tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Шопкер

Шопкер () — нугыдын (пырля) кушкын шогышо шопке-влак але утларакшым шопке гыч гына лийын шогышо лышташан чодыра
Тумер (Юлсер кундем)

Тумер () — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше пытыше ял. 
Верланыме вер.
Сотнур сола деч 7 километр касвелне лийын шоген.
Ял лӱм.
Яллан лӱмым «тумер» мут пуэн.
Эртымгорно.
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1960 ийыште сӱрем тылзын 30-шо кечынже Тумер ден Челюскино ялла ик илыме верыш ушненыт. Пырляштарыме яллан «У Тумер» лӱмым пуэныт.
Шокшемсола

Шокшемсола () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Чылдемыр ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 10 еҥ (2005 ий), 7 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Мустай ял деч 5 километр йӱдвел могырно верланен.
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «шокшем» + «сола» = «шокшемсола». «Шокшемсола» — Шокшем эҥер воктене верланыше сола.
Тумерсола

Тумерсола мут ончыктен кертеш:
Тумерсола (Шернур кундем)

Тумерсола (Тумер) () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Чылдемыр ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 95 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Чылдемыр ял деч 4 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «тумер» + «сола» = «тумерсола». «Тумерсола» — тумер воктене верланыше ял.
Товарнур

Товарнур (Пекул) () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Чылдемыр ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 36 еҥ (2005 ий), 38 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Мустай ял деч 5 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «товар» + «нур» = «товарнур». Ял лӱм нерген тыгай легенде уло. Илемлан тӱҥ межам ыштыме годым ял воктене йӧрыктымӧ кугу кожым муыныт, пундышыштыже руалын шындыме товар лийын шоген. Ты увер кумдан шарлен, тиддеч вара ялым «Товарнур» манаш тӱҥалыныт.
Пӱнчерйымал (Шернур кундем)

Пӱнчерйымал () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Сердыж ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 54 еҥ (2005 ий), 62 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Чылдемыр ял деч 4 километр кечывалвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «пӱнчер» + «йымал» = «пӱнчерйымал».
Палашнур

Палашнур () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Чылдемыр ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 54 еҥ (2005 ий), 45 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Чылдемыр сола деч 1 километр эрвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ ушымо собственный лӱм «Палаш» да «нур» мут-влак гыч лектын.
Марий Чодыра

«Марий Чодыра» Кугыжаныш пӱртӱс парк () — Марий Элын кечывалвел-эрвелныже Суас Эл воктене лийын шогышо кугыжаныш парк. Юлсер, Провой, Морко кундемлаште верланен. Йошкар-Ола марте — 60 километр, Юлсер-Ола марте — 30 километр.
1985 ийын идым тылзын 13-шо кечынже негызленыт.
Географий.
Эҥерла.
Парк гоч Элнет тӱҥ эҥер йоген эрта, молышт — Элнет эҥерын эҥерйолжо-влак: Ӱшӱт, Пӧт, Ӱбӧ, Вончо да т. м.
Ерла.
Марий Чодыра шкенжын ерлаже дене чаплана, нуно чыла — карстовый улыт.
Ерла: Ялчык, Сузак Ер, Кӱчыкъер, Вакшъер, Мушан Ер, Конан Ер, Тот Ер, Шуть Ер, Куж Ер, Йыргеж Ер, Кугу Ер да т. м.
Флора.
Кушкылышто — иман-лышташан чодырала. Кӱкшака курыкан верлаште ваштаран, пистеран, кожеран тумерла, тӧрверлаште — кожеран, пӱнчеран, пистеран, тумеран, ваштаран, шопкеран, шолеран чодырала, вӱд воктетсе олыклаште — тумерла шаланеныт. Шопкеран, куэран, кожеран пӱнчерла вашлиялтыт. Шудан куп-влак шуко верым налын огытыл. 50 наре кушкыл Марий Эл флорын шуэ видышкыже пура.
Фауна.
Янлык-влак: пӱчӧ, ур, урымдо, сур мераҥ, йос, коляйос, чодыра пушара, чодыра луй, умдыр (угыч акклиматизироватленыт), вӱдколя. Тугак маска дене пире верештыт. 
Кайык-влак: кӱдыр, сузо, музо, шалеҥге, чывывараш, амырт, пӱркыт, кугылудо, претлудо.
Каныме верла.
Ялчык Ер.
Тӱҥ статья: Ялчык Ер
Кӱчыкъер.
Тӱҥ статья: Кӱчыкъер
Мушан Ер.
Тӱҥ статья: Мушэҥер ер
Сузак Ер.
Тӱҥ статья: Сузак Ер
Ваштаран Курык.
Тыште тыгай лӱман санаторий, Ужар Памаш, Пугачёв Тумо верланеныт.
Заповедник-влак.
Марий Чодыран касвел-эрвел ужашыже эн чот аралыме территорийыште лийын шога, тушко йолын да керек-могай технике дене пураш лиймашым чарыме. Тушко Шуть Ер да Ӱбӧ эҥерын ужашыже пурат. Куж Ер ден Йыргеж Ер ерла тушко огыт пуро гынат, заповедникым аралыше-влак нунымат эскерен шогат.
Пактай

Пактай () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Чылдемыр ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 43 еҥ (2005 ий), 50 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Чылдемыр сола деч 4 километр касвел могырно верланен.
Орехово (Шернур кундем)

Орехово (Мушко Мучаш) () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Чылдемыр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 92 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Чылдемыр ял деч 1 километр кечывалвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ игылтме «Орех» руш мут гыч лектын. Ялын кокымшо лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «мушко» + «мучаш» = «Мушко мучаш». «Мушко Мучаш» — Мушко эҥерын вӱдмучашыштыже верланыше ял.
Ономучаш

Ономучаш () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Чылдемыр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 50 еҥ (2005 ий), 45 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Мустай ял деч 4 километр йӱдвел-касвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «оно» + «мучаш» = «ономучаш». «Ономучаш» — Оно эҥерын мучашыштыже верланыше ял.
Пугачёв Тумо

