tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Wp/liv/Slovākij

Slovākij um ikš mō bäz mier-rubīžḑi Sidām-Eirōpõs. 
Slovākij pǟjālgab ja amā sūrim jālgab um Bratislāva. Slovākij rov-lug um 5450000.
Jemīņ ku nēļa vīdõnţ rovztõ āt slovākõd, ungārd āt Slovākij amā sūrim piškimiz-jag-rovz. 
Istōrij.
Slovākijõ mōjiztõ ežmižis āigastsadīs pKr illīrlizt, keļtõd ja germānlizt rovd. Slovākõd lekštõ sīņõ jellõm immõr kūdõzõ āigastsadās. Īdõksmõs āigastsadās ikš jag tämpizt Slovākij vȯļ Sūr Morāvij valst ummi, mis ungārd pōr-võtīztõ jarā kimmõnd āigastsadā īrgandõksõs. 
Slovākij teritōrij ei Ungārmō kēņig-vald alā Ežmiz Mōīlmasuodā lopāndõks sōņõ. Pierrõ siedā ītiztõ tšehõd ja slovākõd ja luoitõ ūd valst nimkõks Tšehoslovākij 1918 āigasts. 
Āigasts 1938 Slovākij tītštīz autonōmij ja se vȯļ nominālizt īž-pīliji Natsi-Saksāmō kaitsõmiz allõ 1939-1945. Pierrõ Tuoizta Mōīlmasuodā Slovākij ītiz tegīž tšehõdõks nemē Tšehoslovākij, mis ei 1948 Nõvkub Īt pēļiz-väg alā. Kommunistliz režīm saddimi 1989 luoi ūtstõ interes iļ autonōmij un Slovākijst sai īž-pīliji valst āigasts 1993. Tämstõ sai NATO ja Eirōp Īt nõtkõm āigasts 2004.
Wp/liv/Īdkȭrdali piedāg

Īdkȭrdali piedāg ("Pinus sylvestris") um nõggõlpū, amā lieudtõb piedāg zort. Ta ikš kōd-nõglimi piedāg "Pinus" aimõst.
Īdkȭrdali piedāg um laigāld lagtõnd Eirops ja Āzijs Spāņmōld Ohōta mier sōņõ Krīevõmō lȭnag jags. Īdkȭrdali piedāg um Leţmōl amā lieudtõb nõggõlpū. Piedāgõd kazāmiz pakāndimi tänkõb sīestõ, kui jõvā um mūlda. Leţmōl kazābõd piedāgõd immõr 30 metrõ kuordõks bet sūossõ võibõd sadā āigastõ vanād piedāgõd vȱlda setku mingiz metrõ kuordit. Piedāg kāndatõb jõvīst kīlmõ ja sūolimizt agā jõugizt mūldõ ja sȭitab kazzõ ka kuordis mägši. Vaŗŗõ kāndatõb piedāg vōjlistiz, sīepierāst kūjõbõd ta allizt pīgõd saggõld jarā. Piedāg võib kazzõ väggi vanāks. Pūoj-Sūomõmōld um lieudtõd īžkist 810 āigastli jelāmizõs piedāg ja īžkist 1029 āigastli kūolõn pū. Piedāg võib kazzõ iļ metrõ jamdizõks (Britānij kōliš um immõr 1-5 m jamdiži piedāgidi) . Käbīd um īrgandõksõs punizt ja nänt diamētõr um immõr 1 cm. Piedāg nõggõld um pōŗiņ īdskubs ja immõr 3—7 cm pitkit. Īdkȭrdaliz piedāg pūd um kȭlbatõd mēbõl vaļmõstimizõks. Ka lōjad eitimiz pierāst kȭlbatiztõ piedāgidi. Jedmõļižis āigis um līvlizt piedāgõst pǟgiņ tõrrõ tīend. Tämpiz industrij vaļmõstõb piedāg-pīzkõzt kēmiliži ažḑi. Piedāg-pūst sōb tīedõ ka pū-špirktõ. Piedāgõd vȯltõ saggõld ka īrdapūd agā pūd, mis sizzõl jelābõd mõtsõ miedlinkizt.
Wp/liv/Kūzõz

Kūzõz agā Īdkȭrdali kūzõz ("Picea abies") um ikš nõggõlpū, mis um laigāld lagtõnd amās pūoj-pūoļizõs Eirōpõs ja Āzijs. 
Amā lieudtõb pū Leţmōl – tuoi setku īdkȭrdaliz piedāg ( "Pinus sylvestris") tagān. Irdi jelamiz-igā kūzõn um 200-300 āigastõ. Sīe kuordit võib vȱlda 40 m sōņõ. Amā kuordim mǟrõt kūzõz Bosnijs um 63 m pitkit. Tõv diamētõr um 5 m sōņõ. Kūzõz kāndatõb jõvīst vaŗŗõ ja kīlmõ bet tämmõn um vȯlmizt jõvvõ mūldõ. Kūzõ käbīd āt 9–17 cm pitkād, missõs sizzõl kazābõd mustād 5 mm pitkit sīemgõd. 
Kūzõ nõggõld āt 12–24 mm pitkit dumā-aļļõd ja nēļa-nūrkaliz mūoḑkõks. Līvlizt um alz radļõnõd väggi pǟgiņ kūzõzt, sīestõ ku se um jõvā eitimiz-materiāl, sīestõ vaļmõstõbõḑ sāinidi, pȭrandidi, ukši ja läbdi. Kūzõ-pūst teitõ ka spēļ-ažḑi nemē kāndlidi ja fijūoļḑi. Sīepierāst ku kūzõ pū äb lask laskõ vietā lebbõ um tǟnda kȭlbatõd jūomiz-rīstõd tīemizõks. 
Kūzõz um irdi taļžpivād-pū Leţmōl ja amās amā mōīlmas. Īžkist New York jālgabs um taļžpivād-pūks īdkȭrdali kūzõz, mis tūobõd sīezõ Norvēgmōld.
Wp/liv/Kȭvaz

Kȭvaz ("Betula pendula roth.") um laigāld lagtõnd līedpū Leţmōl, mis kazāb irdistiz 15 25 m kuordõks, mingizkõrd ka 40 m sōņõ. Kõuvõ tõv diamētõr um 40 cm, mingizkõrd īžkist 1 mētõr. Kõuvõn um vālda tõv ja pitkād tänkõbõd pīgõd. Õldziz-aļļõd lēḑõd pitkit um 4 -7 ja laigit 2- 4 cm. Lēḑõd āt pǟld sildzizt ja nūordõn kõuvõdõn klēvõbõd. Kõuvõd kazābõd 150 āigastõ vanāks. Kõuvõ līedidi sīebõd boŗīd ja mõtsātikād, mitmõd līndõd sīebõd kõuvõ sīemgidi.
Laigāld-lagtõmi.
Kȭvaz um laigāld lagtõnd pigātagā amā Eirōpõs (Eirōp jedāl-jags setku mägši) ja Āzij lǟnd-jags. Mōgõrs ulātõb areāl Tsībõrmō vežgõr-jag sōņõ. Leţmōl um kȭvaz sagdi pū. Irdistiz kazāb kȭvaz siegmõtsis ja līedpūd-mõtsis. Kȭvaz sȭitab jõvīst kāndatõ kīlmõ ja jõugizt mūldõ. Pierrõ mõtsõ-palāmiži kazāb lagdõd pǟl lagdõ väggi kierdõ, bet ta äb sȭita kāndatõ val pūtõmizt ja pǟvaļikīz vōŗõs ta kūolõb. Sīepierāst jõvā mūldaks mõtsīs kazābõd saggõld kõuvõd ja kūzõd siegāmõl. Väggi kūjad mūldad pǟl kȭvaz kazāb lougõ nemē pȭzõzt. 
Pǟgiņtõmi.
Kõuvõ jemizt ja izzizt ēdrõmõd um tslīndõr vīțizt kannizt. Jemizt kannizt āt 2–3 cm pitkit aļļõd agā vīrlikiz-brūnizt. Izizt kaņņizt āt tänkõbõd, 5–8 cm pitkād ja sugõbõd jubā sigžõ. Kȭvaz ēdrikšõb maijs. Kõuvõ vīļa um piški rōz pitklimiz mūoḑkõks pēgõz. Sīemgõd sōbõd vaļmõks jūlij lopāndõksõs agā augusts. Sigžõ võibõd ne tūl äbţõks lindõ itt jõvāgit kōgaz.
Kȭlbatõmi.
Kõuvõ-pū um joudli ja siedā sōb jõvīst ūolõ. Sīepierāst kȭlbatõbõd siedā mēbõl- ja līšõd tīemizõks. Kõūvõst teitõ ka kiŗŗõ-vaŗži, rieggõ-jōlikši ja mūḑi ažḑi. Īžkistiz knaššõ mēbõlt sōb tīedõ Karēļmō kõuvõ-pūst. Kõūvõst vaļmõstõbõḑ ka sitā, eţkõ, tõrrõ, atsetōnõ. Däggõţţõ ( kõuvõ tõrrõ) um kȭlbatõd ka aŗšt-āinadõks nōgõ-tebīd pierāst. Kõuvõ-tuoigõzt kȭlbatõbõd nōgõ-touvõmizõks. Kõuvõ-zaft (kȭļim) sizzõl um pǟgiņ tsukkõrt ja vitamīnidi. Kõuvõ līedidi um kȭlbatõd nōgõ-tebīd aŗštimizõks.
Wp/liv/Napoleon Bonaparte

