tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Смирнов, Владимир Григорьевич

Владимир Смирнов (Владимир Григорьевич Смирнов) (, РСФСР, Марий АССР, У Торъял кундем, Эсменесола ял — , РСФСР, Марий Эл, У Торъял кундем, Эсменесола ял) — марий серызе, туныктышо, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2005).
Илыш корныжо.
Владимир Смирнов 1949 ий ага тылзын 25-ше кечынже Марий АССР У Торъял кундем Эсменесола ялеш шочын.
Искаков, Аркадий Исакович

Аркадий Исакович Искаков (, Вотск автоном область, Можга уезд, Вожай ял – , Одо Эл, Грак кундем, Вожай ял) – ялысе туныктышо, мер пашаеҥ, Одо Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (2000), Виче да Чолман кундемысе «Марий ушемын» икымше вуйлатышыже (1990), Одо Марий Ушемын сопредседательже (1996).
Илыш корныжо.
Аркадий Искаков 1930 ий кылме тылзын 7-ше кечынже Вотск автоном область, Можга уезд, Вожай ялыште шочын.
Ипакова, Марина Тимерьяновна

Марина Тимерьяновна Ипакова (, Башкир АССР, Краснокам кундем, Ӱлыл Такия ял) — марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (2012).
Илыш да паша корныжо.
Марина Тимерьяновна Ипакова 1972 ий кылме тылзын 23-шо кечынже Башкир АССР Краснокам кундем Ӱлыл Татья ялыште шочын. 
Марий кугыжаныш университетыште историй-филологий факультетыште «Марий йылме да литератур» специальность дене тунемын. 1995 ийыште «Филолог. Марий йылме да литератур, руш йылме да литератур» квалификацийым налын.
Марий кугыжаныш университетыште финн-угор йылме кафедрыште, лаборант (1995–1999 ийлаште), кабинет вуйлатыше (1999–2000), марий йылме кафедрын методистше (2000–2002) лийын. 2001–2004 ийлаште Марий кугыжаныш университетын аспиратурыштыжо тунемеш. Шанче пашан вуйлатышыже филологий шанче доктор, профессор И.Г. Иванов лийын. 
2012 ийыште «Соматическая лексика марийского языка» теме дене кандидатлык диссертацийым арален. 
2004–2006 ийлаште Марий кугыжаныш университетыште марий йылме кафедрыште туныктышо лийын. 
2002–2003 да 2008 ийлаште шанче стажировкым Турку олаште (Финляндий) эртен. 
2005 ий гыч кызытсе жап марте В.М.Васильев лӱмеш Йылмым, сылнымутым да историйым шымлыше марий институтышто пашам ышта. 2015 ий гыч – кугурак шанче пашаеҥже. 
«Марий йылме мутер» ешартыш томым ямдылымаште (2005–2006 ийла) пашам ыштен. Энциклопедий-влаклан мутер статья-влакым ямдылен (2010–2011). 
2007 ий гыч институтышто тӧнеж да организаций-влакын лӱмыштым марий йылмыш кусарыме сомыллан вуйын шога. Тыгак республикысе кӱшыл кугыжаныш орган-влаклан (Правительстве вуйлатыше, Кугыжаныш погын, Рӱдо сайлыме комиссий, министерстве да моло-влакланат) официал статья-влакым кусарен. 
2010 ий гыч кызытсе жап марте Марий Эл правительстве пелен улшо кугыжаныш йылме комиссийыште секретарьлан пашам ышта. 
Тӱнямбал конгресслаште да Россий кумдыкышто тӱрлӧ кӱкшытыштӧ эртыше конференций ден симпозиумлаште выступатлен. 
30 наре шанче публикацийже уло. 
Шуко жап пашам сайын шуктен шогымыжлан, шанче пашаште кугу кӱкшытыш шуымыжлан да В.М. Васильев лӱмеш йылме, литератур да историй марий шанче-шымлыше институтын 80 ияш юбилейже вашеш Кугыжаныш погынын Чап таныкше дене палемдалтын (2010 ий).
Ӱлыл Татья

Ӱлыл Татья (; ) – Российыште Пошкырт Элын Краснокам кундемыштыже верланыше Шушнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 280 еҥ (2002 ий), 293 еҥ (2009 ий), 235 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Шушнур сола деч 5 километр (6,3 км – авто дене) касвел могырно верланен.
Йылме.
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Грачёва, Феония Тихоновна

Феония Тихоновна Сергеева (, Марий автоном вел, Курыкмарий кундем, Эсансола ял) — марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (1977), доцент (1984).
Илыш корныжо.
1934 ий 18 апрельыште Марий автоном вел-ысе Курыкмарий кундем Эсансолаште шочын. 
«Калык туныктымаш пашан отличникше» оҥеш пижыктыман пале дене, чап танык-влак дене палемдалтын.
Шанче интерес манмыже кумда: руш йылмым школышто да вузышто туныктымаш методике; марий йылмысе фразеологий, марий калык фольклор, серызе-влакын йылмышт, Библийым марлаш кусарымаш йодыш.
60 утла шанче да тунемме-методик пашам савыктен.
Кызыт сулен налме канышыште гынат, «Марий фразеологий мутер» дене кызытат пашам ышта, 2018-2019 ийыште савыкташ шона. 
Черкыш мураш коштеш.
Рябинина, Марианна Владимировна

Марианна Владимировна Рябинина (, Марий АССР, У Торъял кундем, Шӱргыял ял) — марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (2015).
Илыш да паша корныжо.
Марианна Владимировна 1981 ий шорыкйол тылзын 20-шо кечынже Марий АССР У Торъял кундем Шӱргыял ялыште шочын.
Педий

Педий () () – Российыште Пошкырт Элын Нуриман кундемыштыже верланыше Педий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 479 еҥ (2002 ий), 523 еҥ (2009 ий), 496 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Красная Горка сола деч 4 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Йылме.
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Тумна (Янаул кундем)

Тумна (, ) – Российыште Пошкырт Элын Янаул кундемыштыже верланыше Первомайский ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 366 еҥ (2002 ий), 378 еҥ (2009 ий), 402 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Янаул ола деч 8,5 километр (11 км – авто дене) кечывалвел могырно верланен.
Йылме.
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Тумна (ыҥ-влак)

Тумна мут ончыктен кертеш:
Почиҥга (Янаул кундем)

Почиҥга (, ) – Российыште Пошкырт Элын Янаул кундемыштыже верланыше Первомайский ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 395 еҥ (1917 ий), 317 еҥ (1920 ий), 124 еҥ (2002 ий), 91 еҥ (2009 ий), 87 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Янаул ола деч 19 километр (22 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Йылме.
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Шадын Мучаш

Шадын Мучаш (, ) – Российыште Пошкырт Элын Янаул кундемыштыже верланыше Первомайский ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 472 еҥ (1917 ий), 421 еҥ (1920 ий), 180 еҥ (2002 ий), 189 еҥ (2009 ий), 172 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Янаул ола деч 16 километр (22 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Йылме.
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Андрсола

Андрсола (, ) – Российыште Пошкырт Элын Янаул кундемыштыже верланыше Первомайский ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 41 еҥ (2002 ий), 39 еҥ (2009 ий), 25 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Янаул ола деч 12,5 километр (16 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Йылме.
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Комбоял

Комбоял () () – Российыште Пошкырт Элын Янаул кундемыштыже верланыше Байгузино ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 126 еҥ (2002 ий), 135 еҥ (2009 ий), 124 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Янаул ола деч 16 километр (20 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Йылме.
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Тошто Орья

