tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Простомолотов, Евгений Иванович

Простомолотов Евгений Иванович. Родился 29 января1952 года в Алматы (Алма-Ата, Казахстан). Советский, казахстанский баянист-исполнитель, искусствовед, методист, дирижер. 
Заслуженный деятель культуры Республики Казахстан (2004); член Союза музыкальных деятелей РК с 1991 г. Отличник образования РК (1994); 
В 1976 году окончил Алма-Атинское музыкальное училище по классу баяна и аккордеона у основоположника казахстанской профессиональной школы баянистов, заслуженного учителя Казахстана, профессора Ошлакова Константина Кирилловича;
В 1985 году окончил Кыргызский Государственный институт искусств им. Бибисары Бейшеналиевой (по классу баяна и дирижирования В.П. Бондаренко); с 1977 года – концертмейстер Казахского Государственного театра кукол, В составе концертных бригад театра и Казахского гастрольного объединения «Казахконцерт» выезжал на гастроли по Казахстану, аккомпанировал Народным артистам Р. Баглановой и М. Мусабаеву; с 1981 года руководитель детского оркестра русских народных инструментов Дома школьников № 3 (сейчас ЦРТ - Центр развития и творчества "SAMGAU") Управления образования г. Алматы. Параллельно преподает историю искусств в Алматинском филиале Санкт-Петербургского гуманитарного университета профсоюзов.
Лауреат 1-го Всесоюзного фестиваля баянистов и аккордеонистов, посвященного И.Я. Паницкому (диплом 3-й степени, Бишкек, 1991 г.); Лауреат Международного фестиваля исполнителей на народных инструментах (детский оркестр русских народных инструментов), посвященный Я.Ф. Орланскому-Титаренко (диплом 1-й степени, Бишкек, 1992 г.)
 Изданные сочинения: для оркестра русских народных инструментов, различных инструментальных ансамблей, а также переложение для баяна авторских произведений - «Дала сазы» и «Домбыра үні»; аранжировки, переложения, вариации, обработки для баяна, в том числе, Вариации на тему песни М. Шишкина «Ночь светла» (Германия, опус 1), Вариации на тему русской народной песни «То не ветер ветку клонит» (Германия, оп. 30), Вариации на тему уйгурской народной песни «Аппак, аппак тошканлярим» (Германия,оп. 10) для трех баянов, еврейской народной песни «Семь сорок» для двух баянов (Казахстан), музыкальная картинка в «Городском саду» для домры и баяна (Германия), «Кең далада» Е. Брусиловского для домры и фортепиано (Германия, оп. 2); вокальные сочинения; изданные методические пособия: «Детский оркестр народных инструментов», - А., 1992; «Играй, оркестр»,- А.,1992 ; «Константин Ошлаков (воспоминания об учителе)»; - А., 2002; статьи, очерки в периодической печати (газетах, журналах РК) и интернет-порталах.
Источник информации:
 Антология казахстанской баянной литературы (сост. З. Смакова, М. Конысбаев, часть 2), - А., 2013 г.
Стеноринхос

Стеноринхос () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 5 еш куэ уло.
Эпипогиум

Эпипогиум () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Евразийын, Йӱдвел Африкын да Океанийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 12 еш куэ уло.
Месаденелла

Месаденелла () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 7 еш куэ уло.
Перистерий

Перистерий () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 13 еш куэ уло.
Хисис

Хисис () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 10 еш куэ уло.
Цератостилис

Цератостилис () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын да Океанийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 60 - 145 еш куэ уло.
Циртоподиум

Циртоподиум () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 40 еш куэ уло.
Хамэгастродий

Хамэгастродий () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 3 еш куэ уло.
Орлеанезий

Орлеанезий () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Бразилийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 9 еш куэ уло.
Лепантопсис

Лепантопсис () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 40 еш куэ уло.
Каулартрон

Каулартрон () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 4 еш куэ уло.
Цефалантера

Цефалантера () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Евразийын, Африкын да Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 18 еш куэ уло.
Псевдованиль

Псевдованиль () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын ден Австралийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 8 еш куэ уло.
Кекеттий

Кекеттий () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Кечывалвел Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 4 еш куэ уло.
Хилосхиста

Хилосхиста () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 20 еш куэ уло.
Анцистроринхус

Анцистроринхус () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Африкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 18 еш куэ уло.
Андрокорис

Андрокорис () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 6 еш куэ уло.
Ангрекопсис

Ангрекопсис () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Африкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 16 еш куэ уло.
Тайний

Тайний () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 37 еш куэ уло.
Антосифон

Антосифон () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, кушшо пеледыш.
Калипсо (кушкыл)

Калипсо () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Йӱдвел Евразийын да Йӱдвел Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 1 еш куэ уло.
Каттлеелла

Каттлеелла () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Бразилийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 1 еш куэ уло.
Кориантес

Кориантес () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 53 еш куэ уло.
Корициум

Корициум () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Эрвел да Кечывалвел Африкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 15 еш куэ уло.
Криптоцентрум

Криптоцентрум () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 19 еш куэ уло.
Криптостилис

Криптостилис () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын да Океанийын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 23 еш куэ уло.
Цианэорхис

Цианэорхис () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 2 еш куэ уло.
Дихэа

Дихэа () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 100 еш куэ уло.
Диплокаулобиум

Диплокаулобиум () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Малайзий, Австралий, У Гвиней ден Соломон Отро-влакын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 100 еш куэ уло.
Полистахий

Полистахий () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Африка, Азий ден Америкаын шуко верлаште кушшо пеледыш.
Сольфеджио

Сольфе́джио ( — соль ден фа музык ното лӱмла гыч ыштыме) — икмыняр ыҥан музык термин.
Трисетелла

Трисетелла () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Кечывалвел Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш.
Мазама

Мазама () – Америкыште пӱчӧ-влак йамагат гыч изи ("M. rufina, M. chunyi, M. bricenii, M. nana, M.bororo") да кугу ("M. americana" ден "M. gouazoubira") шӧр пукшышо. Капше 40 ("M. chunyi") - 70 ("M. gouazoubira") см, нелытше 10 ("M. chunyi") - 25 ("M. gouazoubira") кг. 
Лӱмжӧ астек (науатль) "mazame" (pl) / "mazatl" (sg) ('пӱчӧ') мут гыч лектын.
Вокализ

Вокали́з ( — йоҥгышо, мурышо) — мут деч посна йоҥйӱкла дене гына мурымо айдеме йӱк дене йоҥгалтарашлан музык пьесе. Тугак тиде термин дене мурымаш мастарлык могырым айдеме йӱкым вияҥдашлан келыштарыме упражнений-влакым лӱмдат.
Вокализ 18-ше курым кыдалне шочын. Мут деч посна айдеме йӱк дене йоҥгалтарыме икымше произведений-влаклан Люлли ден Рамо композитор-влакын упражненийышт шотлалтыт. Воклиз техникыште возымо упражнений-влак туныктымаште 19-ше курым марте кумдан кучылталтыныт.
19-ше курымышто вокализ фортепиано аккомпанентан этюд-влаклан кӧра популярлыш савырна. Мутлан, ту жапыште Джузеппе Конконын вокализше-влак кумдан популярле лийыныт.
Эн палыме вокализ негызеш возымо произведений-влак: Рахманиновын «Вокализше», М. Равельын «Хабанерыже» , Вилла-Лобосын «5№-ан Бразилийсе бахианыже», Р. Глиэрын Йӱк ден оркестрлык концертше.
Пуду

Пуду () – Кечывалвел Америкыште пӱчӧ-влак йамагат гыч изи шӧр пукшышо. Капше 60-90 см, нелытше 7-10 кг. 
Лӱмжӧ мапуче "pudú" мут гыч лектын.
Суас Эл

