернополь.
Черновцы вел, Ивано-Франковск вел, Львов вел, Ровно вел да Хмельницкий вел дене йыгыре улеш.
Ивано-Франковск вел

Ивано-Франковск вел () — Украинын ужашыже.
Рӱдола — Ивано-Франковск.
Румыний, Закарпатье вел, Львов вел, Тернополь вел да Черновцы вел дене йыгыре улеш.
Львов вел

Львов вел () — Украинын ужашыже.
Рӱдола — Львов.
Закарпатье вел, Польша, Волынь вел, Ровно вел, Тернополь вел да Ивано-Франковск вел дене йыгыре улеш.
Закарпатье вел

Закарпатье вел () — Украинын ужашыже.
Рӱдола — Ужгород.
Румыний, Венгрий, Словакий, Львов вел да Ивано-Франковск вел дене йыгыре улеш.
Жмеринка

Жмеринка () — ола Украиныште Винница велыште. Жмеринка кундемын рӱдерже. Калыкчот: 34 097 еҥ (2021 ий).
Верланыме вер.
Винница деч 49 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Ямполь (Винница вел)

Ямполь () — Украиныште Винница велыште Могилёв-Подольский кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 10 787 еҥ (2021 ий).
Верланыме вер.
Винница деч 111 километр кечывалвел могырно верланен.
Могилёв-Подольский

Могилёв-Подольский () — ола Украиныште Винница велыште. Могилёв-Подольский кундемын рӱдерже. Калыкчот: 30 359 еҥ (2021 ий).
Верланыме вер.
Винница деч 100 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Хмельник (Винница вел)

Хмельник () — ола Украиныште Винница велыште. Хмельник кундемын рӱдерже. Калыкчот: 27 158 еҥ (2021 ий).
Верланыме вер.
Винница деч 67 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Тульчин

Тульчин () — ола Украиныште Винница велыште. Тульчин кундемын рӱдерже. Калыкчот: 14 668 еҥ (2021 ий).
Верланыме вер.
Винница деч 68 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Гайсин

Гайсин () — ола Украиныште Винница велыште. Гайсин кундемын рӱдерже. Калыкчот: 23 027 еҥ (2024 ий).
Верланыме вер.
Винница деч 94 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Бершадь

Бершадь () — Украиныште Винница велыште Гайсин кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 11 742 еҥ (2024 ий).
Верланыме вер.
Винница деч 124 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Калиновка (ола)

Калиновка () — Украиныште Винница велыште Хмельник кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 18 695 еҥ (2021 ий).
Ладыжин (ола)

Ладыжин () — Украиныште Винница велыште Гайсин кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 23 791 еҥ (2021 ий).
Гнивань

Гнивань () — Украиныште Винница велыште Винница кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 11 500 еҥ.
Казатин

Казатин () — Украиныште Винница велыште Хмельник кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 22 634 еҥ (2021 ий).
Погребище (ола)

Погребище () — Украиныште Винница велыште Винница кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 9 382 еҥ (2021 ий).
Немиров (ола)

Немиров () — Украиныште Винница велыште Винница кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 11 000 еҥ (2024 ий).
Верланыме вер.
Винница деч 39 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Ильинцы

Ильинцы () — Украиныште Винница велыште Винница кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 12 109 еҥ (2021 ий).
Шаргород

Шаргород () — Украиныште Винница велыште Жмеринка кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 7 035 еҥ (2021 ий).
Бар (ола, Украина)

Бар () — Украиныште Винница велыште Жмеринка кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 15 775 еҥ (2021 ий).
Верланыме вер.
Винница деч 68 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Липовец (ола)

Липовец () — Украиныште Винница велыште Винница кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 8 093 еҥ (2021 ий).
Десна (Винница вел)

Десна () — Украиныште Винница велыште Винница кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 1 323 еҥ (2021 ий).
Песчанка (Винница вел)

Песчанка () — Украиныште Винница велыште Тульчин кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 5 303 еҥ (2021 ий).
Вапнярка (Винница вел)

Вапнярка () — Украиныште Винница велыште Тульчин кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 7 412 еҥ (2021 ий).
Кирнасовка