Тошто Орья (, ) – Российыште Пошкырт Элын Янаул кундемыштыже верланыше Байгузино ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 102 еҥ (2002 ий), 102 еҥ (2009 ий), 89 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Янаул ола деч 16 километр (22 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Йылме.
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
У Орья

У Орья (, ) – Российыште Пошкырт Элын Янаул кундемыштыже верланыше Байгузино ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 144 еҥ (2002 ий), 160 еҥ (2009 ий), 149 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Янаул ола деч 14,5 километр (20 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Йылме.
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Рабак

Рабак (, ) – Российыште Пошкырт Элын Янаул кундемыштыже верланыше Сандугач ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 453 еҥ (2002 ий), 453 еҥ (2009 ий), 366 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Янаул ола деч 18 километр (25 км – авто дене) йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Йылме.
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Шӱдымарий (Янаул кундем)

Шӱдымарий (, ) – Российыште Пошкырт Элын Янаул кундемыштыже верланыше Иткинеево ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 49 еҥ (2002 ий), 69 еҥ (2009 ий), 49 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Янаул ола деч 7 километр (13 км – авто дене) кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Йылме.
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Ӱкӱдӧмучаш

Ӱкӱдӧмучаш () () – Российыште Пошкырт Элын Пӱрӧ кундемыштыже верланыше Кусекеево ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 289 еҥ (2002 ий), 309 еҥ (2009 ий), 270 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Пӱрӧ ола деч 18 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Йылме.
Марий-влак Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Реве ял

Реве ял (, ) – Российыште Пошкырт Элын Пӱрӧ кундемыштыже верланыше Маядыково ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 560 еҥ (2002 ий), 661 еҥ (2009 ий), 576 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Пӱрӧ ола деч 31 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Йылме.
Марий-влак Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Ӱжара (Пӱрӧ кундем)

Ӱжара (, ) – Российыште Пошкырт Элын Пӱрӧ кундемыштыже верланыше Маядыково ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 86 еҥ (2002 ий), 88 еҥ (2009 ий), 69 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Пӱрӧ ола деч 28 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Йылме.
Марий-влак Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Шопкер (Пӱрӧ кундем)

Шопкер (, ) – Российыште Пошкырт Элын Пӱрӧ кундемыштыже верланыше Старобазаново ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 212 еҥ (2002 ий), 248 еҥ (2009 ий), 223 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Пӱрӧ ола деч 26 километр (21 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Йылме.
Марий-влак Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Президент сайлымаш Российыште (2018)

Россий Федерацийысе Президент сайлымаш — пӱтынь российысе сайлымаш 18 Ӱярня 2018 эртаралтын.
Президент кандидат-влак.
Шем шрифт дене возымо эн шуко йӱк дене президентын сеҥышыже.
Кугыжаныш Думышко сайлымаш (2016)

Россий Федерацийысе Федерал Погынын VII-ымшо Кугыжаныш Думышкыжо сайлымаш — пӱтынь российысе сайлымаш 18 идым 2016 эртаралтын.
Парламент кандидат-влак.
Шем шрифт дене возымо парламент сайлымашын сеҥышыже палемдалтын.
Кугыжаныш Думышко сайлымаш (2021)

Россий Федерацийысе Федерал Погынын VIII-ымшо Кугыжаныш Думышкыжо сайлымаш — пӱтынь российысе сайлымаш 19 идым 2021 эртаралтын.
Парламент кандидат-влак.
Шем шрифт дене возымо парламент сайлымашын сеҥышыже палемдалтын.
Соказа

Соказа (, ) – Российыште Пошкырт Элын Пӱрӧ кундемыштыже верланыше Суслово ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 623 еҥ (2002 ий), 649 еҥ (2009 ий), 607 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Пӱрӧ ола деч 18 километр (23 км – авто дене) эрвел могырно верланен.
Йылме.
Марий-влак Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Президент сайлымаш Российыште (2024)

Россий Федерацийысе Президент сайлымаш — пӱтынь российысе сайлымаш 2024 ийыште 17 Ӱярняште эрта.
Президент кандидат-влак.
Шем шрифт дене возымо эн шуко йӱк дене президентын сеҥышыже.
Юланда Кужнур

Юланда Кужнур (Лавра Кужнур) (, ) – Российыште Пошкырт Элын Пӱрӧ кундемыштыже верланыше Старопетровский ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 389 еҥ (2002 ий), 491 еҥ (2009 ий), 391 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Пӱрӧ ола деч 16 километр (25 км – авто дене) кечывалвел могырно верланен.
Йылме.
Марий-влак Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Кугу Шеде

Кугу Шеде (, ) – Российыште Пошкырт Элын Нуриман кундемыштыже верланыше Башшидинский ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 451 еҥ (2002 ий), 490 еҥ (2009 ий), 456 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Красная Горка сола деч 6 километр (9,5 км – авто дене) кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Йылме.
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Изи Шеде

Изи Шеде (, ) – Российыште Пошкырт Элын Нуриман кундемыштыже верланыше Башшидинский ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 207 еҥ (2002 ий), 235 еҥ (2009 ий), 202 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Красная Горка сола деч 4 километр (6,5 км – авто дене) кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Йылме.
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Тошто Арзамат

Тошто Арзамат (, ) – Российыште Пошкырт Элын Мишкан кундемыштыже верланыше Тошто Арзамат ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 559 еҥ (2002 ий), 591 еҥ (2009 ий), 570 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Мишкан сола деч 11 километр (15 км – авто дене) йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Йылме.
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Озерки

Озерки (, ) – Российыште Пошкырт Элын Мишкан кундемыштыже верланыше Тошто Арзамат ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 247 еҥ (2002 ий), 591 еҥ (2009 ий), 226 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Мишкан сола деч 9 километр (12 км – авто дене) йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Йылме.
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Ведресь

Ведресь (, ) – Российыште Пошкырт Элын Краснокам кундемыштыже верланыше Йывангасола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 109 еҥ (2002 ий), 175 еҥ (2009 ий), 97 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Николо-Берёзовка сола деч 23 километр (34 км – авто дене) йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Йылме.
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Кокасола

Кокасола (, ) – Российыште Пошкырт Элын Краснокам кундемыштыже верланыше Йывангасола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 145 еҥ (2002 ий), 241 еҥ (2009 ий), 202 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Николо-Берёзовка сола деч 21 километр (27 км – авто дене) йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Йылме.
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Музек

Музек (, ) – Российыште Пошкырт Элын Краснокам кундемыштыже верланыше Музек ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 494 еҥ (2002 ий), 570 еҥ (2009 ий), 544 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Николо-Берёзовка сола деч 13 километр (21 км – авто дене) йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Йылме.
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Тумерсола (Краснокам кундем)

Тумерсола (, ) Российыште Пошкырт Элын Краснокам кундемыштыже верланыше Музек ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 168 еҥ (2002 ий), 172 еҥ (2009 ий), 182 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Николо-Берёзовка сола деч 16,5 километр (24 км – авто дене) йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Йылме.
Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Андреевка (Мишкан кундем)

Андреевка (, ) – Российыште Пошкырт Элын Мишкан кундемыштыже верланыше Чорай ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 39 еҥ (2002 ий), 38 еҥ (2009 ий), 43 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Мишкан сола деч 20 километр (29 км – авто дене) йӱдвел-касвел могырно верланен.
Йылме.
Марий-влак Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Андреевка

Андреевка мут ончыктен кертеш:
Александров, Александр Михайлович

Александр Александров (Александр Михайлович Александров) (, Марий АССР, Морко кундем, Кугу Кожлаял ял — , Йошкар-Ола ола) — марий серызе, почеламутчо, шанчызе, филологий шанче кандидат (1972).
Илыш корныжо.
Александр Александров 1937 ийын теле тылзын 10-шо кечынже Марий АССР Морко кундем Кугу Кожлаял ялеш туныктышо ешеш шочын.
Александров, Валерий Сергеевич

