Тужаров, Геннадий Матвеевич

Геннадий Матвеевич Тужаров ( РСФСР, Киров вел, Яраҥ кундем, Симаничи ял — ) — марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (1967), филологий шанче доктор (1998), профессор (1999), Марий Эл Республикысе шанчын сулло пашаеҥже (1995), Россий Федерацийысе кӱшыл профессионал туныктышын почетан пашаеҥже (2001).
Илыш корныжо.
Геннадий Матвеевич 1931 ийын шорыкйол тылзын 7-ше кечынже Киров вел Яраҥ кундем Симаничи ялеш шочын. 
Ачажын фронтыш каймыж деч вара изиж годымак аваж дене пырля Йошкар-Олашке илаш кусненыт. Марий кундемыште тудо ÿмыржö мучко туныктымо учрежденийлаште пашам талын ыштен. 1953 ийыште Йошкар-Оласе педучилищым пытарен да кыдалаш образованийым налын. 1958 ийыште историй да филологий факультетым «руш йылме да литератур туныктышо» специальностьым тунем пытарен да кÿкшыт образованийым налын. 
Г. М. Тужаров шанче пашашке 60-шо ийла покшелне толын. Тиде шанче пашашке тыршенак ушнен. 1965-1967 ийлаште Советское финно-угроведение (СФУ) журналын лаштыкыштыже индеш статьям савыктен луктын.
Туныктымо пашажым тудо ялыште тÿҥалын. Варажым Г. М. Тужаров кок ий жапыште марий АССР министерстве просвещенийыште пашам ыштен. Но самырык рвезым лач шке шочмо йылмын шанчышкыже веле шупшын. Тиде паша тудым тунемын пытарме шке институтышкыжо руш йылме кафедрыш вÿден. Студент-влак дене пашам ыштымаш, нуным лингвистический дисциплиным туныктымаште тудын чонжо эшеат чот марий йылмым шымлаш кумылжо лектын. Марий йылмым тунемме кумылжо самырык филологым Тарту университетын аспирантурышкыжо вÿден.
Аспирантурышто Г. М. Тужаров марий йылмын диалектшым, тудын тайныжым шарналтен. Изиж годымак филолог марий-влакын мутланымыштым, мутын ныжылгын йоҥгымыжым колыштын. Палемдаш кÿлеш, лач тиде Г. М. Тужаровым шке шочмо диалектшым шымлаш, диссертационный темым возаш шÿкалын. 1966 ийыште тале марий диссертацийым возен да сайын арален. Тиде пашам тале академик, учёный-полиглот Пауль Аристэ полшымо дене ыштен.
Пауль Аристэ шке финн-угор шанче школ денже уло тÿнялан палыме.
Аспирантурышто Г. М. Тужаров сай филолог шинчымашым налын, исследователь-финноугровед лийын лектын. Тудо финно-угровед шанчым тыршенак тунемын . Аспиран лиймыж годымак, Г. М. Тужаров «Советский финно-угроведений» (СФУ) международный журналышке кас-йÿдвел наречий нерген возен,а вараже ик эн тале авторжо лийын. Шке икымше шымлыме пашажым, диалект нерген кок книгашке пуртен-«Марий йылмын кас-йÿдвел наречийже» (1970) да «Марий йылмын кас-йÿдвел наречий словарьже» (1971).
Аспирантурышто марий филолог П. Аристэнын шанче школжым тунем пытарен. Тарту университетыште, чылалан палыме тунамсе жаплан, учёный-финноугровед-влак пашам ыштеныт. Тушто финн-угор могыр гыч аспирант-влак, докторант-влак тунемыныт. Тыште гына Г.М. Тужаров тале лингвист лийын лектын.
Тунемын пытарме деч вара, тале лингвист, филолог мöҥгеш шке педагогический институтышкыжо пöртылын, кушто нылне ий утла пашам ыштен да тÿжем утла самырык лингвист-влакым ямдылен. Южышт Г.М. Тужаровын корныжым тошкеныт.
Тале филолог лÿм мутын грамматический категорийжым шымлен.
Г.М. Тужаров тÿрлö медаль дене суапландаралтын: «За доблестый труд в годы Великой Отечественной войны», «50 лет победы в Великой Отечественной войне», «Ветеран труда»; тыгак орден дене «Почётный работник высшего профессионального образования Российской Федерации». Тудлан «Заслуженный деятель науки Марийской АССР» лÿмым пуэныт.
Геннадий Матвеевич Тужаров вучыдымын 19 ноябрьыште 2008 ийыште ÿмыржö кÿрылтын. Тудлан 77 ий лийын.
Г. М. Тужаровын илыш корныжо хронологий почеш.
7 шорыкйол тылзе 1931 ий – Геннадий Матвеевич Тужаров Киров велысе Яраҥ кундемыште шочын.
