tartuNLP/wikipedia-smugri-20251201 huggingface dataset:
Wp/krl/Vimbu

Livvikse vimbu, suvikarjalakse vimba, vienankarjalakse vimpa ("Vimba vimba") on särgikaloin heimoh kuului kala.
Karjalankieline nimi.
Kalan karjalankieline nimi on muokattu täh artikkelih näh kalan suomenkielizes nimes "vimpa", kudai mustoittau samal sen tiedehellistygi nimie.
Wp/krl/Karassu

Karassu libo karassi ("Carassius carassius") on särgikaloin heimoh kuului kala.
Wp/krl/Korbiaine

Livvikse korbiaine, suvikarjalakse korbieni ("Leuciscus leuciscus") on särgikaloin heimoh kuului kala.
Kalan nimi.
Kala tunnetah karjalan kielen lizäkse nimel korpiainen sežo Päivännouzu-Suomen paginluadulois Pohjas-Karjalan muakunnan alovehel. Toine tavalline nimi Päivännouzu-Suomen paginluadulois on korpisärki. Randusuvi-Suomen paginluadulois tunnetah lizäkse nimet korpus, korpussärki, kortsa, kortsasärki da kortsi. Suomen kirjukieles kalan nimi on "seipi".
Wp/krl/Parikka

Parikka ("Blicca bjoerkna") on šärkikalojen heimoh kuuluja kala.
Wp/krl/Šalatti

Šalatti tahi šalakka, šalakki, salakka on särkikaloin heimoh kuuluja kala.
Wp/krl/Trosku

Livvikse trosku libo tresku, suvikarjalakse da vienankarjalakse troska libo tröskä, suvikarjalakse sežo treska ("Gadus morhua") on kala.
Wp/krl/Jouhelo

Jouhelo ("Anas acuta") on sorzien heimoh kuului lindu.
Muut nimet.
Lindu tunnetah karjalan paginluadulois nämmil nimil:
Kogo da nägö.
Piduhus: 51-62 cm&lt;br&gt;
Siibien agjuväli: 79-87 cm&lt;br&gt;
Paino: 0,9-1,1 kg
Wp/krl/Heinytavi

Livvikse heinytavi, suvikarjalakse da vienankarjalakse heinätavi ("Anas querquedula") on sorzien heimoh kuului lindu.
Karjalankieline nimi.
Linnun karjalankieline nimi on täh artikkelih näh kiännetty suomenkielizes sanas "heinätavi".
Kogo da nägö.
Piduhus: 37-41 cm&lt;br&gt;
Siibien agjuväli: 59-67 cm&lt;br&gt;
Paino: 300-400 g
Wp/krl/Gleann Dail

Gleann Dail (anglien kielel "Glendale") on kylä Hebridilöin suariryhjäh kuulujal An t-Eilean Sgitheanachil Šotlandies. Kylä on suaren luodehizimbal niemel Diùirinisil. Kyläs on pieni kogo vuvven avvoi olii laukku da restoranoi, kudamat ollah tavallizeh salvas turistukavven ulgopuolel. 10 kilometran piäs olii Dùn Bheagain on lähimäine kylä, kudamas löydyy enämbi palveluloi. Kyläspäi piäzöy argipäivinny autobussil Dùn Bheagainin kauti suaren suurimbah linnah Port Rìgh'h.
Vie 1900-luvun algupuolel enämbi ku 90% lähialovehen eläjis pagizi gaelin kieldy, a 1900-luvun aigannu pagizijoin miäry laski äijän da 2000-luvun allus kieldy pagizi vai kolmandes.
Wp/krl/Ahven

Ahven ("Perca fluviatilis") on ahvenih kuuluja kala. Ahven voit kašvua yli 1-kilosekši, ta še šyöy muita kaloja. Ahvenella on erinomani maku: niistä keitetäh rokkua ta šuolatah, Venäjällä niise kuivatah.
Ahven on Šuomen kanšalliskala.
Wp/krl/Kuha

Kuha ("Sander lucioperca" tahi "Stizostedion lucioperca") on ahvenien heimoh kuuluja kala.
Muut nimet.
Kuha tunnetah karjalan murtehissa myöš nimellä sudakka.
Wp/krl/Lohi

Lohi ("Salmo salar") on kala.
Wp/krl/Korpijaini

Korpijaini on šärkikalojen heimoh kuuluja kala.
Kalan nimi.
Kala tunnetah karjalan kielen lisäkši nimellä korpiainen myös Itä-Šuomen murtehissa Pohjas-Karjalan muakunnan alovehella. Toini tavallini nimi Itä-Šuomen murtehišša on korpisärki. Kuakkois-Šuomen murtehissa tunnetah lisäkši nimet korpus, korpussärki, kortsa, kortsasärki da kortsi. Suomen kirjakieleššä kalan nimi on "seipi".
Wp/krl/Ahvenet

Ahvenet ("Percidae") ollah ahvenkalojen lahkoh kuuluja kalaheimo. Ylehisiä ahvenlajeja ollah ahven, kiiski ta kuha.
Wp/krl/Ahvenkalat

Ahvenkalat ("Perciformes") ollah kalalahko.
Wp/krl/Ahvenet (šuku)

Ahvenet ("Perca") ollah ahvenien heimoh ta "Percinae"-alaheimoh kuuluja kalašuku.
Lajit.
Šukuh kuuluu kolme lajie:
Wp/krl/Kelta-ahven

Kelta-ahven ("Perca flavescens") on pohjaisamerikkalaini ahvenluatu.
Wp/krl/Kelduahven

Kelduahven ("Perca flavescens") on pohjasamerikkalaine ahvenluadu.
Wp/krl/Elasku

Elasku ("Lumpenus lampretaeformis") on ahvenkaloih kuului kalaluadu.
Wp/krl/Elaška

Elaška ("Lumpenus lampretaeformis") on ahvenkaloih kuuluja kalalaji.
Wp/krl/Elaskat

Elaskat ("Stichaeidae") ollah ahvenkaloin lahkoh kuului kalaheimo.
Wp/krl/Kiiškoi

Kiiškoi libo joršši ("Gymnocephalus cernuus") on ahvenien heimoh kuului pieni kala.
Wp/krl/Kiiski

Kiiski tahi joršši ("Gymnocephalus cernuus") on ahvenien heimoh kuuluja pieni kala.
Wp/krl/Elašat

Elašat ("Stichaeidae") ollah ahvenkalojen lahkoh kuuluja kalaheimo.
Wp/krl/Kiisit

Kiisit ("Gymnocephalus") ollah ahvenien heimoh kuuluja kalašuku.
Wp/krl/Kiiškoit

Kiiškoit ("Gymnocephalus") ollah ahvenien heimoh kuului kalasugu.
Wp/krl/Päivyahvenet

Päivyahvenet ("Centrarchidae") ollah ahvenkaloin lahkoh da sen "Percoidei"-alalahkoh kuului kalaheimo.
Wp/krl/Päiväahvenet

Päiväahvenet ("Centrarchidae") ollah ahvenkalojen lahkoh ta šen "Percoidei"-alalahkoh kuuluja kalaheimo.
Wp/krl/Mustuahvenet

Mustuahvenet ("Micropterus") ollah päivyahvenien heimoh kuului kalasugu.
Wp/krl/Mušta-ahvenet

Mušta-ahvenet ("Micropterus") ollah päiväahvenien heimoh kuuluja kalašuku.
Wp/krl/Suurimustuahven

Suurimustuahven ("Micropterus salmoides") on päivyahvenien heimoh kuului kala.
Wp/krl/Pikkumustuahven

Pikkumustuahven ("Micropterus dolomieu") on päivyahvenien heimoh kuului kala.
Wp/krl/Šuurimušta-ahven

Šuurimušta-ahven ("Micropterus salmoides") on päiväahvenien heimoh kuuluja kala.
Wp/krl/Pikkumušta-ahven

Pikkumušta-ahven ("Micropterus dolomieu") on päiväahvenien heimoh kuuluja kala.
Wp/krl/Lumpenus

Elašat ("Lumpenus") ollah elaškojen heimoh kuuluja kalašuku.
Wp/krl/Voikalat

Voikalat ("Pholidae") on ahvenkalojen lahkoh kuuluja kalaheimo.
Wp/krl/Pholis

Pholis on voikalojen heimoh kuuluja kalašuku.
Wp/krl/Voikala

Voikala ("Pholis gunnellus") on mereššä eläjä ahvenkaloih kuuluja kalalaji.
Wp/krl/Johannes Diderik van der Waals