Кирнасовка () — Украиныште Винница велыште Тульчин кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 4 300 еҥ (2025 ий).
Сутиски

Сутиски () — Украиныште Винница велыште Винница кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 5 976 еҥ (2021 ий).
Шпиков

Шпиков () — Украиныште Винница велыште Тульчин кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 3 045 еҥ (2021 ий).
Зализничное (Винница вел)

Зализничное () — Украиныште Винница велыште Хмельник кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 982 еҥ (2021 ий).
Копайгород

Копайгород () — Украиныште Винница велыште Жмеринка кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 1 243 еҥ (2021 ий).
Вендичаны

Вендичаны () — Украиныште Винница велыште Могилёв-Подольский кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 3 774 еҥ (2021 ий).
Рудница

Рудница () — Украиныште Винница велыште Тульчин кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 1 129 еҥ (2021 ий).
Ситковцы

Ситковцы () — Украиныште Винница велыште Гайсин кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 2 265 еҥ (2021 ий).
Черневцы

Черневцы () — Украиныште Винница велыште Могилёв-Подольский кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 2 622 еҥ (2021 ий).
Тростянец (посёлко)

Тростянец () — Украиныште Винница велыште Гайсин кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 6 844 еҥ (2025 ий).
Томашполь

Томашполь () — Украиныште Винница велыште Тульчин кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 5 522 еҥ (2021 ий).
Бродецкое (Винница вел)

Бродецкое () — Украиныште Винница велыште Хмельник кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 1 905 еҥ.
Крыжополь

Крыжополь () — Украиныште Винница велыште Тульчин кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 8 100 еҥ.
Дашев

Дашев () — Украиныште Винница велыште Гайсин кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 3 774 еҥ (2021 ий).
Литин (Винница вел)

Литин () — Украиныште Винница велыште Винница кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 6 625 еҥ (2021 ий).
Вороновица (Винница вел)

Вороновица () — Украиныште Винница велыште Винница кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 6 433 еҥ (2021 ий).
Стрижавка (Винница вел)

Стрижавка () — Украиныште Винница велыште Винница кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 9 232 еҥ (2021 ий).
Чечельник

Чечельник () — Украиныште Винница велыште Гайсин кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 4 920 еҥ (2021 ий).
Браилов (посёлко)

Браилов () — Украиныште Винница велыште Жмеринка кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 4 574 еҥ (2021 ий).
Турбов

Турбов () — Украиныште Винница велыште Винница кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: ≈6 000 еҥ (2024 ий).
Теплик

Теплик () — Украиныште Винница велыште Гайсин кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 6 239 еҥ (2021 ий).
Оратов

Оратов () — Украиныште Винница велыште Винница кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 2 626 еҥ (2025 ий).
Мурованые Куриловцы

Мурованые Куриловцы () — Украиныште Винница велыште Могилёв-Подольский кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 5 555 еҥ (2021 ий).
Глуховцы (посёлко)

Глуховцы () — Украиныште Винница велыште Хмельник кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 3 373 еҥ (2021 ий).
Брацлав

Брацлав () — Украиныште Винница велыште Тульчин кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 4 994 еҥ (2021 ий).
Тывров

Тывров () — Украиныште Винница велыште Винница кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 5 000 еҥ (2021 ий).
Бердичев

Бердичев () — ола Украиныште Житомир велыште. Бердичев кундемын рӱдерже. Калыкчот: 74 000 еҥ (2021 ий).
Звягель

Звягель () — ола Украиныште Житомир велыште. Звягель кундемын рӱдерже. Калыкчот: 55 086 еҥ (2022 ий).
Коростень

Коростень () — ола Украиныште Житомир велыште. Коростень кундемын рӱдерже. Калыкчот: 65 500 еҥ (2021 ий).
Овруч

Овруч () — Украиныште Житомир велыште Коростень кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 15 795 еҥ (2021 ий).
Андрушёвка

Андрушёвка () — Украиныште Житомир велыште Бердичев кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 8 600 еҥ.
Коростышев

Коростышев () — Украиныште Житомир велыште Житомир кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 25 445 еҥ (2021 ий).
Радомышль

