tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Wp/liv/Kaggõrz

Kaggõrz agā īdkȭrdali kaggõrz ("Avena sativa") um ikš kultūr-stōdõz ja tierā-viļa. Mõtsāļi kaggõrz kazīz īrgandõksõs Vežgõr-Eirōpõs ja lagtīz laigāld sǟld ammõ mō-ilmõ. Pūoj pūol kazāb irdi kaggõrz, punni kaggõrz kazāb lemši mōši ja kāndatõb jõvīst kīebõmt. Až um dīezgan vietā, võib kaggõrz kazzõ ka jõugiz mūlda pǟl. 
Kȭlbatõmi.
Kaggõrz um kȭlbatõd pǟažāliztõks lūoimõd sīetmizõks bet ka rištīngd sīemnāiga pierāst. Kaggõr sandrok um irdi ūomõg sīemnāiga. Kaggõr-jovst äb sō jõvīst leibõ tīedõ bet sōb tīedõ tsepumidi Vanāst lekš sūŗimi jag kaggõŗi õbbizt sīetmizõks. Kaggõrzt vȱrdõd um kȭlbatõbõd nemē lūomõd sīeţ ja siedā sōb pānda lūoimõd alā. 
Kīlimi.
Lemši mōši kīlabõd kaggõrţ sigžõ ja kuoŗŗõbõd sõvvõ. Leţmōl kīlabõd kaggõrţ kievād, sīestõ. Ku tōlad um täs pa-jennõks kīlmad.
Wp/liv/Rieggõz

Rieggõz, reggõz ja sōņ vȯltõ vel 20 āigastsadā īrgandõksõs tǟdzi äbţõks-ažā likkimiz ja transport pierāst. Õbbistõks viedtõd rieggidi kȭlbatiztõ rištīngd ja lǟlamd ažād vieddimizõks. 
Broutšimi.
Rovstõks broutšimizõks tīedõd rieggõd agā sōņõd vȯltõ saggõld väggi puskāntõd, sīestõ ku perīmīed agā sūrd izāndõd vȯltõ sūrlizt ja tōžtõ tuoiztõn nägţõ ku ne um rikkõd. 
Transport.
Ažād ja kōp vieddimizõks kȭlbatõd rieggõd vȯltõ irdizt. Rieggõzt viedīztõ Leţmōl õbbizt bet kougõn pūojs pūoj-põddõrd ja īžkist piņīd. Mingizkõrd viedīztõ rieggidi ka ǟrgad. Rieggidi teitõ särni-pūstõ. Rieggõ jālgad agā jȱlõkst teitõ kõuvõ pūstõ.
Mǟngami.
Piškizt rieggõdõks mǟngabõd lapst ja broutšõbõd mägstõ alā. 
Jemākīel lugdõbrāntõs skūol ja kuod pierāst kabālst 44 (līedkilgs 34)
http://www.virtuallivonia.info/texts/jemakiel/damberg34.jpg
Wp/liv/Kāndla

Kāndla um ikš vanā līvõd lōlamiz ansambõl Vǟntas. 
Kunā īrgiz livones.lv sǟl vel vȯļtõ kērad līvõ kīelsõ ja ikš um iļ Kāndla. Äb kil ūo aktuāl, bet Kāndla istōrij võid sa luggõ sǟl:
Ansambõl „Kāndla".
Ni ansambõls um 9 nõtkõmd, 4 nāizta, ikš neitst, kakš pȯisõ ja ... (sa īž võid pānda jūrõ, mis vel pūtõb - tienū!)
Ja ansamblõn mīeldõb loulõ äb set Vǟntas.
Wp/liv/Vabāmō

Vabāmō (agā republik) um seļļi vald, kus vald jūodiji äb ūo kēņig äb ka kēzar.
Wp/liv/Šoțmō

Šoţmō (gaelkīelkõks "Alba") um mō Eirōpõs, bet äb ūo valst.
Engõlmō, Šoţmō, Pūoj-Īrõmō ja Kõmrimō mōd umātõ kubs Sūr Britanij valst.
Wp/liv/Eirōp Īt

Eirōp Īt um valstõd īt, kus um 27 Eirōp mōḑi.
Eirōp Īt jūodijizt attõ Eirōp Komisijs, kus um ikš rištīng jegāst īt valstst. Eirōp Komisij prezident um Ursula von der Leyen. Eirōp Īt Nõvkubsõ kǟbõd īdsõ valstõd ministrõd.
Eirōp Īt rō um euro.
 Ežmizt mōd Eirōp Īts vȯltõ Prantsūzmō, Saksāmō, Beļgij, Madālizmōd, Luksemburg ja Itāļmō.
 1973. āigasts ītõ tuļļizt Dēņmō, Īrõmō ja Sūr Britanij.
 1981. āigasts ītõ tuļļi Grīekmō un 1986. āigasts Portugāl ja Spāņmō.
 1995. āigasts ītõ tuļļizt Austrij, Sūomõmō ja Rūotšmō.
 2004. āigasts ītõ tuļļizt kim Sidāmeirōp mōḑi — Leţmō, Ēstimō, Leišmō, Slovēnij, Slovākij, Tšehij, Pūoļmō, Ungārmō, Malta un Kipros — ja 2007. āigasts vel Bulgārij un Rumāņmō.
 2013. āigasts ītõ tuļļi Horvātij.
Wp/liv/Andrew Jackson

Andrew Jackson vȯļ Amērik Ītõnd-Valdõd prezident āigasts 1829—1837. Ta vȯļ 7. AĪV prezident.
Jedmõl tǟnda vȯļ prezident John Quincy Adams ja pierrõ tǟnda Martin Van Buren.
Wp/liv/Platīn

Platīn (latinkielkõks "Platinum") um ikš metāl ja kēmili element, kēmili simbōl "Pt". Ātom nummõr um 78.
Wp/liv/Eirāzij

Eirāzij um amā sūŗimi kontinent mōīlms. Traditsionāl Eirāzij jagūb Eirōp un Āzij pǟl.
Wp/liv/Āzij

Āzij um ikš seis kontinentõst. Se um jag Eirāzijõst. Täm pīndaāiga um immõr 44,58 miljōnõ kvadrātkilomettõrt ja täm rovdlug – immõr 4,16 miljardõ.
Wp/liv/Datōr

Datōr um tehnolōgli sistēm, kis pandõd program pierrõ tīekslõb dattidi.
Etimolōgij.
Lețkīels rūotškīelstõ. Rūotškīels ' um "portmanteau" sõņšti data" ("dattõd") ja "processor ("protsesōr").
Wp/liv/Pūoj-Amērik

Pūoj-Amērik, kontekst pierrõ, um või ne ikš seis kontinentõst, või ne ikš regiōn sīes kontinents.
Täm teritōrij um immõr 24,7 miljōnõ kvadrātkilomettõrt ja rovdlug – immõr 529 miljōnõ.
Amā sūŗimizt valdõd Pūoj-Amēriks āt Kanād, AĪV, Meksik ja Grīnland (kis kūlõb Dēņmō Kēņigvaldõ).
Wp/liv/Kanād

Kanād um vald Pūoj-Amēriks. 9 984 670 kvadrātkilomettõrõks se um amā sūŗimi vald Pūoj-Amēriks ja tuoi amā sūŗimi vald mōīlms. Täm rovdlug um 33 573 000 (2008. āigasts).
Wp/liv/Īlgaz

Īlgaz um imtiji ilgõd ("Phocidae") aimstõ. Īlgidi um mõitizt tīetõkst pierrõ 18 agā 19 zortõ.
Ilgõd jelābõd pūoj-pūoliz ja sidāmiz vīrkiz mierši, amā saggõld rānda ležgõl. 
Neiīž līedõb nēḑi mūndas jōras (nägţõbõks Baikal jōras). Ne jelābõd piškižis barīs. Kuoīnimiz āigal ja sõvvõ sidāms ītõbõd ilgõd sūŗimižiz barīs ja kultõbõd aigõ maggimiz kūožiz (mingiz laid pǟl). Ilgõd āt 1.25–6.5 mētõrt pitkit ja nänt svarā um 90—3500 kg. Ilgõd taggizt läpad äb nõtkõ jeddõ. Eḑḑizt läpad āt it jõvāgit lītõd. Läpād um viššõd kīndõdõks. Ilgõdõn äb ūo kūora-līedidi, sīe azmõl um kūora-ouk. Vied allõ vȯlmiz āigal näntõn āt vizās nei kūora ouk kui ka nenāouk. Ilgõd sīebõd kaļḑi ja vied sǟlga-nugāŗliži. Ne rikkõbõd saggõld kalāmīed võrgidi sīest ku võrgõd sīezõ vizās īenõd kalād um näntõn väggi kievām sōdõks. Až mer um kilmõn, tīebõd ilgõd jeij sīezõ nei nimtõd rīnda ōkidi, mis lebbõ sōb jengõ ja jeij pǟlõ tūlda. Ilgõd pūoigõbõd märtsõs jeij pǟl agā rānda jūs. Ilgõd ēļ um uttõmiz agā ullõmiz mūodõ. Irdistiz ilgõd kārtabõd rovst. 
Vāldamier ilgõd.
Vāldamiersõ jelāb kuolmõ suggõkst īlgidi: Ōgi īlgaz ("Halichoerus grypus"; um 2—6 metrõ sōņõ pitkā, svarā sōņõ 300 kilōgrammõ). Ōgi īlgaz um set Vāldamiersõ ōrali bet mujāl tǟnda um jennõks; pǟgiņtõb lougõ ja um väggi vairig jubā piškīz äbpūdõks tīemiz pǟlõ; um mōīlma punīzõs rōntõs. "Phoca vitulina" um Vāldamiersõ ōrali, mūši kūožis väggi irdi. Vāņka īlgaz ("Pusa hispida") um immõr 1—5 mētõrt pitkā, amā saggõld lieudtõb Vāldamiersõ.
Wp/liv/Miedlinki