1940-1944 - Киров областьысе Яраҥ районысо Мало-Шалайский тÿҥалтыш школын тунемшыже. 
1944-1948 - Марий АССР Медведево районысо Медведево кыдалаш школын тунемшыже.
1945, пеледыш тылзе - «За доблестный труд в Великой Отечественной войне 1941-1945 гг.» медаль дене суапландаралтын.
1948-1952 – Йошкар – Оласе педагогический университетын студентше.
1952-1953 - Марий АССР Оршанке кундемысе Табашинский шымияш школын математике дене туныктышыжо.
1953-1958 - Н.К. Крупская лÿмеш Марий кугыжаныш педагогике институтын историй да филологий факультетын студентше.
1958-1959 - Марий АССР Оршанке кундемысе Чирковский кыдалаш школын руш йылме да литератур дене туныктышо да завуч.
1959 - КПСС радамыш пурен.
1959-1961 - Марий АССР Министерство просвещений школлан инспекторжо.
1960 - РСФСР Министерство просвещенийын Почетный грамот денже суапландаралтын.
1961-1963 - Н.К. Крупская лÿмеш Марий кугыжаныш педагогике институтын руш йылме кафедрын ассистентше.
1963-1966 - Тарту оласе (Эстоний) кугыжаныш университетын аспирантше.
1965, пеледыш тылзе - Сыктывкар оласе (Коми АССР) финно-угроведений Всесоюзный конференцийыште участник.
1966 - Тарту олаште «Яранский говор марийского языка (морфологическая характеристика)» диссертацийым арален.
1966-1967 - Н. К. Крупская лÿмеш Марий кугыжаныш педагогике институтын руш йылме кафедрын ассистентше.
1967, ÿярня тылзе - филолог шанчын кандидат лÿмым пуэныт.
1967-1974 - Н. К. Крупская лÿмеш Марий кугыжаныш педагогике институтын руш йылме кафедрын кÿшыл туныктышыжо.
1969, шошо ага тылзе - Йошкар-Оласе финн-угор Фсесоюзный конференцийын участникше.
1970, сорла тылзе - Таллинн оласе (Эстоний) 3 Международный конгрессын финноугровед участник.
1974, кылме тылзе - «руш йылме»кафедрын доцент лÿмым налын.
1979 - РСФСР Министерство просвещенийын Почетный грамот денже суапландаралтын.
1974-1983 - Н. К. Крупская лÿмеш Марий кугыжаныш педагогике институтын руш йылме кафедрын доцентше.
1983-1985 - Н. К. Крупская лÿмеш Марий кугыжаныш педагогике институтын кÿшыл шанче сотрудникше.
1985 - Сыктывкар оласе (Коми Республик) 5 Международный финноугровед конгрессын участникше.
1985-1991 - Н. К. Крупская лÿмеш Марий кугыжаныш педагогике институтын руш йылме кафедрын доцентше.
1987, вÿдшор тылзе - «Ветеран труда» медаль дене суапландаралтын.
1987 - Устинов оласе (Удмурт АССР) 17 Всесоюзный финно-угор конференцийын участникше.
1990 - Дебрецен оласе (Венгрий) 7 Международный финноугровед конгрессын участникше.
1991-1997 - Н.К. Крупская лÿмеш Марий кугыжаныш педагогике институтын языкознаний кафедрын доцентше.
1994, кылме тылзе – Йошкар-Оласе ,1 Всероссийский финноугровед шанче конференцийын участникше.
1995, ÿярня тылзе - «50 лет Победы в Великой Отечественной войне 1941-1945» медаль дене суапландаралтын.
1995, шыжа тылзе - «Марий Эл Республикысе шанчын сулло пашаеҥже» лÿмым пуэныт.
1996 – Йошкар - Ола, РМЭ, «Структура и развитие волжско-финских языков» теман конференцийын участникше.
1997, шыжа тылзе - 2008, кылме тылзе - Н. К. Крупская лÿмеш Марий кугыжаныш педагогике институтын языкознаний кафедрын профессоржо.
1998 – Йошкар - Ола, РМЭ, Марий кугыжаныш университетыште «Грамматические категории имени существительного в марийском языке» теман шанче докладым арален.
1999, вÿдшор - доктор филологических наук лÿмым пуэныт.
1999, кылме тылзе - чумыр да таҥастарыме языкознаниыйн профессор лÿмым пуэныт.
2001, ÿярня тылзе - Российской Федерацийысе кӱшыл туныктышын почётан пашаеҥже лÿмым пуэныт.
2005, сорла тылзе – Йошкар - Ола, РМЭ , 5 Всероссийский финноугровед шанче конференцийын участникше.
2008, 19 кылме тылзе – Г. М. Тужаровын илышыже кÿрылтын.