Илиева, Алёна Андреевна

Алёна Андреевна Илиева (, Башкир АССР, Мишкан кундем, Тӧҥгак ял) — марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (2001), доцент. 
Илыш корныжо.
Алёна Андреевна 1972 ий кылме тылзын 6-шо кечынже Башкир АССР Мишкан район Тӧҥгак ялеш шочын. 
Тӱҥалтыш школыш Алёна Андреевна 1980 ийыште тунемаш пура. Тудын йолташ ӱдыржӧ ик ийлан ончыч тунемын, мӧҥгӧ пӧртылмекыже, Алёналан чыла буквам ончыктылын, садлан Алёна 1-ше классыш кайымыж годым чыла буквам пален да лудынат моштен.
Алёна классыште эн сайын тунемын, тӱҥалтыш школым «Похвальный лист» дене пытарен, спорт денат «Почётан грамотыжо » погынаш тӱҥалын. 
Визымше классыш пошкудо ялыш 3 километр торашке кошташ логалын. Лач тиде ялыштак кумдан палыме йылмызе да литератор Кармазин Гурий Гаврилович шочын. Но школ Совет Ушем Талешке Ишкинин Ишмай Иштубаевичын лӱмжым нумалын. Школышто шуко уста туныктышо пашам ыштен. 7-ше классыште тунеммышт годым нунын классыште тунемше-влакым Мишкан селашке райкомыш комсомолыш пурташ намиеныт. Чыланат комсомолыш пуреныт, а Алёнам комсомол организацийын секретарьжылан шогалтеныт. Алёна ик жапыштак комсомол организацийымат вуйлатен да пионер дружинынат председательже сомылым шуктен.
8-ше классым пытарымеке, Благовещенск педучилищыш тунемаш каяш шонен, но шонымашыже шукталтын огыл, садлан Ардаш кыдалаш школыш тунемаш каен. 
Ардашыште марий йылмым да литературым Мустакимова Кяльзиян Шумаевна туныктен. Шке предметшым сайын пален, йоча-влакымат кумылаҥден. Алёна Йошкр-Олашке Марий кугыжаныш университетыш тунемаш каяш шонен пышта. 1990 ий кеҥежым Йошкр-Олашке экзаменым сдатлаш кая. Марий йылме да литератур дене экзаменым Учаев З.В. приниматла. Тыге Алёна университетын студенткыже лиеш.
Диплом пашам Барцева Людмила Ивановна дене «Тӧҥгак подговорын кутырымо ойыртемже» темылан ямдыла. Рецензензийым Казанцев Дмитрий Егорович воза. Тыгодымак тудын шанче пашам сайын ыштен моштымыжо шижалтеш.
1995 ийыште Илиева А.А. университетым тунем пытара. Направлений почеш Пӱрӧ оласе пединститут пелен почылтшо марий пӧлкашке пашам ышташ толеш. 1998 ийште аспирантурышко тунемаш пураш шонен пышта, кандидатлык экзаменым шке паша верыштыжак сдатлаш ямдылалтеш, но лач экзаменым кучымо жапыште сар чер (гепатит) дене инфекционный больницышке логалеш. Тыгай черан еҥ-влаклан нигуш лекташ ок лий гынат, врач тудым больнице гыч экзаменым кучаш миен толаш кӱшта. Тыге Алёна философий да йот йылме дене кандидатлык экзаменым сайын куча да шыжым 15 октябрьыште аспирантурыш тунемаш пура. Вуйлатышыжлан Исанбаев Николай Исанбаевичым шогалтат. 
Аспирантурышто тунеммыж годым Алёна диссертацийым воза. 1999 ий шошым Ӱпӧ Кугыжаныш архивыште Балтач районысо марий ял-влак нерген материалым шымла, а кеҥежым Балтач районышко диалектологический экспедиций дене коштеш, пеш поян материалым пога. Тиде ийынак декабрьыште Москвашке диссертационный залыш да Ленин библиотекыш шанче паша дене коштеш. 2000 ийыште чыла материалым иктешла, кӱлеш статья-влакым савыкта. Чыла тӧрлымеке, 2001 ийыште аспирантурым тунем пытара да шке диссертацийжым арала. 
Диссертацийым возымыж годым тудлан Андуганов Юрий Владимирович, Исанбаев Николай Исанбаевич да Абукаева Любовь Алексеевна кугун полшеныт. Ныным Илиева А.А. эре поро мут дене шарналта, тау мутым ойла.
Диссертацийым аралымеке, угыч Пӱрӧ пединститутыш (кызыт Пошкырт кугыжаныш университетын филиалже) пашам ышташ толеш. Уло моштымашыжым да шинчымашыжым студент-влаклан пӧлекла, нуным шанче пашашке ушнаш кумылаҥда, факультет мер пашашкат уша. Кажне ийын тудын вуйлатымыж почеш студент-влак «Наука в школе и вузе конференцийыште участвоватлат, мурымаш да куштымаш конкурслаштат шке вийыштым тергат. Илиева А.А. ялыштат да пашаштыжат пагалат, тудо шкеже эре поро кумылан, весела койыш-шоктышан айдеме.