Johannes Diderik van der Waals (23. pimiekuuta 1837; 8. kevätkuuta 1923) oli alankomualaini tiedemieš, kumpani tuli kuuluisakši kaašujen ta neštehien tilanyhtälön kehittämiseštä. Vuotena 1910 hiän šai Nobelin fysiikanpalkinnon.
Wp/krl/Paris

Paris on Ranškan tašavallan piälinna. Linnassa on elän vuotena 2013 noin 2,2 miljonua ihmistä ta kaupunkišeuvulla läheš 12 miljounua.
Wp/krl/Warszawa

Warszawa (tahi Varsova) on Pol'šan piälinna. Se on Veikselin varrella noin 370 kilometrin piäššä Itämereštä. Vuotena 2017 Warszawašša eli 1 758 143 ristikanšua (ta lähialovehet mukah luvettuna 2,4 miljonua). Warszawa on Europan unionin kahekšannekši šuurin kaupunki.
Wp/krl/Anuksenlinna

Anukšenlinna (; ) on Karjalan tašavallan linna.
Anuksenlinnas eläy läs 11 400 rahvastu.
Wp/krl/Tunkuo

Tunkuo () on kylä ta entini volosti Karjalan tašavallan Belomorskin piirin Sosnavičan kunnašša. Enšimmäiset maininnat kyläštä löyvytäh 1500-luvun lopun vetokirjoista, ta vuotena 2013 šielä oli 50 eläjyä. Kylä šijaiččou Tunkuonjoven muuvvoštaman pienen järven rannalla 70 kilometrie Sosnavičan kešuštašta länteh.
Wp/krl/Kemi

Kemi (, ) on Karjalan tašavallan linna.
Wp/krl/Koštamuš

Koštamuš (, ) on vuotena 1983 peruššettu Karjalan tašavallan kaupunki, kumpasešša eli vuotena 2015 29 356 henkie. Koštamuš muuvvoštau oman kaupunkipiirin ta on kolmannekši šuurin Karjalan tašavallan kaupunkeista Kontupohjan ta Petroskoin jälkeh. Koštamuš šijaiččou Karjalan pohjaspuolella, läntisellä ylänköllä 30 kilometrin piäššä Šuomen ta Venäjän rajašta. Petroskoih matkua on 490 kilometrie ta Piiterih 930 kilometrie.
Koštamukšen kaupunkipiirih kuulutah keškuškaupunki Koštamuš ta Vuokkiniemen kylän aloveh, kumpani liitettih piirih Kalevalan piiristä Koštamukšen kaivoškaupunkin ruokahuollon turvuamisekši.
Koštamuš on Karjalan tašavallan nykyaikasin kaupunki ta haluttu eläntäpaikka. Kaupunkissa on hyvät palvelut ta rikaš kulttuuritoiminta. Kostamukšen vuoritevollisuškombinatti on yksi Venäjän šuurimmista ta tuottau 30 prosenttie muan rautapelleteistä.
Koštamuš oli yksi tärkeimmistä Vienan runokylistä.
Elettävät paikat.
Koštamukšen linnapiirissä on šeiččemen elettävyä paikkua:
Wp/krl/Sortavala

Sortavala (, ) on linna Karjalan tašavallan Sortavalan piirissä. Še šijaiččou Luatokan rannalla Läppäjärven lahella ta on Sortavalan piirin kešuš.
Vuotena 2010 Sortavalašša eli 19 235 ristikanšua.
Istorija.
Sortavalan aloveh tunnetaan jo 1100-luvulta. 1500-luvulla še oli tärkie kauppapaikka ta vuotena 1582 še mainitah asiekirjašša kylänä nimeltä Сердоболь, Serdobol (Serdovol). Nimie käytettih linnašta Venäjäššä vuoteh 1918 šuaten. Stolbovan rauhašša vuotena 1617 alovehešta tuli oša Ruoččie. Vuotena 1632 Ruočin kuninkaš Gustav II Adolf allakirjutti manifestin, kumpasen mukah Läppäjärven rannalla peruššettih uuši Sortavalan linna. Šittemmin kaupunkista tuli Banner-suvun kotipaikka ta oša Käkišalmen liänie.
Uuvvenkaupunkin rauhašša kaupunkista tuli oša Venäjyä. Šuuren Pohjan šovan jälkeh vuotena 1721 Sortavala oli poltettu ta šiitä tuli pieni kylä. Vuotena 1783 Jekaterina II allakirjutti manifestin Sortavalan asemašta ta šiitä tuli tuaš kaupunki. 
Kun Šuomešta oli tullun oša Venäjyä Haminan rauhan jälkeh vuotena 1809, Sortavala liitettih vuotena 1812 muun "Vanhan Šuomen" kera ošaksi Šuomen šuuriruhtinaškunnan Viipurin liänie. Vuuvven 1917 jälkeh Šuomi iččenäisty. Šiih aikah čeri Šuomen ta Neuvvoštoliiton välillä kulki 70 kilometrie Piiteristä. Neuvvoštoliiton halličuš tahto ottua Šuomelta alovehie turvatakšeh Piiterin, ka Šuomi ei šuoštun. Maijen välillä šytty talvišota vuotena 1939, min jälkeh Sortavala, Viipuri ta muita kaupunkeja tultih Neuvvoštoliiton ošakši. Sortavalua ei nimitetty uuvvelleh niin kun muita alovehie, ka šuomalaiset jouvuttih lähtemäh. Vuotena 1941 alko jatkošota ta šuomalaiset palattih, ka hyö myöššyttih šykyšyllä 1944. Niin alko Sortavalan uuši istorija.
Wp/krl/Liechtenstein

Liechtensteinin ruhtinaškunta () eli Liechtenstein on pieni ruhtinaškunta Europašša. Muan pinta-ala on 160 nelijökilometrie ta väkiluku 38 749 ašukasta. Šen piälinna on Vaduz ta virallini kieli šakša.
Ošat.
Liechtensteinin ruhtinaškunta jakautuu kahteh ošah, Vaduziin ili Oberlandih ("Ylämua") da Schellenbergih ili Unterlandih ("Alamua"). 
Vaduzin alovehen kunnat:
Schellenbergin alovehen kunnat:
Wp/krl/Balzers

Balzers on Liechtensteinin ruhtinaskunnun kundu.
Wp/krl/Vaduz

Vaduz on Liechtensteinin ruhtinaškunnan piälinna ta šuurin linna Schaanin jälkeh. Še šijaiččou muan keškiošašša Reinjoven itärannalla. Vaduzissa eläy Liechtensteinin ruhtinaš ta šielä ruatau niise muan halličuš. Vaduzissa on noin 5 400 eläjyä.
Wp/krl/Walt Disney

Walter Elias ”Walt” Disney (5. talvikuuta, 1901 – 15. talvikuuta, 1966) oli yhyšvaltalaini yrittäjä, animattori ta kinotuottaja. Häntä tunnettih kaikkiella muajilmašša tärkienä animaatijoelokuvien luatijana.
Hiän perušti yheššä oman vellen Roy O. Disneyn kera The Walt Disney Company -yhtivön.
Wp/krl/Akira Kurosawa

Akira Kurosawa (黒澤 明 "Kurosawa Akira", 23. kevätkuuta, 1910 – 6. šyyškuuta, 1998) oli japanilaini kino-ohjuaja ta käsikirjuttaja. Häntä pietäh yhtenä merkittävimmistä ohjuajista kinon istorijašša. 57-vuotisen uran aikana hiän ohjasi kaikkieh 30 kinuo. Kurosawan enšimmäini kino "Sugata sanširo" julkaistih vuotena 1943. Ohjuaja tunnettih enämmän ulkomualla kuin omašša muašša.
Wp/krl/Muila

