tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Тӱмшӧ

 
Тӱмшӧ () — эҥер Марий Элыште. Ӱшӱт эҥерын шола эҥерйолжо. Йогын кугытшо – 14 уштыш.
Ошла

 
Ошла () — эҥер Марий Элыште да Киров велыште. Изи Какшан эҥерын пурла эҥерйолжо. Йогын кугытшо – 62 уштыш.
Кугу Ошла

 
Кугу Ошла () — эҥер Марий Элыште да Киров велыште. Изи Какшан эҥерын пурла эҥерйолжо. Йогын кугытшо – 73 уштыш.
Лувоч

 
Лувоч () — эҥер Марий Элыште Кугу Какшан эҥерын шола эҥерйолжо. Йогын кугытшо – 19 уштыш.
Аръю (Кугу Какшанын эҥерйолжо)

 
Аръю () — Российыште Марий Элыште йогышо эҥер, Кугу Какшан эҥерын шола эҥерйолжо. Эҥерын кужытшо — 21 километр.
Кужалык

 
Кужалык () — эҥер Марий Элыште Кугу Какшан эҥерын пурла эҥерйолжо. Йогын кугытшо – 20 уштыш.
Манаҥ

 
Манаҥ () — эҥер Марий Элыште. Изи Какшан эҥерын шола эҥерйолжо. Йогын кугытшо – 27 уштыш.
Ачым (эҥер)

Ачым (; ) — эҥер Киров велыште. Виче эҥерын пурла эҥерйолжо. Йогын кугытшо – 30 уштыш.
Роҥго (У Роҥго кундем)

Роҥго () — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше сола. Роҥго ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 1462 еҥ (2004 ий), 1333 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
У Роҥго ола сынан посёлко деч 7 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Эртымгорно.
2 теле 1837 ийыште изи пу пӧртыште кресанык окса дене ыштыме икымше школ почылтын. Озаҥысе университет каҥаш шке ойжым пуэн: церковно-приходской училищым Сотнурышто да Ронгышто ышташ. Роҥго черкын ончышыжо Матвей Богородицкий шке серышым Озаҥ губернийыш почетный смотритель А. А. фон Келлерлан возен: «Ронго селаште черке «Пресвятой Покров Богородицын» 1814 ийыште почмо. Тиде жап гыч 22 ий эртен, но школ алят уке. Черемис-влаклан грамотан еҥыш савырнашлан школ кӱлеш». Серышын ойжо дене почетный смотритель келшен. 
Роҥго школыш тӱрлӧ уездла гыч тунемаш коштыныт: Морко, Цибикнур, Арбан, Кузнецово. Чынжым, тыгай школ моло марий кундемлаште лийын огыл.
Шке жапыште Роҥго школышто лӱмлӧ серызе да туныктышо-просветитель-влак шинчымашым погеныт, нунын коклаште: Тыныш Осып, Яков Элексейн, Г.Г. Григорьев (37 ийым тудо йочам туныкташлан пуэн). Тидын деч Ронго школышто, просвещений пашаеҥ И. И. Иванов, М.И. Суворов, М.Ф. Токмурзин, М.И. Утробин, да этограф-краевед Т.Е. Евсеев тунемыныт. Республикысе краеведений тоштер тудын лӱмым налын.
Роҥго

Роҥго мут ончыктен кертеш:
Елец

Елец () — ола Российыште, кок эн кугу ола Липецк велыште.
Обнинск

Обнинск () — ола Российыште, кок эн кугу ола Калуга велыште.
Ногинск

Ногинск () — ола Моско велыште, Российыште. Калыкчот 102 тӱж. еҥ наре.
Домодедово (ола)

Домодедово () — ола Моско велыште, Российыште. Калыкчот 101 тӱж. еҥ наре.
Пӧтъял

Пӧтъял () — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше ял. Пӧтъял ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 797 еҥ (2003 ий), 829 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Юлсер-Ола деч 45 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен. Сотнур - Юлсер-Ола корнышто верланен. Ял кок ужашлан шелалтеш: иктыже ӱлнӧ, лакыште шога, весыже Сотнурысо возвышенностьышто. Ял воктен Пӧт эҥер йога.
Ял лӱм.
И.С. Галкинын да О.П. Воронцован шымлымышт дене яллан лӱмым воктен йогышо Пӧт эҥер пуэн. «Пӧтъял» — Пӧт эҥер воктен верланыше ял.
Эртымгорно.
Негызым пыштыме.
Ожно тиде верыште кугу чодыра шоген. Керебеляк ял велым тышке кум эргыж дене пырля марий толын. Эргыже-влакын лӱмышт Пектык, Сурган да Тогзян лийыныт. Вер келшен, тыштак кодыныт. Кажныже шкаланже пӧртым шогалтен. Тачат ял калык кок уремжым Сурлук ден Тогзянлук маныт. Легенде почеш кугурак эргын Пектык лӱмжӧ, К букважым Т буква дене вашталтен, яллан лӱмым пуэн.
Революций деч ончыч.
1763 ийыште Пӧтъял Ташнер ялыште 117 пӧръеҥ да 55 ӱдырамаш илен, тӱҥ шотышто марий лийыныт. Калык Сотнур селашке Троицкий черкыш кумалаш коштын. 
1881 ийыште ял калык гыч 20 еҥ чодырам руэн, 5 еҥ плотник пашам шуктен, 1 еҥ коҥгам оптен, 8 еҥ орвам ыштен.
Ял воктене Озаҥ гыч Чарлаш кугорно лийын (Тошто Казанский тракт).
Икымше школым Пӧтъялыште 1884 ийыште почыныт. Пӧтъялысе церковноприходской школым Яковлевмытын пӧртыштышт почыныт. Икымше туныктышо Василий Ермолаев лийын.
1887 ийыште Пӧтъялысе земской училищыщ 40 рвезе да 3 ӱдыр тунемаш пурен. 36 йочаже марий лийын.
Революций деч вара.
1924 ийыште «У вий» Пӧтъялысе ялозанлык кредит товариществын уставшым регистрацийыш пуртеныт. "У вийыш" 394 еҥ ушнен. 1926 ийыште Пӧтъялыште ялозанлык кооператив пашам ышташ тӱҥалын.
1929 ийыште «У ял» ялозанлык артельышке калык ушнен. Тиде тӱшкаозанлык ты сельсоветыште ик эн виянлан шотлалтын. Сӧсна фермым почыныт, клубым чоҥеныт, апшаткудым, кермыч заводым, мастерскойым почыныт. 1937 ийыште ялыште почто пашам ышташ тӱҥалын, 1939 ийыште - фельдшер пункт.
Колхоз клубышто пашам марла гына ыштеныт. Драматический, хоровой, физкультурный, стрелковый кружоклашке йоча-влак коштыныт, клубышто патефон лийын. Кином, спектакльым ончыктеныт. 
Пӧтъялысе кыдалаш школыштат марла туныктеныт.
1965 ийыште Пӧтъял ден Ӱлыл Азъял «За мир» колхозыш ушненыт. XX-шо курымын 80-ше ийылаштыже Пӧтъял «Дружба» совхозыш пурен. Юлсер-Ола марте, совхоз правлений марте, пристань марте автобус-влак коштыныт. Ялыште электротул, радио, телефон, телевидений, газ лийын. 
Азъял воктене Свято-Гурьевский черке шога, тудым 1896 ийыште чоҥеныт. Совет жапыште черкым петыреныт, санденак тудым шалатен огытыл.
Сӱвыль (ыҥ-влак)

Сӱвыль мут ончыктен кертеш:
Сӱвыль (эҥер)

Сӱвыль але Кугу Сӱвыль (; ) — эҥер Чувашийыште. Юл эҥерын пурла эҥерйолжо. Йогын кугытшо – 172 уштыш.
Оръю (Талманын эҥерйолжо)

Оръю () — Российыште Марий Элыште йогышо эҥер, Талман эҥерын шола эҥерйолжо. Эҥерын кужытшо – 10 километр.
Оръю (Лемден эҥерйолжо)

Оръю () — Российыште Марий Элыште да Киров велыште йогышо эҥер, Лемде эҥерын шола эҥерйолжо. Эҥерын кужытшо — 10 километр.
Вергинысе шӱдыр

Вергинысе шӱдыр але Вергинысе кече — символ, 16 шӱдырйол (кечыйол) дене cӱрет.
Великие Луки

Великие Луки ("Кугу йоҥеж-влак" гыч; ) — ола Российыште, Псков велыште.
Усть-Илимск

Усть-Илимск () — ола Российыште, Иркутск велыште.
Усолье-Сибирское

Усолье-Сибирское () — ола Российыште, Иркутск велыште.
Мичуринск

Мичуринск () — ола Российыште, кок эн кугу ола Тамбов велыште.
Бердск

Бердск () - ола Российыште, кок эн кугу ола Новосибирск велыште.
Мланде (ыҥ-влак)

Мланде мут ончыктен кертеш:
Мланде (Россий)

