tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Wp/krl/10. elokuuta

10. elokuuta uuvven kalenterin mukah on 222. päivy (223. päivä lisäpäivävuotena). Vuuvvešta on jälellä 143 päivyä.
Kuollutta.
1992 – Pekka Perttu, vienankarjalaini kirjuttaja (s. 1917)
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/11. elokuuta

11. elokuuta uuvven kalenterin mukah on 223. päivy (224. päivä lisäpäivävuotena). Vuuvvešta on jälellä 142 päivyä.
Kuollutta.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/12. elokuuta

12. elokuuta uuvven kalenterin mukah on 224. päivy (225. päivä lisäpäivävuotena). Vuuvvešta on jälellä 141 päivyä.
Kuollutta.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/13. elokuuta

13. elokuuta uuvven kalenterin mukah on 225. päivy (226. päivä lisäpäivävuotena). Vuuvvešta on jälellä 140 päivyä.
Kuollutta.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/15. elokuuta

15. elokuuta uuvven kalenterin mukah on 227. päivy (228. päivä lisäpäivävuotena). Vuuvvešta on jälellä 138 päivyä.
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/16. elokuuta

16. elokuuta uuvven kalenterin mukah on 228. päivä. Vuuvvešta on jälellä 137 päivyä (138 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/17. elokuuta

17. elokuuta uuvven kalenterin mukah on 229. päivä. Vuuvvešta on jälellä 136 päivyä (137 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/18. elokuuta

18. elokuuta uuvven kalenterin mukah on 230. päivä. Vuuvvešta on jälellä 135 päivyä (136 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/19. elokuuta

19. elokuuta uuvven kalenterin mukah on 231. päivä. Vuuvvešta on jälellä 134 päivyä (135 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/20. elokuuta

20. elokuuta uuvven kalenterin mukah on 232. päivä. Vuuvvešta on jälellä 133 päivyä (134 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/21. elokuuta

21. elokuuta uuvven kalenterin mukah on 233. päivä. Vuuvvešta on jälellä 132 päivyä (133 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/22. elokuuta

22. elokuuta uuvven kalenterin mukah on 234. päivä. Vuuvvešta on jälellä 131 päivyä (132 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/23. elokuuta

23. elokuuta uuvven kalenterin mukah on 235. päivä. Vuuvvešta on jälellä 130 päivyä (131 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/24. elokuuta

24. elokuuta uuvven kalenterin mukah on 236. päivä. Vuuvvešta on jälellä 129 päivyä (130 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/25. elokuuta

25. elokuuta uuvven kalenterin mukah on 237. päivä. Vuuvvešta on jälellä 128 päivyä (129 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/26. elokuuta

26. elokuuta uuvven kalenterin mukah on 238. päivä. Vuuvvešta on jälellä 127 päivyä (128 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/27. elokuuta

27. elokuuta uuvven kalenterin mukah on 239. päivä. Vuuvvešta on jälellä 126 päivyä (127 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/28. elokuuta

28. elokuuta uuvven kalenterin mukah on 240. päivä. Vuuvvešta on jälellä 125 päivyä (126 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/29. elokuuta

29. elokuuta uuvven kalenterin mukah on 241. päivä. Vuuvvešta on jälellä 124 päivyä (125 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/30. elokuuta

30. elokuuta uuvven kalenterin mukah on 242. päivä. Vuuvvešta on jälellä 123 päivyä (124 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/31. elokuuta

31. elokuuta uuvven kalenterin mukah on 243. päivä. Vuuvvešta on jälellä 122 päivyä (123 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/1. šyyškuuta

1. šyyškuuta uuvven kalenterin mukah on 244. päivä. Vuuvvešta on jälellä 121 päivyä (122 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/2. šyyškuuta

2. šyyškuuta uuvven kalenterin mukah on 245. päivä. Vuuvvešta on jälellä 120 päivyä (121 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/Vladimir Brendojev

Vladimir Jegorovitš Brendojev (ven. Влади́мир Его́рович Бре́ндоев; 6. šyyškuuta 1931 Aunukšen piirin Sammatukšen kylä – 24. šajekuuta 1990 Aunuš) oli karjalaini kirjuttaja.
Vladimir Brendojev lopetti Belomorskin merenkulkuopiston, ruato merimiehenä ta vuuvvešta 1972 ruato kalaššukšenvalvontalaivan kaptenina Iänisjärvellä. Vuuvvešta 1983 hiän ruato Karjalan tietokeškukšen Kielen, kirjallisuon ta istorijan instituutissa.
Brendojevie voi pityä enšimmäisenä livvinkielisenä kirjuttajana. Hänen tevokšie painettih 1970-luvulla Neuvošto-Karjala ta Punalippu -lehtilöissä. Enšimmäini runokirja "Aunusrandaine" ilmešty vuotena 1980. Vuotena 1988 painettih kertomuškirja "Kyl’mil".
Brendojevin runot muissutetah kanšanrunoutta ta niihi on šävelletty lukusie lauluja. Šamoin hiän toimi klassisen venäläisen kirjallisuon kiäntäjänä. Vuuvvešta 2001 Aunukšešša on pietty kirjuttajan muissolla omissettu jokavuotini runojuhla. 
Teemašta lisyä.
Vladimir Brendojevin lyhyt elämäkerta ja näytteitä tuotannošta (venäjäksi), (karjalakši)
Wp/krl/Vitali Dobrinin

Vitali Dobrinin (ven. Виталий Добрынин, perintehellini nimi Jyrkin T'imon Mikitän Päntön Huotin Vitali; 25. talvikuuta 1955 Uhtuo – 19. pakkaskuuta 2021 Koštamuš) oli karjalaini taiteilija ta vienankarjalankielisen Kalevalan kuvittaja.
Elämä.
Dobrinin oli Hyvösien šukuo Vienan Munankilahešta. Hiän lopetti Herzenin Venäjän valtijonyliopiston kuvailutaijon tietokunnan. Yliopiston jälkeh hiän myöšty kotipaikkah Vienan Karjalah. Hänen mualaukšet kerrotah karjalaisien kylien kohtaloista ta vienalaisesta elämäntavašta. 1990-luvulla hiän alotti Kalevalan kuvituštyön. Ennein šitä hiän kierti Elias Lönnrotin runonkeruureittie. Vuotena 1988 taiteilija kulki Lönnrotin jäljillä Kainuušša ta mualasi niitä objekteja, kumpasista Kalevalan luoja iče kertou omissa kirjoissa ta matkakertomukšissa. Karjalaisuuvvešta ammultavan Dobrininin tevokšie on pisyväšti Petroskoin taitomusejošša ta Tretjakovin gallerijašša Moskovašša. Dobrinin šai šuomelaisen Kalevalašeuran nuoren taiteilijan tunnuššušpalkinnon vuotena 1989.
Dobrinin šiirty tuonilmaisih pakkaskuušša 2021 pitkäaikasen šairauvven ta koronavirukšen vaivuttamana.
Aihiešta muuvvalla.
Vitali Dobrininin tevokšie
Wp/krl/3. šyyškuuta

3. šyyškuuta uuvven kalenterin mukah on 246. päivä. Vuuvvešta on jälellä 119 päivyä (120 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/4. šyyškuuta

4. šyyškuuta uuvven kalenterin mukah on 247. päivä. Vuuvvešta on jälellä 118 päivyä (119 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/5. šyyškuuta

5. šyyškuuta uuvven kalenterin mukah on 248. päivä. Vuuvvešta on jälellä 117 päivyä (118 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/6. šyyškuuta

6. šyyškuuta uuvven kalenterin mukah on 249. päivä. Vuuvvešta on jälellä 116 päivyä (117 päivyä lisäpäivävuotena).
Šyntynyöt.
1931 – Vladimir Jegorovitš Brendojev, karjalaini kirjuttaja
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/7. šyyškuuta