Суас Эл Республик ("Татарстан", ; ) — Россий Федерацйын ужашыже, Тудо Юлсер федерал йырвелыш пура.
Рӱдола — Озаҥ.
Киров, Сембер, Самаре, Оренбург велла, Марий Эл, Чуваший, Пошкырт Эл, Одо Эл Республик-влак дене йыгыре улеш.
1920 ий 27 агаште негызлыме.
Географий верланыма.
Суас Эл Россий Федераций покшелне, Элвел-Европысо лапверыште, Юл да Чолман эҥервлакын иктыш йоген ушнымо верыштыже улеш. Озаҥ Моско деч эрвел могырышто, 797 меҥге тораште верланен. 
Республикын кужытшо йӱдвел гыч кечывалвелыш — 290 меҥге да касвел гыч эрвелыш — 460 уштыш. 
Республикын территорийже тöрвер да чодрастепян зонышто улеш, Юлын пурла серыштыже изи кÿкшакавлак вашлиялтыт. 90% кумдыкшо теҥӹзÿмбал деч 200 м марте кÿкшытыштö верланен.
Республик территорийын 16% деч утларакшым чодра айла, тушто тумо, писте, куэ, шопке, иман пушеҥгевлак гыч пÿнчö, кож кушкыт. Верысе фауныш 430 тÿрлö тупрÿдан да ала мыняр шÿдö наре тупрÿдыдымö янлык вид пура.
Игече.
Игече икмардан кукшо. Южгунам пеш чот кукшо (засуха) лиеш. Шорыкйол тылзын (эн йÿштö тылзе) кыдалш температуржо −14 °C, сÿрем тылзын (эн шокшо тылзе) кыдалш температуржо +19 °C. Йÿр да лум 460 гыч 520 мм марте лиеш. Кушкыл 170 наре кечыште кушкеш да вияҥеш.
Рок.
Рок тÿрлö улмыж дене ойыртемалтеш — республикын йÿдвелныже чодрасе сур да ломыж рок гын, кечывалвелне тÿрлö сынан шемрок вашлиялтеш (32 % кумдыкышто).
Пӱртӱс поянлык.
Республикын тÿҥ мландыкöргö поянлыкше — нефть. Республикыште 800 млн тонн лукташ лийме нефть уло; чылаже 1 млрд тонн шапаш лийын кертеш ман шонат. 
Республикын кечывалвелныже Ромашкино да Альметьевск ола воктенысе Новоелхово нефть улмо вервлак Российыште ик эн кугу улыт. Республикыште нефть дене пырля эше нефтьысе газым луктыт — 1 тонн нефтьлан 40 м³. Тыгак ала-мыняр пÿртÿсгаз да газконденсат улмо вер палыме.
Республикын мландыкöргыштыжö тыгак поркÿ (известняк), доломит, чоҥымо ошма, кермычым ыштыме шун, чоҥымо кÿ, сирапор (гипс), шаргÿ дене варналтше ошма, тургыж (торф) уло. Тыгак нефтебитум, кÿреншÿй, мландышÿй, йÿлышö сланец, цеолит, вÿргене, боксит уло манын шонат.
Калыкчот.
2002 ийысе Кугыжаныш калык перепись почеш, Суас Элыште тыгай калык-шамыч илат:
Илем-влак.
Суас Элын эн кугу илемлан Озаҥ ола шотлалтеш. Тыгак, Республикыште 24 ола, 17 ола сынан поселко, 897 сельсовет уло.
Административ-кумдык шеледымаш.
Суас Эл Республикын Конституциже почеш тудын Республикын кумдыкшо 57 административ ужашлан шелалтеш: 43 район, 14 республике кӱкшытан ола.
Антилла

Антилла () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш.
Антилланорхис

Антилланорхис () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура пеледыш.
Аорхис

Аорхис () — Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын шуко верлаште кушшо пеледыш.
Апода-прорепентий

Апода-прорепентий () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура пеледыш.
Апоростилис

Апоростилис () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, У Зеландийын шуко верлаште кушшо пеледыш.
Аракамуний

Аракамуний () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, кечывалвел Венесуэлаын шуко верлаште кушшо пеледыш.
Арахнитес

Арахнитес () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура пеледыш.
Архинеоттий

Архинеоттий () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура пеледыш.
Арелдий

Арелдий () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Панамын шуко верлаште кушшо пеледыш.
Армодорум

Армодорум () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура пеледыш.
Арноттий

Арноттий () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура пеледыш.
Арпофиллум

Арпофиллум ( ) – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура пеледыш.
Артрохилус

Артрохилус () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура пеледыш.
Арторима

Арторима () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Мексикын шуко верлаште кушшо пеледыш.
Асцидиерий

Асцидиерий () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын шуко верлаште кушшо пеледыш.
Аскохилопсис

Аскохилопсис () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура пеледыш.
Аскохилус

Аскохилус () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура пеледыш.
Аскоглоссум

Аскоглоссум () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Океанийын шуко верлаште кушшо пеледыш. 
Урлык гибрид-влак.
&lt;dd&gt;Ascoglossum x Renanthera (Ren.): Renanthoglossum (Rngm.)
&lt;dd&gt;Ascoglossum x Aerides (Aer.): Nonaara (Non.)
&lt;dd&gt;Ascoglossum x Arachnis: Ngara (Ngara)
&lt;dd&gt;Ascoglossum x Paraphalaenopsis: Ascoparanthera (Apn.)
&lt;dd&gt;Ascoglossum x Phalaenopsis (Phal.): Dresslerara (Dres.)
&lt;dd&gt;Ascoglossum x Rhynchostylis: Lauara (Lauara)
&lt;dd&gt;Ascoglossum x Trichoglottis: Sheehanara (Shn.)
&lt;dd&gt;Ascoglossum x Vanda: Pantapaara (Pntp.)
&lt;dd&gt;Ascoglossum x Vandopsis: Freedara (Fdra.)
Атопоглоссум

Атопоглоссум () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура пеледыш.
Аулосепалум

Аулосепалум () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш.
Ауксопус

Ауксопус () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Африка ден Мадагаскарын шуко верлаште кушшо пеледыш.
Азадехделий

Азадехделий () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура пеледыш.
Онцидиум

Онцидиум () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш.
Барлий

Барлий () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура пеледыш.
Базифиллэа

Базифиллэа () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш.
Батеманний

Батеманний () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Бразилийын шуко верлаште кушшо пеледыш.
Айдемын анатомий

Айдемын анатомий ( — кӱшно да — «пӱчкаш», «руаш») — анатомийын ужашыже, кудо айдемын морфологийжем шымла.
Беклардий

Беклардий () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура пеледыш.
Белоглоттис

Белоглоттис ( &lt; «пикш» да «йылме») – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Йӱдвел ден Кечывалвел Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш.
Циррхей

Циррхей () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Бразилийын шуко верлаште кушшо пеледыш.
Цирропеталум

Цирропеталум ( &lt; «fringe» да «petal») – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азий ден Океанийын шуко верлаште кушшо пеледыш.
Холокост

Холокост — эртык факт, кудыжо шке жапыште шуко еврей-влакым национальность шот дене концлагерьлаште индырен пуштыныт.
Тайра (ыҥ-влак)

Тайра мут ончыктен кертеш:
Тайра (лӱм)

Тайра́ ( гыч «Дараявауш» — "Порылыкын озаже") — Дария ӱдырамаш лӱмжын марий калыкыште кучылтмо вариантше.
Гагра

Гагра (, , ) — ола Абхазийыште.
Гудаута

Гудаута (, ) — ола Абхазийыште.
Токташева-Виноградова, Эльвира Александровна

Эльвира Токташева, Эльвира Токташева-Виногорова (Эльвира Александровна Токташева-Виногорова) (, РСФСР, Марий АССР, Морко кундем, Морко ола сынан посёлко) — марий мурызо, Марий Эл Республикысе Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш самырыктукым премийын лауреатше (2012).
Илыш корныжо.
Эльвира Токташева 1985 ийын пеледыш тылзын 11 кечынже Морко ола сынан посёлкышто шочын. Палантай лӱмеш тӱвыра да сымыктыш колледжыште тунем пытарымек каклык усталык рӱдерыште тыршаш тӱҥалын. Чӱчкыдын Марий Эл, Пошкырт Эл, Суас Эл, Киров вел да моло марий кундемлаште эртыше концертыште шуаралтеш. 
Муро паша.
Эльвира Токташева шкет мурымыж дене чапланен. Но дуэт-влакымат чоҥен, тыге, Роза Искакова да Александр Речкин дене пырля мурымыжо сайын палыме улеш.
Геликоний