Muila on esineh pešömistä varoin. Muila on yksi nykysistä tavanomasista veššoista, ilmain kumpasie myö emmä voi kuvitella omua elämyä. 
Muilan istorija.
Ennein kun muila tuli yhtehiseh käyttöh, ihmiset käytettih aivan eri ainehie iččietäh puhistamista varoin.
Muinois-Kreikašša vartaluo hivottih peskulla, kumpaista tuotih piätäkauten Nil-joven rannoilta, a Muinois-Egiptissä nahkua puhistuas’s’a käytettih mehiläisvahua, kumpaista etukäteh šulatettih veteh. 
Puhissušainehena yleisešti käytettih tuhkuaki. Antiikkiaikoina nahkua puhissettih lijašta ta hieštä čirpinnäkösen metallikruapan avulla. Enšin nahka voijeltih voilla, a šiitä lika ta hiki kruaputettih šillä kruapalla nahkašta pois. Oli niitä ennein-vanhah kaikenmoisie muitaki nahkan puhissuškeinoja. Muilan ilmeštymisen istorija on kuitenki hämärän peitošša, myö voimma vain arvella ken ta mitein oli kekšin šen.
Romalaiset ruvettih käyttämäh muilua gigienitarkotukšešša vašta 164 vuotena meijän ajanlaškuo. Romalaini liäkäri Galen kirjutti, jotta muilua šiih aikah luajittih tuhkan ta kalkin šekotukšešta. Vuotena 385 ilmešty muilankeittäjän ammatti. 
Romalaisen imperijan romahtamisen jälkeh puhtahuon kulttuuri vähetellein šammu. Muilua alettih luatie Ranškašša ta Enklannissa vašta XIII vuosišualla, ka še ei ollun massatuotantuo, šitä luajittih tilaukšien mukah vain varakkahilla perehillä. Muilankeittäjinä tavallah toimittih aptekinruatajat. Ihan XVII vuosišatah šuate pešeytymini ei ollun Europašša muotissa. Ihmiset harvoin pešeyvyttih, a pahan hajun yritettih peittyä aromivoilla ta hajuvejellä. Pikkuhul’l’ua muilan šuosijo alko kašvua ta šen tuotanto luajeni. 
XIX vuosišualla tietomieš Paster oli tovistan, jotta monien tautijen aiheuttajina ollah bakterit, kumpasie voit poistua tavallisella gigienilla. Šiitä šuahen muila on šuanun šuuren merkitykšen ta šitä ruvettih tuottamah šuurin miärin.
Ken on kekšin muilan?
Yhen versijan mukah muilan oli kekšitty gallien heimot. Romalaini tietomieš Plini Vanhin kerto šiitä, jotta gallien heimot tukkie peššeššä ta nakhatautien parentamisešša käytettih erikoista voijetta, mi oli luajittu läškeštä ta pyökkipuun tuhkašta. 
Toisen versijan mukah muilan oli kekšitty romalaiset. Tämä versijo šelittäyki muilan soap-nimitykšen ilmeštymisen. Legendan mukah Sapo-vuaralla oli poltettu ropivoilla uhrišiivattoja ta šateijen jälkeh vuaralta Tibr-jokeh oli laškeutun tuhkan ta rašvan šekoituš. Veteh nousi vuahti ta vuatteista, kumpasie romalaiset peštih jovešša, lika rupesi paremmin lähtömäh. 
Onnakko Mesopotamijašša löyvetyt šaviset taulukot kerrotah šiitä, jotta muilan valmistamistehnologija oli tuttu äijyä aikasemminki. Šumerit luajittih muilua porošta, tuhkašta, eläinrašvašta. Onnakko hyö käytettih šitä vaikka missä tarkotukšissa – liäkkienä, tukkien palsamina – ka ei pešuo varoin.
Muilan lajit.
Nyt muilua käytetäh kaikin. On olomassa šemmošet muilan lajit:
Wp/krl/Aurelius Augustinus

Aurelius Augustinus Hipponensis, Augustinus Afer tahi Plašennoi Augustin (13. pimiekuuta 354, Thagaste, Numidia, Pohjois-Afrikka – 28. elokuuta 430, Hippon, Pohjois – Afrikka) oli kristillini teologi ta filosofi, vaikutušvaltani šuarnuaja, Hipponin piispa ta yksi kristillisen kirikön tuattoloista. 
Augustin on kristillini pyhä. Pravoslavnoin kalenterin mukah hänen muistopäivä on 28. kešäkuuta, a katolisen kalenterin mukah še on 28. elokuuta. 
Aurelius Augustinus šynty Thagastešša 13. pimiekuuta 354. Hänen muamo, Monika, oli rissitty henki ta myöhemmin Augustin kiänty hänen uškoh. Tuattoh, Patricius, oli pakana ta kiänty kristillisyteh vain vuosi ennein kuolomua. 
Alkukoulutukšen jälkeh, vanhemmat työnnettih Augustinukšen Madaurah, Numidian šuven intellektualliseh keškukšeh. Šielä hiän rupesi opaštumah kreikan kieltä, pakinataituo ta kielioppie. Madaura oli kuulusa, šentäh kun tunnetut opaštajat elettih šielä. Šiitä Augustin šiirty Karthagoh ta painautu opaštumiseh ta ajatteluh. Hiän rupesi opaštumah filosofijua ta lukomah Ciceronin tevošta «Hortensius». Še oli vuotena 373. Šilloin Augustin innoštu manikielasuteh. 
Vuotena 374 Augustin myöšty Karthagošta Thagasteh ta tuli opaštajakši. Niin alko hänen ura koulutukšen alalla. Hiän ruato pakinataijon opaštajana Karthagošša, šiitä Roomašša ta Milanošša. 
Šiih aikah Augustin rupesi lukomah Plotinokšen tevokšie ta tutkimah neoplatonismie, kumpani kuvitteli Jumalua henkellisenä ylimuallisena Olomisena. Šiitä Augustin kuunteli Ambrosiukšen (Milanon piispan) šuarnoja. 
Riähkählankiennan ta Jumalan armon teemat vaikutettih häneh. Myöhemmin Augustinin muamo tuli Milanoh. Augustin pitälti epäili, ka šulakuušša 387 hiän kiänty kristilliseh uškoh. Teräväh hänen muamoh kuoli Ostiašša. Augustin myöšty Afrikkah. Enšin hiän eli Karthagošša, a šiitä läksi kotikaupunkih, missä hiän eli 3 vuotta. Hiän opašti ta kirjutti. Omissa tevokšissah hiän kiisteli ta vaššušti manikielaisien ta areiolaisien mielikuvie. 
Augustin ajatteli, jotta ihmiskunnan istorija on taistelu muallisen valtakunnan ta Jumalan valtakunnan välillä. Augustinus piti Rooman kirikkyö Jumalan valtakuntana. 
Augustinukšen teorijan piäkyšymyš oli ihmisen vapuan vallan, Jumalan armon ta ennaltamiäräykšen vertauššuhtehet.
Vuotena 391 Augustin aštu Hipponin varapiispan virkah, a vuotena 395 hiän tuli piispakši. Augustin oli šiinä virašša kuolomah šuate. Hiän kuoli 28. elokuuta 430. 
Augustin ei ollun naimisissa, ka kristillysyteh šuaten hänellä oli rakkahušvälit naisen kera ta heilä oli poika, kumpasen nimi oli Adeodat. 
Augustin äijän kirjutti dogmattisešta ta morallisešta teologijašta ta kašvatušopista. Hänen kuulusimmat tevokšet ollah “Riähkien tunnuššukšet” ( noin 397), “Jumalan Valtijo” (413 – 427) ta “Vapuašta vallašta” (388 – 395). 
Käytetty kirjallisuš:
Wp/krl/Berliini

Berliini () on Šakšan piälinna. Vuotena 2016 šielä oli noin 3,5 miljonua eläjyä.
Wp/krl/Albert Edelfelt

Albert Gustaf Aristides Edelfelt (21. heinäkuuta 1854 Porvoo – 18. elokuuta 1905 Porvoo) oli šuomelaini taitomieš, grafikko ta kuvittaja. Edelfeltin tuotanto ulottuu istorijamualaukšista ta muotokuvista naturalistisih kuvaukših tavallisen rahvahan elämäštä ta impressionistisih kohtaukših Pariisin kaupunkielämäštä ta kaunehista naisista. Edelfelt on yksi merkittävimmistä šuomelaisista taitomiehistä ta taito-elämän vaikuttajista, kumpani šai tunnušušta kanšainväliseštiki. Hiän avasi aktiivisešti tietä kultakauven muilla šuomelaisilla taitomiehillä ta nuoremmilla šukupolvilla.
Edelfeltin anšijošta šuomalaisien työt oltih Pariisin muajilmannäyttelyššä 1900 omašša paviljonissa, eikä etuššettu Venäjän taituo.
Wp/krl/Akseli Gallen-Kallela

Akseli Gallen-Kallela (noin vuoteh 1907 Axel Waldemar Gallén, 26. šulakuuta 1865 Pori – 7. kevätkuuta 1931 Tukholma) oli Šuomen merkittävimpie taitomiehie. Hiän alotti työtaipalehen realistisilla kanšankuvaukšilla, ta šiirty romanttisih Kalevala- ta Karjala-teemoihi.1890-luvulla hiän loi merkittävie tevokšie šekä symvolismin jotta realismin tyylih. 1900-luvun puolella, ennen kaikkie Afrikan-matan yhteyveššä, Gallen-Kallelan tevokšissa alko näkyö ekspressionismie.
Gallen-Kallelan kaikista tunnetuimmat mualaukšet ollah Sammon taonta, Ad Astra, Sammon puolustus, Kullervon kirous, Symposion ta Lemminkäisen äiti.
Lähtehet.
Okkonen, Onni: A. Gallen-Kallela – Elämä ja taide. WSOY, 1961.
Wp/krl/Valentina Matvijenko