Валерий Александров (В. Токтамыж) (Валерий Сергеевич Александров) (, Марий АССР, Шернур кундем, Токтамыж ял — 2005) — марий серызе.
Илыш корныжо.
Валерий Александров 1951 ийын шорыкйол тылзын 10-шо кечынже Марий АССР Шернур кундем Токтамыж ялеш кресаньык ешеш шочын.
Александров, Назарий Александрович

Назарий Александров (Назарий Александрович Александров) (, Марий автоном область, Морко кундем, Эҥерӱмбал Шале ял) — марий серызе, шанчызе, медицине шанче кандидат (1972), профессор (1997), Марий Эл Республикысе калык озанлыкын сулло пашаеҥже (1987), Марий Эл Республикысе шанчын сулло пашаеҥже (1998).
Илыш корныжо.
Назарий Александров 1932 ийын кылме тылзын 7-ше кечынже Марий автоном область Морко кундем Эҥерӱмбал Шале ялеш кресаньык ешеш шочын.
Антонов, Иван Андреевич

Антонов Ивук (Иван Андреевич Антонов) (, Росий империй, Ильна губерний, Вӱрзым уезд, Тоскисола ял — , Марий АССР, Шернур кундем, Тоскисола ял) — марий серызе, почеламутчо, кусарыше.
Илыш корныжо.
Антонов Ивук 1918 ийын идым тылзын 6-шо кечынже Росий империй Ильна губерний Вӱрзым уезд Тоскисола ялеш кресаньык ешеш шочын.
Аюпова, Мария Айдаровна

Мария Аюпова (Мария Майн) (Мария Айдаровна Аюпова) (, Россий империй, Ӱпӧ губерний, Пӱрӧ уезд, Кужнур ял — , Йошкар-Ола) — марий серызе, почеламутчо, журналист.
Илыш корныжо.
Мария Аюпова 1896 ийын кылме тылзын 28-ше кечынже Россий империй Ӱпӧ губерний Пӱрӧ уезд Кужнур ялеш кресаньык ешеш шочын.
Батырбаев, Тимиркай Умытаевич

Тимофей Батырбаев, Тимирикай (Тимиркай Умытаевич Батырбаев) (, РСФСР, Башкир АССР, Калтаса кундем, Кӧкыш ял — , РСФСР, Башкир АССР, Калтаса кундем, Кӧкыш ял) — марий серызе, туныктышо, кусарыше, журналист.
Илыш корныжо.
Тимофей Батырбаев 1928 ий ага тылзын 14-ше кечынже Башкир АССР Калтаса кундем Кӧкыш ялыште кресаньык ешеш шочын.
Бердинский, Иван Анисимович

Иван Бердинский (Иван Анисимович Бердинский) (, РСФСР, Марий автоном область, Шернур кундем, Тумерсола ял — , Шернур ола сынан посёлко) — марий серызе, почеламутчо.
Илыш корныжо.
Иван Бердинский 1936 ийын идым тылзын 9-ше кечынже Марий автоном область Шернур кундем Тумерсола ялеш кресаньык ешеш шочын.
Богданов, Аркадий Арсентьевич

Аркадий Богданов (Аркадий Арсентьевич Богданов) (, РСФСР, Марий АССР, Провой кундем, Стапанъял ял) — марий серызе, почеламутчо, туныктышо, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2003), Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (2006).
Илыш корныжо.
Аркадий Богданов 1940 ийын сӱрем тылзын 18-ше кечынже Марий АССР Провой кундем Стапанъял ялеш кресаньык ешеш шочын.
Большаков, Мирон Николаевич

Мирон Большаков, Мирон Чойн (Мирон Николаевич Большаков) (, Россий империй, Озаҥ губерний, Чарла уезд, Элекэҥер ял — , Йошкар-Ола ола) — марий серызе, почеламутчо, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1958).
Илыш корныжо.
Мирон Большаков 1918 ийын пургыж тылзын 19-ше кечынже Россий империй Озаҥ губерний Чарла уезд Элекэҥер ялеш кресаньык ешеш шочын.
Бояринова, Вера Ильинична

Вера Бояринова (Вера Ильинична Бояринова) (, РСФСР, Марий автоном область, У Торъял кундем, Кугу Кемсола ял — , Йошкар-Ола ола) — марий серызе, почеламутчо, драматург, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1957), Марий АССР-ысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1984).
Илыш корныжо.
Вера Бояринова 1924 ийын сӱрем тылзын 29-ше кечынже Марий автоном область У Торъял кундем Кугу Кемсола ялеш кресаньык ешеш шочын.
Тимофеева, Зоя Александровна

Зоя Висвис (Зоя Александровна Тимофеева) (, РСФСР, Марий АССР, Морко кундем, Ӱшӱттӱр ял) — марий серызе, почеламутчо, журналист.
Илыш корныжо.
Зоя Висвис 1966 ийын сорла тылзын 31-ше кечынже Марий АССР Морко кундем Ӱшӱттӱр ялеш шым икшыван ешеш шочын. Аваже Роза Александровна Тимофеева колхозышто тӱрлӧ пашам ыштен, ачаже Александр Тимофеевич ӱмыржӧ мучко инженер-механиклан тыршен.
З.Тимофеева изинек сылнылык тӱнялан кумылан кушкын. Тыште Рита акажын надырже поснак кугу.
Пытартыш жапыште Зоя Александровна мыскара сынан почеламут-влакым утларак возаш тӱҥалын. Нуным “Чылажат куандарыше, лишыл” почеламут сборникышкыже чумырымо. Пеш оҥай да весела, кызытсе саманлан келшыше улыт.
Георгина, Мария Александровна

Мария Георгина (Мария Александровна Георгина) (, Россий империй, Озаҥ губерний, Чыкма уезд, Кӱшыл Пынгелъял ял — , Йошкар-Ола ола) — марий серызе, шанчызе, йылмызе, драматург, филологий шанче кандидат (1952).
Илыш корныжо.
Мария Георгина 1914 ий сӱрем тылзын 22-шо кечынже Россий империй Озаҥ губерний Чыкма уезд Кӱшыл Пынгелъял ялыште шочын.
Герасимов, Еремей Яковлевич

Еремей Герасимов (Еремей Яковлевич Герасимов) (, РСФСР, Марий автоном область, Поранча кундем, Олор ял — ) — марий серызе, почеламутчо.
Илыш корныжо.
Еремей Герасимов 1930 ийын пургыж тылзын 18-ше кечынже Марий автоном область Поранча кундем Олор ялеш кресаньык ешеш шочын.
Горинов, Андрей Иосифович

Андрей Горинов (Андрей Иосифович Горинов) (, РСФСР, Марий АССР, Кужэҥер кундем, Лажмучаш ял — , Йошкар-Ола ола) — марий серызе, почеламутчо, драматург, СССР Журналист-влак ушемын йыжъеҥже.
Илыш корныжо.
Андрей Горинов 1940 ийын идым тылзын 20-шо кечынже Марий АССР Кужэҥер кундем Лажмучаш ялеш кресаньык ешеш шочын.
Горохов, Аркадий Михайлович

Аркадий Горохов (Аркадий Михайлович Горохов) (, РСФСР, Марий автоном область, Кужэҥер кундем, Кӱшыл Регеж ял — , Йошкар-Ола ола) — марий серызе, почеламутчо, журналист, СССР Журналист-влак ушемын йыжъеҥже.
Илыш корныжо.
Андрей Горинов 1927 ийын пургыж тылзын 27-ше кечынже Марий автоном область Кужэҥер кундем Кӱшыл Регеж ялеш кресаньык ешеш шочын.
Григорьев, Вячеслав Ефремович