Радомышль () — Украиныште Житомир велыште Житомир кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 13 973 еҥ (2021 ий).
Малин (Житомир вел)

Малин () — Украиныште Житомир велыште Коростень кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 25 587 еҥ (2021 ий).
Олевск

Олевск () — Украиныште Житомир велыште Коростень кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 10 389 еҥ (2021 ий).
Барановка (ола)

Барановка () — Украиныште Житомир велыште Звягель кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 11 765 еҥ (2021 ий).
Чуднов

Чуднов () — Украиныште Житомир велыште Житомир кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 5 357 еҥ (2021 ий).
Кульшетов, Валерий Дмитриевич

Валерий Дмитриевич Кульшетов (1952 ий 17 октябрь, Мари-Турек, Марийская АССР — 2022 ий 2 октябрь, Йошкар-Ола) — марий семмастар, член Союза композиторов СССР (1979), лауреат Государственной премии имени Олыка Ипая (1990), заслуженный деятель искусств Республика Марий Эл (1995), заслуженный деятель искусств России (2004).
Усталык.
Валерий Дмитриевич 200 утла мурын авторжо, 400 наре аранжировкым ыштен. Тудын тӱналтышыже почеш Палантай лӱмеш тӱвыра да сымыктыш колледжыште «Эстрадын сем сымыктышыже» туныктымо пӧлкам почмо.
Мирополь (Житомир вел)

Мирополь () — Украиныште Житомир велыште Житомир кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 4 834 еҥ (2021 ий).
Гришковцы

Гришковцы () — Украиныште Житомир велыште Бердичев кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 4 150 еҥ (2021 ий).
Новая Боровая

Новая Боровая () — Украиныште Житомир велыште Житомир кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 5 517 еҥ (2021 ий).
Полянка (посёлко)

Полянка () — Украиныште Житомир велыште Звягель кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 1 400 еҥ (2021 ий).
Дружба (Житомир вел)

Дружба () — Украиныште Житомир велыште Коростень кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 484 еҥ (2021 ий).
Чоповичи

Чоповичи () — Украиныште Житомир велыште Коростень кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 1 888 еҥ (2021 ий).
Бучманы

Бучманы () — Украиныште Житомир велыште Коростень кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 681 еҥ (2021 ий).
Корнин (Житомир вел)

Корнин () — Украиныште Житомир велыште Житомир кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 2 108 еҥ (2021 ий).
Городница (Житомир вел)

Городница () — Украиныште Житомир велыште Звягель кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 5 340 еҥ (2021 ий).
Гуйва (посёлко)

Гуйва () — Украиныште Житомир велыште Житомир кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 1 585 еҥ (2021 ий).
Озёрное (Житомир кундем)

Озёрное () — Украиныште Житомир велыште Житомир кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 5 717 еҥ (2021 ий).
Щецин

Щецин () — ола Польшышто, Касвел-Поморье воеводствын рӱдыжӧ. Калыкчот: 401 907 еҥ (2019 ий).
Вроцлав

Вроцлав () — ола Польшышто, Ӱлыл Силезия воеводствын рӱдыжӧ. Калыкчот: 641 607 еҥ (2019 ий).
Люблин

Люблин () — ола Польшышто, Люблин воеводствын рӱдыжӧ. Калыкчот: 339 784 еҥ (2019 ий).
Лодзь

Лодзь () — ола Польшышто, Лодзь воеводствын рӱдыжӧ. Калыкчот: 682 679 еҥ (2019 ий).
Новогуйвинское

Новогуйвинское () — Украиныште Житомир велыште Житомир кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 5 236 еҥ (2021 ий).
Червоное (посёлко)

Червоное () — Украиныште Житомир велыште Бердичев кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 2 763 еҥ (2021 ий).
Яблонец (Житомир вел)

Яблонец () — Украиныште Житомир велыште Звягель кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 1 121 еҥ (2021 ий).
Марьяновка (Довбыш)

Марьяновка () — Украиныште Житомир велыште Звягель кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 1 405 еҥ.
Новоозерянка

Новоозерянка () — Украиныште Житомир велыште Коростень кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 585 еҥ (2021 ий).
Иршанск