Napoleon Bonaparte (sindõn 1769. āigast 15. ougustkū pǟval, kūolõn 1821. āigast 5. līedõkū pǟval) vȯļ Prantsūzmō polītili jūodiji ja kēzar 18. āigastsadā lopāndõksõs, ja 19. āigastsadā īrgandõksõs. 
Napoleon sīndiz Korsika kōla pǟl Ajaccio jālgabsõ Itāļmō irgimizõks aimsõ. Nūoŗ-igäs vȯļ ta Korsika izāmō-mēļi. Ta lekš Prantsūzmōlõ, kus ta opīz sūr-kabāl-väg suodāväg oftsierõks. 
Bonaparte nūziz kierdõ lebbõ ouv-samūd suodāvägs ja vōļikšõs pierrõ Prantsūz revolūtsijõ ja krūoniztõ nemē kēzar 1804. Ta pōr-võtīz pǟgiņ mōḑi Eirōpõs ja paņ eņtš aim nõtkõmḑi nänt iļ vōlikšõm. Napoleon suodā-vȯņ lopīz āigasts 1812 ku ta kōtiz kakš kuolmõz-jaggõ eņtš suodāvägst lebbõ-saddõnd suodā pǟl Krīevõmō vastõ. 
Pierrõ täm loplizt kōtimizt Sūr-Britānij ja Prūšmō vastõ Waterloo taplõmizõs, ta vīžtõ jellõm Pivā Lēna (St. Helena) kōla pǟlõ Atlāntij okeān jedāl-jags, kus Napoleon kūoliz āigasts 1821 mag sīeji-teb pierāst. 
Napoleon nim kȭlbatõbõd saggõld suodāliz ambītsij iļ. Sīepierāst ku Napoleon vȯļ lītõ rištīng, mingizkõrd kītõbõd lītizt agresīvlizt mīed iļ ku näntõn um Napoleon kompleks. Napoleon taktīkõ oppõbõd suodāväg akadēmijši amās mōīlmas. Täm nim um tundtõb ka nemē Napoleon pandõkst tēji.
Napoleon Bonaparte veļ-pūoga Charles Louis Napoléon Bonaparte vȯļ Prantsūzmō polītili jūodiji nemē prezident āigasts 1848–1852 ja nemē kēzar Napoleon III 1852–1871.
Wp/liv/Kūolka

Kūolka () um kilā Pūojkurāmōl, Līvõd Rāndas.
Kūolka kilā ležgõl um Kūolka nanā.
Wp/liv/Lūž

Lūž agā Lūžkilā (leţkīelkõks "Lūžņa") um kilā Pūojkurāmōl, Līvõd Rāndas.
Wp/liv/Vāldakrīevõ kēļ

Vāldakrīevõ kēļ (agā vāldakrīevõkēļ, "беларуская мова") um vāldakrīevõ rov keļ.
Se um Vāldakrīevõmō valst kēļ.
Vāldakrīevõ kēļ amā ležglizt suglizt āt krīevõ kēļ ja ukrainkēļ.
Wp/liv/Mu isamaa, mu õnn ja rõõm

Mu isamaa, mu õnn ja rõõm um Ēstimō himn.
1.
Mu isamaa, mu õnn ja rõõm, 
kui kaunis oled sa! 
Ei leia mina iial teal 
see suure, laia ilma peal, 
mis mul nii armas oleks ka,
kui sa, mu isamaa!
2.
Sa oled mind ju sünnitand 
ja üles kasvatand; 
sind tänan mina alati 
ja jään sull' truuiks surmani, 
mul kõige armsam oled sa,
mu kallis isamaa! 
3.
Su üle Jumal valvaku, 
mu armas isamaa! 
Ta olgu sinu kaitseja 
ja võtku rohkest õnnista, 
mis iial ette võtad sa, 
mu kallis isamaa!
Wp/liv/Rōda

Rōda, kēmij simbol Fe (latinkielkõks "Ferrum", atom nummõr 26) um ikš kēmili element ja metāl.
Rōda um amā lieudtõb ja amā lǟtõ metāl, jennit pūolstõ nēļas element mō-kūors. Rōda um ka mōīlma-rūimšõ laigāld lagtõnd element, nägţõbõks um pǟgiņ roudõ Pǟvaļikīz-sistēm planētõd Merkūr ja Maŗš pǟl. Rōda sugūb tõvāl tǟdõd sizzõl nukleosintēs āigal. Rōda rūostõb jemīņ ku munt metāld. Rōda-oksīd agā rūost um sūrim až rōda, sīe pierāst sadāb ta rōda kilgst mōzõ ja ovātõb rūostõmizõks ūd pīnda. Pūdõz rōda um jo pīemdõ až alumīnij bet piški jag jūspandõkši nemē siž-element mõitiņtõbõd tǟnda väggi višīks. Tǟnda līedõb pǟgiņds minerālis ja kiv-zortõd sizzõl ja mingizkõrd ka nemē vabā metāl, nägţõbõks meteorītõd sizzõl. Rištīng kejā sizzõl um immõr 4.5 grammõ roudõ, pǟažāliztõks viersõ, rōda vȯļ tǟdzi rištīng tīerat pierāst, rōda pūtiz tīeb anēmijõ. Roudõ sizzõl-kāndaji hemoglobīn äbţõb appõm-elementõ rištīng viersūorši jeddõpēḑõn kāndõ. Rūost um rōda-oksīd, rōda oksīdõ kȭlbatõbõd datōr mǟdlõmiz äbţõks-ažā pierāst. Ežmizt rovd, kis mūoštiztõ roudõ kȭlbatõ vȯltõ muinizt Egiptlizt ja Tirkmōl jellõnd hetītõd. Leţmōl kuoŗŗiztõ roudõ īrgandõksõs sūostõ. Īrgandõksõs rištīngd roudõ sulātõ äb sȭitõn. Sīe azmõl palātiztõ siedā lougõ ōjšõ ja tagīztõ vazarõks. Rōda-tīedõ teitõ siepād agā kaļājd.
Wp/liv/Mõtsātikā