Miedlinki um ikš līndab kukki "Apidae" aimõst. Um 20000 zortõ miedlinkiži. 
Miedlinkizt kuoŗŗõbõd ēdrõmõ põrmõ puţkõd pǟld. Miedlinkizt võib lieudõ amād mōīlma jagūd pǟl, bäs luggõmõt Antarktīkõs. Kuod-miedlinkiži kazātõbõd rištīngd mied sōmiz pierāst. 
Miedlinkizt kejā.
Miedlinkiztõn um kuolm kejā jag: pǟ, mǟrlimi jag ja taggi jag. Nemē muntõn kukkiztõn, miedlinkiztõn um kuolm pōŗ jālgidi ja kakš pōŗ tībidi. Pǟgiņdõn pǟgiņd miedlinkiztõn um karri mag ja um vīri ja mustā kūondimiz verm. Pǟgiņdõn miedlinkiztõn āt taggiz kejā lopāndõksõs vijā nõggõld. Až ne miedlinkizt āt kõzzizt agā jarā ädāgõnd siz ne siskābõd nõglõks, mis um pȯddi. Strōdnikā miedlinki kūolõb pierrõ siškimizt, bet tuoizt miedlinkizt ja vapsūd sōbõd siskõ nõglõks setmiņ kõrd. Mingizt rištīngd āt väggi allergilizt miedlinkiz siškimiz pǟlõ ja võibõd sīestõ īžkist kūolõ. 
Miedlinkizt āimõd.
Miedlinkizt āt sotsiālizt kukkizt, kis jelābõd barīs agā aimši. Aimsõ um kuolmõ zortõ miedlinkiži, izizt, strōdnikād ja miedlinkizt-jemā. Izizt āinagi ilzandõks um jemāndõks kuoīnõ. Ne jelābõd lītizt aigõ, sīestõ ku sigžõ strōdnikād-miedlinkizt tappõbõd nēḑi. Strōdnikād-miedlinkizt āt ka jemizt, kis kuoŗŗõbõd ēdrõm põrmõ, kaitsõbõd aimõ, tuoitõbõd jemā ja piškiži ja eitõbõd miedvōst mež-kudidi. 
Miedlinkizt-jemā kāndab muņḑi 4-5 āigastõ ilmõ piezā sizāld lēmist ulzõ. Aimsõ um irdistiz ikš miedlinkizt-jemā, 15 000–17 000 strōdnikād- miedlinkiži ja lītizt aigõ 200–2000 izizt.
Wp/liv/Sīezõr

Sīezõr um ikš parasītli kukki "Siphonaptera" seltšõs, kīenta um mōīlmas immõr 2400 zortõ. 
Sidām-Eirōpõs um nēḑi immõr 70. Nänt pitkit um 1—5 millimetrõ. Sīezõrdõn pǟ um piški, immõrgouţlimi, vizāstiz vastõ rindõ. Amād sīezõrd um imtijizt ja līndõd parasītõd. Tūoitõg sōmizõks sīezõrd jāmstõbõd perīmīe nōgõ kaţki ja immõbõd sǟld vīerda. Sīezõrd pitklimi kejā laskūb näntõn jõvīst perīmīe karrõd agā tūrgõd vail kǟdõ. Irdistiz jemīņ pidābõd sīezõrd mingizt īd lind- agā jelājd zortõ, bet až õigizt perīmīeztõ äb ūo lieudõ, võibõd ne immõ ka tuoizt lūoimõd vīerda. Nägţõbõks sadābõd rištīngtõ pǟlõ kaš-sīezõr ("Ctenocephalides felis") ja piņ-sīezõr ("C. canis") . Rištīng-sīezõr ("Pulex irritans") um paldīž ōrali. Sīezõrd võibõd pitkõ aigõ nǟlgastõ, pigātagā āigast. Pǟgiņd sīezõrd mūoštabõd kuordiz īekõ. Väggi jõvīst īekõbõd seļļizt sīezõrd, kīnga perīmīed likkõbõd pǟgiņ ja maggõbõd mūndas kūožõs nemē nägţõbõks piņīd ja kašīd. Līndõd ja midžīs jelābõd purrijizt sīezõrd īekõbõd vōjlistiz, sīestõ ku näntõn um perīmīe sōņõ päzzimi kievām. Sīe pierāst, ku sīezõrd võibõd lǟdõ īd jelājt zort kädst tuoizõn, võibõd ne vȱlda väggi fǟrligõd tebīd jeddõpēḑõn kāndajizt. Nägţõbõks äbţiztõ sīezõrd mēr suoŗkõd kädst rištīngdõn kāndõ. 
Pǟgiņtõmi.
Pierrõ kuoīnimizt kāndab jemmi sīezõr 20 - 500 muņḑi perīmīe pǟlõ. Jemizt võibõd muņḑi kāndõ setmiņ kõrd, kōd muņḑi-kandamiz vail bet näntõn um tegīž vīerda immõmizt. 4—5 pǟva pierrõ tulbõd ulzõ sīezõr-boŗīd (larvād).
Wp/liv/Vaḑa kēļ

Vaḑa kēļ agā vaḑakēļ (vaḑ. "vaďďa ceeli") um vaḑa rov keļ. Se um ikš vāldamīersūomõ kēļ. Vaḑa kēļ um līvõ kēļ ležgli sugli.
Vaḑakieldõ rõkāndõb kakškimḑõ rištīngtõ Ingermōl.
Wp/liv/Vikipēdij

Vikipēdij (engõl kēļ: "Wikipedia", leţi kēļ: "Vikipēdija") um vabā entsiklopēdij, midā jegā ikš sāb kēratõ ja parāntõ.
Wp/liv/Krīevõ kēļ

Krīevõ kēļ agā krīevõkēļ (krīev. "русский язык" ["russkij jazõk"]) um krīevõ rov keļ. Se um Krīevõmō ja Vāldakrīevõmō valst kēļ.
Krīevõkēļ amā ležglizt suglizt āt ukrainkēļ ja vāldakrīevõ kēļ.
Wp/liv/Krīevõ rovž

Krīevõ rovž, āga krīevõd, krīevlizt (krīevõkēlkõks: "русские", "великороссы") um rovž.
Ne jelīztõ laigāld Krīevõmōl. Krīevõ rovž kēļ um krīevõ kēļ.
Wp/liv/Louv

Louv um ikš rāgili lūom. Louvõdõn um väggi sūr ja veggi kejā. Izizt kejā pitkit um 180—240 cm tabār pitkit 60–90 cm svarā 180—227 kg. Rump um pigātagā pīenti. Louv pǟ um väggi sūr ja tämmõn um pitkā nik. Jālgad um lītõd ja väggi viššõd. Pitkā tabār lopāndõksõs um tus. Kejā katāb lītõ lītõ brūnliki vīri kōrakat. Täužkazzõnd iziztõn louvõdõn āt pitkād dumād lakād, mis katābõd nei kaggõlt, abīdi kui ka rindõ. Jemizt um piškimizt ja näntõn pūtõbõd lakād. Louvõd jelābõd irdistiz 10-14 āigastõ bet vaņgõs võibõd ne jellõ ka 20 āigastõ. Louvõd jennit amā āiga sōb piškīmõks. Pūojlimi sīe sī um nänt jelkūožõd jarā uktimi ja konfliktõd rovstõks.
Jelāmizvīš ja tuoitõmi.
Louvõd jelābõd savānis kus līedõb pǟgiņ sȭrga-jelājḑi. Louvõd äb jelā setku ikšiggiņ set barīs. Barās um irdistiz 1-2 izizt ja immõr 10 jemiži agā nūoŗi. Pǟvan novūbõd louvõd irdistiz. Jakţõ piedābõd ne ȭdõn. Pūojlimizt tūoitõg vȯtšõjīzt um jemizt. Amā saggõld āt nänt sōdõks lūomõd mūndasuglizt antilopīd, zebrād ja munt mǟrlimi sūrit sȭrga-jelājd, Až louv akūb sūŗi jelājḑi, kōļõb ta näntõn vāgiž ležgõl. lǟdõ ja kierdõ īekõs käddõ sōdõ. Eņtš sōdõks tapāmizõks kȭlbatõbõd louvõd vaimõd kīndõdõks käpidi ja vegīži, āmbidi, mis mūrdabõd īžkist lūḑi. Pǟlõ sīemnaigõ tōbõd louvõd jūodõ ja lǟbõd siz irdistiz novvõm. Louvõd, kis um rujād agā vanād ja vȱilizt un äb sȭita jemīņ akkõ sȭrga-jelājḑi, võibõd ne jūrõ akkõ ka rovst.
Pǟgiņtõmi.
Louvõd kuoīnõbõd amā āigast āigal. Aildõb-āigal taplõbõd izizt louvõd verīztiz väg ja jemizt pierāst. Mingizkõrd võibõd ne võitlõkst loppõ ka kūolimizõks. Jemā- louvõd kussõl.vȯlmi līb immõr 105–112 pǟva. Jemā- louvõn um irdistiz 2-5 kutškiztõ. Piezā pīlõb mūndas ouks. Ni-sindõn um immõr 30 cm pitkit ja sipšlimizt. Obbõm kōrakat kōrakat verm mõitistõb īdlimizõks. 
Lūoimõd kēņig.
Lebbõ āigad um louv pidtõt lūoimõd kēņigõks. Se sai īrgandõks rōntõst "Physiologus". Louv um sūr ja knaš lūom.
Rāgiližist setku jeij-okš ja tīger āt louvõst rōz jo sūrimõd. Iziz louv lakā āndab tämmõn sūrli nägu. Louv um rāgili, kīenta tuoizt lūomõd irdistiz kārtabõd. Setku nanā-sarri ja elefanţõd äb lǟ louvõd jedstõ jarā. Louvõn um kildzi ēļ. Setku tīgerd ja krokōdild ullõbõd jo joudziz ēļkõks.
Wp/liv/Rīgõ

Rīgõ um Leţmō pǟjālgab. Rīgõ pīlõb Vēna joug sū ležgõl Vāldamier rāndas, Piškīz Mier tutkāms.
Istōrij.
Rīgõ jālgab pūojtiz bīskop Albert Līvõmō rišt-suodā āigal 1201. āigastõs.
Rīgõ um nustõd vanā līvõd kilā azmõl, bet jo 17. āigastsadās iz jemīņ ūo kūltõb Rīgõ immõrgouţs līvõ kēļ. Bet 1952. āigast pierrõ tuļbõd Rīgõ pǟlõ pǟgiņ līvlist līvõd rāndast, vȯtšõs tīedõ.
Rištīngd.
Sūŗimi jag rovst ātõ leţlizt. Immõr 40% Rīgõ jelānikist ātõ krīevõd. Veitõ um sǟl ka līvliži ja mūḑi rovšti.
Wp/liv/Īsland