Valentina Ivanovna Matvijenko (Šepetivka, 7 aprelikuuta, 1949) on venäläini poliitikko. Hänellä on šuomelais-ugrilaiset perijuuret: mordvan mokšalaiset. Valentina on miehellä ta hänellä on poika.
Wp/krl/Mansin kieli

"'Mansin kieli" (Mansin: "Maньси, Moaньсь") kuuluu uralilaizen kieliperehen suomi-ugrilaizen kielijoukkuon ugrilaizeh oksuh.
Wp/krl/Hantin kieli

Hantin kieli (Hantin: "Xӑнты ясӑӈ") kuuluu uralilaišen kieliperehen suomi-ugrilašen kielijoukkuon ugrilaiseh oksuh.
Hantikši pakajau 10t ihmisie
Wp/krl/Niittymarin kieli

Niittymarin kieli kuuluu uralilaizen kieliperehen suomi-ugrilaizen kielijoukkuon marilaizeh oksuh.
Wp/krl/Mägimarin kieli

Mägimarin kieli kuuluu uralilaizen kieliperehen suomi-ugrilaizen kielijoukkuon marilaizeh oksuh.
Wp/krl/Inarinsaamen kieli

Inarinsaamen kieli ("anarâškielâ") on uralilaisen kieliperehen šuomelais-ugrilaisen kielijoukkuon saamelaiseh okšah kuuluja kieli. Inarinsaamie paissah Šuomešša Inarijärven ympärissöššä Inarin kunnašša. Vuotena 2018 inarinsaamella oli noin 300–400 pakisijua, ta školaloissa šitä on opaššettu vuuvvešta 1979 šuaten.
Inarinsaami on muajilman ainuo kieli, kumpasta paissah vain Šuomešša eikä nimissä muuvvalla. Kielen erityisih piirteisih kuuluu ylen monimutkani nomini- ta verbimuoto-oppi, kumpani peruštuu lukusih iännehvaihteluih.
Wp/krl/Kvenin kieli

Kvenin kieli kuuluu uralilaisen kieliperehen šuomelais-ugrilaisen kielijoukkuon itämerenšuomelaiseh okšah. Šitä pakajau 1500 ristikanšua piäasiešša Norjašša.
Kveni muissuttau äijän Ruočissa puhuttavua meänkieltä. Niise šanotah, jotta se olis' šuomen murreh, onnakko še lašetah omakši kielekši kielisosijologisista ta -poliittisista šyistä.
Wp/krl/Liivin kieli

Liivin kieli kuuluu uralilaisen kieliperehen šuomelais-ugrilaisen kielijoukkuon itämerenšuomelaiseh okšah. Šitä paistah Latvijašša, onnakko nykyjäh še on läs kuollut. Liivie pakajau 300 ristikanšua. Kielen viimeni muamonkielini pakisija kuoli vuotena 2013, ka še on elvytetty.
Wp/krl/Vepšän kieli

Vepsän kieli ("Vepsän kel") kuuluu uralilaisen kieliperehen šuomelais-ugrilaisen kielijoukon itämerenšuomelaiseh okšah. Šitä pakajau ihmisie 5 000 Vepsän volostissa Onegan länšipuolella.
Vepsän kieleššä on 24 šijamuotuo. Kieli on ylen vaikie opaštuo ta šiih ei ole äijän resursseja. Nykyjäh Vepsän koululoissa opaštuu vepsän kieltä noin 350 ihmistä.
Wp/krl/Vodin kieli

Vodin kieli kuuluu uralilazen kieliperehen suomi-ugrilazen kielijoukkuon baltiekku-suomelaizeh oksuh.
Wp/krl/Meänkieli

Meänkieli (meijän kieli) on itämerenšuomelaini kieli, kuta paissah Ruočissa ta Šuomešša. Šitä pakajau 60 tuhatta ristikanšua. Monet šanotah šen olovan šuomen murreh, ka nykyjäh šitä pijetäh enämpi kielenä kuin murtehena. Meänkielekši luatiu lauluja eryäš yhtyö nimeltäh "The Meänland".
Wp/krl/Pohjossaamen kieli

Pohjassaamen kieli on uralilaisen kieliperehen šuomelais-ugrilaisen kielijoukkuon saamelaiseh okšah kuuluja kieli. Pohjassaame on šuurin saamelaiskieli ta šitä pakajau yli 20 000 ristikanšua. Šuuri oša saamelaisešta medijašta on pohjassaamen kielellä.
Pohjassaamešša on 9 šijamuotuo. Kieltä paissah enimmäkšeh Norjašša, Šuomešša ta Ruočissa.
Wp/krl/Piitimensaamen kieli

Piitimensaamen kieli kuuluu uralilaizen kieliperehen suomi-ugrilaizen kielijoukkuon saamelaizeh oksuh.
Wp/krl/Luulajansaami

Luulajansaamen kieli kuuluu uralilazen kieliperehen suomi-ugrilazen kielijoukon saamelazeh oksah. Luylejan šaami on šaamelais kieli ruočišša ta še on toisekši šuurin šaamelais kieli. šita malttau pakajau 2000 ihmisie
Wp/krl/Koltansaamen kieli

Koltansaamen kieli kuuluu uralilaizen kieliperehen suomi-ugrilaizen kielijoukkuon saamelaizeh oksuh. Kieltä paissah Šuomešša ta Venäjällä. Koltansaamie pakajau n. 320 ihmistä.
Wp/krl/Kiltinänsaamen kieli

Kiltinänsaamen kieli kuuluu uralilaizen kieliperehen suomi-ugrilaizen kielijoukkuon saamelaizeh oksuh. Kiltišaami on šaamelais kieli venäjäššä šitä malttau pakajau 650 ihmisie. šillä ei ole kielen štatušta venäjäššä
Wp/krl/Etäläsaamen kieli

Etälänsaamen kieli kuuluu uralilaizen kieliperehen suomi-ugrilaizen kielijoukkuon saamelaizeh oksuh.
Wp/krl/Uumajan saamen kieli

Uumajan saamen kieli kuuluu uralilaizen kieliperehen suomi-ugrilaizen kielijoukkuon saamilaizeh oksuh. Umejanšaami on šaamelais kieli ruočišša ta on vuarašša kuolla. šitä malttau pakajau 20 ihmisie.
Wp/krl/Akkalansaamen kieli

Akkalansaamen kieli kuuluu uralilaizen kieliperehen suomi-ugrilaizen kielijoukkuon saamilaizeh oksuh. Nygöi se on kuolluh kieli.
Wp/krl/Luatokka