Mõtsātikā um ikš lūom sȭrga-jelāid seļtšõs. Mõtsātikā um Leţmōl ikš amā irdimizõst mõtsā-jelāišti. 
Nägu.
Mõtsātikān um kievām kejā un viššõd, bet pīentizt jālgad. Lemmõdõn āigast āigadõn um mõtsātikā kōrakat punliki brūni, tallõ ōgliki. Iziži mõtsātikidi nutābõd bokādõks, jemizt āt kievāmstiz tikād. Bokād kāndabõd sūŗimiz jag āigast āigal kōd-arlimiži sōridi, missõks sūrslõbõd aildõb-āigal. 
Tuoitõmi.
Sõvvõ sīeb mõtsātikā amā saggõld āina-stōdidi, tallõ oksidi ja pū-võzidi.
Jelāmizvīš.
Jūlij lopāndõksõst august lopāndõks sōņõ um mõtsātikād aildõb-āiga. Sīel āigal um kūlō bokād vegīži uttõmizt ja tikād vaggõ kiuvņimist. Až kakš bokkõ sōbõd kubbõ, vaņtlõbõd ne īdtuoiz sōridi, kejā-eitõmizt ja viššõ mīeldõ. Až um nǟdõ, ku ikš bokīst äb ūo dīezgan sūr, ku tuoizõn vastõ astõ, siz vȱilim ūrgõb. Až bet mȯlmõd bokād arrõbõd, ku um dīezgan viššõd, siz līb taplimi. Võitlõbõd sentš, až ikš bokīst ūrgõb agā kūolõb. Joudzim bokā sōb õigõm jemizõks kuoīnõ. Tikān sīndõb 1-2 (ōrastiz 3) sipšlimizt ūoņkizt, kīen um īrgandõksõs lǟlam tuoīmõl tūlda . Nēḑi mūrdabõd īlbõkst, okšīd, sudūd ja īžkist rebizt. Pǟgiņ mõtsātikidi kūolõb ka vīļa-nītõmiz tīed āigal ja autoriekūd pǟl. 
Jennit.
Mõtsātikād jennit um lemmõd tōlad pierāst pǟgiņ kazzõn. Paldīž jelāb Leţmō mõtsīs immõr 40 000 mõtsātikkõ. Nänt jennittõ teitsõbõd jarā amā saggõld rāgilizt.
Wp/liv/Piţkīzkōŗ

Piţkīzkōŗ um ikš optili nägţõks, mis rištingõn pāistab nei ku vermlimi kōr pūormli paggõl val spektõr vermkõks. Piţkīzkōŗ sōb suggõ setku siz, ku pǟvaļikki um vaņtļõjiz sǟlga tagān ja gaisõs um pǟgiņ vīm tīlkidi. Irdistiz tīebõd vaitõ piţkīzkōŗ vermidi laint-pitkit piškīntimiz kȭrda-pierāst seisõ vermõ: punni, marānţ, punni, vīri, ōļaz, siņņi, dumā-siņņi ja lilla. Amā saggõld äb ūo umitõg nēḑi amḑi pielǟdõb tīedõ vaitõ.
Ežmi piţkīzkōŗ sugūb sīestõ, ku pǟvaļikīz-svīpš lǟb kierā-pūormliz vied tīlka sīezõ ja siz spiegiļtõb ikškõrd. Valstõ, mis spiegiļtõb kakškõrd, võib suggõ tuoi piţkīzkōŗ. Tūoiz piţkīzkōrs āt vermõd dagāržpēḑõn. Piţkīzkōŗ sugūb sīe pierāst, ku pēḑõn-lēmiz mõitõks, mis sugūb vied-tīlka sizzõl palāidõb vermõ laint-pitkitõst.
Wp/liv/Mōkierā

Mōkierā agā mōlēḑ um kōguz pierrõ kuolmõz planēt Pǟvaļikīzt. Ta um immõr 4 560 000 000 āigastõ vanā, se um mingi 149 600 000 km kougõn Pǟvaļikīzt. Se tīeb īd kȭrstõmiz orbīt pǟl immõr pǟvaļikīz 365 pǟvaks. Täm kȭrstõmi immõr eņtš ašš līb 23 stuņdõ 56 minūtõ ja 4 sekundõ. Mōkierā um sūrit pierrõ vīdsõ planēt Pǟvaļikīz-sistēms. Täm pīnda um immõr 509 600 000 kvadrāţ-kilomētõrt, missõst immõr 71% um vež. Mōkierā atmosfǟr um gāzõd seg, pǟažāliztõks salpēttõr-element ja appõm-element. Täm āinagi kamrāţ, Kū, kȭrõb immõr planēt immõr 384 400 km kougõn. Mō pīnda um irdistiz jaggõt seis kontinent vail: Āfrik, Antarktīk, Āzij, Austrālij, Eirōp, Pūoj-Amērik, Jedāl-Amērik. Nēḑi kontinentidi immardõbõd immardõ nēļa sūŗt vied-kubbõ: Arktīk, Atlāntij, Indij ja Vagā okeān. Mōkierā sizzõl um kakš tǟdzizt jaggõ: tierā sizzõl āt amā, saggõld sullõnd metāld, īžkistiz um ta sizzõl roudõ, kivīz kūor sizzõl um silikātidi ja minerālidi. Elektõr jūodiji uļļi tierā lūob magnīet-vell immõr Mōkierā, mis pierāst um Mōkierā immõr Van Allen svīpšimiz kōļõd. Plōţ-tektōnik teōrij pierrõ mō-kūor um jaggõt mitmõd sūrd ja piškizt vȯigijizt plōţõd vail.
Wp/liv/Līndõdriek

Līndõdriek um uddi val vīrki, midā sōb nǟdõ īelizõs touvõs. 
Sīesõ valõs um nǟdõ tǟdõd, mis mūoḑõstõbõd Līndõdriek galaktīk, mäd eņtš galaktīk, mis sizzõl ka mäd Pǟvaļikki ja Mōkierā mōdõbõd. Galaktīkõd um sūrd tǟdõd sistēmõd amā saggõld tijās mōīlma-rūimšõ. Astronōmd arrõbõd, ku Līndõdriek galaktīk sizzõl um amā veitõ umīţõgid 100 miljārdõ tǟtõ ja ta um immõr 100.000 val-āigast diamētõrõks. Līndõdriek galaktīk um disk-pūormli missõn um sangdi tierā ja sīe immõr spirālizt arūd. Arrõbõd ku Līndõdriek sidāms um ikš sūr mustā ouk.
Wp/liv/Uļi Kīnkamäg

Uļi Kīnkamäg, ofitsiāliz nimkõks Uldriķis Kāpbergs leţkīelkõks tundtõb ka nemē Uļi Kīnkamegs (sindõn 25 märtsõs 1869 āigasts Pizās, Buntik kōrands ( se jel um ni Vǟnta vabāilā muzējs ) – kūolõn 1 jūnijs 1932 āigasts Vǟnta vizāskuodās, (se vȯļ Vǟnta nīns) vȯļ līvõ rovli-mēļi lūoltiji, kis um tundtõb nemē "Līvõd kēņig". Ta iz tuņstõn Leţmō valst õigõmt vōlikšõ iļ līvlizt. Ta iz maksõn makši ja kīeldiz eņtš pȯigõ Leţmō suodāväggõz dīenõstõm sōtimizõst. Maijs 1932 ta võtīztõ vizzõ. Ta kūoliz Vǟnta vizāskuodās sidām-kloppijiz-tebbõ. Ta vizzõ-võtāmizõst ja kūoļimizõst sugīz rovdvaidli skandāl, missõst kēratiztõ pǟgiņds Ēstimō ja Sūomõmō avīzis. Uļi Kīnkamäg um mattõd Pizā kālmadtarās. Līvõ kēņigõks nimtiz tǟnda āigakērandõks, īž ta ēņtšta kēņigõks äb nuttõnd. Täm lūoltõkši āndiztõ ulzõ āigakēras "Līvli". Täm pūoga Pētõr Kīnkamäg vȯļ ka ikš lūoltiji. 
Uļi Kīnkamäg um kēratõn:
"Ma ūob ikš līvõ mīez, bet leţlist tābõd mīnda vegliz tīedõ leţlizõks. " 
"Jennõ ka paldiņ um selliži, kis äb tād līvõ kīeldõ rõkandõ ja ārmastõbõd jembit leţkīeldõ. " 
"Bet ma tāb vōlda līvõ rišting un eņtš läpši ka sīe pǟl kazatõ. "
"Sīepierast ma eņtš pūoga ka iz ānda leţlist dienastõ. "
"Siz ne mīnda võttist vizzõ un paņţi tsietõmõ. "
"Ne īž tuļţi un võttistõ vegliz min pūoga jarā. "
"Ma näntõn kītiz, ku ma sīepierast äb ānda, ku ma äb ūo leţli rišting, ku ma äb tā vōlda leţliz pavalstnika, un ku min usk ka äb vēļ vegliz tīeḑi."
"Leţlist sieda iz pant tǟdõl, spriežisti minnõn kuolm sada rubļõ strōipa un kītistõ, ku ma voļļi sindõn un kazzõn Leţmāl un sīepierāst ma voļļi leţli un minnõn voļļi lēmist nänt dienastõ."
"Bet minnõn um seļļi usk, ku minnõn un tīemist akurāt nei, kui Kristus un täm apustõlõd āt opatõnõd."
"Ne āt opatõnõd, ku um laggõmist nēšti rovvišt jarā, kis nei äb tīed, kui ne āt opatõnõd." 
"Kādõkstuoistõn āigast um lǟnd ju, ku ma ūob laggõn pivākuodāst, sīepierāst ku sǟl äb opatõb Jumāl sõnnõ nei, kui Kristus siedā um opatõn." 
"Ka krūogõst ma ūob laggõn un pīpõst. "
"Kristus opatiz, ku äb või mȭk käddõ võttõ un tappõ."
"Bet jegā valdīb pīlub tapamiz pǟl, sīepierāst minnõn um laggimist ka jegāst valdibõst."
Wp/liv/Kū

