tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Пирогов, Георгий Прохорович

Георгий Пирогов (Георгий Прохорович Пирогов) (, РСФСР, Марий АССР, Провой кундем, Юлъял ял) — руш серызе, почеламутчо, журналист, Россий Журналист-влак ушемын йыжъеҥже.
Илыш корныжо.
Георгий Пирогов 1951 ийын шорыкйол тылзын 6-шо кечынже Марий АССР Провой кундем Юлъял ялеш служышо ешеш шочын. У Торъялысе интернат-школым пытарымек, Марий радиомеханический техникумышто тунемын (1970). Кӱшыл шинчымашым Озаҥ кугыжаныш университетыште налын. Кӱшыл партийный школышто тунемын, но 1991 ийысе пуламырлан кӧра пытарен огыл. 2003 ийыште Москосо вузын филиалжын кок ияш курсыштыжо «тӱшка увер-аҥар йӧн-влакын менеджерже» специальностьым налын.
Г. Пироговын паша корныжо Ульяновскысо механический заводышто тӱҥалын. Армийыште служитлыме деч вара У Торъял районысо «Сельская новь» газет редакцийыште литпашаеҥ, пӧлка вуйлатыше лийын (1972–1979 ийла). 1979–1983 ийлаште Советский районысо «За коммунизм» газетыште пӧлка вуйлатыше, редакторын алмаштышыже лийын. 1983–1986 ийлаште Шернур районысо «Призыв» газетын редакторжылан ыштен. 1986 гыч 1991 ий марте КПСС Марий обкомын инструкторжо, печать сектор вуйлатыше, КПРФ рескомын консультантше лийын. 1991–1992 ийлаште – «Республика» газетын тӱҥ редакторжын алмаштышыже. Вара МАССР печать министрын алмаштышыжлан, Печатьын эрыкшым аралыме шотышто регионысо инспекцийым вуйлатышылан шогалтеныт. 1994–1995 ийлаште Марий книга издательствым вуйлатен, 1995 ий гыч «Издательство «Книга и К» ООО-н директоржо лийын. 1996 гыч 2003 ий марте республикысе Журналист ушемын ответственный секретарьже да вуйлатышыже лийын. 1996 гыч 2003 ийлаште – РМЭ-се усталык ушем-влакын Координационный каҥашыштын вуйлатышыже.
Лу ий утла РМЭ-се Интеллигенций конгрессын вуйлатышыже лийын.
Г. Пироговын икымше почеламутшо У Торъял районысо «Сельская новь» газетыште 1973 ийыште печатлалтын. Поэзий дек утларакше армийыште служитлымыж годым кумылаҥын. Рушла воза. «Взгляд» икымше почеламут книгаже 1986 ийыште лектын, а 1993 ийыште шкенжын да марла гыч кусарыме почеламут книгаже савыкталтын. Марий йылмым сайын пала, сандене вигак оригинал гыч кусара. Тудын кусарымыж дене З. Висвисын «Путь мой – Млечный» почеламут книга да курымла лондемысе 25 марий поэтын «Давай на равных говорить...» почеламут антологий книгам луктын. Тушко 400 наре произведений пурен, ты шотышто икмыняр поэме уло. Тылеч посна, рушлаш кусарен, чыла гаяк марий поэтын посна возымыштым кок томан антологий дене луктын. «Красное и белое» почеламут книгам савыктен.
Россий Журналист ушем член. РМЭ-н Чап грамотыж дене палемдалтын (2000).
Питателев, Александр Владимирович

Александр Питателев (Александр Владимирович Питателев) (, РСФСР, Марий АССР, Маскасола кундем, Берёзово ял) — руш серызе, 1979—1989 ийласе Афган сарын участникше, «Афганистан ветеран-влакын Российысе ушемышт» МРО-н председательже да «Армийлан полшымо верч толкын МРО»-н председательже.
Илыш корныжо.
Александр Питателев 1960 ийын теле тылзын 22-шо кечынже Марий АССР Маскасола кундем Берёзово ялеш шочын. 1976 ийыште Йошкар-Оласе 7-ше №-ан кыдалаш школым, 1978 ийыште Озаҥысе суворовский, вара Бакусо военный училищым (1982) пытарен. 1982 гыч 1984 ий марте Афганистаныште служитлен. 1988 ийыште СССР КГБ-н военный контрразведкыжын Кӱшыл школжым, 1998 ийыште Озаҥ университетым пытарен. 1999 ий марте военный службышто лийын. Кызыт мер пашаште тырша, «Афганистан ветеран-влакын Российысе ушемышт» МРО-н председательже да «Армийлан полшымо верч толкын МРО»-н председательже.
А. Питателевын усталык дебют манмыже 2002 ийыште лийын, тунам тудын «Кандагарская бригада» сылнымутан да документан повестьше савыкталтын. Афганистанысе сар нерген теме «Гордиев узел Афганистана» очеркыштыже, «Центурионы кровавого Афганистана» повестьыштыже шуйнен. 
Йошкар Шӱдыр, «За заслуги перед Родиной и Отечеством» орден-влак, военный службышто да мер пашаште чолгалыкым ончыктымылан ятыр медаль дене, тыгак «За отвагу и мужество» медаль дене, чап пале да грамот-влак дене, нунын коклаште Просвещений министерствын (1987), СССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын (1988), РМЭ Кугыжаныш Погынын (2008) да молынат грамотышт дене палемдалтын.
Подольский, Анатолий Анатольевич

Анатолий Подольский (Анатолий Анатольевич Подольский) (, РСФСР, Вологда вел, Никольск кундем, Подольская ял) — руш серызе, почеламутчо, Россий Cерызе-влак ушемын йыжъеҥже (2006). 
Илыш корныжо.
Анатолий Подольский 1953 ийын сӱрем тылзын 20-шо кечынже Вологда вел Никольск кундем Подольская ялеш кресаньык ешеш шочын. Шочмо областьысе Калинин кандашияш школым (1968), Аргуново кыдалаш школым (1970) пытарен. Кӱшыл шинчымашым М.Горький лӱмеш Марий политехнический институтын инженерно-экономический факультетыштыже налын (1975). Ик идалык «Марсельхозмонтаж» трестын Медведевысе ПМК-штыже инженер-экономистлан ыштен. 1976–1977 ийлаште Совет Армийыште служитлен. Запасыш лекмек, 1984 ийыште «Марийскводострой» дирекцийыште да «Марийскмелиораций» УПТК-ште ыштен. Ик идалык МАССР-ысе Паша шотышто госкомитетыште пӧлка начальник лийын. 1985–1988 ийлаште «Реммелиомаш» заводышто, Йошкар-Оласе кинде продукт комбинатыште, «Ладога» кооператив ушемыште (1989–1994) вуйлатыме пашаште лийын. Медведево район администраций вуйлатышын алмаштышыжлан (1994–2001), «Тепличное» ОАО-н генеральный директоржын алмаштышыжлан ыштен. 2002 ий гыч «Первый независимый регистратор» ООО-н Марий филиалжын директоржо.
«Маме» лӱман икымше почеламутшо Вологда областьысе «Авангард» газетыште 1998 ийыште савыкталтын. Студент жапыште пырля тунемме йолташыж-влаклан эпиграммым возкален. Лирикыштат шкенжым терген. Икымше поэзий книгаже – «Меж светом и тенью» – 1999 ийыште лектын. 2002 ийыште Медведево районышто «Медведевский Парнас» поэзий таҥӱчашым чумырен да эртарен. «Сотовый мёд» (Йошкар-Ола”, 2002) альманахыште, «Мы славим, город, имя твоё» (Вологда, 2004) сборникыште савыкталтын.
РМЭ-се Торгайымаш министерствын Чап грамотыж дене палемдалтын (1999). 2006 ий годсек Россий писатель ушемын йыжынъеҥже.
Попов, Вячеслав Григорьевич

