Логинов, Иван Иванович

Осмин Йыван (Мин. Йыван, И.Ошкер, И.Иванов) (Иван Иванович Логинов) (, Россий империй, Озаҥ губерний, Чарла уезд, Кушнэҥер ял) — , Марий Эл, Провой кундем, Кушнэҥер ял) — серызе, почеламутчо, кусарыше, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1940), Марий Эл Республикысе С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше (1993), Марий Эл Республикын Калык почеламутчыжо (1997). 
Илыш корныжо.
Осмин Йыван – марий поэзийын кугу мастарже. М. Казаков манмыла – ура чонан мурызо. Тудак шке йолташыж нерген тыге манын: 
Осмин Йыван 1915 ийын вӱдшор тылзын 3-шо кечынже Россий империй Озаҥ губерний Чарла уезд Кушнэҥер ялыште кресаньык ешеш шочын. Ванёкын (ялыште тудым тыге маныныт) йоча жапше шочмо кундемын сылне пÿртÿсшö дене, чодыра, олык, ер да эҥер-влак дене пеш чак кылдалтын. Илен-толын, шочмо кундем, кугезе мланде нерген теме писательын мурпашаштыже кугу верым налын.
Поэтын шочмо кундемыште мланде ошма йöршан, тудо сай лектыш дене куандарен кертын огыл, сандене еҥ- влак  оксам ышташ моло йöным кычалыныт: колым кученыт, сонарыш коштыныт, чодырам руэныт. Ванёк чыла тидым изинек тунем кушкын. Да эше тудо книгалан моткоч шÿман лийын, С. Чавайнын, Н. Мухинын, О. Шабдарын почеламутшым поснак сот йöратен. Йоча да самырык годым ужмо- колмо, шонен коштмо да лудмо негызеш вараже шуко почеламут («Муро ден жап», «Керебеляк», «Элнет» , «Пÿнчерыште» , «Шочмо мланде» да молат) почын.
Йоча годсо илышыжым, школышто тунеммыжым шарнен, шоҥгеммекше, поэт тыге возен:Ала-кушечын у вий пурыш Туле гай капыш. Кечыйол. Модеш яндар вÿд дене урылт Йочан шинчаштыже мочол? Ме чарайолын, чаравуйын Тöрген, шижде тул гай ошмам, Столовыйышко куржна – школыш – Ваш перкален кÿмыж совлам.Керебеляк тÿҥалтыш школым тунем пытарыше эргым ачаже Йошкар-Оласе марий семилеткыш намиен коден. Но латкок ияш йочалан еш деч тораште илаш неле лийын, сандене кокымшо ийжылан Ванёкым туш колтен огытыл. Суртоза эргыжым Ярамарий ялыш, ватыжын шольыж дек, наҥгаен коден. Ончыкылык поэт тушто илен, а тунемаш пошкудо Сотнурыш, шымияш школыш, коштын.
Иван Логиновлан  ушан педагог-влак логалыныт. Теве тÿҥалтыш школышто С. Чавайнын ялже гыч Никифор Сидорович Сидоров, икымше марий сÿретче Е. Д. Атлашкинан шÿжарже Татьяна Дмитриевна, Чавайнын Озаҥ семинарий годсо йолташыже Иван Васильевич Коротков туныктеныт. Нуно творческий кумылан, икшывым умылен да тудын чонышкыжо корным муын моштышо еҥ лийыныт. Сотнурышто тунемме ийлаште Ванёклан ачаже ик  радаман гармоньым налын пуэн. Тиде жап гыч ты семÿзгар Логиновын ÿмырашлык  йолташышкыже савырнен. 
Эргын тунемашак шонымыжлан ачаже тореш лийын огыл. Тыге шымияш школ деч вара Ваня Логинов Йошкар-Оласе педтехникумыш тунемаш пурен. Вес ийжылан техникум Звениговыш кусаралтын. Тыште шинчымашым погаш, творчески кушкаш уда огыл йöн лийын. Лач студент улмо жапыште кресаньык эрге Ванёк поэзийлан чот шÿмаҥын. 1931 ий декабрьыште «Марий ял» газетеш «Осмин» подпись дене «У муро» лÿман почеламутшо (поэтын ош тÿням ужмо икымше мурсаскаже) савыкталтын. Шке тукымысо кугезын лÿмжö гыч ыштыме тиде фамилий вараже писательын тÿҥ псевдонимышкыже савырнен. 