Kū um Mōkierā kamrāţ, mis pīnda spiegiļtõb pǟvaļikīz vallõ. Tämmõn um rōz elliptili orbīt, mis pierāst kōguz amā ležgõl um 356 000 kilomētõrt ja amā kougõn 406 997 kilomētõrt. Täm mǟrlimi diamētõr um 3475 km, mis um jo veitõ až ikš kuolmõzjag sūrit Mōkierā ummizõst. Täm mǟrlimi kȭrstõmiz āiga immõr Mō 29 pǟva, 12 stuņdõ ja 44 minūtõ. Sīepierāst ku täm kȭrstõmi immõr eņtš ašš līb nei-īž kōgiņ aigõ, Mōkierā pēḑõn pīlõb alz nei-īž Kū kiļg. Kū svarā um immõr 1/80 Mōkierā ummizõst ja täm gravitātsij lūob Mōkierā pǟl mierši vied-paizõmizt ja vied-tāgiž-saddimizt. Astronōmd arrõbõd ku Kū sugīz kīldist, až immõr Maŗš sūrit planēt pȭrgiz Mōkierāks kubbõ. Kū pindõ tuņšliz kīkõrõks ežmizt kõrd Galileo 1609 āigasts. Kū pīnda mūoḑ pūojlimi sī um kubbõ põrgimizt piškizt meteōrdõks, missõst sugõbõd piškizt rink-pūormlizt ōkõd, midā sōb nuttõd krātõrd.
Wp/liv/Vǟnta

Vǟnta (leţkīels "Ventspils" ja saksākīels "Windau") um ikš jālgab Leţmō luntš-jags Vāldamier kūolta pǟl. 
Vǟnta jālgab nim um tund Vǟnta joug pierāst. Jālgab jelānikād lug um immõr 40 000 Jālgab immõr um Vǟnta kūožpēļi īžvōļikš. Vǟnta lindõmiz-statsij um ikš Leţmō kuolmõst rovdvaidlizõst lindõmiz-statsijst. 
Vǟntas um Līvõd Īt kūožpēļi grup, 67 nõtkõmõks. 
Vǟntas ātõ ka ansambõld Kāndla, Rāndalist ja Lība. Kāndla tulāb kubbõ nīm ibīzttaļļõs ežžõmpǟvan kōdõkstuoistõnõs, bet Kāndlan mīeldõb loulõ äb set Vǟntas, sīest giļž ja kiz sūkõks agā piškīz kougõn rõkāndijiz kēraks. Ilga Porniece um jūodiji. 
Istōrij.
Vǟnta jālgab kazīz mȭk-veļīd ordo nīn immõr. Ežmi tieut nīnõst um āigastõst 1290 Nīn kȭlbatiztõ Līvõ ordo nõtkõmd. Pūoļmō ja Rūotšmō vaidlizõs suodās nīn sai viggõ. bet siedā ūtstõ-luoitõ 17 āigastsadā lopāndõksõs. 19. āigastsadās nīnõs vȯļ vizākuodā. Tuoiz mōīlmasuodā tagān 1980 āigastis nīn vȯļ Nõvkub suodāväg käds, tämpizpǟvan um se kuņštõ- ja istōrij muzej. Vidū-āigal vȯļ Vǟnta tǟdzi hansā-jālgab. Tämpizpǟvan um Vǟntas tǟdzi transīt sadām kōp vieddimizõks Krīevõmōlõ, mis pierāst ta um Leţmō amā rikkõd jālgabõd siegās.
Wp/liv/Vīm

Vīm agā Vīmõsad um vieddõl vied tīlkad sadāmi pīlist mōpīnda pǟlõ. Vīm-tīlkad sugõbõd pīlis, až gais likkimizt tīebõd piškizt vied tīlkad eņtšvailiži põrgimiži agā až lumkōpkõd ja munt jeij kabāld sullõbõd lemmõ gais sizzõl mōpīnda ležgõl. Vīm um tǟdzi nei lūoimõd až stōdõd jelšõ-īemiz ja kazāmiz pierāst. Vīm īdskubs munt sadūdõks um tǟdzi jag vied immõr-kēmizõst. Sadūd vieddõl vied tīlkad diamētõrõks, sūrim äbku 0.5 mm. Až tīlkad um piškimizt, siz siedā nutābõd udvīm. Amā jemīņ vīmõ sadād Hawaii kōla pǟl Waialeale mäggõl ( 20 āigast āigal mǟrlimistiz 11700 mm). Mōkierā amā kūjimõd kūožõd āt kōgard, kus vīmõ äb sad mittõkunāgõst. Sūŗimižis jagši Mōkierā kūožiz amād kontinentõd pǟl sadāb vīmõ jemīņ až 250 mm ja jo veitõ až 1500 mm āigasts.
"Vīm" um vȯnd ka īd līvõ nūord ansambõl nim.
Wp/liv/Lum

Lum um piškizt jeij-kristāld kub, kõvā mūoḑkõks jarā kilmõn vež, mis kristālisīerõb atmosfǟrs ja sadāb mōpīnda pǟlõ. Lum-vȱdõkst katābõd immõr 23% mōkierā pīndast kas mingizkõrd agā alz. 
Lum sugūb atmosfǟrs temperatūrõks alā 0°c až vied-our sublimīerõb pȯrm-rȱškiz agā jubā vȯlmizõs jeij-kristāl pǟlõ ja kazātõb sǟl kūd-nūrkaliz mūoḑkõks kristāldi. Atmosfǟrs likkõs kazābõd jeij-kristāld jo sūrõks un sadābõd perīzõks mōpīnda pǟlõ. Kristāld võibõd ikš tuoizõks ītõ, tīedõs siedāviţõ lumkōpkidi. Lum-katõn um tǟdõlpandõb mȯjjimi iļ klīma ja stōdõd, lūoimõd un rištīngd jelāmi. 
Lum-kat spiegiļtõb pǟvaļikīz svīpšimizt ja viedāb jarā lemḑõmt mō-pīndast, se tūob kīlmõ aigõ. Lum madāli lemḑõm-jūodimi kāitsõb piškiži stōdidi kīlmõ jedstõ tallõ bet obāztõn lum-kat jarā kaddimi kievād vīptõb stōdõd kazāmizt. Lūnda võib saddõ nemē lum-ūokt agā nemē lum ja vīmõ seg. Klīma pēţimizt pierrõ mǟrlimi lum-katkõks pǟvad lug sōb piškīmõks (sadā āigastõks immõr 5 pǟva).
Wp/liv/Vāldamer