Мланде-влак Россий Федерацийыште.
Россий Федераций состоит из 83 субъектов, 9 из них называются мланде:
Серов (ола)

Серов () - ола Российыште, Свердловск велыште.
Серов - кӱлешан экономик, транспорт да тӱвыра рӱдыжӧ.
Уроженцы
Безотосный, Виктор Михайлович (род. 25 января 1954) — советский и российский историк, специалист в области Наполеоновских войн.
Тамара Ивановна Нетыкса (род. 4 января 1949) — российская разведчица-нелегал, полковник Службы внешней разведки в отставке.
Аблякимов, Энвер Азизович (род. 2 апреля 1948) — премьер-министр Чувашии, родился в Новой Коле, впоследствии включенной в состав города Серов.
Селезнев, Геннадий Николаевич (род. 6 ноября 1947) — советский и российский государственный деятель.
Федяев, Андрей Валерьевич (род. 26 февраля 1981) — космонавт-испытатель, 2 марта 2023 отправился на МКС на корабле SpaceX Crew Dragon.
Анастасия Алексеевна Горшкова (род. 13 марта 1987)(1987 г.р.) — дизайнер и скульптор, известный в профессиональных кругах
Новотроицк

Новотроицк () — ола Российыште, Орынбор велыште.
Железногорск (Курск вел)

Железногорск ("Кӱртньӧ курык ола" гыч; ) — ола Российыште, кок эн кугу ола Курск велыште.
Железногорск — кӱлешан экономик, транспорт да тӱвыра рӱдыжӧ.
Яузо

 
Яузо () — эҥер Моско велыште да Моско олаште, Моско эҥерын шола эҥерйолжо. Йогын кугытшо – 48 уштыш.
Ока

 
Ока (; ; ; ) — Российыште Орёл, Тула, Калуга, Моско, Рязань, Владимир да Угарман веллаште йогышо эҥер, Юл эҥерын пурла эҥерйолжо. Эҥерын кужытшо – 1498,6 километр.
Эҥерын лӱмжӧ.
Лӱмжӧ «йогаш» койыш мут гыч.
Пӱ (Вичын эҥерйолжо)

 
Пӱ вӱд () — Российыште Киров велыште да Марий Элыште йогышо эҥер, Виче эҥерын пурла эҥерйолжо. Эҥерын кужытшо — 92 километр.
Савак

 
Савак () — Российыште Киров велыште да Марий Элыште йогышо эҥер, Пӱ вӱдын шола эҥерйолжо. Эҥерын кужытшо — 24 километр.
Пӧрдмӧ рӱдын тайналтмыже

Пӧрдмӧ рӱдын тайналтмыже — тиде кавасе телан пӧрдмӧ рӱдыжӧ тудын эклиптикыжын плоскостьшо деке перпендикулярже дечын кораҥме лук. Вес семын — кавасе телан экваторжын да тудын эклиптикыжын плоскостьшо-влак кокласе лук.
Мландын пӧрдмӧ рӱдыжын тайналтмыже сезонысо игече-влакын вашталтмыштын тӱҥ амалже лиеш (ийын пагытше-влакын вашталтмышт).
Алнаш

Алнаш (Аҥлаш) (, ) — Российыште Одо Элын Алнаш кундемыштыже верланыше сола. Алнаш кундемын рӱдерже. Калыкчот: 6765 еҥ (2007 ий), 5990 еҥ (2016 ий), 6765 еҥ (2017 ий).
Верланыме вер.
Ижевск ола деч 120 километр кечывалвел-касвелне лийын шога.
Ойпого (чумырымаш)

Ойпого — тӱрлӧ произведений-влакым ушен шогышо кнага але весе информаций аралыше.
Тӱня пушеҥге

Тӱня пушеҥге () — мифологик архетип, сандалык пушеҥге.
Марий калык Погын

Марий калык Погын (; ) – мер .
Йыгра

Йыгра (, ) — Российыште Суас Элын Камша кундемыштыже верланыше Тошто Гришкино ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 64 еҥ (1989 ий), 77 еҥ (2009 ий).
Верланыме вер.
Камша ола деч 6,5 километр йӱдвелне лийын шога.
Йылме.
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Кӱртньыгорно вокзал

Кӱртньыгорно вокзал — кӱртньыгорнысо кугу станцийын пӧртшӧ.
Куку (фильм)

Куку () — Российысе кинофильм. Режиссёр — Александр Рогожкин.
Александровск (Луганск вел)

Александровск (, ) — ола Украиныште Луганск велыште.
Калыкчот — 7 045 еҥ (2001).
Алмазный

Алмазный (, ) — ола Украиныште, Луганск велыште.
Калыкчот 5 061 еҥ (2001).
Антрацит (Луганск вел)

Антрацит (, ) — ола Украиныште, Луганск велыште.
Калыкчот 63 698 еҥ (2001).
Кипучее (Луганск вел)

Кипучее () — ола Украиныште, Луганск велыште.
Калыкчот 9 097 еҥ (2001).
Брянка

Брянка () — ола Украиныште, Луганск велыште.
Калыкчот 54 767 еҥ (2001).
Боково-Хрустальное (Луганск вел)

 
Боково-Хрустальное (, ) — ола Украиныште, Луганск велыште.
Калыкчот 14 773 еҥ (2001).
Горский

Горский (, ) — ола Украиныште, Луганск велыште.
Калыкчот 11 473 еҥ (2001).
Зимогорье

Зимогорье (, ) — ола Украиныште, Луганск велыште.
Калыкчот 11 295 еҥ (2001).
Золотой

Золотой (, ) — ола Украиныште, Луганск велыште.
Калыкчот 17 836 еҥ (2001).
Зоринск

Зоринск (, ) — ола Украиныште, Луганск велыште.
Калыкчот 8 838 еҥ (2001).
Голубовка (Луганск вел)

Голубовка (, ) — ола Украиныште, Луганск велыште.
Калыкчот 35 199 еҥ (2001).
Сорокино

Сорокино ("Йошкар Донбасс" гыч; , ) — Украиныcе, Луганск велыcе ола.
Калыкчот 94 875 еҥ (2001).
Хрустальный (ола)

Хрустальный () — ола Украиныште, Луганск велыште.
Калыкчот 50 560 еҥ (2001).
Кременной

Кременной () — ола Украиныште, Луганск велыште.
Калыкчот 24 447 еҥ (2001).
Лутугино

Лутугино (, ) — ола Украиныште, Луганск велыште.
Калыкчот 18 833 еҥ (2001).
Миусинск

Миусинск (, ) — ола Украиныште, Луганск велыште.
Калыкчот 6 029 еҥ (2001).
Молодогвардейск

Молодогвардейск (, ) — ола Украиныште, Луганск велыште.
Калыкчот 25 528 еҥ (2001).
Новодружеск

Новодружеск (, ) — ола Украиныште Луганск велыште.
Калыкчот 9 025 еҥ (2001).
Первомайск (Луганск вел)

Первомайск (, ) — ола Украиныште, Луганск велыште.
Калыкчот 43 082 еҥ (2001).
Перевальск

Перевальск (, ) — ола Украиныште Луганск велыште.
Калыкчот 29 665 еҥ (2001).
Петрово-Красноселье (ола)

Петрово-Красноселье (, ) — ола Украиныште, Луганск велыште.
Калыкчот 15 478 еҥ (2001).
Попасный

Попасный (, ) — ола Украиныште, Луганск велыште.
Калыкчот 25 951 еҥ (2001).
Приволье

Приволье (, ) — ола Украиныште, Луганск велыште.
Калыкчот 9 004 еҥ (2001).
Ровеньки

Ровеньки (, ) — ола Украиныште, Луганск велыште.
Калыкчот 53 725 еҥ (2001).
Рубежный

Рубежный (, ) — ола Украиныште, Луганск велыште.
Калыкчот 65 322 еҥ (2001).
Сватово

Сватово () — ола Украиныште, Луганск велыште.
Калыкчот 19 495 еҥ (2001).
Должанск

Должанск () — ола Украиныште Луганск велыште.
Калыкчот 72 531 еҥ (2001).
Старобельск

Старобельск () — ола Украиныште Луганск велыште.
Калыкчот 22 371 еҥ (2001).
Суходольск

Суходольск (, ) — ола Украиныште Луганск велыште.
Калыкчот 23 642 еҥ (2001).
Счастье

Счастье (, ) — ола Украиныште Луганск велыште.
Калыкчот 13 770 еҥ (2001).
Вознесеновка

Вознесеновка (, ) — ола Украиныште Луганск велыште.
Калыкчот 17 680 еҥ (2001).
Куку (ыҥ-влак)

Куку мут ончыктен кертеш:
Куку-влак

Куку-влак (, ) — пӧрткайык еш дене лишне лийын шогышо куку-влак гыч кайык-влак. Тиде ешын эн палыме кайыкше — тыглай куку.
Тыглай куку

Тыглай куку (Куку) (, ) — куку-влак гыч эн кумдан шаланыше да эн палыме кайык.
Астрономический объект