Геликоний () – Heliconiaceae кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын, Индонезийын да Океаниийын шуко верлаште кушшо пеледыш.
Георгина

Георгина () – Asteraceae кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш.
Гербера

Гербера () – Asteraceae кушкыл-влакын тукымыш пура, Кечывалвел Америкын, Африкын да Азийын шуко верлаште кушшо пеледыш.
Йошкар-Ола (ыҥ-влак)

Йошкар-Ола мут дене тӱҥ шотышто Марий Эл Республикын рӱдӧ олажым лӱмдат. Но тиде лӱм эше кучылташтеш:
Трихоглоттис

Трихоглоттис () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Азийын ден Океанийын шуко верлаште кушшо пеледыш.
Чаранӧшман кушкыл

Чаранӧшман кушкыл () — иман да тыгайрак кушкыл-влакым кучышо нӧшман кушкыл группо.
Иман кушкыл

Иман кушкыл ( или "Coníferae") - ...
Пицунда

Пицунда (, — «Бичвинта») — ола Абхазийыште.
У Афон

У Афон (, , ) — Грузийыcе ола.
Лаврентьев, Зосим Фёдорович

Зосим Фёдорович Лаврентьев (1923 ийын 6 Вӱдшор, Курыкмарий кундем) — сӱретче да сымыктыш пашаеҥ, Марий Эл Республик сымыктышын сулло пашаеҥже, Россий Федерацийын сулло сӱретчыже. 10 ий тудо «Пачемыш» журналын сӱрет шотышто редакторжо лийын. Умбакыже шке семынже пашам ышташ тӱҥалын. 1964-ше ийыште Совет Ушемын сӱретче–влак ушемын еҥже лийын. Ончерже-влак Российысе тӱрлӧ олалаште да йот эллаштат эртеныт.
Сабанцев, Геннадий Леонидович

Геннадий Сабанцев-Ояр (Геннадий Ояр, Ояр) (Геннадий Леонидович Сабанцев) (, РСФСР, Марий АССР, Кужэҥер кундем, Йырмарий ял) – марий серызе, почеламутчо, журналист, кусарыше, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1998), Марий Эл Республикын сулло журналистше (1999), Марий Эл Республикын Калык почеламутчыжо (2015), Марий Эл Республикысе С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше (2019). 
Илыш корныжо.
Геннадий Сабанцев-Ояр 1958 ийын вӱдшор тылзын 8-ше кечынже Марий АССР Кужэҥер кундем Йырмарий ялеш кресаньык ешеш шочын. Ужар жапше, школыш коштмо пагытше Аганур ялыште эртен. 
Ондак Саламатнур кандашияш, а вара Руш Шой кыдалаш школлаште шинчымашым поген.
1975–1980 ийлаште Марий кугыжаныш университетысе историй-филологий факультетын шочмо йылме да литератур пӧлкаштыже тунемын.
Паша корныжым журналистике дене кылден. Кужэҥер районысо «Ӱжара» газет редакцийыште кусарыше да корреспондент семын тыршен, «Пачемыш», «Пионер йӱк», «Ончыко» журнал-влакын редакторжо, «Ямде лий» газетын тӱҥ редакторжо лийын, тыгак «Кугарня» газет редакцийыште да «Марий Эл» кугыжаныш теле да радио компанийыште тыршен.
2003–2008 ийлаште Мландытӱр йӱдвелыште Чукотка мландыште «Крайний Север» райгазетын корреспондентше лийын, «Беринговский вестник» газетын директор-тӱҥ редакторжо семын пашам ыштен.
Сылнымут корныжо.
Геннадий Сабанцевын икымше почеламутшо «Ямде лий» газетеш 1973 ийын ӱярня тылзын 17-ше кечынже ош тӱням ужын. Почеламутшат тиде тылзылан пӧлеклалтын: «Март» лӱм дене савыкталтын.
Г. Ояр икмыняр поэзий книган авторжо. Икымшыже – «Кинде-шинчал» (1982) тӱшка почеламут сборник. Тылеч вара тудын икте почеш весе: «Чытамсыр курым» (1987), «Нумалтыш» (1993), рушла «Светом единым» (2003), «Шӱмсавыш» (2008), татар поэт Р. Минуллинын возымыжым шочмо йылмыш вончештарыме «Кумыл сабантуй» (2013) да руш йылме дене «Всполохи сердца» (2014) почеламут сборниклаже савыкталтыч.
1984 ийыште май кыдалне тудлан Москошто эртыше VIII Всесоюзный семинар-каҥашыште лияш пиал шыргыжалын. Тыште почеламутшо-влаклан кугу лӱман руш поэт-влак Н. Доризо, В. Берестов, В. Гордейчев сай акым пуэныт. Тиде семинар негызеш ий мучаштак Москосо «Молодая гвардия» издательствыште «Дни этого года» сборникым савыктыме, руш йылме дене тудын муторлаҥгыжым тушко пуртымо.
1987 ийыште рӱдолаштак «Современник» издательствыште савыкталтше «Середина земли родной» поэзий антологийыш тудынат почеламутшо-влак рушла пурталтыныт.
2017 ийыште Москошто «Современная литература народов России. Поэзия» манме кугу антологий ош тӱням ужо.
Г. Ояр марий йылмыш шагал огыл вес калык гыч лекше поэт-влакын шкаланже келшыше возымыштым кусарен: А. Твардовскийын «Василий Тёркин» поэмыжым, Э. Багрицкийын
«Смерть пионерки» почеламутшым, Ф. Шиллерын «Любовь и коварство» пьесыжым, В. Гуркинын «Любовь и голуби» пьесыжым, Н. Колядан «Бабка Шанель» пьесыжым, татарстанын калык поэтше Р. Минуллинын «Кумыл сабантуй» поэзийжым, руш поэт-влак А. Пушкинын, М. Лермонтовын, С. Есенинын, Н. Сладковын почеламутлажым.
Бентамий

Бентамий () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Африкын да Мадагаскарын шуко верлаште кушшо пеледыш.
Бензингий

Бензингий () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура пеледыш.
Биерманний

Биерманний () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура пеледыш.
Боллей

Боллей () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура пеледыш.
Болусиелла

Болусиелла () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Африкын шуко верлаште кушшо пеледыш.
Брахтий

Брахтий () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура пеледыш.
Brachycorythis

Брахикоритис () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура пеледыш.
Брахипеза

Брахипеза () – Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура пеледыш.
Тыглай ваштар

Тыглай ваштар () – Sapindaceae кушкыл-влакын ваштар урлыкын тукымыш пура, Евразийын шуко верлаште кушшо пушеҥге.
Нур ваштар

Нур ваштар () – Sapindaceae кушкыл-влакын ваштар урлыкын тукымыш пура, Европын, кечывалвел-касвел Азийын, Йӱдвел Африкын да Йӱдвел Америкын шуко верлаште кушшо пушеҥге.
Ош ваштар

Ош ваштар () – Sapindaceae кушкыл-влакын ваштар урлыкын тукымыш пура, Евразийын шуко верлаште кушшо пушеҥге.
Япон ваштар

Япон ваштар ( ; ) – Sapindaceae кушкыл-влакын ваштар урлыкын тукымыш пура, Японийын (Хоккайдо, Хонсю) да кечывалвел Корейын шуко верлаште кушшо пушеҥге.
Колыдымо пеледыш

Колыдымо пеледыш ( &lt; «витой» да «шӧртньӧ») – Asteraceae кушкыл-влакын тукымыш пура, Тошто Тӱняын шуко верлаште кушшо пеледыш.
Кандывуй