Vāldamer um ikš Atlāntij okeān ar Pūoj-Eirōpõs. Sūŗimižis jagši kīelši täm nim um Baltij meŗ (latīņkīelkõks "Mare Balticum" midā ežmizkõrd kȭlbatiz Adam Bremen jālgabst āigasts 1075 Sõnā "Baltij" tǟntõmi um "kōļ" agā "valdõ verm". Sīe pīnda um 422170 kvadrāţ-kilomētõrt. 
Geogrāfij.
Ta um Pūoj-mierkõks kubbõ-viedtõd Dēņmō mier-ōdõmd ja Kiel kanāl lebbõ. Vāldamiersõ um pǟgiņ kōlidi, nēšti sūrimõd āt Sjælland Fyn Lolland Falster ja Bornholm ( Dēņmōl) ; Öland ja Gotland ( Rūotšmōl). Ounõmō (Sūomõmōl), Sōrmō ja Dāge (Ēstimōl) ja Rügen (Saksāmōl). Munt mōdõ Vāldamier kilgs āt vel Leţmō, Leišmō, Pūoļmō ja Krīevõmō. Vāldamier pūojlimizt arūd āt Sūomõ lop, Rīgõ lop agā Piški meŗ ja Botnij lop agā Pūoj-lop. Sūŗimi jag Vāldamierst um madāli, ja sīe vied-paizõmi ja vied-tāgiž-saddimi āt piškimizt äbku Pūoj-miersõ. Vāldamer um veitõ sūoli, sīestõ ku pǟgiņ jogidi jūokšõbõḑ täm sīezõ ( Oder, Visla, Vēna, Tornälven, Umeälv ja Dalälven. Ikš jag Vāldamierst kīlmab tallõ. 
Istōrij.
Vāldamer vȯļ tundtõb antīk-āigal až kūož, kust saitõ mier-eļmõ. Vidū-āigal vȯļ Vāldamier kōpļimi Hansā kōpmīed käds. Vāldamier amā tǟdzist sadāmd āt Kōpenhāgen, Szczecin, Gdansk, Pettõrborg, Helsinki ja Stockholm, Leţmōl Rīgõ, Vǟnta ja Līepõ. 
Biolōgij.
Vāldamiersõ um pǟgiņ kaļḑi, bet veitõ zortidi, sīestõ ku vež um saldiz-vied kalādõn pa-jennõks sūoli ja okeān zortõd pierāst pa-jennõks saldi. Sǟl um suggõn mitmõd kūožpēļizt suggõkst, nägţõbõks Baltij ēriņ agā siļk mis um piškimi až atlāntij ēriņ. Pūojlimizt vejjimiz kalād āt siļk, brēţli, tūrska, liestā ja aņgõr. Imtijižist līedõb kōdõ zortõ īlgidi. 
Līvlizt.
Līvlizt pūojlimi jelkūož vȯļ Leţmōl Vāldamier kūolta pǟl. Līvlizt jagīztõ Vāldamier kōdõ jaggõ: Sūr meŗ Leţmō ja Rūotšmō vail, ja Piški meŗ Kurāmō ja Rīgõ vail (mūši kūožiz tundtõb nemē Rīgõ lop).
Wp/liv/Vēna

Vēna, līvõkīelkõks ka Dougav agā Dīna um amā pitkīm lebbõ Leţmō jūokšõb joug. Ta um 1020 km pitkā, nēšti 325 km Krīevõmōl, 328 km Vāldakrīevõmōl ja 367 km Leţmōl. Vēna īrgõb Valdai mägši, jūokšõb lebbõ Vitebsk ja Polotsk jālgabist Vāldakrīevõmōl ja Vēna-Nīn jālgabst Leţmōl. Rīgõ jālgabs um ta joug-sū, kus ta jūokšõb Vāldamier Rīgõ loppõ agā Piškizõ Merrõ. Täm iļīz-jūokš pǟl sōb kuoigīdõks broutšõ bet alīz-jūokš pǟlõ ātõ eitõd hidro-elektõr-statsijd, mis piedābõd riek kuoigīdõn vizās. Leţmo nim joug iļ "Daugava" um vanā Baltij kīeld sõnā mis tǟntõb "sūr vež" . Vēna nimūd mūši kīelši "Düna", "Dvina", "Dźwina" tulbõd līvõ kēļizõst nimst Vēna, mis tǟndõks um sadām agā mierōdõm. 
Siedā nim um nimtõd Viking sāgis ja Krīevõmō Nestor krūonikās. Nei-īž sõnā tõvkõks um tund ka sūomlizt muinizt-nīžõd veggi-mīez "Väinämöinen". 
Jālgabõd.
Tǟdzizt jālgabõd Vēna aigās āt Andreapol, Zapadnaya Dvina ja Velizh ( Krīevõmōl), Vitebsk, Beshankovichy, Polotsk Vāldakrīevõmōl ja Krāslava Vēna-Nīn, Līvāni, Jēkabpils, Pļaviņas Aizkraukle, Ūž-Jālgab, Lielvarde, Kegums, Ogre, Ikškilā, Kōla-Nīn ja Rīgõ Leţmōl. 
Līvlizt.
Vēna joug aigās Aizkraukle ja Rīgõ vail jelīztõ 13. āigastsadās Vēna līvlizt agā vēnalizt ( latīņkīelkõks "veinalenses" , nemē nēḑi nimtiz Līvõmō Henrik eņtš krūonikās.
Wp/liv/Līņõz

Līņõz um iks kalā kārpa-kalād seļtšõs. Sūrit irdistiz 20–30 cm, maksimāliztiz 70 cm, svarā 10 kg sōņõ. Līņõ verm um irdistiz metaļļiz glanţõks olīv-aļļiki. Nōgõ um limmi ja kattõd piškizt sūongõdõks, sū-nūrkis ātõ kakš piškīzt untsõzt. Līņõz um laigāld lagtõnd amās Eirōpõs. Ta jelāb pitkāliz õvāks jougši ja jōris, līedõb ka veitõ sūoližis rānda mierši. Līņõz um itt jõvāgit lemmõ- ja stōdõ-mīliņţõb kalā, kis tegīņtub viedkub pūoj-kȭrdis. Ta kāndatõb ka lǟlamidi nuo-sǟdõmiži (nägţõbõks vied piški appõm-element sizzõl-vȯlmizt). Saggõld līņõd jelābõd sävīžis agā muddižis pǟgiņd stōdõdõks kūožiz, kus kārpa äb sȭita jelšõ-īedõ. Līņõd sīebõd stȱdidi ja pūojs jelābõd piškīži sǟlganugāŗtimiži. Līņõz kudāb aprilst jūnij sōņõ. Klēvõbõd aļļõd munād īebõd stōdõd kīlta vizās. Täm sūrõks kazzimi um kierdi ja kalā võib sōdõ svarā 0.11 kg jubā ežmiz āigast āigal.
Wp/liv/Vašk

Vašk um ikš metāl ja kēmili element, kēmili simbōl "Cu", ātom nummõr 29.
Mingizkõrd līedõb vabās vȯlmizõs lūodõksõs, se um punliki metāl, väggi kievām taggõ ja väggi jõvā elektõr ja lemḑõm-energij jūodiji. Sūŗimi jag mōīlma vaskõ um kȭlbatõd elektõr tīemizõks, munt īdskubs tuoizt metāldõks (nägţõbõks tsink, tinā, nikkõl) laz tīedõ segidi, nemē bronzā ja ūž-õbdõ. Pigātagā tikkiž metālst rōd kȭlbatõbõd vaskõ. Vašk īt-matērijšti ātõ tǟdzizt vašk oksīd, midā kȭlbatõbõd pigment pierāst, vašk klorīd, midā kȭlbatõbõd pū vȯidõmizõks ja nemē katalizatōr, vašk sulfāt midā kȭlbatõbõd kukkizt tapāmizõks ja mūlda vägtõmizõks.
Vaskõ um vajāg element rištīngd tuoitõmiz pierāst ja ta um tǟdzi stōdõd kazāmiz pierāst. Siņīz vierkõks kȱvõdõn um vašk viersõ, nei-īž jag pierāst až muntõn lūomõdõn rōda hemoglobīn sizzõl.
Wp/liv/Kōrli XII

Kōrli XII (sindõn 1682, kūolõn 1682) vȯļ Rūotšmō kēņig āigastis 1697-1718, Kōrli XI pūoga. Āigasts 1697 krūoniz ta ēņtšta īž kēņigõks ja jetīz kēņig tȭitõks bäz-andõmõt. Āigasts 1699 Krīevõmō, Pūoļmō ja Saksāmō īrgiztõ suoddõ Rūotšmōdõ vastõ, sīestõ ku ne mõtliztõ ku Kōrli XII vȯļ väggi nūoŗ ja veitõ-nǟnõd. 
Pūoj-suodā īrgandõksõs vȯļ Kōrli väggi vindimiz-rikāz, ta ajīz vegliz Dēņmōdõ tīedõ mierõ augusts 1700 vīndiz siz Krīevõ kēzart Pētõr I Narva taplõmizõs Ēstimōl, pōr-võtīz Kurāmō āigasts 1701, jūrõ-akīz Pūoļmōdõ ja Saksāmōdõ 1704 ja paņ Pūoļmō trūoņ pǟlõ entš tigtiji Stanislaus I. 
Pierrō siedā lekš ta Ukrainas kus kazākõd jūodiji Ivan Mazepa vȯļ täm tigtiji ja lekš suoddõl Krīevõmō vastõ. Pierrõ sūŗt kōtimizt Poltāva taplõmizõs Krīevõmō vastõ Kōrli XII ūrgiz Tirkmōlõ, kus ta paņ jeddõl sultanõn (Ahmed III) tieudtõbõks tīedõ suoddõ Krīevõmōlõ. Pierrõ siedā, až Tirkmō tei Prut mierõ Krīevõmōkõks jelīz ta Bender ležgõl Bessarābijs nemē Tirkmō kilāli, bet täm siḑīmõd ja lebbõ-sōmi tirkidõks lekštõ jo äbjõvīmõks. Tirkmō suodāväg jūrõ-akīz täm kuoddõ 1713 midā Kōrli kāitsiz setmiņ stuņdõ. Tirkid vaņgõs Adrinōpolis jeddõ-tēļiz Kōrli XII rujā vȯlmizt. Āigasts 1714 at-tuļ Kōrli XII bäz vȯdlõmõt rūotšõd käds vȯlbiz Stralsund nīn jūrõ ja kāitsiz siedā dēņõd ja prūššõd vastõ. Až se sadīz, ūrgiz ta Rūotšmōlõ ja kōļiz āigasts 1716 pōr-võttõ Norvēgmōdõ, kus ta tapīztõ taplõmizõs Fredriksten nīn immardõmiz āigal. Prantsūz kēramīez Voltaire um kēratõn jelāmiz-nīž tämstõ.
Wp/liv/Bumbīerpū

Bumbīerpū ("Pyrus") um ikš pū.
Wp/liv/Jougūz

Jougūz ("Taxus baccata") um ikš pū.
Wp/liv/Aleksandr Puškin

Aleksandr Sergejevitš Puškin (krīev.: "Александр Сергеевич Пушкин"; sindõn 1799. āigast 6. jōņkū pǟval, Mōskvõ — kūolõn 1837. āigast 10. kīņḑõļkū pǟval, Pettõrborg) vȯļ Krīevõmō kēranikā.
Wp/liv/Pēgõz

Pēgõz (lat.: "nux") um ikš tuoi stōdõd vīļa.
Wp/liv/Petrozavodsk

Petrozavodsk (krīevõkēlkõks: "Петрозаводск", sūomõkēlkõks / karjalakēlkõks / vepsõkēlkõks: "Petroskoi") um ikš jālgab Krīevõmōl; Karēļmō pǟjālgab ja amā sūrim jālgab.
Sin teritōrij um 135 km². Jālgabsõ jelāb 265 263 rovštõ (2012).
Wp/liv/Leţi kēļ

Leţi kēļ, āga leţkēļ (leţ.: "latviešu valoda") um leţi rov keļ.
Um Leţmō valst kēļ.
Wp/liv/Leţi rovž

Leţi rovž ("latvieši") um rovž, kis jelābõd Leţmōl ja rõkāndõbõd leţkieldõ.
Wp/liv/Martin Van Buren

Martin Van Buren vȯļ Amērik Ītõnd-Valdõd prezident āigasts 1837–1841. Ta vȯļ 8. AĪV prezident. Jedmõl tǟnda vȯļ prezident Andrew Jackson ja pierrõ tǟnda William Henry Harrison.
Wp/liv/William Henry Harrison

 
William Henry Harrison vȯļ Amērik Ītõnd-Valdõd prezident āigasts 1841–1841. Ta vȯļ 9. AĪV prezident. 
Jedmõl tǟnda vȯļ prezident Martin Van Buren ja pierrõ tǟnda John Tyler.
Wp/liv/John Tyler

 
John Tyler vȯļ Amērik Ītõnd-Valdõd prezident āigasts 1841–1845. Ta vȯļ 10. AĪV prezident. 
Jedmõl tǟnda vȯļ prezident William Henry Harrison ja pierrõ tǟnda James Knox Polk.
Wp/liv/James Knox Polk

 
James Knox Polk vȯļ Amērik Ītõnd-Valdõd prezident āigasts 1845–1849. Ta vȯļ 11. AĪV prezident. 
Jedmõl tǟnda vȯļ prezident John Tyler ja pierrõ tǟnda Zachary Taylor.
Wp/liv/Zachary Taylor

Zachary Taylor vȯļ Amērik Ītõnd-Valdõd prezident āigasts 1849–1850. Ta vȯļ 12. AĪV prezident. 
Jedmõl tǟnda vȯļ prezident James Knox Polk ja pierrõ tǟnda Millard Fillmore.
Wp/liv/Millard Fillmore

 
Millard Fillmore vȯļ Amērik Ītõnd-Valdõd prezident āigasts 1850–1853. Ta vȯļ 13. AĪV prezident. 
Jedmõl tǟnda vȯļ prezident Zachary Taylor ja pierrõ tǟnda Franklin Pierce.
Wp/liv/Franklin Pierce

 
Franklin Pierce vȯļ Amērik Ītõnd-Valdõd prezident āigasts 1853–1857. Ta vȯļ 14. AĪV prezident. 
Jedmõl tǟnda vȯļ prezident Millard Fillmore ja pierrõ tǟnda James Buchanan.
Wp/liv/James Buchanan

 
James Buchanan vȯļ Amērik Ītõnd-Valdõd prezident āigasts 1857–1861. Ta vȯļ 15. AĪV prezident. 
Jedmõl tǟnda vȯļ prezident Franklin Pierce ja pierrõ tǟnda Abraham Lincoln.
Wp/liv/Andrew Johnson

 
Andrew Johnson vȯļ Amērik Ītõnd-Valdõd prezident āigasts 1865–1869. Ta vȯļ 17. AĪV prezident. 
Jedmõl tǟnda vȯļ prezident Abraham Lincoln ja pierrõ tǟnda Ulysses Simpson Grant.
Wp/liv/Ulysses Simpson Grant

 
Ulysses Simpson Grant vȯļ Amērik Ītõnd-Valdõd prezident āigasts 1869–1877. Ta vȯļ 18. AĪV prezident. 
Jedmõl tǟnda vȯļ prezident Andrew Johnson ja pierrõ tǟnda Rutherford Birchard Hayes.
Wp/liv/Rutherford Birchard Hayes

 
Rutherford Birchard Hayes vȯļ Amērik Ītõnd-Valdõd prezident āigasts 1877–1881. Ta vȯļ 19. AĪV prezident. 
Jedmõl tǟnda vȯļ prezident Ulysses Simpson Grant ja pierrõ tǟnda James Abram Garfield.
Wp/liv/James Abram Garfield

 
James Abram Garfield vȯļ Amērik Ītõnd-Valdõd prezident āigasts 1881–1881. Ta vȯļ 20. AĪV prezident. 
Jedmõl tǟnda vȯļ prezident Rutherford Birchard Hayes ja pierrõ tǟnda Chester Arthur.
Wp/liv/Chester Arthur

 
Chester Arthur vȯļ Amērik Ītõnd-Valdõd prezident āigasts 1881–1885. Ta vȯļ 21. AĪV prezident. 
Jedmõl tǟnda vȯļ prezident James Abram Garfield ja pierrõ tǟnda Stephen Grover Cleveland.
Wp/liv/Stephen Grover Cleveland

 
Stephen Grover Cleveland vȯļ Amērik Ītõnd-Valdõd prezident āigasts 1885–1889. Ta vȯļ 22. ja 24. AĪV prezident. 
Jedmõl tǟnda vȯļ prezident Chester Arthur ja pierrõ tǟnda Benjamin Harrison un William McKinley.
Wp/liv/Benjamin Harrison