Вячеслав Григорьев-Тотир (Вячеслав Ефремович Григорьев) (, РСФСР, Марий АССР, Курыкмарий кундем, Юаньсер ял) — курыкмарий серызе, почеламутчо, туныктышо, кусарыше, Чуваш Эл Республикысе Х. Талвир лӱмеш Кугыжаныш премий (1997), Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2002).
Илыш корныжо.
Вячеслав Григорьев-Тотир 1941 ийын шорыкйол тылзын 22-шо кечынже Марий АССР Курыкмарий кундем Юаньсер ялеш кресаньык ешеш шочын.
Дмитриев, Валентин Дмитриевич

Валентин Дмитриев (Валентин Дмитриевич Дмитриев) (, РСФСР, Марий автоном область, Морко кундем, Чодырасола ял — , Йошкар-Ола ола) — марий серызе, почеламутчо, журналист, кусарыше, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1975).
Илыш корныжо.
Валентин Дмитриев 1927 ийын кылме тылзын 27-ше кечынже Марий автоном область Морко кундем Чодырасола ялеш кресаньык ешеш шочын.
Долгова, Зинаида Васильевна

Зинаида Долгова (Зинаида Васильевна Долгова) (, РСФСР, Марий АССР, Морко кундем, Ӱшӱттӱр ял) – марий серызе, почеламутчо, драматург, артист, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1975), Марий АССР-ын сулло артистше (1996), Марий АССР-ын Калык артистше (1999), Йыван Кырла лÿмеш театр премийын лауреатше (ныл гана).
Илыш корныжо.
Зинаида Долгова 1957 ийын теле тылзын 16-шо кечынже Марий АССР Морко кундем Ӱшӱттӱр ялеш шочын. 1973 ийыште Изнур кыдалаш школым тунем пытарен. Вара Оршанке педагогике училищышке тунемаш пура да 1977 ийыште тунем лектеш. Морко район Кожлаял школышто марий йылме да литературым туныктен. Н.К.Крупская лÿмеш Марий кугыжаныш педагогике институтышко заочно тунемаш пура, ик жапыштак тушто секретарь-машинисткылан пашам ышта. Вара Зинаида Васильевна Савинысе летчик-влакын штабышкышт пашам ышташ кусна, тыштат секретарь-машинисткын сомылжым шукташ тÿҥалеш. 1980 ийыште А.В. Луначарский лÿмеш Кугыжаныш театральный институтышто Россий Федерацийын Калык артистше П.О. Хомскийын курсыштыжо тунемаш тÿҥалеш. 1985 ийыште тиде институтым отличий дене тунем лектеш да М. Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш драме театрыште пашам ышташ тÿҥалеш.
Зинаида Долгова изиж годымак нунын кундемыш спектакль дене толшо актер-влакын модмыштым ончаш йöратен. Тидын нерген актриса теве кузерак шарналта: «Мемнан деч кум уштыш тораште Немычсола ял. Тушко икана М. Шкетан лÿмеш театр «Кунам ломбо пеледеш» спектакльым конден. Мый, кумшо классыш коштшо йоча, В.С. Янгабышевын модмыжым йöратен шынденам. Марий тувырым чийыше, кугу кÿрен шинчан актерым ужмек, тугай чот актриса лиймем шуын».  
Зинаида Долгова – пÿсö койыш-шоктышан актриса. Тудо сылне сын-кунжо да шÿшпык йÿкшö дене ончаш толшо-влакын кумылыштым савыра. Пьесым да шке героиньышт-влакым келгын шижын мошта. Тудын чоҥымо ятыр образ ныжыл кумыл да келге кöргö вий дене ойыртемалтеш.
1994 ийыште актриса Зинаида Долгова театрын тунамсе тÿҥ режиссержо В. Пектеевлан  А. Пудинын «Четвертая Сибелиуса» драмыжым шындымаште полша. Тиде спектакльым Финляндийысе Тампере олаште эртыше театральный фестивальыште ончыктат. 
Актриса туныктымо пашаште тыршен: И.С. Палантай лӱмеш тӱвыра да сымыктыш колледжын театральный отделенийыштыже, а 2000–2005 ийлаште Санкт-Петербургысо театр искусство академийын национальный студийыштыже сценыште кутырымо да актерын мастарлыкше предмет-влакым вÿден.
Зинаида Васильевна Долгова драматургийыште шке корныжым кычалын.
Евсеева, Мария Тимофеевна

Мария Евсеева (Мария Тимофеевна Евсеева) (, РСФСР, Марий автоном область, Морко кундем, Азъял ял — , РСФСР, Марий АССР, Морко кундем, Азъял ял) — марий серызе, туныктышо.
Илыш корныжо.
Мария Евсеева 1920 ийын теле тылзын 21-ше кечынже Марий автоном область Морко кундем Азъял ялеш шочын.
Сурьяварман II

Сурьява́рман II — Камбоджан кугыжа (1113—1150).
Ангкор Ват

 &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;179582&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2022-10-14T21:16:34Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;InternetArchiveBot&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;comment&gt;Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.2&lt;/comment&gt;
 &lt;origin&gt;186099&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Ангкор Ват – Камбоджышто верланыше кугу вишнуизм храм (XII курым).
Егоров, Виталий Логинович

Виталий Егоров, Лого (Виталий Логинович Егоров) (, РСФСР, Марий АССР, Морко кундем, Ярансола ял — 2016, Йошкар-Ола) — марий серызе, почеламутчо, туныктышо.
Илыш корныжо.
Виталий Егоров 1960 ийын шорыкйол тылзын 1-ше кечынже Марий АССР Морко кундем Ярансола ялеш кресаньык ешеш шочын.
Егоров, Владимир Гордеевич

Владимир Егоров (Владимир Гордеевич Егоров) (, РСФСР, Марий АССР, Морко кундем, Кораксола ял) — марий серызе, почеламутчо, туныктышо, Марий Эл Республик Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2007).
Илыш корныжо.
Владимир Егоров 1963 ийын ӱярня тылзын 26-ше кечынже Марий АССР Морко кундем Кораксола ялеш кресаньык ешеш шочын.
Емельянов, Максим Семёнович

Максим Емельянов (Максим Семёнович Емельянов) (, РСФСР, Марий автоном область, Шернур кундем, Кожласола ял — , Йошкар-Ола ола) — марий серызе, почеламутчо, журналист, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1975).
Илыш корныжо.
Максим Емельянов 1927 ийын пургыж тылзын 1-ше кечынже Марий автоном область Шернур кундем Кожласола ялеш кресаньык ешеш шочын.
Ермакова, Зинаида Васильевна

Зинаида Ермакова (Зинаида Васильевна Ермакова) (, РСФСР, Марий АССР, Шернур кундем, Кожласола ял) — марий серызе, почеламутчо, туныктышо, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2007), Марий Эл Республикын сулло туныктышыжо (1988).
Илыш корныжо.
Зинаида Ермакова 1946 ийын идым тылзын 28-ше кечынже Марий АССР Шернур кундем Кожласола ялеш кресаньык ешеш шочын.
Ибатов, Филимон Иманович

Филимон Ибатов (Филимон Иманович Ибатов) (, РСФСР, Башкир АССР, Мишкан кундем, Мишкан сола) — марий серызе, почеламутчо, журналист, туныктышо. 
Илыш корныжо.
Филимон Ибатов 1934 ий сӱрем тылзын 1-ше кечынже Башкир АССР Мишкан кундем Мишкан солаште шочын.
Иванов, Владимир Алексеевич