Пугачёв Тумо () — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже Марий Чодыран Ваштаран Курыкшын территорийыштыже кушкын шогышо кугу тумо. Конан-Ер деч 1 километр йӱдвел-касвелне лийын шога. 2013 ийын вӱдшор тылзыштыже пушеҥгылан пӱртӱсын чонан памятникше статусым пуэныт
Ийгот да биометрий.
Пушеҥгын кӱкшытшӧ — 26 метр, кӱжгытшӧ — 1,59 метр. Икымше шымлымаш дене пушеҥге 1500 ийыште (моло шымлымаш дене — 1650 ийыште) кушкаш тӱҥалын. 2013 ийыште эртарыме пытартыш шымлымаш ончыктен, тумо 1600 ийыште кушкаш тӱҥӓлын.
Легенде.
Легенде почеш, пуйто 1774 ийыште Емельян Пугачёв Озаҥ йымалне сеҥалтмыже деч вара тиде тумо вуйыш кӱзен йӱлышӧ Озаҥым ончен. Тыге лийын гынат, тиде тумо ту пагытыште тыгай кугу лийын огыл, сандене Емельян Пугачев тиде тумыш огыл, а вес кугу тумыш кӱзен. Легенде 1400-1940 ийлаште тиде тумо деч мӱндырнӧ огыл кушшо, 1950 ийыште, кошкымыжо деч вара, йыген йӧрыктымӧ вес тиддеч кугурак тумо дене кылдалтме лийын кертеш.
Нурсола (Шернур кундем)

Нурсола () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Чылдемыр ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 61 еҥ (2005 ий), 78 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Чылдемыр ял деч 3 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «нур» + «сола» = «нурсола». «Нурсола» — нурышто верланыше ял.
Изи Шокшем

Изи Шокшем () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Чылдемыр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 78 еҥ (2005 ий), 62 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Мустай ял деч 4 километр йӱдвел-касвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Яллан лӱмым Шокшем эҥер пуэн. «Изи Шокшем» — Шокшем эҥер воктене верланыше изи ял.
Изи Мушко

Изи Мушко () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Чылдемыр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 38 еҥ (2005 ий), 46 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Чылдемыр сола деч 1 километр кечывалвел-касвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Яллан лӱмым Мушко эҥер пуэн. «Изи Мушко» — Мушко эҥер воктене верланыше изи ял.
Лужалу

Лужалу () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Чылдемыр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 104 еҥ (2005 ий), 102 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Чылдемыр сола деч 6 километр йӱдвел-касвел могырно верланен. 
Эртымгорно.
МАССР-ын Кӱшыл Каҥашын Вуйвержын Кӱштыкшӧ почеш 1973 ийыште идым тылзын 27-ше кечынже Корембал ден Вичкудо ялла ик илыме верыш ушненыт — Лужалу ялыш.
Нужъял (У Роҥго кундем)

Нужъял () — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Михайловка ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 88 еҥ (2004 ий), 120 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Михайловка ял деч 1 километр йӱдвел могырно верланен.
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «нуж» + «ял» = «нуж_ял». «Нужъял» — Нуж эҥер воктен верланыше ял.
Йошкар Памаш

Йошкар Памаш мут ончыктен кертеш:
Корембал (Чылдемыр ял шотан илем)

Корембал () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше пытыше ял. 
Верланыме вер.
Чылдемыр сола деч 6 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген. 
Эртымгорно.
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1973 ийыште идым тылзын 27-ше кечынже Корембал дене Вичкудо ялла ик илыме верыш ушненыт — Лужалу ялыш.
Вичкудо

Вичкудо () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше пытыше ял. 
Верланыме вер.
Чылдемыр сола деч 6 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген. 
Эртымгорно.
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1973 ийыште идым тылзын 27-ше кечынже Корембал дене Вичкудо ялла ик илыме верыш ушненыт — Лужалу ялыш.
Шӱрашэҥер

Шӱрашэҥер () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Чылдемыр ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 61 еҥ (2005 ий), 54 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Мустай ял деч 3 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «шӱраш» + «эҥер» = «шӱрашэҥер». «Шӱрашэҥер» — Шӱраш эҥерын серыштыже верланыше ял.
Лапкасола

Лапкасола мут ончыктен кертеш:
Корембал

Корембал мут ончыктен кертеш:
Элнеттӱр

Элнеттӱр мут ончыктен кертеш:
Кабаксола

Кабаксола мут ончыктен кертеш:
Нуръял

Нуръял мут ончыктен кертеш:
Лапка Памаш (Чылдемыр ял шотан илем)

Лапка Памаш () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Чылдемыр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 13 еҥ (1996 ий), 3 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Мустай ял деч 7 километр йӱдвел-касвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «лапка» + «памаш» = «лапка памаш». «Лапка Памаш» — Памаш воктене лапка верыште верланыше ял.
Кӱпрансола

Кӱпрансола () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Чылдемыр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 278 еҥ (2005 ий), 305 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Чылдемыр ял деч 2 километр йӱдвел-касвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «Купран» + «сола» = «Купрансола». Ялым Купран лӱман еҥ негызлен.
Кужнур (Шернур кундем)

Кужнур () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Чылдемыр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 111 еҥ (2005 ий), 120 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Чылдемыр ял деч 3 километр йӱдвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «кужу» + «нур» = «куж(у)нур». Ялым негызлышаш верыште ончыч кужу нур лийын. Икымыше пӧрт-влакым ыштыме деч вара яллан «Кужнур» лӱмым пуэныт.
Сакар почиҥга

Сакар почиҥга () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Чылдемыр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 70 еҥ (1996 ий), 43 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Мустай ял деч 4 километр йӱдвел-касвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Ялым негызлыше еҥын лӱмжӧ Сакар лийын, сандене илемыштым Сакар почиҥга манын лӱмденыт.
Кугу Шокшем

Кугу Шокшем () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Чылдемыр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 131 еҥ (2005 ий), 126 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Мустай ял деч 3 километр йӱдвел-касвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Яллан лӱмым Шокшем эҥер пуэн.
Шым Памаш

Шым Памаш () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Чылдемыр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 38 еҥ (2005 ий), 37 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Мустай ял деч 2,5 километр йӱдвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «шым» + «памаш» = «шым памаш».
Нольыкмарий