 
Benjamin Harrison vȯļ Amērik Ītõnd-Valdõd prezident āigasts 1889–1893. Ta vȯļ 23. AĪV prezident. 
Jedmõl tǟnda vȯļ prezident Stephen Grover Cleveland ja pierrõ tǟnda Stephen Grover Cleveland.
Wp/liv/William McKinley

 
William McKinley vȯļ Amērik Ītõnd-Valdõd prezident āigasts 1897–1901. Ta vȯļ 25. AĪV prezident. 
Jedmõl tǟnda vȯļ prezident Stephen Grover Cleveland ja pierrõ tǟnda Theodore Roosevelt.
Wp/liv/Theodore Roosevelt

 
Theodore Roosevelt vȯļ Amērik Ītõnd-Valdõd prezident āigasts 1901–1909. Ta vȯļ 26. AĪV prezident. 
Jedmõl tǟnda vȯļ prezident William McKinley ja pierrõ tǟnda William Howard Taft.
Wp/liv/William Howard Taft

 
William Howard Taft vȯļ Amērik Ītõnd-Valdõd prezident āigasts 1909–1913. Ta vȯļ 27. AĪV prezident. 
Jedmõl tǟnda vȯļ prezident Theodore Roosevelt ja pierrõ tǟnda Thomas Woodrow Wilson.
Wp/liv/Thomas Woodrow Wilson

 
Thomas Woodrow Wilson vȯļ Amērik Ītõnd-Valdõd prezident āigasts 1913–1921. Ta vȯļ 28. AĪV prezident. 
Jedmõl tǟnda vȯļ prezident William Howard Taft ja pierrõ tǟnda Warren Gamaliel Harding.
Wp/liv/Warren Gamaliel Harding

 
Warren Gamaliel Harding vȯļ Amērik Ītõnd-Valdõd prezident āigasts 1921–1923. Ta vȯļ 29. AĪV prezident. 
Jedmõl tǟnda vȯļ prezident Thomas Woodrow Wilson ja pierrõ tǟnda John Calvin Coolidge.
Wp/liv/John Calvin Coolidge

 
John Calvin Coolidge vȯļ Amērik Ītõnd-Valdõd prezident āigasts 1923–1929. Ta vȯļ 30. AĪV prezident. 
Jedmõl tǟnda vȯļ prezident Warren Gamaliel Harding ja pierrõ tǟnda Herbert Clark Hoover.
Wp/liv/Herbert Clark Hoover

 
Herbert Clark Hoover vȯļ Amērik Ītõnd-Valdõd prezident āigasts 1929–1933. Ta vȯļ 31. AĪV prezident. 
Jedmõl tǟnda vȯļ prezident John Calvin Coolidge ja pierrõ tǟnda Franklin Delano Roosevelt.
Wp/liv/Harry Truman

 
Harry Truman vȯļ Amērik Ītõnd-Valdõd prezident āigasts 1945–1953. Ta vȯļ 33. AĪV prezident. 
Jedmõl tǟnda vȯļ prezident Franklin Delano Roosevelt ja pierrõ tǟnda Dwight David Eisenhower.
Wp/liv/Dwight David Eisenhower

 
Dwight David Eisenhower vȯļ Amērik Ītõnd-Valdõd prezident āigasts 1953–1961. Ta vȯļ 34. AĪV prezident. 
Jedmõl tǟnda vȯļ prezident Harry Truman ja pierrõ tǟnda John Fitzgerald Kennedy.
Wp/liv/John F. Kennedy

 
John Fitzgerald Kennedy vȯļ Amērik Ītõnd-Valdõd prezident āigasts 1961–1963. Ta vȯļ 35. AĪV prezident. 
Jedmõl tǟnda vȯļ prezident Dwight David Eisenhower ja pierrõ tǟnda Lyndon Baines Johnson.
Wp/liv/Lyndon Baines Johnson

 
Lyndon Baines Johnson vȯļ Amērik Ītõnd-Valdõd prezident āigasts 1963–1969. Ta vȯļ 36. AĪV prezident. 
Jedmõl tǟnda vȯļ prezident John Fitzgerald Kennedy ja pierrõ tǟnda Richard Milhous Nixon.
Wp/liv/Richard Milhous Nixon

 
Richard Milhous Nixon vȯļ Amērik Ītõnd-Valdõd prezident āigasts 1969–1974. Ta vȯļ 37. AĪV prezident. 
Jedmõl tǟnda vȯļ prezident Lyndon Baines Johnson ja pierrõ tǟnda Gerald Rudolph Ford.
Wp/liv/Bill Clinton

William Jefferson Clinton vȯļ Amērik Ītõnd-Valdõd prezident āigasts 1993–2001. Ta vȯļ 42. AĪV prezident. 
Jedmõl tǟnda vȯļ prezident George Herbert Walker Bush ja pierrõ tǟnda George Walker Bush.
Wp/liv/George Herbert Walker Bush

George Herbert Walker Bush vȯļ Amērik Ītõnd-Valdõd prezident āigasts 1989–1993. Ta vȯļ 41. AĪV prezident. 
Jedmõl tǟnda vȯļ prezident Ronald Wilson Reagan ja pierrõ tǟnda William Jefferson Clinton.
Wp/liv/Ronald Reagan

Ronald Wilson Reagan vȯļ Amērik Ītõnd-Valdõd prezident āigasts 1981–1989. Ta vȯļ 40. AĪV prezident. 
Jedmõl tǟnda vȯļ prezident James Earl Carter ja pierrõ tǟnda George Herbert Walker Bush.
Wp/liv/Jimmy Carter

 
James Earl Carter vȯļ Amērik Ītõnd-Valdõd prezident āigasts 1977–1981. Ta vȯļ 39. AĪV prezident. 
Jedmõl tǟnda vȯļ prezident Gerald Rudolph Ford ja pierrõ tǟnda Ronald Wilson Reagan.
Wp/liv/Gerald Ford

Gerald Rudolph Ford vȯļ Amērik Ītõnd-Valdõd prezident āigasts 1974–1977. Ta vȯļ 38. AĪV prezident. 
Jedmõl tǟnda vȯļ prezident Richard Milhous Nixon ja pierrõ tǟnda James Earl Carter.
Wp/liv/Jean-Claude Juncker

Jean-Claude Juncker (sindõn 1954. āigast 9. tōlakū pǟval) um Eirōp Komisij prezident 2014–2019. 
Jedmõl tǟnda vȯļ Eirōp Komisij prezident José Manuel Barroso.
Wp/liv/Barack Obama

Barack Hussein Obama II (sindõn 1961. āigast 4. ougusts) vȯļ 44. Amērik Ītõnd-Valdõd prezident. Ta vȯļ prezident 2009.–2017 āigasts.
Jedmõl tǟnda vȯļ prezident George W. Bush ja pierrõ tǟnda Donald Trump.
Wp/liv/Vāldamīersūomõ kield

Vāldamīersūomõ kield attõ līvõkēļ ja līvõkiel ležglizt suglizt, nägţõbõks ēstikēļ, vaḑakēļ ja sūomõkēļ.
Wp/liv/Veljo Tormis

Veljo Tormis (sindõn 1930. āigast 7. augusts Kuusalus, Ēstimōl, kūolõn 2017. āigast 21. janvār Tallinnas) um ēstli kompozitõr.
Veljo Tormis um kēratõn muzīk «Līvlizt pierāndõks», missõs lōlabõd līvõkīelkõks. Nägţõbõks um ta sǟl kȭlbatõn loul «Lōliz iza, lōliz pūoga».
Wp/liv/Kōrli XVI Gustaf

Kōrli XVI Gustaf (sindõn 1946. āigast 30. aprilijs) um Rūotšõ kēnig.
Wp/liv/Abraham Lincoln

Abraham Lincoln (sindõn 1809. āigast 4. kīņḑõlpǟvakū pǟval, kūolõn 1865. āigast 15. kȭlimkū pǟval) vȯļ 16. Amērik Ītõnd-Valdõd prezident āigastõn 1861—1865.
Ta vȯļ 16. AĪV prezident. Jedmõl tǟnda vȯļ prezident James Buchanan ja pierrõ tǟnda Andrew Johnson.
Wp/liv/George Washington