7. šyyškuuta uuvven kalenterin mukah on 250. päivä. Vuuvvešta on jälellä 115 päivyä (116 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/8. šyyškuuta

8. šyyškuuta uuvven kalenterin mukah on 251. päivä. Vuuvvešta on jälellä 114 päivyä (115 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/9. šyyškuuta

9. šyyškuuta uuvven kalenterin mukah on 252. päivä. Vuuvvešta on jälellä 113 päivyä (114 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/10. šyyškuuta

10. šyyškuuta uuvven kalenterin mukah on 253. päivä. Vuuvvešta on jälellä 112 päivyä (113 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/11. šyyškuuta

11. šyyškuuta uuvven kalenterin mukah on 254. päivä. Vuuvvešta on jälellä 111 päivyä (112 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/12. šyyškuuta

12. šyyškuuta uuvven kalenterin mukah on 255. päivä. Vuuvvešta on jälellä 110 päivyä (111 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/13. šyyškuuta

13. šyyškuuta uuvven kalenterin mukah on 256. päivä. Vuuvvešta on jälellä 109 päivyä (110 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/Piäjärvi (kylä)

Piäjärvi (ven. Пяозерский, P'aozerskij) on kaupunkimaini ašutuš ta kaupunkikunta Karjalan Tašavallan Louhen piirissä Venäjällä.
Istorija.
Šuomelaisien rakentama Piäjärven kylä on peruššettu vuotena 1973.
Muantieto.
Piäjärven kylä on Tuhkajärven rannalla.
Wp/krl/Tuhkajärvi

Tuhkajärvi on Koutajoven vesistöh kuuluja järvi Karjalan Tašavallan Louhen piirissä. Tuhkajärven rannalla on Piäjärven kylä. Tuhkajärveštä virtuau Tuhkajoki, kumpasella on Tuhkapatuna-vesiputouš.
Wp/krl/piäjärvi

Piäjärvi yleisnimenä tarkottau tavallisešti vesistön šuurinta ta merkittävintä järvie. Piäjärvi erisnimenä tarkottau muun muašša šeuruavie muantietehellisie paikkoja:
Wp/krl/Piäjärvi (järvi)

Piäjärvi (ven. Пяозеро, P'aozero) on Koutajoven vesistöh kuuluja järvi, kumpani šijaiččou Venäjällä Karjalan tašavallan pohjoisošašša Louhen piirissä.
Piäjärvi on niitä šyvie vesistöjä, kumpaset ollah oikein mielenkiintoiset kalaššukšen kannalta. Keškišyvyš on 15,4 m, kaikkein šyvin paikka – 49 m, korkopohja on šuuremmalta ošaltah mutani.
Rannat ollah mutkaset, kivikköiset tai čuuruset, mečittynyöt; šuvi- ta toičči itärannat ollah matalammat ta ušeičči šoistunuot. Järvellä on hyvin äijä šuarie ta lakšie.
Kalaššuš Piäjärvellä on mukahtempuava joka vuuvvenaikana. Talvella ta kevyällä koukkuh tarttuu ahven, hauki, harjuš ta šärki. Kešällä ta šykyšyllä šualehekši tulou lohi, nierieš, hauki, harjuš, šiika, ahven ta šärki.
Onnakko Piäjärvi on kuulusa ei vain hyvän kalaššukšen mahollisuolla. Ei ketänä jätä välinpitämättömäkši pohjosen villiluonnon kaunehuš, valkeijen öijen muajilma, konša päiväni laškeutuu ilmarannan tuakši vain pikkaraisekši hetkekši, ta yöllä on valkie, kuin ni päivällä.
Tyynen rajattoman järvenpinnan kaččelomini hil’l’akkaisin iltasin šuattau inehmistä rauhah, ropivon halkojen räiskymini ta lämmitetyn kylyn kaitani šavujuova, kalakeiton ta mečän tuokšuja, onko mitä šitä parempua...
Jalkamiehie šuattau kummekšimah šienien ta marjojen runšauš, luonnonmaisemien moninaisuš.
Lähtehet.
https://web.archive.org/web/20150704123129/http://karelia-sever.ru/kr/north-karelia/pyaozero
Wp/krl/Tuoppajärvi

Tuoppajärvi (ven. Топозеро, Topozero) on Karjalan tašavallan kolmannekši šuurin järvi Luatokan ta Iänisjärven jälkeh. Tuoppajärvi šijaiččou Karjalan tašavallan pohjoisošašša Koutajoven vesistöššä, ta kuuluu Louhen piirih.
Tuoppajärven pinta-ala on 986 nelijökilometrie, pituš – 75,3 km, leveyš – 30,3 km, rantaviivan pituš – 545 km. Järvellä on 144 šuarta, niijen pinta-ala yhteh laškettuna on 63 nelijökm.
Šuurin šuari on länsiošan Pyhäšuari (niise Eläjienšuari). Pyhäšuarešša oli aikoinah vanhauskosien luostari, kumpani hävitettih 1800-luvulla. Elias Lönnrot kävi runonkeräyšmatoillah niise Tuoppajärven Pyhäšuarešša. Järven rannoilla oli ennein monie šuurie kylie, vain monet niistä ovat nykyjäh tyhjennettyinä. 
Šuurin ašutuškeškuš on Kiestinki, kumpani on järven pohjoisrannikolla.
Tuoppajärvi laškou Sohjananjokie myöten luotehiseh, Piäjärveh.
Tuoppajärven luonto ta maisemat ollah erittäin kaunehet. Järven leviemmäššä paikašša vaštarannat ta šuarien ket’ut peittäyvytäh ilmarannan tuakše. Pyštyšuorat kallivorannat vuorotellah čuurušatamojen kera. Šattuu näkömäh niise leveitä kivikköisie tai čuurukorkoja, šoita. Šoilla ta mečäššä on äijä marjua: hilluo, mussikkua, juopukkaista, puolukkua.
Kalaššuš Tuoppajärvellä on mielenkiintoista ta erinäköistä. Lakšiloissa ta lampiloissa on ahventa, šärkie, haukie. Tuoppajärveššä eläy lohi, nierieš, mujeh, šiika, harjuš, kuoreh, hauki, ahven, šärki, lahna, matikka, šäynyä.
Wp/krl/14. šyyškuuta

14. šyyškuuta uuvven kalenterin mukah on 257. päivä. Vuuvvešta on jälellä 108 päivyä (109 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/15. šyyškuuta

15. šyyškuuta uuvven kalenterin mukah on 258. päivä. Vuuvvešta on jälellä 107 päivyä (108 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/16. šyyškuuta

16. šyyškuuta uuvven kalenterin mukah on 259. päivä. Vuuvvešta on jälellä 106 päivyä (107 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/17. šyyškuuta

17. šyyškuuta uuvven kalenterin mukah on 260. päivä. Vuuvvešta on jälellä 105 päivyä (106 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/18. šyyškuuta

18. šyyškuuta uuvven kalenterin mukah on 261. päivä. Vuuvvešta on jälellä 104 päivyä (105 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/19. šyyškuuta

19. šyyškuuta uuvven kalenterin mukah on 262. päivä. Vuuvvešta on jälellä 103 päivyä (104 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/20. šyyškuuta

20. šyyškuuta uuvven kalenterin mukah on 263. päivä. Vuuvvešta on jälellä 102 päivyä (103 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/21. šyyškuuta

21. šyyškuuta uuvven kalenterin mukah on 264. päivä. Vuuvvešta on jälellä 101 päivyä (102 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/22. šyyškuuta

22. šyyškuuta uuvven kalenterin mukah on 265. päivä. Vuuvvešta on jälellä 100 päivyä (101 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/23. šyyškuuta

23. šyyškuuta uuvven kalenterin mukah on 266. päivä. Vuuvvešta on jälellä 99 päivyä (100 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/24. šyyškuuta

24. šyyškuuta uuvven kalenterin mukah on 267. päivä. Vuuvvešta on jälellä 98 päivyä (99 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/25. šyyškuuta