Педтехникум деч вара «Марий коммуна» газет редакцийыште корреспондентлан пашам ыштен. Тунам редакцийыште кугу опытан журналист-влак пашам ыштеныт. Тыште тÿҥалше  литератор Осмин Йыванлан илышым утларак кумда ончалтыш дене авалтен аклаш, тыгак шке возымым савыкташат сай йöн лийын.
1935 ий паша корныш шогалме дене веле огыл ушеш кодын. Лач тунам коло ияш авторын «У тукым» лÿман икымше сборникше лектын.
Тугодсо пуламыр пагытыште  илыш толкын Осминым тыш да туш кышкылтын. Редакцийыште талук утларак ыштымек, Йошкар-Ола лишнысе Шеклянур школышто марий йылме ден литературым ик талук туныктен. Тунамак Москосо Литератур институтышто заочно тунемаш тÿҥалын. 1938 ий март гыч 1940 ий июнь пытымешке Татар АССР-ысе Элнет кыдалаш школышто пашам ыштен. Творчестве нергенат монден огыл. 1940 ийыште «Рвезе ÿмыр» кокымшо книгаже савыкталтын.
Тудо ийын кеҥежым Йошкар-Олашке пöртылынат, ик жап Писатель ушемыште литератур консультант лийын. Тушеч МарНИИ-ш шанче пашаеҥлан куснен. Дирекций тудлан калык муро книгам чумыраш шÿден. Поэт мо кÿштымым шуктен, но мурпого 1945 ийыште гына савыкталтын. 1938 ий мучаште марий альманах лекташ тÿҥалын. Ондакше тудым И. Музуров ден В. Эльмар редактироватленыт. Нунын армийыш кайымекышт, ты пашам Осминлан кучыктен пуэныт. Тиде жаплан тудо СССР писатель ушем член (1940 ий теле тылзе гыч) лийын. Сар тÿҥалме ийын кумшо – «Йöратем» лÿман – книгаже лектын. 
Иван Иванович 60 ий утла шуйнышо творчестве корныштыжо шке лÿмнержым книгалаштыже кок семын ончыктен. 1945 ий марте сборниклаже («У тукым», «Рвезе ÿмыр», «Йöратем», «Онар» да «Алал кумыл дене») «Осмин Йыван» подпись дене савыкталтыныт.  Икшывылан серыме   «Шочмо мланде» книгаште (1948 ий) автор «И. Осминыш» савырнен. Тыге чырык курым утла шуйнен. Тиде пагытыште мурызын лу утла сборникше калык коклашке шарлен. Иктешлыме ойпого шотан «Йыжыҥан муро» книга (1976 ий) комеш автор адакат рвезе годсо лÿмжым шынден: «Осмин Йыван». Тиде вашталтышым ышташ писательым самырык тосшо, Валентин Колумб, таратен манын шонаш лиеш. 1974 ий вÿдшорын тудлан, «Ончыко» журналын тÿҥ редакторжылан, колтымо письмаштыже Иван Иванович тыге возен: «Тый Осмин Йыван манын савыкташ йöратет. Айда тыйын семынак лийже!»
Литератур пашаште сеҥымашке шумыжлан 1946 ий июньышто Иван Ивановичым «За трудовую доблесть» медаль дене палемдалтын. Но вашке тудын вуй ÿмбалныже шем пыл чумырген: суд поэтым совет власть ваштареш шолып кучедалшылан шотлен да лу ийлан четлык коклашке шындаш пунчалын. Чыным муаш манын, Осмин тÿрлö инстанцийыш возкален, но ниможат полшен огыл. Сталинын колымекше срокшым вич ий марте кÿчыкемдат, да марий калыкын мурызо эргыже эрыкыш лектеш, Башкирийысе степьыште у оламчоҥыма гыч Йошкар-Олашке, ешыж дек, пöртылеш. Арам йомшо жапым пöртылташ тыршыме семын, 1957 ийыште иканаште кок книгам луктеш ( «Мыйын шулдырем», «Кава ден мланде коклаште»). Вара – эше да эше.