Вячеслав Попов (Вячеслав Григорьевич Попов) (, РСФСР, Марий автоном область, У Роҥго кундем, Шнаран ял — , Йошкар-Ола) — руш серызе, почеламутчо, Россий Cерызе-влак ушемын йыжъеҥже (2006). 
Илыш корныжо.
Вячеслав Попов 1936 ийын идым тылзын 17-ше кечынже Марий автоном область У Роҥго кундем Шнаран ялеш шочын. Роҥго кыдалаш школым пытарымек, 1954–1957 ийлаште Йошкар-Оласе чоҥышо техникумышто тунемын. 1961 ийыште Марий политехнический институтыш пурен, но тунем пытарен огыл. Совет Армий радамыште служитлен. Пӱтынь паша корныжо чоҥышо организаций-влак дене кылдалтын. Мастерлан, прораблан, участке начальниклан, производственно-технический, планово-производственный пӧлкалаште вуйлатышылан, трестын кугурак инженержылан, Марий ЦНТИ-н чоҥышо пӧлкажым вуйлатышылан ыштен.
В.Поповын икымше почеламутшо 1957 ийыште армийысе газетеш савыкталтын. Но тудын лӱмжым поэзийым йӧратыше-влак 1994 ий тӱҥалтыште гына пален налыныт, тунам «Марийская правда» газетеш почеламут аршашыже савыкталтын. Тылеч вара автор газет лышташлаште чӱчкыдӧ уна лийын. В. Поповын почеламутшо-влак тыгак республикысе радиошто йоҥгалтыныт. 2001 ийыште тудо Марий Эл ГТРК-н эртарыме «Шкаланем да тыланда» почеламут таҥӱчашыште лауреат лийын. Тудын почеламутшо-влаклан самодеятельный композитор-влак В. Царегородцев, Ю. Шеин семым возеныт.
2001 ийыште «Стихотворения» лӱман икымше почеламут книгаже лектын. Вара «На берегах Шули», «Тайну сердце знает» книгаже-влак ош тӱням ужыныт. Марлаш кусарыме почеламут аршашыже «Ончыко» журналыште савыкталтын. В.Попов республикыште эртаралтше икмыняр поэзий таҥӱчашыште шке вийжым терген да сеҥыше лийын.
2006 ий гыч Россий писатель ушемыште шоген.
Кокшасола

Кокшасола (Колянур) () – Российыште Киров велын Пыжанъю кундемыштыже верланыше Пыжанъю ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 21 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Пыжанъю ола сынын посёлко деч 9,5 километр (11 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Икымше Лаштык

Икымше Лаштык () – Российыште Киров велын Пыжанъю кундемыштыже верланыше Ахманово ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 97 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Пыжанъю ола сынын посёлко деч 16.4 километр (18 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Кокымшо Лаштык

Кокымшо Лаштык () – Российыште Киров велын Пыжанъю кундемыштыже верланыше Ахманово ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 289 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Пыжанъю ола сынын посёлко деч 17.2 километр (20 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Кумшо Лаштык

Кумшо Лаштык () – Российыште Киров велын Пыжанъю кундемыштыже верланыше Ахманово ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 79 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Пыжанъю ола сынын посёлко деч 18.4 километр (21 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
2018

2018 (кок тӱжем латкандашымше) ий — григориан кечышот почеш, шочмын тӱҥалше идалык, високос идалык огыл. 
18 ӱярня — Россиий президентым сайлымаш, сеҥен Владимир Путин.
Мо лийын.
 
Кö шочын.
Романов, Евгений Иванович

Евгений Романов (Евгений Иванович Романов) (, РСФСР, Марий АССР, Килемар кундем, Аргамач ял — , Пемба посёлко) — руш серызе, журналист, Россий Журналист-влак ушемын йыжъеҥже. 
Илыш корныжо.
Евгений Романов 1942 ийын пургыж тылзын 10-шо кечынже Марий АССР Килемар кундем Аргамач ялеш шочын. Кыдалаш школым Шернурышто пытарен. Вигак Юлкундемысе чодыра-техник институтыш (кызыт Юлкундемысе технологический университет) пурен, но тунем шуктен огыл. Н.К. Крупская лӱмеш МГПИ-н историко-филологический факультетшым пытарымек, У Торъялысе «Сельская новь» газет редакцийыш пашаш каен. Варажым Оршанка Медведево районласе, шуко тиражан газет редакцийлаште ыштен.
Е. Романов школышто тунеммыж годым возаш тӱҥалын. А технический институтын кокымшо курсыштыжо производственный практикыште студент-влак кидвозышан кок номер «Весна» журналым луктыныт, тушко тӱҥалше авторын почеламутшо-влак, прозыжо да эсогыл критике статьяжат пуреныт. Икмыняр жап гыч тудо Патефон лӱман ойлымашым возен да «Марийская правда» газетыш колтен. Возымаш чер дене «черланымек», тунеммыжым шуэн , тунемаш коштдымыжлан тудым институт гыч луктыныт. А возымаш сомылым кӱлеш семын пединститутышто тунеммыж годым ончалын.
«Просто рыжий март» лӱман книгажын кидвозышыжым тудын деч ондакше портфельжыге шолыштыныт улмаш, а вара поэт С. Вишневскийлан кудалтен коденыт. Е. Романов тӱҥ шотышто мыскара да койдарчык ойлымаш-влакым возкала. Нуно периодике печатьыште, ты шотышто «Пачемыш» журналыштат, ий еда лекше «Дружба» альманахыштат савыкталтыныт.
1979 ийыште Е. Романов Москваште самырык сатирик ден мыскараче-влакын Россий кумдыкан семинарыштышт лийын. Тудын паша саскаж семын «Тысяча и одна улыбка» тӱшка сборник лектын, тушко Е. Романовын ик ойлымашыже пурен. Возымыжо тыгак Ленинградысе «Нева» журналыште печатлалтын.
1984 ийыште «Приват-доцент по дублёнкам» кокымшо книгам савыктен. Кыдалаш да кугурак ийготан йоча-влаклан «Жаковы шишки» книгам луктын. Южо возымыжым Е. Дудник шоялӱм дене савыктен.
Журналист ушемын йыжынъеҥже, вич книган авторжо. Медведево районысо Пемба посёлкышто илен.
Ситников, Константин Иванович

Константин Ситников (Константин Иванович Ситников) (, РСФСР, Тула вел, Узловая ола) — руш серызе, почеламутчо, кусарыше.
Илыш корныжо.
Константин Ситников 1971 ийын пургыж тылзын 7-ше кечынже Тула вел, Узловая олаш шочын. Кӱшыл шинчымашым Н.К. Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогике институтышто налын, филолог.
Шкенжын икымше кӱлешан савыкталтше возымыжлан «Треба» лӱман фантастике ойлымашым шотла, тудо «Уральский следопыт» журналыште лектын. «Вокруг света», «Иностранная литература», «Химия и жизнь», «Литературная учёба», «Юный техник» (Москва), «Полдень, XXI век» (Санкт-Петербург), «Звёздная дорога» (Красногорск), «Уральский следопыт» (Екатеринбург), «Реальность фантастики» (Киев, Украина), «Порог» (Кировоград, Украина), «Странник» (Саранск), «Ончыко» (Йошкар-Ола) журналлаште; «Слепой василиск» (Харьков) ден «Фантарктика» (шкежак редактироватла) фантастике альманахлаште, «Сотовый мёд» кызытсе руш йылман поэзий сборникыште да «Короткие встречи» РМЭ-се изи прозо антологийыште савыкталтын.
К. Ситниковын кусарымыж дене американ поэт Эдгар Алан Пон, венгр поэт Аттила Йожефын, марий поэтессе Альбертина Иванован почеламутышт савыкталтыныт.
2004 ийыште «Иностранная литература» журналын да Москвасе Венгр тӱвыра рӱдерын организоватлыме Аттила Йожеф гыч кусарымаш таҥӱчашыште кокымшо верым налын.
2005 ийыште Аттила Йожеф гыч кусарымылан пӧлеклалтше семинарыште лийын (Балатонфюред, Венгрий).
Смирнов, Анатолий Иванович