Īsland um mō. Se pīlõb nei-īž nimkõks kōla pǟl Pūoj-Amērik ja Eirōp vail. Se pīlõb just pūoj-polār-krīpš jedāl immõr 290 km Grēnmōstõ lȭnags ja 1000 km Norvēgmōstõ vežgõrs ja 800 kilomētõrt Luntš-Šoţmōstõ. Iļ 80 protsentõ kōlast um bäz-mōjõmõt, sīestõ ku mō um kattõd kas alz pāikal īeb lum ja jeij velūdõks agā sǟl um vulkānli pīnda, mis äb ūo ažāli viļļõ agā kōŗa kazātimizõks agā mōarīņtimiz tīe pierāst. Se um ikš mōīlma piškimiži rovšti, kus jelāb immõr 318 000. Sūŗimi jag rovst jelāb agā ležgõl pǟjālgabs Reykjaviks kōla lǟnd tutkām pǟl. Sǟl um ikš sūr sadām ja lindõmiz-vell Pūoj- Atlāntij okeōņs. Īsland um parlamentārli republik, sīe valst-jūodiji, um prezident, ja vōļikš-jūodiji um pǟministõr. 
Istōrij.
Īsland pūojtiztõ 9 āigastsadās Norvēgmō mier-mīed miermīez mīed pūolst ja ta #võtti vastõ rištusk āigasts 1000 Īsland pandõkst-āndaji kub "Althing" pūojtiztõ 930 se parlament um um ikš amā muinižist mōīlmas. Āigastõst 1262 mōdiz Īsland Norvēgmōlõ sōņõ 1380 Dēņmōlõ. Tämstõ sai īž-pīliji valst 1918 bet Dēņmō kēņig ei täm valst-jūodijizõks. Īsland loptīz ne siḑīmõd āigasts 1944 ja tämstõ sai brī-vald. Vigdís Finnbogadȯttir voļ ežmi valst-jūodijizõks vēļdõt nai mōīlma. Ta dēņiz nēļa republik prezident amāt-aigõ āigastis 1980-1996. Īsland pǟjālgab ja amā sūrim jālgab um Reykjavik. Īsland rov-lug um 302 000.
Wp/liv/Leišmō

Leišmō um vald Pūoj-Sidām-Eirōpõs Vāldamīer aigās.
Mōjõd võib vȱlda jubā 1500 jkr, vald viedīztõ kubbõ 13. āigastsadās ja vȯļ ikš amā sūŗimiži valdidi sidāmtāigalizõs Eirōpõs. Leišmō īediz Pūoļmōkõks 1569, bet ei Krīevõmōlõ pierrõ Pūoļmō jaggimiži (1772, 1793 ja 1795). Leišmō vȯļ ūdstõ īž-pīliji vald 1918, agā 1940 ta okupīeriztõ Nõvkub Īt pūolst ja tämstõ sai nei nimtõd "Leišmō Nõvkub Sotsialistli Republik". Āigastis 1941—1944 vȯļ Leišmōdõ okupīeriz Saksāmō, siz ūdstõ Nõvkub Īt.
Āigasts 1991 sai Leišmōld ūdstõ īž-pīliji valst, Leišmō pǟjālgab ja amā sūrim jālgab um Vilnij. Leišmō rov-lug um 3 580 000.
Kuodāndimi.
Leišmōl um kȭlbatõmõzt euro.
Wp/liv/Itāļmō

Itāļmō um ikš mō Jedāl-Eirōpõs Mōd-Vail-Mier aigās, mis jagūd āt Itāļmō pūol-kōla, Sardīnij, Sitsīlij ja mitmõd piškimizt kōlad. 
Se vȯļ mōjõd antīk-āigal āigal Italik rovd, etruskõd ja Grīekmō kolonistid pūolst. Až Rōma jālgab väg kazīz neļļõs āigastsadās jkr, siz mittõ- rōma rovd lougõ kadīztõ. Pierrõ Rōma impērij saddimizt a. 476. Itāļmōdõ vōlikšiztõ mitmõd barbārlizt rovd, kūožpēļizt āimõd, ja Rōma pōpst. 19 āigastsadās suggõn rovliz mēļuz rezultāt vȯļ valst kubbõ-vieddimi kēņig Vittorio Emmanuele II vōļikšimiz allõ 1870 āigasts. 
20 āigastsadās Itāļmōstõ sai fašistli valst Benito Mussolini āigal (1922-1943), kīnga vōļikšimiz vōļikšimi vōlikšõ āigal Itāļmōstõ sai Saksāmō pūoldõ-pidāji Tuoiz Mōīlmasuodā pǟl. Pierrõ alā-āndamizt īds-nõvs-vȯļļijiztõn 1943 Itāļmōstõ sai republik āigasts 1946. 
Itāļmō pǟjālgab ja amā sūrim jālgab um Rōma. Itāļmō rov-lug um 58 100 000.
Kultūr.
Leonardo da Vinci ja Michelangelo vȯļtõ Itāļmō kūņšttāļijizt 15.–16. sadāāigasts.
Wp/liv/Rumāņmō

Rumāņmō um vald Lȭnag-Eirōpõs, missõn um lītõ rānda vīrki Mustā mier aigās. 
Rumāņmō pǟjālgab ja amā sūrim jālgab um Bukarest. Rumāņmō rov-lug um 19,036,031. 
Istōrij.
Īrgandõksõs vȯļ Rumāņmō Rōma impērij provints. Kuolmõnd ja 12 āigastsadā vail pōr-võtīztõ siedā mitmõd Rumāņmōlõ pǟlõ-saddõnd rovd, nemē gōtõd, hunnõd, ungārd ja mongōld. 
13. āigastsadās pūojtiztõ kakš first-valdõ, Moldova ja Valāhij, missõst saitõ Tirkmō impērij alūmnikā-valdõd ja obbõm Krīevõmō protektorātõd. Ne vȯltõ kubbõ-viedtõd 1861 nemē Rumāņmō, mis sai īž-pīlijiks 1878 āigasts. 
1930 āigastis suggõn fašistliz rov-likkimiz pierāst monarkij sadīz ja luoitõ diktatūr āigasts 1940. Pierrõ Rumāņmō okupīerimizt Nõvkub Īt pūolst Tuoiz Mōīlmasuodā āigal, mōstõ tuļ kommunistli republik āigasts 1947 mis sadīz 1989 suodāväg abkõks suggõn revolūtsij āigal.
Wp/liv/Mäggõr

Mäggõr um imtiji aimõs "Mustelidae".
Wp/liv/Līvõ rovž

Līvõ rovž (Līvlizt) um amā vežgõrpūoļi vāldamīersūomõ rovž.
Ne jelīztõ laigāld Leţmōl (Vidūmōl ja Kurāmōl).
Lǟndlīvõd nutīztõ ēntšta rāndalizt, idālīvõd - kalāmīed ja Salats līvõd — lībid.
Līvõ nim (lib, ljub, Krīevõ kēratēḑkõks "либь", "любь") um ežmi kõrd ilzõ kēratõd Krīevõmō Nestor krōnikõs 13. sadāāigast īrgandõksõs. 13. sadāāigast īrgandõksõs tunnõd Saksāmōld suodīkšijid ja rīžõbõd līvõ rovvõ tulkõks ja mȭkõks. Ežmi ristõt līvõ ristīng vȯļ "Līvõmō kēnig" Kaupo, kis jelīz Koiva joug-aigās Turaidas Vidūmōl. Ta kūoliz 1217. āigast suodās ēstlizt vastõ.
Līvlizt Līvõmō rištsuodā āigal.
Leţmō Indrõk krōnikõs um kēratõd ka mūndast līvližist:
Vidūmō līvlizt.
Sidāmi-āigal līvlizt jelīztõ kōds jagūs: Vidūmōl ja Kurāmōl. Um arrõt, ku pǟgiņ Vidūmō līvliži kūoliz mēr (mustā nōvõ) pierāst 1710 āigasts Sūr Pūoj Suodā āigal. Līvliži ei pāikõl āinagi Salāts ja Lämši (leţk. Limbaži) immõrkouţis. Vidūmō līvlizt āt jellõnd Salāts joug-aigās vel 19. sadāāigast tuoiz pūols.
1846 āigasts profesōr Sjögren kei ēžmist kõrda Kurāmō ja Salāts līvlizt jūs. Ta vȯtšīz kōgiņ Vidūmō livliži ja perizõks liediz Svetciems kilāst 22 rištīngtõ (16 mīeztõ ja 6 nāizta), kis rõkandiztõ līvõ kīeldõ.
Sjögren kūoliz 1855. āigasts. Tieudmīed pierrõ Sjögren'õ äb uo nǟnd Vidūmō līvliži.
Ikš tundtõb Vidumō līvli vȯļ eitimiz mēstar Mārcis Podiņš-Sārums (1799-1859), sindõn Priekuļi kilās, kīnga amā tundtõb tīe um Tsēs Jōņ pivākuodā toŗn. Perri tuntõb Salāts līvli Gusts Bisnieks kūoliz 1868. āigasts.
Kurāmō līvlizt.
Jedmõl Ežmiz mōīlmasuodā līvlizt vȯļtõ pǟlõ īenõd set kōdtuoistõnõs Kurāmō rānda kilās. Līvõd kilād Pūojkurāmōl (jedāl peidi, Sūr mier rāndas) āt Vaid, Sǟnag, Pitrõg, Kuoštrõg, Irē, Sīkrõg, Ūžkilā, Īra, Pizā ja Lūž. Kuolm kilā, Kūolka, Mustānum ja Gipkõ āt Piškīz mier rāndas. 20. sadāāigast ežmis pūolsõ vȯļ Kurāmō līvõd rov virgimizāiga. 
Līvõ kīel opātimi īrgiz 1923. āigast sigžõ - neļļõs līvõd rānda skūols (Kūolkas, Vaidõl, Irēl ja Pizās) 
Līvõkīelkõks āigakēra "Līvli" ežmi nummõr 500 eksemplārs tuļ ulzõ 1931. āigast Taļšpivši.
Līvõ Rovkuodā alīzkiv paņtõ 1938. āigast 3. oktōbõrs. 
Tuoiz mōīlmasuoddõ ja okupātsij rezultātõs līvõd kilād vȯļtõ īenõd tijād. Paldīņ äb lītõ jembit kui kim rištīngtõ, kīen līvõkēļ um sindikēļ. 1992. āigasts Leţmō Vōļikš luoi "Līvõd rānda" teritōrijõ, laz vaŗtõ Līvõ rovkultūrõ.
Wp/liv/Rištīng kejā