Кандывуй ( &lt; «кентавр») – Asteraceae кушкыл-влакын тукымыш пура, Eastern Hemisphere-ын шуко верлаште кушшо пеледыш.
Кылган

Кылган () – Poaceae кушкыл-влакын тукымыш пура кушкыл.
Мӱкшпеледыш

Мӱкшпеледыш () – Lamiaceae кушкыл-влакын тукымыш пура, Кечывалвел Европын шуко верлаште кушшо кушкыл.
Саву теҥыз

Саву — Тыныс тептеҥызын отро-влакгокласе теҥыз. Флорес, Сумба, Тимор отро-влак коклаште верланен. Кумдыкшо 35 тӱж. меҥ², кокласе келгыт 1683 м, эн кугу келгыт 3475 м. Вӱдын температуржо ӱмбалне 26 °С гыч 28 °С марте. Пундашыште вӱдын температуржо 3 °С марте вола. Шинчаллык (солёность) 34 промилле.
Самар теҥыз

Са́мар () — Филиппин архипелагыште верланыше теҥыз. Кумдыкшо изи; Самар, Лейте, Масабате да Лусон отро-влак коклаште верланен. Тыныс тептеҥызын теҥызланже шотлалтеш.
Селиш теҥыз

Селиш теҥыз () Йӱдвел Америкын йӱдвел-касвел серыштыже верланыше теҥыз. Джорджия, Пьюджет-Саунд да Хуан-де-Фука вӱдушык-влакын кумдыкышт, тыгакак Тыныс тептеҥызын ужашыже (Тамуотер ола деч Десолейш-Саунд марте) пурат. Икымше гана Берт Веббер биолог тиде мутым кучылтын. 
Варажым "Селиш теҥыз" мутым США-н Вашингтон штатыштыже кумдан кучылташ тӱҥалыныт. Но тошто лӱм-влак йомын огытыл. Оппонент-влак ойлат, тиде вӱдкумдыкыш шкешотан вӱдушык да залив-влак пурат. Весе-влаклан "Селиш" мут ок келше, молан манаш гын тиде мут дене теҥыз воктене илыше индеец калык-влакын йылме ешыштым лӱмдат.
Серам теҥыз

Серам, "Церам" () — Малай архипелагыште верланыше отро-влак кокласе теҥыз. Серам, Буру, Сула, Оби, Мисоол отро-влак да Чендравасих пелотро коклаште верланен. Кумдыкшо 161 тӱж. меҥ², вӱд объём 173 тӱж. меҥ³, кокласе келгыт 1074 м, эн кугу келгыт — 5319 м. Пундашыште — ошма ил. Сер воктене коралл риф-влак. 
Тӱҥ порт-влак: Вару (Серам отро), Факфак (У Гвиней отро).
Сибуян теҥыз

Сибуя́н () — Филиппин архипелагын отро-влак кокласе теҥыз. Панай, Таблас, Мариндуке, Лусон, Масбате отро-влак коклаште верланен. Келгытше 1700 метр марте шуеш. Теҥыз покшелне — Сибуян отро. Чӱчукыдын тыште тайфун-влак лиедат.
1944 ий 24 Шыжаште тиде теҥызыште япон да американ флот-влак кокласе кредалмаш лийын. Тыныс тептеҥызыште Кокымшо тӱнямбал сар жапыште тиде пытартыш кредалмашлан шотлалтеш. Японийысе флотын тӱҥ сар вийжым шалатеныт.
Соломон теҥыз

Соломон теҥыз (, ) — Тыныс тептеҥызын отро-влак кокласе теҥызше. Соломонысо, У Британий, У Гвиней отро-влак коклаште верланен. Кумдыкшо 755 тӱж. меҥ², кокласе келгыт 2652 м. Эн кугу келгыт 9103 м. Вӱд йымалне вулкан-влак улыт. Кечывалвелне — вӱдйымалсе риф-влак.
Сулавеси теҥыз

Сулавеси (), Целебес теҥыз — Тыныс тептеҥызын касвел ужашыштыже верланыше отро-влак кокласе теҥыз. Сулавеси, Калимантан, Манданао, Сангихе отро-влак да Сулу архипелаг коклаште верланен. Теҥызын кумдыкшо 453 тӱж. меҥ², келгыт 6220 м марте шуеш.
Сулу архипелагыште мотко шуко коралл риф уло. Калимантанын серыштыже мангр чодра кушкеш. Тӱҥ порт-влак — Венанг Сулавеси отрошто да Таракан (тыгай лӱман отроштак).
Индонезийысе йылме

Индонезийысе йылме () — австронезийысе йылме-влак кокла гыч. Индонезийыште 1945 ий гыч кугыжаныш йылмылан шотлалтеш. 20 млн еҥ наре тудын дене кутыра. Йылмым палыше-влакын чотышт — 200 млн наре. Кутыртыш (диалект)-влак уке.
Фонетика.
Тиде йылмыште 26 йӱк уло. Индонезийысе тиштерыште 23 йӱкпале уло:
A B C D E F G H I J K L M N O P R S T U V W Z.
Тагалог йылме

Тагалог йылме (), (Тагалог; Tagalog [təˈga:log]) — Филиппин Республикын тӱҥ йылме-влак радам гыч йылме. Кутырышо-влакын чотышт Филиппиныште эн кугу.
Тасман теҥыз

Тасман теҥыз (, ) — Австралий ден У Зеландий кокласе вӱд кумдык. Эн келге вер Эрвел-Австралийысе котловиныште, 5200 метр наре. Тасман теҥыз Тыныс тептеҥызын кечывалвел-касвел ужашыштыже верланен. Абель Тасманын лӱмжым нумалеш. Тиде айдеме Тасманий да У Зеландий марте Европышто илыше-влак кокла гыч эн ончыч миен шуын. Варажым Джеймс Кук Тасман теҥызым шымлен, тудын нерген шуко возен.
Тасман теҥызыште икмыняр отро уло. Нуно Австралий да У Зеландий деч тораште верланеныт.
Отро-влак Австралийын кид йымалныже улыт.
Фиджи теҥыз

Фиджи () — Тыныс тептеҥызын кечывалвел-касвелныже верланыше отро-влакгокласе теҥыз.
Йӱдвелне - Фиджи, эрвелне - Кермадек отро-влак. Кечывалвелне - У Зеландий да Тасман теҥыз. Касвелне - Коралл теҥыз.
Теҥыз семын чыла элыште ок шотлалт. Тиде кундемыште келге котловине уло, сандене гына теҥыз радамышке пурталтын. Тӱҥ порт — Сува (Фиджи).
Филиппин теҥыз

Филиппи́н теҥыз (, , , , , ) — Тыныс тептеҥызын отро-влакгокласе теҥызше. Филиппин архипелаг воктене верланен. Мланде дене моло вӱд кумдык деч ок авыралт, молан манаш гын, йырже отро-влак верланеныт.
Флорес теҥыз

Флорес () — Тыныс тептеҥызын отро-влакгокласе теҥызше. Йӱдвелне - Сулавеси, кечывалвелне - Кабиа, Сумбава да Флорес отро-влак. Кумдыкшо 115 тӱж. меҥ². Кокласе келгыт 1522 м наре, эн кугу келгыт 5234 метрыш шуеш.
Тиде кундемыште моткоч шуко ыштыше вулкан уло.
Верысе калык колым куча. Эн кугу порт-влак: Бонтайн (Сулавеси отро), Сумбава (Сумбава отро).
Чита

Чита () — ола Российыште, Байкалшеҥгел мландын кучем рӱдыжӧ.
Чита — кӱлешан экономик, транспорт да тӱвыра рӱдыжӧ.
Маскасола

Маскасола () — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше ола сынан посёлко. Маскасола кундемын да Маскасола ола шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 15862 еҥ (2002 ий), 16841 еҥ (2010 ий), 17160 еҥ (2011 ий).
Верланыме вер.
Йошкар-Ола деч 2 километр касвел могырно верланен..
Масканур