Luatokka (, "Ladožskoje ozero", ) on Europan šuurin ta muajilman 13. šuurin makienvein järvi Venäjän luotehisošašša Leningradin alovehella ta Karjalan tašavallašša. Karjalankannaš erottau järven Šuomenlahešta.
Muantieto.
Luatokan vesipinta-ala on 17 700 nelijökilometrie ta pituhuš 219 kilometrie. Järven keškimiäräni levevyš on 100 ta šuurin levevyš 130 kilometrie; keškišyvyš on 52 metrie. Šyvin kohta, 225 metrie, on Valamon šuaren lähellä. Järven vesitilavuš on 908 kubometrie, ta järven pinta on vain nellä metrie merenpinnan yläpuolella. Luatokašša on enämpi 500 šuardu. Šuurie šuariloita ollah mm. Riekkalansuari, Tulolansuari, Lungulansuari, Mančinšuari ta Valamo. Suaret ollah enimmyökšeh rannan lähellä. Järvi laškou Nevajoven kautti Šuomenlahteh.
Luatokkah laskijoita šuurie järvivesistöjä ollah luotehešša Šuomen puolelta Luatokkah laskija Vuokšen vesistö ta Koillis-Venäjän Onegajärveštä virtuaja Šyvärin vesistö. Šuvešša Luatokkah laškou Olhavanjoven vesistö. Pienempie Šuomen puolelta Luatokkah virtuajie vesistöjä ollah Hiitolanjoven, Kiteenjoven, Tohmajoven ta Jänisjoven vesistöt. Karjalan tašavallašša Luatokkah virratah Tulomajoki, Vitelenjoki, Miinalanjoki ta Uukšunjoki. Leningradin alovehella Luatokkah virratah pienemmät jovet Nasijanjoki, Lavajoki, Murjajoki, Seltikanjoki, Säsjoki ta Vuolehenjoki.
Geologini istorija.
Luatokan nykyni lašku-uoma Nevajoki muuvvoštu läš 3300 vuotta šitten (1350 eaa.). Šitä ennein Luatokan viet lašettih Šuomenlahteh Karjalankannakšen poikki Heinjoven alovehella, ka muannoušomini, kumpani Luatokan pohjasošissa tapahtu näpiemmin kuin šuvipuolella, laški vähitelleh Luatokan pintua pohjasešša ta nošti šitä šuvešša. Pinnannoušuh vaikutti niise Vuokšen uoman puhkiemini Saimaah uuvvekši laškureitiksi lähellä Luatokan vanhan lasku-uoman suuta Karjalankannakšella läš 5700 vuotta takaperin (3700-3800 eaa.), mi lisäi Luatokkah virtuajien vesien miärie läš nellännekšellä. .
Luonto.
Luatokašša eläy enämpi 40 kalalajie ta uhanalani luatokann'orppa.
Istorija.
Viikinkiaijalla 700-1100-luvuilla Luatokalla oli šuuri rouli Ruočin ta muinas-Venäjän valtivoijen kehitykšeššä. Šiih aikah Luatokan ranta oli šuvempana kuin nykyjäh. Sveanmuan Birkašta tulluot varjagit peruššettih vuotena 753 Luatokan šuvirannikolla Olhavanjoven lähistöllä Venäjän vanhin linna Luatokanlinna. Varjagit kučuttih linnua nimellä "Aldeigjuborg", Aldeigjun linna.
Luatokanlinnan šijainti oli strategisešti ylen tärkie, šentäh ku šiitä on voinun varteija viikinkien päivännoušureittie, kumpasen kautti kauppa-alukšet ta šotajoukot matattih Itämereltä Konstantinopolih ta Volgalla.
Valamon manasteri peruššettih keškiaijalla Luatokan Valamon šuareh. Niise Konevičan šuarella on ortodoksini manasteri.
Wp/krl/Pitkyrandu

Pitkäranta (, ) on linna Karjalan tašavallan Pitänrannan piirissä, aijemmin Šuomeh kuulunuolla alovehella. Šielä eläy 10 479 ristikanšua (vuotena 2018). Enämmistö linnan eläjistä on nykyjäh venäläisie.
Wp/krl/25. tuiskukuuta

25. tuiskukuuta uuvven kalenterin mukah on 56 päivä. Vuuvvešta on jälellä 309 päivyä (310 päivyä lisäpäivävuotena).
Lähtiet.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/Karjalaiset

Karjalaiset ollah uralilaini ta itämerenšuomelaini rahvaš, kumpani eläy tänäpiänä eri kohissa piäasiešša Venäjällä Karjalan tašavallašša ta Tverin alovehella i Šuomešša. Karjalaisie eläy niise Ruočissa ta Ukrainašša, kušša oli vuuvven 2001 lašennašša 1500 karjalaista.
Istorija.
Karjalaisien juuret ulotutah šyvällä muinaisuoh. Enšimmäiset maininnat karjalaisista ollah skandinavisissa saagoissa: nykysen Kurkijoven aloveheh viitatah jo 700-luvulla nimellä Karjalanpohja ("Karjálabotnar" / "Kirjálabotnar"). Vanhoissa venäläisissä kronikoissa karjalaiset mainitah vašta 1000-luvulta alkuan.
Enšimmäisen vuosituhannen alušša muinaiset karjalaiset elettih Karjalan kannakšella. Vähitellen heijän elopaikat levettih Onegan alovehella ta loitommaš pohjaseh. Lopullisešti karjalaiset ašetuttih toisella vuosituhannella. Istoriallisien tietojen mukah karjalaisien elinaloveh ulottu 1300- ta 1400-luvuilla pohjaseh Vienanmeren rannoilla ta ijäššä Pohjoisella Dvinalla šuaten. Niillä alovehilla on äijä karjalaisie paikannimie, a nykyseššä komin kieleššä on šäilyn karjalaisie laihinašanoja. Muinais-Karjalan kukoissušaika oli 1100-luvulla, konša muinaiskarjalan kieli kehitty.
Tverih karjalaiset tultih 1600-luvulla, konša Venäjä ta Ruočči luajittih keškinäini rauhanšopimuš, Stolbovan rauha. Šen mukah Ruočči šai luajat alovehet Luatokan ympärillä ta Šuomenlahen šuvi- ta itäpuoliset alovehet šiirryttih Ruočilla. Karjalaisista piäoša oli uškonnaltah pravoslavnoita, ruoččalaiset oltih luterilaisie, a šentäh karjalaiset ei tahottu jiähä Ruočin vallan alasiksi vuan lähettih eččimäh parempua elopaikkua Šisä-Venäjältä. Heijän jälkiläisie kuččutah Tverin karjalaisiksi. Toini ryhmä karjalaisie mäni Ylä-Volgan länšipuolella, a heitä šanotah Valdain ili Novgorodin karjalaisiksi. Šuomešša karjalaiset elettih ennein vuosien 1939-1944 šotie Itä-Šuomešša, ka nykyjäh heijän jälkiläisie on läš kaikkiella.
Kieli ta väještö.
Läš kaikki karjalaiset paissah karjalua, venäjyä ili šuomie. Enämmistö on pravoslavnoita tahi luterilaisie, onnakko niise karjalaiset rahvahanuškomukšet ollah yhä henkissä. Vielä 1800-luvun alussa kyšyjällä šuatettih šanuo uškontua tiijuštuas's'a, jotta "Kah, pyhä veli, meillä on šama uško kuin teillä. Kokko lenti pohjasešta, pani jiäliččän Väinämöisen polven piällä ta loi šiitä muajilman. Niinhän työki uškotte."
Karjalaiset voijah jakua eri joukkoloih heijän puhumien murtehien mukah. Karjalan kielen murtehet ollah livvi ili livvinkarjala ta varšinaiskarjala, kumpaseh kuulutah vienankarjala, šuvikarjala ta tverinkarjala. Šuomelaisien kielentutkijien mukah lyydi on oma kieli ta lyydiläiset oma rahvaš, ka venäläiset pijetäh heitä karjalaisina.
Wp/krl/Suomi2

Šuomen Tašavalta (suom. Suomen Tasavalta, ruočikse "Republiken Finland") on Jeuropan valtijo. Šen piälinna on Helsinki. Vuotena 2009 (31.12.2009) Šuomešša on elän 5 350 462 henkie.
Wp/krl/Irlanti

Irlanti (; irlanniksi "Éire") on valtivo Europašša. Muan pinta-ala on 70 273 nelijökilometrie ta väkiluku 5 176 569 eläjyä. Šen piälinna on Dublin. Viralliset kielet ollah irlanti ta englanti.
Irlanti on ollun šatoja vuosie Yhistynyön kuninkaškunnan vallan alla, ta šentäh eläjistä šuuri enämmistö pakajau englantie ta vain pieni vähemmistö muan alkuperäistä kieltä iirie ili irlantie. Irlanti iččenäisty vuotena 1931.
Wp/krl/San Marino

San Marino on pieni valtivo Šuvi-Europašša, kokonah Italijan mua-alovehen ympäröimänä. Šen piälinna on San Marino ta virallini kieli italija.
San Marino on yksi muajilman pienimmistä valtivoista: šen pinta-ala on vain 61 neliökilometrie ta eläjäluku 33 598 henkie. Nykysissä rajoissah San Marino on niise Europan vanhin valtivo.
Wp/krl/Kuušiniemi

Kuušiniemi on kylä Kalevalan piirissä Karjalan tašavallašša.
Wp/krl/Hamina

Hamina (ruočikši "Fredrikshamn") on linna Šuomešša Kymenlaakson muakunnašša. Šielä ašuu 20 866 eläjyä (31.12.2015).
Istoria.
Hamina on peruštettu vuotena 1653, joten še on Kymenlaakson vanhin linna.
Muantieto.
Hamina on Šuvi-Šuomešša, meren rannalla. Haminašša on kakši jokie, Summajoki ta Vehkajoki. Jovet lašketah Šuomenlahteh.
Nähtävykšet.
Haminašša on ylen äijän nähtävyä, ešimerkikši kirikköjä. Haminan kiriköt ollah Pietarin ta Paavalin kirikkö, Johanneksen kirikkö ta Marian kirikkö. Haminah luajittih 1700-luvulla linnoituš, mi on hyvin šäilynyn.
Talovus.
Haminašša on šuuri šatama, joka tänäpiänä on osa Hamina-Kotkan šatamua. Haminašša on ollun paperitehaš (1955-2008), kumpani nykyjäh on Googlen palvelinkeškuš. Haminašša on niise Winwind-yhtivön tehaš.
Wp/krl/Vuonnini