25. šyyškuuta uuvven kalenterin mukah on 268. päivä. Vuuvvešta on jälellä 97 päivyä (98 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/26. šyyškuuta

26. šyyškuuta uuvven kalenterin mukah on 269. päivä. Vuuvvešta on jälellä 96 päivyä (97 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/27. šyyškuuta

27. šyyškuuta uuvven kalenterin mukah on 270. päivä. Vuuvvešta on jälellä 95 päivyä (96 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/28. šyyškuuta

28. šyyškuuta uuvven kalenterin mukah on 271. päivä. Vuuvvešta on jälellä 94 päivyä (95 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/29. šyyškuuta

29. šyyškuuta uuvven kalenterin mukah on 272. päivä. Vuuvvešta on jälellä 93 päivyä (94 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/30. šyyškuuta

30. šyyškuuta uuvven kalenterin mukah on 273. päivä. Vuuvvešta on jälellä 92 päivyä (93 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/1. šajekuuta

1. šajekuuta uuvven kalenterin mukah on 274. päivä. Vuuvvešta on jälellä 91 päivyä (92 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/Louhen piiri

Louhen piiri (, Louhskij rajon) on pohjosin hallintopiiri Karjalan tašavallašša Venäjällä.
Louhen piirin pinta-ala on 22 544 km2, kumpasešta 12 600 km2 on meččyä. Pohjosešša piiri rajottuu Murmanskin aloveheh, eteläššä Kemin piirih ta Kalevalan piirih. Länneššä ta luotehisešša piirin raja šattuu yhteh venäläis-šuomelaisen valtijonrajan kera. Ijäššä piirin raja kulkou Vienanmertä pitin, rantalinja on 200 km.
Piirin hallintokešušta on Louhen kaupunkityyppini ašutuš. Piirissä on kolme kaupunki- ta nellä kyläkuntua. Eläjie on 12 000, niistä 4 000 eläy piirin keškukšešša.
Piirin alovehella on kolme mualiikennehväylyä: Lokakuun rautatie, liittoautotie ”Kola” (M 18), autotie Louhi – Suoperä.
Piiristä löytyy kolme luonnonšuojelualovehta: Paanajärven kanšallispuisto (104 000 ha), kumpani šijaiččou piirin länsiošašša, valtakunnallini rauhotušaloveh “Pol'arnyi krug” (28 300 ha), Kantalahen luonnonpuiston kakši oša-alovehta: Kantalahen perukan šuaret ta Šuurišuari.
Louhen piirin alovehella on ušeita šuurie järvie, šemmosie kuin Tuoppajärvi, Piäjärvi, Kierettijärvi ta Tiikšjärvi.
Kanšainvälini Kuusamo-Suoperän rajanylityšpaikka šijaiččou Louhen piirin ta Šuomen rajalla.
Louhеn piirin kyläkunnat ta niijen ašutuškeškukšet.
Kuntien ašukašluku on vuuvven 2010 väeštönlaškennašta.
Istorija.
Louhen piiri muovoššettih 1920-luvulla yhistämällä entisien Kieretin ta Viččataipalehen kuntien alovehet. Piiri liitettih vähäkši aikua 1960-luvulla Kemin piirih, vain peruššettih vielä šamalla vuosikymmenellä uuvveštah, konša šiih liitettih niise entisen Kiestinkin piirin aloveh.
Wp/krl/Kiestinki

Kiestinki (ven. Кестеньга, Kesten'ga) on vanha karjalaini kylä Vienan Karjalašša Louhen piirissä.
Istorija.
Kylyä mainitah vanhoissa asiekirjoissa ensimmäisen kerran vuotena 1679.
Muantieto.
Kiestinki on Tuoppajärven rannalla.
Wp/krl/Paanajärven kanšallispuisto

Paanajärven kanšallispuisto on kanšallispuisto Karjalan tašavallan luoteisošašša, Louhen piirissä.
Kanšallispuisto peruššettih vuotena 1992. Šen pinta-ala on 1 040 nelijökilometrie, heti rajan takana Šuomešša on Oulangan kanšallispuisto.
Paanajärven kanšallispuistossa on läheš koškomatoin luonto. Eläimistö ta kašvisto on runšašta. 
Puisto on šuanun WWF:n PAN Parks sertifikatin.
Paanajärvi.
Puiston "helmenä" on Paanajärvi, kumpani on 24 km pitkä, 1,5 km levie ta 128 m šyvä. Puiston jokiloissa on äijä koškie ta vesiputoukšie. Vesistöissä on äijä arvokalua.
Wp/krl/24. talvikuuta

24. talvikuuta uuvven kalenterin mukah on 358. päivä. Vuuvvešta on jälellä 7 päivyä (8 päivyä lisäpäivävuotena).
Wp/krl/25. talvikuuta

25. talvikuuta uuvven kalenterin mukah on 359. päivä. Vuuvvešta on jälellä 6 päivyä (7 päivyä lisäpäivävuotena).
Wp/krl/26. talvikuuta

26. talvikuuta uuvven kalenterin mukah on 360. päivä. Vuuvvešta on jälellä 5 päivyä (6 päivyä lisäpäivävuotena).
Wp/krl/27. talvikuuta

27. talvikuuta uuvven kalenterin mukah on 361. päivä. Vuuvvešta on jälellä 4 päivyä (5 päivyä lisäpäivävuotena).
Wp/krl/28. talvikuuta

28. talvikuuta uuvven kalenterin mukah on 362. päivä. Vuuvvešta on jälellä 3 päivyä (4 päivyä lisäpäivävuotena).
Wp/krl/29. talvikuuta

29. talvikuuta uuvven kalenterin mukah on 363. päivä. Vuuvvešta on jälellä 2 päivyä (3 päivyä lisäpäivävuotena).
Wp/krl/30. talvikuuta

30. talvikuuta uuvven kalenterin mukah on 364. päivä. Vuuvvešta on jälellä 1 päivyä (2 päivyä lisäpäivävuotena).
Wp/krl/31. talvikuuta

31. talvikuuta uuvven kalenterin mukah on 365. päivä. Vuuvvešta on jälellä 0 päivyä (1 päivä lisäpäivävuotena).
Šyntynyöt.
1869 – Henri Matisse, ranškalaini taitehmualari ta grafiikkataiteilija (k. 1954)
Kuolluot.
1872 – Aleksis Kivi, šuomelaini kirjuttaja (s. 1834)
Wp/krl/Kišša

Kišša ("Felis catus") on kiššaeläimien heimoh kuuluja kotielukka. Kiššat eletäh 14-20 vuuvven ikähisiksi, no hyvin hoijettuna ta kunnolla šyötettynä ne voijah elyä yli 20 vuottaki. Kiššan iäntelyö kuččutah "n'aukumisekši". Šiäntyös's'äh kišša voit kynšie, ta šillä on ylen näpiet kynnet.
Kišša šyöy pienie jyrsijöitä, ta alkujah še on kešytetty navuimaiseh varjelomah elovaraštoja hiiriltä. Ihmini on pitän kiššoja jo ainakin 10 000 vuotta. Kišša pyytäy hiirie enimmäkšeh yöllä, šillä on hyvä yönäkö. Päivällä kišša makuau missänih lämpimäššä paikašša. Paraš kiššan paikka on kiukualla. Kišša tykkyäy maituo ta lakkiu šitä vajista.
Perintehellisie kiššan nimie ollah Murri, Mirri, Kissi ta Vas'a. Kišša tykkyäy, jotta šitä aina šilitetäh piätä ta šelkyä myöten. Kiššan pentuo šanotah kikiksi.
Wp/krl/Koira