Иршанск () — Украиныште Житомир велыште Коростень кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 6 667 еҥ (2021 ий).
Городок (Житомир кундем)

Городок () — Украиныште Житомир велыште Житомир кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 2 631 еҥ (2021 ий).
Каменный Брод (посёлко)

Каменный Брод () — Украиныште Житомир велыште Звягель кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 2 533 еҥ (2021 ий).
Першотравневое (посёлко)

Першотравневое () — Украиныште Житомир велыште Коростень кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 2 454 еҥ (2021 ий).
Першотравенск (Житомир вел)

Першотравенск () — Украиныште Житомир велыште Звягель кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 3 452 еҥ (2021 ий).
Головино (Житомир вел)

Головино () — Украиныште Житомир велыште Житомир кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 1 752 еҥ (2021 ий).
Ружин (Житомир вел)

Ружин () — Украиныште Житомир велыште Бердичев кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 4 325 еҥ (2021 ий).
Шоло

Шоло – икмыняр тӱрлӧ пушеҥгын иктешлыше лӱмжӧ: тыглай (яклака, кугу лышташан) шолын ("Ulmus laevis Pall"), коштыра шолын (нолгын) ("Ulmus scabra Mill"), тӧр верысе але пасу шолын (берестын) ("Ulmus campestis L.").
Тыглай шоло яшката тӱҥан, укшеран пушеҥге. Лышташыже вичкыж, кокыте пӱчкылтшӧ пӱян, пӱсӧ тӱран, йымалже пунаҥше, ӱмбалже яклака. Моло шоло деч шӱмжӧ дене ойыртемалтеш. Ондак тудо яклака, вара сур-кӱреналге туҥгырыш савырна; тудыжо вичкыж катыш гай катлен йога.
Российын Европейский чодыран кундемыштыже тудо йӱдвел да покшел ужашыштыже вашлиялтеш. Урал курык вес веке ок вончо. Марий Элыште чыла вере вашлиялтеш. Утларакшым тудо лышташан да иман-лышташан чодырасе ӱян мландым йӧрата. Чӱчкыдын тудым вӱд ташлыман олыкышто ужаш лиеш, но яндар шоло ото ок вашлиялт.
Коштыра шоло (нолго) 10–30 м наре кӱкшытан, Российын Европейский чодыран кундемыштыже вашлиялтеш. Тыглай шоло деч лышташ ӱмбалын козыралыкше дене ойыртемалтеш.
Марий Элыште лышташан да иман-лышташан чодыраште, вӱд ташлыман олыкышто вашлиялтеш.
Тӧр верысе але пасу шоло 8–25 м наре кӱкшытан, лышташан да иман-лышташан чодыраште, пасушто вашлиялтеш. Тудым вӱд поргем тӱреш мланде сӱмырлымӧ деч шындылыт.
Тӱрлӧ вере илыше марий-шамычын кутырымаштышт "шоло" шомакын ойыртемже уке, лач курык марий-влак веле тудым "шол" маныт.
Иванополь (посёлко)

Иванополь () — Украиныште Житомир велыште Бердичев кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 2 787 еҥ (2025 ий).
Белая Криница (Житомир вел)

Белая Криница () — Украиныште Житомир велыште Житомир кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 777 еҥ (2021 ий).
Вакуленчук (посёлко)

Вакуленчук () — Украиныште Житомир велыште Житомир кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 1 800 еҥ (2021 ий).
Довбыш

Довбыш () — Украиныште Житомир велыште Звягель кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 4 288 еҥ (2021 ий).
Диброва (посёлко)

Диброва () — Украиныште Житомир велыште Коростень кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 129 еҥ (2021 ий).
Миролюбов (посёлко)

Миролюбов () — Украиныште Житомир велыште Коростень кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 576 еҥ (2021 ий).
Новые Белокоровичи

Новые Белокоровичи () — Украиныште Житомир велыште Коростень кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 3 034 еҥ (2021 ий).
Великие Коровинцы

Великие Коровинцы () — Украиныште Житомир велыште Житомир кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 2 102 еҥ (2021 ий).
Романов (Житомир вел)

Романов () — Украиныште Житомир велыште Житомир кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 7 800 еҥ (2021 ий).
Гранитное (Житомир вел)

Гранитное () — Украиныште Житомир велыште Коростень кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 1 459 еҥ (2021 ий).
Быковка (Житомир вел)

Быковка () — Украиныште Житомир велыште Житомир кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 1 734 еҥ (2021 ий).
Лугины (Житомир вел)

Лугины () — Украиныште Житомир велыште Коростень кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 3 900 еҥ (2025 ий).
Народичи

Народичи () — Украиныште Житомир велыште Коростень кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 2 770 еҥ (2021 ий).
Черняхов (Житомир вел)

Черняхов () — Украиныште Житомир велыште Житомир кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 9 726 еҥ (2021 ий).
Попельня (посёлко, Житомир вел)

Попельня () — Украиныште Житомир велыште Житомир кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 5 300 еҥ (2024 ий).
Любар

Любар () — Украиныште Житомир велыште Житомир кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 2 056 еҥ (2021 ий).
Емильчино

Емильчино () — Украиныште Житомир велыште Звягель кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 6 000 еҥ.
Пулины

Пулины () — Украиныште Житомир велыште Житомир кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 5 500 еҥ (2021 ий).
Хорошев (Житомир вел)

Хорошев () — Украиныште Житомир велыште Житомир кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 7 644 еҥ (2021 ий).
Брусилов (Житомир вел)

Брусилов () — Украиныште Житомир велыште Житомир кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 7 000 еҥ (2023 ий).
Белая Церковь

Белая Церковь () — ола Украиныште Киев велыште. Белая Церковь кундемын рӱдерже. Калыкчот: 208 737 еҥ (2021 ий).
Бровары

Бровары () — ола Украиныште Киев велыште. Бровары кундемын рӱдерже. Калыкчот: 109 473 еҥ (2021 ий).
Фастов

Фастов () — ола Украиныште Киев велыште. Фастов кундемын рӱдерже. Калыкчот: 45 393 еҥ (2021 ий).
Буча (ола)

Буча () — ола Украиныште Киев велыште. Буча кундемын рӱдерже. Калыкчот: 51 050 еҥ (2025 ий).
Борисполь

Борисполь () — ола Украиныште Киев велыште. Борисполь кундемын рӱдерже. Калыкчот: 63 169 еҥ (2021 ий).
Вышгород

Вышгород () — ола Украиныште Киев велыште. Вышгород кундемын рӱдерже. Калыкчот: 30 997 еҥ (2021 ий).
Обухов (ола)

Обухов () — ола Украиныште Киев велыште. Обухов кундемын рӱдерже. Калыкчот: 33 610 еҥ (2021 ий).
Припять (ола)

Припять () — Украиныште Киев велыште Вышгород кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 0 еҥ (2021 ий).
Переяслав

Переяслав () — Украиныште Киев велыште Борисполь кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 26 994 еҥ (2021 ий).
Славутич (ола)

Славутич () — Украиныште Киев велыште Вышгород кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 25 096 еҥ (2021 ий).
Боярка

Боярка () — Украиныште Киев велыште Фастов кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 35 376 еҥ (2021 ий).
Ирпень

Ирпень () — Украиныште Киев велыште Буча кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 65 167 еҥ (2021 ий).
Чернобыль

Чернобыль () — Украиныште Киев велыште Вышгород кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 1 054 еҥ (2021 ий).
Кечывалвел Буг

Кечывалвел Буг эҥер () — эҥер Европышто. Йогын кугытшо – 806 километр.
Березань (ола)

Березань () — Украиныште Киев велыште Бровары кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 16 383 еҥ (2021 ий).
Васильков

Васильков () — Украиныште Киев велыште Обухов кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 38 000 еҥ.
Кагарлык

Кагарлык () — Украиныште Киев велыште Обухов кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 13 726 еҥ (2021 ий).
Тетиев

Тетиев () — Украиныште Киев велыште Белая Церковь кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 13 367 еҥ (2021 ий).
Сквира

Сквира () — Украиныште Киев велыште Белая Церковь кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 15 889 еҥ (2021 ий).
Касвел Двина