Vuonnini (ven. Во́йница, Voinitsa; suom. Vuonninen) on vanha karjalaini kylä Karjalan tašavallan Kalevalan piirin Luušalmen kunnašša. Vuotena 2013 kyläššä oli 19 eläjyä.
Historija.
Aikoinah Vuonnisen kyläššä elettih tunnetut runonlaulajat Ontrei Malinen ta Vuassila Kielöväini. Elias Lönnrot enšimmäistä kertua kävi Vuonnisen kyläššä vuotena 1833. Šilloin hiän laulatti Ontrei Malista. Vuotena 1834 Lönnrot kävi toista kertua Vuonnisen kyläššä, šilloin hiän laulatti Vuassila Kielöväistä.
Muantieto.
Vuonnini šijaiččou noin 54 km:n piäššä Uhtuošta. Kylän ošie ollah Čärkälänlahti, Lammašaho, Tervasenlahti, Riikolanniemi, Hiirivuara, Teppananniemi, Rasinaho ta Keškikylä, ta šinne juoššah jovet Vuonnisjoki, Kursmajoki ta Myllyjoki. Kylän alovehella on äijä vesistöjä; šuarta, šalmie ta niemie. Vesistölöissä on äijä kalua.
Kešällä Vuonniseh tulou äijä matkailijua ta mökkiläistä.
Wp/krl/Vuokkiniemi

Vuokkiniemi (ven. Вокнаволок, Voknavolok) on entini pitäjä Vienan Karjalašša. Vuokkiniemi on vieläi tänäpiänä elävä karjalaini kylä kumpasešša 200 talošša šuunnillah eläy 500 henkie. Heistä 85% ollah karjalaisie. Vuokkiniemen kylä valittih vuuvven 2017 šuomelais-ugrilaisekši kulttuurikyläkši. Vuotena 2013 alotettu Šuomelaisugrilaisen muajilman kulttuuripiäkaupunkit -ohjelma on šuunniteltu nellän vuuvven ajakši. Šen alkuhpanijana on Šuomelais-ugrilaisien kanšojen nuorisoliitto (MAFUN) ta šen tarkotukšena on esittyä šuomelais-ugrilaisen muajilman kulttuurimoninaisutta. 
Šuurin oša kylöveheštä pakajau arkikielenä vienankarjalua, ta vieläi tänäpiänä kieli ta kulttuuri kyläššä eletäh väkövänä. Valtaoša nykysistä vuokkiniemiläisistä ollah runonlaulajien šukuo tahi hävitettyjen kylien eläjie ta heijän jälkeläisie.'
Vuokkiniemi-šeura kannattau vuokkiniemiläistä perinnehtä. https://vuokkiniemiseura.wordpress.com/
Historija.
Kylyä mainitah vanhoissa asiekirjoissa jo 1500-luvulla.
Muantieto.
Vuokkiniemi on Kuittijärven rannalla. Vuokkiniemen läššä ollah muutki runokylät: Vuonnini, Latvajärvi, Kivijärvi, Ponkalakši, Čena, Pirttilakši, Mölkkö, Venehjärvi ta Tollonjoki. Näistä runokylistä ollah šemmoset kuulusimmat runonlaulajat kun Arhippa Perttuni ta hänen poika Arhippaini Miihkali Latvajärveštä, Vuassila Kielöväini, Ontrei ta Jyrki Vuonnisešta, Kettuni Jyrki ta Petri Čenašta ta Lesoni Outukka Venehjärveštä.
Kylänpiät.
Vuokkiniemeh jo vanhaštah on kuulun monta pientä kylyä, kumpasie nykyjäh pietäh kylän ošina. Niitä ollah Ryhjä, Remsul'a, Kyyrölä, Kaskol'a, Šepänniemi.
Runonkeruu.
Elias Lönnrot kävi Vuokkiniemeššä enšimmäistä kertua neljännellä, Kalevalan kokohpanon kannalta merkittävimmällä matallah šyyškuušša 1833. Vuokkiniemen volosti oli 1800-luvulla runonlaulun keškušta. Šiltä alovehelta on kerätty runot kanšalliseepossah Kalevalah. Elias Lönnrotin šuamista runoloista nimenomah on kerätty Vuokkiniemen alovehelta. Nykyni muajilma tietäy hänet kesseliukkona, ken kävelömällä kokosi Kalevalan.
Nähtävykšet.
Vuokkiniemeššä on äijän kačottavua. Vuokkiniemeššä on tottaše Karjalan Tašavallan kaunehin koulu. A šen lisäkši kaunehen Kuittijärven kera on muitaki nähtävyykšie. Kylätalo ta šiinä olija musejo, runonlaulaja Miihkali Perttusen pačaš, tunnetun vienalaisen perintehentietäjän Santra Remšujevan koti Kalevalankavulla, Ončin talo, kumpaini ennein oli stanččiena, kaunis kirikkö Pyhä-Il'l'an kirikkö, kalmismua, Čärkkä, kumpaselta I.K.Inha otti Vuokkinemen panoramakuvan, Latvajärven juama, Kaskol’an kylänoša kumpasešša aikoinah eli runontaitaja Mari Remšu. Vuokkiniemen vanha kirikkö palo vuotena 1939 liijallisen lämmitykšen šeuraukšena. 
Miihkali Perttusen statuja. Alpo Sailon veššoš "Pohjolan Homerokšešta", Arhippaini Miihkalista. Alkuperäni veššoš on luajittu 1940-luvulla I. K. Inhan vuotena 1894 ottaman valokuvan pohjalta.
Ončin talo.
Ončin talo ruato karelianismin aikah majatalona Vuokkiniemeššä. 
Lähtehet.
http://www.juminkeko.fi/viena/vuokkiniemi_n.html
https://vuokkiniemiseura.wordpress.com/
Wp/krl/Toivakka

Toivakka on kunta Šuomešša Keški-Šuomen muakunnašša. Šielä eläy noin 2 401 ristikanšua (30.6.2020).
Istorija.
Toivakka peruššettih vuotena 1911.
Muantieto.
Toivakan sussietat ollah Hankasalmi, Jouča, Jyväskylä, Kangasniemi, Laukaa ta Muurame.
Kunnan ošat.
Toivakašša eläy 2 433 ihmistä ta kunnan alovehen koko on 413,94 km².
Tunnettuja eläjie.
Toivakašša on šyntyn ešimerkikši artista Arja Koriseva.
Wp/krl/Kyyrölä

Kyyrölä on Kyyrölänjoven varrella. Eläjien šukunimi on venyähäkši Kirillov.
Wp/krl/Pyhä-Il'l'an kirikkö

Pyhä-Il'l'an kirikkö on vihitty vuotena 1997.
Wp/krl/Kiži

Kižin šuari on kuulusa muailman perinnehkohteh. Kiži on kiriköistä tunnettu Iänisjärven šuari Karjalan tasavallašša Venäjällä. Še kuuluu UNESKO:n muailman perintökohtih vuuvvešta 1990.
Kižin tärkempinä kohtehina ollah Hristossan kirkastumisen (Preobraženie) ta Pokrovan kiriköt šekä niihi kuuja kellotorni. 
Kizin puuarhitektuura on Venäjän luotehešša merkittävie nähtävyykšie, kumpasih Petroskoista vesimatkua on noin 70 kilometrie .
Wp/krl/Kokko

Kokkolintu on Karjalan šuurimpie lintuja, šillä on pitkä n'okka ta šuuret pität šiivet. Kokolla on kovat koprat. Ušeimmičči kokolla on kakši poikua. Kokon pešä on šuuri kuin pärevakka. Kokon pešäššä on äijä ruotoja. Kokko šieppuau kalan n'okalla ta viey pešähäh. .
Wp/krl/Kuittijärvet

Kuittijärvet (ven. "Озеро Куйто", "Ozero Kuito") on kolmen järven, Ylä-, Keški- ta Ala-Kuittijärven muuvvoštama järviket'ju Vienan Kemijoven vesistöššä Koštamukšen kaupunkipiirin ta Kalevalan kanšallisen piirin alovehella Karjalan tašavallašša Venäjällä. Ylä-Kuittijärven pinta on pari metrie muita ylähämpänä (103 m mpy), šen šuurin šyvyš on 44 metrie. Še laškou pienen Alajärven kautta Keški-Kuittijärveh. Keški- ta Ala-Kuittijärvi ollah melkein šamašša tašošša (100–101 m) ta niitä yhistäy šalmi. Niijen vejentašua miärittelöy vuotena 1956 rakennettu pato. Yheššä kolmen järven pinta-ala on läheš 600 km2.
Kaikki kolme järvie ollah hyvin kalasat. Historiallisešti Vienan Karjalan tärkeimmät kauppa- ta kulkureitit kulettih Kuittijärvien kautta.
Wp/krl/Karjalan Šivissyššeura