Анатолий Смирнов (Анатолий Иванович Смирнов) (, РСФСР, Иваново вел, Алексеевка ял — , Йошкар-Ола) — руш серызе, Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже.
Илыш корныжо.
Анатолий Смирнов 1922 ийын шыжа тылзын 16-шо кечынже Иваново вел Алексеевка ялеш служышо ешеш шочын. 1933 ийыште ешыже Марий кундемысе Звенигово посёлкыш (кызыт ола) илаш куснен. Тыште кыдалаш школым пытарен. 1941 ийыште Смирновмыт еш Йошкар-Олаш куснен. Тудо Туныктыш институтыш тунемаш пурен. Институтым пытарымек, республикысе ял школлаште туныктен.
1948 ийыште Москосо полиграфий институтын заочный пӧлкашкыже пурен, а 1951 ий гыч Марий книга издательствыште ыштен. Лач ты жапыште сылнымут пашам тӱҥалын. Тудын возымо очерклам «Марийская правда» газетыште лудаш лийын.
1954 ийыште Маргарита Андреевна Фадеева дене ушненыт. Тылеч вара тудын сылнымут пашаже М.А. Фадееван творчествыж дене кӱрылтде кылдалтын. Нунын икгайлыкышт пеш шуко улмаш – коктынат уста айдеме лийыныт, сылнымутым чот йӧратеныт. Маргарита Андреевнан ойлымыж почеш, А.Смирновын возаш кумылжо пеш кугу лийын, лач тудак ятыр кугу шонымашым шочыктен, сай организатор лийын. Тыге 1955 ийыште йоча-влаклан «Золотое перо» ойлымаш-влак сборник шочын.
«Самое важное» лӱман книгаш йоча-влакын илышышт гыч кумло индеш пеш оҥай ойлымаш пурен.
1961 ийыште «Приключения Петрушки» икымше книга ош тӱням ужын, тудо изи лудшо-влаклан вигак келшен шинчын. Икшыве-влаклан веле огыл, автормытланат лӱддымӧ да поро Петрушка пеш келшен, сандене нуно туддеч ойырлен кертын огытыл, Петрушкан ужын-коштмыж нерген умбакыже возеныт. «Друзья растений» кокымшо книга 1965 ийыште лектын, а 1969 ийыште – кумшо книга: «Волшебная книга». Петрушка нерген «И солнце снова в небе» пытартыш повестьым Маргарита Андреевна шкетын возен, манаш лиеш. Но пелашыжым да йолташыжым ӱшанлын шарнен, тудын лӱмжымат шкеж воктеке шынден. Книга А.И. Смирновын колымекше, 1978 ийыште, савыкталтын.
«Приключения Петрушки» книга 1972 ийыште Москошто савыкталтмек, чын пагалымаш толын. Петрушкан ужын-коштмыж нерген возымаш марий йоча литературын поянлыкышкыже савырнен. Ты чулым йомак герой мемнан элысе йоча-влаклан веле огыл палыме, тудым молдаван, узбек да немыч йоча-влакат йӧратат – книга нине йылмылашке кусаралтын.
А.И.Смирнов МАССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чап грамотыж дене палемдалтын. Печатьын отличникше. МАССР тӱвыран сулло пашаеҥже.
Смоленцев, Михаил Георгиевич

Михаил Смоленцев (Михаил Георгиевич Смоленцев) (, РСФСР, Марий АССР, Шернур кундем, Лебедево ял — , Йошкар-Ола) — руш серызе, почеламутчо, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2002).
Илыш корныжо.
Михаил Смоленцев 1934 ийын пургыж тылзын 3-шо кечынже Марий АССР Шернур кундем Лебедево ялеш кресаньык ешеш шочын. Школышко неле 1942 ийыште каен. Шымияш школым пытарымек, комбайнерын тунемшыжлан ышташ тӱҥалын. Совет Армий радамыште Украиныште служитлен. Колхозыш пӧртылмек, уэш механизатор лийын, вара бутовый манме кӱм лукшо карьерыште ыштен. Варарак пашазе молодёжь школым пытарен, кыдалаш шинчымашым налын да чыла ӱмыржым производство дене кылден – Йошкар-Оласе полупроводник прибор заводышто ыштен.
Сылнымут пашалан М. Смоленцев Шернур шымияш школышто тунеммыж годым кумылаҥын. 1955 ийыште «Молодой коммунист» газет тудын «Утро России» икымше почеламутшым савыктен. «Берёзовый дым» икымше почеламут книгаже 1970 ийыште лектын. Чӱчкыдын «Красная звезда» газетыште, «Дружба» сборникыште, заводысо шуко тиражан газетыште савыкталтын. Почеламутшо-влак республикысе да всесоюзный радио дене йоҥгеныт.
Шым книгам савыктен луктын. Заводышто 30 ий ыштыме жапыште ик гана веле огыл грамот да шергакан пӧлек дене палемдалтын. Но эн шергыже тудлан «Поэма о Пушкине» возымыжлан икымше премийым пуымаш лийын (1949), тунам тудлан школлык 12 тетрадьым кучыктеныт.
М. Смоленцев РМЭ Тӱвыра министерствын, Россий писатель ушемын (тышке 2002 ийыште пуртеныт) чап грамотышт дене палемдалтын.
Смоликов, Александр Фадеевич

Александр Смоликов (Александр Фадеевич Смоликов) (, РСФСР, Калинин вел, Нелидовский кундем, Селезенкино ял) — руш серызе, почеламутчо, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1982).
Илыш корныжо.
Александр Смоликов 1937 ийын теле тылзын 2-шо кечынже Калинин вел Нелидовский кундем Селезенкино ялеш кресаньык ешеш шочын. Шымияш школым пытарымек, ялысе клубым вуйлатен, шахтыште вагоным пижыктышылан да мотористлан ыштен, стадионысо пашазе лийын. Кыдалаш шинчымашым кастене тунемме школышто налын. 1962 ийыште Москосо А.М. Горький лӱмеш Литературный институтыш пурен. Моско областьысе Загорскысо электромеханический заводышто ыштен.
1969 ийыште А. Смоликов Йошкар-Олаш куснен. Пожар аралтыш инструктор лийын. 1971 ий гыч Марий книга издательствыште сылнымутан литератур редакторлан ышташ тӱҥалын.
Возаш изиж годымак тӱҥалын. Почеламутшо-влак областьысе газетлаште, «Московский рабочий» издательствын лукмо «Литературное эхо», «У истоков великих рек» тӱшка сборниклаште, Йошкар-Оласе идалык еда лекше «Дружба» альманахыште савыкталтыныт. Поэтын возымаштыже тӱҥ верым паша, Шочмо Эл, йӧратымаш теме налеш. Тидын нерген «Утро тополиное» икымше книгашкыже пурышо почеламут-влак ойлат. «Ветка ивы» лӱман вес книгашкыже почеламут, поэме, муро текст-влак пурталтыныт.
А. Смоликов тыгак йоча-влакланат возен («Завод-мореход»). Кусарыме пашам шуктен. Рушлашке С. Вишневскийын, М. Емельяновын, В. Сапаевын, А. Мичурин-Азмекейын почеламут ден ойлымашыштым кусарен. Тудын кусарымыже да тӧрлатымыже дене «Сказки лесов» марий калык йомак-влак книга кок гана савыкталтын (1978, 1981).
1990 ийлаште А. Смоликов республик гыч каен. 
СССР Писатель ушемыш А. Смоликовым 1982 ийыште пуртеныт.
Снигирёв, Валерий Анатольевич