Koira ("Canis lupus familiaris") on hukan alalaji ta ylehini elätti. Še on ihmisen vanhin i tärkehin šiivatta, ta še on kešytetty toinah jo 100 000 vuotta šitten.
Karjalaisilla on ollun koirie jo ammusista ajoista; še oli tarpehellini mečällä käyveššä. Koiran perintehellisie nimie ollah Piku, Halli, Penna, Kaveri, Pilkka, Šepeli, Mučči, Vyötti ta monet muut. Ennein uškottih, jotta riähkä tuli, još koiran iltasetta jätti ("Šillä pitäy hoš nenämuštasen šuuruš illaispalani antua"). Šanottih, jotta koira rupieu itkömäh.
Koirua on šanottu "ihmisen parahakši yštäväkši". Še varottau isäntyä meččäeläimistä tahi vierahista ihmisistä. Kuuntelija koira tottelou isäntyä. Ennein koirat oltih aina nuorašša eikä ne juoštu kylyä myöten irrallah.
Koira šuau kerrallah kakši tahi enemmän pentuo. Kun koiralla ollah pennut, ni šilloin še on äkäni eikä piäššä pentujen luo vierahie ihmisie.
Wp/krl/Venäjä

Venäjä (, "Rossija"), virallisesti Venäjän federatijo () on muajilman šuurin valtijo; šen pinta-ala 17 075 400 nelijökilometrie. Mua ulottuu šekä Europpah jotta Asijah. Venäjän piäkaupunki on Moskova () ta toisekši šuurin linna on Itämeren rannalla šijaiččija Piiteri. Muašša on noin 145 953 200 eläjyä (vuotena 2020). Virallini kieli on venäjä, ka eritenki muan pohjos- ta itäošissa i Kaukazin alovehella on äijän erilaisie vähemmistökielie, kumpasilla ei ušeičči ole virallista ašemua. Presidenttinä ruatau Vladimir Putin.
Venäjän ieltäjä oli kommunistini Neuvoštoliitto, kumpani hajosi vuotena 1991. Šitä ennein oltih Neuvošto-Venäjä ta lyhytaikani Venäjän tašavalta i Venäjän keisarikunta ta Moskovan Venäjä. Venäjä on ošallistun lähi-istorijassa ušeih šuurih voinih, ta še oli yksi toisen muajilmanvoinan voittajavaltijoista. 2000-luvulla Venäjä on käyn voinie vuotena 2008 Gruzijašša ta vuuvvešta 2014 ielleh Ukrainašša.
Wp/krl/Ranška

Ranškan tasavalta () ili Ranška on valtivo läntiseššä Europašša. Muan pinta-ala on 643 801 nelijökilometrie ta väkiluku 67 500 000 eläjyä. Šen piälinna on Paris ta virallini kieli ranška.
Ranška on Europan unionin jäšenvaltivo.
Wp/krl/Mongolia

Mongolian tašavalta ("Монгол Улс") on Aasijašša olija valtijo. Muan pinta-ala on 1 564 116 nelijökilometrie ta väkiluku 3 055 756 eläjyä, joten še on muajilman harvimmin ašuttu valtijo. Šen piälinna on Ulan Bator ta virallini kieli mongoli.
Ammuin Mongolija on ollun muajilman šuurin valtivo, Mongolien valtakunta.
Wp/krl/Igor

Igor () on venälaini miehen etunimi. Še on peräsin pohjasmualašešta etunimeštä Ingvar.
Wp/krl/Norja

Norja (norjakši "Kongeriket Norge" tai "Kongeriket Noreg") on Europan valtivo. Muan pinta-ala on 323 808 nelijökilometrie ta šielä eläy noin 5 356 580 ristikanšua (2019). Šen sussietoja ollah Ruočči, Šuomi a pieneltä matalta niise Venäjä. Pinta-alaltah varšinaini Norja on kolmannekši šuurin Pohjasmua. Muan piälinna on Oslo.
Norjan valtivomuoto on peruššušlajillini monarhija. Muan virallini kieli on norja, kumpasen kakši muotuo ollah kirjanorja ta uušinorja. Pohjas-Norjassa paissah niise vähemmistökielinä saamie ta kvenie.
Wp/krl/Israel

Israel Valdukundu (מדינת ישראל) on valtio Aziiässa. Sen piälinnu on Jerusalem.
Wp/krl/Iran

Iran, virallisešti Iranin Tašavalta, (pers. ایران) on valtivo Aasijašša. Šen piälinna on Teheran.
Wp/krl/Oulu

Oulu on linna Šuomešša Pohjois-Pohjanmaan muakunnašša. Šielä eläy noin 205 750 ristikanšua (30.6.2020).
Wp/krl/Kanada

Kanada (, ) on valtivo Amerikašša. Muan pinta-ala on 9 984 670 nelijökilometrie ta väkiluku 37 602 103 eläjyä. Šen piälinna on Ottawa ta virallišet kielet englanti ta ranška.
Wp/krl/London

London () on Britannian piäkaupunki.
Wp/krl/Osama bin Laden

Osama bin Laden (1957 - 2011) oli saudiarabijalaini terroristi.
Wp/krl/Vladimir Putin

Vladimir Vladimirovič Putin (, 7. šajekuuta, 1952) on Venäjän presidentti.
Wp/krl/2. tuiskukuuta

2. tuiskukuuta on gregoriaanisen kalenderin muguan vuoden 33 päivy. Vuodesta on jäljellä 332 päivyä (333 päivyä kargavusvuonna).
Wp/krl/1. tuiskukuuta

1. tuiskukuuta on gregoriaanisen kalenderin muguan vuoden 32 päivy. Vuodesta on jäljellä 333 päivyä (334 päivyä kargavusvuonna).
Wp/krl/3. tuiskukuuta

3. tuiskukuuta on gregoriaanisen kalenderin muguan vuoden 34 päivy. Vuodesta on jäljellä 331 päivyä (332 päivyä kargavusvuonna).
Syndyneitä.
1898 - Alvar Aalto, (k. 1976)
Wp/krl/Salmi

Salmi () on kylä Karjalan tašavallan Pitänrannan piirissä.
Wp/krl/4. kevätkuuta

4. kevätkuuta uuvven kalenterin mukah on 63 päivä. Vuuvvešta on jälellä 302 päivyä (303 päivyä lisäpäivävuotena)
Wp/krl/Europpa

Europpa on muanoša pohjosella pallonpuoliskolla. Pohjosešša šen rajana on Pohjoni jiämeri ta länneššä Atlantin valtameri. Europan pinta-ala on 10 miljonua nelijökilometrie ta šielä eläy yli 700 miljonua henkie, mi on läš 10 prosenttie koko muajilman eläjistä. Yheššä Aasijan kera Europpa muuvvoštau Eurasijan manterehen. Europašša on 51 valtivuo. 28 Europan muata muuvvoššetah Europan unioni.
Nimi Europpa tulou toinah kreikkalaisen mifologijan prinsessa Europašta, kumpani joutu häräkši muuttunuon Zeusan kuapnimakši. Toisen teorijan mukah nimi tulou foinikijalaisien päiväsenlaškuo tarkottajašta šanašta "ereb".
Europan valtivoita:
Wp/krl/Pol'ša

Pol'šan tašavalta ili Pol'ša, toičči šuomen ta viron mukah Puola (polš. "Rzeczpospolita Polska") on valtijo Itä-Europašša. Šen piäkaupunki on Warszawa. Muan pinta-ala on 312 679 nelijökilometrie ta väkiluku 38 483 957 eläjyä, ili še on 36. šijalla rahvahan lukumiärän mukah ta 69. šijalla pinta-alan mukah. Virallini kieli on pol'ša.
Pol'ša šijaiččou Europan muantiijollisešša keškiošašša Itämeren rannalla. Šen rajasussietoja ollah Venäjän Kaliningradin aloveh, Liettua, Valko-Venäjä, Ukraina, Slovakija, Čekki ta Šakša. Puolalla on vanha valtijollini perinneh, ka viimekši še iččenäisty enšimmäisen muajilmanvoinan aikah Venäjän keisarikunnašta.
Wp/krl/13. sulakuuta