Mie ja nai kejā.
Kejā jagut āt, ildõst mōz-pēḑõn:
Wp/liv/Sūomõmō

Sūomõmō (agā Sūomõ) um mō Eirōpõs, Vālda mier jūr. Sin pǟjālgab um Helsinki. Kilgs āt Krīevõmō, Rūotšõmō ja Norvēgmō.
Kultūr.
Sūomõ kultūrsõ um tundtõb sōna.
Livõd kil tīedat, ku Suomõmōl ātõ ka līvõd sõbrād.
Wp/liv/Rūotšmō

Rūotšõmō āga Rūotšõ (rūotš kīelkõks: "Konungariket Sverige") um mō Pūoj-Eirōpõs, Skandināvij pūol-kōlas, Vālda mier jūr. Täm pǟjālgab um Stockholm. Rūotšõmōn um mōrubīž Sūomõ ja Norvēgmōkõks. Täm rubīž Norvēgmōkõks um amā pitkā Eirōpõs. Tämmõn um ka mierrubīžõd Krīevõ, Ēsti, Leţ, Leiš, Pūoļ, Saksā ja Dēņmōkõks.
Rūotšõ kēnig um Kōrli XVI Gustaf ja pǟministõr Ulf Kristersson.
Wp/liv/Vȯrābõz

Vȯrābõz voi pūkargiji um piški jelāi. Vȯrābõz um ikš sūr-sēji, ta sīeb amḑi ažḑi, mis ta līedab. 
Pǟgiņ vȯrābidi jelābõd pū oksīs ja ne saggõld līedabõd pēgidi. Ne sīebõd ka sīemgidi, mōŗidi ja käbīdi. Ne mūostabõd īekõ lītizt mōdõ. Mingizkõrd ne sīebõd līndõd muņḑi ja kukīži. Pǟgiņ pū vȯrābidi kūoŗõbõd sīedõbažḑi tagāvarāks sigžõ ja sīebõd siedā tallõ. Mō vȯrābõz äb kūoŗ sīedõbažḑi.
Pǟgiņ Eirōp vȯrābidi āt punnizt aga brūnid, bet pǟgiņ Amerīk vȯrābidi āt ōgizt aga mustād. Vȯrābidõn um pǟgiņ vastūksnikidi. Rebbist, kūļõd ja īekūļõd sīebõd vȯrābidi.
Wp/liv/Rebbi

Rebbi agā lūdõtabār um ikš piški vȯzā sīeji lūomõz. Ne saggõld sīebõd kõpsīdi ja īridi. Ne sīebõd ka līndõd muņḑi ja mingizkõrd ka mōŗidi. Rebbizt āt amā piškimizt piņ suglizt. Ne āt kierdizt ja jõvād jūokšijizt.
Wp/liv/Suž

Suž voi sūiž um rāgili voi vȯzā sīeji jelāi.
Sudūd jelābõd irdistiz barīs. Barā jūodijizt sōb nuttõd alfa izizõks. 
Ne saggõld sīebõd kõpši, põddiŗi ja mūḑi jelājḑi.
Sudud āt mingizkõrd mūnda pǟva bäz sīemist.
Sudud ullõbõd laz īd tuoizkõks komunikoijõ.
Līvõ rov usk um, ku rištingt võib tīedõ sudkõks.
Nēḑi sōb nuttõt vīlkatõkšõks.
 jõvad lūomõd mäddõ mõtsõ. 
 mūrdiz jālga kaţki.
Wp/liv/Mȭk Veļīd Ordo

Mȭk Veļīd Ordo (latinkīelkõks: "Fratres militiæ Christi Livoniae", saksākīelkõks: "Schwertbrüderorden") um Saksā jumālusklid suodīkšijid ordo, mis 1202 a. bīskop Albert paņ alliz, laz suodīksõ līvlizt, leţlizt ja ēstlizt paganidi vastõ. Ka ikš līvõ mīez Ykemele um vónd ordo veļ 13. sadāāigast tuoiz pūolsõ. 
Pierrõ kaddõkstõ suoddõs leišõd vastõ 1236 a. mȭk veļīd ordo ītizti kubbõ Saksā ordokõks.
Wp/liv/Kurów

Kurów () um ikš kilā Pūoļmōl.
Wp/liv/Kõpsūd

Kõps um ikš āina sīeji jelāi.
Kõpsūd saggõld sīebõd āinidi, rõvdi, ja mūḑi līedidi. Tallõ ne sīebõd pūd oksidi ja kūoŗidi ja nei rikūbõd jarā umārtarā pūḑi. Kõpštõn mīeldõb sīedõ ōbõ kūortõ.
Sõvvõ kõpsūd ātõ brūnid bet tallõ ne ātõ vāldad.
Kõpsūd ātõ kierdõd ja jõvad jūokšijizt, ne saggõld jūokšõbõd rāgilizt jedst jarā.
Sudūd, rebbizt ja munt kīskijizt sīebõd kõpši.
Wp/liv/Ōbõz

Ōbõz um Leţmō līedpūšti se kuordim, se võib kazzõ 40 metrõ kuordõdõks.
Ōbõd kazābõd väggi kierdõ, bet ne märgõbõd saggõld īd sīen pierāst. 
Ōbõ līedõd dõržõbõd ka ilmõ tūldõ.
Ōbõ sizzõl ōkis jelābõd līndõd ja piškist jelāid.
Ōbõ kūort sīebõd kõpst ja põdrõd.
Wp/liv/Tēḑ

Tēḑ agā tǟḑ um ikš sūr touvõīlma kejā. Tǟdõd pāistabõd sīe pierāst ku nänt sizzõl um väggi tuļļi. Universijs um immõr 7 x 1022 tēḑi, mis um 23 miljārdõ kõrd jemīņ až mäd Līndõdriek sizzõl. Mäd pǟvaļikki um ka ikš tēḑ. Se mäd amā ležgim tēḑ pǟvaļikīz tagān um "Proxima centauri" mis um 4.2 val āigast kougõn. Tǟdõd sūr lǟlamõz pierāst um ne joudli gravitātsijõ ovāt, mis panāb planētõd immõr nänt likkūm.. Tǟdõd sižāli um amā saggõld vied-element ja hēlij. Tǟdõd sizzõl vied-element palāb hēlijks, missõst sugūb energijõ. Až īdlimiz tǟd jūs vied-element jarā lopūb, īeb pāikal punni milzõ-tēḑ. Arrõbõd, ku mäd Pǟvaļikīzt sōb punni milzõ-tēḑ 5 miljard āigast pierrõ. Sīe immõr võib suggõ ud-kub (nebula) ja sīe sidāms vālda pūndõr-tēḑ. Až sūrd tǟdõd kūolõbõd, sugūb sūr poukimi, midā sōb nuttõd supernōva. Siz pāikal īeb väggi sangdi neitron-tēḑ. Sūrd tǟdõd poukõs sugūb nei nimtõd mustā ouk , missõs amā lǟlamõz pīlõb īds punkts bet mis vallõ äb laistõ.
Wp/liv/Aragõz

Arāgõz um ikš mustā ja vālda varīkš sugli lind. Arāgõd sīebõd piškīži līndidi, muņḑi, kukīži ja kūoliņḑi jelājḑi. Ne sīebõd ka mūndasugliži stōdidi, tam tõrmidi ja sīemgidi. Aragõdõn mīeldõb kuoŗŗõ valdzlikiži ja sildziži ažḑi.
Wp/liv/Mōīlm

Mōīlm (ka mōīlma, īlma) agā pasouļ um kȭlbatõks, kis um kȭlbatõd, laz definīerõks amā, kis eksistīerõb.
Jengõd se sõnā um kȭlbatõd, laz nuttāks Mōkierā.
Suggimi Bībõl pierrõ.
Bībõl pierrõ suggõnd nei:
"Irgandõksõs Jumal luoi mōīlma. Siz ta luoi rištīng entš näg pierrõ. Mōīlmas iz uo mittõ midagid äbjõvvõ. Iz uo ka kuolõmt. Siegid moilmõ tul äbjõva, pat siepierast ku ežmist rištingod Odõm ja Ievõ sadistõ kure kertamiz sizzõl. Siestõ näntõn vol lemist jedspedin paradizõst, kus ne jelistõ. Nei amad rovž saitõ pat ja kuolõm valda ala. Jumal, kis armastõb medi, vol arrõn pästõ amad. Il
sie ab ta rõkandiz juba set tuontõ aigastõ tagiž entš profetõdõn. Ne Jumal tõitõkst at keratõt Bibõls. Perizõks tul aiga, kus Jumal käimiz mõilmõ Pästajist, kienda Ta vol tõitõn. Se Pästaji vol Jumal entš Puoga, Jezus. (1.Mōz.1-3)"
Wp/liv/Līvõd jumāld ja jeņgõd

Līvõd jumāld ja jeņgõd, ēstli tieumīes Oskar Loorits pierrõ āt:
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Wp/liv/Mier-jemā

Mier-jemā aga Vied-jemā um se ama tǟdzim jumāl Līvõ rov uskõs.
Mingizkõrd tämmõn um ka nim: mier-jema Līz. Usk um ku Līvõ rov um Mier-jemā eņts row ja ta vaŗtõb sieda uoļkõks. Mier-jemā jūrs jelābõd ka Mier-izā, mier-lapst ja Mier-neitst, Mier-jemā tidārd. Saggõld Mier-jemā mierneitst um tunnõd siņņist nīemõdõks mā pǟlõ ulzõ.
Līvõ kalamīed āt ovtõnd mierjemmõ ja tūonõd tämmõn pivāstiz oppiŗi, nägtõbõks taļžpivād pǟval perimīež um kītõm: "Pūošid, vīgid ni mier-jemān ka brāndiņt!"
Wp/liv/Liman Dīna

Liman Dīna um īd mier-kēņig nim. Liman um jog sū ja Dīna on Veinõ jog Leţmōl.
Tundtõbõd āt ka Liman Dīna tidārd.
Wp/liv/Siņņist nīemõd

Siņņist nīemõḑ āt Līvõ rov nīžis Mier-jemā tidārd nīemõd. Mier-neitst um saggõld tunnõd siņņist nīemõdõks mō pǟlõ. Täs um ikš nīž iļ sīe:
"Vanast vannõ, amniggõks jedsõ ežmist Kūolka bāikõ, mäd rānda voļ pǟgiņ tuoistim äb ku paldiņ. Siz vel äb ūo vond paļļidi jõugõ kȭnkidi, mis paldiņ katabõd ammõ randõ, kus midegõst äb kaza. Siz knaššõd nītõd ja sangdõd liedpū mõtsad, tǟdõd vāḑiri, perņi, tāmidi kazzõnd miernaigiz sāņõ ja pū oksad, tūlsõ likkõs, rabbõnd vastõ lāinidi. Pūd vonnõd nei sūrd, ku īdstõ āinagizõst tõvstõ um sādõt lȯja. Pūd allõ kazzõn pīemdõ, sangdõ rõv ja mierjema sātõn mierneitsidi kaitsõm randõ eņtš nīemidi ūomõgõd varald ja pǟvasidam āigal, ku rovšti äb ūo vond rāndas. Siz mierneitsõd tunnõd nīemõdõks mā pǟlõ ulzõ, ja ne nīemõd vonnõd siņņist ku mier vež. Siz suggõn, ku ikškõrd īd pivapǟva ūoņdžõl ikš nai lǟnd Kūolka pūolõ aga - neiku kītõb - sūrst rāndast piškiz randõ maŗŗil."
"Lǟdsõ ta nǟnd Kūolka nana mõtsas siņņist nīemõd kaŗŗõ ja kūlõn väggi knaššõ lōlamist arusāmõt sõnadõks. Ta nǟnd ka lōlajist ēņtšta tam allõ vaņkõ pāļštam. Se um vond nūor neitst līti punnistrīplimi gūngaserk ja punni jak sǟlgas, paļļõd jālgadõks, vīrlikist, kǟranist ibukst vāldiņ likkõnd tūlsõ. Ikš tuoi, mierrõ īend paint, nǟnd nāista tulmõ ležgõl ja nuttõn tuoizõn sieldõ līvõ kīelkõks: "Griet, Griet, aja nīemõd mierrõ!" Molmõd ne rabbõnd kuolm kõrd kädud īdõkubbõ ja nuttõnd vȭridi sõņḑi. Nīemõd ildīņ nustõnd pǟd ilzõ ja rūoikõnd mierrõ, kus kaddõnd jara. Set ikš sīend tuoižist rāz aigamāl. Se äb ūo lǟnd muntkõks īdskubs mierrõ ja ailõn kūoḑõn tuoizõ pūolõ, mõtsõ sizzõl." 
"Kāŗa neitst kil ūkšõn nīemõn tagan, bet äb ūo sānd jemiņ käddõ ja lǟnd vežžist sīlmadõks mierrõ munt nīemõdõn tagan. Vel kōgiņ neitsõd pīlõnd vied pīnda pǟlõ, venkõs kežži ja danktõs pǟdõ. Perizõks nūzõnd vel jõvist kuordiz viedstõ ulzõ ja nägţõnd mõtsa pūolõ, siz kaddõnd vied sizzõl jara. Mitikš ka nēḑi jemiņ pierrõ sieda äb ūo nǟnd. Ku se nai tund māŗad kūoŗŗimizõst tāgiž, siz ta lieudõn sīe mõtsõ īend nīemõ. Ta äb ūo mittõ mõtlõn ka ajjõ sieda kuodaj, algõ kil täm eņtšõn nīemõ vond, bet se tund īž jūrõ, laskõn ēņtšta silastõ. Siz nai pand krīzdõg nīemõn immar kaggõl, ja se lǟnd tämmõn knaššõ īņõ kuoda sāņõ. Nei siz siņņist nīemõd suggõnd ka tǟnõ kūja mā pǟlõ. Ka Griet nim pierrõ sieda tund väggi mūodõ."
Wp/liv/Kīlma-kǟnga

Kīlma-kǟnga aga kim-kǟngali um Līvõ rov uskõs ikš äbjõva jeņg aga spūok.
Ne tulābõd sallõz īezõ kīskõ rištingti, neitsidi sōnas, 
mēdi riek pǟl. Nēdi vastõ äbţõb ku tīeb rištõ. Mingizkord kīlma-kǟngad ne āt piški lapst(saggõld nänt lapst jeņgõd, kis āt kūolõnd bäs riškistõst): 
"Ikš kõrd ikš mīez um tund pids riekkõ īe sidam āigis. Ta um istõn īd vana rān pǟl ja smēkõn pīpõ. Siz attõ tunnõd nei jennõ piškizi läpši, nei jennõ, ku ta äb ūo nuoluggõn. Ne attõ lǟnõd rištõ tämmõn iļ riek. Mīezõn um vond väggi irm. Ta tiennõn Jumald, ku ta sānd eņtš kuodaj. Sǟl ta siz um maggõn ruja tiera nädīļ."
Sudud ja vīlkatõkšt āt nänt väjästijid, ku täs nīžõs:
"Se um vond nei. Piški Mikiļ lǟnd kõrd kuolm ibizõks - siņņiz, musta ja bǟrõks - īezõks pīegiļõ ja puggõn kīņ pǟlõ maggõm. Sīesaggõl mõtsas um vond pǟgiņ vīlkatõkši ja suži. Puois vond vel virgsõ ja vodlõn mūḑi piegiļnikidi. īd kõrdkõks ta kūlõn allõ irmlist märrõ ja kärrõ. Ta mõtlõn eņtš mīelsõ, mis sǟlõ kil võiks vȯlda. Nei ikš tund jūokšõs: tšuļļaka, tšuļļaka leb joug, ja ibist krõkšõnd. Siz ikš grēbõn kīņ pǟlõ ilzõ. Puoisõn um vond nei irm, ku ta äb ūo tūoḑõn immõr ka vaņtļõ. Ta sieldõ nǟnd, ku ilzõgrēbiji istõn kīņ līksõ, jālgad tänkõnd mōzõ ja jālgadõks ta ertlõn vīlkatõkst. Se īekõn allõ ja tōnd sādõ jālgad käddõ."
"Kimkǟngaļi set nustõn alz ītõ ja tegiž tūoista jalgõ ja nuttõn: "Kutš ärr! Kutš ärr!" Nei ta sǟlõ närrõn sieda vīlkatõkst kōgiņ aigõ. Puoisõn vond väggi irm. Ta um mõtlõn, ku siz täm tutkam jūsõ um, až kimkǟngaļi sāb teutõ, ku ta um sǟlõ illõ. Mis ni laz tīegõ? - Sǟl īž täm kilgsõ vond kaņdžpū. Puois võttõn nei lougõ, lougõ sīe. Ku se kimkǟngaļi tegiž nustõn īd jālga ilzõ ja ertlõn vīlkatõkst, nei ta siskõn jūondkõks kimkǟngaļizõn kandžpūkõks sälgõ. Se saddõn ildīņ dagaržpēḑõn māzõ ja saddõs vel ouŗõn: "Ku ma sieda volks tieudõn, ku sa sǟlõ kīņ pǟlõ ūod, siz sa vaļmõz volkst vond!" Bet vīlkatõks saddõn kimkǟngaļizõn sīlmapilksõ sälgõ ja kīskõn tǟnda narmõks. Puois illõ set kūlõn, ku vīlkatõks nõržõb: "ņärr, ņärr, ņärr." Ibistõn vīlkatõks äb ūo tīend mittõ midegõst. Piški Mikiļ puggõn kīņ pǟldõ mōzõ, sānd ibist käddõ ja ratsõn kui tūļ kuodaj. Nei puois vond varald varrõ kuonnõ. Perimīen vond jõva mēļ, ta vēļõn Mikiļõn vel magatõ."
Wp/liv/Säugõz

Säugõz (āga šäugõz, säuki) um ikš grēbiji. šäugõz äb ūo ūska, bet um ikš sižāliki bäs jalgidi. Näntõn āt ripsūd silmad jūr bet ūskadõn äb ūo. Ne sīebõd boridi.
Säugõd võibõd jellõ väggi kōgiņ aig, mingizkõrd jubā 40 āigast vanāks. Ne kazzõbõd nei 50 sentimetrõ pitkāks.
Säugõdõn äb ūo munḑi, ne sindõbõd jels. Mūndas kūožõs säugõd āt lūodõkskaitsõmi allõ.
Wp/liv/Pǟlõ-kaibõmi

Pǟlõ-kaibõmi um ku ikš ristīng aga organiātsij kaibõb tuoiz pǟl kūodõs. Jega pūoļ (kilg) saggõld võtāb vailnika, kis tǟnda pūolst kūodõs rõkandõb. Se kilg, kis jetīz apkaibõks, sōb nuttõt pǟlõ-kaibõjiks. Amad kilgõd võibõd kutsõ tapārtõjidi ja nägţõ tapārtõkši. Amad kilgõd võibõd ka kizzõ tapārtõjid kädst kizzimiži. Perr seda kūodõnika agā vannt mied tīebõd kūodštõmi iļ aža.
Wp/liv/Newton likūmiz pandõkst

Newton likūmiz boušlibt līediz ikš Engõlmō 17. āigastsada tieudmīez Isaac Newton. Ne āt: 
Ežmi Newton pandõks:.
Jega kejā likūb kūoḑi aga ie paikõl ku amād kejān pīkstõbõd joud kubsõ läebõd jera nullõks.
Tuoi Newton pandõks:.
Kejā pǟl pant joud kubsõ um se iž ku kierdõntõks kõrd lǟlamit
formula_1
Kuolmõz Newton pandõks:.
Kaks keidi pīkstõbõd īd tuoizt joudkõks, mis āt yyti pǟgin sūritkõks ja vastõ peidi īd tuoizt.
Newton pandõkst kȭlbõbõb set ku pakāndõmid āt pǟgiņ piškimid ku val pakāndõmi.
Wp/liv/Pivālind

Pivālind um sūr lind, se võib kazzõ 130 sentimetrõ kuordõdõks, tībidi tutkāmõd vail pitkit um 155—200 sentimetrõ. Pivālind tūrgist āt vāldad, bet tībõd āt mustād. Pivalīndõd sīebõd kūonidi, kaļḑi, ūskidi, piškizi līndidi ja jelāidi. 
Ne tīebõd piezidi saggõld kōrand kūorsõn pǟl. 
Mūndas kūožõs um usk laz pivalīndõd tūobõd läpši.
Wp/liv/Oskar Loorits

Oskar Loorits, Vāldapǟ, (sindõn 1900. āigast 9. novembõrs Kõpus, Viljandi mōgõnds Ēstimōl, kūolõn 1961. āigast 12. detsembõrs, Uppsala jālgabõs Rūotšmōl) voļ ikš ēstli tieumīes.
Tartu Iļīzskūol profesōr Lauri Kettunen võtīz nūoŗ student Loorits īnis ekspedītsijõn līvõd jūs sõvvõ 1920, laz kuoŗŗõ līvõ kīel materiālidi. Looritsõst tuļ jõva līvõd sõbrā. Līvlist vȱļtõ tǟnda nuttõnd "Vāldapǟ" ja "Nuoŗizānd". 
Looritsõst äb tund kīeldtīedajit, bet ta kūoŗiz pǟgiņ līvo folklōr materiālidi ja kēratiz doktortīe līvõ rov uskõst. Loorits tōž ka äbţõ līvliži politikõs. Ta aldz rõkandiz, midā mõtliz ja siest tuļ tämmõn lǟlamidi. 1935 Lețmō vōļikš kīeldiz tämmõn tūlda Leţmōlõ, täm "Līvõ rov jelāmis aga kūolimiz kizzimi" kēratõks pierāst.
Rōntõd līvõd iļ.
Loorits um kēratõn sellizt rōntõd līvõd iļ:
Wp/liv/Īlbõks

Īlbõks agā lūs um ikš rāgili. Īlbõkst jelābõd ikšiggiņ. Ne saggõld likkõbõd īezõ ja ne nǟbõd nǟb jõvīst ka pimdõs. Ne sīebõd saggõld kõpši ja īridi bet ka līndidi nemē mõtūkši ja sūŗi jelājḑi nemē põddiŗi Īlbõkst lǟbõd sallõz sōdõks lūomõ jūrõ ja vōŗõbõd ēņtšta nänt jedstõ jarā. Īlbõks võib kǟdõ 20 kilometrõ īds īezõ, bet ta äb sȭita ajjõ tagān jelājḑi kōgiņ.
Wp/liv/Sidām

Sidām um ikš väggi tǟdzi kejā jag. Amadõn sǟlganugāŗjelāidõn um sidām.
Sidām panāb vier likkõm iļ amā kejā. Kui sidām lopūb rabūbiz, sis rišting pakānd kūolõb. Tīera rišting sidām rabūb 60 - 100 kõrd minōtõs.
30 prosentõ rištingtõ mōilmas kūolõb sidām tebīd pierāst. Tieudõ iļ sidām sāb nuttõt "kardiologijks".
Mūnda rov kultūr pierrõ sidām um ārmastimiz simbol.
Wp/liv/Pūgõ, tūļ

«Pūgõ, tūļ» um līvõ rovloul. Loul um tuntõb ka leţkīelkõks ("Pūt vejīni"), ēstikielkõks ("Puhu tuul") ja sūomõkielkõks ("Tule tuuli").
Loul nīžõb, kui ikš Vīdumō līvli reiziz Kurāmōl, laz kuožžõ sǟl naista.
 Pūgõ, tūļ, ja ajā laijõ,
 Ajā mīnda Kurāmōl!
 Kurmōnikād minnõn tȭitist
 Eņtš tidārõd jovājist.
 Tȭitõs Tȭitist, bet ist āndat,
 Kītist mīnda jūojizõks,
 Kītist mīnda sūr jūojizõks,
 Ibīz ailijizõks ka.
 Kīngan rō ma jarā jūond um,
 Kīngan ibīz ailõn mōz?
 Īž eņtš rōdõ jūob ma krūogõs,
 Īž eņtš ibīst ailõb ma.
 Pōlaks, pallõs, krūogõnikā,
 Tūo sa vȯltõ vȭlga pǟl!
 Tulāb sigž ja kazāb vȯddõrz,
 Ma sin gūodig aizmaksāb.
 Tulāb sigž, ma võtāb nāista,
 Kutsūb sīnda kōznigiz,
 Jūom kuolm päuvõ kōznigidi,
 Panūksnikād daņtšõgõd.
Až sa tōd tieudõ melōdijt, pōlaks: http://www.suri.ee/r/liivi/pugotul.jpg
 https://web.archive.org/web/20160306114214/http://livodkuor.lv/index.php/en/sounds-a-scores 
až sa tōd kūlõ melōdijt, võtā alā song 1
Wp/liv/Sūr-Ants

Sūr-Ants on Līvõ mitolōgijs ikš jeņg, jōrakaits, kis ūoļikšõb īļ jōrad. Täs um ikš nīž iļ sīe:
"Ikš neitst vond kievad kāŗai. Tämmõn kaddõnd kakš nīemõ jara, ja ta lǟnd mõtsõ nēḑi votšõm. Ūkšõn ja ūkšõn — ikš ūkšon vasto. Ta lǟnd īel pierrõ ja sānd Baža jougajgõ. Sǟl astõn jougstõ ulzo seļli sūr mīez. Skuţk kizzon: "Ārmaz kilamīez. u sa äd ūo nǟnd min nīemidi?" Niemidi nǟnd ma äb ūo, bet ma tīedab kil, kus ne āt. Set tūoista kord ala jemiņ nei kildzist ūkš: sinnõn um seļļi īž ēļ ku min piškiz Īļdžan, kis lekš killõ mieta sāmõ. Ni sa li sīest mõtsast lebbõ: sǟl nītsõ sin nīemõd maggõbõd." Neitški nǟnd mīen sūri ambidi, tāmmon eitõn neiku irm, ja ta kizzõn: "Vanatāţi, kui sinnõn um nim?" "Mina um Sūr Ants jōrakaits, kis ūoļikšõb iļ jōrad." Siz neitški lǟnd nīemõd tagan ja lǟdsõ nǟnd. ku pids riekko tund piški naistpūoļi, sūr pōna kädsõ. Se sūr miez lǟnd vastõ, võttõn täm sillõ ja pōna ka eņtš käddõ. (Se siz vond neiku täm tidar.) Siz ne molmõd kaddõnd Baža sīlda ala jara. Neitstõn vond irm ja se rūoikõn. kui jenno sel võind, niemodõks kuodaj."
Wp/liv/Lōliz iza, lōliz pūoga

Lōliz iza, lōliz pūoga um Līvõ rovloul. Loul um tuntõb ka ēstikielkõks ("Laulis isa, laulis poega").
Mūndad Leţmō ja Ēstimō kūorõd lōlabõd siedā. 
Ēstli kompozitõr Veljo Tormis um kȭlbatõn siedā eņtš "Līvlizt pierāndõksõs".
 Lōliz iza, lōliz pūoga
 Lōliz kakši pālka miest!
 Emīn lōliz iza pūogaks
 Ku ne kakši pālka miest.
 Kui se ummõ, kustõ tulāb,
 Kui nei knaššõ näntõn lǟb?
 Ne āt pǟgiņ vȯltõ jūonõd,
 Ne āt pǟgiņ mietā sīend.
 Kriev kutški, muŗgi piņki
 Vīž min jūsõ jōran aig,
 Tuoi min veļkizõn kāndla kielõ, 
 Tuoi min sušan vāņka būoŗ.
 Kus sa läed, Mōri neitstõ,
 Kuldi lūdõ kainalõs?
 Se äb sugid kuldi lūdõ?
 Se um kõv alli oksā.
 Ikši pytti keldarikis,
 Kakši kannist lōda pǟl!
 Lykõ sin, lykõ tǟn,
 Lykõ lōda tutkam pǟl.
 Kypõ sīnõ, kypõ tǟnõ,
 Kypõ lōda tutkām pǟl!
 Emīn lōliz iza pūoga
 Ku ne kakši palka miest.
Wp/liv/Õigi Jezus Pivākuodā

Õigi Jezus Pivākuodā ("True Jesus Church", "真耶稣教会") um ikš vabā pivākuodā, mis pūojtiztõ Pekingõs (Kīnamōl) 1917 āigast. Paldīņ sǟl um 2.5 miljon rištingt 48 mōl ja 6 kontinentõs. Mēg lȯȯtkub um ikš Sõvpivād lȯȯtkub, mis pūojtiztõ 20. sadāāigast īrgandõksõs. Ne tōbõd jutlõst evangelijõ amādõn rovstõn jedlõm Jezus tuoist tulmist: Kim pivākuodā usk amā tǟdzizt aža āt:
Wp/liv/Sõvpivād

Sõvpivād agā Sõvšpivād āt īd ristusk pivād. Ne āt aldz 7 nädīļt pierrõ Lejāvõtāmḑi.
Sõvpivād voļ jūdõd pivā sīen mǟdlõtõbõks, kui Mōzõz sai Sinai mäggõl kim Jumal käskõ. Bībõls um ka kēratõd, kui Pivā Jeņg tuļ tōvast ala Apostolidi jūrõ Sõvpivād āigal. (Apostolidi tīemizt, 2:1-4) Sie pierāst mūdi rištuskliži uskūbõd, kui Sõvpivād um rištõt pivākuodā sindipǟva.
Livõd pivād pidāmi.
"Sõvš pyvad ēžõm pyvān um kōŗa paintõdõn tiemist amad niemadõn vāņkad; ēžõm pyvān umāt pyvās kodās ka meijõd."
Wp/liv/Pythagoras kītõmi

Pythagoras kītõmi um ikš kītõmi matemātikas:
 formula_1
Täužnūrkliz kuolmnūrka pitkim kilg (ipotenūs) pǟl pandõd rūt pīnda um īt sūrit ku kōd lītõm kilg (kātet) pǟl pandõd rūtidi pīndad kubbõ lugdõks.
Pythagoras kītõmi voļ tuntõb jubā muinizõs Bābõlõs ja Egiptõs, bet sǟl mitikš äb sõitõnd siedā tuodstõkst nǟktõ. 
Um arrõt, ku sīe tuodstõks nǟktõmi um muiniz Grīekmō tieudmīez Pythagoras ulz mõtlimi.
Wp/liv/Kaupo

Kaupo (? - kūolõn 1217. āigast 21. septembõrs) vȯļ muinizt Turaida līvlizt Vaņīmivaņīmi.
Leţmō Indrõk krōnikõs um tǟnda nuttõt "ne kui kēņig" ("quasi rex et Senior Lyvonum de Thoreida").
Ta vȯļ ežmi tǟdzi līvõ jūodiji, kis võtīz Līvõmō rištsuodā āigal saksā rišt-suodīkšijidi kädst
rištusk vastõ. Kaupo pidīz mōdõ Koiva joug jõvā kūolta pǟl agā täm pūojlimi jeldõbkūož vȯļ Turaida nīn.
Rištimi.
Se äb uo sieldõ, kunās Kaupo vȯļ rištõt. Või vȱlda ku ta vȯļ Turaida päp Didrõk (Theoderic) puold rištõt jubā 1191. āigasts. Tuoi võimi um, ku bīskop Albert võtīz vaņgõks vaņīmizt ja pästīz nēḑi ku ne jetīztõ puōšidi tämmõn kīl vaņgõks. Um arrõt, ku Kaupo siz võtīz rištusk vastõ ja sai rištõt nim "Jacobus", missõst um tund nim Kaupo.
Reiz Rōmõ.
Sõvvõ 1203. āigasts Kaupo ja Veinõ-sū klūostõr jūodiji Didrõk reiziztõ kubsõ Itāļmōlõ Rōmõ jālgabõ pōpst Innocentius III jūrõ. Reiz vȯļ bīskop Albert kazūdõks, sīestõ ku ta tōž sōd vabāks Bremen sūr-bīskop vōļikšimi aldõst.
Kaupo tuļ tāgiž Ȭdõg-Eiropõ reizõmist 1204. āigasts ja tämstõ sai katōļusk usktõb pūoldõ-pidāji.
Rištsuodā võitlõmizt.
Kui Turaidamō līvlizt nūzibõd ilzõ 1206. āigasts, ne ajīztõ Kaupo jarā ja ukīztõ täm varāndõks jarā.
Laz tāgiž sōd eņtš mōd, Kaupo juodiz rišt-suodīkšijid ja nänt ītõlizt Zemgālid soddõ ja ne kubsõ sadīztõ Turaida nīn pǟlõ. 1217. āigasts Līvõmō bīskop ja Mȭk Veļīd Ordo jagīztõ līvlizt mōd. Kaupo immõrkouţ (Pars cauponis, Thoreyda videlicet) ja kakš nīnõ ("Cauponis Magnum castrum and castrum Cauponis") aigiztõ kui kuolmõz jag līvlizt mōḑi ja se lekš bīskop vōļikšimi allõ. 
Pierrõ sieda Kaupo võtīz jaggõ mūndast Līvõmō rištsuodā võitlõmižist, kui rišt-suodīkšijid tǟdzi ītõli.
Ta lekš äbţõm, ku kurālist immārdiztõ Rīgõ 1210. āigasts. Se iž āigasts ta võtīz jaggõ Tsēz nīn vastõ pidāmizõst ēstlizt immardāmi āigal. Kaupo tōž ēstliži tagān ajjõ ja pierrõ sieda sugīz Immõr joug taplõmi,
missõs tapīztõ Kaupo pūoga Bertold ja Kaupo tidār mīez (znūot) Vane. 1211. āigasts Kaupo võtīz jaggõ pǟl-sadāmizõst Sōntagana immõrkouţ vastõ Ēstimōl.
1212. āigasts Kaupo kīeldiz leţlizt ja livlizt ilzõnūzimizõst jaggõ-võtāmizõst. Ta vȯļ bīskop vailnika 
kubbõ-vedāmižis Sattesele nīnõs ja kōļiz puoldõ piddõ livlizt kazūd bet kubbõ-vedāmizt sadīztõ lebbõ ja ilzõnūzimi pīkstiztõ jarā. 
Kūolõ ja pierāndõks.
Kaupo kūoliz pīk kaj pierāst, ikš pǟva pierrõ Matikš pǟva taplõmizõst ēstlizt vastõ Sakāla immõrkouţis. Ku Kaupo kūoliz ilmõ pierrijit, täm mō ja varāndõks lekš Līvõmō bīskopõn. Pierrõ saksā Lieven sug pǟl-kītiz, ku ne āt Kaupo sugst, lebbõ Kaupo tidārt. 
Kaupo kūolõn-kejā tūoḑiztõ tāgiž kuodmōlõ, kus se jarā palīztõ Līvõ vīšid pierrõ. Tūgõd matīztõ Kubesele pivākuodā jūrõ. Äb uo sieldõ, mis um Kaupo ōda. 
Īž paldiņ äb uo īds-mīeldõ Kaupost. Munt mõtlõbõb, ku ta vȯļ jarā-āndaji ja eņtš rov petāji, kis lekš jarā vōjastiji pūolõ. Tuoizt mīelst ta vȯļ kovāl jūodiji, kis mūoštiz kui joudzi vȯļ Ȭdõg-Eirop ja arriz ku kubsõtīe saksliztõks vȯļ 13. āigastsadā Līvõ rovvõn paŗīmi ulzõ-kuoŗŗõmi.
Wp/liv/Õbdõ

Õbdõ agā õbḑi, kēmij simbol Ag (latinkīelkõks "Argentum", atōm nummõr 47) um ikš tõurõz metāl. Õbdist um tīedõd rōdi, kōjḑi, suormõkši ja mūḑi puskāntõmiži. Līvõ naizt kāndiztõ õbdiz sõggõlt rīnda pǟl. Õbdist puskāntõmizt tīejit sōb nuttõt õbdõsiepāks. Õbḑi um ikš pīemdi metāl, veitõ vizzim ku kūlda.
Õbdõ elektõrjūodõmi (jūodõsȭitami) um metālist se sūŗimi, jemīņ īž kui vaškõn. Sīepierāst õbdõ um kȭlbatõt elektõrkontaktidi
vaļmõztamizõks, nägţõbõks datōr klavīerõd sizzõl.
Õbdõ um ka amā jõvā lemḑõm jūodiji. Õbdõ sūolidi um kȭlbatõt fotōdi tīemizõks.
Wp/liv/Lejāvõtāmõd

Lejāvõtāmõd (Grīek kīelkõks: Πάσχα "Paskha") āt īd rištusk pivād.
Lejāvõtāmõd āt sīen mǟdlõtõbõks, kui Jezus Kristus, pierrõ kūolõmiztõ rišt pǟl, nūziz ilzõ.
Lejāvõtāmõd āt aldz pivāpǟvan. Rištusk pivākuodā Nikaia Nõvkub nūomõtliz 325 āigasts, ku Lejāvõtāmõd um pidāmõst ežmizõs pivāpǟvas pierrõ täuž kūdõ pierrõ kievād kierdõks-pǟva.
Sīepierāst lejāvõtāmõd āt likūbõd pivād, aldz 22. märts ja 25. april vail. 
Livõd pivād pidāmi.
Līvõd rov tradītsij um, ku lejavõtāmõd ūoņdžõl varr um lēmist līndidi nustām.
Wp/liv/Rišti, räšti

Rišti, räšti vȯļ 2010 āigast Leţmō Eirõvīsij Loul Võikslõmiz loul Sīe mūzik luoi Raimonds Tiguls, sõnād kēratiz Valts Ernštreits. 
Ēstli päp Jaan Leppik um pǟl kītõn, ku se loul um täm loul plagiāt. Tiguls um jarā kīeldõn, ku se loul um plagiāt ja um kītõn, ku täm loul um täužin mõiti ritm ja harmōnij pūolstõ.
Loul sõnād.
Rišti, räšti, ulzõ, ilzõ
Päuvõ, īezõ, sigžõl, tallõ
Kūoḑõn kuordõ touvõ sizzõl
Neiku lindõn um līndamõst sinnõn
Līnda jarā ja līnda sīņõ
Kus āina um ōļaz ja meŗ tuodstiz siņņi
Iļ mõtsād līnda, iļ mō ja iļ āiga
Līnda iļ laigā mierrõnaigā
Rišti, räšti kuņtš sa līd vabā
Kuņtš sa ūod eņtšõn armõ lieudõn
Sǟl, kus sa äd jemīņ midāgõst tīeda
Sǟl, kus mitikš sīnda jemīņ äb līeda
Pōlaks: http://mango.delfi.lv/zinas/tv_sovi/eirovizija/eirovizijas-kandidate-10-kristine-karkle-purina.m?id=30186539
Wp/liv/Kim käskõ

Kim käskõ (Grīek kīelkõks: δεκάλογος dekalogos, Ēbrõ kīelkõks: עשרת הדברים Aseret ha-Dvarîm) um rištusk ja jūdõd usk tǟdzi opātõks jag. Bībõl pierrõ Mōzõz sai kim käskõ Sinai mäggõl Jumāl kädst. (Tuoi Mōzõz rōntõz 20:2–17 ja Vīdõz Mōzõz rōntõz 5:6–21). 
Lutārusk sēļţab nēḑi Piški Katkismus pierrõ nei:
Wp/liv/Kurālizt

Kurālizt vȯļtõ muini rovž, kis jelīz tämpiz Leţmōl ja Leišmōl nei 5.—16. āigastsadā vail. Nēšti um tund Kurāmō nim Leţmōl ja Kurā pūol-kōla nim, mis um Leišmō ja Krīevõmō vail. Ne rõkandiztõ kurā kīeldõ, mis um kaddõn jarā. Kurālizt vȯļtõ tuntõbõd mier-lōpijid, kis võib vȱlda võtīztõ jaggõ pǟl sadāmizõst Rūotšmō muiniz pǟjālgab Sigtuna vastõ 1187. āigasts. 
Kurālizt mōd pārvõtīz Līvõ Ordo 1266. āigasts. Kurālizt tagāntuļļiji āt "kursenieki" rov Leišmōl ja nei nuttõt Kurāmō kēņigõd Kurāmōl ja munt kurmōnikād.
Kurālizt ja Kurāmō līvlizt vaidli õigi rubīž Kurāmōl äb uo jõvin tuntõb.
Wp/liv/Jõugõ

Jõugõ, geolōgijs um kiv-aža, mis palād sūrit um 0.2—2.0 millimetrõ. Jõugõ verm dänktõb jarā sīestõ,
mis sīe sizāl um. Ku jõugõ um vīri, sǟl um pǟgiņ roudõ. Ku jõugõ um vālda, sǟl um pǟgiņ kālkõ.
Jõugõ um suggõnd kivīdi mekānlizõst ja kēmlizõzt kullõmizõst.
Jõugõ likūb kievāmstiz tūļ ja vied kubsõ, sīepierāst um suggõnd jõugõ kȭnkidi, mis katabõd ka Līvõ randõ.
Jõugõ um ēsti kīelkõks "liiv", võib vȱlda ka nim "līvlizt" um tund sīestõ.
Wp/liv/Dīmant