Масканур мут ончыктен кертеш:
Акватлон

Акватлон ( — «вӱд» да — «кучедалмаш», «таҥасымаш») — вудйымалсе кучедалмаш. 
Эртымгорно.
Спортын тиде толкынжо 1982 ийыште шыҥдаралташ тӱҥалын. Москосо институтышто вӱд йымалне ийышыше спорт группо чӱчкыдынрак да чӱчкыдынрак вӱд йымалне кучедалмашке ушнаш тӱнальыч. Группым Игорь Островский вуйлатен. Эркын-эркын икмыняр правиле шочын, тыге спортын у тӱрлыклан негызым пыштыме.
Островский Израиль кундемыш илаш куснен, тушто тудо Вӱдйымал спорт Федерацийым вуйлаташ тӱҥалын. Тыгак Игорь Островскийым Калык-влакгокласе «Акватлон» Ассоциацийын президентлан сайленыт.
Кучедалмаш нерген.
Айдеме вӱдышто да вӱд йымалне шкенжым кучен моштыжо манын, тыгай кучедалмаш да упражнений системым шонен лукмо. Пырля тудо акватлон маналтеш.
Акватлон вич ужаш гыч шога: спорт ужаш, сар кучедалмаш, прикладной, гимастик ужаш да ямдылалтмаш. 
Таҥасымаш-влак спорт ужаш дене гына эртат. Тыште спортсмен-влак ластым чиен кучедалыт. Прикладной да сар кучедалмаш ужаш дене спасатель, водолаз, каскадер да спецназъеҥ-влак ямдылалатме годым пайдаланат. Ямдылалтмаш ужашым чылан эртышаш улыт. 
Акватлонышто ластым чиен кучедалыт. Тиде кучедалмашышке кажне еҥ ушнен ок керт. Пӧръеҥ, ластым чиен, 50 метрым эртен кертшаш, рвезе - 25 метрым. 
Когынек ластышкыжат 25 сантиметр кужутан тасмам кылдат. Лач тиде тасмамак спортсмен-влак икте весыжын кӱрлын налшаш улыт. Могай спортсмен лентам эн ончыч налын ончыкта - тудо сеҥыше лиеш. 
Тиде кучедалмашыште тавалышын вуйжым, шӱйжым тӱкаш ок лий. 
Танасымаш кум раунд гыч шога. Кажныже 30 секунд. Раунд-влак коклаште 1,5 минут наре каналташ лиеш.
Арвер-влак.
Кучедалмаш бассейныште эрта. Кучедалме вер вич метр кужытан да лопкытан лийшаш. Вӱдын келгытше 3,5 метр деч шагал лийышаш огыл. Спортсмен-влак вӱдйымал маскым, ластым чият. 
Акватлон Российыште шочын гына огыл, тыштак тудо спорт радамыш пурен. Икымше спорт мастер-влакат улыт. Вӱдыштӧ нелылык ок шижалт, сандене нелылык шотышто спортсмен-влакым огыт пайле, но ӱдырамаш-влак посна таҥасат, поръеҥ-влак - посна. Тыгак, спортсмен-влак ийгот дене пайлалтыт.
Вӱдвал кучедалмаш.
Тыгак акватлонышто вӱдыйымалне гына огыл, вӱдыштат таҥасат. 
Вӱдвал акватлонышто спортсмен-влак ийыме костюмым да ийымаш упшым чият. 
Тыште таҥасымаш кок ужаш гыч шога, кажныже кок минут наре, раунд-влак коклаште кок минут наре канат. 
Икымше раундышто ик модшо тӱкышо - нападающий улеш. Тудо тавалышым кид дене 5-10 секундо наре кучен кертшаш. Вич секундылан тудлан ик очком пуат, 10 секундылан - 2 очком. Кокымшо модшыжо аралалт кертшаш. 
Кокымшо раундышто модшо-влак вашталтыт.
Опера

Опера () — театрыште ончыкташлан возымо музыкально-драматический произведений; театрысе представлений.
Марий опер.
Марий муро аланыште опера жанр кугу вийым налын огыл. И.С.Ключников-Палантай 20-шо ийлаште "Хор оперым" возынеже ыле, а Яков Эшпай ден Кузьма Смирнов опера шотышто шке шонымашыштым ("Мирон Мумарин ден "Арслан") шуктынешт ыле. Но тичмашын, тӱҥалтыш гыч мучаш марте шке пашажым Эрик Сапаев гына ыштен кертын.
«Акпатыр» 1-ше опера.
"Акпатыр" операн премьерын эртыме кечыже (5 Вӱдшор 1963) марий оперын шочмо кечыжлан шотлалтеш. «Акпатыр» опера Чавайнын тыгаяк лӱман произведенийже негызеш Эрик Сапаев семлызе возен. Либреттом Геннадий Матюковский, Йыван Осмин, Михаил Якимов ямдыленыт. Пугачёв жап годсо сар кредалмаш пагытым ончыкта, кузе марий-влак руш кугыжа ваштареш шке эрык верч кучедалыныт. 
«Элнет» 2-шо опера.
«Элнет» лӱман 2-шо марий операм Иван Молотов семлызе 1970-ше ийыште возен. Адакат Чавайнын произведенийже негызешак возалтын, либреттом Семен Николаев ямдылен.
«Алдияр» 3-шо опера.
«Алдияр» лӱман 3-шо операм Элина Архипова 2000-ше ийыште Арсий Волковын «Алдияр» пьесыж негызеш возен (Ганя Гадиатов либреттом ямдылен). Сюжетлан тошто марий ойлымашым налме: йӧратымаш, чимарий-влакым тынеш пуртымаш. 
Алдияр лӱман сонарзе марий картын ӱдыржым йӧратен шынден, но шкеже танле тын йӱла почеш ила, сандене илышыжым йӧратыме ӱдыр денже кылден ок керт. Тяви лӱман тӱҥ героиня йӧратымаш да марий йӱла коклаште чонжым йӱлалта. 
Моло паша-влак.
Юрий Евдокимов-Тойварс "Стапан Микале" оперым Миклай Рыбаковын "Морко сем" пьесыж негызеш 1988-ше ийыште возен, Сарра Кириллова либреттом ямдылен.
Кома

Кома (Вӱдкома, Вӱдколя) (, ) – Евразийын да касвел Йӱдвел Африкын йос-влак (Mustelidae) йамагат гыч кугу янлык. Капшын кужытшо — 55 — 95 см, почшын кужытшо — 26 — 55 см, нелытше — 6 — 10 кг (10 кг наре — узо; 7 кг наре — ава).
Йӱдвел Америкысе эҥер кома гыч кӱчыкрак шӱй, лопкырак сын да кугурак пылыш ден пылыш кокла да кужурак поч дене ойыртемалтеш.
Урал-4320

Урал-4320 — 6х6 орава формула, неле корнышто кудалышташ келыштарыме грузовой автомашина. Уралысе автомобильный заводышто Миасс олаште Российысе армийлан келыштаралтше модификаций-влакат улыт. 
Урал-4320 автомашинам чыла тӱрлӧ корныштат калыкым, грузым , буксир трейлерым шупшыкташ келыштарыме. Тыглай грузовой автомашина дене таҥастарымаште чот ойыртемалтеш: куштылгын купан вер гычын кудал эрта, 1,5 метр келгыт вӱдым кудал эртен сена, 2 метр келгыт лакым вонча, 60% курык кӱкшытыш кӱзен кертеш. 
1977 ийыште лукташ тӱҥалме грузовой автомашина кызытсе жап марте лектын шога.
Урал-375Д модель дечын тӱҥ ойыртем- дизель двигатель.
Ончыч Урал-4320 автомашинаш КАМАЗ-740 двигательым шынденынт. 1993 ийыште КАМАЗ двигательым луктын шогышо завод йӱлен, двигательым лукмым чарненыт . Тыге ЯМЗ-238, ЯМЗ-236 двигательым шындаш тӱҥалыныт. Тиде двигатель дене автомашина кужу мотор отсек дене ойыртемалтеш. 
2009 ий гычын автомашинаш у стеклопластик материал гыч ончыл ужашым ыштыме кабиным шындаш тӱҥалыныт.
Автомашинан модификацийже-влак.
Автомобильын тӱжвал ужашыште радиатор тураште "кӱртньӧ маскым" вераҥдыме, капот ден ӧрдыж ужашым бронелышташ дене пеҥгыдемдыме. Аккумулятор яшлык ден топливо бочкым тыгак бронироватлыме. Кузовышто тент йымалне 15-20 салтаклан келыштарыме вер уло.
ЗИЛ-131