Владимир Иванов (Владимир Алексеевич Иванов) (, РСФСР, Марий АССР, Юлсер кундем, Чопайсола ял) — марий серызе, почеламутчо.
Илыш корныжо.
Владимир Иванов 1957 ийын щыжа тылзын 11-ше кечынже Марий АССР Юлсер кундем Чопайсола ялеш кресаньык ешеш шочын.
Иванов, Григорий Васильевич

Григорий Иванов (Григорий Васильевич Иванов) (, РСФСР, Марий АССР, Маскасола кундем, Куяр посёлко — , Йошкар-Ола) — марий серызе, почеламутчо, журналист, кусарыше, Россий Журналист-влак ушемын йыжъеҥже.
Илыш корныжо.
Григорий Иванов 1937 ийын пургыж тылзын 21-ше кечынже Марий АССР Маскасола кундем Куяр посёлкеш кресаньык ешеш шочын.
Степанов, Сергей Степанович

Мичурин-Ятман, Митюрин Ятман, С.Серге, М.Ятман (Сергей Степанович Степанов) (, Россий империй, Озаҥ губерний, Шовакшэҥер уезд, Изи Моламас ял — , РСФСР, Марий АССР, Провой кундем Изи Моламас ял) — марий серызе, почеламутчо, кусарыше, туныктышо, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1934). 
Илыш корныжо.
Мичурин-Ятман 1904 ийын идым тылзын 21-ше кечынже Россий империй Озаҥ губерний Шовакшэҥер уезд Изи Моламас ялеш кресаньык ешеш шочын.
Иванов, Михаил Ефимович

Михаил Иванов (Михаил Ефимович Иванов) (, РСФСР, Марий автоном область, Оршанке кундем, Нужавлак ял — , Йошкар-Ола ола) — марий серызе, журналист, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. 
Илыш корныжо.
Михаил Иванов 1915 ийын ӱярня тылзын 28-ше кечынже Марий автоном область, Оршанке кундем, Нужавлак ялеш кресаньык ешеш шочын.
Иванов, Михаил Максимович

Михаил Иванов-Батрак (Михаил Максимович Иванов) (, Россий империй, Ильна губерний, Вӱрзым уезд, Пукшамбал ял — , РСФСР, Марий АССР, Шернур ола сынан посёлко) — марий серызе, почеламутчо, туныктышо, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1934). 
Илыш корныжо.
Михаил Иванов-Батрак 1905 ий кылме тылзын 4-ше кечынже Россий империй Ильна губерний Вӱрзым уезд Пукшамбал ялеш кресаньык ешеш шочын.
Ижболдин, Василий Иванович

Василий Ижболдин (Василий Иванович Ижболдин) (, РСФСР, Башкир АССР, Калтаса кундем, Кӧкыш ял — , Йошкар-Ола) — марий серызе, туныктышо, журналист.
Илыш корныжо.
Василий Ижболдин 1928 ий шыжа тылзын 20-шо кечынже Башкир АССР Калтаса кундем Кӧкыш ялыште кресаньык ешеш шочын.
Смирнова, Мария Алексеевна

Мария Илдушкина, Машина, Алексеева, Илдаркина (Мария Алексеевна Смирнова) (, РСФСР, Марий АССР, Курыкмарий кундем, Лапатасола ял) — курыкмарий серызе, почеламутчо, туныктышо. 
Илыш корныжо.
Мария Илдушкина 1944 ий вӱдшор тылзын 24-ше кечынже Марий АССР Курыкмарий кундем Лапатасола ялеш кресаньык ешеш шочын.
Илибаева, Мария Каликаевна

Мария Илибаева (Мария Каликаевна Илибаева) (, РСФСР, Башкир АССР, Калтаса кундем, Токтай-Марий ял) – марий серызе, журналист, туныктышо, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2000), Марий Эл Республикын Калык серызыже (2018).
Илыш корныжо.
Мария Илибаева 1950 ийын шыжа тылзын 20-шо кечынже Башкир АССР Калтаса кундемысе Токтай-Марий ялыште кресаньык ешеш шочын. 
Шочмо ялысе тӱҥалтыш школым тунем пытарымек Ӱлыл-Иванаевский кандашияш да Ӱлыл-Сакиязовский кыдалаш школышто тунемын. Профессионал шинчымашым Йошкар-Оласе 8 №-ан ГПТУ-што налын (1968). Чоҥымо организацийыште пашам ыштен. Варажым Н.К.Крупская лӱмеш кугыжаныш педагогике институтын историко-филологический факультетыштыже тунемын. Кӱшыл шинчымаш нерген дипломым налмек, 1977–1979 ийлаште марий йылме да сылнымутым, руш сылнымутым, эртыкым Кужэҥер кундемысо Шÿдымарий школышто туныктен. 1979–1981 ийлаште «Марий коммуна» газетын редакцийыштыже савыктышын редакторжо семын пашам ыштен. «Кугарня» да «Марий Эл» газетын корреспондентше лийын.
Сылнымут корныжо.
М.Илибаеван икымше сылнымут произведенийже «Марий коммуна» газетеш 1972 ийыште савыкталтын. «Сылнымут шыже» семинарлаште лиймыже, шкенжым тергымыже сылнымутшым виянракым ыштен. 1985 ийыште «Ончыко» журналеш «Шем йыраҥ» ойлымашыже лудшо-влак коклаште кугу мутланымашым луктын. Критик-влак марий сылнымутыш шкешотан, уста прозаикын толмыж нерген ойлаш тӱҥалыныт. 
Шке жапыштыже чоҥымаште практик опытым налмыже «Кечан ӱмылыштӧ» романлан негыз семын лийын. 1994 ийыште тудым Марий книга савыктыш луктын. 
«Кумыл» сборникшым, «Ончыко» журналлаште савыкталтше повесть ден ойлымашыже-влакым лудшо шокшын вашлийын. 
Автор произведнийлаштыже айдемын илышыже нерген шонкала, неле ситуаций гыч лекташ корным кычалеш. 
Мария Илибаеван усталыкыштыже посна верым кум книга дене савыктыме «Вес тӱняшке ямдылалташ» роман налеш. Произведений 2003 ий гыч тӱҥалын жапын-жапын «Ончыко» журналеш савыкталтын. 2019 ийыште произведенийже-влак «Антология современной литературы народов России. Проза» лӱман книгаште савыкталтыт. М. Илибаева южо произведенийжым М. Акаш псевдоним дене воза. 
Марий АССР-ын Савыктыш да информаций кугыжаныш комитетын Чапкагазше (1991), Марий Эл Республик Виктерын Чапкагазше (2000) дене палемдалтын. 
Марий национальный литературым вияҥдымашке кугу надырым пыштымыжлан Мария Илибаевалан Марий Эл Республикым Вуйлатыше Александр Евстифеевын 2018 ий 27 августысо 141-ше №-ан Указше дене Марий Эл Республикын Калык серызыже почётан лӱмым пуымо.
Илларионов, Вадим Васильевич

Вадим Илларионов (Вадим Васильевич Илларионов) (, РСФСР, Марий АССР, Юлсер кундем, Ӱлылсола ял — 1995) — марий серызе, почеламутчо, журналист. 
Илыш корныжо.
Вадим Илларионов 1959 ийын ӱярня тылзын 2-шо кечынже Марий АССР Юлсер кундем Ӱлылсола ялеш кресаньык ешеш шочын.
Исаков, Константин Афанасьевич