Валерий Снигирёв (Валерий Анатольевич Снигирёв) (, РСФСР, Марий АССР, Марий Тӱрек кундем, Снегирёво ял) — руш серызе, журналист, туныктышо.
Илыш корныжо.
Валерий Снигирёв 1954 ийын сорла тылзын 8-ше кечынже Марий АССР Марий Тӱрек кундем Снегирёво ялеш шочын. 1982 ийыште Марий кугыжаныш университетым пытарен. Прозаик, журналист, педагог. Медведево районысо Ежово кыдалаш школышто туныктен, “Пачемыш” журнал редакцийыште ыштен. Медведево районысо Ежово ял шотан администрацийым вуйлатен.
Икымше ойлымашыже 1980 ийыште республикысе самырык-влакын «Молодой коммунист» газетыштышт савыкталтын. «Марийская правда», «Труд», «Литературная газета», «Учительская газета» газетлаште, «Студенческий меридиан», «Комсомольская жизнь», «Костёр», «Крокодил», «Урал», сылнымутан сборниклаште печатлалтын. Но В. Снигирёвын возымо пашажын кугурак ужашыже «Пачемыш» журнал дене кылдалтын. Ты журналыште тудо кужу жап ондак серыш пӧлка редакторлан, вара сылнымут редакторлан ыштен.
1990 ийыште Марий книга издательстве кок авторын – Е. Николаев ден В. Снигирёвын – «В черте жизни» мыскара ойлымаш-влак сборникыштым луктын. 2006 ийыште В. Снигирёвын «Письма белому медведю», «Город счастья» книгаже-влак лектыныт.
Йоча-влакланат, фантастике да лирике сынын ойлымашламат, почеламут-влакым, афоризмым, мыскара ойлымашлам воза.
Стариков, Евгений Степанович

Евгений Стариков (Евгений Степанович Стариков) (, РСФСР, Суас АССР, Нурлат кундем, Ходяшево ял — , Юлсер-Ола) — руш серызе, почеламутчо, Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1986), Юлсер Олан почётан гражданинже (1996), Россий Федерацийысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1997), Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2005).
Илыш корныжо.
Евгений Стариков 1936 ийын пургыж тылзын 3-шо кечынже РСФСР, Суас АССР, Нурлат кундем, Ходяшево ялеш шочын. 1944 ийыште Стариковмыт еш МАССР-ысе Юлсер-Олаш куснен.
1955 ийыште Юлсер-Оласе 4-ше №-ан кыдалаш школым пытарыме деч вара Совет Армийыш налыныт. Украинысе Днепропетровск область Павлодар оласе лётный училищыште служитлен.
1958 ийыште Йошкар-Оласе музык училищыш пурен. 1961 ийыште училищым пытарымек, Юлсер-Оласе музык школышто баян дене туныктышылан ыштен, 1963 гыч 2007 ий марте ты школын директоржо лийын. 1971 ийыште Н.К. Крупская лӱмеш Марий педагогике институтым пытарен.
Почеламутым школышто тунеммыж годым возаш тӱҥалын. 1976 ий гыч «Волжская правда» газетыште почеламут ден мыскара ойлымашлам савыкташ тӱҥалын. Чылаже 30 наре ойлымашым да 100 утла почеламут ден пародийым савыктен. Республикысе савыктышлаште: «Молодой коммунист», «Марийская правда» газетлаште, «Пачемыш», «Ончыко» журналлаште да тӱрлӧ сборниклаште эреак савыкталтын. 50 наре мурым возен.
2000 ийыште почеламутшо-влак «Радуга над Волжском» сборникыште савыкталтыныт. 2001 ийыште «Серпантин» икымше почеламут да пародий-влак книгаже лектын. Вара «Берёзовый край», «Симфония любви» да «Надо просто жить» сборник-влак лийыныт.
Ик жапыштак семым возен. Икмыняр гимным: «Ариада» хоккей клубын, Волжскысо журналист-влакын, пенсионер партийын – гимныштым серен.
Токарев, Александр Владимирович

Александр Токарев (Александр Владимирович Токарев) (, РСФСР, Марий АССР, Йошкар-Ола) — руш серызе, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2002).
Илыш корныжо.
Александр Токарев 1959 ийын пургыж тылзын 28-ше кечынже Марий АССР Йошкар-Олаш пашазе ешеш шочын. Йошкар-Оласе 4-ше №-ан школышто тунемын, кыдалаш шинчымашым Совет Армий радамыште служитлымыж годым кастене тунемме школышто налын. 1980 ий гыч грузчиклан ыштен, военный оркестрыште служитлен, фортепьяном тӧрлышӧ, фасадник-высотник, «Республика», «Йошкар-Ола» газетлаште корреспондент лийын, «Марийская правда», «Молодёжный курьер», «Московский комсомолец» газетла дене кылым кучен. 1985 ийыште Палантай лӱмеш музык училищым пытарен. Вара И.С. Ключников-Палантай лӱмеш культур да искусство колледжыште да «Прокат» МУП-ышто фортепьяном тӧрлышылан ыштен.
А. Токаревын «Ещё одна весна» икымше ойлымашыже 1990 ийла тӱҥалтыште республикысе «Молодой коммунист» газетыште лектын. Вара тудын «Копчёный и Шаман», «Барин», «Крещение» ойлымашлаже, «Дорога на Светлое» повестьше ош тӱням ужыныт. 1999 ийыште «В краю синеглазом озёрном» икымше книгаже лектын. Тудын возымыжо «Дружба» альманахыште, «Рыболов» (Моско) журналыште лектыныт. Прозаик пеҥгыде кылым «Рыбак рыбака» (Моско), «Рыбалка круглый год» (Угарман) газет-влак дене куча, «Рыболовный альманахыште» да «Охотник» журналыште (Моско) савыкталтын.
А. Токарев Москосо «Рыбак рыбака» газетын колызо ойлымашлан эртарыме таҥӱчашын кокымшо ден кумшо премийжын лауреатше, Россий писатель ушемын Чап грамотыж дене (2004) палемдалтын. 2002 ий гыч Россий писатель ушемын йыжыҥъеҥже.
Николаев, Валерий Владимирович