Астрономический объект (Кавасе тело) — космический пространствыште шке семын формироватлалтше материальный объект. Астрономический объект-влак деке почаншӱдыр, планет, метеорит, астероид, шӱдыр-влакым да молым пурташ лиеш. Кавасе тело-влакым астрономий шымла.
Туймо (Чолманын эҥерйолжо)

Туймо (; , ) — Российыште Одо да Суас Эллаште йогышо эҥер, Чолман эҥерын пурла эҥерйолжо. Эҥерын кужытшо — 121 километр.
Макарля (Угарман вел)

Макарля () — посёлко Угарман велын Сендевӱд кундемыште, Россий. Калыкчот 303 еҥ наре.
Макарля (ыҥ-влак)

Макарля мут ончыктен кертеш:
Таллинн (аэропорт)

Леннарт Мери лӱмеш Таллиннысе калык-влак кокласе аэропорт (, але ) — Таллиннын калык-влак кокласе аэропортше, толшо-кайышысе чот почеш эн кугу аэропорт Эстонийыште.
Рубль (ыҥ-влак)

Рубль мут ончыктен кертеш:
96

96 ий — I курымын ийже.
Мо лийын.
963
147
285
369
174
825
258
205
Кучедалмаш

Кучедалмаш — бой, сӧй, сарлыме, вурсо, кредалмаш.
Окса иктык

Окса иктык ("Валюто"; ) — вес элысе окса.
Кугунур (Оршанке кундем)

Кугунур (Ернур) () — Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже верланыше сола, Кугунур ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 578 еҥ (2003 ий), 563 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Оршанке ола сыныан посёлко деч 25 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен. Солан эрвелныже — шуко колан ер уло, кечывалвелныже — Изи Какшан вӱд йога.
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ-влак ушымо кок марий мут-влак гыч лектыныт: «кугу» + «нур» = «кугунур», «ер» + «нур» = «ернур».
Олык марий википедий

Олык марий википедий — марий йылмын олыкмарий литератур нормыжо дене возымо Википедийын ужашыже.
Эртык.
Марий википедий 2009-ше ий 10-шо сӱремыште почылтын ыле (тиде кечын Марий Элыште Икымше Марий Самырыктукым Слёт тӱҥалын), да 12-шо сӱрем гыч пайдаланыше-влак Марий википедийыш пурен кертыныт.
2009 24-ше теле — Марий википедийыште ик тӱжем статья.
2011 7-ше пургыж — 1500 статья.
2011 8-ше ӱярня — 1600 статья.
2011 13-шо вӱдшор — 2000 статья.
2012 7-ше вӱдшор — 3000 статья.
2014 9-ше ага — 5000 статья.
2014 26-шо сӱрем — 6000 статья.
2016 26-шо ага — 9000 статья.
2018 29-ше ага — 10000 статья.
Ананьинысо тӱвыра

Ананьинысо тӱвыра — Марий, Пошкырт, Суас эллаште, Сембер, Киров веллаште да Чувашийыште мемнан эре деч ончычсо VIII–III курымысо археологик тӱвыра.
М. э. деч ончычсо I курым

м. э. д. о. II курым formula_1 I курым
Уштыш

Уштыш () — вичшӱдӧ важык () але тӱжем аршын () гыч шогышо кужытым висыме руш единица (кызыт — 1 066,8 метр лиеш, XVII курымысо реформо марте — 1 066, 781 метр лийын).
Важык

Важык () — кужытым висыме тошто руш единица. 
1 важык = 7 английский фут = 84 дюйм = 2,1336 метр
1 важык = 1/500 уштыш = 3 аршын = 12 шеч = 48 вершок
Аршын

Аршын () — кужытым висыме тошто руш единица. 
1 аршин = 1/3 важык = 4 шеч = 16 вершок = 28 дюйм = 0,7112 метр
Вершок

Вершок () — кужытым висыме тошто руш единица. 
1 вершок = 1/48 важык = 1/16 аршын = 1/4 шеч = 1,75 дюйм = 4,445 см = 44,45 мм.
Километр

Километр (кӱчыкын км, тӱнямбалне — km) — кумдан шарлыше метрлан кратный лийын шогышо кужытым висыме единица. 
1 км = 1000 м = 0,621 миль = 0,9374 уштыш = 1094 ярд = 3281 фут = 1,057·10−13 световой ий = 6,67·10−9 а.е..
Шеч

Шеч () — кужытым висыме тошто руш единица, шуйымо кугыварня да кошарварня мучаш кокласе кужыт.
1 шеч = 1/12 важык = 1/4 аршын = 4 вершок = 7 дюйм = 17,78 см.
0 ийла

1-ше ийла — I курымын икымше , 1 ий гыч тӱҥалеш 9 ийыште мучашлалтеш.
10 ийла

10-ше ийла — I курымын кокымше , 10 ий гыч тӱҥалеш 19 ийыште мучашлалтеш.
20 ийла

20-ше ийла — I курымын кумшыжо , 20 ий гыч тӱҥалеш 29 ийыште мучашлалтеш.
30 ийла

30-ше ийла — I курымын нылымше , 30 ий гыч тӱҥалеш 39 ийыште мучашлалтеш.
40 ийла

40-ше ийла — I курымын визымше , 40 ий гыч тӱҥалеш 49 ийыште мучашлалтеш.
50 ийла

50-ше ийла — I курымын кудымше , 50 ий гыч тӱҥалеш 59 ийыште мучашлалтеш.
60 ийла

60-ше ийла — I курымын шымше , 60 ий гыч тӱҥалеш 69 ийыште мучашлалтеш.
70 ийла

70-ше ийла — I курымын кандашымше , 70 ий гыч тӱҥалеш 79 ийыште мучашлалтеш.
80 ийла

80-ше ийла — I курымын индешымше , 80 ий гыч тӱҥалеш 89 ийыште мучашлалтеш.
90 ийла

90-ше ийла — I курымын луымшо , 90 ий гыч тӱҥалеш 99 ийыште мучашлалтеш.
100 ийла

100-ше ийла — II курымын икымше , 100 ий гыч тӱҥалеш 109 ийыште мучашлалтеш.
110 ийла

110-ше ийла — II курымын кокымше , 110 ий гыч тӱҥалеш 119 ийыште мучашлалтеш.
120 ийла

120-ше ийла — II курымын кумшыжо , 120 ий гыч тӱҥалеш 129 ийыште мучашлалтеш.
130 ийла

130-ше ийла — II курымын нылымше , 130 ий гыч тӱҥалеш 139 ийыште мучашлалтеш.
140 ийла

140-ше ийла — II курымын визымше , 140 ий гыч тӱҥалеш 149 ийыште мучашлалтеш.
150 ийла

150-ше ийла — II курымын кудымше , 150 ий гыч тӱҥалеш 159 ийыште мучашлалтеш.
160 ийла

160-ше ийла — II курымын шымше , 160 ий гыч тӱҥалеш 169 ийыште мучашлалтеш.
170 ийла

170-ше ийла — II курымын кандашымше , 170 ий гыч тӱҥалеш 179 ийыште мучашлалтеш.
180 ийла

180-ше ийла — II курымын индешымше , 180 ий гыч тӱҥалеш 189 ийыште мучашлалтеш.
190 ийла

190-ше ийла — II курымын луымшо , 190 ий гыч тӱҥалеш 199 ийыште мучашлалтеш.
200 ийла

200-ше ийла — III курымын икымше , 200 ий гыч тӱҥалеш 209 ийыште мучашлалтеш.
210 ийла

210-ше ийла — III курымын кокымше , 210 ий гыч тӱҥалеш 219 ийыште мучашлалтеш.
220 ийла

220-ше ийла — III курымын кумшыжо , 220 ий гыч тӱҥалеш 229 ийыште мучашлалтеш.
230 ийла

230-ше ийла — III курымын нылымше , 230 ий гыч тӱҥалеш 239 ийыште мучашлалтеш.
240 ийла

240-ше ийла — III курымын визымше , 240 ий гыч тӱҥалеш 249 ийыште мучашлалтеш.
250 ийла

250-ше ийла — III курымын кудымше , 250 ий гыч тӱҥалеш 259 ийыште мучашлалтеш.
260 ийла

260-ше ийла — III курымын шымше , 260 ий гыч тӱҥалеш 269 ийыште мучашлалтеш.
270 ийла

270-ше ийла — III курымын кандашымше , 270 ий гыч тӱҥалеш 279 ийыште мучашлалтеш.
280 ийла

280-ше ийла — III курымын индешымше , 280 ий гыч тӱҥалеш 289 ийыште мучашлалтеш.
290 ийла

290-ше ийла — III курымын луымшо , 290 ий гыч тӱҥалеш 299 ийыште мучашлалтеш.
300 ийла

300-ше ийла — IV курымын икымше , 300 ий гыч тӱҥалеш 309 ийыште мучашлалтеш.
310 ийла

310-ше ийла — IV курымын кокымше , 310 ий гыч тӱҥалеш 319 ийыште мучашлалтеш.
320 ийла

320-ше ийла — IV курымын кумшыжо , 320 ий гыч тӱҥалеш 329 ийыште мучашлалтеш.
330 ийла

330-ше ийла — IV курымын нылымше , 330 ий гыч тӱҥалеш 339 ийыште мучашлалтеш.
340 ийла

340-ше ийла — IV курымын визымше , 340 ий гыч тӱҥалеш 349 ийыште мучашлалтеш.
350 ийла

350-ше ийла — IV курымын кудымше , 350 ий гыч тӱҥалеш 359 ийыште мучашлалтеш.
360 ийла

360-ше ийла — IV курымын шымше , 360 ий гыч тӱҥалеш 369 ийыште мучашлалтеш.
370 ийла

370-ше ийла — IV курымын кандашымше , 370 ий гыч тӱҥалеш 379 ийыште мучашлалтеш.
380 ийла

380-ше ийла — IV курымын индешымше , 380 ий гыч тӱҥалеш 389 ийыште мучашлалтеш.
390 ийла

390-ше ийла — IV курымын луымшо , 390 ий гыч тӱҥалеш 399 ийыште мучашлалтеш.
400 ийла

400-ше ийла — V курымын икымше , 400 ий гыч тӱҥалеш 409 ийыште мучашлалтеш.
410 ийла

410-ше ийла — V курымын кокымше , 410 ий гыч тӱҥалеш 419 ийыште мучашлалтеш.
420 ийла

420-ше ийла — V курымын кумшыжо , 420 ий гыч тӱҥалеш 429 ийыште мучашлалтеш.
430 ийла

430-ше ийла — V курымын нылымше , 430 ий гыч тӱҥалеш 439 ийыште мучашлалтеш.
440 ийла

440-ше ийла — V курымын визымше , 440 ий гыч тӱҥалеш 449 ийыште мучашлалтеш.
450 ийла

450-ше ийла — V курымын кудымше , 450 ий гыч тӱҥалеш 459 ийыште мучашлалтеш.
460 ийла

460-ше ийла — V курымын шымше , 460 ий гыч тӱҥалеш 469 ийыште мучашлалтеш.
470 ийла

470-ше ийла — V курымын кандашымше , 470 ий гыч тӱҥалеш 479 ийыште мучашлалтеш.
480 ийла

480-ше ийла — V курымын индешымше , 480 ий гыч тӱҥалеш 489 ийыште мучашлалтеш.
490 ийла

490-ше ийла — V курымын луымшо , 490 ий гыч тӱҥалеш 499 ийыште мучашлалтеш.
500 ийла

500-ше ийла — VI курымын икымше , 500 ий гыч тӱҥалеш 509 ийыште мучашлалтеш.
510 ийла

510-ше ийла — VI курымын кокымше , 510 ий гыч тӱҥалеш 519 ийыште мучашлалтеш.
520 ийла

520-ше ийла — VI курымын кумшыжо , 520 ий гыч тӱҥалеш 529 ийыште мучашлалтеш.
530 ийла

530-ше ийла — VI курымын нылымше , 530 ий гыч тӱҥалеш 539 ийыште мучашлалтеш.
540 ийла

540-ше ийла — VI курымын визымше , 540 ий гыч тӱҥалеш 549 ийыште мучашлалтеш.
550 ийла

550-ше ийла — VI курымын кудымше , 550 ий гыч тӱҥалеш 559 ийыште мучашлалтеш.
560 ийла

560-ше ийла — VI курымын шымше , 560 ий гыч тӱҥалеш 569 ийыште мучашлалтеш.
570 ийла

570-ше ийла — VI курымын кандашымше , 570 ий гыч тӱҥалеш 579 ийыште мучашлалтеш.
580 ийла

580-ше ийла — VI курымын индешымше , 580 ий гыч тӱҥалеш 589 ийыште мучашлалтеш.
590 ийла

590-ше ийла — VI курымын луымшо , 590 ий гыч тӱҥалеш 599 ийыште мучашлалтеш.
600 ийла

600-ше ийла — VII курымын икымше , 600 ий гыч тӱҥалеш 609 ийыште мучашлалтеш.
610 ийла

610-ше ийла — VII курымын кокымше , 610 ий гыч тӱҥалеш 619 ийыште мучашлалтеш.
620 ийла

620-ше ийла — VII курымын кумшыжо , 620 ий гыч тӱҥалеш 629 ийыште мучашлалтеш.
630 ийла

630-ше ийла — VII курымын нылымше , 630 ий гыч тӱҥалеш 639 ийыште мучашлалтеш.
640 ийла

640-ше ийла — VII курымын визымше , 640 ий гыч тӱҥалеш 649 ийыште мучашлалтеш.
650 ийла

650-ше ийла — VII курымын кудымше , 650 ий гыч тӱҥалеш 659 ийыште мучашлалтеш.
660 ийла

660-ше ийла — VII курымын шымше , 660 ий гыч тӱҥалеш 669 ийыште мучашлалтеш.
670 ийла

670-ше ийла — VII курымын кандашымше , 670 ий гыч тӱҥалеш 679 ийыште мучашлалтеш.
680 ийла

680-ше ийла — VII курымын индешымше , 680 ий гыч тӱҥалеш 689 ийыште мучашлалтеш.
690 ийла

690-ше ийла — VII курымын луымшо , 690 ий гыч тӱҥалеш 699 ийыште мучашлалтеш.
700 ийла

700-ше ийла — VIII курымын икымше , 700 ий гыч тӱҥалеш 709 ийыште мучашлалтеш.
710 ийла

710-ше ийла — VIII курымын кокымше , 710 ий гыч тӱҥалеш 719 ийыште мучашлалтеш.
720 ийла

720-ше ийла — VIII курымын кумшыжо , 720 ий гыч тӱҥалеш 729 ийыште мучашлалтеш.
730 ийла

730-ше ийла — VIII курымын нылымше , 730 ий гыч тӱҥалеш 739 ийыште мучашлалтеш.
740 ийла

740-ше ийла — VIII курымын визымше , 740 ий гыч тӱҥалеш 749 ийыште мучашлалтеш.
750 ийла

750-ше ийла — VIII курымын кудымше , 750 ий гыч тӱҥалеш 759 ийыште мучашлалтеш.
760 ийла

760-ше ийла — VIII курымын шымше , 760 ий гыч тӱҥалеш 769 ийыште мучашлалтеш.
770 ийла

770-ше ийла — VIII курымын кандашымше , 770 ий гыч тӱҥалеш 779 ийыште мучашлалтеш.
780 ийла

780-ше ийла — VIII курымын индешымше , 780 ий гыч тӱҥалеш 789 ийыште мучашлалтеш.
790 ийла

790-ше ийла — VIII курымын луымшо , 790 ий гыч тӱҥалеш 799 ийыште мучашлалтеш.
800 ийла

800-ше ийла — IX курымын икымше , 800 ий гыч тӱҥалеш 809 ийыште мучашлалтеш.
810 ийла

810-ше ийла — IX курымын кокымше , 810 ий гыч тӱҥалеш 819 ийыште мучашлалтеш.
820 ийла

820-ше ийла — IX курымын кумшыжо , 820 ий гыч тӱҥалеш 829 ийыште мучашлалтеш.
830 ийла

830-ше ийла — IX курымын нылымше , 830 ий гыч тӱҥалеш 839 ийыште мучашлалтеш.
840 ийла

840-ше ийла — IX курымын визымше , 840 ий гыч тӱҥалеш 849 ийыште мучашлалтеш.
850 ийла

850-ше ийла — IX курымын кудымше , 850 ий гыч тӱҥалеш 859 ийыште мучашлалтеш.
860 ийла

860-ше ийла — IX курымын шымше , 860 ий гыч тӱҥалеш 869 ийыште мучашлалтеш.
870 ийла

870-ше ийла — IX курымын кандашымше , 870 ий гыч тӱҥалеш 879 ийыште мучашлалтеш.
880 ийла

880-ше ийла — IX курымын индешымше , 880 ий гыч тӱҥалеш 889 ийыште мучашлалтеш.
890 ийла

890-ше ийла — IX курымын луымшо , 890 ий гыч тӱҥалеш 899 ийыште мучашлалтеш.
900 ийла

900-ше ийла — X курымын икымше , 900 ий гыч тӱҥалеш 909 ийыште мучашлалтеш.
910 ийла

910-ше ийла — X курымын кокымше , 910 ий гыч тӱҥалеш 919 ийыште мучашлалтеш.
920 ийла

920-ше ийла — X курымын кумшыжо , 920 ий гыч тӱҥалеш 929 ийыште мучашлалтеш.
930 ийла

930-ше ийла — X курымын нылымше , 930 ий гыч тӱҥалеш 939 ийыште мучашлалтеш.
940 ийла

940-ше ийла — X курымын визымше , 940 ий гыч тӱҥалеш 949 ийыште мучашлалтеш.
950 ийла

950-ше ийла — X курымын кудымше , 950 ий гыч тӱҥалеш 959 ийыште мучашлалтеш.
960 ийла

960-ше ийла — X курымын шымше , 960 ий гыч тӱҥалеш 969 ийыште мучашлалтеш.
970 ийла

970-ше ийла — X курымын кандашымше , 970 ий гыч тӱҥалеш 979 ийыште мучашлалтеш.
980 ийла

980-ше ийла — X курымын индешымше , 980 ий гыч тӱҥалеш 989 ийыште мучашлалтеш.
990 ийла

990-ше ийла — X курымын луымшо , 990 ий гыч тӱҥалеш 999 ийыште мучашлалтеш.
1000 ийла

1000-ше ийла — XI курымын икымше , 1000 ий гыч тӱҥалеш 1009 ийыште мучашлалтеш.
1010 ийла

1010-ше ийла — XI курымын кокымше , 1010 ий гыч тӱҥалеш 1019 ийыште мучашлалтеш.
1020 ийла

1020-ше ийла — XI курымын кумшыжо , 1020 ий гыч тӱҥалеш 1029 ийыште мучашлалтеш.
1030 ийла

1030-ше ийла — XI курымын нылымше , 1030 ий гыч тӱҥалеш 1039 ийыште мучашлалтеш.
1040 ийла

1040-ше ийла — XI курымын визымше , 1040 ий гыч тӱҥалеш 1049 ийыште мучашлалтеш.
1050 ийла

1050-ше ийла — XI курымын кудымше , 1050 ий гыч тӱҥалеш 1059 ийыште мучашлалтеш.
1060 ийла

1060-ше ийла — XI курымын шымше , 1060 ий гыч тӱҥалеш 1069 ийыште мучашлалтеш.
1070 ийла

1070-ше ийла — XI курымын кандашымше , 1070 ий гыч тӱҥалеш 1079 ийыште мучашлалтеш.
1080 ийла

1080-ше ийла — XI курымын индешымше , 1080 ий гыч тӱҥалеш 1089 ийыште мучашлалтеш.
1090 ийла

1090-ше ийла — XI курымын луымшо , 1090 ий гыч тӱҥалеш 1099 ийыште мучашлалтеш.
1100 ийла

1100-ше ийла — XII курымын икымше , 1100 ий гыч тӱҥалеш 1109 ийыште мучашлалтеш.
1110 ийла

1110-ше ийла — XII курымын кокымше , 1110 ий гыч тӱҥалеш 1119 ийыште мучашлалтеш.
1120 ийла

1120-ше ийла — XII курымын кумшыжо , 1120 ий гыч тӱҥалеш 1129 ийыште мучашлалтеш.
1130 ийла

1130-ше ийла — XII курымын нылымше , 1130 ий гыч тӱҥалеш 1139 ийыште мучашлалтеш.
1140 ийла

1140-ше ийла — XII курымын визымше , 1140 ий гыч тӱҥалеш 1149 ийыште мучашлалтеш.
1150 ийла

1150-ше ийла — XII курымын кудымше , 1150 ий гыч тӱҥалеш 1159 ийыште мучашлалтеш.
1160 ийла

1160-ше ийла — XII курымын шымше , 1160 ий гыч тӱҥалеш 1169 ийыште мучашлалтеш.
1170 ийла

1170-ше ийла — XII курымын кандашымше , 1170 ий гыч тӱҥалеш 1179 ийыште мучашлалтеш.
1180 ийла

1180-ше ийла — XII курымын индешымше , 1180 ий гыч тӱҥалеш 1189 ийыште мучашлалтеш.
1190 ийла

1190-ше ийла — XII курымын луымшо , 1190 ий гыч тӱҥалеш 1199 ийыште мучашлалтеш.
1200 ийла

1200-ше ийла — XIII курымын икымше , 1200 ий гыч тӱҥалеш 1209 ийыште мучашлалтеш.
1210 ийла

1210-ше ийла — XIII курымын кокымше , 1210 ий гыч тӱҥалеш 1219 ийыште мучашлалтеш.
1220 ийла

1220-ше ийла — XIII курымын кумшыжо , 1220 ий гыч тӱҥалеш 1229 ийыште мучашлалтеш.
1230 ийла

1230-ше ийла — XIII курымын нылымше , 1230 ий гыч тӱҥалеш 1239 ийыште мучашлалтеш.
1240 ийла

1240-ше ийла — XIII курымын визымше , 1240 ий гыч тӱҥалеш 1249 ийыште мучашлалтеш.
1250 ийла

1250-ше ийла — XIII курымын кудымше , 1250 ий гыч тӱҥалеш 1259 ийыште мучашлалтеш.
1260 ийла

1260-ше ийла — XIII курымын шымше , 1260 ий гыч тӱҥалеш 1269 ийыште мучашлалтеш.
1270 ийла

1270-ше ийла — XIII курымын кандашымше , 1270 ий гыч тӱҥалеш 1279 ийыште мучашлалтеш.
1280 ийла

1280-ше ийла — XIII курымын индешымше , 1280 ий гыч тӱҥалеш 1289 ийыште мучашлалтеш.
1290 ийла

1290-ше ийла — XIII курымын луымшо , 1290 ий гыч тӱҥалеш 1299 ийыште мучашлалтеш.
1300 ийла

1300-ше ийла — XIV курымын икымше , 1300 ий гыч тӱҥалеш 1309 ийыште мучашлалтеш.
1310 ийла

1310-ше ийла — XIV курымын кокымше , 1310 ий гыч тӱҥалеш 1319 ийыште мучашлалтеш.
1320 ийла

1320-ше ийла — XIV курымын кумшыжо , 1320 ий гыч тӱҥалеш 1329 ийыште мучашлалтеш.
1330 ийла

1330-ше ийла — XIV курымын нылымше , 1330 ий гыч тӱҥалеш 1339 ийыште мучашлалтеш.
1340 ийла

1340-ше ийла — XIV курымын визымше , 1340 ий гыч тӱҥалеш 1349 ийыште мучашлалтеш.
1350 ийла

1350-ше ийла — XIV курымын кудымше , 1350 ий гыч тӱҥалеш 1359 ийыште мучашлалтеш.
1360 ийла

1360-ше ийла — XIV курымын шымше , 1360 ий гыч тӱҥалеш 1369 ийыште мучашлалтеш.
1370 ийла

1370-ше ийла — XIV курымын кандашымше , 1370 ий гыч тӱҥалеш 1379 ийыште мучашлалтеш.
1380 ийла

1380-ше ийла — XIV курымын индешымше , 1380 ий гыч тӱҥалеш 1389 ийыште мучашлалтеш.
1390 ийла

1390-ше ийла — XIV курымын луымшо , 1390 ий гыч тӱҥалеш 1399 ийыште мучашлалтеш.
1400 ийла

1400-ше ийла — XV курымын икымше , 1400 ий гыч тӱҥалеш 1409 ийыште мучашлалтеш.
1410 ийла

1410-ше ийла — XV курымын кокымше , 1410 ий гыч тӱҥалеш 1419 ийыште мучашлалтеш.
1420 ийла

1420-ше ийла — XV курымын кумшыжо , 1420 ий гыч тӱҥалеш 1429 ийыште мучашлалтеш.
1430 ийла

1430-ше ийла — XV курымын нылымше , 1430 ий гыч тӱҥалеш 1439 ийыште мучашлалтеш.
1440 ийла

1440-ше ийла — XV курымын визымше , 1440 ий гыч тӱҥалеш 1449 ийыште мучашлалтеш.
1450 ийла

1450-ше ийла — XV курымын кудымше , 1450 ий гыч тӱҥалеш 1459 ийыште мучашлалтеш.
1460 ийла

1460-ше ийла — XV курымын шымше , 1460 ий гыч тӱҥалеш 1469 ийыште мучашлалтеш.
1470 ийла

1470-ше ийла — XV курымын кандашымше , 1470 ий гыч тӱҥалеш 1479 ийыште мучашлалтеш.
1480 ийла

1480-ше ийла — XV курымын индешымше , 1480 ий гыч тӱҥалеш 1489 ийыште мучашлалтеш.
1490 ийла

1490-ше ийла — XV курымын луымшо , 1490 ий гыч тӱҥалеш 1499 ийыште мучашлалтеш.
1500 ийла

1500-ше ийла — XVI курымын икымше , 1500 ий гыч тӱҥалеш 1509 ийыште мучашлалтеш.
1510 ийла

1510-ше ийла — XVI курымын кокымше , 1510 ий гыч тӱҥалеш 1519 ийыште мучашлалтеш.
1520 ийла

1520-ше ийла — XVI курымын кумшыжо , 1520 ий гыч тӱҥалеш 1529 ийыште мучашлалтеш.
1530 ийла

1530-ше ийла — XVI курымын нылымше , 1530 ий гыч тӱҥалеш 1539 ийыште мучашлалтеш.
1540 ийла

1540-ше ийла — XVI курымын визымше , 1540 ий гыч тӱҥалеш 1549 ийыште мучашлалтеш.
1560 ийла

1560-ше ийла — XVI курымын шымше , 1560 ий гыч тӱҥалеш 1569 ийыште мучашлалтеш.
1590 ийла

1590-ше ийла — XVI курымын луымшо , 1590 ий гыч тӱҥалеш 1599 ийыште мучашлалтеш.
1620 ийла

1620-ше ийла — XVII курымын кумшыжо , 1620 ий гыч тӱҥалеш 1629 ийыште мучашлалтеш.
1630 ийла

1630-ше ийла — XVII курымын нылымше , 1630 ий гыч тӱҥалеш 1639 ийыште мучашлалтеш.
1660 ийла

1660-ше ийла — XVII курымын шымше , 1660 ий гыч тӱҥалеш 1669 ийыште мучашлалтеш.
2020 ийла

2020-ше ийла — XXI курымын кумшыжо , 2020 ий гыч тӱҥалеш 2029 ийыште мучашлалтеш.
Йӱледӱр

Йӱледӱр мут ончыктен кертеш:
Луганск Калык Республик

Луганск Калык Республик (ЛКР) (, ) — Украиныште шкелӱмлымӧ посна кундем.
Арын

Арын () — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Кокласола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 220 еҥ (2003 ий), 239 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Чодыраял деч 2 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Ял лӱм.
Преданий почеш яллан негызым «Арын» лӱман еҥ пыштен, сандене ялын лӱмжӧ «Арын» манын лӱмдалтын.
Купсола (Шернур кундем)

Купсола (Шернур кундем) мут ончыктен кертеш:
Купсола (Кукнур ял шотан илем)

Купсола () – Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кукнур ял шотан илемыш пурышо] ял. Калыкчот: 237 еҥ (2003 ий), 191 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Кукнур сола деч 6 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «куп» + «сола» = «купсола».
Таруса

Таруса () — ола Российыште, турист рӱдӧ Калуга велыште.
М. э. деч ончычсо II курым

м. э. д. о. III курым formula_1 м. э. д. о. I курым
Марий Элысе марий илымверла

Марий Элысе марий илымверла:
Кӱчыкэҥер (ыҥ-влак)

Кӱчыкэҥер мут ончыктен кертеш:
Ур

Ур але икмарда ур () — Sciuridae ямагатын гыч изи янлык.
Пушеҥгылаште илыше пушкыдо почан изи чодыра янлык.
Марий Элысе илымверла

Марий Элысе илымверла:
Петровский (ыҥ-влак)

Петровский мут ончыктен кертеш:
Цесис

Цесис (, , , , , ) — ола Латвийыште.
Алмат кундем

Алмат кундем (, ) — Суас Элыште ик кундем. Рӱдола: Алмат.
Парат кундем

Парат кундем (, ) — Суас Элыште ик кундем. Рӱдола: Парат.
Воштырма

 
Воштырма (, ) — эҥер Киров велыште да Суас Элыште. Виче эҥерын пурла эҥерйолжо. Йогын кугытшо – 36 километр.
Кна (эҥер)

Кна (, ) — эҥер Суас Элыште. Воштырма эҥерын пурла эҥерйолжо. Эҥерын кужытшо – 13 километр.
Вочарма (Кукмарий кундем)

Вочарма (; ; ) — Российыште Суас Элын Кукмарий кундемыштыже верланыше Вочарма ял шотан илемыш пурышо cола. Калыкчот: 345 еҥ (1989 ий), 356 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Кукмарий ола сынан посёлко деч 15 километр кечывалвел-касвелне лийын шога.
Эртымгорно.
Яллан негызым XVIII-ше курымышто пыштеныт
Курыкӱмбал (Кукмарий кундем)

Курыкӱмбал (эрвел марла "Кырыкӱмбӓл") (, "Кенәгәр") () () — Российыште Суас Элын Кукмарий кундемыштыже верланыше Уял ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 161 еҥ (2002 ий), 134 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Кукмарий ола сынан посёлко деч 10 километр кечывалвелне лийын шога.
Эртымгорно.
Яллан негызым XVIII-ше курымышто пыштеныт
Йӱле (Кукмарий кундем)

Йӱле (; ) — Российыште Суас Элын Кукмарий кундемыштыже верланыше Уял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 49 еҥ (2002 ий), 35 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Кукмарий ола сынан посёлко деч 15 километр кечывалвелне лийын шога.
Эртымгорно.
Яллан негызым XVIII-ше курым мучаште пыштеныт
Сэҥер (Кукмарий кундем)

Сэҥер () () — Российыште Суас Элын Кукмарий кундемыштыже верланыше Уял ял шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 7 еҥ (2008 ий), 10 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Кукмарий ола сынан посёлко деч 14 километр кечывалвел могырно верланен.
Эртымгорно.
Яллан негызым 1638 ий деч вара огыл пыштеныт
Мензела кундем

Мензела кундем (, ) — Суас Элыште ик кундем. Рӱдола: Мензела ола.
Мензела

Мензела (; ) — ола Суас Элын, Россий. Мензела кундемын рӱдыжӧ.
У Россий (кугыжаныш)

У Россий ("Новороссий"; , ) — Украиныште шкелӱмлымӧ посна кундем.
Юлысо Булгарий

Юлысо Булгарий ("Юлысо Болгарий", "Юл-Чолманысе Булгарий", "Ший Булгарий", , ) — кокла курымласе кугыжаныш Покшел Юлыште да Ӱлыл Чолманыште.
Сэҥер (эҥер)

 
Сэҥер вӱд () — Российыште Суас Элыште йогышо эҥер. Кна эҥерын шола эҥерйолжо. Эҥерын кужытшо – 4 километр.
Уял (Кукмарий кундем)

Уял () () — Российыште Суас Элын Кукмарий кундемыштыже верланыше сола. Уял ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 485 еҥ (2002 ий), 403 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Кукмарий ола сынан посёлко деч 12 километр кечывалвелне лийын шога.
Эртымгорно.
Ял икымше гана 1678 ийыште палемдалтын
Тӱвыра.
«Кнавел» марий фольклор ансамбль.
Калтак

Калтак () () — Российыште Суас Элын Мензела кундемыштыже верланыше Атрякле ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 359 еҥ (2002 ий), 335 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Мензела ола деч 50 километр кечывалвел-эрвел-не лийын шога.
Эртымгорно.
Ял 1719 ийыште палемдалтын.
Шолэҥер (ыҥ-влак)

Шолэҥер мут ончыктен кертеш:
Шолэҥер (ял, Провой кундем)

Шолэҥер (Немедсола, Немычсола) () — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже верланыше Шолэҥер ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 76 еҥ (2000 ий), 104 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Шолэҥер посёлко деч 1,5 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «шоло» + «эҥер» = «шол(о)эҥер». «Шолэҥер» — шолан эҥер воктене верланыше ял.
Кнатӱҥ

Кнатӱҥ () () — Российыште Суас Элын Кукмарий кундемыштыже верланыше пытыше ял.
Тошто Кна

Тошто Кна () () — Российыште Суас Элын Кукмарий кундемыштыже верланыше Уял ял шотан илемыш пурышо cола. Калыкчот: 218 еҥ (2008 ий), 199 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Кукмарий ола сынан посёлко деч 11 километр кечывалвел могырно верланен.
Эртымгорно.
Яллан негызым XVII-ше курым мучаште пыштеныт
Сун Чжэ-ги

Сун Чжэ-ги () (, Тэгу, Корей Республик — , Мапхогу, Сеул, Корей Республик).
Табашино (ыҥ-влак)

Табашино мут ончыктен кертеш:
Йӱштӧ Памаш (Актаныш кундем)

Йӱштӧ Памаш (; ) — Суас Элын Актаныш кундемыштыже верланыше Суас Суксо ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 498 еҥ (1989 ий), 498 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Актаныш сола деч 30 километр касвел могырно верланен.
Йылме.
Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Александровка (ыҥ-влак)

Александровка мут ончыктен кертеш:
Шучко Йыван

Шучко Йыван (але "Тӱтан Йыван"; ) (25 Сорла 1530, Коломенский сола Моско ола воктене — 18 Ӱярня 1584, Моско) — руш кугыжа.
Куэръял

Куэръял мут ончыктен кертеш:
Йӱштӧ Памаш

Йӱштӧ Памаш мут ончыктен кертеш:
Изи Корамас (ыҥ-влак)

Изи Корамас мут ончыктен кертеш:
Чодыраял (ыҥ-влак)

Чодыраял мут ончыктен кертеш:
Курыкӱмбал (ыҥ-влак)

Курыкӱмбал мут ончыктен кертеш:
Курыкӱмбал

Курыкӱмбал мут ончыктен кертеш:
Нольо

Нольо мут ончыктен кертеш:
Похросола

Похросола (, ) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Кугусола ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 89 еҥ (2001 ий), 51 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер.
Кугусола сола деч 1 километр касвел могырно верланен.
Сола лӱм.
Солан лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «похро» + «сола» = «похросола».
Кура