Константин Исаков (Константин Афанасьевич Исаков) (, Россий империй, Илна губерний, Яраҥ уезд, Поланур ял — , Йошкар-Ола ола) — марий серызе, почеламутчо, журналист, драматург, артист, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. 
Илыш корныжо.
Константин Исаков 1914 ийын ага тылзын 21-ше кечынже Россий империй Илна губерний Яраҥ уезд Поланур ялеш кресаньык ешеш шочын.
Калашников, Михаил Степанович

Михаил Калашников, Кожер Микал (Михаил Степанович Калашников) (, Россий империй, Озаҥ губерний, Чарла уезд, Тойметсола ял — , Йошкар-Ола ола) — марий серызе, почеламутчо, журналист, кусарыше, МарНИИ-н директоржо (1946 — 1951), СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1953), 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. 
Илыш корныжо.
Михаил Калашников 1912 ийын кылме тылзын 2-шо кечынже Россий империй Озаҥ губерний Чарла уезд Тойметсола ялеш кресаньык ешеш шочын.
Рональд МакДональд

Рональд МакДональд (Ronald McDonald) McDonald's.
Кожаев, Николай Васильевич

Николай Кожаев (Николай Васильевич Кожаев) (, Россий империй, Озаҥ губерний, Чарла уезд, Манаҥмучаш ял — , Йошкар-Ола) — марий серызе, почеламутчо, журналист, Марий АССР-ысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1976), 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. 
Илыш корныжо.
Николай Кожаев 1920 ийын сӱрем тылзын 8-ше кечынже Россий империй Озаҥ губерний Чарла уезд Манаҥмучаш ялыште кресаньык ешеш шочын.
Корнилов, Пётр Григорьевич

Пётр Корнилов (Пётр Григорьевич Корнилов) (, РСФСР, Марий автоном область, Юлсер кундем, Кӱшыл Азъял ял — , Йошкар-Ола ола) — марий серызе, журналист, СССР Журналист-влак ушемын йыжъеҥже, РСФСР-ысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1968).
Илыш корныжо.
Пётр Корнилов 1924 ийын вӱдшор тылзын 9-ше кечынже РСФСР, Марий автоном область, Юлсер кундем, Кӱшыл Азъял ялеш кресаньык ешеш шочын.
Краснов, Василий Владимирович

Василий Краснов (Василий Владимирович Краснов) (, РСФСР, Марий АССР, Юлсер кундем, Полатсола ял) — марий серызе, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже. 
Илыш корныжо.
Василий Краснов 1962 ийын теле тылзын 27-ше кечынже Марий АССР Юлсер кундем Полатсола ялеш кресаньык ешеш шочын.
Краснов, Зиновий Андреевич

Зиновий Краснов (Зиновий Андреевич Краснов) (, РСФСР, Марий АССР, Поранча кундем, Мурзанаево ял – , Йошкар-Ола) – марий серызе, почеламутчо, журналист. 
Илыш корныжо.
Зиновий Краснов 1943 ийын шыжа тылзын 21-ше кечынже Марий АССР Поранча кундем Мурзанаево ялеш кресаньык ешеш шочын.
Кудряшов, Михаил Иванович

Михаил Кудряшов (Михаил Иванович Кудряшов) (, РСФСР, Марий АССР, Курыкмарий кундем, Сарансола ял – , Йошкар-Ола) – курыкмарий серызе, почеламутчо, драматург, кусарыше, Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (2000), Пайдул Искаев лӱмеш Чуваш Тӱнямбал литератур премийын лауреатше (2007).
Илыш да сылнымут корныжо.
Михаил Кудряшов 1959 ийын идым тылзын 25-ше кечынже Марий АССР Курыкмарий кундем Сарансола ялыште кресаньык ешеш шочын.
Тÿвыра пашаеҥ, журналист, «У сем» журналын тÿҥ редакторжо (1997), писатель, краевед. 1977 ийыште Курыкмарий районысо Кузнеч кыдалаш школым тунем пытарымек, Совет армий радамыш куснен. Армий деч вара Козьмодемьянск олаште «Копир» заводышто пашам ыштен.
1981-1986 ийлаште Марий кугыжаныш университетыште, историй да филологий факультетыште, историй пӧлкаште тунемын. Вара Советский районысо Кужмара школышто историй ден обществознаний туныктышылан пашам ыштен. 1989 ийыште Йошкар-Олашке илаш куснымыж деч вара «Периодика Марий Эл» газет савыктышыште корректорлан пашам ыштен. 1997 ийыште «У сем» журналын тÿҥ редакторжо лиеш.
Литератур паша деке М. Кудряшов школышто тунеммыж годымак шÿмаҥын. Икымше почеламутшо «Кырык сирем» «Ленин корны» газетеш печатлалтын (1982). Икымше сборникше «Йоза окнявлӓ» («Волшебные окна») 1991 ийыште ош тӱням ужын. Варарак «Ӹлӹме жеп» («Время жить»), «Сирмӓш поран» («Метелица писем»)  повесть да ойлымаш книгаже лектын. Олык марий наречий денат икмыняр публикацийже печатлялтын. Историко-литературный да краеведений дене погымо материалжым «Знаешь ли ты родной край?» сборникыште савыктыме. Саде книгаже вич гана марла да рушла печатлалт лектын.
М. Кудряшов драматургий жанр денат пашам ыштен. Тудын кум пьесыж почеш Курыкмарий да Виловатово калык театрыште спектакльлам шындыме.
М.Кудряшов кусарымаш пашаланат шуко жапым ойырен. Тудо курыкмарий наречийышке В. Шукшинын, М. Юхман, У. Нойненын, В. Юксернын, Г. Гордеевын, Г. Алексеевын, Вяч. Абукаев-Эмгакын, Ю. Соловьёвын да моло финн-угор писатель-влакын произведенийыштым кусарен. 
Михаил Кудряшов Пайдул Искаев лӱмеш Чуваш Тӱнямбал литератур премийын лауреатше, Марий Эл Республикын Тӱвыра, савыктыш да калык паша шотышто министерствын да Марий Эл Республикын Кугыжаныш Погынын Чапкагазше-влак дене палемдалтын. Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже.
Михаил Кудряшов сылнымут аланыште пеҥгыдын шоген. Тудо ойлымашым, повестьым, пьесым возымо дене пырляк шочмо кундемын историйжым, пÿртÿсшым шымлен, чыла тидым сылнымут йӧн деке лишемден, лудшылан – эн ондак тунемше ден туныктышо-влаклан – школ программе сынан, тунемме книга да пособий семын пуэн моштен. «Юзо окна-влак», «Знаешь ли ты родной край?» книгалаже чылалан пеш пайдале да шергакан улыт. Нуным школлаште, кундемнан тӱвыра ден историйжым тунемме уроклаште, моткоч кÿкшын аклат. Михаил Кудряшов краевед, историк да писатель лийын.
Илышыже да творчествыже нерген литератур.
Йошкар-Ола, 2007. С. 197.
Кульбаева, Наталия Ивановна

Наталия Кульбаева (Наталия Ивановна Кульбаева) (, Марий АССР, У Торъял кундем, Какшанмучаш сола) — марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, театровед, филологий шанче кандидат (1997), Россий Федераций Театр пашаеҥ=влак ушемын йыжъеҥже (2007).
Илыш корныжо.
Наталия Кульбаева 1954 ийын шорыкйол тылзын 1-ше кечынже Марий АССР У Торъял кундем Какшанмучаш солаш служащий ешеш шочын.
Петухова, Раисия Леонидовна

Леон Рая (Раисия Леонидовна Петухова) (, РСФСР, Марий АССР, Морко кундем, Шӱргысола ял) — марий серызе, почеламутчо, туныктышо. 
Илыш корныжо.
Леон Рая 1960 ийын пургыж тылзын 9-ше кечынже Марий АССР Морко кундем Шӱргысола ялеш пашазе ешеш шочын.
Лобанов, Ипполит Иванович