Октябрь революций деч изиш ончыч шочшо писатель ÿмыржын тÿҥ ужашыжым совет жапыште илен эртарен. 70 ий утла коклаште элна чыла шотыштат ончыко тошкалын, калыкын илышыже саемын, у айдеме кушкын. Но творчествылан тичмаш эрык лийын огыл. Литератур ден сымыктыш мастар-влаклан шке пашаштым Компартийын политикыжлан келыштарен шогаш пернен. Тидлан кöра шочыныт Осминынат «Ленин партий программым пуэн мыланна, коммунизмыште ме илаш тÿҥалына», «Чоҥештена ме коммунизмын кечыш ик ешыште изижат, кугужат», «Кеч толын теле, но элемым чот ырыкта шÿмбел ЦК» гай шуко строка. Мом ыштет, тыгай моктеммуро деч посна тунам ик сборникымат печатьыш колтен огытыл. 
Элыштына цензурым пытарымеке, Иван Иванович, 75 ийым эртыше аксакал, шкенжын илыш книгажым – «Кава ден мланде коклаште» кугу шарнымашым – сераш шинчын. Тиде роман – хронике 1993-1995 ийлаште ужашын-ужашын «Ончыко» журналеш печатлалтын, да тÿҥалтыш кок книгаже 1996 ийыште посна савыктыш дене лектын. Чаманен ойлаш перна, тазалыкше начареммылан кöра писатель шке пашажым мучашке шуктен кертын огыл. Шарнымаш ойпого поэтын вич ий шуйышо тамык деч вара Йошкар-Олашке пöртылмö сÿрет дене пыта.
Осмин Йыван марий лудшым тÿнямбалсе да СССР-ын калык-влакын литературышт дене палдарыме шотышто кугу пашам ыштен. Иван Иванович тыгай «Акпатыр» икымше марий оперым шочыкташ полшен. Тудо да кок йолташыже (Г. Матюковский ден М. Якимов) С. Чавайнын драмыже негызеш Эрик Сапаевын опержылан виян либреттым сереныт. Вес семастар-влак: А. Искандаров, К. Смирнов, Н. Сидушкин, И. Кузьмин да молат – Осмин Йыванын ятыр почеламутшым сылне мурыш савыреныт.
Варашрак кодын гынат, сылнымут мастарын пашажым, усталыкшым кучем кÿкшытыштö кÿлеш семын аклыме. 1993 ий теле тылзын тудлан марий Эл Республикын С.Г. Чавайн лÿмеш Кугыжаныш премийжым, а 1997 ий 24 пургыжын Марий Эл Республикын калык поэтше лÿмым пуымо. Но илышаш кечыже шагал кодын улмаш: тудо ийынак, 6 вÿдшöрын, шÿмжö кырымым чарнен. Иван Ивановичым шочмо кундемешыже тойымо. Жапын-жапын тушто Осмин лудмаш эртаралтеш. 
Кусарыме сомыл.
Шке гыч возымо дене пырля И. Осмин марий лудшо-влакым моло иза-шольо калыкын сылнымутшо дене палдарымаштат ятыр тыршен. Тудын ик пайдале ойыртемжым палемдыман: тудо оригиналын ямжым лийме семын аныклаш тырша, но тунамак марий йылмылан келыштара. Пример шотеш англичан В. Шекспирын, испан Лопе да Веган, Н. Гогольын, В. Гусевын пьесыштым, И. Тургеневын повестьлажым, тÿнямбал, руш да совет класик-влакын почеламутыштым кусарымыжым ушештараш лиеш. Посна ойыртемалт шога «Шÿдö поэт» сборник (1962 ий). Тушко Осмин ден Миклай Казаков тÿнясе калык-влакын эн тале поэтыштым, мурсаскаштым чумыреныт.