Зил-131- Лихачёв лӱмеш Москосо автомобильный заводын армийлан келыштарыме грузовой автомашина. ЗИЛ-157 модельым алмаштен. Совет Армий автопаркын ик эн тӱҥ автомашинаже лийын.
Техник ойыртем.
Кузов-пу платформа, шеҥгел борт ужаш почылтеш. Кузовышто 16 еҥлан шинчын каяш келыштарыме вер уло, кузов брезент тент дене леведалтеш. 
Эртымгорно, модификаций-влак.
ЗИЛ-131 автомашинам 1966 гыч 1986 ий марте луктыныт, 1986 ийыште ЗИЛ-131Н у модель лектын. Тиде у модель карбюратор двигатель (ЗИЛ-131Н) , тыгак дизель (ЗИЛ-131Р1 ден ЗИл-131Н2) двигатель дене лектын шоген.
ВАЗ-2112

ВАЗ-2112 - Волжский автомобильный заводын 5 омсан хэтчбек кузован легковой автомашина. 
Модельым 1999 ийыште лукташ тӱҥалыныт. ВАЗ-2110 седан дене таҥастарымаште тудо кӱчыкрак 4170 мм , багажник кугыт 400 л. ВАЗ-2112 утларак корным шижеш виктарыме йӧн утларак куштылго. 
ВАЗ-2112 хэтчбек утларак спорт сынанрак автомобиль. Тыште ВАЗ-2110 автомобиль дечын конструкций ойыртемым а ВАЗ-2111 универсал деч шеҥгел диваным келыштарыме. Лада-110 деч чыдла сайым налын ВАЗ-2112 тыгодымак ойыртемалтеш: кӱчык кузов дене да шагал багажник ужашлан тудым шеҥгел диваным шӧрын пыштыме дене кугемдаш лиеш. Шеҥгел диванын эҥертышыже кок ужашлан пайлалтын. Нуным посна поген пышташ лиеш.
Модель икмыняр вариант дене лектын шоген:
2008 ий гычын ВАЗ-2112 авутомашинам "Богдан" укарин заводышто лукташ тӱҥалыныт. Лада-112 дечын посна тыгак ВАЗ-2110 ден ВАЗ-2111 луктыт.
Орава

Орава але южгунам Тыртыш — йыргешке гай ӱмбач койышо ыштендыш, пӧрдеш.
Камаз-5320

Камаз-5320 - бортовой тягач, Камский автомобильный завод 1976 гыч 2000 ий марте луктын. Прицеп дене келыштарыме пашалан. Кузов - шеҥгел да ӧрдыж борта почылтман тент платформо. Kабина - 3 еҥлан келыштарыме, кӱртньӧ, ончыко тайналтше, лӱдыкшыдымылк ременьлан келыштарыме. Тӱҥ прицеп - ГКБ-8350.
Камаз-43253

Камаз-43253 - Камский Автомобильный заводын ыштен лукмо бортовой тягач.
Камаз-43118

Камаз 43118 - Камский автомобильный заводын ыштен лукмо бортовой тягач.
Камаз-43114

Камаз-43114 - Камский Автомобильный заводын ыштен лукмо бортовой тягач.
Корнысо виктарчык-влак

Корнысо виктарчык-влак — корнышто улшо участник-влакын (транспорт средствым виктарыше-влакын, йолешке, пассажир да т.м.) сомылыштым эскерен шогымо виктарчык-влак свод тыгак транспорт средства-влак шотышто техникле йодмаш-влак.
Водительын тӱҥ положенийже-влак.
Закон дене келшышын транспорт сферыште тергымашым эртарыше Федеральный службысо пашаеҥ-влаклан лицензий картычкым, путевой лаштыкым, да сату-транспорт документым ончыктышаш.
Автомобиль транспорт дене калык кокласе шупшыктымашым эртарыше водитель контроль пунктышто тергымашым эрташлан шогалшаш да кӱлеш документым транспорт сферыште тыршыше Федеральнгый службысо сотрудник-влаклан ончыктышаш.
Корнышто лекше вучыдымо экшык годым водитель транспортым чарен шогалтышаш да тидже экшыкым кораҥдышаш , а кораҥден кертдыме экшык нерген ачалыше верыш шижтарышаш.
Полыш рушла

Мы приветствуем вас в марийском разделе Википедии!
Если у вас есть вопросы, вы можете задать их на .
Если вы не зарегистрированы, то зарегистрируйтесь, будет гораздо удобнее работать. Для этого нажмите на самую правую надпись сверху (Пураш / Регистрацийым эрте), потом на появившейся странице нажмите Регистрацийым эрте, заполните поля (сверху вниз имя пользователя, два раза пароль, адрес электронной почты) и нажмите на клавишу ввода. 
В можно найти участников, говорящих с вами на одном языке, и при необходимости оставить им сообщение на их странице обсуждения. Перечень участников, владеющих русским языком, - в подкатегории .
Если вы говорите по-марийски.
Смотрите страницу * 
Вы можете создать новую статью:
&lt;inputbox&gt;
 type=create
 width=60
 bgcolor=#ffffff
 preload=Template:Standard content for new page
 editintro=Template:Instructions
 default=
&lt;/inputbox&gt;
Общие рекомендации.
Компьютер вапш

Компьютер вапш (, ) — ыҥпале-влакым вончештарылмаш (трансферлымаш) канал-шамыч дене кылдалтше компьютер тӱшка.
Дели

Дели (, , ) — кок эн кугу ола Индийыште, ушем кумдык.
Мокш

Мокш — айдемын але янлыкын илтарманже.
Ирландий

Ирландий (, ) — Европысо эл.
Рӱдолаже Дублин.
Бельгий

Бельгий (, , ) — Европысо эл.
Рӱдолаже Брӱссель.
Болгарий

Болгарий () — Европысо эл.
Рӱдолаже София.
Латвий

Латвий () — Европыcо эл.
Рӱдолаже Рига.
Литва

Литва () — Европыcо эл.
Рӱдолаже Вильнюс.
Мальта

Мальта (, ) — Европысо эл.
Рӱдолаже Валлетта.
Люксембург

Люксембург (, , ) — Европысо эл.
Рӱдолаже Люксембург.
Кипр

Кипр (, ) — Азийысе эл.
Рӱдолаже Никосия. 1 ага 2004 ий гыч европо союзын членже.
Официально пуртымо республикын территорийыштыже Кипр 98 % территорий лӱман остров (моло 2,7 % айла да военный базым британийысе Акротирь Декелия), тыгак лишыл георгиос агиос отро, Геронисос, Глюкиотисса, Килам, Киедес, Мазак да Кордилия. Де-электроник лияш отро-влак 1974 ий деч вара ныл ужашлан шелме: 57,6 % республикын территорийыштыже кипр отрошто шонкалымаш (грек калык тӱҥ шотышто ял), 36 % — йӱдвел Кипр (калык тӱҥ шотышто илен туркышат), 3,7 % — ООН, 2,7 % — Британийысе вооруженный вийын. Кугыжаныш семын гына шотлышо турций трск эрыкан.
Совет ушемын членже, ОБСЕ, ВТО.
Грек шелалтмыже деч вара шуко подавляющий-югышто илыше киприот, а турку-киприот — йӱдвелыште. Калык чумыр 800 тӱжем наре еҥ шотлалтын, нунын кокла гыч 300 тӱжем — турку. 17 тӱж кипр илыше тыгак англичан, руш 40 тӱжем деч шагал огыл (посол шотышто россий федерацийын информаций). 1974 ийыште ӧкымеш грек 180 тӱжем наре куржынна ыле сар деч вара киприот але кечывалвел кусарен. Турций 42 тӱжем наре куржаш але тыгакак йӱдвел вий киприот кусараш лиеш. Оон ола округ администрацийын илыше калык кок тӱшка гына йӱмӧ годым ларнака шогалтеныт.
Калыкчот, республика кипр контроль йымалне лияш, 2011 ий мучаште увер, шу 838 897 еҥ, нунын кокла гыч шукышт (21,4 %) йот элын гражданинже шотлалтеш. Тӧрлаташ кӧра инвестор вес эл правительствын 2014 ий дене пуртымо да кипрыште кугыжаныш программе тӧртыкшот лӱмын ыштыме гражданствым налаш права пуалтын.
2019 ийыште, ООН почеш, республикыште илыше аргентине 922 191 кипр, але 16 % элын калык.
Норвегий