Ипполит Лобанов (Ипполит Иванович Лобанов) (, РСФСР, Марий АССР, Курыкмарий кундем, Немычсола ял) — курыкмарий серызе, почеламутчо, журналист, кусарыше, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1998), Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1999). 
Илыш корныжо.
Ипполит Лобанов 1951 ийын шорыкйол тылзын 2-шо кечынже Марий АССР Курыкмарий кундем Немычсола ялеш кресаньык ешеш шочын.
Вадуц

Вадуц () — ола, Лихтенштейнын рӱдолаже.
Луков, Парамон Павлович

Луков Паю (Парамон Павлович Луков) (, Росий империй, Ильна губерний, Вӱрзым уезд, Кугэҥер ял — , Марий АССР, Шернур кундем, Койсола ял) — марий серызе, туныктышо, драматург, Марий АССР-ын сулло туныктышыжо (1951), 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
Илыш корныжо.
Луков Паю 1915 ийын теле тылзын 8-ше кечынже Росий империй Ильна губерний Вӱрзым уезд Кугэҥер ялеш кресаньык ешеш шочын.
Любимов, Владимир Николаевич

Владимир Любимов (Владимир Николаевич Любимов) (, РСФСР, Марий автоном область, Кужэҥер кундем, Рушплак ял — , Марий Эл, Маскасола ола сынан посёлко) — марий серызе, журналист, кусарыше, СССР Серызе-влак ушемын йыжеҥже (1981), Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1998).
Илыш корныжо.
Владимир Любимов 1928 ийын пеледыш тылзын 11-ше кечынже Марий автоном область Кужэҥер кундем Рушплак ялеш кресаньык ешеш шочын.
Майоров, Феликс Васильевич

Феликс Майоров (Феликс Васильевичи Майоров), (, РСФСР, Марий автоном область, Оршанке кундем, Тошто Крешын ял — , РСФСР, Марий Эл, Оршанке кундем, Тошто Крешын ял) — марий серызе.
Илыш корныжо.
Феликс Майоров 1931 ийын кылме тылзын 24-ше кечынже Марий автоном область Оршанке кундем Тошто Крешын ялеш кресаньык ешеш шочын.
Афин

Афин () — ола, Грецийын рӱдолаже.
Марченкова, Елизавета Владимировна

Елизавета Марченкова (Елизавета Владимировна Марченкова) (, Марий АССР, Шернур кундем, Орехово ял) — марий серызе, почеламутчо, туныктышо, Россий Федерацийын сулло туныктыш пашаеҥже (1999).
Илыш корныжо.
Елизавета Марченкова 1955 ийын вӱдшор тылзын 30-шо кечынже Марий АССР Шернур кундем Орехово ялеш колхозник ешеш шочын.
Маслов, Фёдор Иванович

Фёдор Маслов (Фёдор Иванович Маслов) (, Росий империй, Ильна губерний, Нолинск уезд, Пикшэҥер ял — , РСФСР, Киров вел, Кӱльмӱж ола сынан посёлко) — марий серызе, почеламутчо, туныктышо, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сар да Советско-японский сар-влакын участникше. 
Илыш корныжо.
Фёдор Маслов 1914 ийын шорыкйол тылзын 17-ше кечынже Росий империй Ильна губерний Нолинск уезд Пикшэҥер ялеш кресаньык ешеш шочын.
Пикшэҥер

Пикшэҥер () – Российыште Киров велын Кӱльмӱж кундемыштыже верланыше Изи Кӱльмӱж ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 29 еҥ (2002 ий), 22 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Кӱльмӱж ола сынын посёлко деч 7 километр (11 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Таут

Таут () – Российыште Киров велын Кӱльмӱж кундемыштыже верланыше Вихарево ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 88 еҥ (2002 ий), 74 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Кӱльмӱж ола сынын посёлко деч 13 километр (25 км – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Микишкин, Вениамин Тимофеевич

Вениамин Микишкин (Вениамин Тимофеевич Микишкин) (, РСФСР, Башкир АССР, Краснокам кундем, Ушмен ял) — марий серызе, кусарыше, журналист, драматург.
Илыш корныжо.
Вениамин Микишкин 1952 ийын кылме тылзын 11-ше кечынже Башкир АССР Краснокам кундем Ушмен ялеш туныктышо ешеш шочын.
Миронов, Василий Никифорович

Василий Миронов (Василий Никифорович Миронов) (, РСФСР, Марий АССР, Морко кундем, Унчо сола — , РСФСР, Марий Эл, Морко ола сынын посёлко) — марий серызе, почеламутчо.
Илыш корныжо.
Василий Миронов 1947 ийын шорыкйол тылзын 27-ше кечынже Марий АССР Морко кундем Унчо солаш шочын.
Гордеева, Надежда Геннадьевна

Надежда Никитина (Надежда Геннадьевна Гордеева) (, РСФСР, Марий АССР, Поранча кундем, Олор ял) — марий серызе, почеламутчо.
Илыш корныжо.
Надежда Никитина 1975 ийын пургыж тылзын 28-ше кечынже Марий АССР Поранча кундем Олор ялеш шочын.
Николаев, Иван Семёнович

Иван Николаев (Иван Семёнович Николаев) (, РСФСР, Марий автоном область, Морко кундем, Нурӱмбал ял – 1988) – марий серызе, драматург, режиссёр, туныктышо.
Илыш корныжо.
Иван Николаев 1927 ийын сӱрем тылзын 10-шо кечынже Марий автоном область Морко кундем Нурӱмбал ялеш кресаньык ешеш шочын.
Афанасьев, Валентин Андреевич

Ондрин Валька (Валентин Андреевич Афанасьев) (, РСФСР, Марий АССР, Курыкмарий кундем, Юнго Кугышӱргӧ ял) — курыкмарий серызе, почеламутчо, кусарыше, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2004). 
Илыш корныжо.
Ондрин Валька 1954 ийын шпургыж тылзын 27-ше кечынже Марий АССР Курыкмарий кундем Юнго Кугышӱргӧ ялеш кресаньык ешеш шочын.
Осипов, Валентин Иванович

Валентин Осипов-Ярча (Валентин Иванович Осипов) (, РСФСР, Марий АССР, Морко кундем, Ӱлыл Кожлаер ял) — марий серызе, почеламутчо, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1987), Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (2000).
Илыш корныжо.
Валентин Осипов-Ярча 1947 ийын теле тылзын 21-ше кечынже Марий АССР Морко кундем Ӱлыл Кожлаер ялеш служащий ешеш шочын.
Очеева, Татьяна Ивановна

Татьяна Очеева (Татьяна Ивановна Очеева) (, РСФСР, Марий АССР, У Торъял кундем, Ӱлыл Ядыкплак ял) — марий серызе, почеламутчо, кусарыше, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2008).
Илыш корныжо.
Татьяна Очеева 1968 ийын кылме тылзын 10-ше кечынже Марий АССР У Торъял кундем Ӱлыл Ядыкплак ялеш шочын.
Яблочкин, Василий Степанович

Ошэл Васлий (Василий Степанович Яблочкин) (, Россий империй, Озаҥ губерний, Чарла уезд, Пӱясер ял — , Марий АССР, Маскасола кундем, Кугу Шап ял) — марий серызе, почеламутчо.
Илыш корныжо.
Ошэл Васлий 1914 ийын пыргыж тылзын 28-ше кечынже Россий империй Озаҥ губерний Чарла уезд Пӱясер ялеш кресаньык ешеш шочын.
Павлов, Михаил Прокопьевич