Касвел Двина эҥер (; ; ) — эҥер Европышто. Йогын кугытшо – 1020 километр.
Яготин

Яготин () — Украиныште Киев велыште Борисполь кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 20 051 еҥ (2021 ий).
Ржищев

Ржищев () — Украиныште Киев велыште Обухов кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 7 447 еҥ (2021 ий).
Вишнёвое (ола)

Вишнёвое () — Украиныште Киев велыште Буча кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 41 820 еҥ (2021 ий).
Украинка (ола)

Украинка () — Украиныште Киев велыште Обухов кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 15 997 еҥ (2021 ий).
Узин

Узин () — Украиныште Киев велыште Белая Церковь кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 12 099 еҥ (2021 ий).
Жерӓ

«Жерӓ» (олыкмарла «Ӱжара») — Марий Эл Республикысе Курыкмарий кундемыште курыкмарла савыкталтше мер-политик газет. Кундемыште да республикыште лийше волгалтареш, марий калыкын эртыкше да тӱвыраже нерген материалым савыкта. Газетын негызлышыже Курыкмарий кундемын улеш.
Газет арняш 1 гана, А3 форматан 4–8 полоса дене лектеш. Тиражше 1996 ийын тӱҥалтыште 3540 экземпляр ыле, туге гынат умбакыже чот шагалемын.
1926 ий 24 шорыкйол тылзын кечыже гыч лектеш.
Богуслав (ола)

Богуслав () — Украиныште Киев велыште Обухов кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 16 190 еҥ (2021 ий).
Тараща

Тараща () — Украиныште Киев велыште Белая Церковь кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 10 937 еҥ (2021 ий).
Мироновка

Мироновка () — Украиныште Киев велыште Обухов кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 11 964 еҥ (2021 ий).
Макаров (Киев вел)

Макаров () — Украиныште Киев велыште Буча кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 12 300 еҥ (2021 ий).
Гостомель

Гостомель () — Украиныште Киев велыште Буча кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 16 945 еҥ (2021 ий).
Десна (Днепрын эҥерйолжо)

Десна эҥер () — эҥер Европышто. Йогын кугытшо – 1130 километр.
Шевченко, Тарас Григорьевич

Тарас Григорьевич Шевченко ( — ) — украин серызе, почеламутчо, сӱретче.
Калита (Киев вел)

Калита () — Украиныште Киев велыште Бровары кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 4 754 еҥ (2021 ий).
Великая Дымерка

Великая Дымерка () — Украиныште Киев велыште Бровары кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 9 510 еҥ (2021 ий).
Иванков (посёлко)

Иванков () — Украиныште Киев велыште Вышгород кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 10 369 еҥ (2021 ий).
Чабаны (Киев вел)

Чабаны () — Украиныште Киев велыште Фастов кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 4 907 еҥ (2021 ий).
Боровая (Киев вел)

Боровая () — Украиныште Киев велыште Фастов кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 7 283 еҥ (2021 ий).
Пӱкшерме

Пӱкшерме – 7 м наре кӱкшытан вондо. Лышташыже йыргешке-чуякарак, кокыте пӱчкылтшӧ пӱян, пӱсӧ тӱран да кӱчык вурган, йымалже пунан. Пӱкшерме лышташыже лекме деч ончыч, апрельыште, южгунам март мучаште, пеледеш. Пӱкшыжӧ йыргешке кӱчык калташте (плюскышто) шинча. Нуно августышто – сентябрьыште, шумекышт, калта гыч йогат.
Пӱкшвондышто 20–28 вурго лиеш, шоҥгемаш тӱҥалмекыже, вурго койын шагалемеш. Чодырасе ӱсылан верыште 5 вурган вондо веле вашлиялтеш.
Пӱкшерме иман-лышташан да лышташан чодыраште, корем тайылыште, чодыра тӱрыштӧ да аланыште кушкеш. Туштыжо нуно шыгыр изи чодыра гай койыт. Тудо изиш вӱдыжгырак мландым йӧрата, могайыште мераҥлашка да серетан кушкыт. Пӱкшерме чӱчкыдын чодыра руымо верыште писте, ваштар, шоло, пызле, куэ да моло лышташан пушеҥге дене пырля вашлиялтеш.
Тӱрлӧ вере илыше марий-влакын кутырымаштышт ты вондын лӱмжӧ икмыняр ойыртемалтеш, таҥастарыза:
 олык, эрвел марий (Малмыж, Урал) – "пӱкшерме"
 Яраҥ (Киров обл.), Тоншай (Нижегород. обл.) – "пӱкшермӹ"
 Шараҥге (Нижегород. обл.) – "пӱкшванты"
 Красноуфимск (Свердл. обл.) – "пӱкшвондо"
 Шоруньжа (Морко р-н) – "пӱгышкерме"
 курык марий – "пӹркем, пӱкш"
 Малмыж (Киров обл.), Ӱшнӱр (Советск. р-н) – "пӱшкерме"
 Йывансола (Волжск. р-н), Морко р-н – "пышкерме".
Дымер