Валерий Николаев (Валерий Владимирович Николаев) (, РСФСР, Ленинград ола) — руш серызе, почеламутчо. 
Илыш корныжо.
Валерий Николаев 1953 ийын теле тылзын 6-шо кечынже Ленинградыште шочын. Шочмо олаштыже да Краснодарский крайысе Варениково станицыште тунемын. 1976 ийыште Ростовысо кӱшыл военный училищым пытарен, вара коло ий утла Украиныште, Забайкальеште да Марий Элыште служитлен.
Поэзий деке школышто тунеммыж годымак кумылаҥын, а сылнымут пашам Марий Элыш толмекше, ийготыш вочмекше шукташ тӱҥалын. 1994 ийыште В. Николаев Н. Михеевын вуйлатыме «Поиск» сылнымут клубыш кошташ тӱҥалын, тидыже сылнымут пашам умбакыже шуяш кугун полшен.
В. Николаевын икымше савыкталтше возымыжо «Новогодняя ночь» почеламут лийын, тудо 1994 ийыште Советский районысо «Вестник района» газетыште лектын, а 1999 ийыште Санкт-Петербургышто «Всё началось с любви» почеламут книгаже ош тӱням ужын. В. Николаевын ойлымаш ден почеламутшо-влак республикысе периодике савыктышлаште, тӱшка сборниклаште лектеденыт. В. Николаевын шонен пыштымыже да тыршымыже дене «Сотовый мёд» (2000) РМЭ-се кызытсе лирике книга да «Короткие встречи» (2002) РМЭ-се руш прозо антологий ямдылалтыныт да лектыныт.
1999 гыч 2005 ий марте В. Николаев «Закуси горе луковицей» роман дене пашам ыштен, тудо увертаралтдыме сар-влакын ветераныштлан пӧлеклалтын. Романын посна ужашлаже «Ончыко» журналыштат савыкталтын. Тыгак йоча-влакланат ойлымаш ден повестьлам воза.
I, II, III степенян «За безупречную службу» медаль-влак дене наградитлалтын.
Уланова, Екатерина Валентиновна

Екатерина Уланова (Екатерина Валентиновна Уланова) (, РСФСР, Марий АССР, Йошкар-Ола) — руш серызе, почеламутчо, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2007). 
Илыш корныжо.
Екатерина Уланова 1969 ийын сӱрем тылзын 1-ше кечынже Йошкар-Олаште служышо ешеш шочын. 1984 ийыште 8 классым да фортепиано класс дене Чайковский лӱмеш музык школым пытарен, вара балалайке класс дене Палантай лӱмеш музык училищыште, Н.К. Крупская лӱмеш МГПИ-н историко-филологический факультетыштыже тунемын.
1988 ий гыч Козьмодемьянск оласе музык школышто туныктышылан ыштен. «Наигрыш» самодеятельный калык ансамбльыште шоктен, йоча туныктыш учрежденийыште музык вуйлатыше лийын (1989–1999), музык дене частный школышто классический гитар дене шокташ туныктен, «Яблоко» партийын республикысе пӧлкажын пресс-секретарьже (2003–2004) лийын. 1999 ий гыч «Голос ребёнка» мер организацийым вуйлатышын алмаштышыжлан ыштен.
«Жаркий день. Смеётся лето...» икымше почеламутшо «Марийская правда» газетыште 1988 ийыште савыкталтын. Вара «Молодёжный курьер», «Йошкар-Ола» газет редакцийла дене кылым кучен. Икымше почеламут книгаже, «Лунный смех», 1995 ийыште лектын. Кызыт вич книган авторжо. Усталык пашаштыже посна верым мурым возымаш налеш. Е. Уланован поэзийже лудшо-влакым чон яндарлыкше, кӧргӧ тургыжланымаш, ныжылгылык, келге чон шижмаш да профессионал мастарлык дене сымыстара.
1995 ийыште, икымше чечен сар ылыжме годым, чылажымат шке шинча дене ужаш да тидын нерген возаш манын, шучко пуламыр лӱшкымӧ верлаш миен коштын. Ростов-на-Дону, Грозный олалаште Россий армийын салтакше-влак ончылно почеламутым лудын.
РМЭ МВД-н (1998), «Боевое братство» ушемын (2007) Чап грамотышт, «За ратную доблесть» (2008) медаль дене палемдалтын.
2007 ий годсек Россий писатель ушемын йыжынъеҥже.
Фадеева, Маргарита Андреевна

Маргарита Фадеева (Маргарита Андреевна Фадеева (Смирнова)) (, РСФСР, Чуваш АССР, Шовакшэҥер ола) — руш серызе, Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1980).
Илыш корныжо.
Маргарита Фадеева 1927 ийын ӱярня тылзын 2-шо кечынже Чуваш АССР Шовакшэҥер олаш шочын. 1945 ийыште шӧртньӧ медаль дене кыдалаш школым пытарен. Чуваш республикысе Писатель ушем тудлан Литератур институтыш тунемаш каяш направленийым пуэн. Москваш толмек, тудо полиграфий институтын редакционно-издательский факультетышкыже тунемаш пурен. 1951 ийыште институтым пытарымек, Чуваш книга издательствыште редакторлан ышташ тӱҥалын.
1954 ийыште марлан лектын да Йошкар-Олаш куснен. «Молодой коммунист» газет редакцийыште ыштен, ондак корректорлан, вара – серыш да молодёжь пӧлкаште да 20 ий наре – ответственный секретарьлан.
Эше школышто тунеммыж годымак шке гыч тӱрлӧ нерген возкалаш йӧратен. Тудо воштылтышан почеламутлам, туныктышо-влаклан эпиграммым серкален да эсогыл пырля тунемшыже-влак нерген «Будущее тридцати двух» поэмым возен. Школым пытарышаш экзаменыште тудын Мой друг, «Отчизне посвятим...» сочиненийже моло-влак коклаште ойыртемын палемдалтын, верысе газетыште савыкталтын, тудым радио дене лудыныт.
Сылнымут пашаже пелашыже А.И. Смирновын сылнымут тыршымашыже дене чот кылдалтын. Нунын пырля возымо ойлымаш-влак сборник «Самое важное» маналтын, 1957 ийыште лектын. 1959 ийыште «Дружная семья» йомакышт савыкталтын. Да, мутат уке, эн ойыртемалтше произведенийышт шуко лудшыеҥын йӧратыме «Приключения Петрушки» йомак-повесть лийын, тудо 1963 ийыште лектын. Варажым ты повесть «Друзья растений: Петрушка в стране Трафарета», «Волшебная книга: Петрушка у людей» да икмыняр моло книгаште шуйнен. Нуно немыч, молдаван, узбек йылмылаш кусаралтыныт.
М. Фадеева юбилей медаль-влак, ВЛКСМ ЦК-н «Трудовая доблесть» Палыже, МАССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чап грамотыж дене палемдалтын. МАССР тӱвыран сулло пашаеҥже (1980).
Хисамутдинова, Елена Фаридовна

Елена Хисамутдинова (Елена Фаридовна Хисамутдинова) (, РСФСР, Марий АССР, Йошкар-Ола) — руш серызе, почеламутчо, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2005). 
Илыш корныжо.
Елена Хисамутдинова 1979 ийын ага тылзын 4-ше кечынже Марий АССР Йошкар-Олааште шочын. 9-ше №-ан кыдалаш школым пытарымек, МарГТУ-ш пурен. 2003 гыч 2005 ийлаште М. Горький лӱмеш Литератур институтын Кӱшыл литератур курсыштыжо тунемын. 2006 ий гыч РМЭ-се Писатель ушемын сылнымут консультантшылан ышта.
14 ияш поэзийлан кумылаҥын. «Красиво озеро ночное. Тишина...» икымше почеламутшо 1995 ийыште школысо пырдыжгазетыште лектын. МарГТУ-што тунеммыж годым шуко возен. «Сылнымут шыже» семинар-каҥашыште лиеден. Шинчалан койшо поэзий дебютшо «Дружба» альманахыште лийын (2000), тунам тушто кугу почеламут аршашыже савыкталтын. Кӱшыл литератур курсышто тунеммыж годым Ю.Кузнецов ден В.Сорокинын семинарыштышт тыршен. Почеламутшо-влак ВЛК-се колыштшо-влакын поэзий да прозо антологийыштышт, «День поэзии Литературного института» альманахыште (2004) савыкталтыныт. Е. Хисамутдинован посна почеламут книгаже («Разговор») 2005 ийыште лектын.
2005 ий годсек Россий Писатель ушемын йыжыҥъеҥже.
Байса

