Гордеев, Фёдор Иванович

Фёдор Иванович Гордеев (, Марий автоном вел, Поранча кундем, Ермучаш ял — , Марий Эл, Поранча кундем, Ермучаш ял) — марий йылмызе, филологий шанче кандидат (1961), профессор (1992), Марий АССР-ысе шанчын сулло пашаеҥже (1989).
Илыш корныжо.
Фёдор Иванович Гордеев 1929 ий ӱярня тылзын 23 кечынже Марий автоном вел Поранча кундем Ермучаш ялеш кресаньык ешеш шочын. Параньга кыдалаш школым 1946 ийыште тунем пытарен. Вара тыштак педучилищыш пурен, тудым 1948 ийыште тунем пытарен. 1948 ий гыч 1950 ий марте самырык туныктышо Волжск район Тошнер школышто, варажым Кужеҥер район Кугу Лаждӱр шымияш школышто тыршен. Но келгырак шинчымашым налаш 1950 ийыште тудо Н.К Крупская лÿмеш Марий кугыжаныш педагогике институтын филологий факультетышкыже тунемаш пура, 1954 ийыште тудым тунем пытара. Тылеч вара СССР Шанче академийын йылмышанче институтшо пеленсе аспирантурым тунемаш пура. 1957 ийыште аспирантурым тунем пытарымек, тудо икмыняр жап Каракалпак пединститутышто старший преподаватель лиеш, руш йылмым туныкта. Но тиде ийыштак Марий пединститутын шÿдымыж почеш Йошкар-Олашке пöртылеш, да пединститутын марий йылме да сылнымут кафедрыштыже тыршаш тÿналеш. Эн ончыч тыште тудо ассистент лиеш, вара старший преподаватель, доцент, шанче пашаеҥ, варажым профессор мартеат кушкеш. Шанчыеҥын тыршыме паша лектышыже тÿвыргö лийын. 1979 да 1983 ийлаште кок томан "«Этимологический словарь марийского языка»" мутерым савыктен луктын, варажым кумшо томым ямдылымаште тыршен. Тыгай мутерым шкенан элыште веле огыл, вес эллаштат сайын палат да кÿкшын аклат. Вет тудын иран да балтий йылмыла гыч кÿсынлымö мут-влак, мордва, коми, одо йылмыласе балтизм, иранизм нерген савыктыме статьяже-влакым йылмызе-влак шокшын вашлийыныт. Тыгак булгар, чуваш да суас йылмыла гыч кÿсынлымо мут-влак нерген возымыжым шанчыште сай ошкыл семын палемдыман. Федор Ивановичым вес эллаштат кумдан паленыт. Тÿнямбал конгресслаште эреак тÿрлö докладым ыштен. 1985 ийыште Гамбург университетысе немыч профессор Вольфганг Феенкер дене пырля «Немычла-рушла-марла разговорникым» Германийыште савыктен лукын. Ятыр ий ыштыме пашажым иктешлыме семын "«Историческое развитие марийского языка»" монографийжым шотлыман. Ты пашаште тудо марий калыкын этногенезше дене кылдалтше ятыр йодышым тарватен. 2003 ийыште "«Обратный словарь марийского языка»" мутерым савыктен. Ты пособийым туныктышо ден тунемше-влаклан лукмо. Вет калыкыште тудо уста да тале туныктышо, методист семын палыме лийын. Марий йылме дене программым ыштен, нылле утла тунемме книгам савыктен, таблицым да дидактический материалым ямдылен. Тудо республикысе Туныктыш министерстве пеленсе научно-методический советын, Россий Федераций Туныктыш министерстве пеленсе национальный филологий учёный комиссийын, "«Ономастика финно-угорских народов»" журнал редколлегийын, Финляндийысе финн-угор обществын членже лийын. Шанчыеҥ Марий АССР-ысе шанчын сулло пашаеҥже чап лÿмым сулен налын.
Фёдор Иванович шочмо Ермучаш ялже дене эреак пенгыде кылым кучен. Тушто Виталий шольыжо да Просковий акаже иленыт (нуныштат ынде илыш дене чеверласеныт). Нунын деке эреак кудалыштын. Тыште вольыкым, мÿкшым ончаш полшен. Ӱмыржын пытартыш шагатшымат (2005 ийыште) тыштак эртарен. Фёдор Иванович Роза Михайловна дене кок эргым, Михаилым да Александрым, ончен куштеныт.