George Washington (sindõn 1732. āigast 22. kīņḑõlpǟvakū pǟval, kūolõn 1799. āigast 14. taļžpivādkū pǟval) vȯļ Amērik Ītõnd-Valdõd ežmi prezident 1789–1797 āigasts.
Pierrõ tǟnda vȯļ prezident John Adams.
Wp/liv/Pētõr I

Pētõr I (sindõn 1672. āigast jōņpǟvakū 9. pǟval, kūolõn 1725. āigast kīņḑõlpǟvakū 8. pǟval) vȯļ Krīevõmō jūodiji (tsar) 17. āigastsadā lopāndõksõs ja kēzar 18. āigastsadā īrgandõksõs. 
Pētõr I vȯļ ežmi Krīevõmō kēzar. Pierrõ tǟnda vȯļ Krīevõmō vōļikšiji Katrīna I
Wp/liv/Charles Dickens

Charles Dickens (sindõn 1812. āigast 7. kīņḑõlpǟvakū pǟval, kūolõn 1870. āigast 9. jōņpǟvakū pǟval) vȯļ Englišmō kēranikā.
Wp/liv/George Gordon Byron

George Gordon Byron (sindõn 1788. āigast ūdāigastkū 22. pǟval, kūolõn 1824. āigast kȭlimkū 19. pǟval) vȯļ Englišmō kēranikā.
Wp/liv/Paltoga

Paltoga um ikš kilā Krīevõmōl.
Wp/liv/Leţmō Indrõk

Leţmō Indrõk (latinkīelkõks "Henricus Lettus", "Henricus de Lettis"; saksākīelkõks "Heinrich von Lettland"; leţkīelkõks "Latviešu Indriķis"; ēstikīelkõks "Läti Henrik"; sindõn jedmõl 1188. – kūolõn pierõ 1259) vȯļ Rubene päp, kis um kēratõn krōnikõ iļ Līvõmō rištsuodā.
Ta um mūoštõmõzt saksākīeldõ, latinkīeldõ, leţkīeldõ, līvõkīeldõ ja ēstikīeldõ. Leţmō Indrõk um Līvõmōl ka tulkõn pōpst Honorius III legāt Modena Wilhelm pierāst.
Wp/liv/Andorra

Andorra um ikš piški valst Lȭnag-Eirōpõs. Sin pǟjālgab um Andorra la Vella.
Valst jūodijizt attõ Prantsūzmō prezident (paldīž François Hollande) un Urgell bīskop (paldīž Joan Enric Vives i Sicília).
Andorra pǟministõr um Antoni Martí.
Andorras um kȭlbatõmõzt euro.
Wp/liv/Luksemburg

Luksemburg um ikš piški valst Ȭdõg-Eirōpõs. Sin pǟjālgab um Luxembourg.
Luksemburg sūŗärtsog um paldīž Henri.
Wp/liv/Slovēnij

Slovēnij um ikš valst Lȭnag-Eirōpõs. Sin pǟjālgab um Ljubljana.
Slovēnijst sai Eirōp Īt nõtkõm āigasts 2004.
Slovēnijs um kȭlbatõmõzt euro. 
Slovēnij um vȯnd ikš Jugoslāvij republik.
Wp/liv/Montenegro

Montenegro um ikš piški valst Lȭnag-Eirōpõs. Sin pǟjālgab um Podgorica.
Montenegro um vȯnd kēņigvald ja ikš Jugoslāvij republik. Paldīž tōb Montenegro sōdõ Eirōp Īt nõtkõmõks.
Montenegrol um kȭlbatõmõzt euro.
Wp/liv/Kosovo

Kosovo um ikš piški valst Lȭnag-Eirōpõs. Sin pǟjālgab um Priština.
Wp/liv/Nicolas Sarkozy

Nicolas Sarkozy (sindõn 1955. āigast 28. ūdāigastkū pǟval) vȯļ Prantsūzmō prezident āigasts 2009—2012.
Ta sai prezidentõks 2009. āigast īrgandõksõs. Pierrõ tǟnda um Prantsūzmō prezident François Hollande ja jedmõl tǟnda vȯļ prezident Jacques Chirac.
Nicolas Sarkozy ežmi nim vȯļ Nicolas Paul Stéphane Sarközy de Nagy-Bocsa. Täm izā Pál Sárközy vȯļ sindõn Ungārmōl.
Wp/liv/Malta

Malta um ikš piški valst Lȭnag-Eirōpõs. Sin pǟjālgab um Valletta.
Malta pǟministõr um Lawrence Gonzi.
Maltas um kȭlbatõmõzt euro.
Wp/liv/Makedōnij

Makedōnij (Makedonij) um ikš valst Lȭnag-Eirōpõs. Sin pǟjālgab um Skopje.
Makedōnij pǟministõr um Nikola Gruevski.
Makedōnijas um kȭlbatõmõzt denar.
Wp/liv/San Marino

San Marino um ikš piški valst Lȭnag-Eirōpõs.
San Marinos um kȭlbatõmõzt euro.
Wp/liv/Liechtenstein

Liechtenstein um ikš piški valst Ȭdõg-Eirōpõs. Sin pǟjālgab um Vaduz.
Liechtenstein pǟministõr um Klaus Tschütscher.
Liechtensteinis um kȭlbatõmõzt frank.
Wp/liv/Tīger

Tīger um ikš rāgili lūom.
Tīgerd suglizt ātõ kašīd, mõtsā-kašīd, īlbõkst ja louvõd.
Wp/liv/Vīm (ansambõl)

Vīm um ikš līvõ nūord loul ansambõl, kis lōlabõd līvõkīelkõks.
Wp/liv/Līvõ rovkuodā

Līvõ rovkuodā um Irēl. Rovkuodā alīzkiv paņtõ 1938. āigast 3. oktōbõrs. Kuod projektõ Sūomlizit Īt jeddõlpanmiz pierrõ tei sūomõ funktsionālism arhitekt Erkki Huttunen.
Wp/liv/Līvõd himn

Līvõd himn (Min izāmō) sõnād lūoltiji Kōrli Stalte kēratiz 1923. āigasts, jedmõl līvõd plagā pivāstimiz 1923. āigast 18. novembõrs Irēl, päp mȯizõs.
Melodij vȯļ seļļi īž nemē Ēstimō ja Sūomõmō himnõdõn. Muzīk autōr um Friedrich Pacius (1809—1891).
 "Min izāmō, min sindimō"
 "Ūod ārmaz rānda sa,"
 "Kus rāndanaigās kazābõd"
 "Vel vanād, vizād piedāgõd."
 "Min ārmaz īlmas ūod set sa,"
 "Min tõurõz izāmō."
 "Min izāmō, min sindimō"
 "Ūod ārmaz rānda sa,"
 "Kus lāinõd mierstõ vīerõbõd"
 "Un rāndan sūdõ āndabõd."
 "Min ārmaz īlmas ūod set sa,"
 "Min tõurõz izāmō."
 "Min izāmō, min sindimō"
 "Ūod ārmaz rānda sa,"
 "Kus jelābõd īd kalāmīed,"
 "Kis mīer pǟl ātõ pävad, īed."
 "Min ārmaz īlmas ūod set sa,"
 "Min tõurõz izāmō."
 "Min izāmō, min sindimō"
 "Ūod ārmaz rānda sa,"
 "Kus kūltõb um vel pivā ēļ -"
 "Min amā ārmaz rāndakēļ."
 "Min ārmaz īlmas ūod set sa,"
 "Min tõurõz izāmō."
Wp/liv/Sūr Britānij

Sūr Britānij um valst Ȭdõg-Eirōpõs. Täm mōd āt Englišmō, Kõmrimō (Wales), Šoțmō ja Pūoj-Īrõmō.
Sūr Britānij pǟjālgab um London. Sūr Britānij rovdlug um 62 262 000.
Wp/liv/Brasília

Brasília (port.: "Brasília") um Brazīļ pǟjālgab ja amā sūrim jālgab.
Wp/liv/São Paulo

São Paulo um Brazīļ sūŗ jālgab.
Wp/liv/Rio de Janeiro

Rio de Janeiro um Brazīļ amā sūrimi jālgab.