13. sulakuuta uuvven kalenterin mukah on 103 päivä. Vuuvvešta on jälellä 262 päivyä (263 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/14. sulakuuta

14. sulakuuta uuvven kalenterin mukah on 104 päivä. Vuuvvešta on jälellä 261 päivyä (262 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/15. sulakuuta

15. šulakuuta uuvven kalenterin mukah on 105. päivä. Vuuvvešta on jälellä 260 päivyä (261 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/18. sulakuuta

18. sulakuuta uuvven kalenterin mukah on 108 päivä. Vuuvvešta on jälellä 257 päivyä (260 päivyä lisäpäivävuotena).
Kuolluot.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/19. sulakuuta

19. sulakuuta uuvven kalenterin mukah on 109 päivä. Vuuvvešta on jälellä 256 päivyä (257 päivyä lisäpäivävuotena).
Kuolluot.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/21. sulakuuta

21. sulakuuta uuvven kalenterin mukah on 111 päivä. Vuuvvešta on jälellä 254 päivyä (255 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/Tulioruža

Tulioruža on ammundaneuvo, mi ambuu suurinäbevyksizie bul’kkie libo granuattoi palandareaktivossa rodiejien guazuloin avulla. Tulioružoissa käytetäh tavan mugah porohkua, štobi rodiis näbie palandareaktivo. Vanhemmissa ammundaneuvoloissa käytettih rikistä, hiilestä da salpedrasta luajittuo mustua porohkua, a uuvemmissa tehokkahembua savutoinda porohkua libo cel’l’ulozanitruattua, kumbaista on käytetty tulioružoissa jo 1800-luvun lopusta suaten.
Tulioružoi on kahta eri piäluaduo: käzioružoi da puuškie. Käzioružat ollah ristikanzan kannettavat ammundaneuvot, a puuškat tuassen lavalla azetettavie tuliammundaneuvoloi, kudamien kaliibra on suurembi 20 mm:ie. Käzioružoissa da vanhoissa puuškissa zapruavana oli tavan mugah bul’kka libo puuškassa juadra, mi ammutah matkah porohkan avulla, a sen syväimessä ei ole räjähysainehta. Uuvenaiguzilla puuškilla (1700-luvun lopusta suaten käytettylöillä) ammutah granuattoi, mit räjähetäh, konza ozatah pualih libo ielpäin azetetun lendoaijan proijittuo ilmassa. Jälgimäzet jagavutah vie ilmapuolissusgranuattoih da šrapneliloih.
Viime vuozisadoin aigah tulioružat ollah oldu vallalla olija ammundaneuvoluadu. Uuvenaiguni vojuičenda on myöhäzestä renessanzasta suaten nojaudun tulioružoih da vaikuttan äijän voinahistorijah da historijah ylehes.
Läheh.
https://fi.wikipedia.org/wiki/Tuliase
Wp/krl/Čičiliusku (teatteri)

Čičiliusku (suom. Sisilisko, ven. «Ящерка», «Чичилиушку») on ainut koko muajilmašša karjalan kielellä esiintyjä kuklateatteri. Ajatuš karjalankielisen kuklateatterin peruštamisešta šynty karjalaisien kanšalaisjärještöjen etuštajien kešen. Karjalan Rahvahan Liitto ta Kanšallisien kulttuurien keškuš autettih teatterie noušša jaloilla. Enšimmäini kerähmö, kumpaseh tultih Petroskoin valtionyliopiston Itämerenšuomalaisien kielien ta kulttuuurin tietokunnan opaštujat ta piäštökkähät piettih kevätkuušša 2005 vuotena. Teatteri näyttelöy karjalan kielen livvin ta varšinaiskarjalan murtehella. Čičiliuškun artistat ollah Petroskoin yliopiston Itämerenšuomalaisien kielien ta kulttuurin tietokunnan opaštujie ta piäštökkähie. Kaikin ollah ympäri Karjalua kotosin, eri karjalaisista kylistä päin.
Simvolisen Čičiliusku-nimen annettih iče nuoret artistat. Vet čičiliusku on vikkelä, ketterä ta tavottamatoin. Tällä elukalla on pitkä häntä, min še voit heittyä pois vahinkon lähestyössä, ta kotvasen ajan piäštä šillä kašvuau uuši häntä. Niin ni teatterissa yliopiston piäštökkähien tilalla tullah enšimmäisien kurššien opaštujat ta niin šäilyy jatkuvuš. Tämä emblemi hyvin paššuau artistojen univormuh – kirkkahih oranššinvärisih urheilupaitoih.
Teatterilla on kuuši näytelmyä:
Kuin hukka vasikalla muamona oli (2005) 
Tämä näytelmä kertou hukašta, kumpani eläy čomašša ihmehmečäššä ta toičči varaštau ihmisiltä kanoja. Ka kerran šattu hänellä varaštua pienen hyväččäisen vasikan. Näytelmän kuluos’s’a hukašta tulou oikein huolehtija muamo vasikalla, kumpani kašvau šuurekši häräkši. 
Sinipetra (2006)
Näytelmän pohjana ollah karjalan rahvahan starinat Sinipetra ta Mušta lammaš. Näytelmän tapahtumat kuvatah tavallista karjalaista kylyä, kumpasešša eletäh Anni-tyttö ta hänen muamo, čuarilua, mistä Annilla löytyy Vasselei-čuarinpoika. Nuoret mielisselläh toini toista, ka Šyöjätär ta hänen Ulli-tytär yritetäh haittua tätä kaunista rakkahutta. 
Varis (2007)
Näytelmän pohjana on rahvahan laulu variksešta. Varis-näytelmä kertou tavallisien kyläläisien elämäštä: ukošta ta akašta, ket šuatetah omua Marppa-punukkuah miehellä, pahanruatajan Vas’ka-šulhasen naimahommista ta miliisimieheštä, kumpani yrittäy panna koko kylövehen kurih. 
Samovuara (2009)
Nelläs on Samovuara-näytelmä Jaakko Rugojevin šamannimisen kertomukšen mukah. Šen enši-ilta oli oraskuušša 2009, Karjalan Rahvahan Liiton juhlakokoukšešša suomelais-ugrilaisen koulun tiloissa.
Koirien Kalevala (2012)
Koirien Kalevala-näytelmä pohjautuu Mauri Kunnaksen šamannimiseh tevokšeh. Karjalan rahvahallini Čičiliušku-kuklateatteri esitti uuvven karjalankielisen Koirien Kalevala -näytelmän šulakuušša 2012 KT:n Kanšallisen teatterin lavalla. 
Mie olen tipa, šie olet tipa (2015)
Vesselä, naiivi näytelmä näyttäy, jotta muamon pitäy olla lapšien lähellä, eikä koko ajan töissä. Toini propleema on še, jotta ei ole olomašša vierahie lapšie, ei voi olla orpoja eikä hylättyjä lapšie.
Kuin akat mužikkua juattih (2016)
Tämän näytelmän enši-ilta oli 9.6.2016. 
Aihiešta muuvvalla.
Čičiliušku Nuoren Karjalan saitalla
Wp/krl/Krippi

Krippi on korkien kuumien noššattava viirussitartuntahini, kumpani etenöy kulkutautina eritenki talven aikah. Krippiviirussit eletäh erimoisissa elukoissa, a toičči muotouvutah viirussikantoja kumpašet iskeyvytäh ihmisehki.
Krippiviirussi.
Krippiviirussi on libidivaippani ortomyksoviirussi. Viirussie on A-, B- ta C-lajija, kumpasista A-viirussi on ylehisin tauvinaiheuttaja. 
Kripin simptomit.
Ylehisimmin krippi alkau äkkie korkiella kuumiella, kumpaseh lisäytyy kipuja lihakšissa ta piänkipu. Rikeneh läsintäh kuuluu niisi kuiva ryvintä ta toppa. Lihaškipu voi alkua jo ennein kuumien noušuo. Kuume voi keštyä kolme-šeiččemen päivyä. Heikko olo voi jatkuo 1-2 netälie. 
Toičči krippi voi aiheuttua vakavie jälkivaikutukšie, kuten jälkitautina keuhkokuumien. 
Kripin välttämini.
Krippi leviey mikropisarojen kautti esimerkiksi aivaštautuossa. Krippi kuuluu tarttuvimpih tautiloih ta sen välttämini käsien pešun ta tervehyönhuollon avulla on ylen jykietä. Krippikautena 5-20 % ristikanšasta šuau infektijon. Varmin keino tartuntahisen välttämisekši on ruvituš.
Wp/krl/22. sulakuuta