Karjalan Šivissyššeura on vuotena 1906 peruššettu šeura. Vienalaiset kauppiehat ta heijän šuomelaiset tukijat peruššettih Wienan Karjalaisien Liiton, kumpasen tavottehekši ašetettih Vienan henkisen ta ainehellisen tilan kohentamini. Liiton nimi muutettih vuotena 1917 Karjalan Šivissyššeurakši. 
Istorijašta.
Karelianismi.
Šuomešša 1890-luvulla virinnyt karelianismi ta Šuomeh šiirtynyijen karjalaisien kotišeuturakkahuš anto itäkarjalaisilla voimua ta intuo elinolojah ta šivissyštašuoh kohentamiseh.
Yli šatavuotisen istorijan ajan Šeura on toimin itäkarjalaisen kulttuurin, kielen ta perintehen vualimisekši Šuomešša ta Venäjän puolella.
Aihiešta muuvalla.
http://www.karjalansivistysseura.fi
Wp/krl/Talkkuna

Talkkuna on toini vil’l’aruoka, kumpani luajittih tavallisešta kakrašta, ka pohjosešša šamoin osrašta. Jyvät keitettih ta kuivattih kiukuašša, min jälkeh ne voitih jauhuo käsikivillä tahi jauhattua myllyššä. Talkkunajauhoh šekotettih kuumua vettä ta vähän šuolua, näin šuatih šakieta putruo. Talkkuna tulou venäjän šanašta tolokno; venäjäh še on omakšuttu šuvilaisilta nomadikanšoilta. Talkkuna on ollun šamoin eväšruoka miehien pyyntiretkillä, šentäh kun jauhot voitih kulettua mukana ta vain šekottua keitettyh veteh.
Wp/krl/Vienan Virta

Vienan Virta on kanšalaisjärještö, kumpani toimiu Louhen piirin Piäjärven kyläššä. Järještön toiminta on šuunnattu karjalan kielen ta karjalaisen kulttuurin šäilyttämiseh ta kehittämiseh Karjalan tašavallan pohjoispiirissä.
Vienan Virta –kanšalaisjärještön jäšeninä ollah innoštunuot henkilöt – ihmiset, kumpaset on kiinnoššuttu oman elinpaikan – Karjalan – istorijašta ta kulttuurista; ihmiset, kumpaset muissetah omat juureh ta kunnivoitetah esituattojen perintehie; ihmiset, kumpaset on šynnytty tiälä ta ne, ket on tultu tänne elämäh Venäjän eri perukoista ta pietäh Karjalua omana kotimuana.
Vienan Virran jäšenien tärkeimpie ajatukšie ollah:
- Myö muissamma omua kieltä – karjalan kieltä, kumpaista meilä lapšuošša puajittih miän ämmöt ta kumpasella juoruttih nuapuriakkaset luavičoilla.
- Myö tiijämmä miän perehien istorijua ta olemma kuullun kertomukšie hylätyistä kylistä ta jätetyistä taloista, Šuurešta Šovašta ta kauheista vainoista.
- Myö šuvaičemma omua meččäšeutuo ta pyrimmä šäilyttämäh šitä puhtahuošša miän lapšilla varoin.
- Myö ruamma, opaššumma, harraššamma bisnessie.
- Myö rakennamma taloja, kašvatamma lapšie ta punukkoja, kalaššamma, keryämmä marjua ta šientä.
- Myö, tavalliset ihmiset, yritämmä muuttua miän elämyä paremmakši ta meitä ympäröivyä muajilmua hyväntahtosemmakši.
Vienan Virran alottehešta Piäjärven kyläššä toimiu Etnokulttuurini keškuš "Karjalaini Pirtti". Vuosina 2011 ta 2016 oli pietty Talkoja Tuhkapatunalla.
Aihiešta muuvvalla.
Vienan Virran peruškirja
Ryhmä sosialiverkošša
Wp/krl/1. pakkaiskuuta

1. pakkaiskuuta uuvven kalenterin mukah on 1. päivä. Vuuvvešta on jälellä 364 päivyä (365 päivyä lisäpäivävuotena).
Wp/krl/2. pakkaiskuuta

2. pakkaiskuuta uuvven kalenterin mukah on 2. päivä. Vuuvvešta on jälellä 363 päivyä (364 päivyä lisäpäivävuotena).
Wp/krl/3. pakkaiskuuta

3. pakkaiskuuta uuvven kalenterin mukah on 3. päivä. Vuuvvešta on jälellä 362 päivyä (363 päivyä lisäpäivävuotena).
Wp/krl/4. pakkaiskuuta

4. pakkaiskuuta uuvven kalenterin mukah on 4. päivä. Vuuvvešta on jälellä 361 päivyä (362 päivyä lisäpäivävuotena).
Wp/krl/5. pakkaiskuuta

5. pakkaiskuuta uuvven kalenterin mukah on 5. päivä. Vuuvvešta on jälellä 360 päivyä (361 päivyä lisäpäivävuotena).
Wp/krl/6. pakkaiskuuta

6. pakkaiskuuta uuvven kalenterin mukah on 6. päivä. Vuuvvešta on jälellä 359 päivyä (360 päivyä lisäpäivävuotena).
Wp/krl/7. pakkaiskuuta

7. pakkaiskuuta uuvven kalenterin mukah on 7. päivä. Vuuvvešta on jälellä 358 päivyä (359 päivyä lisäpäivävuotena).
Wp/krl/8. pakkaiskuuta

8. pakkaiskuuta uuvven kalenterin mukah on 8. päivä. Vuuvvešta on jälellä 357 päivyä (358 päivyä lisäpäivävuotena).
Wp/krl/9. pakkaiskuuta

9. pakkaiskuuta uuvven kalenterin mukah on 9. päivä. Vuuvvešta on jälellä 356 päivyä (357 päivyä lisäpäivävuotena).
Šyntynyöt.
1908 – Simone de Beauvoir, ranškalaini filosofi, kirjuttaja ta feministi (k. 1986)
Wp/krl/10. pakkaiskuuta

10. pakkaiskuuta uuvven kalenterin mukah on 10. päivä. Vuuvvešta on jälellä 355 päivyä (356 päivyä lisäpäivävuotena).
Kuolluot.
1926 – Eino Leino, šuomelaini runoilija (s. 1878)
Wp/krl/Paavo Haavikko

Paavo Juhani Haavikko (25. pakkaiskuuta 1931 Helsinki – 6. šajekuuta 2008 Helsinki) oli suomelaini kirjuttaja, runoilija ta kuštantaja. Haavikko julkaisi yli 70 tevošta. Hänen runokokoelmie on kiännetty 12 kielellä. Haavikkuo pietäh yhtenä Šuomen merkittävimmistä 1900-luvun jälkipuolen kirjuttajista ta runoilijoista. Šamoin hänet palkittih kanšainvälisellä Neustadt-palkinnolla 1984 ta taitehen akateemikon arvonimellä 1994.
Haavikko kirjutti runouven lisäksi läheš kaikkie kirjallisuuden lajeja.
Wp/krl/Yheššä ylettih

Yheššä ylettih on karjalaisen kirjuttajan Lauri Kuntijärven romani. Še ilmešty vuotena 1943 šuomenkielisenä (Yhdessä ylenivät). Šiitä kirja oli kiännetty vienankarjalakši ta piäsi ilmah vuotena 2004 kiännettynä. Kiäntäjänä on Raisa Remšujeva.
Kirjašša on kerrottu heimošovan jälkeistä aikua (1919-1922), konša monet karjalaiset oli evakuoitu Šuomeh.
Piähahmot ollah Aili ta Tero.
Wp/krl/Lauri Kuntijärvi

Lauri Kuntijärvi on karjalaini kirjuttaja.
Wp/krl/Muhammad

Muhammad oli islaman vieron prorokka. Islaman dogman mukah on vain yksi Jumala, kumpasen ilmotukšen Muhammad välitti rahvahilla. Muhammad šynty vuotena 570 Mekašša, Saudi-Arabijašša. Vuuvvesta 610 šuaten hiän näki jiävimisie, kumpasista kerättih Korana. Muhammad šuarnasi islaman vieruo Medinašša, a vuotena 622 hiän šiirty lähellä olijah Mekan linnah. Muhammad kuoli vuotena 632 Medinašša.
Wp/krl/Antonio Vivaldi