Норвегий () — эл Европышто.
Рӱдолаже Осло.
Исландий

Исландий () — эл Европышто.
Рӱдолаже Рейкьявик.
Ватикан

Ватикан (, ) — эл Европышто.
Лихтенштейн

Лихтенштейн () — эл Европышто.
Рӱдолаже Вадуц.
Молдова

Молдова () — эл Европышто.
Рӱдолаже Кишинёв.
Сан-Марино

Сан-Марино () — эл Европышто.
Рӱдолаже Сан-Марино.
Босний да Герцеговина

Босний да Герцеговина () — эл Европышто.
Рӱдолаже Сараево.
Йӱдвел Македоний

Йӱдвел Македоний () — эл Европышто.
Рӱдолаже Скопье.
Андорра

Андорра () — эл Европышто.
Рӱдолаже Андорра-ла-Велья.
Албаний

Албаний () — эл Европышто.
Рӱдолаже Тирана.
Азербайджан

Азербайджан () — эл Европышто да Азийыште.
Рӱдолаже Баку.
Инсбрук

Инсбрук () — ола Австрийыште.
Венысе университет

 
Венысе университет () — эн кугу университет Австрийыште.
Сочи кугыжаныш университет

 
Сочи кугыжаныш университет (СКУ) () — классик университет Сочиште.
Будапештысе метрополитен

Будапештысе метрополитен () — метрополитен Будапештыште.
Киевысе метрополитен

Киевысе метрополитен () — урем деч ӧрдыжтӧ мер транспорт тӱрлык Киев олаште.
Днепрысо метрополитен

Днепрысо метрополитен () — урем деч ӧрдыжтӧ мер транспорт тӱрлык Днепр олаште.
Екатеринбургысо метрополитен

Екатеринбургысо метрополитен ().
Йошкар-Олаште кӱвар-влакын лӱмерышт

Йошкар-Олаште кӱвар-влакын лӱмерышт - перечень всех стационарных мостовых сооружений (железнодорожных, автомобильных, пешеходных) через реку Малая Кокшага на территории города Йошкар-Олы, Марий Эл, Россия.
Угарманысе ярмиҥга

Угарманысе ярмиҥга () — эн кугу ярмиҥга Российыште (1817-1917, 1921-1929).
Эртымгорно.
"Макарля ярмиҥга" лӱман 1817 ий ончыч Сарвӱд Макарля монастырь воктене верланен.
Изумруд

Изумруд — шергакан вошткойшо кӱ.
Алмаз

Алмаз (, "’almās", гыч, которое идёт через арабск. из — «йымыктардыме») — шергакан вошткойшо кӱ.
Unreal

Unreal — российысе готик-металл тӱшка Моско гычын. Тӱшкаште кум еҥ, кудо шкемым тыге лӱмдат: Arashi (мурызо), Violencer (синтезатор), Wonder (гитара). Тӱшкан вуйлатыже да тӱҥ продюсерже - Futurist. Тудак тӱшкалан текст-влакым воза.
Эртымгорно.
Тӱшка 2006 ийыште ыштыме.
Тӱшкан икымше муро «Три ночи» «Ведьма» киноште кучылтын.
2009 ийыште Firefly (Нина Кей) тӱшка гычын каен,тудым Mistery (мурызо) вашталтен. 2010 ийыште график новелле «Крест Экзорциста» лектын. 2011 ийыште Mistery тӱшка гычын каен.
Коллектив Страна Игр и АнимеГид журнал-влак дене кылым куча. R.I.P., DarkCity, «Мир фантастики», «Ровесник» журнал-влак Unreal нерген возеныт.
Тӱшка шке мангым ышта.
Макмат (лӱм)

Макма́т ( «mʊħɑmmæd» гыч — "Чаплыме") — араб пӧръеҥ лӱмжын марий калыкыште кучылтмо вариантше. Вес семын марла Мамат але Пехмет ойлат.
Метрополитен-влакын лӱмерышт

Ниже приводится список метрополитенов мира. Системы, фактически полноценным метро не являющиеся, но, тем не менее, часто называемые метро, выделены "курсивом".
Стамбулысо метрополитен

Стамбулысо метрополитен () — урем деч ӧрдыжтӧ мер транспорт тӱрлык Стамбул олаште.
Станций-влак.
M1.
M1 &amp; M1
M1:
M1:
M2.
Sanayi Mahallesi:
M3.
İkitelli Sanayi:
Себеж

Себеж — ола Российыште, Псков велыште. Калыкчот 6,1 тӱж. еҥ наре.
Otto Dix

 
Otto Dix — российысе darkwave - тӱшка Санкт-Петербург гычын.
Красноярск

Красноярск () — ола Российыште, Красноярск мландын кучем рӱдыжӧ.
Красноярск — кӱлешан экономик, транспорт да тӱвыра рӱдыжӧ.
ТУЙ карте

ТУЙ карте () — масс медиа аланыште тыршыше-влакын интернет-порталышт. Шке состав дене СНГ да Российысе ТУЙ нерген катологым ушештара. 2004 ий Сорла тылзе гычын пашам ышта. Электрон ТУЙ семын 2007 ийыште регистрацийым эртен. Регистраций нерген свидетельстве- Эл №ФС77-27239. Проект Nikolaev e:consulting [1].фирмын шотлалтеш. 
Проектын тӱҥ шонымашыже.
Проект кок ужаш гычын шога. Иктыже - ТУЙ нерген кажне гана темын толшо информаций базе, кокымшо кызытсе медиапазарыште уэмдалтше серыш нерген базе. Тылзе жапыште порталыш 80 000 гычын 110 000 еҥ пура. ТУЙ каталог нерген картычке влак массмедиа пазарын чыла пайдалыныше нерген информацийым нумалыт. Порталын увер сервис влак Пресс-релиз, событий-влак да Лудаш ужаш дене палемдалтыныт. Портал типографий да медиа тӱшкан интерактивный карте-влакым арала. ТУЙ карте- почмо ресурс. Регистраций ТУЙ нерген данный-влак базе деке пураш корным , пресс релизым шыҥдараш почеш. Пайдаланыше-влак шке ТУЙ нерген информацийым пуртат да кӱлеш годым вашталтышым пуртен шогат. 
Вияҥ толмо эртымгорно.
Проект 2003 ийыште шорыкйол тылзын шочын. Идым тылзын 25 кече гычын 2004 ийыште пашам ышташ тӱҥалын. Ончыч портал Санкт Петербургысо СМИ нерген данный базе семын палемдалтын. Вара моло Российысе оласе да СНГ ТУЙ нерген информаций дене пойдаралтын. Пашаш колтымо годым порталыште 450 компаний ден изданий нерген увераҥар лийын. Ик ий гычын базе кум пачаш кушкын-1500 марте. 2010 ий тӱҥалтышлан данный-влак базыште 6500 ТУЙ картычке аралалтеш. У источник-влак порталыш кажне кечын ешаралтыт.
Sonderaktion 1005