Михаил Павлов (Михаил Прокопьевич Павлов) (, РСФСР, Марий АССР, Шернур кундем, Чылдемыр ял — , У Роҥго ола сынан посёлко) — марий серызе.
Илыш корныжо.
Михаил Павлов 1937 ийын ага тылзын 7-ше кечынже Марий АССР Шернур кундем Чылдемыр ялеш кресаньык ешеш шочын.
Казаков, Пётр Иванович

Пӧтыр Пайдуш (Печа, П. Пӧтыр, Йыван Пӧтыр, Артист П. Вуймар, Йошкар Йыван) (Пётр Иванович Казаков), (, Россий империй, Озаҥ губерний, Чарла уезд, Пӱнчерсола ял — , Марий АССР, Маскасола кундем, Поланур ял) — марий серызе, почеламутчо, кусарыше, артист. 
Илыш корныжо.
Пӧтыр Пайдуш 1907 ийын пеледыш тылзын 5-ше кечынже Россий империй Озаҥ губерний Чарла уезд Пӱнчерсола ялыште кресаньык ешеш шочын.
Першин, Илья Биктубаевич

Илья Першин (Илья Биктубаевич Першин) (, РСФСР, Башкир АССР, Благовещенск кундем, Ӱлыл Уса ял) — марий серызе, почеламутчо.
Илыш корныжо.
Илья Першин 1937 ийын пеледыш тылзын 5-ше кечынже Башкир АССР Благовещенск кундем Ӱлыл Уса ялеш кресаньык ешеш шочын.
Петухов, Тимофей Васильевич

Тимофей Петухов (Тимофей Васильевич Петухов) (, РСФСР, Марий АССР, Кужэҥер кундем, Купсола ял — , РСФСР, Марий АССР, Шернур кундем, Чылдемыр ял) — марий серызе, почеламутчо, семлызе, артист.
Илыш корныжо.
Тимофей Петухов 1952 ийын пургыж тылзын 14-ше кечынже Марий АССР Кужэҥер кундем Купсола ялеш кресаньык ешеш шочын.
Карпов, Прокопий Карпович

П.Карпов-Пӱнчерский (Пектерек, Тойметкин, Корак Кордывай, Тептеран, Пӱнчелдыр, Ӧрза Пондаш) (Прокопий Карпович Карпов), (, Россий империй, Озаҥ губерний, Чарла уезд, Пӱнчерсола ял — , Озаҥ ола) — марий серызе, туныктышо, кусарыше, артист, литератур критик, мер пашаеҥ, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1934). 
Илыш корныжо.
П.Карпов-Пӱнчерский 1901 ийын сӱрем тылзын 6-шо кечынже Россий империй Озаҥ губерний Чарла уезд Пӱнчерсола ялыште кресаньык ешеш шочын.
Беленков, Сергей Яковлевич

Сергей Беленков (Сергей Яковлевич Беленков) (, РСФСР, Брянск вел, Почеп кундем, Усошки сола — 1997, шыжым уверде йомын) — руш серызе, почеламутчо, журналист. 
Илыш корныжо.
Сергей Беленков 1929 ийын сӱрем тылзын 20-шо кечынже Брянск вел Почеп кундем Усошки солаште кресаньык ешеш шочын.
Речкин, Пётр Алексеевич

Пётр Речкин (Пётр Алексеевич Речкин) (, РСФСР, Марий АССР, У Торъял кундем, Тушнур ял — , Моско ола) — марий серызе, кусарыше, журналист, СССР Журналист-влак ушемын йыжъеҥже. 
Илыш корныжо.
Пётр Речкин 1937 ийын сӱрем тылзын 19-ше кечынже Марий АССР У Торъял кундем Тушнур ялеш кресаньык ешеш шочын.
Рожкин, Василий Яковлевич

Василий Рожкин (Василий Яковлевич Рожкин) (, Россий империй, Илна губерний, Яраҥ уезд, Кӱшыл Кодам ял — , РСФСР, Марий АССР, Провой кундем, Кужмарий сола) — марий серызе, почеламутчо, туныктышо, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1939), РСФСР-ын сулло туныктышыжо (1965), 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
Илыш корныжо.
Василий Рожкин 1914 ийын пургыж тылзын 26-шо кечынже Россий империй Илна губерний Яраҥ уезд Кӱшыл Кодам ялеш йорло кресаньык ешеш шочын.
Рычкова, Дина Михайловна

Дина Рычкова (Дина Михайловна Рычкова) (, РСФСР, Марий АССР, Шернур кундем, Йошкар Памаш ял) — марий серызе, почеламутчо, туныктышо, Россий Федераций общий образованийын Почётан пашаеҥже (2006).
Илыш корныжо.
Дина Рычкова 1959 ийын ага тылзын 21-ше кечынже Марий АССР Шернур кундем Йошкар Памаш ялыште кресаньык ешеш шочын.
Савинов, Александр Герасимович

Савинов Эчан (Александр Герасимович Савинов) (, Россий империй, Озаҥ губерний, Чарла уезд, Йокнур Ял — ) — марий серызе, почеламутчо, журналист, артист, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. 
Илыш корныжо.
Савинов Эчан 1896 ийын теле тылзын 6-шо кечынже Россий империй Озаҥ губерний Чарла уезд Йокнур Ялеш кресаньык ешеш шочын.
Поленга

Поленга (, ) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
Верланыме вер.
Виловат сола воктене келге коремын кок могырныжо лийын шоген.
Эртымгорно.
Виловат сола деке ушалтын.
Сенькова, Алевтина Михайловна

Алевтина Сенькова (Алевтина Михайловна Сенькова) (, РСФСР, Марий АССР, Провой кундем, Юмбылак ял) — марий серызе, почеламутчо.
Илыш корныжо.
Алевтина Сенькова 1957 ийын сорла тылзын 19-ше кечынже Марий АССР Провой кундем Юмбылак ялеш кресаньык ешеш шочын.
Сергеев, Михаил Тихонович

Михаил Сергеев (Михаил Тихонович Сергеев) (, РСФСР, Марий автоном область, Юлсер кундем, Чодыраял ял — , Йошкар-Ола ола) — марий серызе, шанчызе, шымлызе, историк, журналист, краевед, историй шанче кандидат, РСФСР-ысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1990), 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде да Совет-япон сар-влакын участникше. 
Илыш корныжо.
Михаил Сергеев 1926 ийын сӱрем тылзын 15-ше кечынже Марий автоном область Юлсер кундем Чодыраял ялеш кресаньык ешеш шочын.
Плешков, Иван Михайлович

Иван Плешков (Иван Михайлович Плешков) (, Россий империй, Озаҥ губерний, Чарла уезд, Аксаматово ял — , РСФСР, Марий АССР, Маскасола кундем, Аксаматово ял) — марий серызе, почеламутчо, кусарыше, драматург, артист, СССР Серызе-влак ушем йыжъеҥже (1956). 
Илыш корныжо.
Иван Плешков 1912 ийын ӱярня тылзын 30-шо кечынже Россий империй Озаҥ губерний Чарла уезд Аксаматово ялеш кресаньык ешеш шочын.
Смирнов, Гаврил Тихонович

Смирнов Кавырля (Гаврил Тихонович Смирнов) (, Россий империй, Илна губерний, Вӱрзым уезд, Китне ял — , РСФСР, Южно-Сахалинск ола) — марий серызе, журналист, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. 
Илыш корныжо.
Смирнов Кавырля 1906 ийын вӱдшор тылзын 12-шо кечынже Россий империй Илна губерний Вӱрзым уезд Китне ялеш йорло кресаньык ешеш шочын.