22. sulakuuta uuvven kalenterin mukah on 112 päivä. Vuuvvešta on jälellä 253 päivyä (254 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/23. sulakuuta

23. sulakuuta uuvven kalenterin mukah on 113 päivä. Vuuvvešta on jälellä 252 päivyä (253 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/24. sulakuuta

24. sulakuuta uuvven kalenterin mukah on 114 päivä. Vuuvvešta on jälellä 251 päivyä (252 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/26. sulakuuta

26. sulakuuta uuvven kalenterin mukah on 116 päivä. Vuuvvešta on jälellä 249 päivyä (250 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/27. sulakuuta

27. sulakuuta uuvven kalenterin mukah on 117 päivä. Vuuvvešta on jälellä 248 päivyä (249 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/Kyykkä

Kyykkä on vanha karjalaini peli, kumpaista pelattih Karjalašša jo ammuin. Pelin nimi tulou Vienašta. Itä-Karjalašša še tunnettih kol’l’oi- tahi kriukka-nimellä, Pohjois-Karjalašša vähä yhenmoini peli oli keili, Kannakšella linnapeli, Inkerissä poppi, Virošša kurnilöömine ta Venäjällä gorodki (городки).
Wp/krl/Koirien Kalevala

Koirien Kalevala on Mauri Kunnaksen kirja Kalevalašta. Ensimmäini, suomenkielini, painos ilmešty vuotena 1992 ta vuotena 2010 ilmešty Koirien Kalevala vienankarjalakši. Kuvituksena kirjašša on Mauri Kunnaksen mualavukšie, kumpasien pohjalla on Akseli Gallen-Kallelan Kalevala-mualavukšet.
Uhtua-Seuran johtokunnan jäšen Jarmo Rantanen ehotti vuotena 2009, jotta Mauri Kunnakšen mainijo ta muajilmankuulu lapšien ta ruavahien yhtehini Koirien Kalevala voitais kiäntyä vienakši, kun esimerkiksi Uhtuon kielipešäššä ei ole lapšilla paššuajie kirjoja. Kirjan kiännöš- ta kuštannušoikeuvet ehotti Karjalan Šivissyššeuralla puhienjohtajana (2009–2011) toimija Kari Kemppinen.
Kirjan tekstin kiänti Nad’a Lutohina, kumpani ruato ennein eläkkehellä šiirtymistäh Uhtuošša toimijan kielipešän opaštajana. Hänen ammattitaito lapšien kera ruatuas’s’a on lumuovua luvettavua kirjan šivuloilta. Nad’a Lutohina oli matašša Helsingin kirjameššuloilla 2010 (KŠŠ:n ošaštolla), missä hiän luki kirjašta vienankielisie näytteitä: – Vaka vanha Väinämöini, tietäjä ijän ikuni, oli koiraheimon šuuri tietäjä, loiččujen laulaja ta mahtimieš. Häneštä kerrottih jo šilloin, kun muajilma luotih.
Koirien Kalevala vienankarjalakši – kirjua, kumpasešta on tullun oppikirja, kielipešien pienryhmillä, koululuokilla, muilla oppilaitokšilla, kirjaštoilla… erityisešti Vienan Karjalašša, myöy Karjalan Šivissyššeura ry, šamoin kuin kaikki hyvin varuššetut kirjakaupat Šuomešša.
Wp/krl/Itkuvirši

Itkuvirret tahi "itut" ollah eryähissä tilantehissa esitettyjä valitušrunoja, kumpaset improvisoijah perintehisistä aineksista.
Miäritelmä.
”Itkuvirret vois yleisešti miäritellä improvisoijen esitetykši valitušrunouvekši, kumpani kuitenki šeuruauperintehellistä šanailmaisuo. Šen piäasiellisena elinympäristönä on oltu eryähissä ihmiselämän taitehkohissa järješšetyt erojaisriitit.”
Täh Lauri Hongon miäritelmäh voit lisätä še, jotta itkuvirret ollah itämerenšuomelaisilla kanšoilla etupiäššä naisien runoutta, naisien halliččoma traditijo, kumpani rituaali-itkujen lisäkši kattau kaikki naisien elämäh liittyvät yksityisetki murehenaihiet. Näitä viimemainittuja itkuja šanotah tilapäisituiksi ta arkielämäh liittyviksi. Aili Nenola-Kallion mukah ne voit jakua nelläh ryhmäh: 1) autobiografisih itkuih, 2) itkuih omilla lapšilla, 3) itkuih yštävillä tahi nuapuriloilla ta 4) itkuih keryäjillä ili palkiččomisitkuih. Riitti-itkuja esitettih hautajaisissa ta häissä šekä šotah tahi armeijah läksijän miehen jiähyväisissä (rekryytti-itkut).
Itkuvirret itämerenšuomalaisilla kanšoilla.
Itämerenšuomelaisista kanšoista itkuviršijä on karjalaisien lisäkši esitetty lyydiläiset, vepšäläiset, inkeroiset, vatjalaiset ta šetukaiset. Itkuvirši-laji šäily pitemmälti inkeroisilla ta karjalaisilla, kumpiki esitti itkuviršijä omalla tavallah. Itkuviršijä esitettih laulaen, melodijan kera. A. O. Väisänen on kerännyn, nuotintan ta tutkin itkujen melodiikkua. Hiän kirjuttau, jotta itkuvirši voit enši kuulemalta tuntuo loputtomalta melodijalta, kumpasen vain väliajat ta nyyhkytykšet keškeytetäh, kuitenkin yksityiskohtaisempi tarkaštelu näyttäy, jotta šävelien pitäštä jonošta erottuu melodisie kokonaisuukšie.
Hautajaisrituaali.
Karjalašša tärkein ta pitimpäh šäilynyt itkuviršien elinympäristö oli monivaiheni hautajaisrituaali. Kuolinitkuja esitettih kuoloman hetkistä vainuan viimesih muistajaisih. Esimerkiksi Vienan Karjalašša hautajaisien kuluos’s’a esitettih äšen 35 pakollista kuolinitkuo. Itkušanoin lähetettih terveisie tuonilmaisih, hyväššeltih vainuata tahi ”noššettih kalman kanšua”, jotta nämä tultais vaštah kynttilien kera eikä tuonen koirat haukuttais uutta tulokašta. Hiämenoissa ituilla on käsitelty moršiemen eruo koistah ta šuvuštah, valmisseltu hänen šiirtymistäh uuteh ašemah ta liittymistäh uuteh šukuh. Niinpä itkömini oli tärkie oša rituaalija ta šen avulla vainua piäsi turvallisešti tuonpuoliseh ta moršien miehol’ah.
Arkielämän itut.
Arkielämän ituissa naiset ilmaistih huolet lapšistah ta heimolaisistah, valitettih vaikiešta elämäštä, tahi kiitettih vaikkapa nuapurija tai kanšanrunouven keryäjillä. Naisella itut merkittih mahollisuutta avata šyväimen ta ilmaista tuntehet, kumpaset painettih hänen mieltäh. Iänellä itkömini autto keštämäh kohtalon kolhuja, še anto henkistä helpotušta ta autto elämäh etehpäin, kun šai šanotukši kaiken, mi šyväintä paino. Itkömini oli eryänlaista terapijua ta katarsista, kumpaista naiset višših vaistomaisešti käytettih vaikeissa tilantehissa.
Wp/krl/Enšiarki