Байса (Поса) () – Российыште Киров велын Вӱрзым кундемыштыже верланыше Поса ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 904 еҥ (2002 ий), 669 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Вӱрзым ола деч 29.7 километр (39 км – авто дене) йӱдвел-касвел могырно верланен.
Кугу Кугушӱргӧ

Кугу Кугушӱргӧ () – Российыште Киров велын Яраҥ кундемыштыже верланыше Кугушӱргӧ ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 25 еҥ (2002 ий), 1 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Яраҥ ола деч 20.7 километр (24 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Изи Кугушӱргӧ

Изи Кугушӱргӧ () – Российыште Киров велын Яраҥ кундемыштыже верланыше Кугушӱргӧ ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 10 еҥ (2002 ий) 3 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Яраҥ ола деч 20.3 километр (25 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Ердӱр (Кикнур кундем)

Ердӱр (йӱдв.-касв. "Ердӹр"; ) – Российыште Киров велын Кикнур кундемыштыже верланыше Шапта ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 29 еҥ (2002 ий), 5 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Кикнур ола сынан посёлко деч 15.6 километр (23 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Шӱдымарий (Кикнур кундем)

Шӱдымарий () – Российыште Киров велын Кикнур кундемыштыже верланыше Цекеево ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 14 еҥ (2002 ий), 8 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Кикнур ола сынан посёлко деч 12.8 километр (19 км – авто дене) кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Юлъял (Кикнур кундем)

Юлъял () – Российыште Киров велын Кикнур кундемыштыже верланыше Потняк ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 128 еҥ (2002 ий), 56 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Кикнур ола сынан посёлко деч 11.8 километр (23 км – авто дене) кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Изинур

Изинур мут ончыктен кертеш:
Лопъял

Лопъял мут ончыктен кертеш:
Изи Кугунур

Изи Кугунур () — Российыште Киров велын Арбаж кундемыштыже верланыше Арбаж ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 0 еҥ (2002 ий), 0 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Арбаж ола сынан посёлко деч 8.7 километр (15 км — авто дене) йӱдвел-касвел могырно верланен.
Кокла Кугунур

Кокла Кугунур () – Российыште Киров велын Арбаж кундемыштыже верланыше Арбаж ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 0 еҥ (2002 ий), 0 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Арбаж ола сынан посёлко деч 9.5 километр (13 км – авто дене) йӱдвел-касвел могырно верланен.
Кугу Кугунур

Кугу Кугунур () – Российыште Киров велын Арбаж кундемыштыже верланыше Арбаж ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 264 еҥ (2002 ий), 157 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Арбаж ола сынан посёлко деч 8.2 километр (11 км – авто дене) касвел могырно верланен.
Лопъял (Вӱрзым кундем)

Лопъял () – Российыште Киров велын Вӱрзым кундемыштыже верланыше Лопьял ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 551 еҥ (2002 ий), 419 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Вӱрзым ола деч 16.4 километр (20 км – авто дене) кечывалвел могырно верланен.
Пакшай

Пакшай () – Российыште Киров велын Вӱрзым кундемыштыже верланыше Буйское ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 0 еҥ (2002 ий), 0 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Вӱрзым ола деч 20.8 километр (27 км – авто дене) касвел могырно верланен.
Ӱлыл Унур

Ӱлыл Унур () – Российыште Киров велын Вӱрзым кундемыштыже верланыше Лопьял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 226 еҥ (2002 ий), 184 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Вӱрзым ола деч 21.1 километр (26 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Кугу Колянур

Кугу Колянур () – Российыште Киров велын Кикнур кундемыштыже верланыше Ваштранга ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 58 еҥ (2002 ий), 17 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Кикнур ола сынан посёлко деч 4.5 километр (9 км – авто дене) йӱдвел-касвел могырно верланен.
Кукнур (Киров вел)

Кукнур () – Российыште Киров велын Кикнур кундемыштыже верланыше Кикнур ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 47 еҥ (2002 ий), 41 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Кикнур ола сынан посёлко деч 3 километр (5 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Кӱшнур (Киров вел)

Кӱшнур () – Российыште Киров велын Кикнур кундемыштыже верланыше Потняк ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 31 еҥ (2002 ий), 3 еҥ (2010 ий)..
Верланыме вер.
Кикнур ола сынан посёлко деч 9.4 километр (20 км – авто дене) кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Ушаково (Кикнур кундем)

Ушаково () — Российыште Киров велын Кикнур кундемыштыже верланыше Ваштранга ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 53 еҥ (2002 ий), 31 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Кикнур ола сынан посёлко деч 8.3 километр (9.5 км – авто дене) йӱдвел-касвел могырно верланен.
Изи Кӱлмӱж

Изи Кӱлмӱж () – Российыште Киров велын Кӱльмӱж кундемыштыже верланыше Изи Кӱльмӱж ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 521 еҥ (2002 ий), 476 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Кӱльмӱж ола сынын посёлко деч 1.5 километр (3 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Арык (Малмыж кундем)

Арык (Арек) () — Российыште Киров велын Малмыж кундемыштыже верланыше Арык ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 428 еҥ (2002 ий), 322 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Малмыж ола деч 34 километр (46 км — авто дене) йӱдвел-касвел могырно верланен.
Арык (ыҥ-влак)

Арык мут ончыктен кертеш:
Кӱанэҥер (Малмыж кундем)

Кӱанэҥер () – Российыште Киров велын Малмыж кундемыштыже верланыше Старая Тушка ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 507 еҥ (2002 ий), 461 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Малмыж ола деч 31.7 километр (46 км – авто дене) йӱдвел-касвел могырно верланен.
Кетекмучаш

Кетекмучаш (Акпатыр) () – Российыште Киров велын Малмыж кундемыштыже верланыше Кугу Кетек ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 103 еҥ (2002 ий), 88 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Малмыж ола деч 16.9 километр (28 км – авто дене) кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Маръял

Маръял () – Российыште Киров велын Малмыж кундемыштыже верланыше Ральники ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 85 еҥ (2002 ий), 58 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Малмыж ола деч 27 километр (41 км – авто дене) йӱдвел-касвел могырно верланен.
Пӱкшэҥер

Пӱкшэҥер () – Российыште Киров велын Малмыж кундемыштыже верланыше Ральники ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 192 еҥ (2002 ий), 142 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Малмыж ола деч 26.4 километр (40 км – авто дене) йӱдвел-касвел могырно верланен.
Пастэҥер

Пастэҥер () – Российыште Киров велын Малмыж кундемыштыже верланыше Новая Смаиль ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 109 еҥ (2002 ий), 103 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Малмыж ола деч 17.3 километр (23 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Пыжэҥер

Пыжэҥер () – Российыште Киров велын Малмыж кундемыштыже верланыше Арык ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 66 еҥ (2002 ий), 48 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Малмыж ола деч 17.1 километр (43 км – авто дене) йӱдвел-эрвел могырно верланен.
У Пӧртек

У Пӧртек () – Российыште Киров велын Малмыж кундемыштыже верланыше Каксинвай ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 71 еҥ (2002 ий), 53 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Малмыж ола деч 24.2 километр (59 км — авто дене) эрвел могырно верланен.
У Малмыж