Нольыкмарий () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Чылдемыр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 189 еҥ (2005 ий), 196 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Чылдемыр ял деч 3 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «нольык» + «марий» = «нольыкмарий». «Нольыкмарий» — Нольык эҥер воктене илыше марий-влак.
Тапшер

Тапшер мут ончыктен кертеш:
Ромашкино Вакш хутор

Ромашкино Вакш хутор () — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше пытыше хутор. 
Верланыме вер.
Нурсола ял деч 3 километр, Юлсер-Ола деч 23 километр тораште лийын шоген.
Йошкар Ялчык

Йошкар Ялчык () — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше пытыше ял.
Кукшэҥер (Юлсер кундем)

Кукшэҥер () — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше пытыше ял. 
Верланыме вер.
Купсола сола деч 1 километр эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно.
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1980 ийыште Кукшэҥер Купсола ял деке ушалтын.
Черкысола (Памар ял шотан илем)

Черкысола () — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше пытыше ял.
Верланыме вер.
Памар солан ужашыже, Сиза эҥер воктене верланен лийын шоген.
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «черке» + «сола» = «черк(ы)сола». 
Эртымгорно.
1868 ийын архивысе документлаште Черкысола (Черкасола) «околоток Церковный» манын палемдалтын. Ондакрак чылт марий-влакын гына илыме Памар илемыштышт Косма ден Дамиан лӱмеш Сиза эҥер воктене черкым чоҥеныт. Тунам шуко еҥ тынеш пурен огытыл. Чимарий-влак илаш эҥерын вес могыркыжо кусненыт, посна шогышо марий илемым негызленыт. Черке воктене руш-влак кодыныт. Памар солам условно кок ужашлан пайлаш тӱҥалыныт: руш ужашлан — Руш Памар але «село Космодамианское» да марий ужашлан — Марий Памар але «Черкысола». Но официальный документлаште нуно ик Памар сола але «село Космодамианское» манын ончыкталтыныт. 
1874 ийыште священник Александр Шабановын вуйлатымыже дене у верыште марий ужаш деке куснен шогышо у черкым чоҥенын. Черке марий да пырляштарыме руш-марий ужашым пырдыж семын пайлаш тӱҥалын. Тунам Черкысола (Черкесола) ялын ял лийын шичме сӱретше лекташ тӱҥалын. Памар сола кок ужаш гыч лийын шогаш тӱҥалын: руш да марий. Тыге калык коклаште Марий Памар () да Руш Памар () лӱм-влак лектыныт. Тиде лӱм-влакым марий-влак гына кучылтыныт, руш-влак коклаште тыгай пайлымаш-влак лийын огытыл, нуно шагал лийыныт, черкыште да волостной правленийыште гына ыштеныт. 
XX-шо курымын тӱҥалтышыштыже Памар сола кум ужаш гыч лийын шогаш тӱҥалын: 
Тыгай пайлымаш кызытат вияҥын шога. Памар сола калык коклаште кызытат шонен лукмо илыше-влак деч посна лийын шогышо солан деловой ужашыжылан шотлалтеш.
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1960 ийыште Курыктӱр, Кырмегесола, Лапкасола, Черкысола ялла да Памар сола ик илыме верыш ушненыт — Памар солаш. Черкысола Памар солан Волжский уремышкыже савырнен.
Тоскисола

Тоскисола (Тозкисола) () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Чылдемыр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 61 еҥ (2005 ий), 58 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Мустай ял деч 0,5 километр касвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ негызым пыштыше «Тозий» лӱм гыч лектын, а руш лӱмжӧ — «Антон» лӱм гыч.
Алдияр

Алдияр (Кӱшылсола) () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Чылдемыр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 29 еҥ (2005 ий), 33 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Мустай ял деч 0,5 километр кечывалвел-касвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Яллан лӱмым негызым пыштыше «Алдияр» пуэн. Кокымшо лӱмжӧ ушымо кок мут гыч лектын: «кӱшыл» + «сола» = «кӱшылсола».
Аблан

Аблан () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Чылдемыр ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 55 еҥ (2005 ий), 49 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Мустай ял деч 1 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Яллан лӱмым негызым пыштыше «Аблай» пуэн.
Чылдемыр

Чылдемыр (Чендемерово) () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше ял. Чылдемыр ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 321 еҥ (2005 ий), 343 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Шернур ола сынан посёлко деч 5 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Ял лӱм.
Яллан лӱмым негызым пыштыше «Чылдемыр» пуэн.
Кугу Сердыж

Кугу Сердыж () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше ял. Сердыж ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 219 еҥ (2005 ий), 214 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Шернур ола сынан посёлко деч 7 километр эрвел могырно верланен.
Ял лӱм.
Яллан лӱмым воктен йогышо Сердыж эҥер пуэн.
Ахматэҥер

Ахматэҥер () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Сердыж ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 174 еҥ (2005 ий), 175 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Кугу Сердыж ял деч 4 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «Ахмат» + «эҥер» = «Ахматэҥер».
Ведаснур

Ведаснур () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Сердыж ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 3 еҥ (2005 ий), 3 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Кугу Сердыж ял деч 5 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «Ведас» (Федос лӱм гыч лекше) + «нур» = «Ведаснур».
Чемей почиҥга

Чемей почиҥга () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Сердыж ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 26 еҥ (2003 ий), 17 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Кугу Сердыж ял деч 7 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Глазырин

Глазырин () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Сердыж ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 99 еҥ (2005 ий), 103 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Шернур ола сынан посёлко деч 6 километр эрвел могырно верланен.
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ руш «Глазырин» тукымлӱм гыч лектын.
Кочанур

Кочанур () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Сердыж ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 288 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Шернур ола сынан посёлко деч 4 километр эрвел могырно верланен.
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «коча» + «нур» = «кочанур».
Орлоп

Орлоп () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Сердыж ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 44 еҥ (2005 ий), 40 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Кугу Сердыж ял деч 3 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Яллан негызым Орловский губерний гыч куснен толшо-влак пыштеныт. Илемыштым «починок Орлов», кӱчыкыкын «Орлоп», манын лӱмденыт.
Лапчын

Лапчын () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Сердыж ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 29 еҥ (2005 ий), 29 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Руш Шолэҥер ял деч 7 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ негызым пыштыше еҥын «Лаптев» тукымлӱмжӧ гыч лектын.
Летник

Летник () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Сердыж ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 186 еҥ (2005 ий), 218 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Руш Шолэҥер ял деч 8 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Легенде почеш ялын лӱмжӧ илем деч кӱшнӧ лийын шогышо корнын лӱмжо гыч лектын. Ты корнышто общественный вакшым арендоватлыше еҥын кучымо кӱварже лийын.
Вахрушево

 &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;134573&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2014-12-20T16:18:52Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;Сергей Иванов&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;origin&gt;134575&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Вахрушево мут ончыктен кертеш:
Ӱлылсола

Ӱлылсола мут ончыктен кертеш:
Горняк (Шернур кундем)

Горняк () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Чылдемыр ял шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 263 еҥ (2005 ий), 315 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Шернур ола сынан посёлко деч 17 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Изи Илешъял

Изи Илешъял () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Сердыж ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 18 еҥ (2005 ий), 24 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Руш Шолэҥер ял деч 7 километр кечывалвелне лийын шога
Марий Пижай

Марий Пижай () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Сердыж ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 29 еҥ (2005 ий), 28 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Руш Шолэҥер ял деч 15 километр эрвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Яллан лӱмым Пижай эҥер пуэн. «Марий Пижай» — Пижай эҥер воктене верланыше марий-влак.
Мушкыдӱҥ

Мушкыдӱҥ () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Сердыж ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 62 еҥ (2005 ий), 59 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Кугу Сердыж ял деч 6 километр кечывалвел могырно верланен.
Пирогоп

Пирогоп () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Сердыж ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 97 еҥ (2004 ий), 97 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Кугу Сердыж ял деч 2 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Яллан лӱмым негызым пыштыше еҥын «Пирогов» тукымлӱмжӧ пуэн.
Опынян почиҥга

Опынян почиҥга () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Сердыж ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 110 еҥ (2005 ий), 124 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Кугу Сердыж ял деч 4 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Яллан лӱмым негызым пыштыше «Опыня» пуэн.
Кугу Илешъял

Кугу Илешъял () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Сердыж ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 15 еҥ (2005 ий), 16 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Кугу Сердыж ял деч 7 километр йӱдвел-касвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Яллан лӱмым негызым пыштыше «Илеш» пуэн. «Кугу» + «Илеш» + «ял» = «Кугу Илешъял».
Токтамыж

Токтамыж () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Сердыж ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 91 еҥ (2005 ий), 98 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Руш Шолэҥер ял деч 6 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Яллан лӱмым сонарзе «Токташ» пуэн.
Руш Пижай

Руш Пижай () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Сердыж ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 87 еҥ (2005 ий), 85 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Руш Шолэҥер ял деч 12 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Яллан лӱмым Пижай эҥер пуэн.
Изи Чашкаял

Изи Чашкаял () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Сердыж ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 286 еҥ (2005 ий), 287 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Кугу Сердыж ял деч 3 километр йӱдвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «чашка» () + «ял». «Чашкаял» — чашкерыште лийын шогышо ял.
Чывыж

Чывыж мут ончыктен кертеш:
Чывыж (ял)

Чывыж () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Сердыж ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 2 еҥ (2003 ий), 3 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Шернур ола сынан посёлко деч 3 километр эрвел могырно верланен. Ял воктене Чывыж эҥер йоген эрта.
Ял лӱм.
Яллан лӱмым Чывыж эҥер пуэн.
Памар (станций, илем)

Памар станций () — Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем. 
Верланыме вер.
Приволжский ола сынан посёлкыш пурен.
Почиҥга

Почиҥга мут ончыктен кертеш:
Кӱшыл Писе

Кӱшыл Писе () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Марийсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 29 еҥ (2004 ий), 28 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Шокшем Памаш ял деч 2 километр эрвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Яллан лӱмым писын йогышо эҥер пуэн. «Кӱшыл Писе» — Ӱлыл Писе ял деч кӱшнырак лийын шогышо Писе ял.
Куэрйымал

Куэрйымал () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Марийсола ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 91 еҥ (2005 ий), 79 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Марийсола ял деч 1 километр кечывалвел могырно Оно эҥер воктене верланен. 
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «куэр» + «йымал» = «куэрйымал». «Куэрйымал» — куэр йымалне верланыше ял.
Изи Памаш

Изи Памаш () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Марийсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 128 еҥ (2004 ий), 138 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Шокшем Памаш ял деч 3 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Яллан лӱмым изи памаш пуэн. «Изи Памаш» — изи памаш воктене верланыше ял.
Йошкар Памаш (Шернур кундем)

Йошкар Памаш () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Марийсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 206 еҥ (2004 ий), 197 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Марийсола деч 1,5 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Яллан лӱмым йошкар памаш пуэн. Памаш пундаш йошкар шун гыч лийын шоген, сандене вӱдшӧ йошкар тӱсан лийын.
Корембал (Марийсола ял шотан илем)

Корембал () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял. 
Верланыме вер.
Йошкар Памаш ял воктене лийын шоген.
Эртымгорно.
Йошкар Памаш ял деке ушалтын.
Лавраэҥер (ял)

Лавраэҥер (Шудомари, Куэрсола) () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Марийсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 174 еҥ (2003 ий), 179 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Шокшем Памаш ял деч 3 километр йӱдвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Яллан лӱмым Лавраэҥер эҥер пуэн. «Лавраэҥер» кок марий мут гыч лектын: «лавра» + «эҥер» = «лавраэҥер». «Лавраэҥер» — лавыран эҥер воктене верланыше ял.
Лавраэҥер

Лавраэҥер мут ончыктен кертеш:
Ӱлыл Писе

Ӱлыл Писе () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Марийсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 7 еҥ (2004 ий), 8 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Шокшем Памаш ял деч 3 километр эрвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Яллан лӱмым «писын» йогышо эҥер пуэн. «Ӱлыл Писе» — Кӱшыл Писе ял деч ӱлнырак лийын шогышо Писе ял.
Овдасола (Шернур кундем)

Овдасола () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Марийсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 39 еҥ (2005 ий), 39 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Марийсола ял деч 1,5 километр кечывалвел-касвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «овда» + «сола» = «овдасола».
Онодӱр

Онодӱр () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Марийсола ял шотан илемыш пурышо [ял. Калыкчот: 16 еҥ (2004 ий), 10 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Марийсола ял деч 4 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Яллан лӱмым Оно эҥер пуэн. «Онодӱр» — Оно эҥер тӱрыштӧ верланыше ял.
Нью-Мексико

Нью-Мексико () — УАШ-ысе регион, штат.
Мланде кумдык — 315 194 км².
Калык чот — 2 085 287 еҥ (2011).
Административ рӱдер — Санта-Фе ола.
Огайо

Огайо () — УАШ-ысе регион, штат.
Мланде кумдык - 116 096 км².
Калык чот - 11 808 848 еҥ (2011).
Административ рӱдер — Колумбус ола.
Оклахома

Оклахома () — УАШ-ысе регион, штат.
Мланде кумдык - 181 196 км².
Калык чот - 3 963 516 еҥ (2011).
Административ рӱдер — Оклахома-Сити ола.
Орегон

Орегон () — УАШ-ысе регион, штат.
Мланде кумдык - 255 026 км².
Калык чот - 4 237 256 еҥ (2011).
Административ рӱдер — Сейлем ола.
Род-Айленд

Род-Айленд () — УАШ-ысе регион, штат.
Мланде кумдык - 4002 км².
Калык чот - 1 051 302 еҥ (2011).
Административ рӱдер — Провиденс ола.
Теннесси

Теннесси () — УАШ-ысе регион, штат.
Мланде кумдык - 109 151 км².
Калык чот - 6 916 897 еҥ (2011).
Административ рӱдер — Нашвилл ола.
Техас

Техас () — УАШ-ысе регион, штат.
Мланде кумдык - 696 241 км².
Калык чот - 29 183 290 еҥ (2011).
Административ рӱдер — Остин ола.
Флорида

Флорида () — УАШ-ысе регион, штат.
Мланде кумдык - 170 304 км².
Калык чот - 22 244 823 еҥ (2011).
Административ рӱдер — Таллахасси ола.
Желонкино

Желонкино () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Марийсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 46 еҥ (2003 ий), 40 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Шокшем Памаш ял деч 3 километр эрвел могырно верланен.
Ял лӱм.
Яллан лӱмым негызым пыштыше Пётр Желонкин пуэн.
Салтак

Салтак мут ончыктен кертеш:
Салтак (Шернур кундем)

Салтак () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Марийсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 4 еҥ (2005 ий), 1 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Марийсола ял деч 7 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Ял лӱм.
Яллан негызым пыштыше еҥ салтак лийын, сандене яллан «Салтак» лӱмым пуэныт.
Тулгем

Тулгем () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Марийсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 41 еҥ (2005 ий), 36 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Марийсола ял деч 4 километр йӱдвелне Тулбень эҥер воктене верланен.
Шаба

Шаба мут ончыктен кертеш:
Шаба (ял)

Шаба () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Марийсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 13 еҥ (1996 ий), 10 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Марийсола деч 4 километр йӱдвел-касвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Яллан лӱмым Шаба эҥер пуэн.
Ершов (ял)

Ершов () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Марийсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 61 еҥ (2005 ий), 61 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Марийсола ял деч 6 километр йӱдвел-касвел могырно Шаба эҥер воктене верланен.
Кукнур (Шернур кундем)

Кукнур () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше сола. Кукнур ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 719 еҥ (2005 ий), 795 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Шернур ола сынан посёлко деч 40 километр йӱдвел могырно верланен..
Алмамат

Алмамат () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кукнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 23 еҥ (2003 ий), 14 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Эшполдо ял деч 3 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Аҥанур

Аҥанур () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кукнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 373 еҥ (2003 ий), 407 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Эшполдо ял деч 6 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «аҥа» + «нур» = «аҥанур».
Вахрушево (Марий Эл)

Вахрушево () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял. 
Верланыме вер.
Рушэҥер деч 7 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно.
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1990 ийыште теле тылзын 14-ше кечынже Вахрушево ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Кукмарий (Шернур кундем)

Кукмарий () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кукнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 21 еҥ (2005 ий), 28 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Рушэҥер ял деч 2 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Эртымгорно.
1965 ийыште Изи Кукмари да Кугу Кукмари яллам ик илыме верыш ушымо пырляштарыме ял.
Кугу Кукмарий

Кугу Кукмарий () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял. 
Верланыме вер.
Рушэҥер сола деч 2 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно.
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1965 ийыште сорла тылзын 19-ше кечынже Кугу Кукмарий дене Изи Кукмарий ялла ик илыме верыш ушненыт — Кукмарий ялыш.
Изи Кукмарий

Изи Кукмарий () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял. 
Верланыме вер.
Рушэҥер сола деч 1,5 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген.
Эртымгорно.
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1965 ийыште сорла тылзын 19-ше кечынже Изи Кукмарий ден Кугу Кукмарий ялла ик пырляштарыме Кукмарий ялыш савырненыт.
Куэр почиҥга (Шернур кундем)

Куэр почиҥга () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кукнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 54 еҥ (2003 ий), 65 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Эшполдо ял деч 0,5 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
«Куэр почиҥга» — куэр воктене верланыше ял.
Кугу Кӱльшӧ

Кугу Кӱльшӧ () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кукнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 6 еҥ (2003 ий), 6 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Эшполдо ял деч 7 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Корембал (Кукнур ял шотан илем)

Корембал () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял. Кукнур солаш пурен.
Верланыме вер.
Кукнур сола деч 1 километр йӱдвелне лийын шоген. 
Эртымгорно.
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1983 ийыште идым тылзын 16-ше кечынже Корембал ял Кукнур солаш пурен. Ял «Заречная-1» да «Заречная-2» уремлаш савырнен.
Кукнур

Кукнур мут ончыктен кертеш:
Тембал Корембал

Тембал Корембал () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял. 
Верланыме вер.
Кукнур сола деч 1 километр йӱдвелне лийын шоген. 
Эртымгорно.
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1973 ийыште идым тылзын 27-ше кечынже Тембал Корембал ден Умбал Корембал ялла ик илыме пырляштарыме Корембал ялыш савырненыт. 1983 ий гыч Корембал ял Кукнур сола деке ушнымыжо деч вара Тембал Корембал Кукнур солан «Заречная-1» уремышкыже савырнен.
Умбал Корембал

Умбал Корембал () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял. 
Верланыме вер.
Кукнур сола деч 1 километр йӱдвелне лийын шоген. 
Эртымгорно.
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1973 ийыште идым тылзын 27-ше кечынже Тембал Корембал ден Умбал Корембал ялла ик илыме пырляштарыме Корембал ялыш савырненыт. 1983 ий гыч Корембал ял Кукнур сола деке ушнымыжо деч вара Умбал Корембал Кукнур солан «Заречная-2» уремышкыже савырнен.
Губин

Губин () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кукнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 11 еҥ (2005 ий), 3 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Рушэҥер ял деч 5 километр эрвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Яллан негызым «Губин» тукымлӱман руш пыштен.
Нурмучаш (Кукнур ял шотан илем)

Нурмучаш () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кукнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 3 еҥ (2003 ий), 1 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Эшполдо ял деч 3 километр эрвелне лийын шога.
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «нур» + «мучаш» = «нурмучаш».
Кондрач почиҥга

Кондрач почиҥга () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кукнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 67 еҥ (2003 ий), 72 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Эшполдо ял деч 1 километр йӱдвел-касвел могырно верланен. 
Ял лӱмк.
Ялын лӱмжӧ негызым пыштыше руш «Кондрат» лӱм гыч лектын.
Красногорка (Шернур кундем)

Красногорка () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кукнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 14 еҥ (2005 ий), 8 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Рушэҥер ял деч 4 километр касвел-эрвел могырно верланен.
Куракин

Куракин () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кукнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 77 еҥ (2005 ий), 71 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Рушэҥер ял деч 6, 5 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ «Курака» лӱмдылтыш гыч лектын.
Изи Пӱнчер

Изи Пӱнчер (Сылнысер, Выльып почиҥга) () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кукнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 40 еҥ (2003 ий), 46 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Рушэҥер ял деч 1,5 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Ял лӱм.
Ял пӱнчер коклаште верланен. «Изи Пӱнчер» — изи пӱнчер коклаште верланыше ял.
Ошкуп

Ошкуп (Изи Кульша, Ошнуй) () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кукнур ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 34 еҥ (2003 ий), 31 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Кукнур ял деч 5 километр йӱдвел-эрвел могырно Кульша эҥер воктене верланен.
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «ош» + «куп» = «ошкуп».
Меке почиҥга

Меке почиҥга (Микесола) () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кукнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 61 еҥ (2005 ий), 43 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Эшполдо ял деч 1,5 километр касвел могырно верланен.
Ял лӱм.
Яллан лӱмым негызым пыштыше «Мекей» лӱман марий пӧръеҥ пуэн.
Рушэҥер

Рушэҥер (Аптулят, Актун) () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кукнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 349 еҥ (2005 ий), 317 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Кукнур сола деч 4 километр йӱдвел-касвел могырно Немда эҥер воктене верланен.
Окулово

Окулово () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кукнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 12 еҥ (2003 ий), 0 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Эшполдо ял деч 2 километр йӱдвел-эрвел могырно Коньга эҥерын шола серыштыже верланен.
Ял лӱм.
Яллан негызым Степан Окулов пыштен, сандене яллан «Окулово» лӱмым пуэныт.
Пикша

Пикша мут ончыктен кертеш:
Пикша (ял)

Пикша () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кукнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 2 еҥ (2003 ий), 2 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Кукнур ял деч 2 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Ял лӱм.
Яллан лӱмым Пикша эҥер пуэн.
Потасола

Потасола () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кукнур ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 68 еҥ (2005 ий), 84 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Кукнур ял деч 9 километр йӱдвел-эрвел могырно Рывыж эҥер воктене верланен.
Ял лӱм.
Яллан негызым «Пота» лӱман еҥ пыштен, сандене яллан «Потасола» лӱмым пуэныт.
Эпак

Эпак (Микал почиҥга) () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кукнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 25 еҥ (2003 ий), 20 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Эшполдо ял деч 2 километр касвел могырно верланен.
Ял лӱм.
Яллан негызым «Эпак» лӱман еҥ пыштен.
Руш Ахматэҥер

Руш Ахматэҥер () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кукнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 1 еҥ (2003 ий), 1 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Рушэҥер ял деч 2 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Устин почиҥга

Устин почиҥга () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кукнур ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 6 еҥ (2003 ий), 4 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Эшполдо ял деч 3 километр касвел могырно верланен.
Ял лӱм.
Яллан негызым «Устин» лӱман еҥ пыштен.
Оскан почиҥга

Оскан почиҥга () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кукнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 75 еҥ (2004 ий), 59 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Эшполдо ял деч 1 километр йӱдвел-эрвел могырно Коньга эҥер воктене верланен.
Эшполдо

Эшполдо () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кукнур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 93 еҥ (2003 ий), 84 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Шернур ола сынан посёлко деч 50 километр йӱдвел могырно верланен.
Ял лӱм.
Ял XVIII-ше курым тӱҥалтышыште негызлалтын. Тунам «Сенькан почиҥга» маныныт. Вара «Ларивон Лари» лӱм дене — «Лари» маныныт. 1814 ий гыч «Ондроп Эшполдин»ын тукымлӱмжӧ дене — «Эшполдо» манаш тӱҥалыныт.
Токспай

Токспай (Чӱкшысола) () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше сола. Токспай ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 1250 еҥ (2005 ий), 1240 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Шернур ола сынан посёлко деч 25 километр йӱдвел могырно верланен. Сола воктене Чӱкшӧ эҥер йоген эрта.
Васли почиҥга

Васли почиҥга () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Токспай ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 143 еҥ (2005 ий), 49 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Токспай сола деч 3 километр касвел могырно верланен.
Ял лӱм.
Яллан негызым «Васли» лӱман еҥ пыштен, сандене яллан «Васли почиҥга» лӱмым пуэныт.
Кугу Пузо

Кугу Пузо () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Токспай ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 26 еҥ (2005 ий), 23 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Токспай сола деч 5 километр кечывалвел-эрвел могырно Пузо эҥер воктене верланен.
Ял лӱм.
Яллан лӱмым Пузо эҥер пуэн. «Кугу Пузо» — моло Пузо ялла деч кугырак лийын шогышо Пузо ял.
Шем почиҥга

Шем почиҥга () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Токспай ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 51 еҥ (2005 ий), 42 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Токспай сола деч 3 километр йӱдвел могырно Чӱкшӧ эҥерын шола серыштыже верланен.
Митрэҥер

Митрэҥер () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Токспай ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 20 еҥ (1996 ий), 6 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Токспай сола деч 7 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Ял лӱм.
Яллан негызым «Митри» пыштен.
Букетов, Аркадий Иванович

Аркадий Букетов-Сайн (Аркадий Иванович Букетов) (, Марий АССР, Морко кундем, Эҥерӱмбал Шале ял — ) — марий серызе, почеламутчо, журналист, туныктышо, кусарыше, РСФСР Журналист-влак ушемын йыжъеҥже (1982), МССР-ын сулло журналистше (1991). 
Илыш корныжо.
Аркадий Букетов-Сайн 1933 ийын шорыкйол тылзын 6-шо кечынже Марий АССР Морко кундем Эҥерӱмбал Шале ялеш кресаньык ешеш шочын. 1956 ийыште Н.Крупская лумеш Марий педагогике институтышто историко-филологический факультетым пытарен. Латвич ий утла Шеҥше кыдалаш школышто руш да марий йылме ден литературым туныктен, вич ий наре КПСС Морко райкомышто инструкторлан ыштен, а вара журналист пашаш куснен. Аркадий Букетов-Россий Федерацийын Журналист-влак Ушем член, Марий Эл Республикын заслуженный журналистше. 16 май 2009 ийыште колен.
24 сентябрь 2009 ийыште "Морко ола сынан илем" Муниципальный образованийын администрацийже Морко поселкыште Аркадий Букетов уремым пуэныт.
Икымше сылнымут аршашыже "ВИС-ВИС ШЫРГЫЖЕШ" 1974 ийыште савыкталтын. Кокымшо книгаже "ОШ КУЭ КОНЧА ОМЕШ" 2004 ийыште лектын. Эпослык поэме "ОТОГОН" — кумшо книгаже 2006 ийыште савыкталтын. Нылымше книгаже "ЛУННЫЙ ВАЛЬС" руш йылме дене лектын 2006 ийыште. "ПЫШТЕ МЫЙЫМ ШУМЫШКЕТ" — поэтын визымше книгаже ош тӱням 2007 ийыште ужын.
Нурмучаш (Токспай ял шотан илем)

Нурмучаш () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял. 
Верланыме вер.
Токспай сола деч 3 километр кечывалвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «нур» + «мучаш» = «нурмучаш».
Эртымгорно.
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1973 ийыште идым тылзын 27-ше кечынже Нурмучаш ден Пузымучаш почиҥга ялла ик илыме пырляштарыме Нурмучаш ялыш савырненыт. 
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1999 ийыште идым тылзын 10-шо кечынже Нурмучаш ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын.
Пузымучаш почиҥга

Пузымучаш почиҥга () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял. 
Верланыме вер.
Токспай сола деч 2 километр кечывалвел-эрвелне лийын шоген.
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «Пузо» + «мучаш» = «Пузымучаш». «Пузымучаш почиҥга» — Пузо эҥерын мучашыштыже верланыше ял.
Эртымгорно.
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1973 ийыште идым тылзын 27-ше кечынже Нурмучаш ден Пузымучаш почиҥга ялла ик илыме пырляштарыме Нурмучаш ялыш савырненыт.
Шопке Памаш

Шопке Памаш () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Токспай ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 17 еҥ (2005 ий), 18 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Токспай сола деч 7 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Ял лӱм.
«Шопке Памаш» — шопкерысе памаш воктене верланыше ял.
Семонсола (Шернур кундем)

Семонсола () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Токспай ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 85 еҥ (2005 ий), 56 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Токспай сола деч 2 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Ял лӱм.
Яллан негызым Семон пыштен.
Семонсола

Семонсола мут ончыктен кертеш:
Трубицын

Трубицын () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Токспай ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 3 еҥ (1996 ий), 1 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Токспай сола деч 7 километр касвел могырно верланен.
Шабык почиҥга

Шабык почиҥга () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Токспай ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 57 еҥ (2005 ий), 70 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Токспай сола деч 1 километр йӱдвел могырно Чӱкшӧ эҥерын шола серыштыже верланен.
Ял лӱм.
Яллан негызым «Шабык» лӱман еҥ пыштен.
Шамносола

Шамносола () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Токспай ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 4 еҥ (2005 ий), 3 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Токспай сола деч 10 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Тамаксола

Тамаксола () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше сола. Тамаксола ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 453 еҥ (2005 ий), 467 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Шернур ола сынан посёлко деч 18 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.. Сола гоч Оръю эҥер йоген эрта.
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «тамак» + «сола» = «тамаксола».
Кугу Шопкер

Кугу Шопкер () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Тамаксола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 97 еҥ (1996 ий), 83 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Тамаксола деч 4,5 километр кечывалвел-эрвел могырно Сереньга эҥер воктене верланен.
Ял лӱм.
Сереньга эҥер воктене шопкер лийын, сандене яллан «Шопкер» лӱмым пуэныт. «Кугу Шопкер» — Изи Шопкер деч кугурак лийын шогышо «Шопкер» ял.
Калий (ял)

Калий () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Тамаксола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 556 еҥ (2005 ий), 588 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Шернур ола сынан посёлко деч 25 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Ял лӱм.
Яллан лӱмым негызым пыштыше «Калей» лӱман еҥ пуэн.
Калий (ыҥ-влак)

Калий мут ончыктен кертеш:
Кожласола (Тамаксола ял шотан илем)

Кожласола () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Марийсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 6 еҥ (2005 ий)., 1 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Калий ял деч 1 километр йӱдвел-касвел могырно верланен.
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «кожла» + «сола» = «кожласола».
Кугушен

Кугушен () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше сола. Тамаксола ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 168 еҥ (2005 ий), 186 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Калий ял деч 2 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен. 
Ял лӱм.
Яллан лӱмым Шен эҥер пуэн.
Изи Шопкер

Изи Шопкер () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Тамаксола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 18 еҥ (2003 ий), 11 еҥ (2010 ий)
Верланыме вер.
Тамаксола деч 1,5 километр кечывалвел-эрвел могырно Сереньга эҥерын вӱдмучашыштыже верланен.
Ял лӱм.
Сереньга эҥер воктене шопкер лийын, сандене яллан «Шопкер» лӱмым пуэныт. «Изи Шопкер» — Кугу Шопкер деч изирак лийын шогышо «Шопкер» ял.
Моркэҥер

Моркэҥер () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Тамаксола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 25 еҥ (2005 ий), 28 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Калий ял деч 7 километр йӱдвел могырно верланен. Ял гоч Савак эҥер йоген эрта.
Ошет (ял)

Ошет () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Тамаксола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 6 еҥ (2005 ий), 8 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Тамаксола деч 3 километр йӱдвел-эрвел могырно Ошет эҥер воктене верланен. Ял гоч Оръю эҥер йоген эрта.
Ял лӱм.
Яллан лӱмым Ошет эҥер пуэн.
Шӱдымарий (Шернур кундем)

Шӱдымарий () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Тамаксола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 22 еҥ (2003 ий), 12 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Тамаксола деч 8 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен.
Таракан (ял)

Таракан () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Марийсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 91 еҥ (2005 ий)., 107 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Калий ял деч 2 километр касвел могырно верланен.
Таракан (ыҥ-влак)

Таракан мут ончыктен кертеш:
Часамлаял

Часамлаял () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Марийсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 4 еҥ (2005 ий)., 14 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Калий ял деч 3 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен.
Памашсола (Шернур кундем)

Памашсола () – Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше ял. Памашсола ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 141 еҥ (2005 ий), 170 еҥ (2010 ий), 156 еҥ (2011 ий).
Верланыме вер.
Шернур ола сынан посёлко деч 4 километр йӱдвел могырно верланен.
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «памаш» + «сола» = «памашсола». «Памашсола» – памаш воктене верланыше сола.
Андрей почиҥга

Андрей почиҥга () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Памашсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 11 еҥ (2005 ий), 13 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Шернур ола сынан посёлко деч 1 километр йӱдвел-эрвел могырно Сердыж эҥерын шола серыштыже верланен.
Ял лӱм.
Яллан негызым Андрей пыштен.
Эҥерсола (Шернур кундем)

Эҥерсола () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Памашсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 50 еҥ (2004 ий), 51 еҥ (2010 ий), 53 еҥ (2011 ий).
Верланыме вер.
Памашсола деч 0,5 километр кечывалвел могырно верланен.
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «эҥер» + «сола» = «эҥерсола». «Эҥерсола» — эҥер воктене верланыше сола.
Лапка Памаш (Памашсола ял шотан илем)

Лапка Памаш (Осып почиҥга) () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял. 
Верланыме вер.
Памашсола деч 4 километр кечывалвелне Тиман почиҥга воктене лийын шоген.
Ял лӱм.
Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «лапка» + «памаш» = «лапка памаш». «Лапка Памаш» — Памаш воктене лапка верыште верланыше ял. Яллан негызым «Осып» пыштен, сандене ялын кокымшо лӱмжӧ «Осып почиҥга».
Эртымгорно.
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1973 ийыште идым тылзын 27-ше кечынже Лапка Памаш ден Тиман почиҥга ялла ик илыме пырляштарыме Тиман почиҥга ялыш ушненыт.
Лепёшкин (ял)

Лепёшкин () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Памашсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 57 еҥ (1988 ий), 48 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Памашсола деч 4 километр кечывалвел-касвел могырно верланен.
Ял лӱм.
Яллан негызым Лепёшкин тукымлӱман еҥ пыштен.
Эртымгорно.
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1973 ийыште идым тылзын 27-ше кечынже Лепёшкин ден Тошто Пирогово ялла ик илыме пырляштарыме Лепёшкин ялыш ушненыт.
Тошто Пирогово

Тошто Пирогово () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял. 
Верланыме вер.
Памашсола деч 4 километр кечывалвел-касвел могырно Лепёшкин ял воктене лийын шоген.
Ял лӱм.
Яллан негызым Пирогов тукымлӱман еҥ пыштен.
Эртымгорно.
МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1973 ийыште идым тылзын 27-ше кечынже Тошто Пирогово ден Лепёшкин ялла ик илыме пырляштарыме Лепёшкин ялыш ушненыт.
Руш Шолэҥер (Шернур кундем)

Руш Шолэҥер () — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Памашсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 370 еҥ (1988 ий), 366 еҥ (2010 ий).
Верланыме вер.
Шернур ола сынан посёлко деч 17 километр касвел-эрвел могырно верланен.
Ял лӱм.
Яллан лӱмым Шолэҥер пуэн. «Руш Шолэҥер» — Шолэҥер воктене верланыше руш ял. Яллан негызым «Лоскутов» тукымлӱман еҥ пыштен, сандене ялын руш лӱмжӧ «Лоскутово» манын лӱмдалтын.
Эртымгорно.
Руш Шолэҥер — 1938 ийыште Кӱшыл Лоскутов почиҥга ден Ӱлыл Лоскутов почиҥга яллам ик илыме верыш ушымо ял.