Операций 1005 (), тыгак "эксгумаций операций" — Кокымшо тӱнямбал сар годым нацист Германийын Рейнхард операций годым миллион наре еҥым пуштмо кышам петырашлан эртен. 
Тӱҥ увераҥар.
Операций 1942 гыч 1944 ий марте шолып, концентрационный лагерьыште шинчыше-влак дене эртен. Нуно тушкан тойымо шугарлам почеден колышо капым йулалтеныт. Тыгай пашаче группо-влакым официально "Колышо команде" лумденыт. Нуно зондеркоманде 1005-ын ужашыже лийыныт. Куржын ынышт керт манын, пашам чеп дене йолыштен ыштыктеныт. Операций почеш СД команде да порядкым эскерыше полиций эскерен.
Эртымгорно.
1942 ий уярня тылзын СС обергруппенфюрер Рейнхард Гейдрих операций 1005 тӱҥалаш СС штандартенфюрер Пауль Блобельлан куштымашым пуен. Но тудым тӱҥалаш пеледыш тылзын 1942 ийыште Гейдрихым пуштмо событий мешаен. "Антропоид" операций годым тудым УСО чехийысе агент-влак пуштыныт. Сурем тылзе мучаште Гестапо вуйлатыше СС группенфюрер Генрих Мюллер Блобельлан операцийым тӱҥалаш эше ик куштымашым пуен. Тудо жапыште тӱҥ шонымашлан еврей-влакым пуштедыме да тойымо кышам шылтыме лийын, операций тыгак моло нацист-влакын айнзатцтӱшка-влакын пуштедымашым шылташ эртаралтын.
Блобель тиде операцийым Хелмно воктене тӱҥалын. Но эксгумироватлыме колышо кап-влакым пытараш чукталтше бомба-влакым кучылтмо йӧн нимо сайым конден огыл. Тул воктенсе чодырашке куснен. Пайдале сай йӧнлан кӱртньӧ решоткашке але кӱртньыгорно рельсыш колышо капым да пум почела оптен нуным йӱлалтымаш шотлалтын. Йӱлымо деч вара кодшо лу фрагмент-влакым лӱмынак тыгыдемдыше машина гочын колтеныт да лакыште тоеныт.
Операций официал Собибор концлагерьыште тӱҥалын. Колышо команде тӱшкан тойымо шӱгарла гычын колышо кап-влакым луктеден йӱлалтен. Тиде пашам пытарымеке пашазе-влакым пуштыныт. 1942 ий теле тылзын операций Белжец концлагерьыш куснен, вара Треблинкыш. Ну а теве Аушвиц, Берген-Бельзен лдагерьлаште тиде операций эртаралтын огыл. Тушто шке крематорий лийын. Заключенный-влакым вигак йӱлалтеныт. 
Операций 1005 тыгак 30-шо ийлаште нацист-влакын еврей-влакым тӱшкан пуштмо верлаште эртен. Тиде Бабий Яр ден 9 форт лагерьлаште. 1944 ийыште Йошкар Армийын наступленийлан кора, СС обергруппенфюрер Вильгельм Коппе Генерал-губернаторство кумдыкысо 5 областьыште посна 1005 группо-влакым чумыраш шуден. Но нине группо-влакын пашашт мучаш марте каен шуктен огыл. Совет Армий концлагерь верлашке толын шуктен.
Пермь

Пермь (, , ) — ола Российыште, Пермь мландын рӱдыжӧ.
Воронеж

Воронеж () — ола Российыште, Воронеж велын рӱдыжӧ.
Тольятти

Тольятти () — ола Российыште, Самара велыште.
Оренбург

Оренбург () — ола Российыште, Оренбург велын рӱдыжӧ.
Барнаул

Барнаул — ола Российыште, Алтай мландын рӱдыжӧ. Калыкчот: 612,7 тӱж. наре еҥ.
Владивосток

Владивосток — ола Российыште, Теҥызсер мландын рӱдыжӧ. Калыкчот 616,9 тӱж. еҥ наре.
Хабаровск

Хабаровск — ола Российыште, Хабаровск мландын рӱдыжӧ. Калыкчот 577,7 тӱж. еҥ наре.
Ярославль

Ярославль () — ола Российыште, Ярославль велын рӱдыжӧ.
Иркутск

Иркутск () — ола Российыште, Иркутск велын рӱдыжӧ.
Тюмень

Тюмень () — ола Российыште, Тюмень велын рӱдыжӧ.
Краснодар мланде

Краснодар мланде () — Россий Федерацийысе регион. Кечывалвел федерал йырвелыш пура.
Мланде кумдык - 75,485 тӱж. км².
Калык чот - 5 229,2 тӱж. еҥ (2011).
Административ рӱдер — Краснодар ола.
Улан-Батор

Улан-Батор ("Йошкар Патыр"; ) — Монголийын рӱдолаже.
Соломин, Александр Владимирович

Александр Владимирович Соломин ("Эчан Соломин" алмашлӱм семын; ) (, Томск) — руш тын эртымгорнызо, генеалог да Кавказын шымлызыже.
Биографий.
РКГУ-н Тын шинчымашын рӱдерым (2007) тунем пытарен. Профессор Л. Г. Хрушковын да Е. В. Пчеловын тунемшышт.
Еш.
Гантимуровмыт кугыжа насыл гыч Анна Сергеевна Гантимуровам марлан налын. Ирина ӱдырым кушта.
Российысе кугыжаныш гуманитар университет

 
Российысе кугыжаныш гуманитар университет, РКГУ () — классик университет Москошто. Тӱҥ гуманитар кӱшыл тунемме тӧнеж Российыште.
Моско вел

Моско вел () — Россий Федерацийысе регион. Рӱдӧ федерал йырвелыш пура.
Мланде кумдык - 45,8 тӱж. меҥ².
Калык чот - 7104 тӱж. еҥ (2011).
Административ рӱдер — Красногорск ола.
Сендевӱд

Сендевӱд () — ола Российыште, Угарман велыште.
Какшар

Какшар (йӱдв.-касв. "Кӓкшӓр"; ) – Российыште Киров велын Какшар кундемыштыже верланыше ола. Какшар кундемын рӱдерже. Калыкчот – 24979 еҥ (2010), 23 966 еҥ (2017).
Верланыме вер.
Ильна ола деч 78 километр (120 – авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен.
Какшар кундем

Какшар кундем (йӱдв.-касв. "Кӓкшӓр кундем"; ) - административ кундем Киров велыште, Российыште. Рӱдыжӧ Какшар. Калыкчот 31,7 тӱж. еҥ наре.
Географий.
Какшар кундем Киров велын касвелныже верланен.
Махачкала

Махачкала (, , , , , , ) — ола Дагестанын рӱдӧ олажлан шотлалтеш.
Какшан (ыҥ-влак)

Какшан мут ончыктен кертеш:
Какшан (Провой кундем)

Какшан () — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже верланыше посёлко. Какшан ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 937 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Йошкар-Ола деч 56 километр кечывалвел могырно верланен.
Сӱвыль

Сӱвыль (; ) — ола Чувашийыште, Сӱвыль кундемын рӱдӧ олажлан шотлалтеш.
Важ-влак.
&lt;references&gt;
Сӱвыль кундем

Сӱвыль кундем (; ) — административ кундем Чувашийыште, Российыште. Рӱдыжӧ Сӱвыль. Калыкчот 38 тӱж. еҥ наре.
Шемуржа кундем

Шемуржа кундем (; ) — административ кундем Чувашийыште, Российыште. Рӱдыжӧ Шемуржа. Калыкчот 14,4 тӱж. еҥ наре.
Морковаш кундем

Морковаш кундем (; ) — административ кундем Чувашийыште, Российыште. Рӱдыжӧ Морковаш. Калыкчот 36,3 тӱж. еҥ наре.
Ялчык кундем

Ялчык кундем (; ) — административ кундем Чувашийыште, Российыште. Рӱдыжӧ Ялчык. Калыкчот 22,3 тӱж. еҥ наре.
Одо Эл

Одо Республик (; ) — Россий Федерацийын ужашыже, Тудо Юлсер федерал йырвелыш пура. Одо Эл да Одо Республик лӱм-влак икгай лийыт.
Рӱдола — Ижевск.
Киров вел, Пермь мланде, Суас Эл да Пошкырт Эл дене йыгыре улеш.
Ижевск (ыҥ-влак)

Ижевск: