tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
27 кылме

27 кылме (27 ноябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 331-ше кече (кужемдыме ийлаште — 332-шо) . Идалык пытыме марте 34 кече кодеш.
Пайрем да памятный дате-влак.
Кылме тылзын 27 кечынже теҥыз пехотын пайремже палемдалтеш.
Лӱмгече.
Кылме тылзын 27 кечынже Александр, Алексей, Анна, Аристарх, Василий, Виктор, Гаврила, Григорий, Дмитрий, Михаил, Николай, Пётр, Сергей, Фёдор, Филипп да Иосиф–влакын лӱм кечышт. 
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
27 пеледыш

27 пеледыш (27 июнь) — григориан кечышот почеш идалыкын 178-ше (кужемдыме ийлаште — 179-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 187 кече кодеш.
Лӱмгече.
Пеледыш тылзын коло шымше кечынже Александр, Георгий, Егор, Николай, Мария, Владислав, Кирилл – влакын лӱм кечышт.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
 * 1948 ий — Вера Александровна Сорокина, Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже. Шкеже Марий Тӱрек кундем гыч. Марий кугыжаныш педагогик институтым тунем лекмек, «Правда» совхоз партком вуйлатыше лийын. 1991-ше ий гыч Вера Александровна Марий Тӱрек кундем Мосолов лӱмеш краеведений тоштерым вуйлаташ шогалын. 
Коленыт.
"Тугак ончо: "
27 пургыж

27 пургыж (27 февраль) — григориан кечышот почеш идалыкын 58-ше кечыже. Идалык пытыме марте 307 (кужемдыме ийлаште — 308) кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
Калык пале.
Шнуй Кириллын кечыже. Тиде кечын кугу тÿткышым тазалыклан ойыреныт, молан манаш гын витамин ситыдымаш шкеж нерген шижтараш тÿҥалын. Тидлан мÿй гыч лÿмын йÿышым ямдыленыт да кечылан 4-5 гана йÿыныт. Пöръеҥ-влак шошым куралшаш аҥаш лектын, лумым таптеныт: тудо эркын шулыжо да мландым сайын нöртыжö манын тиде йÿлам шуктеныт.
27 сорла

27 cорла (27 август) — григориан кечышот почеш идалыкын 239-ше (кужемдыме ийлаште — 240-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 126 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
Калык пале.
Михейын кечыже. Ожно тиде кече каменщик-влакын кугу пайремыштлан шотлалтын: поснак коҥгам оптышо-влакым саламленыт. Нунылан поро шомакым каласеныт, уке гын, коҥга оптышо ӱчымат ыштен кертеш – маныныт.
27 сӱрем

27 сӱрем (27 июль) — григориан кечышот почеш идалыкын 208-ше (кужемдыме ийлаште — 209-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 157 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
27 теле

27 теле (27 декабрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 361-ше (кужемдыме ийлаште — 362-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 4 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
27 шорыкйол

27 шорыкйол (27 январь) — григориан кечышот почеш идалыкын 27-ше кечыже. Идалык пытыме марте 338 (кужемдыме ийлаште — 339) кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
27 шыжа

27 шыжа (27 октябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 300-шӧ (кужемдыме ийлаште — 301-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 65 кече кодеш.
Лӱмгече.
Шыжа тылзан коло шымше кечынже Николай, Игнатий, Кузьма, Назар да Прасковья-влакын лӱм кечышт.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
Калык пале.
Параскеван кечыже. Тиде кечын ожно межым шӱдыраш да вургемым мушкедаш ок лий улмаш. Самырык ава да мӱшкыран ӱдырамаш-влак Юмо деч йочаштлан тазалыкым йодын кумалыныт.
27 ӱярня

27 ӱярня (27 март) — григориан кечышот почеш идалыкын 86-шо (кужемдыме ийлаште — 87-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 279 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
28 ага

28 ага (28 май) — григориан кечышот почеш идалыкын 148-ше (кужемдыме ийлаште — 149-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 217 кече кодеш.
Лӱмгече.
Ага тылзын коло кандашымше кечынже Дмитрий, Макар, Пахом–влакын лӱм кечышт.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
28 вӱдшор

28 вӱдшор (28 апрель) — григориан кечышот почеш идалыкын 118-ше (кужемдыме ийлаште — 119-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 247 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
28 идым

28 идым (28 сентябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 271-ше (кужемдыме ийлаште — 272-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 94 кече кодеш.
Пайрем да памятный дате-влак.
 — Атом йӧнозанлык пашаеҥын пайремышт палемдалтеш. 
Лӱмгече.
Идым тылзын коло кандашымше кечынже шке лӱмгечыштым Никита, Порфирий, Степан да Федот-влак палемдат.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
28 кылме

28 кылме (28 ноябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 332-шо кече (кужемдыме ийлаште — 333-шо) григориан кечышот почеш. Идалык пытыме марте 33 кече кодеш.
Пайрем да памятный дате-влак.
Кылме тылзын 28 кечынже Ава кече палемдалтеш.
Лӱмгече.
Кргорий, Метрий, Никита, Миклай, Пӧтр, Самсон, Фома да Якып
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
28 пеледыш

28 пеледыш (28 июнь) — григориан кечышот почеш идалыкын 179-ше (кужемдыме ийлаште — 180-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 186 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
Калык пале.
Фитын кечыже. Ты кече деч вара нимомат ӱдаш ок лий улмаш. Шнуй Фитлан калык шолдыра вольык таза лийже манын юмылтеныт.
28 пургыж

28 пургыж (28 февраль) — григориан кечышот почеш идалыкын 59-ше кечыже. Идалык пытыме марте 306 (кужемдыме ийлаште — 307) кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
28 сорла

28 cорла (28 август) — григориан кечышот почеш идалыкын 240-ше (кужемдыме ийлаште — 241-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 125 кече кодеш.
Лӱмгече.
Шке лӱмкечыштым Александра да Людмила-влак палемдат.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
28 сӱрем

28 сӱрем (28 июль) – григориан кечышот почеш идалыкын 209-ше (кужемдыме ийлаште – 210-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 156 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
28 теле

28 теле (28 декабрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 362-шо (кужемдыме ийлаште — 363-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 3 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
28 шорыкйол

28 шорыкйол (28 январь) — григориан кечышот почеш идалыкын 28-ше кечыже. Идалык пытыме марте 337 (кужемдыме ийлаште — 338) кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
28 шыжа

28 шыжа (28 октябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 301-ше (кужемдыме ийлаште — 302-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 64 кече кодеш.
Лӱмгече.
Шыжа тылзын коло кандышымше кечынже Ефим, Иван, Симон да Фадей – влакын лӱм кечышт. 
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
Калык пале.
Ефимийын кечыже. Ожно калык тыге манын: «Ефимий пӱртӱсым телылан малаш пышта».
28 ӱярня

28 ӱярня (28 март) — григориан кечышот почеш идалыкын 87-ше (кужемдыме ийлаште — 88-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 278 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
29 ага

29 ага (29 май) — григориан кечышот почеш идалыкын 149-ше (кужемдыме ийлаште — 150-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 216 кече кодеш.
Лӱмгече.
Ага тылзын коло индешымше кечынже Александр, Георгий, Егор, Юрий, Ефрем, Касьян, Лаврентий, Савва, Федор–влакын лӱм кечышт
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
29 вӱдшор

29 вӱдшор (29 апрель) — григориан кечышот почеш идалыкын 119-ше (кужемдыме ийлаште — 120-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 246 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
29 идым

29 идым (29 сентябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 272-шо (кужемдыме ийлаште — 273-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 93 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
Калык пале.
Ефимиян кечыже. Ты кечын кайык шылым кочкаш тыршеныт. Тыгай калык палым эскереныт: кайыкын кояже шуко гын, шушаш теле йӱштö лиеш.
29 кылме

29 кылме (29 ноябрь) — григориан кечышот почеш, ийын 333-шо кече (кужемдыме ийлаште — 334-ше). Идалык пытыме марте 32 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Лӱмгече.
Васли, Виктор, Метри, Матвей, Вӧдыр, Сергей, Йыван, Макар, Мичу
Коленыт.
"Тугак ончо: "
29 пеледыш

29 пеледыш (29 июнь) — григориан кечышот почеш идалыкын 180-ше (кужемдыме ийлаште — 181-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 185 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
29 пургыж

29 пургыж (29 февраль) — григориан кечышот почеш кужемдыме ийын 60-шо кечыже. Идалык пытыме марте 306 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
29 сорла

29 cорла (29 август) — григориан кечышот почеш идалыкын 241-ше (кужемдыме ийлаште — 242-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 124 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
29 сӱрем

29 сӱрем (29 июль) — григориан кечышот почеш идалыкын 210-шо (кужемдыме ийлаште — 211) кечыже. Идалык пытыме марте 155 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
29 теле

29 теле (29 декабрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 363-шо (кужемдыме ийлаште — 364-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 2 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
29 шорыкйол

29 шорыкйол (29 январь) — григориан кечышот почеш идалыкын 29-ше кечыже. Идалык пытыме марте 336 (кужемдыме ийлаште — 337) кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
29 шыжа

29 шыжа (29 октябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 302-шо (кужемдыме ийлаште 303) кечыже. Идалык пытыме марте 63 кече кодеш.
Лӱмгече.
Шыжа тылзын коло индешымше кечынже Михаил, Кузьма, Леонтий, Терентий да Федор – влакын лӱм кечышт.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
29 ӱярня

29 ӱярня (29 март) — григориан кечышот почеш идалыкын 88-ше (кужемдыме ийлаште — 89-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 277 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
2 ага

2 (2 май) — григориан кечышот почеш идалыкын 122-шо (кужемдыме ийлаште — 123-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 243 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
2 вӱдшор

2 вӱдшор (2 апрель) — григориан кечышот почеш идалыкын 92-шо (кужемдыме ийлаште — 93-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 273 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
Калык пале.
Фотиньян кечыже. Тиде кечын тавысе вÿд юзо виян лиеш, маныныт. Сандене тавысе вÿд дене кидым, шÿргым шÿялтеныт. Тыгак кечывал кечын вынер тувырым, солыкым але ургаш ямдылен пыштыме куэмым тÿжваке луктыныт.
2 кылме

2 кылме (2 ноябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 306-шо (кужемдыме ийлаште — 307-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 59 кече кодеш.
Лӱмгече.
Кылме тылзын кокымшо кечынже Артем, Илларион, Герман, Герасим да Маргарита – влакын лӱм кечышт.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
2 пеледыш

2 пеледыш (2 июнь) — григориан кечышот почеш идалыкын 153-шо (кужемдыме ийлаште — 154-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 212 кече кодеш.
Лӱмгече.
Пеледыш тылзын кокымшо кечынже Александр, Алексей, Иван, Никита, Тимофей, Эмма – влакын лӱм кечышт.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
2 пургыж

2 пургыж (2 февраль) — григориан кечышот почеш идалыкын 33-шо кечыже. Идалык пытыме марте 332 (кужемдыме ийлаште — 333) кече кодеш.
Лӱмгече.
Пургыж тылзын кокымшо кечынже Ефим, Инна, Лаврентий, Римма-влакын лӱм кечышт. 
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
2 сорла

2 cорла (2 август) — григориан кечышот почеш идалыкын 214-ше (кужемдыме ийлаште — 215-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 151 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
2 сӱрем

2 сӱрем (2 июль) — григориан кечышот почеш идалыкын 183-шо (кужемдыме ийлаште — 184-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 182 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
2 теле

2 теле (2 декабрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 336-шо (кужемдыме ийлаште — 337-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 29 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
2 шорыкйол

2 шорыкйол (2 январь) — григориан кечышот почеш идалыкын 2-шо кечыже. Идалык пытыме марте 363 (кужемдыме ийлаште — 364) кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
2 шыжа

2 шыжа (2 октябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 275-ше (кужемдыме ийлаште — 276-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 90 кече кодеш.
Пайрем да памятный дате-влак.
 — Профтехобразований кече.
Лӱмгече.
Шыжа тылзын кокымшо кечынже Игорь, Константин, Алекей, Гавриил, Георгий, Давид, Макар, Трофим да Фёдор-влакын лӱмгечышт палемдалтеш. 
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
Калык пале.
Трофим да Зосимын кечыже. Ожнысо йула почеш тиде кечын эрден-эрак муйым кочман улмаш да левырак вуд дене подыл колтыман. Калык палымат эскернеыт: мардеж кечвалвелым пуалеш гын, вес ий кокияш шурно лектыш сай лиеш.
2 ӱярня

2 ӱярня (2 март) — григориан кечышот почеш идалыкын 61-ше (кужемдыме ийлаште — 62-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 304 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
30 ага

30 ага (30 май) — григориан кечышот почеш идалыкын 150-ше (кужемдыме ийлаште — 151-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 215 кече кодеш.
Лӱмгече.
Ага тылзын кумлымшо кечынже Андрон, Давид, Евдокия, Ефросиния, Степан, Юния, Лолита–влакын лӱм кечышт.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
30 вӱдшор

30 вӱдшор (30 апрель) — григориан кечышот почеш идалыкын 120-шо (кужемдыме ийлаште — 121-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 245 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
30 идым

30 идым (30 сентябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 273-шо (кужемдыме ийлаште — 274-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 92 кече кодеш.
Лӱмгече.
Идым тылзын кумлымшо кечынже Софья, Вера, Любовь да Надежда-влакын лӱмгечышт палемдалтеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
Калык пале.
Вера, Надежда, Любовь да Софиям шарныме кече. Ожно тиде кечын чыла ӱдырамаш-влакым саламленыт, поснак ешан да шочшан-влакым. Ӱдырамаш-влаклан ты кечын шорташат лиеш улмаш, тыге нуно чоныштым лыпландареныт.
30 кылме

30 кылме (30 ноябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 334-ше (кужемдыме ийлаште 335) кечыже. Идалык пытыме марте 31 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Кӧ колен.
"Тугак ончо: "
30 пеледыш

30 пеледыш (30 июнь) — григориан кечышот почеш идалыкын 181-ше (кужемдыме ийлаште — 182-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 184 кече кодеш.
Ты кечышке високос секундым ешараш лиеш. Идалыкыште тыгай кече кокыт гына уло: 30 Пеледыш да 31 Теле.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
Калык пале.
Мануил Солнцестой. Ты кечын кум изак-шолякым: Мануилым, Савелийым да Исмаилым шарналтат. Калык ой почеш, ты кечын мӧҥгыштак шинчыман. Тулым чӱктыман огыл, шем вий тулым ужын толеш – маныныт.
30 сорла

30 cорла (30 август) — григориан кечышот почеш идалыкын 242-шо (кужемдыме ийлаште — 243-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 123 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
30 сӱрем

30 сӱрем (30 июль) — григориан кечышот почеш идалыкын 211-ше (кужемдыме ийлаште — 212-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 154 кече кодеш.
Лӱмгече.
Пӧрьеҥ лӱм-влак:
Ӱдырамаш лӱм-влак:
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
30 теле

30 теле (30 декабрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 364-ше (кужемдыме ийлаште — 365-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 1 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
30 шорыкйол

30 шорыкйол (30 январь) — григориан кечышот почеш идалыкын 30-шо кечыже. Идалык пытыме марте 335 (кужемдыме ийлаште — 336) кече кодеш.
Лӱмгече.
Шорыкйол тылзын кумлымшо кечынже Антон, Евлампия да Серафима-влакын лӱм кечышт.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
30 шыжа

30 шыжа (30 октябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 303-шо (кужемдыме ийлаште — 304-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 62 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
30 ӱярня

30 ӱярня (30 март) — григориан кечышот почеш идалыкын 89-ше (кужемдыме ийлаште — 90-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 276 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
31 ага

31 ага (31 май) — григориан кечышот почеш идалыкын 151-ше (кужемдыме ийлаште — 152-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 214 кече кодеш.
Лӱмгече.
Ага тылзын пытартыш кечынже Александра, Андрей, Давид, Денис, Исаак, Клавдия, Матрена, Павел, Петр, Семен, Фаина, Федот, Христина, Юлия–влакын лӱм кечышт. 
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
31 сорла

31 cорла (31 август) — григориан кечышот почеш идалыкын 243-шо (кужемдыме ийлаште — 244-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 122 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
31 сӱрем

31 сӱрем (31 июль) — григориан кечышот почеш идалыкын 212-шо (кужемдыме ийлаште — 213-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 153 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
31 теле

31 теле (31 декабрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 365-ше (кужемдыме ийлаште — 366-шо) кечыже. Идалык мучаш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
31 шорыкйол

31 шорыкйол (31 январь) — григориан кечышот почеш идалыкын 31-ше кечыже. Идалык пытыме марте 334 (кужемдыме ийлаште — 335) кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
31 шыжа

31 шыжа (31 октябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 304-ше (кужемдыме ийлаште — 305-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 61 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
Калык пале.
Шнуй Лукан кечыже. Ты кечын юмоҥа возышо, сӱретлыше-влакым чот саламленыт. Тыгак шоганым кочкыныт, икте-весылан шоганым ужаленыт.
31 ӱярня

31 ӱярня (31 март) — григориан кечышот почеш идалыкын 90-ше (кужемдыме ийлаште — 91-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 275 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
3 ага

3 ага (3 май) — григориан кечышот почеш идалыкын 123-шо (кужемдыме ийлаште — 124-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 242 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
3 вӱдшор

3 вӱдшор (3 апрель) — григориан кечышот почеш идалыкын 93-шо (кужемдыме ийлаште — 94-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 272 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
Калык пале.
Кириллын кечыже. Тиде кечын ожно терым вес теле марте йытыраен шогалтеныт. Черланыше-влаклан шокшо шÿч, але йöрышö тулшол дене «грелке» манметым ыштеныт – тыге черланыше айдеме вашке паремеш манын ÿшаненыт.
3 идым

3 идым (3 сентябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 246-шо (кужемдыме ийлаште — 247-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 119 кече кодеш.
Лӱмгече.
Александр, Павел, Фаддей – влакын лӱм кечышт.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
3 кылме

3 кылме (3 ноябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 307-ше (кужемдыме ийлаште — 308-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 58 кече кодеш.
Лӱмгече.
Кылме тылзын кумшо кечынже Илларион, Феофил, Пелагея, Максимилиан, Константин, Захар, Денис, Аркадий, Яков да Мартин – влакын лӱм кечышт. 
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
3 пеледыш

3 пеледыш (3 июнь) — григориан кечышот почеш идалыкын 154-ше (кужемдыме ийлаште — 155-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 211 кече кодеш.
Пайрем да памятный дате-влак.
Таче мелиораторын кечыже палемдалтеш!
Лӱмгече.
Пеледыш тылзын кумшо кечынже Елена, Касьян, Кирилл, Константин, Михаил, Федор, Ярослав – влакын лӱм кечышт.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
3 пургыж

3 пургыж (3 февраль) — григориан кечышот почеш идалыкын 34-ше кечыже. Идалык пытыме марте 331 (кужемдыме ийлаште — 332) кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
3 сорла

3 cорла (3 август) — григориан кечышот почеш идалыкын 215-ше (кужемдыме ийлаште — 216-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 150 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
3 сӱрем

3 сӱрем (3 июль) — григориан кечышот почеш идалыкын 184-ше (кужемдыме ийлаште — 185-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 181 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
3 теле

3 теле (3 декабрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 337-ше (кужемдыме ийлаште — 338-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 28 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
3 шорыкйол

3 шорыкйол (3 январь) — григориан кечышот почеш идалыкын 3-шо кечыже. Идалык пытыме марте 362 (кужемдыме ийлаште — 363) кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
3 шыжа

3 шыжа (3 октябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 276-шо (кужемдыме ийлаште — 277-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 89 кече кодеш.
Лӱмгече.
Шыжа тылзын кумшо кечынже шке лӱмгечыштым Фёдор, Александр, Василий, Иван, Илларион, Михаил да Олег-влак палемдат.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
Калык пале.
Астафийын кечыже. Тиде кечын игече леве шога гын, лум варарак возеш – маныныт. Ожно тиде кечым мардежвакшым кучышо-влак чот вученыт, мельник-влак кугу пайремым ыштеныт.
3 ӱярня

3 ӱярня (3 март) — григориан кечышот почеш идалыкын 62-шо (кужемдыме ийлаште — 63-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 303 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
4 ага

4 ага (4 май) — григориан кечышот почеш идалыкын 124-ше (кужемдыме ийлаште — 125-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 241 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
4 вӱдшор

4 вӱдшор (4 апрель) — григориан кечышот почеш идалыкын 94-ше (кужемдыме ийлаште — 95-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 271 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
Калык пале.
Васли кече (Василийын кечыже). Тиде кечын ожно шулышо вÿдын куш да кузе йогымыжым эскереныт: вÿд йогымо корнышто сурт-оралтым чоҥаш тыршен огытыл. Куткышуэ ÿмбалсе лум эн ончыч йÿдвел могыр гыч шулаш тÿҥалеш гын – шокшо кеҥежым вучыман.
4 идым

4 идым (4 сентябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 247-ше (кужемдыме ийлаште — 248-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 118 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
4 кылме

4 кылме (4 ноябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 308-ше (кужемдыме ийлаште — 309-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 57 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
Калык пале.
Казанский юмонан кечыже. Ожно ты кечын сӱаным ышташ тыршеныт, вет юмын пайрем кечын ушнышо мужыр пеҥгыде лиеш, манын ӱшаненыт. Кастене пайрем ӱстелым погеныт: ушмен да кешыр дене пурам шолтеныт.
4 пеледыш

4 пеледыш (4 июнь) — григориан кечышот почеш идалыкын 155-ше (кужемдыме ийлаште — 156-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 210 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
4 пургыж

4 пургыж (4 февраль) — григориан кечышот почеш идалыкын 35-ше кечыже. Идалык пытыме марте 330 (кужемдыме ийлаште — 331) кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
4 сорла

4 cорла (4 август) — григориан кечышот почеш идалыкын 216-шо (кужемдыме ийлаште — 217-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 149 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
4 сӱрем

4 сӱрем (4 июль) — григориан кечышот почеш идалыкын 185-ше (кужемдыме ийлаште 186) кечыже. Идалык пытыме марте 180 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
4 теле

4 теле (4 декабрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 338-ше (кужемдыме ийлаште — 339-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 27 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
4 шорыкйол

4 шорыкйол (4 январь) — григориан кечышот почеш идалыкын 4-ше кечыже. Идалык пытыме марте 361 (кужемдыме ийлаште — 362) кече кодеш.
Лӱмгече.
Шорыкйол тылзын нылымше кечынже Анастасия, Дмитрий, Федор, Григорий да Евгений–влакын лӱм кечышт.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
4 шыжа

4 шыжа (4 октябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 277-ше (кужемдыме ийлаште — 278-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 88 кече кодеш.
Лӱмгече.
Шыжа тылзын нылымше кечынже шке лӱмгечыштым Дмитрий, Иосиф, Иван, Константин, Даниил, Валентин, Владимир, Андрей, Агния-влак палемдат.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
Калык пале.
Кондратын да Ипатын кечыже. Тиде кечын чыла кугу пашам вораҥдараш тыршеныт. Пакчасе йыраҥлашке терысым луктыныт. Кас велеш гын кажне ешын устембалныже шӱльӧ пучымыш лийшаш улмаш.
4 ӱярня

4 ӱярня (4 март) — григориан кечышот почеш идалыкын 63-шо (кужемдыме ийлаште — 64-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 302 кече кодеш.
Лӱмгече.
Ӱярня тылзын нылымше кечынже Агафон, Георгий, Корнелий, Лев, Нонна, Ольга, Тимофей, Люция, Казимир–влакын лӱм кечышт.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
5 ага

5 ага (5 май) — григориан кечышот почеш идалыкын 125-ше (кужемдыме ийлаште — 126-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 240 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
5 вӱдшор

5 вӱдшор (5 апрель) — григориан кечышот почеш идалыкын 95-ше (кужемдыме ийлаште — 96-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 270 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
Калык пале.
Никонын кечыже. Тиде кечын ожно пöртым эрыктеныт: кÿварым, тувырашым мушкыныт. Тидлан пÿртньк гыч лÿмын ямдылыме вартышым кучылтыныт. Пÿртьыкан выньык дене мончаш пуреныт да пÿртньыкан чайым йÿыныт. Эсогыл, мÿгиндымат кÿэштме годым пÿртьыкым ешареныт.
5 идым

5 идым (5 сентябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 248-ше (кужемдыме ийлаште — 249-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 117 кече кодеш.
Лӱмгече.
Идым тылзын визымше кечынже Елизавета-влакын лӱм кечышт.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
5 кылме

5 кылме (5 ноябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 309-ше (кужемдыме ийлаште — 310-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 56 кече кодеш.
Лӱмгече.
Кылме тылзын визымше кечынже шке лӱмгечыштым Игнатий, Пётр, Николай, Афанасий, Владимир да Яков-влак палемдат.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
Калык пале.
Яковын кечыже. Тиде кечын ожно муйым кочкыныт. Тыгак оҥай модышым эртареныт: пырля погынымо годым мукш семын ызгеныт. Тидын дене вес ий муй лектыш сай лиеш, манын ушаненыт.
5 пеледыш

5 пеледыш (5 июнь) — григориан кечышот почеш идалыкын 156-шо (кужемдыме ийлаште — 157-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 209 кече кодеш.
Лӱмгече.
Пеледыш тылзын визымше кечынже Адриан, Александр, Андрей, Василий, Геннадий, Даниил, Дмитрий, Иван, Игнат, Касьян, Константин, Михаил, Никита, Петр, Роман, Федор, Яков, Валерия – влакын лӱм кечыт.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
5 пургыж

5 пургыж (5 февраль) — григориан кечышот почеш идалыкын 36-шо кечыже. Идалык пытыме марте 329 (кужемдыме ийлаште — 330) кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
5 сорла

5 cорла (5 август) — григориан кечышот почеш идалыкын 217-ше (кужемдыме ийлаште — 218-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 148 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
5 сӱрем

5 сӱрем (5 июль) — григориан кечышот почеш идалыкын 186-шо (кужемдыме ийлаште — 187-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 179 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
5 теле

5 теле (5 декабрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 339-ше (кужемдыме ийлаште — 340-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 26 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
5 шорыкйол

5 шорыкйол (5 январь) — григориан кечышот почеш идалыкын 5-ше кечыже. Идалык пытыме марте 360 (кужемдыме ийлаште — 361) кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
5 шыжа

5 шыжа (5 октябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 278-ше (кужемдыме ийлаште — 279-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 87 кече кодеш.
Лӱмгече.
Шыжа тылзын визымше кечынже шке лӱмгечыштым Пётр, Макар, Николай, Мартин, Кузьма, Александр да Фёдор-влак палемдат.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
Калык пале.
Ион да Фокан кечыже. Тиде кечын ожно колым кочкаш ок лий улмаш. Фока деч калык суртым тул деч да вудйымак кайыме деч аралаш йодын кумалын. Ты кечын лышташ чот велеш, но куэште лышташ эше лын кодын гын, теле вара толеш, манын шоненыт.
5 ӱярня

5 ӱярня (5 март) — григориан кечышот почеш идалыкын 64-ше (кужемдыме ийлаште — 65-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 301 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
6 ага

6 ага (6 май) — григориан кечышот почеш идалыкын 126-шо (кужемдыме ийлаште — 127-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 239 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
6 вӱдшор

6 вӱдшор (6 апрель) — григориан кечышот почеш идалыкын 96-шо (кужемдыме ийлаште — 97-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 269 кече кодеш.
Пайрем да памятный дате-влак.
 — следствий органыште тыршыше-влакын пайремышт палемдалтеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
Калык пале.
Артемонын кечыже. Тиде кечын ожно сурт-оралте гыч чыла осал вийым поктеныт. Кудывече покшелне тулым олтеныт, йÿлышö пу комыля дене сурт-оралте йыр савырненыт.
6 идым

6 идым (6 сентябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 249-ше (кужемдыме ийлаште — 250-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 116 кече кодеш.
Лӱмгече.
Идым тылзын кудымшо кечынже шке лӱмгечыштым Арсений, Георгий, Евтихий, Пётр-влак палемдат.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
6 кылме

6 кылме (6 ноябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 310-шо (кужемдыме ийлаште — 311-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 55 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
Калык пале.
Ожно ты кечын калык Юмынава деч тазалыкым йодын юмылтеныт. Ойгыш логалше-влакын чоныштым лыпландараш, черле-влакым шучко чер деч утараш йодын кумалыныт.
6 пеледыш

6 пеледыш (6 июнь) — григориан кечышот почеш идалыкын 157-ше (кужемдыме ийлаште — 158-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 208 кече кодеш.
Лӱмгече.
Пеледыш тылзын кудымшо кечынже Иван, Никита, Семен, Степан, Фавст, Федор, Павлина – влакын лӱм кечышт.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
6 пургыж

6 пургыж (6 февраль) — григориан кечышот почеш идалыкын 37-ше кечыже. Идалык пытыме марте 328 (кужемдыме ийлаште — 329) кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
6 сорла

6 cорла (6 август) — григориан кечышот почеш идалыкын 218-ше (кужемдыме ийлаште — 219-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 147 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
6 сӱрем

6 сӱрем (6 июль) — григориан кечышот почеш идалыкын 187-ше (кужемдыме ийлаште — 188-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 178 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
6 теле

6 теле (6 декабрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 340-ше (кужемдыме ийлаште — 341-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 25 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
6 шорыкйол

6 шорыкйол (6 январь) — григориан кечышот почеш идалыкын 6-шо кечыже. Идалык пытыме марте 359 (кужемдыме ийлаште — 360) кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
6 шыжа

6 шыжа (6 октябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 279-ше (кужемдыме ийлаште — 280-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 86 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
Калык пале.
Ираидан кечыже. Ожно ты кечын мужедыныт: поснак окса дене кылдалтше турло йодышым рашемдаш тыршеныт. Тидлан кок энерын ушнымо верыш миеныт, да кок атыш кок энер гычат вудым налын, монго конденыт. Вара эскереныт, кудо атыштыже вуд иземеш: ару да шыман йогышо энерысе вуд шагалемын гын, оксат шула – манын ушаненыт.
6 ӱярня

6 ӱярня (6 март) — григориан кечышот почеш идалыкын 65-ше (кужемдыме ийлаште — 66-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 300 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
7 ага

7 ага (7 май) — григориан кечышот почеш идалыкын 127-ше (кужемдыме ийлаште — 128-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 238 кече кодеш.
Пайрем да памятный дате-влак.
Радио кече
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
7 вӱдшор

7 вӱдшор (7 апрель) — григориан кечышот почеш идалыкын 97-ше (кужемдыме ийлаште — 98-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 268 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
Калык пале.
Благовещений кече. Тиде кечын колан але ковыштан когыльым кÿэштыныт. Тыгак тиде кечын тöшакысе олымым улан вашталтеныт, а тоштыжым йÿлалтеныт.
7 идым

7 идым (7 сентябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 250-ше (кужемдыме ийлаште — 251-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 115 кече кодеш.
Лӱмгече.
Идым тылзын шымше кечынже Владимир да Иван-влакын лӱмкечышт.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
Калык пале.
Титын кечыже. Тит - апостол лийын. Тошто калык тудым чот пагален. Тиде кечын лышташ чот велеш, а чодыраште поҥго ешаралтеш - маныныт. Сандене кажне ешын ӱстелыштыже поҥго кочкыш лийын: шӱр, когыль…
7 кылме

7 кылме (7 ноябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 311-ше (кужемдыме ийлаште — 312-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 54 кече кодеш.
Лӱмгече.
Шке лӱмгечыштым Афанасий, Валерий да Анастасия-влак палемдат.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
Калык пале.
Тиде кечын пÿртÿс шортеш – маныныт. Тошто еҥым уштеныт, шÿгарлавак миен толыныт. Тиде кечын тулык еҥ-влаклан полшет гын, Юмо тый декет мелын савырна.
7 пеледыш

7 пеледыш (7 июнь) — григориан кечышот почеш идалыкын 158-ше (кужемдыме ийлаште — 159-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 207 кече кодеш.
Лӱмгече.
Пеледыш тылзын шымше кечынже Иван, Вячеслав, Роберт–влакын лӱм кечышт.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
7 пургыж

7 пургыж (7 февраль) — григориан кечышот почеш идалыкын 38-ше кечыже. Идалык пытыме марте 327 (кужемдыме ийлаште — 328) кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
7 сорла

7 cорла (7 август) — григориан кечышот почеш идалыкын 219-ше (кужемдыме ийлаште — 220-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 146 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
7 сӱрем

7 сӱрем (7 июль) — григориан кечышот почеш идалыкын 188-ше (кужемдыме ийлаште — 189-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 177 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
7 теле

7 теле (7 декабрь) – григориан кечышот почеш идалыкын 341-ше (кужемдыме ийлаште — 342-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 24 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
7 шорыкйол

7 шорыкйол (7 январь) — григориан кечышот почеш идалыкын 7-ше кечыже. Идалык пытыме марте 358 (кужемдыме ийлаште — 359) кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
7 шыжа

7 шыжа (7 октябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 280-ше (кужемдыме ийлаште — 281-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 85 кече кодеш.
Лӱмгече.
Шыжа тылзын шымше кечынже кечынже Владислав-влакын лӱмкечышт.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
Калык пале.
Пӧклан кечыже. Тиде кечын ожно сӱаным шуко ыштеныт, молан манаш гын, калык ой почеш тиде кечын ыштыме кугу паша нигунам ок рудалт, ок шалане. Поҥгызо-влак чодыраште ошвонҥгоым кычалыныт, тиде кече деч вара нуно тетла огыт куш – маныныт.
7 ӱярня

7 ӱярня (7 март) — григориан кечышот почеш идалыкын 66-шо (кужемдыме ийлаште — 67-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 299 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
8 ага

8 ага (8 май) — григориан кечышот почеш идалыкын 128-ше (кужемдыме ийлаште — 129-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 237 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
8 вӱдшор

8 вӱдшор (8 апрель) — григориан кечышот почеш идалыкын 98-ше (кужемдыме ийлаште — 99-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 267 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
8 идым

8 идым (8 сентябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 251-ше (кужемдыме ийлаште — 252-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 114 кече кодеш.
Лӱмгече.
Адриан, Наталья, Степан – влак шке лумгечыштым палемдат.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
8 кылме

8 кылме (8 ноябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 312-шо (кужемдыме ийлаште — 313-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 53 кече кодеш.
Лӱмгече.
Кылме тылзын кандашымше кечынже Дмитрий, Василий да Марк-влакын лӱмкечышт.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
Калык пале.
Дмитрийын кечыже. Тиде кечынат тошто еҥым уштеныт, а илыше-влаклан тазалыкым йодыныт. Кастене икте-весым свежа пура дене сийленыт.
8 пеледыш

8 пеледыш (8 июнь) — григориан кечышот почеш идалыкын 159-ше (кужемдыме ийлаште — 160-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 206 кече кодеш.
Лӱмгече.
Пеледыш тылзын кандашымше кечынже Георгий, Егор, Юрий, Елена, Иван, Макар, Максим – влакын лӱм кечышт.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
8 пургыж

8 пургыж (8 февраль) — григориан кечышот почеш идалыкын 39-ше кечыже. Идалык пытыме марте 326 (кужемдыме ийлаште — 327) кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
Калык пале.
Фёдорын кечыже. Тиде кечын шочшо еҥ-влак пурса пучымышым кочкыныт, нунылан тиде ешартыш вийым пуэн. Ожно тыгай йÿлам шуктеныт: лишыл еҥыштын шÿгарÿмбакышт миен, шÿчым урен коденыт – тиде нунын чоныштым лыпландараш полша, манын ÿшаненыт.
8 сорла

8 cорла (8 август) — григориан кечышот почеш идалыкын 220-шо (кужемдыме ийлаште — 221-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 145 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
Калык пале.
Ермолайын кечыже. Тиде кечын ондак кӱшӧ олмам погеныт, но кочкаш тоштын огытыл – олма спас кечым вученыт. Эрдене вочшо лупс кечывал жаплан юзо вийым пога маныныт.
8 сӱрем

8 сӱрем (8 июль) — григориан кечышот почеш идалыкын 189-ше (кужемдыме ийлаште — 190-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 176 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
8 теле

8 теле (8 декабрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 342-шо (кужемдыме ийлаште — 343-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 23 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
Калык пале.
Климентийын кечыже.
8 шорыкйол

8 шорыкйол (8 январь) — григориан кечышот почеш идалыкын 8-ше кечыже. Идалык пытыме марте 357 (кужемдыме ийлаште — 358) кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
8 шыжа

8 шыжа (8 октябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 281-ше (кужемдыме ийлаште — 282-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 84 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
Калык пале.
Сергейын кечыже. Поснак тиде кечын Сергий Радонежскийым порын шарналтеныт. Тудын деч тазалыкым да серлагышым йодын кумалыныт. Кресаньык-влак йыраныште кодшо ковыштам руэн пуртеныт, тыгак чыве вутам телылан ямдыленыт.
8 ӱярня

8 ӱярня (8 март) — григориан кечышот почеш идалыкын 67-ше (кужемдыме ийлаште — 68-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 298 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
9 ага

9 ага (9 май) — григориан кечышот почеш идалыкын 129-ше (кужемдыме ийлаште — 130-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 236 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
9 вӱдшор

9 вӱдшор (9 апрель) — григориан кечышот почеш идалыкын 99-ше (кужемдыме ийлаште — 100-шӧ) кечыже. Идалык пытыме марте 266 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
Калык пале.
Матрона Солунскаян кечыже. Тиде кечын ожно вынерым ошемденыт. Эрден эрак куэмым лум ÿмбак шарен оптеныт – вашке лум шулен йомеш – сандене озавате-влак тиде йÿлам шукташак тыршеныт. Шнуй матрона деч калык реве сайын шочшо манын сöрвален йодын.
9 идым

9 идым (9 сентябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 252-шо (кужемдыме ийлаште — 253-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 113 кече кодеш.
Лӱмгече.
Шке лумгечыштым Петр, Сергей, Яков – влак палемдат. 
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
Калык пале.
Пименын кечыже. Ожно калык тиде кечын полангичкым поген. Но калык палымат эскерен: ты кече марте кайык-влак поланым тӱкен огытыл гын, шушаш теле сай лиеш.
9 кылме

9 кылме (9 ноябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 313-шо (кужемдыме ийлаште — 314-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 52 кече кодеш.
Лӱмгече.
Шке лӱмгечыштым Марк, Капитолина, Степан, Терентий, Максим, Афанасий ден Андрей-влак палемдат.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
Калык пале.
Тиде кечын товатлыме мутым шукташак тыршыман. Ешыште кугу ойго лийын гын, Юмо деч тудым тöрлаш, чоным луштараш йодыныт. А эрласе кечылан, тауштымо амал дене, черкыш каен – сортам чÿктеныт.
9 пеледыш

9 пеледыш (9 июнь) — григориан кечышот почеш идалыкын 160-шо (кужемдыме ийлаште — 161=ше) кечыже. Идалык пытыме марте 205 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
9 пургыж

9 пургыж (9 февраль) — григориан кечышот почеш идалыкын 40-ше кечыже. Идалык пытыме марте 325 (кужемдыме ийлаште — 326) кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
9 сорла

9 cорла (9 август) — григориан кечышот почеш идалыкын 221-ше (кужемдыме ийлаште — 222-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 144 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: [[:Категорий:Сорла тылзын 9 кечынже колышо-влак]]"
Калык пале.
[[Категорий:9 сорла]]
9 сӱрем

9 сӱрем (9 июль) — григориан кечышот почеш идалыкын 190-ше (кужемдыме ийлаште — 191-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 175 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
9 теле

9 теле (9 декабрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 343-шо (кужемдыме ийлаште — 344-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 22 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
9 шорыкйол