Enšiarki on netälin enšimäini päivä. Enšiarkena netäli alkau. Monešša muašša, niise Suomešša, enšiarki on alkujah ollun netälin toini päivä, onnakko Venäjäššä ta Virošša še on aina ollun enšimmäini. Enšiarkie ennein on pyhäpäivä ta šen jälkeh tulou toiniarki.
Wp/krl/Toiniarki

Toiniarki on netälin toini päivä. Šiitä ennein on enšiarki ta šen jälkeh on serota.
Wp/krl/Serota

Serota on netälin kolmaš päivä. Šiitä eklein oli toiniarki ta huomena on nelläšpäivä.
Wp/krl/Nelläšpäivä

Nelläšpäivä on netälin nelläš päivä. Šitä ennein on serota ta šen jälkeh on piätinččä.
Wp/krl/Piätinččä

Piätinččä on netälin viijes päivä. Šiitä eklein oli nelläšpäivä ta huomena on šuovatta. Piätinččä-šana tulou venäjän kielen šanašta Пятница (pjatnica). Venäjän пятый (pjatij) merkiččöy karjalakši "viiješ".
Wp/krl/Šuovatta

Šuovatta on netälin kuuves päivä. Šiitä eklein oli piätinččä ta huomena on pyhäpäivä. Šana šuovatta tulou venäjän kieleštä (ven. Суббота, subbota), kumpaseh še on tullun jeyrein kieleštä (ivritiksi שַׁבָּת, šabbát).
Wp/krl/Pyhäpäivä

Pyhäpäivä on netälin seiččemes päivä. Šiitä eklein oli šuovatta ta huomena on enšiarki.
Wp/krl/Karjalan kielen murtehet

Karjalan kielen murtehet kielitieteheššä ryhmitelläh kahteh piäryhmäh: varšinaiskarjalah ta aunukšenkarjalah ili livvih. Varšinaiskarjala jakautuu vienankarjalah (ili pohjoiskarjalah) ta šuvikarjalah, kumpaseh kuulutah šamoin tverinkarjalaismurtehet. Karjalan tašavallašša tavallah pietäh kolmantena piäryhmänä lyydiläismurtehie, kuitenki muuvvalla ollah šitä kantua, jotta ne murtehet muovoššetah eri kielen. Eryähät tutkijat pietäh šamoin eri kielinä varšinaiskarjalua ta aunukšenkarjalua.
Varšinaiskarjalan murtehet.
Vienankarjalaismurtehie paissah näillä alovehilla: Kieretti, Oulanka, Kiestinki, Vitsataipale, Pistojärvi, Uhtuo, Vuokkiniemi, Šuomuššalmen Hietajärvi ta Kuivajärvi, Kontokki, Jyškyjärvi, Puanajärvi, Ušmana,
(šuvikarjalaismurtehie) Tunkuo, Šuikujärvi, Repol’a, Rukajärvi, Puatene, Mäntyšelkä, Porajärvi, Ilomantsi, Korpišelkä, Šuojärvi, Tver’, Tihvinä, Valdai, Suistamo ta Impilahti.
Pohjoset murtehet erotah šuvimurtehista mm. šiinä, jotta niissä ei ole šeuruavie šoinnillisie konšonanttija: b, d, g, z ta ž, vain šoinnittomat p, t, k, s ta š. Raja kuitenki ei ole jyrkkä, nš. šiirtymämurtehissa murrehpiirtehet vaihellah.
Livvinkarjalan murtehet.
Livvinkarjalaisie murteihie paissah näillä alovehilla: Šuojärven Hyršylänmutka, Šalmi, Tulemajärvi, Munjärvi, Säämäjärvi, Vieljärvi, Vitele, Kotkatjärvi, Aunukšen kaupunkin ympäristö (mm. Nekkulan ta Riipuškalan kylät) šekä Konduži (Lotinanpelto).
Livvinkarjala eruou varšinaiskarjalašta monešša šuhtehešša, yksi šelvimmin huomattava on šananloppusien a:n tai ä:n muuttumini u:kši tai y:kši tietyissä tapahukšissa.
Lyydin kieltä on paistu Aunukšen kannakšella Syväristä Pohjois-Aunukšeh šuate ulottuvalla kapiella kaistalehella šuurimmakši ošakši livvin alovehen itäpuolella. Lyydin murtehet juatah kolmeh ryhmäh: Kontupohjan piirissä pakasijat pohjoislyydit, Priäžän piirissä pakasijat keškilyydit ta Aunukšen piirissä pakasijat Kuujärven lyydit.
Wp/krl/Viljandi

Viljandi (saks.: "Fellin") on Viljandimuan muakunnan piälinnu Viron keskipuolel. Sen rahvaslugu on lähes 19 000.
Histourii.
Histourien lähtölöis Viljandii enzi kerdua mainitah vuvvennu 1211, ga on tietois, ku sie eli rahvastu jo viikinguaijal. 1300-luvul Hansaliiton aigah Viljandi oli yksi Itämeren alovehen hansalinnois. Liivin voinan aigah (1558-1583) da Pol'šan-Ruočin voinan aigua Viljandi oli voinutanderennu.
Viljandi tänäpäi.
Linnan nähtävyksis pidäy mainita vuvvennu 1866 nostettu Pyhän Puavilan kirikkö, 1600-luvul nostettu Pyhän Jaanan kirikkö. Tundiettuloi muamerkilöi on 30-metrihine vuvvennu 1911 luajittu vezitorni.
Rahvahanmuuzikan festivuali.
Viljandis pietäh joga heinykuudu rahvahanmuuzikan festivuali.
Wp/krl/Kanteleh

Kanteleh (viena: kannel, kanteleh; livvi: kandeleh) on Karjalan ta Šuomen kanšallisšoitin, kumpani on šamoin muuvvalla Itämeren alovehella hyvin tunnettu kielišoitin. 
Rakenneh ta istorija.
Perintehiseššä kantelehešša on viisi kieltä, ta ne on kiinnitetty yheštä puusta koverrettuh runkoh, kumpani on alapuolelta avoin. Viisikielisen kantelehen nykyaikasempi niin šanottu kakšipuini malli on koverrettu piältä ta katettu kaikukannella. Myöhemmin kanteleh on levennyn kokonaisekši šoitinperehekši, kumpaseh kuuluu erikokosie akustisie ta šähkökantelehie.
Vanhimmat tovissukšet kantelehšoittimista (muun muašša šuomelaini "kanteleh", virolaini"kanteleh", latvijalaini "kokle" [laušutah "kuokle"], liettualaini "kanklės" ta venäläini "gusli") ollah nähtäväšti novgorodilaiset šekä Puolan Opolen ta Gdańskin 900–1400-luvulta peräsin ollah arkeologiset löyvökšet. 
Kanteleh esiintyy kanšanrunouvešša, ta Kalevalašša še on Väinämöisen šoitin.
Kantelehen perinnehtä kannattau ta kehittäy Šuomešša Kanteleliitto. Kantelehen nykyni kehityškauši alko 1970-luvun lopulla Kanteleliiton käynnistämänä.
Šuomen kantelehmusejo on Jyväskyläššä.
Kantelehšoittimet eri kanšoilla.
Tunnettuja kantelenšoittajie 
Ennein šotie kuulusimipie kantelenšoittajie oli Shemeikkojen runonlaulajašuvun jäšen Teppana (Teppo) Jänis. Kuulusimpie kannelmuasterija on professori Martti Pokela. Monet tunnetut kantelenšoittajat ollah kotosin Huapavejen kantelenpitäjäštä. Pokelan lisäkši huapavetisie kuulusie kantelehenšoittajie ollah esimerkiksi Antti Rantonen ta Pasi Jääskeläinen. Nykyjäh paikkakunnalla ruatau ušeita perintehisen šoiton yhtövehie, muun muašša šuurkokohpano Jokilaaksojen kantelet. Šähkökantelen tunnetuimpie šoittajie ollah musiikin tohtorit Hannu Saha ta Timo Väänänen, Eva Alkula, Senni Eskelinen, Anttu Koistinen ta Juha Jyrkäs.
Wp/krl/Vantaa