Кура эҥер ( — "Мтквари", , ) — Кавказшеҥгелыште кужу эҥер. Эҥерын кужытшо — 1364 километр.
Курыкпомыш

Курыкпомыш — курык кӧргысӧ вынем, яра вер.
У Афонысо курыкпомыш

У Афонысо курыкпомыш (ончыч — Анакопийысе поргем; , ) — курыкпомыш У Афон олаште, Абхазий.
Кугунур

Кугунур мут ончыктен кертеш:
Нурӱмбал

Нурӱмбал мут ончыктен кертеш:
Кораксола

Кораксола мут ончыктен кертеш:
Кугэҥер

Кугэҥер мут ончыктен кертеш:
Изи Маскиял

Изи Маскиял (Изи Маскиял почиҥга) (; ) — Российыште Одо Элын Алнаш кундемыштыже верланыше Утчан ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 33 еҥ (2008 ий), 22 еҥ (2014 ий).
Верланыме вер.
Алнаш кундемын кечывалвел-касвелныже лийын шога. Алнаш марте — 15 километр, Ижевск марте — 130 километр.
Ял лӱм.
Яллан негызымым Маскиял гыч куснен толшо-влак пыштеныт, сандене илемыштым «Изи Маскиял почиҥга» манын лӱмденыт. Икымше куснен толшо-влак сонарзе (сонар ) лийыныт, сандене яллан «Охотничий» руш лӱмым пуэныт.
Йылме.
Чылт марий ял. Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура.
Унчо (Юлын эҥерйолжо)

Унчо эҥер () — Российыште Вологда да Кострома веллаште йогышо эҥер, Юл эҥерын шола эҥерйолжо. Эҥерын кужытшо — 426 километр.
Этимологий.
Лӱм «Унчо» палымут «ӱҥышӧ» гыч.
Элнет (Поранча кундем)

Элнет () — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже верланыше сола. Элнет ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 775 еҥ (2003 ий), 492 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Поранча посёлко деч 17 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Памар (станций)

Памар () — кӱртньыгорно станций РКК-ын Горькийысе кӱртньӧ корнышто. Приволжский ола сынан кугыялышто верланен.
Сӱзлэҥер (станций)

Сӱзлэҥер () — Российысе кӱртньӧ корно-влакын Горькийысе кӱртньӧ корнысо Сӱзлэҥер кугыялыште верланыше кӱртньыгорно станций.
Шолэҥер (станций)

Шолэҥер () — Российысе кӱртньӧ корно-влакын Горькийысе кӱртньӧ корнысо Шолэҥер кугыялыште верланыше кӱртньыгорно станций.
Рейган, Нэнси

Нэнси Дэвис Рейган ( ( — ) — УАШысе президентын ватыже.
Элнет (станций)

Элнет () — Российысе кӱртньӧ корно-влакын Горькийысе кӱртньӧ корнысо Элнет ялыште верланыше кӱртньыгорно станций.
Паназыр кундем

Паназыр кундем () — кундем Кострома велыште, Россий. Рӱдӧ — Паназыр ола сынан посёлко.
Макарля кундем

Макарля кундем () — кундем Кострома велыште, Россий. Рӱдӧ — Макарля ола.
Унчо (Кострома вел)

Унчо () — Кострома велын Макарля кундемыштыже верланыше сола.
Отар (ыҥ-влак)

Отар мут ончыктен кертеш:
Отар

Отар () — вольыкым лукмо але коштыктымо вер.
Лесной (ыҥ-влак)

Лесной мут ончыктен кертеш:
Лесной

Лесной мут ончыктен кертеш:
Сайвер (ер)

Сайвер () — Марий Элыште карст ер. Тудо Провой кундемыште.
Тӧрвер

Тӧрвер — мландын изи кӱкшака да лакыла улман верже.
Пролык

Пролык — кукшо климатысе шудан тӧрвер.
Тундро

Тундро — мӱндыр йӱдвелысе йӱштӧ климатан, иян, тыгыде кушкылан кундем.
Саам парламент

Саам парламент мут ончыктен кертеш:
Вӱдшуҥгалтыш

Вӱдшуҥгалтыш (але "вӱдвоч, тӱрдӱр, шуҥгалтыш, шушу") — шуҥгалт йогышо вӱд.
Ниагаре вӱдшуҥгалтыш

Ниагаре вӱдшуҥгалтыш () — вӱдшуҥгалтыш тӱшка Ниагаре эҥерыште.
Кивач

Кивач (, ) — вӱдшуҥгалтыш Карелий Республикыште, Россий.
Трояны

Трояны () — посёлко Польшышто. Тудо Воломин да Варшаве олала коклаште верлана. Илыше чот 490 наре (2014).
Гагаузий

Гагаузий але Гагауз-Ери (; ; ) — автоном территорий Молдовышто.
Рӱдола — Комрат.
Псковысо ер

Псковысо ер (, ) — Российыште да Эстонийыште ер.
Нукус

Нукус (; ) — Узбекистанын йӱдвел-касвел могырныжо верланыше ола, Узбекистаныш пурышо Каракалпакстан Республикын рӱдолаже.
Географий.
Нукус Каракалпакстан покшелне Амударьян пурла серыштыже, Ташкент ола деч 800 км (1255 км — корно дене) йӱдвел-касвел могырныжо верланен.
Башне

Башне ("Кӱмеҥге") — кӱкшӧ да аҥысыр архитектурный сооружений.
Тель-Авив

Тель-Авив-Яффе (; тыгак Тель-Авив ) — кок эн кугу ола Израильыште.
Лӱмын этимологийже.
"Тель-Авив" марла «Шошо арка».
Днестрсер

Днестрсер Молдав Республик (ДМР; , , ) але Днестрсер (, , ) — дэ-факто шкевуя эл Европышто. Рӱдолаже Тирасполь.
Тукымвуй

Тукымвуй (але "Родывуй") — ик тукым йыжеҥ-влакын чумыр кугезышт.
Якаева, Ирина Геннадьевна

Ирина Якаева, Ирсан (Ирина Геннадьевна Якаева) (, РСФСР, Марий АССР, Шернур кундем, Шернур ола сынан посёлко) – марий мурызо, радиовӱдышӧ, Марий Эл Республикысе Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш самырыктукым премийын лауреатше (2006). 
Илыш корныжо.
Ирина Якаева 1983 ийын пургыж тылзын 1-ше кечынже Марий АССР Шернур кундем Шернур ола сынан посёлкеш шочын. Йоча пагытше Шернур посёлкышто эртен, кыдалаш шинчымашым ӱдыр тысе 2-шо №-ан школышто налын. Школ деч вара Марий кугыжаныш университетын студентше лийын, ончыкылык илышыжым журналистике дене кылден.
Паша.
«Дипломым кидыш налмеке, Марий Эл радиош логалынам. Радион икымше кечылаж гычак тыште пашам ыштем. Каласем: паша йӧратыме, вес вере шкемым омат шиж, омат уж, вес профессий дене пашажым ыштенат ом керт, очыни. Илышем радио дене кылдем манын шонен омыл. Журналистике пӧлкаш тунемаш пуренам гын, чынжымак, журналист лиям манын ӱшаненам, но кушто ышташ тӱҥалам манын, эше пален омыл. Университетым тунем пытарыме жап радиом почмо дене келшен толын, тугеже тышке толмем пӱрымаш», – ойла И.Якаева.Радио шуко оҥай, творческий шӱлышан еҥ-влакым ушен. Ончыч нелырак лийын гынат, пырля келшен, кыртмен, ик шонымаш дене тыршыме пайдам конден: «Тӱҥалтыште ятыр нелылыкым чытен лекташ логалын. Тӱрлӧ техникым тунемме, программе-влакым шке гыч погымо, шонымо. Тӱрлӧ джинглым, заставке-влакым ямдылаш кӱлын, сандене куд шагат эр гыч пелйӱд марте паша верыште чыланат шинченна. Айлыме кумдыкнажат изирак лийын, ешланат жапым шагалрак ойырымо, туге гынат, нимом ончыде, йӧратен, тиде пашам шуктенна».
Мурызо семын.
Ирина мурызо семын шкенжым сценыште ончыкта. Калыкыште тудым тыгак Ирсан лӱм дене палат.
Агрыз кундем

Агрыз кундем (Агырзе кундем) (, ) — Суас Эл Республикысе муниципал кундем. Кундемын рӱдолаже – Агрыз ола.
Калыкчот.
Калык-влак (2010): суас-влак — 58,1%, руш-влак — 25,2%, марий-влак — 8,0%, одо-влак — 6,4%.
Административ шеледымаш.
Агрыз кундемыште 1 ола шотан илем, 22 ял шотан илем уло.
Кугу Мушко