У Малмыж () – Российыште Киров велын Малмыж кундемыштыже верланыше Каксинвай ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 110 еҥ (2002 ий), 53 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Малмыж ола деч 23.6 километр (47 км – авто дене) йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Шаван

Шаван () – Российыште Киров велын Малмыж кундемыштыже верланыше Каксинвай ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 147 еҥ (2002 ий), 116 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Малмыж ола деч 21.8 километр (51 км – авто дене) эрвел могырно верланен.
Максиволык

Максиволык () – Российыште Киров велын Пыжанъю кундемыштыже верланыше Пыжанъю ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 69 еҥ (2002 ий), 42 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Пыжанъю ола сынын посёлко деч 4 километр (9.1 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Марий Пыжанъю

Марий Пыжанъю (йӱдвел-касв. "Маре Пыжанъю"; ) – Российыште Киров велын Пыжанъю кундемыштыже верланыше Пыжанъю ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 30 еҥ (2002 ий), 28 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Пыжанъю ола сынын посёлко деч 2.5 километр (3.6 км – авто дене) кечывалвел могырно верланен.
Пекшик (Пижымбал кундем)

Пекшик () – Российыште Угарман велын Пижымбал кундемыштыже верланыше ял.
Пидывай

Пидывай () – Российыште Киров велын Пыжанъю кундемыштыже верланыше Пыжанъю ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 10 еҥ (2002 ий), 2 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Пыжанъю ола сынын посёлко деч 4.4 километр (10 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Пичанур (Пыжанъю кундем)

Пичанур () – Российыште Киров велын Пыжанъю кундемыштыже верланыше Пыжанъю ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 38 еҥ (2002 ий), 30 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Пыжанъю ола сынын посёлко деч 13.8 километр (18 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Солоял

Солоял () – Российыште Киров велын Пыжанъю кундемыштыже верланыше Пыжанъю ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 42 еҥ (2002 ий), 15 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Пыжанъю ола сынын посёлко деч 17 километр (21 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Юлъял (Пыжанъю кундем)

Юлъял () – Российыште Киров велын Пыжанъю кундемыштыже верланыше Пыжанъю ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 10 еҥ (2002 ий), 2 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Пыжанъю ола сынын посёлко деч 14.8 километр (20 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Семе

Семе () – Российыште Киров велын Пыжанъю кундемыштыже верланыше Пыжанъю ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: Калыкчот: 96 еҥ (2002 ий), 63 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Пыжанъю ола сынын посёлко деч 4.7 километр (9.5 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Изинур (Шынчара кундем)

Изинур () – Российыште Киров велын Шынчара кундемыштыже верланыше Сметанино ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 0 еҥ (2002 ий), 0 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Шынчара ола сынын посёлко деч 5.5 километр (12 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Матвинур

Матвинур () – Российыште Киров велын Шынчара кундемыштыже верланыше Матвинур ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: Калыкчот: 491 еҥ (2002 ий), 462 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Шынчара ола сынын посёлко деч 17.6 километр (20 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Ошманур

Ошманур () – Российыште Киров велын Шынчара кундемыштыже верланыше Шишовка ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: Калыкчот: 78 еҥ (2002 ий), 51 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Шынчара ола сынын посёлко деч 6.5 километр (12 км – авто дене) кечывалвел могырно верланен.
Лаж (Лебяжье кундем)

Лаж () – Российыште Киров велын Лебяжье кундемыштыже верланыше Лаж ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 801 еҥ (2002 ий), 621 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Лебяжье ола сынан посёлко деч 29.9 километр (35 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Азансола

Азансола () — Российыште Киров велын Тужа кундемыштыже верланыше Тужа ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 97 еҥ (2002 ий), 72 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Тужа ола сынан посёлко деч 2.5 километр (4 км — авто дене) кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Кошканур

Кошканур () – Российыште Киров велын Тужа кундемыштыже верланыше Тужа ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 103 еҥ (2002 ий), 85 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Тужа ола сынан посёлко деч 2.5 километр (3.5 км – авто дене) кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Нур (Тужа кундем)

Нур () – Российыште Киров велын Тужа кундемыштыже верланыше Нур ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 531 еҥ (2002 ий), 434 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Тужа ола сынан посёлко деч 11.5 километр (15 км – авто дене) кечывалвел могырно верланен.
Нур (ыҥ-влак)

Нур мут ончыктен кертеш:
Пиштынур

Пиштынур () – Российыште Киров велын Тужа кундемыштыже верланыше Нур ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 407 еҥ (2002 ий), 290 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Тужа ола сынан посёлко деч 13.6 километр (21 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Полушнур

Полушнур () – Российыште Киров велын Тужа кундемыштыже верланыше Нур ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 244 еҥ (2002 ий), 103 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Тужа ола сынан посёлко деч 18.3 километр (33 км – авто дене) кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Лумарий

Лумарий (Кугу Лумарий) () – Российыште Киров велын Яраҥ кундемыштыже верланыше Сердеж ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 293 еҥ (2002 ий), 106 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Яраҥ ола деч 19.7 километр (24 км – авто дене) кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Карш

Карш () – Российыште Киров велын Яраҥ кундемыштыже верланыше Шкаланка ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 414 еҥ (2002 ий), 296 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Яраҥ ола деч 29.4 километр (35 км – авто дене) кечывалвел могырно верланен.
Кугу Карш

Кугу Карш () — Российыште Киров велын Яраҥ кундемыштыже верланыше Шкаланка ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 77 еҥ (2002 ий), 41 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Яраҥ ола деч 29.4 километр (38 км – авто дене) кечывалвел могырно верланен.
Юлъял (Яраҥ кундем)

Юлъял () – Российыште Киров велын Яраҥ кундемыштыже верланыше Шкаланка ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 9 еҥ (2002 ий), 4 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Яраҥ ола деч 15.3 километр (17 км – авто дене) кечывалвел могырно верланен.
Валитов, Георгий Николаевич

Георгий Николаевич Валитов (, РСФСР, Пошкырт АССР, Мишкан кундем, Пӧкленде ял) — марий шанчызе, йылмызе, туныктышо, доцент (1984), филологий шанче кандидат (1978), Марий Эл Республикын сулло туныктыш пашаеҥже (2004), Россий Федерацийын кӱшыл профессионал туныктышын почётан пашаеҥже (2009).
Илыш корныжо.
Георгий Николаевич Валитов 1949 ийын ӱярня тылзын 6-шо кечынже Пошкырт АССР Мишкан кундем Пӧкленде ялеш туныктышо ешеш шочын.
Волкова, Татьяна Александровна

Татьяна Александровна Волкова (, РСФСР, Марий АССР, Марий Тӱрек кундем, Руш Сенде ял) – шанчызе, туныктышо, доцент (1998), педагогике шанче кандидат (1994).
Илыш корныжо.
Татьяна Александровна 1964 ийын теле тылзын 29-ше кечынже Марий АССР Марий Тӱрек кундем Руш Сенде ялеш шочын.
Воронцова, Ольга Петровна

Ольга Петровна Воронцова (, РСФСР, Марий АССР, Шернур кундем, Марийсола ял) — марий шанчызе, йылмызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (1994), Финн-угор ушемын йотэлысе йыжъеҥже (2004, Хельсинки).
Илыш корныжо.
Ольга Петровна Воронцова 1964 ийын ага тылзын 23-шо кечынже Марий АССР Шернур кундем Марийсола ялеш шочын.
Зорина, Зоя Георгиевна

Зоя Георгиевна Зорина (, РСФСР, Марий АССР, Курыкмарий кундем, Пынгель Парнингаш ял - 30.10.2020) — шанчызе, йылмызе, туныктышо, филологий шанче доктор (1997), профессор (1998), Марий АССР-ысе шанчын сулло пашаеҥже (1998), Россий Федерацийысе кӱшыл школын сулло пашаеҥже. 
Илыш корныжо.
Зоя Георгиевна Зорина 1946 ийын кылме тылзын 1-ше кечынже Марий АССР Курыкмарий кундем Пынгель Парнингаш ялеш шочын.
Иванова, Ираида Геннадьевна

Ираида Геннадьевна Иванова (, РСФСР, Марий АССР, Морко кундем, Волаксола ял) — марий шанчызе, йылмызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (2011), доцент (2013), Россий Кусарыше-влак ушемын йыжъеҥже.
Илыш корныжо.
Ираида Геннадьевна Иванова 1974 ийын ага тылзын 3-шо кечынже Марий АССР Морко кундем Волаксола ялеш шочын.
Илларионов, Александр Витальевич

Александр Витальевич Илларионов (, РСФСР, Марий АССР, Курыкмарий кундем, Исуткан ял) — марий шанчызе, йылмызе, филологий шанче кандидат (2008).
Илыш корныжо.
Александр Витальевич Илларионов 1982 ийын сорла тылзын 16-шо кечынже Марий АССР Курыкмарий кундем Исуткан ялеш шочын.
Ильин, Михаил Иванович

Михаил Иванович Ильин (, РСФСР, Марий АССР, Курыкмарий кундем, Пиндыкъял ял) — шанчызе, туныктышо, доцент (1992), педагогике шанче кандидат (1987).
Илыш корныжо.
Михаил Иванович Ильин 1951 ийын кылме тылзын 6-шо кечынже Марий АССР Курыкмарий кундем Пиндыкъял ялеш шочын.
Шабыков, Виталий Иванович

Виталий Иванович Шабыков — (, РСФСР, Марий АССР, Шернур кундем, Потасола ял) — марий йылмызе, социолог, шанчызе, философий шанче кандидат (1987), Марий Эл Республикысе шанчын сулло пашаеҥже (2014), Марий Эл Республикысе М.Н. Янтемир лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше (2017).
Илыш корныжо.
Виталий Иванович Шабыков 1954 ийын сорла тылзын 12-шо кечынже Марий АССР Шернур кундем Потасола ялеш шочын.
1968 ийыште Шернур районысо Куськин кандашияш школым, 1971 иыште Казанский кыдалаш школым пытарен. М. Горький лӱмеш Марий политехнике институтышто тунемын, инженер-экономист специальностьым налын. СССР науко академийын социологий институтын (Москва ола) аспирантурыштыжо тунемын да 1987 ийыште «Прикладной социологий» специальность ден кандидатлык диссертацийым арален. 1976-2022 ийлаште В.М.Васильев лӱмеш Йылмым, сылнымутым да историйым шымлыше марий институтышто пашам ыштен, социологий виктышыште шымлымашым эртарен. Тӱнямбал, федерал, регион да республик кӱкшытыштӧ эртаралтше тÿрлö социологий шымлымашлаште участвоватлен. Этносоциологий дене кылдалтше тӱрлӧ йодыш-влакым шымла.
Шабыков, Анатолий Иванович

Анатолий Иванович Шабыков — (, РСФСР, Марий АССР, Шернур кундем, Потасола ял) — шанчызе, учёный-агроном, экономике шанче кандидат (1994).
Илыш корныжо.
Анатолий Иванович Шабыков 1952 ийын кылме тылзын 26-шо кечынже Марий АССР Шернур кундем Потасола ялеш шочын. Марий Эл Республик Кугыжанвш погынын депутатше лийын. 2013 ий марте Марий кугыжаныш университетыште, экономике да финанс институтышто, доцент лийын. 
Шольыжо — Виталий Иванович Шабыков, йылмызе, социолог, шанчызе, философий шанче кандидат.
Казанцева, Инна Валерьевна

Инна Валерьевна Казанцева (, РСФСР, Марий АССР, Йошкар-Ола) — марий шанчызе, йылмызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (2006), доцент (2011).
Илыш корныжо.
Инна Валерьевна Казанцева 1978 ийын вӱдшор тылзын 8-ше кечынже Йошкар-Олаште шочын.
Коведяева, Евгения Ивановна

Евгения Ивановна Коведяева (, РСФСР, Башкир АССР, Мишкан кундем, Кемей ял — ) — марий шанчызе, туныктышо, педагогике шанче кандидат (1987).
Илыш корныжо.
Евгения Ивановна Коведяева 1918 ийын пургыж тылзын 16-шо кечынже Башкир АССР Мишкан кундем Кемей ялеш шочын.
Краснова, Надежда Михайловна

Надежда Михайловна Краснова (, РСФСР, Марий АССР, Курыкмарий кундем, Носола ял) – марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (2003), доцент (2006).
Илыш корныжо.
Надежда Михайловна Краснова 1976 ийын сорла тылзын 1-ше кечынже Марий АССР Курыкмарий кундем Носола ялеш шочын.
Марий кугыжаныш университетын историй да филологий факультетыште,  «Филология» специальность дене тунемын, «Филолог» квалификацийым налын. Марий йылмым да литературым, англичан йылмым туныктышо (1998). Тунем патарымеке, финн-угор йылме-влак кафедраште туныктышо семын тыршен (1998–2004), финн-угор йылме-влак кафедрын доцентше (2004–2007). 
1999–2003 ийлаште Марий кугыжаныш университетын аспирантурышто тунемын, шанче вуйлатышыже филологий науко доктор, профессор Глухова Н.Н. 
2003 ийыште «Стилистический потенциал глагольно-именных словосочетаний в горномарийском литературном языке» теме дене кандидатлык диссертацийым арален.
Марий йылме синтаксис, лингвостилистике дене пашам ышта.
2007–2013 ийлаште Марий кугыжаныш университетын йот йылме-влак кафедрын вуйлатышыже лийын.
2001–2002 ийлаште (идым-ага), вара 2013, 2014 ийлаште (шорыкйол–ӱярня) шанче стажировкым Финляндийысе Турку олаште эртен.
Шуко тӱрлӧ калык кокласе, российысе конгресс, конференций-влакын, тӱрлӧ кӱкшытан симпозиумын участникше лийын. 40 утла науко публикацийже уло.
2013 ий гыч да кызытсе жап марте Марий кугыжаныш университетыште, калыкле тӱвыра да тӱвыра кокласе кыл интитутысо тӱвыра кокласе кыл кафедрыште пашам ышта.
Крылова, Галина Семёновна

Галина Семёновна Крылова (, РСФСР, Марий АССР, Провой кундем, Ташнур ял) — марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (1988), доцент, «Россий Федерацийын кӱшыл профессионал туныктышын почётан пашаеҥже».
Илыш корныжо.
Галина Семёновна Крылова 1949 ийын сорла тылзын 17-ше кечынже Марий АССР Провой кундем Ташнур ялеш шочын.
Кузнецов, Валерьян Васильевич

Валерьян Васильевич Кузнецов (, РСФСР, Марий АССР, Юлсер кундем, Пезмучаш ял) — марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (1984).
Илыш корныжо.
Валерьян Васильевич Кузнецов 1951 ийын идым тылзын 21-ше кечынже Марий АССР Юлсер кундем Пезмучаш ялеш шочын.