Лӱммут

Йылмылончыш шанчыште лӱ́ммут — настам ончыктышо ойлымаш ужаш. Лӱммут "кӧ?" але "мо?" йодышлан вашмутым пуа.
Обращений семын каласалтше лӱммут ойлончо йыжыҥ ок лий.
Чонан да чондымо лӱммут-влак.
Кӧ? йодышлан вашмутым айдемым ончыктышо лӱммут-влак веле пуат. Мутлан: ко? — "ӱдыр", "рвезе", "туныктышо", "колызо", "гармоньчо", "йылмызе". Моло лӱммут, чонанжат, чондымыжат, мо? йодышлан вашмутым пуа, мутлан: мо? — "ушкал", "имне", "кол", "куэр", "шопкер".
Чонан лӱммут-влак куд вочмык дене веле вашталтыт, мутлан: И. "ава", Р. "аван", Д. "авалан", В. "авам, Ср. авала, Совм. аваге". Чондымо лӱммут-влак чыла вочмыкышто каласалтыт: И. "вуй", Р. "вуйын", Д. "вуйлан", В. "выйым", Ср. "вуйла", Совм. "вуйге", М. "вуйышто", Н. "вуйыш(ко)", О. "вуеш".
Собственный да нарицательный лӱммут-влак.
Икгай наста-влаклан пуымо лӱмым нарицательный лӱммут маныт, мутлан: "ер", "газет", "ял", "эл", "эҥер".
Посна насталан пуымо лӱмым собственный лӱммут маныт, мутлан: "Таир ер", ""Ямде лий" газет", "Учимсола", "Марий Эл", "Юл".
Собственный лӱммут-влак улыт:
Собственный лӱммутым кугу йӱкпале дене тӱҥалын возат. Кнага, журнал, газет, сӱрет, кинофильм, спектакль, завод, фабрик да южо моло собственный лӱммут кугу йӱкпале дене тӱҥалын возалтыт да кавычкеш налалтыт, мутлан: "Шӧртньӧ падыраш" повесть, "Пачемыш" журнал, "Морко мланде" газет, "Мӱкш отар" спектакль.
Лӱммутын чотшо.
Лӱммутын кок чотшо уло: шкет да шуко. Шуко лӱммутым кок чотыштат каласаш лиеш: "ял" - "ял-влак", "урем" - "урем-шамыч", "ава" - "авамыт", "пасу" - "пасулаште".
Лӱммутын чотшо гыч наста мыняр улмым пален налына. Шкет чот ик настам каласен пуа. Шуко чот икте деч шуко икгай наста улмым ончыкта.
Лӱммутын шуко чот сынжым ышташ "-влак", "-шамыч", "-мыт", "-ла" супикс-влак кучылталтыт.
Юмо лӱммутым шкетй чотышто веле каласаш лиеш. Тыгай улыт, мутлан:
Шотлымо чотмут почеш, тыгак "шуко", "шагал", "ятыр", "икмыняр" шомак почеш шогышо лӱммут шкет чотышто возалтеш, мутлан: "Урем дене кок еҥ кая." "Погынымашке ятыр еҥ толын."
"Нине", "нуно" олмештышмут почеш шогышо лӱммут шуко чотышто лиеш, мутлан: "Нине олмапу-влак кугу йӱштымат чытат." "Нуно ял-влак уэш кушкаш тӱҥалыныт."
Лӱммутын лицаже.
Лӱммут чот да вочмык дене вашталтме семынак лица денат вашталт кертеш. Лица настан кӧн але мон улмыжым палаш полша. Тидым лица супикс-влак каласен пуат.
Лӱммутын кок чотысо кум лицаже уло (а лица сынже - кудыт), мутлан:
Лӱммутын икымше лицаже ойлышо еҥын настажым ончыкта: "мыйын кнагам", "мемнан кнага".
Лӱммутын кокымшо лицаже, ойлышо еҥ кӧ дене кутыра, тудын настажым ончыкта: "тыйын пӧртет", "тендан пӧртда".
Лӱммутын кумшо лицаже, кӧ але мо нерген ойлат, тудын насташтым ончыкта: "тудын аваже", "нунын авашт", "колхозын пасужо", "пушеҥгын лышташыже".
Лӱммутыш лица супикс ешаралтеш гын, лӱммутым "мыйын", "тыйын", "тудын", "мемнан", "тендан", "нунын" олмештышмут-влак деч поснат ойлаш лиеш, мутлан: "тыйын ачат" - "ачат", "нунын пакчашт" - "пакчашт".
Лица супиксан лӱммутым возен моштымаш.
Шкет чот икымше да кокымшо лицаштыже возалтыт:
Пералтышдыме йоҥйӱк мучашан лӱммутым шкет чотысо икымше ден кокымшо лицаште каласыме годым пералтышдыме йӱк лектын возеш: "корн-ем", "корн-ет", "имн-ет", "печ-ет".
Шкет чотын кумшо лицаштыже да шуко чотын кум лицаштыжат пералтышдыме йоҥйӱк "ы" йӱкыш савырна: "пече" - "печы-же", "печы-на", "печы-да", "печы-шт".
Родо-тукымым ончыктышо южо лӱммут ("шольо", "чӱчӱ", "чӱчӱньӧ", "шешке", "веҥе", "оньо") шкет чотын кокымшо лицаштыже "-ч" супиксым налеш, мутлан: "эргы-ч", "шольы-ч", "чӱчӱ-ч", "чӱчӱньы-ч", "веҥы-ч", "шешкы-ч", "оньы-ч".
Лӱммутын ышталтмыже.
Ик мутвожан лӱммутым тӱҥ лӱммут маныт, мутлан: "ола", "ял", "пӧрт", "вуй", "кид".
Вес шомак гыч ышталтше лӱммутат шагал огыл. Нуно кум йӧн дене ышталтыт:
Пытартыш кок йӧн дене лӱммут-влак ышталтыт.
Супикс дене ышталтше лӱммут-влак.
Ида мондо! Шинчымаш, погынымаш да тыгаяк чыла моло шомакыште -маш супикс ончылсо ы йӱкпале лӱммутын 2-шо спряжениян глагол гыч ышталтмыжым палдара.
Йыгыр лӱммут-влак.
Кок але кум шомакым иктыш ушен але мужырын каласен иштыме лӱммутым йыгыр лӱммут маныт, мутлан: "кандывуй", "кугырӱдывондо", "иза-шольо", "уш-акыл".