Дымер () — Украиныште Киев велыште Вышгород кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 5 609 еҥ (2021 ий).
Бабинцы

Бабинцы () — Украиныште Киев велыште Буча кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 2 798 еҥ (2021 ий).
Кожанка (Киев вел)

Кожанка () — Украиныште Киев велыште Фастов кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 1 986 еҥ (2021 ий).
Песковка (Киев вел)

Песковка () — Украиныште Киев велыште Буча кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 8 056 еҥ (2021 ий).
Кодра (Киев вел)

Кодра () — Украиныште Киев велыште Буча кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 1 421 еҥ (2021 ий).
Коцюбинское

Коцюбинское () — Украиныште Киев велыште Буча кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 16 862 еҥ (2021 ий).
Барышевка

Барышевка () — Украиныште Киев велыште Бровары кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 10 626 еҥ (2021 ий).
Калиновка (Фастов кундем)

Калиновка () — Украиныште Киев велыште Фастов кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 5 190 еҥ (2021 ий).
Калиновка (Бровары кундем)

Калиновка () — Украиныште Киев велыште Бровары кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 3 815 еҥ (2021 ий).
Ворзель

Ворзель () — Украиныште Киев велыште Буча кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 6 618 еҥ (2021 ий).
Ставище (Киев вел)

Ставище () — Украиныште Киев велыште Белая Церковь кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 6 218 еҥ (2021 ий).
Козин (Обухов кундем)

Козин () — Украиныште Киев велыште Обухов кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 3 500 еҥ (2024 ий).
Немешаево

Немешаево () — Украиныште Киев велыште Буча кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 7 783 еҥ (2021 ий).
Дослидницкое

Дослидницкое () — Украиныште Киев велыште Белая Церковь кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 1 878 еҥ (2021 ий).
Володарка

Володарка () — Украиныште Киев велыште Белая Церковь кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 5 708 еҥ (2021 ий).
Бородянка

Бородянка () — Украиныште Киев велыште Буча кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 11 119 еҥ (2023 ий).
Згуровка

Згуровка () — Украиныште Киев велыште Бровары кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 4 975 еҥ (2021 ий).
Терезино

Терезино () — Украиныште Киев велыште Белая Церковь кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 1 729 еҥ (2021 ий).
Глеваха

Глеваха () — Украиныште Киев велыште Фастов кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 8 818 еҥ (2021 ий).
Ракитное (посёлко, Киев вел)

Ракитное () — Украиныште Киев велыште Белая Церковь кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 10 733 еҥ (2021 ий).
Эйзенштейн, Сергей Михайлович

Сергей Михайлович Эйзенштейн (, — ) — актёр, режиссёр, сценарист,
Кузьминых, Степан Иванович