9 шорыкйол (9 январь) — григориан кечышот почеш идалыкын 9-ше кечыже. Идалык пытыме марте 356 (кужемдыме ийлаште — 357) кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
9 шыжа

9 шыжа (9 октябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 282-шо (кужемдыме ийлаште — 283-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 83 кече кодеш.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
Калык пале.
Иоанн Богословын кечыже. Ожно тиде кечын икымше лумым вученыт. Лум йоршан йур лиеш гын, теле рудышто левешта маныныт, а кече мучко кече шыратен онча гын – вес ийын июнь тылзе ночко да лавыртышан лиеш.
9 ӱярня

9 ӱярня (9 март) — григориан кечышот почеш идалыкын 68-ше (кужемдыме ийлаште — 69-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 297 кече кодеш.
Лӱмгече.
Ӱярня тылзын индешымше кечынже Дмитрий, Иван, Петр, Кирилл – влакын лӱм кечышт.
Событий-влак.
"Тугак ончо: "
Шочыныт.
"Тугак ончо: "
Коленыт.
"Тугак ончо: "
I курым

м. э. д. о. I курым formula_1 II курым
Ото (почеламут)

Ото — марий йылме дене возымо икымше почеламутлан шотлалтеш. Авторжо — Сергей Чавайн.
Возымо вер.
С. Чавайн тудым Озаҥ учитель семинарийыште тунеммыж годым 1905 ий теле тылзын 2-шо кечынже возен. 
Текст.
Ик тымык ото уло мемнан элыште,&lt;br&gt; Шога тудо ото кугу ер серыште.&lt;br&gt; Тушто ладыра деч ладыра пушеҥге кушкеш.&lt;br&gt; Тушто мотор деч мотор саска шочеш.&lt;br&gt; Тушто, ужар лышташ лоҥгаште, шӱшпык мура,&lt;br&gt; Тудо ото гыч ерышке яндар памаш йога.&lt;br&gt; Тушто шудыжат ужаргырак,&lt;br&gt; Тушто пеледышыжат сылнырак.&lt;br&gt; Тудо отым мый йӧратем,&lt;br&gt; Тушто пушеҥге руышым мый вурсем.
Оулу

Оулу (, ) — ола Финляндийыште.
Охотин, Вадим Иванович

Вадим Охотин (Вадим Иванович Охотин) (, СССР, Туркменистан, Теджек ола — , Юлсер-Ола ола) — руш серызе, туныктышо, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1990). 
Илыш корныжо.
Вадим Охотин 1932 ийын сӱрем тылзын 6-шо кечынже Туркмен ССР, Теджек олаште сарзе ешеш шочын. Волжск олаште ила.
Пайде

Пайде (, Вейссенштейн ( — "Ош кӱ")) — ола Эстонийыште.
Пайрем

Пайрем — кече, кунам айдеме паша деч кана, веселан мурен-куштен эртара, пайрем сийым ямдыла, тӱрлӧ йӱлам шукта.
Чазам значенийже дене лишыл улыт да полекым полеклат. Но правил семын, пӧлек дене кылдалтше преподнесение ала-могай амал: пайрем-влакым палемдат, йӱлам але пайрем. Эн пӧлеклаш амалже тӱрлӧ лийын. Нунын кокла гыч эн шарлыме:
Ойыртемалтше пӧлек шотышто ешартыш чӱчкыдын шылтыде, раш даритель кузе ыштеныт, тугакак ыштат пӧлеклен. Значений шот дене тидын шотыштат шкенан еҥ, а йӧн лийме годым преподнесение але пӧлекланат тыгак, тудо пӧлек семын кучыкташ лийже. Южгунам тудо пӧлек-влакым опта сӧрыкым палемдат, пӧлеклан коштын, куштышо-влаклан пӧлек лиеш, ваш-могай жапыште.
В данный момент умыло «пӧлек» чот коммерциализировать. Индустрийыште илаш да тӱрлӧ пӧлекым ыштышаш улыт годым ик ужалыме, шке цельыш ятыр компаний пайдаланен пӧлекым маркетинговый (сатузылан конкурсышто сеҥыше-влак коклаште пӧлек-влакым пуэдыме дене ыштыме, тӱрлӧ йӧн дене шке сатуштым шарен арверым але оксам тӱлымӧ компаний атрибутика образец).
Пайрем-влак кугыжаныш, калык да профессиональный улыт.
Пакистан

Пакистан (, ) — эл Азийыште.
Рӱдолаже Исламабад.
Панов, Владимир Михайлович

Владимир Панов (Владимир Михайлович Панов) (, РСФСР, Мордва АССР, Темников ола) — почеламутчо, кусарыше, Олык Ипай лӱмеш Марий комсомол премийын лауреатше (1982).
Илыш корныжо.
Владимир Панов 1935 ийын пеледыш тылзын 12-шо кечынже РСФСР Мордва АССР Темников олаште шочын.
Пекин

Пекин () — Китай элын рӱдолаже.
Пеледыш (кушкыл)

Пеледыш (, ) — шылтымнӧшман кушкыл-влакын нӧшмӧ тӱлымаш илтарманже.
Пеледыш тамлештарыме, кӱчыкемдыме да кугытшо дене кылдалтше ӱчашымашым, ӱчашымашым да гаметым, тыгак тичмаш образованийым эртараш келыштарыме пел процессым эртарышашлан эҥертышым пуа.
Пеледыш (тылзе)

Пеледыш тылзе () — ийын кудымшо тылзыже. Тугак Изи кырлась тылзе, Кеҥеж тылзе, Терыс кышкыме тылзе, Шудо солымо тылзе, Кÿсӧ тылзе. 
Пеледыш тылзын Пеледыш пайрем эртаралтеш.
Кеҥеж пагытын икымше тылзыже.
21-ше (22-шо) кечынже кеҥежымсе кечышогымаш