Vantaa on linna Šuomešša Uusimaan muakunnašša. Šielä eläy 235 768 ristikanšua (30.6.2020).
Wp/krl/Lahti (linna)

Lahti on linna Šuomešša Päijät-Hämeen muakunnašša. Šielä eläy noin 119 884 ristikanšua (30.6.2020).
Wp/krl/Kuopio

Kuopio tahi Kuopijo on Šuomen linna. Šielä eläy noin 119 076 eläjyä (30.6.2020). Kuopijo on Pohjois-Savon muakunnan piälinna.
Wp/krl/Pori

Pori on linna Šuomešša Satakunnan muakunnašša. Šielä eläy noin 83 790 ristikanšua (30.6.2020).
Wp/krl/Ruočin kieli

Ruočin kieli ili ruočči (ruoč. "svenska") on pohjoisgermanini kieli. Muamonkielenä šitä pakajau noin 10 miljounua ristikanšua piäasiešša Ruočissa ta Šuomešša. Ruočin lähišukukielie ollah muut pohjoisgermaniset kielet tanška, norja, islanti ta fiäri. Kaikki ne polveuvutah muinasnorjašta, kuta puhuttih viinkinkit. Ruočči on toini Šuomen kahešta virallisešta kieleštä.
Wp/krl/Valamon manasteri

Valamon manasteri (ven. "Валаамский монастырь") on miehien stavropigialine manasteri Luadogan järven Valamon suarel. Suomen Heinäviele nostettih voinien jälgeh manasteri, kudamua kučutah Uvvekse Valamokse libo sežo Valamokse.
Valamon manasterin histourii.
Yhtes vahnas kirjutukses on sanottu nenga: ”1329 vuon kezäl Valamon suarel eli vahnu uskovaine ristikanzu Sergii. Vuonnu 1393 sinne tuli German”. Pyhien Sergien da Germanan jiännökset ollah nygöi Spuasan Elvyttämizen kirikön ual. Toine konseptsii sanou, gu manasteri oli perustettu läs X – XI – vuvvensualois. Avraam Rostovilazen elaigukirjutukses on sanottu, gu häi oli Valamos X – vuvvensuas. Vie sit oli sanottu, gu Sergien da Germanin 
pyhäjiännökset oldih siirretyt Novgorodah vuvvennu 1163.
Melgo tovveline Valamon histourii algau XIV – vuozisuaspäi. Valamon histouries oli sanottu, gu se manasteri oli perustettu vuvvennu 1407. Vaigu se ei ole juuri päivytys. 
XVI – vuozisuale Valamoi suaristos eli enämbi 600 monahua. Vaigu sen jälles, konzu ruoččalazet tuldih piäle, manasteri tyhjeni. 
Vuozinnu 1179 – 1180 oli nel'l'as da jälgimäine Pyhien Sergien da Germanin jiännöksien siirdymine Novgorodaspäi Valamole. Konzu pyhäjiännökset tuodih suarele, net oldih sit paikal, konzu nygöi on Pokrovskoin časounu. 
Vaigu on olemas toine nägökulmu, gu jiännöksien siirdymine suarele tapahtui vuvvennu 1182. Da vie kirikön tiedo ei anna tärgielöi tiedoloi, gu tätmä jiännöksen siirdymine oli nel’l’as. Tämä oli kirjutettu ”Opovedis”. Vuvves 1192 igumenu Martirii nosti Valamol kirikkö niminke Spuasu Hospodan Iisuusu Hristosan. Tämä aziakirjutus oli kirjutettu aigukirjas da pyhä Igbatii (Br’ančaninov tovesti sen). 
Eriluaduzis vuozis Valamos elittih pripodobni Arseni Konevskij, Savvati Solovetskii, Aleksandr Svirskii, Solovetskoin igumen Paisii. 
Vuvvennu 1581 Valamol oli rutto da manasteris kuoltih 37 monahua da 47 poslušniekkua.
Wp/krl/Kotkatjärvi

Kotkatjärvi on karjalaini kylä ta mualaiskunta Aunukšen piirissä Karjalan tašavallašša. Vuotena 2013 kyläššä ta šen lähikylissä on elän 1229 ristikanšua.
Wp/krl/Italija

Italijan tašavalta tahi Italija on tašavalta Etelä-Europašša. Italijan pinta-ala on noin 300 000 nelijökilometrie ta väkiluku noin 61 miljonua. Italijan nuapurimaita ollah Ranška, Šveitsi, Itävalta ta Slovenija ta lisäkši Italijan sisällä ollah Vatikani ta San Marino. Šuapašta muissuttavan ulkomuotoh takie Italijua kuččutah ”šuapašmuakši”.
Italijan piälinna on Roma. Ušeimmat italijalaiset paissah muamonkielenä italijua, ta muašša paissah niise monie muita kielie. Italijan šuurin uškontokunta on katoliset.
Nykyhini Italijan aloveh on ollun muinoin Rooman valtakunnan yjinalovehta. Imperijan hajottuo vuotena 476 aloveh jakautu lukusih pienih ruhtinaškuntih. Italijan valtivo peruššettih vuotena 1861.
Wp/krl/Antsla

Antsla on 1650 eläjän linnu Võrumaan muakunnas Estounies. Linnu on sijoitunnuhes Võrus 35 km päivännouzupuoleh da se on Antslan kunnan keskus.
Histourii.
Antsla on mainittu enzimäzen kerran 1300-luvul, konzu sit käytettih nimitysty Anzen. Nygösty nimie Antsla käytettih enzimäzen kerran virallizesti Estounien enzimäzel iččenäzel aigukavvel.
Linnanoigevuksen Antsla sai vuvvel 1938. Toizen muailmanvoinan aigua suuri oza linnas hävitettih. 1960-luvul linnan kehitys algoi hidastuo.
Wp/krl/Kinnermägi

Kinnermägi (myös Kinermy, Kinerma) (, ) on kylä Vieljärven lähäl Priäžän kanzallizes piiris Karjalan tazavallas Ven'al. 
Kinnermäin kyläs on säilynyh vahnoi karjalazii kodiloi. Rahvas elettih kyläs jo 1500-luvul. Nygöi kylän keskukohtannu on Smolenskoin jumalanmuaman 1700-luvul nostettu časounu, sen ymbäri on 17 taloidu, kudamis kaikis vahnembat on srojittu 1800-luvul da 1900-luvun allus. Kinnermägi on Karjalan tazavallan kulttuuruhistourillizii suojelukohtii.
Vuonnu 2001 perustettu "Kinnermäen ystävät ry" rubei elävyttämäh kylän karjalastu elaigua da suojelemah alovehen rakendusperindyö. Tavoittehennu on luadie Kinnermäis nengoine karjalazien keskus, kuduas tuliel aigua nuorilgi on tulevažuttu da ruaduo.
Kinnermäis on muzei. Kyläs voibi olla yödy da syvvä.
Wp/krl/Võron kieli

Võro ili võru on Kuakkois-Viron alovehellini alkuperäskieli. Istorijallisesti šitä on pijetty yhtenä viron šuvimurtehista, ka nyjyäh še luvetah useičči omakši kielekši. Viron ta võron puhujat maltetah toisieh, ta lähes kaikki võron pakisijat ošatah niise viruo. Võruo pakisou noin 70 000 ristikanšua Võrun, Põlvan ta ošačči niise Tarton ta Valgan muakunnissa. Võron pakisijat (võrolaiset) ollah kanšalliselta identitetiltäh virolaisie ja ušoltah enimmäkšeh luterilaisie.
Vuuvven 2011 väještölašennašša võruo pakisi Virošša 87 048 henkie.