Кугу Мушко () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кугэҥер ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 268 еҥ (2005 ий), 290 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Кугэҥер деч 4 километр касвел могырно Мушко эҥерын пурла серыштыже верланен. 
Ял лӱм.
Яллан лӱмым Мушко эҥер пуэн.
Эртымгорно.
Кугу Мушко ялыште шуко палыме да чапланыше еҥ шочын-кушкын.
Кугу Мушко ял шӱвыр мастарже-влак дене ожнысек чапым налын. Мутлан, Филипп ден Игнатий Шабердинмыт нерген чылан палат. Нунын суапле пашаштым кызыт Кугу Мушко ялын эше ик шӱвырзыжö Виталий Чемышев шуя. “Кугу Коклала школышто тунеммем годымак шӱвырым шокташ тунемынам. Шӱвыремже кочам, Демид Чемышев дечак кодын. Ожнысо семӱзгар сайрак да утларак йоҥгыдо йӱкан», — ойла семмастар.
Виталий Михайлович Шернур поселкышто ила. Шуко ансамбльыште мастарлыкым ончыктен да репертуарым сылнештарен. Шернур районысо культура пöртын «Пöлек», Кукнур кундемын «Пеледыш», Лажъялын «Ӱжара», Чылдемырын «Олык марий» ансамбльлашкышт коштын, чолга участник лийын. Тудын шӱвыр дене шоктымыжым Чехословакийыште, Финляндийыште ужын, колыштын кертыныт.
Кугу Мушко ялыште шым шочшан ешыште мурызо Алевтина Волкова шочын-кушкын. Кандаш классым тунем лекмыж деч вара Ежово селасе ял озанлык техникумыш тунемаш толын да ветеринар специальностьым налын. Вара шочмо кундемысе «Дружба» колхозыш пӧртылын, вольыкым эмлымаште тыршен. «Фермыште пашам ыштыше-влак пеш писе да поро улыт ыле. Тушто 10 ий пырля ваш умылен, келшен иленна. Нунылан почеламутым лудынам, кунамже кажныштлан посна пӧлеклен серенам. Кызытат иктажше ден ужына гын, самырык пагытнам шарналтена. Изи Торешкӱвар рвезе Игорь Волков дене еш пиалым муым. Кум ӱдырым ончен куштышна. Эн лишыл еҥем мыйым курымешлан коден кайыш, ош тӱня дене чеверласыш. Чон ойгем поэзий корно дене гына лыпландарем», - каласкален Алевтина. Шернур кундемым коден, Волковмыт ешым илыш-корно Медведево районысо Ежово селашке конден. Тушто сылнымут деке шӱман улшо ӱдырамаш верысе тӱвыра пӧрт пелен «Журавушка» ансамбльыш ушнен. Алевтина Волкова пеш тыматле кумылан айдеме. Лыжган мутлана, шкенжым чием шотыштат пеш арун да чаткан куча. Вольык фермыште пашам ыштен манынат от шоно. «Мылам изинек ушкал лӱшташ келшен. Авам, Ульяна Фёдоровна Ямбаршева, кеч-могай пашалан шӱмаҥден моштен. Туддеч ончыч ушкал лӱшташ куржын лектам ыле. Вольыкым пеш йӧратем. Эмганат гын, айдеме семынак чаманем», - ойла Алевтина. Ныл уныкаж пелен самырык кова илыш ямым налеш да уло куатшым нунылан пӧлекла.
Кучедалмаш дене чемпион Алла Тымбаршева. Пермьыште вольный борьба дене Российын первенствыштыже Алла шке ийготан-влак коклаште икымше верым сеҥен налын. Тушто 1992-1994 ийлаште шочшо 24 ӱдыр вийжым терген. Кучедалмаш куштылгыжак лийын огыл. Тренерже Виталий Шабердин воспитанницыжым техникылан сайын туныктен. Ӱдырат тыршыше, пеҥгыде койыш-шоктышан. Тиде тудлан черетан турнир гына лийын, вет чолга марий ӱдыр тиддеч ончычат тыгай кӱкшытан таҥасымашлаште призерыш лектын. А ты первенство деч ончыч спортсменка Москваште кучедалмаш дене V Российысе фестивальыште кокымшо лийын. Тушто тудо ныл вашпижмаште иктыштыже веле сеҥалтын.
Белу-Оризонти

Белу-Оризонти (, "ямле каватӱр" гыч) — Бразилийыште ола. Олан калыкчотшо 2 479 175 еҥ (2013).
Азнакаево кундем

Азнакаево кундем (, ) — Суас Эл Республикысе муниципал кундем.
Кундемын рӱдолаже – Азнакаево ола.
Калыкчот.
Калык-влак: суас-влак (81,1%), руш-влак (15,2%) (2010).
Административ шеледымаш.
Азнакаево кундемыште 2 ола шотан илем да 26 ял шотан илем уло.
Аксубаево кундем

Аксубаево кундем (, ) — Суас Эл Республикысе муниципал кундем.
Кундемын рӱдолаже – Аксубаево ола.
Калыкчот.
Калык-влак: чуваш-влак (44,1%), суас-влак (38,6%), руш-влак (16,6%) (2010).
Административ шеледымаш.
Аксубаево кундемыште 1 ола шотан илем да 20 ял шотан илем уло.
Актаныш кундем

Актаныш кундем (, ) — Суас Эл Республикысе муниципал кундем.
Кундемын рӱдолаже – Актаныш ола сынан посёлко.
Калыкчот.
Калык-влак (2010): суас-влак (97%), марий-влак (1,7%).
Административ шеледымаш.
Актаныш кундемыште 27 ял шотан илем уло.
Алексеевский кундем (Суас Эл)

Алексеевский кундем (, ) — Суас Эл Республикысе муниципал кундем.
Кундемын рӱдолаже – Алексеевский ола сынан посёлко.
Калыкчот.
Калык-влак (2010): руш-влак (58,6%), суас-влак (30,5%), чуваш-влак (6,3%), мордва-влак (3%).
Административ шеледымаш.
Алексеевский кундемыште 1 ола шотан илем да 19 ял шотан илем уло.
Алькей кундем

Алькей кундем (, ) — Суас Эл Республикысе муниципал кундем.
Кундемын рӱдолаже – Базарные Матаки сола.
Калыкчот.
Калык-влак (2010): суас-влак (64,2%), чуваш-влак (19,2%), руш-влак (15,7%).
Административ шеледымаш.
Алькей кундемыште 21 ял шотан илем уло.
Апастово кундем

Апастово кундем (, ) — Суас Эл Республикысе муниципал кундем.
Кундемын рӱдолаже – Апастово ола сынан посёлко.
Калыкчот.
Калык-влак (2010): суас-влак (90,9%), руш-влак (4,7%), чуваш-влак (%).
Административ шеледымаш.
Апастово кундемыште 23 ял шотан илем уло.
Арск кундем

Арск кундем (, ) — Суас Эл Республикысе муниципал кундем.
Кундемын рӱдолаже – Арск ола.
Калыкчот.
Калык-влак (2010): суас-влак (93,9%), руш-влак (5,5%).
Административ шеледымаш.
Арск кундемыште 1 ола шотан илем да 28 ял шотан илем уло.
Атня кундем

Атня кундем (, ) — Суас Эл Республикысе муниципал кундем.
Кундемын рӱдолаже – Атня сола.
Калыкчот.
Калык-влак (2010): суас-влак (98,6%).
Административ шеледымаш.
Атня кундемыште 11 ял шотан илем уло.
Бавлы кундем

Бавлы кундем (, ) — Суас Эл Республикысе муниципал кундем.
Кундемын рӱдолаже – Бавлы ола.
Калыкчот.
Калык-влак (2010): суас-влак (57,5%), руш-влак (18,1%), удмурт-влак (10,5%), чуваш-влак (9%), мордва-влак (1,6%).
Административ шеледымаш.
Бавлы кундемыште 12 ял шотан илем уло.
Балтаси кундем

Балтаси кундем (Балтаса кундем; , ) — Суас Эл Республикысе муниципал кундем.
Кундемын рӱдолаже – Балтаси ола сынан посёлко.
Калыкчот.
Калык-влак (2010): суас-влак (85%), удмурт-влак (11,9%), руш-влак (1,7%).
Административ шеледымаш.
Балтаси кундемыште 1 ола шотан илем да 18 ял шотан илем уло.
Бугульма кундем

Бугульма кундем (, ) — Суас Эл Республикысе муниципал кундем.
Кундемын рӱдолаже – Бугульма ола.
Калыкчот.
Калык-влак (2010): суас-влак (49,4%), руш-влак (40%), чуваш-влак (5%), мордва-влак (2,6%).
Административ шеледымаш.
Бугульма кундемыште 2 ола шотан илем да 17 ял шотан илем уло.
Буинск кундем

Буинск кундем (, ) — Суас Эл Республикысе муниципал кундем.
Кундемын рӱдолаже – Буинск ола.
Калыкчот.
Калык-влак (2010): суас-влак (61,8%), чуваш-влак (29,3%), руш-влак (8,5%).
Административ шеледымаш.
Буинск кундемыште 1 ола шотан илем да 30 ял шотан илем уло.