Dīmant (grīekkīelkõks: "ἀδάμας [adámas]" — äb sō murdõ) um ikš tõurõz-kiv. Dīmantõ ātomd āt jõvīst kȭrda pierrõ restis, sīepierāst dīmantõn āt mūndad īžkid fīzlizt võimid.
Um vizzim ku midēgist munt materiālõd. Ka sīe lemḑõm jūodimi um amā sūrim. Ne võimid tīebõd dīmant kõlbõks raḑļõmiz, driļļõmiz, tazāntõmiz ja kīļaztõmiz tīedõks.
Dīmant pīnda um väggi tazzi, sīepierāst se um kīļaz ja sīen um īžki valkõm. Sīe valkõm pierāst dīmant um ovli tõurõz-kiv, pǟgiņ kȭlbatõt suormõkšis ja puskāntõmizis.
Wp/liv/Mäd izā lugāndõks

Mäd izā lugāndõks (agā Mäd izā pōlandõks) um rištusk amā tǟdzi lugāndõks. Se um ikš Jezus Mäg Spreḑīk jag, kui um kēratõd Bībõls Matteus Evangēlijs 6:9-13.
Siedā um kȭlbatõt laz tuņšlõ mõitiži kīeldi, sīepierāst ku se um tuntõb mūndas kīels.
 Mäd touvõ iza, pyvštõd sōgõ sin nim;
 Sin vōlikšõmi las tulgõ mäd jūrõ;
 Sin tōmi las sugūg mō pǟkõ nei īš kui touvõs.
 Mäd pävviz tuoitõg ānda mädõn tāmpõ.
 Un las jara mädõn mäd sǖd
 Nei kui mēg eņtš sǖlistõn nänt sǖd jara laskūm.
 Un äla laskõ sina meidi eņtš jūstõ jara saddõ;
 Pästa meidi amāst äb jõvast.
 Sinnõn jo um se vōlikšõmi
 Un se joud un se ouv bäs lopāndõkst.
 Mäd iza, kis sa vuod touvis!
 Pyvātõd las sāg sin nim.
 Las tulgõ sin vālikštõkš,
 Sin mēļ las sugūg ku touvis nei ka mā pǟl.
 Mäd jegga pävvist leibõ ānda mädõn tämpõ.
 Un jeta mädõn mäd vǖlgad, kui ka meig
 Jetām ummõ vǖlgalistõn.
 Un äla vī meidi ķertāmiz sizõl,
 Aga pästa meidi jera siest kurēst,
 Jo sinnõn sǟdõb se vālikštõks
 Un se joud un se ouv iggõks.
Wp/liv/Ēsti kēļ

Ēsti kēļ agā ēstikēļ ("Eesti keel") um ikš vāldamīersūomõ kēļ. Se um Ēstimō valst kēļ. 
Ēsti kēļ um līvõ kēļ ležgli sugli.
Wp/liv/Pīla

Pīla um vied our kondensīerõmiz pierāst ilmāstõnõd vied pīskõd agā jej kristāld kuoŗŗõks, mis vȭlastõb touvõs.
Kui pīla ulātõb mō pīnda jūrõ, siedā sōb nuttõt uddõks. Pīlad ilmāstõnõd ku kažži gais jōtõb mōzõ touvõs.
Pīlad spiegiļtõbõd ämši val lāint-pitkitidi ītizt, sīepierāst ne āt pigātagā vāldad. Ku vied pīskõd jej agā kristāld āt ju kill sūŗd siz irgõb saddõ vīmõ agā lūnda.
Wp/liv/Frantsij

Frantsūz vabāmō agā (frantsūz kīelkõks: "la République française") agā Frantsij (frantsūzõks: "France") um mō Ȭdõg-Eirōpõs, Atlāntij okeān ja Mōd-vail-mier vail. 
Frantsij pǟjālgab ja amā sūrim jālgab um Parīs. Frantsij rov-lug um immõr 68 600 000. 
Frantsijsõ um kȭlbatõmõzt eiro. 
Istōrij.
Rōma kēzar-vald pōr-võtīz keļtõd mōjõd Gallij 58—51 jKr. Pierrõ Rōma valst alā sadāmizt sīņõ sadīztõ pǟlõ frankõd, kīnga kēņig Kōrli Sūr tei sīestõ impērij sidām āigasts 800. Vidū-āigal Frantsijsõ vȯļ jaggõt mitmõd first-valdõd vail, missõst sūŗimi jag sadīz Frantsij kēņig vōļikšimiz alā Louis XI āigal, kis vōlikšiz āigasts 1461—1483. 
Laigāld lagtõnd saņtuz ja äbmierlizõks vȯlmiz pierāst sugīz Frantsūz Revolūtsij āigasts 1789 ja perīzõks monarkij sadīz. Jedmõl revolūtsij vȯļ Frantsij vīmi kēņig Louis XVI.
Pierrõ Ežmizt Brī-valdõ 1792—1804 luoitõ Ežmi Kēzar-vald (1804—1815) Napoleon Bonaparte vōļikšimiz allõ, siz konstitūtsijli monarkij 1814—1848 ja pierrõ tulbiz republik sadāmizt Tuoi Kēzar-vald (1852—1870), midā vōlikšiz Louis Napoleon agā Napoleon III. 
Sūr jag Frantsij okupīeriztõ Saksāmō pūolst Tūoiz mōīlmasuodā pǟl.
Wp/liv/Eirōp

Eirōp um ikš seis kontinentõst. Se um jag Eirāzijõst. Täm teritōrij um immõr 10,2 miljōnõ kvadrātkilomettõrt ja täm rovdlug – immõr 733 miljōnõ.
Wp/liv/Krīevõmō

Krīevõmō um mō Eirōpis ja Āzijs. Se um amā sūŗimi mō mōīlmas.
Krīevõmōn um mōrubīž Norvēgmō, Sūomõmō, Ēstimō, Lețmō, Leišmō, Pūoļmō, Vāldakrīevõmō, Ukrain, Gruzīj, Azerbaidžān, Kazahstān, Kīnõmō, Mongōlij ja Pūojkorejõks.
Krīevõmō pǟjālgab ja amā sūŗimi jālgab um Mōskvõ.
Täm teritōrij um 141 927 297 kvadrātkilomettõrt, Krīevõmōl jelāb 141 927 297 rovštõ (2009. āigast).
Wp/liv/Ungārmō

Ungārmō āga Madjārmō (madjār kīelkõks: "Magyarország" [ˈmɒɟɒrorsaːɡ]) um Sidām-Eirōp mō. Täm täudli arā pīlõb Karpat-baseinõs, tämmõn äb ūo miernaigā. Ungārmō tämpizt rubīžõd kuojābiz pierrõ Ežmizt mōīlmasuoddõ, pūojs sūorantõb Slovākij, idās Ukrain, mōgõrõs Rumāņmō, lȭinags Serbij, lǟndsõ Horvātij ja Slovēnij, ja vežgõrõs Austrij. Ungārmō teritōrij um 93 036 km² sūr, sīekõks tämā um īdõkstuoistõnz amā sūr mō Eirōpõs. Ungārmōsõ jelābõd madjārd iļļimizõs protsentõs, mō jelānikād lug um immõr kim miljon. Mōkēļ um madjārkēļ. Amā sūr jelgāb um pǟjelgāb, Budapest. Ungārmō um Eirōp Īt ja NATO-nõtkõm.
Ungārmō ilābīlda.
Mōštīditõd.
Ungārmō magūb Karpāt baseinõs, se tǟdzistiz mȯjtõb klīmõ ja viedbīldõ. Karpāt basein sōb nimtõd Pannon tazāmōkõks ja Dūonov baseinõks, tieudsõ Sidāmi Dūonov baseinõks. Karpātõd silāstõbõd baseinõ nēļa pūold: Lūod-Karpātõd (1), Idā-Karpātõd (2), Ūomõg-Karpātõd (3) ja Lȭinag-Karpātõd (4), vežgõrõs Alpõd (10), lȭinags Drava-Sava vailimō (11) suorntõb. Basein äb ūo īdlimi, kīnkad ja mägūd jagūb baseinõ kuolm jagbaseinõks. Dūonovtaggi Sidāmmägšt (7) ja Dūonovtaggi Kīnkašt (9) ulzlagtõbõd Luoik (5) ja Piški Luoik (6), agā Transilvānij Sidāmmägšt (12) ulzlagtõb Luoik ja Transilvānij basein (13).
Ungārmō mōštõd at: Luoik, Piški Luoik, Alpõdalīz, Dūonovtaggi Sidāmmägšt, Dūonovtaggi Kīnkašt ja Pūoj Sidāmmägšt (8).
Luoik.
Luoik (majdār kīelkõks: "Alföld" ["al-" ’al-’ + "föld" ’mō’]) um Ungārmō amā sūr mōštīdit, ta iļļõvienūb ežā lebbõ, 100 000 km² kubbõarāst 52 000 km² um Ungārmōl. Arā um neinuttõd täudli tazāmō, kuorditvaitõd at iļknap. Pīndõ jougūd täutõbõd lessõks ja jõugõks, ta um Ungārmō ikš amā jõvā kindžmō, bet sīḑšt nūzõb mō nafta ja mōgōs tūotimiz 90%. Luoikõ jedmõl pūštõd ja iļpaizimizarāliz mõtsād katābõd, sīedā mõtsāradļimizt ja jougkȭrdimizt loptīztõ, kītõb madjār rõvmō reāl um sīe rezultāt.
Wp/liv/Leţmō

Leţmō Vabāmō ("Latvijas Republika") um mō Eirōpõs, Vālda mier jūs. Kilgs um Ēstimō, Krīevõmō, Vāldakrīevõmō ja Leišmō. Lețmōn um ka mierrubīž Rūotšmōkõks. Täm teritōrij um 64 589 kvadrātkilomettõrt, Leţmōl jelāb 2 258 400 rovštõ (2009. āigast aprils). 
Leţmō pǟjālgab um Rīgõ. 
Leţmō um līvõd sindimō, paldīņ täm pūojvežgõrs – Pūojkurāmōl um Līvõd rānda. 
Leţmõ allizpanmiz pǟva um 1918. āigast 18. kīlmakū pǟva.
Kuodāndimi.
Leţmōl um kȭlbatõmõzt euro. Leţmõ sūŗimizt bānkõd āt Swedbank, SEB ja Nordea.