Antonio Lucio Vivaldi (4. kevätkuuta 1678 Venetsia, Venetsian tašavalta – 28. heinäkuuta 1741 Wien, Itävalta) oli italialaini šäveltäjä, kumpani kuuluu barokkimusiikin šuurimpih nimih.
Wp/krl/Muranon lasi

Muranon eli Venetsijan lasie on valmissettu ikivanhoilla keinoilla, kumpaset keksittih ta kehitettih Murano-šuarella Venetsija-kaupunkin vieressä. Paikalliset lasinvalmistajat luajitah lasiesinehie 12. vuosišualta lähtien. Aijan kuluttua Muranon lasi tulou vain kuulusammaksi, kaunehemmaksi ta korkietasosemmaksi. 
Alussa lasinvalmistajien pajat oltih Venetsija-kaupunkissa. Lasimuasteriloin avouunit oltih kuitenki suuri tulipaloriski koko kaupunkilla, vet Venetsijassa sillä aikua oli äijän puurakennuksie. Lasitehtahat siirrettih 13. vuosišuan lopulla Muranon šuarella. Siitä lähtien Muranosta tuli Venetsijan lasin teollisuuskeskus. 
Kaupunki on šuanun lasin myynnistä šuurta tuluo, sentäh lasinpuhaltajat varjeltih tarkoin ammattišalaisuuksie. Turjalaisie muasteriloija ei lasettu Murano-šuarella. Ammattisalaisuuksien levittämisestä issutettih tyrmäh ta jopa tapettih. Muranon lasinvalmistajat siirrettih ammattisalaisuuksie ta omie kykyjä sukupolvelta toisella, tuatolta pojalla. Venetsijan tašavalta anto lasinvalmistajilla etuoikevuksie, jotta pijättyä heitä Murano-šuarella. Esim. šuurien lasinpuhaltajien tyttäret voitih männä miehellä Venetsijan aristokraattiloin kera ta heijän lapsilla säilytettih kaikki perehen arvonimet hoti neičyt ei oltu aristokraattirotuo. 
Muranon lasin paras aika oli 14. - 15. vuosišuat. Lasi tuli kuulusaksi koko Euroopašša, siitä ruvettih kertomah legendoja. Paikallisie lasinpuhaltajie piettih taikuriloina. Kerrottih puitto Muranon lasi, kumpani suau oman elämän taikamuasterin puhaltaes's'a/получившее свою жизнь с дыханием талантливого творца, voi pelastuo tautiloista ta i neitralisoija eri myrkkyjen vaikutusta. Pitäy vain juuvva mal'l'asta, kumpani on Muranon lasie. Eryähät Muranon lasin suvaiččijat kirjutettih luovutantapaperissa, jotta tahotah ottua lempilasiesinehie kropniččah. Näin Venetsijan lasin varhaismalleja säily tähä päiväh šuaten. Arkeologijen čopakan ruavon ansijosta myö voimma nähä ta tutkie Muranon ikivanhojen muasteriloin lasiesinehie. 
Vanhimmat lasiesinehet, mit säilyttih tähä päivä šuaten, ollah mal'l'at. 15. vuosišuan mal'l'at usein ollah kullattu tai mualattu, muovoltah ne ollah gotiikan tyyliset. Oikein hienoset ta hoikot mal'l'at, pokalit, hetelmä- ta kukka-astiet tultih muotih 1530 lähtien. Mal'l'at oltih usein lintujen, merihirvijöjen tai galera-sotalaivojen muotosina. Asteita vieläi i korisseltih erilaisilla keinoilla, esimerkiksi lisättih lasimassah lasirihmoja (filigrani) ta i luajittih kuvie halkiemien avulla (krakelaž). 
Ranskalaiset sotajoukot miehitettih Venetsija 18. vuosišualla ta kaikki lasitehtahat pantih umpeh. Monet muasterit mäntih muan ulkopuolella, ikivanhoja ammattisalaisuuksie oli hävitetty. Muranon lasin valmissusta elävytettih vasta 19. vuosišuan puolivälissä. Silloin advokatti Antonio Salviati perusti Murano šuarella lasitehtahan, missä käytettih perintehellisie teknologijoija. Siitä lähtien kiinnossus Muranon lasie kohti vain kasvau.
Murano lasin musejo on avattu šuarella v. 1861. Musejon kokoelmissa on kallehimpie ta kaunehimpie lasiesinehie, mitä oli puhallettu šuarella 15. - 20. vuosišualla.
Wp/krl/1. kešäkuuta

1. kešäkuuta uuvven kalenterin mukah on 152 päivä. Vuuvvešta on jälellä 213 päivyä (214 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/Leonardo da Vinči

Leonardo di ser Piero da Vinči (15. šulakuuta 1452, Ankiano-kylä, läššä Vinči-kaupunkie, lähellä Florensijua – 2. oraškuuta 1519, Klo-Ljuse -linna, lähellä Ambuaze-kaupunkie, Turen', Ranška) – italijalaini taiteilija (taitomualari, kuvanveštäjä, arhitektori) ta tietomieš (anatomi, luonnontutkija), kekšijä, kirjuttaja, musikantti, yksi Täyšrenessanssi-ajan merkitykšellisistä etuštajista. Häntä pietäh mainikkahana esimerkkinä nerokkahašta ihmiseštä.
Wp/krl/Alvar Aalto

Hugo Alvar Henrik Aalto (3. tuiskukuuta 1898 Kuortaneh, Šuomi – 11. oraškuuta 1976 Helsinki, Šuomi) oli šuomelaini arhitektori, disaineri ta akatemikko. Hiän on 1950-luvun lopušta kanšallisešti ta kanšainvälisešti tunnettu meštari ta arhitektuurin modernismin yhteyveššä mainittuja merkitykšellisie nimijä. 
Aallon šuurilukusih šuunnittelutöih kuuluu rakennukšie Šuomen lisäkši Europašša ta Amerikašša.
Aihiešta muuvvalla.
Alvar Aalto -museo
Wp/krl/F'odor Dostojevski

F'odor Dostojevski (ven. Фёдор Михайлович Достоевский, 11. pimiekuuta 1821, Moskova - 9. tuiskukuuta 1881, Pietari) oli venäläini kirjuttaja, kumpaista pietäh yhtenä romanitaitehen šuurista klassikkokirjuttajista.
Tunnetuimmat tevokšet ollah "Rikoš ta rankaissuš" (1866), "Idiotti" (1869), "Karamazovien vellekšet (1880).
Wp/krl/2. Kešäkuuta

2. Kešäkuuta uuvven kalenterin mukah on 153 päivä. Vuuvvešta on jälellä 212 päivyä (213 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/2. kešäkuuta

2. kešäkuuta uuvven kalenterin mukah on 153 päivä. Vuuvvešta on jälellä 212 päivyä (213 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/3. kešäkuuta

3. kešäkuuta uuvven kalenterin mukah on 154 päivä. Vuuvvešta on jälellä 211 päivyä (212 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/4. kešäkuuta

4. kešäkuuta uuvven kalenterin mukah on 155 päivä. Vuuvvešta on jälellä 210 päivyä (211 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/5. kešäkuuta

5. kešäkuuta uuvven kalenterin mukah on 156 päivä. Vuuvvešta on jälellä 209 päivyä (210 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/6. kešäkuuta

6. kešäkuuta uuvven kalenterin mukah on 157. päivä. Vuuvvešta on jälellä 208 päivyä (209 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/7. kešäkuuta

7. kešäkuuta uuvven kalenterin mukah on 158 päivä. Vuuvvešta on jälellä 207 päivyä (208 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/8. kešäkuuta

8. kešäkuuta uuvven kalenterin mukah on 159 päivä. Vuuvvešta on jälellä 206 päivyä (207 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/9. kešäkuuta

9. kešäkuuta uuvven kalenterin mukah on 160 päivä. Vuuvvešta on jälellä 205 päivyä (206 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/10. kešäkuuta

10. kešäkuuta uuvven kalenterin mukah on 161 päivä. Vuuvvešta on jälellä 204 päivyä (205 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;
Wp/krl/22. kešäkuuta

22. kešäkuuta uuvven kalenterin mukah on 173. päivä. Vuuvvešta on jälellä 192 päivyä (193 päivyä lisäpäivävuotena).
Aihiešta muuvvalla.
&lt;noinclude&gt;