Степан Иванович Кузьминых (9 теле 1918 ий, Покшел Пуял ял — 14 ӱярня 1990 ий, Йошкар-Ола) — марий театр актер да режиссёр, РСФСР-ын калык артистше.
Илыш корно.
Степан Иванович Кузьминых Покшел Пуял ялыште (кызытсе Ӧрша кундемыште) кресаньык ешеш шочын.
1932 ийыште кресаньык-влаклан школым пытарен. 1935 ийыште — Марий областьысе сымыктыш техникумым. Тиде ий гычак М. Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш драме театрыште модаш тӱҥалеш. 
1939 ийыште шыжым Йошкар Армий радамыш ушна, Кугу Ачаэл сарышке артиллерийский дивизион пелен Прут эҥерыште воеватла. Пленыш ллогалын, 1945 ийыште ӱярня тылзыште плен гыч лектеш. 1946 ийыште демобилизаций деч вара театрыш пӧртылеш.
1956 ийыште марий труппа гыч руш труппыш кусна, тушто 1961 ий марте пашам ышта, вара адакат марий труппыш пӧртылеш. Театрыште 40 ий наре тыршыме жапыште 100 утла рольым устан чоҥен.
1963—1964 ийлаште москосо Вахтангов лӱмеш театрыште режиссура специальность дене стажировкым эртен. 
1979 ийыште сулен налме канышыш лектын. Ӱмыржӧ 1990 ийыште ӱярня тылзын 14 кечынже кӱрлылтын.
Клавдиево-Тарасово

Клавдиево-Тарасово () — Украиныште Киев велыште Буча кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 5 049 еҥ (2021 ий).
Красятичи

Красятичи () — Украиныште Киев велыште Вышгород кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 610 еҥ.
Гребёнки

Гребёнки () — Украиныште Киев велыште Белая Церковь кундемыштыже верланыше посёлко. Калыкчот: 5 736 еҥ (2021 ий).
Гармонь

Кид гармонь (рушла - Ручная гармонь) — «гармоника» ешыш пурышо семӱзгар. Кок пелекорпус ӱмбалне клавиатур-влакым вераҥдыме, нунын коклаште — мех (В. Регеж-Гороховын произведенийыштыже — мек). Шоктымо годым изи гармонь-влакым кидыште кучен шогаш лиеш, кугуракым - ончыко шогалтен шинчышыла шоктат. 
Эртык.
Икымше кид гармоньым 1822 ийыште Берлиныште Христиан Фридрих Людвиг Бушман (1805—1864) мастар ыштен.
Марий гармоньчо-влак.
Чыла марий гармоньчо-влакым ик статьяште тӱрыснек возен шукташ ок лий, сандене, тыште икмыняр кумдан палыме лӱм-влакым палемдыме:
Белгород-Днестровский

Белгород-Днестровский () — ола Украиныште Одесса велыште. Белгород-Днестровский кундемын рӱдерже. Калыкчот: 47 727 еҥ (2021 ий).
Измаил

Измаил () — ола Украиныште Одесса велыште. Измаил кундемын рӱдерже. Калыкчот: 69 932 еҥ (2021 ий).
Подольск (Украина)

Подольск () — ола Украиныште Одесса велыште. Подольск кундемын рӱдерже. Калыкчот: 39 220 еҥ (2021 ий).
Березовка (Одесса вел)

Березовка () — ола Украиныште Одесса велыште. Березовка кундемын рӱдерже. Калыкчот: 9 428 еҥ (2021 ий).
Болград

Болград () — ола Украиныште Одесса велыште. Болград кундемын рӱдерже. Калыкчот: 14 818 еҥ (2021 ий).
Раздельная

Раздельная () — ола Украиныште Одесса велыште. Раздельная кундемын рӱдерже. Калыкчот: 17 441 еҥ (2021 ий).
Покшым

Покшым — йӱкшышӧ предмет-влакыш ночко газ гыч вочшо тыгде ий падыраш-влак. 
Марий йылмыште пушеҥге але кушкыл-влакышке вочшо покшымым пӧрш лӱмдат. Мландым гын — покшым налеш. Тӧрзаште покшым шинчеш гын тудым йӱштӧ налеш, маныт.
Кучылтмаш.
Сылнымутышто покшым вочмо нерген тӱрлӧ мутсавыртыш-влакым кучылтыт:
Иявондо

Иявондо (), — Астровый-влак еш гыч кушкыл-влак тукым. Европышто, Азийыште да Йӱдвел Африкыште кушкеш.
Тор шудылан шотлалтеш гынат, моткоч мӱй нектарлан поян.
Балта

Балта () — Украиныште Одесса велыште Подольск кундемыштыже верланыше ола. Калыкчот: 17 854 еҥ (2021 ий).